አርእስተ ዜና
የታክስ ሥርዓቱን ከህገወጦች በመታደግ የሕግ የበላይነትን ለማረጋገጥ ትኩረት ተሰጥቷል
Feb 26, 2024 80
አርባ ምንጭ ፤የካቲት 18/2016 (ኢዜአ)፦በኢትዮጵያ የታክስ ሥርዓቱን ከህገ ወጦች በመታደግ የሕግ የበላይነትን ለማረጋገጥ የሚያስችሉ ተግባራት በትኩረት እየተሰሩ መሆኑን የገቢዎች ሚኒስቴር አስታወቀ፡፡ በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል የታክስ ህግ ተገዥነት ንቅናቄ መድረክ የተለያዩ የፌዴራል፣ የክልልና የዞን ከፍተኛ የመንግስት የሥራ ሃላፊዎች በተገኙበት በአርባ ምንጭ ከተማ ተካሂዷል። የገቢዎች ሚኒስትር ወይዘሮ ዓይናለም ንጉሤ በወቅቱ እንደተናገሩት፤ኢትዮጵያ የብዙ ፀጋዎች ባለቤት ናት። የአገሪቱን የተፈጥሮ ሀብት በመጠቀም የበለፀገች አገር ለመፍጠር የታክስ ስርዓቱ ከሌብነትና ከሙስና የፀዳ መሆን እንዳለበት ገልጸዋል። የእዚህ ትውልድ አርበኝነት ድህነትን በማሸነፍ ብልጽግናን ማረጋገጥ ነው ያሉት ሚንስትሯ፤ ለእዚህም የንግዱ ማህበረሰብ፣ ህግ አስፈጻሚ፣ ተርጓሚ አካላትና ህዝቡ የድርሻቸውን ሊወጡ ይገባል ብለዋል። በአገር ደረጃ የገቢ አቅምና መሠረቱ እየሰፋ መምጣቱን አምልክተዋል፡፡ በፌዴራል ደረጃ በኤሌክትሮኒክስ የአሰራር ሥርዓት የገቢ ስርዓትን ለማዘመን የሚያስችሉ ሥራዎች በስፋት እየተከናወኑ መሆናቸው ጠቅሰው፤ በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል የገቢ አሰባሰብ ስርዓቱን ለማዘመን ሚኒስቴሩ ድጋፍ እንደሚያደርግ ጠቁመዋል።   የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል ገቢዎች ቢሮ ሃላፊ ወይዘሮ ዓለምነሽ ደመቀ በበኩላቸው እንደገለጹት፤ የህዝቡን የልማትና መልካም አስተዳደር ጥያቄዎች በአግባቡ የሚመለሰው ግብር በተገቢው መንገድ መሰብሰብ ሲቻል ነው። በክልሉ ግብርን በአግባቡ ያለመክፈል እንዲሁም የታክስ ስወራና ማጭበርበር ችግሮች መኖራቸውን አመልክተው፤ ለታክስ ህግ ተገዥነት ህዝብና መንግስት በቅንጅት እንደሚሰሩ ተናግረዋል። ግብር ከፋዩ ማህበረሰብ የሚጠበቅበትን ታክስ በታማኝነት በመክፈል ግዴታውን ሊወጣ እንደሚገባ ጠቁመዋል።   የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ ጥላሁን ከበደ እንደገለጹት፤ መንግስት ግብርን በአግባቡ በመሰብሰብ የክልሉን ብልጽግና ለማረጋገጥ በትኩረት እየሠራ ይገኛል። በዛሬው መድረክ ላይ በክልሉ በታማኝነት ግብር በመክፈል ግንባር ቀደም ለሆኑ 50 ታማኝ ግብር ከፋዮች ያላቸውን አድናቆትና ምስጋናም አቅርበዋል፡፡   እውቅና ካገኙ ነጋዴዎች መካከል በጎፋ ዞን የደረጃ "ሀ" ግብር ከፋይ አቶ አጥናፉ አንበሳ፤ አገር ያለ ግብር እንደማይለማና ሰላም ሊረጋገጥ እንደማይችል ተናግረዋል፡፡ ቡና፣ ሰሊጥና ማሾ በመነገድ ካገኙት ትርፍ የመንግስትን ድርሻ ሳይደብቁ በታማኝነት ከ1 ሚሊዮን 539 ሺህ ብር በላይ መክፈላቸውን ጠቅሰው፤ በተሰጣቸው እውቅና መደሰታቸውንም ገልጸዋል፡፡ በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል 117 ሺህ 175 የደረጃ ሀ፣ ለ እና ሐ ግብር ከፋዮች እንደሚገኙና በበጀት ዓመቱ 19 ነጥብ 4 ቢሊዮን ብር ገቢ ለመሰብሰብ ታቅዶ እየተሠራ መሆኑ ተጠቁሟል።      
አንድነትን በማጠናከር የተረጋጋ የፖለቲካ ስርዓት ለመፍጠርና ልማትን ለማፋጠን የምሁራን ሚና የጎላ ነው--ዶከተር አያኖ በራሶ
Feb 26, 2024 78
ሐዋሳ፤ የካቲት 18/2016 (ኢዜአ)፦ህብረ ብሔራዊ አንድነትን በማጠናከር የተረጋጋ የፖለቲካ ስርዓት ለመፍጠርና ልማትን ለማፋጠን የምሁራን ሚና የጎላ ነው ሲሉ የሃዋሳ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት ዶክተር አያኖ በራሶ ገለጹ። ዩኒቨርሲቲው ከሰላም ሚኒስቴር ጋር በመተባበር "አድዋ ለዘላቂ ሰላምና ለጠንካራ ሀገረ መንግስት ግንባታ" በሚል መሪ ቃል የፓናል ውይይት አዘጋጅቷል። በውይይት መድረኩ የሃዋሳ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት ዶክተር አያኖ በራሶ እንዳሉት የረዥም ዘመነ መንግስት ታሪክ ባላት ኢትዮጵያ የሃገረ መንግስት ግንባታ ሂደት አሁንም ትኩረት የሚፈልግ ነው።   በመሆኑም ህብረ ብሔራዊ አንድነትን በማስጠበቅ የተረጋጋ የፖለቲካ ስርዓት ለመፍጠርና ልማትን ለማረጋገጥ መስራት እንደሚገባ ገልጸው ለዚህም የምሁራን ሚና ከፍተኛ ነው ብለዋል። የህዝቡን የጋራ እሴት የሚሸረሽሩትን ትቶ በአብሮነትና በጋራ እሴቶች ላይ በጥልቀት በመወያየት ወደ ቀደመው የእንድነት ባህል መመለስ እንደሚገባም ገልጸዋል። ህብረ ብሔራዊ አንድነትን አጠናክሮ ለማስቀጠል በሚደረጉ ጥረቶች የሚያጋጥሙ ፈተናዎችን ለመሻገር በቅንጅት መስራት እንደሚገባም አመልክተዋል። ዶክተር አያኖ እንዳሉት የአድዋ ድል የመላው ጥቁር ህዝቦች ታሪክ የኢትዮጵያዊያን አንድነትና ጀግንነት የሚጎላበት በመሆኑ ሁሌም ተገቢውን ክብር መስጠት ይገባል።   በመድረኩ ጥናታዊ ጽሁፍ ካቀረቡት መካከል የሃዋሳ ዩኒቨርሲቲ ህግና ገቨርናንስ ኮሌጅ አካዳሚክ ዲን ዶክተር ንጉስ በላይ ብሔራዊ እሴት፣ ማንነትና ጥቅም የሃገር ግንባታ መሰረታውያን መሆናቸውን ገልጸዋል፡፡ "ብሔራዊ እሴት" በሚል ርዕስ ባቀረቡት ጥናታዊ ጽሁፍም" ብሔራዊ እሴቶችን ለዘላቂ ሰላምና ለአገር ግንባታ ማዋል ይገባል ብለዋል። ብሔራዊ እሴቶች በተገቢው መጠቀም ከተቻለ ለአገረ መንግስት ግንባታ፣ ለተረጋጋ የፖለቲካ ስርዓትና ለኢኮኖሚ እድገት ከፍተኛ ሚና እንዳላቸውም ዶክተር ንጉስ ገልጸዋል። በመሆኑም ብሔራዊ እሴቶችን መጠበቅ፣ ማበልጸግና ከዘርፉ የሚገኘውን ጥቅም ማሳደግ እንደሚገባ አመልክተዋል። ብሔራዊ እሴቶች የአገርና የህዝብ መገለጫዎች ሆነው ህጋዊ መሰረት እንዲኖራቸው የምሁራን ሚና ከፍተኛ መሆኑንም ዶክተር ንጉስ አመልክትዋል። የአድዋ ድል በዓል በመንግስት በኩል ተገቢውን ትኩረት አግኝቶ ድሉን የሚመጥን የመታሰቢያ ሙዚየም መገንባቱንም አድንቀዋል። ኢትዮጵያውያን በአንድነት ተነስተው ያስመዘገቡት የአድዋ ድል በዓለም አቀፍ ደረጃ ያሳወቀን ብሔራዊ እሴት በመሆኑ ተገቢውን እውቅና ሰጥቶ ማክበር ይገባል ሲሉም ገልጸዋል ።   በዩኒቨርሲቲው የገቨርናንስና ልማት ጥናት ክፍል መምህርና በብሔራዊ ማንነት ላይ ጥናት ያቀረቡት ዮሴፍ ዋቴ በበኩላቸው ብሄራዊ ማንነት ለሃገረ መንግስት ግንባታ ጉልህ ድርሻ እንዳለው ገልጸዋል። በጽሁፋቸውም በሃገር ግንባታ ሂደቱ የጋራ በሚያደርጉ የቀደሙ ታሪኮች ላይ ትውልዱን ማስተማር እንደሚገባ አጽንኦት ጠቅሰዋል። የትምህርት ጥራትን ከማረጋገጥ ባለፈ መገናኛ ብዙሃን ለአሰባሰቢ ትርክቶች ሰፊ ሽፋን መስጠት እንዳላበቸው ተናግረዋል። ጥናት አቅራቢው አክለውም ብሔራዊ አገልግሎቶችን በማጠናከርና የተዛቡ ትርክቶችን በማስተካከል ብሔራዊ ማንነትን ማጎልበት እንደሚቻልም ጠቁመዋል። ሀገራዊ ምክክርን ማጠናከርና የሰላምና የእርቅ መድረኮችን ማዘጋጀት ያለፈን ቁርሾ በማስቀረት ለአገር ግንባታ ከፍተኛ ሚና እንዳለው የሌሎች አፍሪካ አገራትን ተሞክሮ በማንሳት ገልጸዋል፡፡ የዩኒቨርሲቲው ምሁራን ባቀረቧቸው ጥናታዊ ጽሁፎች ላይ የመድረኩ ተሳታፊዎች ውይይት አድርገዋል።        
በድሬደዋ የሚገኙ የቱሪዝም ሃብቶች ተገቢውን ጥቅም እንዲሰጡ አስፈላጊውን ድጋፍ እናደርጋለን-ሚስተር ዳረን ዊልች 
Feb 26, 2024 86
ድሬደዋ፤ የካቲት 18/2016 (ኢዜአ)፦በድሬደዋ ሐርላ የሚካሄደው የመካነ ቅርስ ጥናት ውጤታማ እንዲሆንና የቱሪዝም ሃብቶች ጥቅም እንዲሰጡ ለሚከናወኑ ስራዎች አስፈላጊውን ድጋፍ እንደሚያደርጉ በኢትዮጵያ የእንግሊዝ አምባሳደር ሚስተር ዳረን ዊልች ተናገሩ። በአምባሳደር ሚስተር ዳረን ዊልች የተመራ ቡድን ዛሬ ድሬደዋ ሲገባ ደማቅ አቀባበል የተደረገለት ሲሆን በድሬደዋ ገጠርና ከተማ የሚገኙ የቱሪዝም ስፍራዎችን ጎብኝተዋል ። አምባሳደሩ በድሬደዋ የሚገኘውን የእንግሊዝና የአፍሪካ ወታደሮች የቀብር ስፍራ፣ የሐርላ የማህበረሰብ ሙዚየም፣ 7 ሺ አመታት እንዳስቆጠረ የሚገመተውን የለገኦዳ ጥንታዊው ሰው መኖሪያ፣ የለገ ኦዳ ጉኑንፈታ የዋሻ ውስጥ ስዕሎችና ሌሎች የቱሪዝም ስፍራዎችን ጎብኝተዋል። በተጨማሪም በቅርቡ በእንግሊዛዊው አርኪኦሎጂስትና የኤክስተር ዩኒቨርስቲ መምህርና የመካነ ቅርስ ተመራማሪ ፕሮፌሰር ቲሞቲ ኢንስሎ በቁፋሮ የተገኙትና በ12 ተኛው ክፍለ ዘመን እንደተገነቡ የተገለፁትን መስኪዶች ተመልክተዋል ። በዚሁ ጊዜ አምባሳደር ሚስተር ዳረን ዊልች ባደረጉት ጉብኝትና በተደረገላቸው አቀባበል መደሰታቸውን ተናግረው የሐርላ መካነ መቃብር ስፍራና የቁፋሮ ግኝቶቹ የመካከለኛው ክፍለ ዘመን የስልጣኔና የኢስላም ማህበረሰብ አኗኗርንና ታሪክን ያስረዳሉ ብለዋል።   በዚህ ድንቅ ቦታ ለመጀመሪያ ጊዜ ተገኝቼ ባየሁት ነገር ተደስቻለሁ ፤ ስፍራው ገና ተጠንተው ያላለቁ በርካታ ታሪካዊ ቅርሶች ይኖሩታል። ይህን ስፍራ ይበልጥ እንዲታወቅ ማድረግም ይገባል ብለዋል። እነዚህ ድንቅ ታሪካዊና ተፈጥሯዊ የቱሪዝም ሃብቶች ተጠብቀው የዕውቀትና የቱሪስት መዳረሻ ሆነው ለኢትዮጵያውያን የቱሪዝም ዕድገት ጥቅም ላይ እንዲውሉ በሚከናወኑ ስራዎች አስፈላጊውን ድጋፍና ዕገዛ እንደሚደረግ አስታውቀዋል ። አርኪኦሎጂስቱ የሐርላ መካነ ጥናት ቡድን መሪ ፕሮፌሰር ቲሞቲ ኢንሶል በሐርላ የጥናት ሂደት ስለተገኙ ቅርሶችና በማህበረሰብ ሙዚየም ውስጥ ስለ ተቀመጡ የቅርስ ሃብቶች ለአምባሳደሩ ማብራሪያ ሰጥተዋል። የድሬዳዋ አስተዳደር የባህልና ቱሪዝም ፅህፈት ቤት ኃላፊ አቶ ሚካኤል እንዳለ በበኩላቸው በአምባሳደር ዳረን የተመራው ቡድን በድሬደዋ ተገኝቶ ያደረገው ጉብኝት የድሬዳዋን የቱሪዝም ሃብቶችና መዳረሻዎች ይበልጥ እንዲተዋወቁ እንደሚያግዝ ገልጸዋል። የቱሪዝም ሃብቶችን የመጠበቅና የመንከባከብ ተግባራት በትኩረት እየተሰራ መሆኑንም አውስተዋል።
በክልሉ በግማሽ በጀት ዓመት 7 ነጥብ 8 ቢሊዮን ብር ገቢ ተሰብስቧል
Feb 26, 2024 77
አርባ ምንጭ ፤ የካቲት 18/2016(ኢዜአ)፡- የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል ገቢዎች ቢሮ በበጀት ዓመቱ ግማሽ ዓመት 7 ነጥብ 8 ቢሊዮን ብር ገቢ መሰብሰቡን አስታወቀ። የክልሉ ገቢዎች ቢሮ ሃላፊ ወይዘሮ ዓለምነሽ ደመቀ ለኢዜአ እንዳሉት በክልሉ ባለፉት ስድስት ወራት በተሰሩ ሥራዎች 7 ነጥብ 8 ቢሊዮን ብር ገቢ ተሰብስቧል። የህዝቡን የልማትና የመልካም አስተዳደር ጥያቄዎችን ለመመለስ ገቢ በአግባቡ መሰብሰብ እንዳለበት ገልጸዋል። ለዚህም ቢሮው በተያዘው በጀት ዓመት 19 ነጥብ 4 ቢሊዮን ብር ገቢ ለመሰብሰብ ማቀዱንና የክልሉን ወጪ 75 በመቶውን በውስጥ ገቢ ለመሸፈን አልሞ እየሰራ መሆኑን ተናግረዋል። ሃላፊዋ እንዳሉት እያንዳንዱ ግብር ከፋይ ግብሩን በታማኝነት ከፍሎ በልማት ሥራ የራሱን አሻራ ማሳረፍ ይኖርበታል። በክልሉ ለመሰብሰብ የታቀደው ገቢ በተፈለገው ልክ ተፈጻሚ እንዳይሆን የገቢ ስወራና ማጭበርበር ዋንኛ ተግዳሮት እንደሆኑም ጠቁመዋል። "ችግሩን ለመፍታት ከግንዛቤ ማሳደጊያ ሥራዎች በተጨማሪ የህግ ተገዥነትን ተግባራዊ ለማድረግ እየተሰራም ይገኛል" ብለዋል። ችግሩን በዘላቂነት ፈትቶ የገቢ አቅምን ለማሳደግ እንዲቻል ክልል አቀፍ የንቅናቄ መድረክ እንደሚካሄደም ወይዘሮ ዓለምነሽ ጠቁመዋል። በንቅናቄውም በግብር አስፈላጊነት ላይ የማህበረሰቡን ግንዛቤ ለማጎልበት የሚያስችሉ ሥራዎች ይሰራሉ ነው ያሉት።   በቢሮው የታክስ ትምህርትና ኮሚኒኬሽን ዘርፍ ሃላፊና የቢሮው ምክትል ሃላፊ አቶ ግርማ ምትኩ በበኩላቸው እንዳሉት፣ ግብር ከፋዮች ግብርን በታማኝነት እንዲከፍሉ ትምህርትና ስልጠና እየተሰጠ ይገኛል። "ክልሉ ከሚሰበስበው ገቢ የውስጥ ወጪውን እንዲሸፍን የተቀመጠውን ግብ ለማሳካት የንቅናቄ ስራ እየተከናወነ መሆኑን ጠቁመው፣ በአርባ ምንጭ ከተማ ከዛሬ ጀምሮ እየተካሄደ ያለው የታክስና ህግ ተገዥነት ንቅናቄ መድረክ የእዚሁ አካል ነው" ብለዋል። አቶ ግርማ እንዳሉት በመድረኩ ለታማኝ ግብር ከፋዮች እውቅና ከመስጠት ባለፈ የክልሉን ገቢ ዕቅድ ለማሳካት መወሰድ ስላለባቸው እርምጃዎች ላይ በጋራ ይመከራል። በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል በደረጃ ሀ፣ ለ እና ሐ በጠቅላላው ከ117 ሺህ በላይ ግብር ከፋዮች እንዳሉ ተመላክቷል። በክልል አቀፍ የታክስና ህግ ተገዥነት ንቅናቄ መድረክ ለመሳተፍ የገቢዎች ሚኒስትር ወይዘሮ ዓይናለም ንጉሴ፣ የጉምሩክ ኮሚሽን ኮሚሽነር አቶ ደበላ ቃበቶ እና የክልሉ የሥራ ሃላፊዎች በአርባ ምንጭ ከተማ መገኘታቸው ታውቋል።      
የዋግ ኽምራ ሃገረ ስብከት በሰሃላ ወረዳ ለችግር ለተጋለጡ ወገኖች የሚውል የምግብ እህል ድጋፍ አደረገ    
Feb 26, 2024 71
ሰቆጣ ፤ የካቲት 18/2016 (ኢዜአ)፦የዋግ ኽምራ ሃገረ ስብከት በሰሃላ ወረዳ በድርቅ ምክንያት ለችግር ለተጋለጡ ወገኖች የሚውል 900 ኩንታል የምግብ እህል ድጋፍ ማድረጉ ተገለፀ። የዋግ ኽምራ ሃገረ ስብከት ሊቀ ጳጳስና የቅዱስ ሲኖዶስ አባል ብፁዕ አቡነ በርናባስ እንደገለፁት፤ በብሄረሰብ አስተዳደሩ የተከሰተው ድርቅ ጉዳት እንዳያደርስ ሃገረ ስብከቱ ድጋፍ እያደረገ ነው። በድርቁ ምክንያት በሰው ሕይወት ላይ ጉዳት እንዳይደርስ ቀደም ባሉት ጊዜያት 750 ኩንታል የምግብ እህል በአበርገሌና ሰቆጣ ከተማ ለሚገኙ ወገኖች ድጋፍ መደረጉን አስታውሰዋል። በዛሬው ዕለትም በሰሃላ ወረዳ ለሚገኙ ወገኖች ጥቅም ላይ የሚውል 900 ኩንታል የምግብ እህል ድጋፍ መደረጉን ገልፀዋል። ድጋፉ 3 ነጥብ 6 ሚሊዮን ብር ግምት ያለው መሆኑን ጠቅሰው፤ በለንደን ከሚኖሩ ወገኖች የተሰበሰበ መሆኑን ተናግረዋል። በችግር ጊዜ ተረዳድቶና ተጋግዞ ማለፍ የሰው ልጅ ባህሪ መሆኑን ጠቅሰው፤ በቀጣይም ሃገረ ስብከቱ በሃገር ውስጥና በውጭ የሚኖሩ ኢትዮጵያዊያንን በማስተባበር የሰብዓዊ ድጋፍ የማሰባሰብ ስራ ተጠናክሮ ይቀጥላል ብለዋል። የብሄረሰብ አስተዳደሩ አደጋ መከላከልና ምግብ ዋስትና ፅህፈት ቤት ሃላፊ አቶ ምህረት መላኩ በበኩላቸው፤ በብሄረሰብ አስተዳደሩ በተከሰተው ድርቅ 425 ሺህ የህብረተሰብ ክፍሎች አስቸኳይ የምግብ እህል እርዳታ ይፈልጋሉ። የተከሰተው ድርቅ በሰው ላይ የከፋ ጉዳት እንዳያደርስ ርብርብ እየተደረገ መሆኑን ጠቅሰው፤ ዛሬ ሃገረ ስብከቱ ያደረገው ድጋፍ ስድስት ሺህ ወገኖችን ለአንድ ወር መቀለብ የሚያስችል መሆኑን ተናግረዋል። ሃገረ ስብከቱ በድርቅ ለተጎዱ ወገኖች በሃገር ውስጥና በውጭ የሚኖሩ ወገኖችን በማስተባበር ላደረገው የሰብዓዊ ድጋፍ ምስጋና አቅርበዋል። ድርቁ ጉዳት እንዳያደርስ ሁሉም በጎ ፈቃደኛ ተቋማትና ግለሰቦች የበኩላቸውን ሚና ሊወጡ ይገባል ያሉት ደግሞ የዋግ ልማት ማህበር ዳይሬክተር ረዳት ፕሮፌሰር ሃይሌ ወልዴ ናቸው ። ድርቅ በተከሰተባቸው አካባቢዎች በሰው ላይ ጉዳት እንዳይደርስ ልማት ማህበሩ የሰብዓዊ ድጋፍ የማሰባሰብ ተግባር እያከናወነ መሆኑን አመልክተዋል። በሰሃላ ወረዳ የ01 ቀበሌ ነዋሪ ወይዘሮ ባየች ማሩ እንደገለፁት፤ የቀረበው የምግብ እህል ድጋፍ ተጠቃሚ በመሆናቸው ምስጋና አቅርበዋል። አሁን የተደረገላቸው ድጋፍ ያጋጠማቸውን ችግር በጊዜያዊነትም ቢሆን እንደሚያቃልላቸው ተናግረዋል። በክልሉ በዝናብ መቆራረጥ በተከሰተው ድርቅ ለችግር የተጋለጡ ወገኖች በመንግስታዊና መንግስታዊ ባልሆኑ ተቋማት፣ በድርጅቶችና በግለሰቦች የምግብ እህል አቅርቦት እንዲያገኙ እየተደረገ ይገኛል።  
የሚታይ
በድሬደዋ የሚገኙ የቱሪዝም ሃብቶች ተገቢውን ጥቅም እንዲሰጡ አስፈላጊውን ድጋፍ እናደርጋለን-ሚስተር ዳረን ዊልች 
Feb 26, 2024 86
ድሬደዋ፤ የካቲት 18/2016 (ኢዜአ)፦በድሬደዋ ሐርላ የሚካሄደው የመካነ ቅርስ ጥናት ውጤታማ እንዲሆንና የቱሪዝም ሃብቶች ጥቅም እንዲሰጡ ለሚከናወኑ ስራዎች አስፈላጊውን ድጋፍ እንደሚያደርጉ በኢትዮጵያ የእንግሊዝ አምባሳደር ሚስተር ዳረን ዊልች ተናገሩ። በአምባሳደር ሚስተር ዳረን ዊልች የተመራ ቡድን ዛሬ ድሬደዋ ሲገባ ደማቅ አቀባበል የተደረገለት ሲሆን በድሬደዋ ገጠርና ከተማ የሚገኙ የቱሪዝም ስፍራዎችን ጎብኝተዋል ። አምባሳደሩ በድሬደዋ የሚገኘውን የእንግሊዝና የአፍሪካ ወታደሮች የቀብር ስፍራ፣ የሐርላ የማህበረሰብ ሙዚየም፣ 7 ሺ አመታት እንዳስቆጠረ የሚገመተውን የለገኦዳ ጥንታዊው ሰው መኖሪያ፣ የለገ ኦዳ ጉኑንፈታ የዋሻ ውስጥ ስዕሎችና ሌሎች የቱሪዝም ስፍራዎችን ጎብኝተዋል። በተጨማሪም በቅርቡ በእንግሊዛዊው አርኪኦሎጂስትና የኤክስተር ዩኒቨርስቲ መምህርና የመካነ ቅርስ ተመራማሪ ፕሮፌሰር ቲሞቲ ኢንስሎ በቁፋሮ የተገኙትና በ12 ተኛው ክፍለ ዘመን እንደተገነቡ የተገለፁትን መስኪዶች ተመልክተዋል ። በዚሁ ጊዜ አምባሳደር ሚስተር ዳረን ዊልች ባደረጉት ጉብኝትና በተደረገላቸው አቀባበል መደሰታቸውን ተናግረው የሐርላ መካነ መቃብር ስፍራና የቁፋሮ ግኝቶቹ የመካከለኛው ክፍለ ዘመን የስልጣኔና የኢስላም ማህበረሰብ አኗኗርንና ታሪክን ያስረዳሉ ብለዋል።   በዚህ ድንቅ ቦታ ለመጀመሪያ ጊዜ ተገኝቼ ባየሁት ነገር ተደስቻለሁ ፤ ስፍራው ገና ተጠንተው ያላለቁ በርካታ ታሪካዊ ቅርሶች ይኖሩታል። ይህን ስፍራ ይበልጥ እንዲታወቅ ማድረግም ይገባል ብለዋል። እነዚህ ድንቅ ታሪካዊና ተፈጥሯዊ የቱሪዝም ሃብቶች ተጠብቀው የዕውቀትና የቱሪስት መዳረሻ ሆነው ለኢትዮጵያውያን የቱሪዝም ዕድገት ጥቅም ላይ እንዲውሉ በሚከናወኑ ስራዎች አስፈላጊውን ድጋፍና ዕገዛ እንደሚደረግ አስታውቀዋል ። አርኪኦሎጂስቱ የሐርላ መካነ ጥናት ቡድን መሪ ፕሮፌሰር ቲሞቲ ኢንሶል በሐርላ የጥናት ሂደት ስለተገኙ ቅርሶችና በማህበረሰብ ሙዚየም ውስጥ ስለ ተቀመጡ የቅርስ ሃብቶች ለአምባሳደሩ ማብራሪያ ሰጥተዋል። የድሬዳዋ አስተዳደር የባህልና ቱሪዝም ፅህፈት ቤት ኃላፊ አቶ ሚካኤል እንዳለ በበኩላቸው በአምባሳደር ዳረን የተመራው ቡድን በድሬደዋ ተገኝቶ ያደረገው ጉብኝት የድሬዳዋን የቱሪዝም ሃብቶችና መዳረሻዎች ይበልጥ እንዲተዋወቁ እንደሚያግዝ ገልጸዋል። የቱሪዝም ሃብቶችን የመጠበቅና የመንከባከብ ተግባራት በትኩረት እየተሰራ መሆኑንም አውስተዋል።
የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አምባሳደር ታዬ አጽቀሥላሴ ከዶክተር ጁሊየስ ጋርቬይ ጋር ተወያዩ
Feb 26, 2024 82
አዲስ አበባ፤ የካቲት 18/2016(ኢዜ)፦የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አምባሳደር ታዬ አጽቀሥላሴ የጥቁር ህዝቦች የነጻነት ትግል ቀደምት አቀንቃኝ ማርከስ ጋርቬይ ልጅ የሆኑትን ዶክተር ጁሊየስ ጋርቬይን በጽሕፈት ቤታቸው ተቀብለው አነጋግረዋል። በውይይታቸው ላይም አምባሳደር ታዬ ማርከስ ጋርቬይ ለፓን-አፍሪካኒዝም ንቅናቄና ለጥቁር ህዝቦች የነጻነት ትግሎች መሰረትን የጣሉ አርአያ-ሰብ መሆናቸውን ገልጸዋል። መሰል ፈር ቀዳጅ ቀደምት አባቶችም ሊታወሱ እና ሊዘከሩ ይገባል ብለዋል። ዶክተር ጁሊየስ ጋርቬይ በበኩላቸው፣ በመላው ዓለም የሚገኙ ጥቁር ሕዝቦች ኢትዮጵያን የነፃነታቸው ባለውለታ አድርገው እንደሚቆጥሯትና ለኢትዮጵያ ጥልቅ ፍቅር እንዳላቸው መግለጻቸውን ከውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የተገኘው መረጃ ያመለክታል። ዶክተር ጁሊየስ ጋርቬይ ከቀናት በፊት የዓለም የጥቁር ታሪክ፣ ቅርስ እና ትምህርት ማዕከል የበላይ ጠባቂ ሆነው መሾማቸው ይታወሳል።
ባለፉት አምስት ዓመታት የተካሄዱ የአዲስ ወግ ውይይቶችን የሰነደ “የአዲስ ወግ መድረኮች” መጽሐፍ ዛሬ ተመረቀ
Feb 26, 2024 131
አዲስ አበባ ፤የካቲት 18/2016(ኢዜአ)፦ ባለፉት አምስት ዓመታት የተካሄዱ የአዲስ ወግ ውይይቶችን የሰነደ “የአዲስ ወግ መድረኮች” መጽሐፍ ዛሬ ተመርቋል፡፡   በመርሃ-ግብሩ የጠቅላይ ሚኒስትር ጽህፈት ቤት ፕሬስ ሴክሬታሪያት ኃላፊ ቢልለኔ ስዩም ከርዕሰ ጉዳይ መረጣና አሳታፊነት አንጻር የመድረኩን የአምስት ዓመት ጉዞ ቃኝተዋል፡፡   የፕላን እና ልማት ሚኒስትር ፍጹም አሰፋ (ዶ/ር) በበኩላቸው አዲስ ወግ ለፖሊሲ ግብዓት ሆኖ ማገልገሉን ጠቁመዋል፡፡   የጠቅላይ ሚኒስትሩ ማህበራዊ ጉዳይ አማካሪ ሚኒስትር ዲያቆን ዳንኤል ክብረት አዲስ ወግ ቀጣይነት ያለው የውይይት ባህልን ያዳበረ ነው በማለት የገለፁ ሲሆን የታሪክ ምሁሩ ታምራት ሀይሌ (ዶ/ር) በበኩላቸው የኢትዮጵያን የፖለቲካ ውይይት ታሪክ ዳሰዋል፡፡   ጋዜጠኛ ዳዊት መስፍን አዲስ ወግ በመገናኛ ብዙኃን የተሰጠውን ሽፋን የተመለከተ ጥናታዊ ዳሰሳ ሲያቀርብ፤ የጠቅላይ ሚኒስትር ጽህፈት ቤት ቋሚ ዘጋቢዎችም መድረኩን በመዘገብ የነበራቸውን ልምድ ማካፈላቸውን ከጠቅላይ ሚኒስትር ጽህፈት ቤት የተገኘው መረጃ ያመላክታል።  
ለመጪው ትውልድ እዳን ሳይሆን ምንዳን ለማውረስ በመንግስት ቁርጠኛ አቋም ተወስዶ እየተሰራ ነው- ዶክተር ፍጹም አሰፋ
Feb 25, 2024 155
አዲስ አበባ፤ የካቲት 17/2016(ኢዜአ)፦ ለመጪው ትውልድ እዳን ሳይሆን ምንዳን ለማውረስ በመንግስት ቁርጠኛ አቋም ተወስዶ እየተሰራ መሆኑን የፕላንና ልማት ሚኒስትር ዶክተር ፍጹም አሰፋ ገለጹ፡፡ በአዲስ አበባ ከተማ ቦሌ ክፍለ ከተማ "ሀብት የመፍጠር ጉዟችን፤ ያገጠሙ ተግዳሮቶችና የቀጣይ አቅጣጫዎች" በሚል መሪ ሃሳብ ህዝባዊ ውይይት ተካሒዷል፡፡   በመድረኩ የፕላንና ልማት ሚኒስትር ዶክተር ፍጹም አሰፋ፣ የሐረሪ ክልል ርዕሰ መስተዳድር ኦርዲን በድሪ እና በምክትል ከንቲባ ማዕረግ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የሰራና ክህሎት ቢሮ ሃላፊ ጥራቱ በየነ መርተውታል፡፡ ከክፍለ ከተማው ሁሉም ወረዳዎች የተወጣጡ የህብረተሰብ ክፍሎች በተሳተፉበት መድረክ በለውጡ አመታት የተከናወኑ ስኬታማ ተግባራት እንዲሁም ያጋጠሙ ችግሮች በስፋት ተነስተዋል። የመድረኩ ተሳታፊዎች በለውጡ አመታት በመዲናዋ በተከናወኑ የልማት ስራዎችን አድንቀው ችግሮች ያሏቸውንም ዘርዝረዋል።፡ የፕላንና ልማት ሚኒስትር ዶክተር ፍጹም አሰፋ፤ ከተሳታፊዎች ለተነሱት ጥያቄዎች ምላሽና ማብራሪያ የሰጡ ሲሆን ባለፉት አምስት አመታት መንግስት የተለያዩ ችግሮች ቢያጋጥሙትም ችግሮቹን ተቋቁሞ ያከናወናቸው የልማት ስራዎች የሚያኮሩ መሆኑን ገልጸዋል። በግብርናው ዘርፍ በተለይም በስንዴ ምርት ላይ የመጣው ለውጥና የተመዘገበው ውጤት ታሪካዊ ስኬት መሆኑን ጠቅሰዋል። ኢትዮጵያን ከተመጽዋችነት በመውጣት ራስን ወደ መቻል በመሸጋገር ላይ መሆኗን ገልጸው የተሸጋገሩ እዳዎች እየተከፈሉ መሆኑንም ተናግረዋል። በዚህም ባለፉት አምስት ዓመታት ከባለፈው ጊዜ ከተወረሰው እዳ ውስጥ 9 ነጥብ 9 ቢሊዮን ዶላር ብድር መክፈል ተችሏል ብለዋል። በሁሉም መስክ እየተከናወኑ ባሉ ተግባራት ለመጪው ትውልድ እዳን ሳይሆን ምንዳን ለማውረስ በመንግስት ቁርጠኛ አቋም ተወስዶ እየተሰራ መሆኑንም ሚኒስትሯ ገልጸዋል። የሐረሪ ክልል ርዕሰ መስተዳደር ኦርዲን በድሪ፤ የሰላምና ጸጥታ ማስጠበቅ ጉዳይ የሁሉም ነገር መሰረት መሆኑን ገልጸዋል።   በመሆኑም መንግስት ለሰላም በሩን ክፍት ማድረጉ እንደተጠበቀ ሆኖ ጸጥታን የማስከበር ስራ ግን አሁንም ተሳትፎና ትብብር የሚጠይቅ ነው ብለዋል። በምክትል ከንቲባ ማዕረግ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የስራና ክህሎት ቢሮ ሃላፊ ጥራቱ በየነ፤ ከለውጡ ወዲህ በመዲናዊ በርካታ ሰው ተኮር የልማት ስራዎች መከናወናቸውን ገልጸዋል።   ከሰላም አኳያም ከፀጥታ መዋቅሩ በተጨማሪ ህዝባዊ የሰላም ሠራዊቱን በማሳተፍ በመዲናዋ ሊፈጸሙ የነበሩ ወንጀሎችን በማክሸፍ ወንጀለኞችንም መያዝ መቻሉን ጠቅሰዋል።    
ማስታወቂያ
ኢዜአ
Feb 7, 2023 11851
ኢዜአ
ፖለቲካ
የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አምባሳደር ታዬ አጽቀሥላሴ ከዶክተር ጁሊየስ ጋርቬይ ጋር ተወያዩ
Feb 26, 2024 82
አዲስ አበባ፤ የካቲት 18/2016(ኢዜ)፦የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አምባሳደር ታዬ አጽቀሥላሴ የጥቁር ህዝቦች የነጻነት ትግል ቀደምት አቀንቃኝ ማርከስ ጋርቬይ ልጅ የሆኑትን ዶክተር ጁሊየስ ጋርቬይን በጽሕፈት ቤታቸው ተቀብለው አነጋግረዋል። በውይይታቸው ላይም አምባሳደር ታዬ ማርከስ ጋርቬይ ለፓን-አፍሪካኒዝም ንቅናቄና ለጥቁር ህዝቦች የነጻነት ትግሎች መሰረትን የጣሉ አርአያ-ሰብ መሆናቸውን ገልጸዋል። መሰል ፈር ቀዳጅ ቀደምት አባቶችም ሊታወሱ እና ሊዘከሩ ይገባል ብለዋል። ዶክተር ጁሊየስ ጋርቬይ በበኩላቸው፣ በመላው ዓለም የሚገኙ ጥቁር ሕዝቦች ኢትዮጵያን የነፃነታቸው ባለውለታ አድርገው እንደሚቆጥሯትና ለኢትዮጵያ ጥልቅ ፍቅር እንዳላቸው መግለጻቸውን ከውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የተገኘው መረጃ ያመለክታል። ዶክተር ጁሊየስ ጋርቬይ ከቀናት በፊት የዓለም የጥቁር ታሪክ፣ ቅርስ እና ትምህርት ማዕከል የበላይ ጠባቂ ሆነው መሾማቸው ይታወሳል።
በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል በምክክሩ የሚሳተፉ ተወካዮች መረጣ ከነገ ጀምሮ ይካሄዳል - ኮሚሽኑ
Feb 26, 2024 75
ዲላ፤የካቲት 18/2016 (ኢዜአ)፦ በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል በሀገራዊ ምክክሩ የሚሳተፉ የማህበረሰብ ተወካዮች መረጣ ከነገ ጀምሮ እንደሚካሄድ የኢትዮጵያ ሀገራዊ ምክክር ኮሚሽን ገለፀ። የኢትዮጵያ ሀገራዊ የምክክር ኮሚሽን ኮሚሽነር ሙሉጌታ አጎ በሰጡት መግለጫ እንዳሉት፤ በኢትዮጵያ በሰባት ክልሎችና በሁለት ከተማ አስተዳደሮች የተሳካ የተወካዮች መረጣ ማከናወን ተችሏል። በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል በሚገኙ 12 ዞኖችም ከነገው ዕለት ጀምሮ በሁለት ቡድን የተከፈለ የተወካዮች መረጣ እንደሚከናወን በመግለጫው ጠቅሰዋል።   በመጀመሪያው ቡድን በጌዴኦ፣በጋሞ፣በጋርዱላ፣ በኮንሶ፣ በአሌ፣ በኮሬ እና በቡርጂ ዞኖች የሚካሄድ ሲሆን በነገው ዕለት ደግሞ በጌዴኦ ዞን ዲላ ከተማ ይጀምራል ብለዋል። ይኸው የተወካዮች መረጣ ለተከታታይ አራት ቀናት የሚቆይ ሲሆን ከተለያዩ ማህበራዊ መሠረቶች በተለይም ከወጣቶች፣ ከሴቶች፣ ከመንግሥት ሰራተኞች፣ ከንግዱ ማህበረሰብ የተውጣጡ ተወካዮች የሚሳተፉ መሆኑን ተናግረዋል። "መረጣውም አካታችነት፣ ግልፀኝነት፣ አሳታፊነትና ተአማኒነት ያለው እንዲሆን ይደረጋል" ብለዋል። የተወካዮች መረጣ የተሳካ እንዲሆን ባለድርሻ አካላት በተለይም የአካባቢው አስተዳደር እና ህብረተሰቡ የድርሻቸውን እንዲወጡም ጥሪ አቅርበዋል።  
ወጣቱ ሰላምን በማስፈንና ልማትን በማፋጠን በንቃት በመሳተፍ ታሪክ ሰሪ ሊሆን እንደሚገባ ተገለጸ
Feb 26, 2024 64
ደብረ ማርቆስ ፤ የካቲት 18/2016(ኢዜአ)፦ በአማራ ክልል ወጣቱ ሰላም በማስፈንና ልማትን በማፋጠን በንቃት በመሳተፍ ታሪክ ሰሪ ሊሆን እንደሚገባ የደብረ ማርቆስ ከተማ አስተዳደር ወጣቶችና ስፖርት መምሪያ ሃላፊ ገለፁ። ''አድዋን ለዘላቂ ሰላም እና ለጠንካራ አገረ መንግስት ግንባታ'' በሚል ጽንስ ሃሳብ በደብረ ማርቆስ ከተማ የወጣቶች የውይይት መድረክ ተካሄዷል። የደብር ማርቆስ ከተማ አስተዳደር ወጣቶችና ስፖርት መምሪያ ሃላፊ አቶ ፈንታ ጌቴ እንደተናገሩት፤ አድዋ የነጻነት፣ የጥቁር ህዝቦች ኩራት እና መከበሪያ የሆነ አኩሪ ታሪክ ነው። ለሀገር ክብር እና ፍቅር መስዋዕትነት ተከፍሎበት ከትውልድ ትውልድ የሚሸጋገር መሆኑን ጠቅሰው፤ የዚህ ትውልድ የህይወት መስዋዕትነት መክፈል ሳይጠበቅበት በልማትና ሰላም ማስፈን በንቃት በመሳተፍ ታሪክ ሰሪ ሊሆን እንደሚገባው ተናግረዋል። ለሀገር ክብር ሲባል ወጣቱ የአባቶቹን የመረዳዳትና የመከባበር እሴት ማሳደግ እንዳለበት ገልጸው፣ አገራዊ እና የብሔር ማንነትን ሚዛን ጠብቆ የሚሄድ ትውልድ መገንባት እንደሚገባ ተናግረዋል። አሁን ያጋጠመን ክልላዊና ዞናዊ እንዲሁም አካባቢያዊ የሰላም እጦት ችግር ለመፍታት የወጣቱ ሚና የላቀ መሆን አስገንዝበዋል። ወጣት አሳየ ጌትነት እንዳለው፤ አሁን ላይ ለገጠመን የሰላም መታጣት ችግር ለመፍታት በመተማመን ላይ የተመሰረተ ስራ መስራት ይገባል። አባቶቻችን የአገር ዳር ድንበር ማስከበር የቻሉት እርስ በእስር በመረዳዳትና በመከባበር በጠላት ላይ ባደረጉት ጠንካራ ዘመቻ መሆኑን አስታውሶ፤ እኛ ወጣቶችም በአንድነት ተነስተን ልማትና ሰላም በዘላቂነት ማረጋገጥ አለብን ብሏል። አድዋ የቀደሙ አባቶች የሰሩት ታሪክ ቢሆንም ከዚህ ታሪክ እኛ ወጣቶች አንድነትንና ሃገር ወዳድነትን በመማር ለዚህ ዘመን የሚመጥን ሥራ መስራት ይገባናል ያለው ደግሞ ወጣት እንዳወቅ ልንገረው ነው። ለዚህም ታዳጊዎች ግብረገብነት እና ኢትዮጵያዊነትን ይዘው እንዲያድጉ በተደራጀ አግባብ ማስተማር እንደሚገባ ተናግሯል። በመድረኩ የከተማው ወጣቶችና የከተማ አስተዳደሩ አመራር አባላት ተሳታፊ ሆነዋል።  
የአዲስ ወግ የውይይት መድረክ ከፖሊሲ ግብዓትነት ባለፈ የውይይት ባሕል እንዲዳብር የላቀ አስተዋጽኦ አበርክቷል - ዲያቆን ዳንኤል ክብረት
Feb 26, 2024 71
አዲስ አበባ፤ የካቲት 18/2016(ኢዜአ)፡- ለአምስት አመታት የዘለቀው የአዲስ ወግ የውይይት መድረክ ከፖሊሲ ግብዓትነት ባለፈ የውይይት ባሕል እንዲዳብር የላቀ አስተዋጽኦ ማበርከቱን የጠቅላይ ሚኒስትሩ የማህበራዊ ዘርፍ አማካሪ ሚኒስትር ዲያቆን ዳንኤል ክብረት ገለጹ። ለአምስት ተከታታይ ዓመታት ሲካሄዱ የነበሩ የአዲስ ወግ መድረኮችን የሰነደ መፅሐፍ በዛሬው እለት ተመርቆ ለንባብ በቅቷል። በምረቃ ስነ-ስርአቱ ላይ የጠቅላይ ሚኒስትሩ የማህበራዊ ዘርፍ አማካሪ ሚኒስትር ዲያቆን ዳንኤል ክብረት፣ የፕላንና ልማት ሚኒስትር ዶክተር ፍፁም አሰፉ እና ሌሎች ከፍተኛ መንግስት የስራ ኃላፊዎችና ምሁራን ተገኝተዋል። የአዲስ ወግ መድረኮችን የአምስት ዓመታት ጉዞ የሚዳስሱና ያስገኛቸውን ቱሩፋቶች የሚያስቃኙ ገለፃዎችም በመርሃ ግብሩ ላይ ቀርበዋል። የጠቅላይ ሚኒስትሩ የማህበራዊ ዘርፍ አማካሪ ሚኒስትር ዲያቆን ዳንኤል ክብረት፤ የአዲስ ወግ መድረኮች ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) እና ሌሎች ከፍተኛ የመንግስት የስራ ሃላፊዎች በተገኙበት መካሄዱን አስታውሰዋል። በመድረኮቹ የምክር ቤት አባላትና ፖሊሲ አውጭዎች ተገኝተው የመከሩበትና የፖለሲ ሃሳቦች ለሚመለከታቸው አካላት የቀረቡበት መሆኑን አንስተዋል። በመሆኑም ለአምስት አመታት የዘለቀው የአዲስ ወግ የውይይት መድረክ ከፖሊሲ ግብዓትነት ባለፈ የውይይት ባሕል እንዲዳብር የላቀ አስተዋጽኦ አበርክቷል ብለዋል። የአዲስ ወግን ፈለግ የተከተሉ ተቋማትም ውይይቶችን ማጠናከር እንደሚገባቸው ገልጸው በቀጣይ ቅኝት የተሰኘ የአዲስ ወግን መሰል የውይይት መድረክ የሚቀጥል መሆኑን ጠቁመዋል። የአዲስ ወግ የአምስት አመታት መድረኮች በመፅሀፍ መልክ መሰነዱም ለትውልድ የሚተላለፍ ትልቅ ሃብት መሆኑን ገልጸዋል።   የጠቅላይ ሚኒስትር ጽህፈት ቤት ፕሬስ ሴክሬታሪያት ኃላፊ ቢልለኔ ሥዩም፤ አዲስ ወግ ተቃርኗዊ ሃሳቦችን ለማቀራረብ፣ የሀሳብ ብዝሃነትን ለማዳበር፣ ለአዳዲስና ነባር ችግሮችን መፍትሄ ለማበጀት ታልሞ መዘጋጀቱን ተናግረዋል። በአምስት አመታት ጉዞውም ፖለቲካዊ፣ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጉዳዮችን በመዳሰስ አሳታፊና አካታች በሆነ መልኩ ተካሂዶ ውጤት የተገኘበት መሆኑን ገልጸዋል። መድረኮቹ በመፅሀፍ መልክ መሰነዳቸውም ለፖሊሲ ግብዓት አንዲውሉና ለታሪክ እንዲተላለፉ በማለም መሆኑን ተናግረዋል።   አዲስ ወግ በመገናኛ ብዙሃን የነበረውን ሽፋንና ተደራሽነት በተመለከተ የዳሰሳ ጥናት ያቀረበው ጋዜጠኛ ዳዊት መስፍን፤ አዲስ ወግ በዜና እና በዘገባ ፕሮግራሞች ሰፊ ሽፋን ነበረው ብሏል። የአዲስ ወግ 27 የውይይት መድረኮች ከሀገር ውስጥ መገናኛ በዙሃን በተጨማሪ በተወሰኑ የውጭ መገናኛ ብዙሃን በስፋት ሽፋን ማግኘታቸውን ጠቅሷል። በሀገር ውስጥ በሁሉም ሚዲያዎች በቴሌቪዥን፣ ራዲዮና በዲጂታል ሚዲያ አማራጮች በድምሩ 43 ነጥብ 6 ሚሊዮን ሰዎች ተደራሽ ያደረገ መድረክ መሆኑንም አንስቷል። የተመረጡ ጉዳዮችን በማቅረብና የምሁራን ምልከታዎች እንዲንሸራሸሩበት በማድረግ እንዲሁም ወቅታዊ ጉዳዮችን በመዳሰስ በአሳታፊነትና የሃሳብ ብዝሃነቱ ሰፊ ግብዓት የተገኘበት መሆኑም ገልጿል። አዲስ ወግ የውይይት መድረክ ጉሚ በለል፣ የሃሳብ መዋጮ፣ ስለኢትዮጵያና ሌሎችም መሰል የውይይት መድረኮች መሰረት የሆኑ ተምሳሌታዊ መድረኮች መሆናቸውን ጠቅሷል። ከ2011 እስከ 2015 ዓ.ም የተደረጉ የአዲስ ወግ የውይይት መድረኮችን ጥልቅ እይታዎችና ሰፊ ትንታኔዎችን የሰነደው "የአዲስ ወግ መድረኮች" መፅሐፍ በ234 ገፆች የተቀነባበረና በአምስት ምዕራፎች የተከፋፈለ ነው። የአዲስ ወግ መድረክ የተጠናቀቀ ሲሆን ቅኝት የተሰኘ ሌላ ሀገራዊ መድረክም በጠቅላይ ሚኒስትር ፅህፈት ቤት እንደሚቀጥል ታውቋል።
የአዲስ ወግ የውይይት መድረክ ከኢትዮጵያ የፖለቲካ ታሪክና  ከፖሊሲ ግብዓትነት አኳያ ምን አበርክቶ ነበረው?
Feb 26, 2024 75
አዲስ አበባ ፤የካቲት 18/2016(ኢዜአ)፦ የአዲስ ወግ የውይይት መድረክ ከኢትዮጵያ የፖለቲካ ታሪክና ከፖሊሲ ግብዓትነት አኳያ ምን አበርክቶ ነበረው? ለአምስት ዓመታት የተካሄዱ የአዲስ ወግ መድረኮችን የሰነደው መፅሐፍ ዛሬ ሲመረቅ የተለያዩ አካላት ሃሳቦችን አንስተዋል። የታሪክ ምሁሩ ዶክተር ታምራት ሃይሌ፤ ከኢትዮጵያ ፖለቲካ ታሪክ አኳያ መንግስት በአደባባይ ካካሄዳቸው ሀገራዊ የክርክርና የውይይት መድረኮች አንፃር የአዲስ ወግን ልዩ ገጽታ ቃኝተዋል። በኢትዮጵያ ታሪክ በ17ኛው ክፍለ ዘመን በአጼ ሱስኒዮስ እንዲሁም በ19ኛው ክፍለ ዘመን በአጼ ዮሐንስ ዘመነ መንግስታት የነበሩ ሀይማኖት ነክ ክርክሮችን ከቀደምት የአደባባይ ውይይቶች ለማሳያነት ጠቅሰዋል። በ20ኛው ክፍለ ዘመን ደግሞ ከ1917 እስከ 1928 ዓ.ም በስልጣኔ፣ ልማትና ትምህርት ጉዳዮች በብርሐንና ሰላም ጋዜጣ እንዲሁም በ1968 ዓ.ም ለጥቂት ወራት በአዲስ ዘመን ጋዜጣ ላይ የተደረጉት አብዮታዊ የክርክር መድረኮችን አንስተዋል። "የሚያስመካ የውይይትና ክርክር ታሪኮች ነበሩን ማለት አያስደፈርም" ያሉት ዶክተር ታምራት፤ በታሪክ የተጠቀሱ መድረኮች በአጭር ጊዜ የተቋረጡና አሳታፊነታችውም የላላ ነበር ብለዋል። በነጠላ እና በአንድ ወቅት ጉዳዮች ያተኮሩ፣ በመንግስታት ሳንሱር የተቋረጡ፣ በተሳታፊዎች በኩል የእርስ በርስ መጠራጠርና አለመተማመን የነበረባቸውና አሳታፊ የፖለቲካ ምህዳርም አልነበረም ነው ያሉት። ከዚህ አንፃር የአዲስ ወግ መድረክ በመንግስት አነሳሽነት በክፍለ ዘመኑ ከተደረጉ የአደባባይ ውይይቶች የተለየ መልክ እንዳለው ገልጸዋል። በወጥነትና ዘላቂ በሆነ መልኩ በተለያዩ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይ በአሳታፊነትና በሀሳብ ብዝሃነት ታጅቦ የቀጠለ መድረክ መሆኑ ልዩ መልክ ነበረው ሲሉ አስረድተዋል። የአዲስ ወግ መድረኮች በመፅሀፍ መልክ መሰነዳቸውም የፖለቲካ ችግሮችን ሀሳብን መሰረት ባደረገ የውይይት መድረክ ለመፍታት ትልቅ ግብዓት እንደሚሆኑ ዶክተር ታምራት አብራርተዋል።   የፕላንና ልማት ሚኒስትሯ ዶክተር ፍጹም አሰፋ በበኩላችው፣ አዲስ ወግ ከፖለቲካ ግብዓትነት አኳያ ትልቅ ሚና የተጫወተ መድረክ መሆኑን ተናግረዋል። በአዲስ ወግ የተንሸራሸሩ በመንግስት በኩል ቅቡልነት አግኝተው በሪፎርሙ ተግባራዊ በመደረጋቸው በማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ መስኮች ትልቅ ሀገራዊ ለውጦች እንዲመጣ አስችለዋል ብለዋል። በልማት ድርጅቶችና በፋይናንስ አካታችነት ሪፎርም፣ በምግብ ዋስትና፣ በግብርናው ምርታማነት የተገኙ ተጨባጭ ውጤቶችም ቀደም ብለው በአዲስ ወግ መድረክ መንሸራሸራቸውን ጠቅሰዋል። በመደመር ትውልድ መድረኮች የተነሱ ሀሳቦችን፤ በስነ ህዝብ እና የትምህርት ፖሊሲ ማሻሻያዎች መደረጉን ጠቅሰው በቱሪዝም፣ በተቋማት ግንባታ እና ሌሎችም ከአዲስ ወግ መድረኮች ወዲህ ጉልህ የፖሊሲ ማሻሻያዎች እና ተግባራዊ እርምጃዎች እንደተወሰዱ ተናግረዋል። አዲስ ወግ ለፖሊሲ ማሻሻያ ሃሳቦች ግብዓቶች የተወሰዱበትና የወቅቱን ችግሮች የቃኙ ለነገም የፖሊሲ ግብዓት የሚያገለግሉ እንደሆኑ አጽንኦት ሰጥተዋል።    
በምስራቅ አፍሪካ ቀጣና ወጥ የሆነ የፍልሰት አስተዳደር ስርዓትና የህግ ማዕቀፍ እንዲኖር አገራቱ በትብብር  መስራት ይጠበቅባቸዋል
Feb 26, 2024 101
አዲስ አበባ ፤የካቲት 18/2016(ኢዜአ)፦በምስራቅ አፍሪካና የአፍሪካ ቀንድ ቀጣና ወጥ የሆነ የፍልሰት አስተዳደር ስርዓትና የህግ ማዕቀፍ እንዲኖር አገራቱ በትብብር መስራት እንደሚጠበቅባቸው ተገለጸ። የምስራቅ አፍሪካ አገራት ቀጣናዊ የፍልሰት ጉዳዮች የሚኒስትሮች ፎረም በአዲስ አበባ መካሄድ ጀምሯል። በመርሃ-ግብሩ ላይ ኢትዮጵያን ጨምሮ አስር የቀጣናው አባል አገራት፣ የዓለም አቀፉ የፍልሰት ድርጅት /አይ ኦ ኤም/፣ የምስራቅ አፍሪካ የልማት በየነ መንግስትታት /ኢጋድ/ እና የተባበሩት መንግስታት የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን ተወካዮች እየተሳተፉ ይገኛሉ። መድረኩ የቀጣናው አባል አገራት በሰራተኛና ፍልሰት አስተዳደር ዙሪያ ያላቸውን ትብብር ይበልጥ የሚያጠናክሩበት እንደሚሆን ተገልጿል። በቀጣናው የሚስተዋለውን ከፍተኛ ፍልሰት ለመቆጣጠር በፖሊሲ የተደገፈ ምክረ ሃሳብ ለማስቀመጥ የሚያስችል መሆኑም ታውቋል። የስራና ክህሎት ሚኒስትር ዴኤታ አቶ ዳንኤል ተሬሳ በዚሁ ወቅት እንዳሉት፣ ኢትዮጵያ በቀጣናው ያለውን የፍልሰተኞች አስተዳደር እውን እንዲሆን ጥረት ስታደርግ ቆይታለች። ላለፉት ሁለት ዓመታት አስራ አንድ አባል አገራትን ያቀፈውን ቀጣናዊ የፍልሰት ጉዳዮች የሚኒስትሮች ፎረም ስትመራ መቆየቷን አንስተዋል። በዚህም ኢትዮጵያ በቀጣናው የሚስተዋለውን አስቸጋሪ የፍልሰተኞች ምጣኔ ለመቆጣጠርና ለማስተዳደር የሚቻልበትን ልምድ ስታጋራ የቆየች መሆኑንም አንስተዋል። በቀጣይም ኢትዮጵያ እንደ አባል አገር በሚጠበቀው ልክ የቀጣናውን የፍልሰተኞች ተግዳሮት ለመቅረፍ የበኩሏን ድጋፍ እንደምታደርግ ገልጸዋል። አባል አገራቱም በትብብር መንፈስ መስራት ይጠበቅባቸዋል ብለዋል።   የስራና ክህሎት ሚኒስቴር የኢንዱስትሪ ግንኙነት ስራ አስፈጻሚና የፎረሙ የኮሚቴ አባል ዶክተር አያሌው ተካልኝ በበኩላቸው ፣በቀጣናው ኢትዮጵያ ሰፊ የፍልሰተኞች ቁጥር የምታስተናግድ መሆኗን አንስተዋል። ኢትዮጵያ ባለፉት ሁለት ዓመታት የተሻለ የፍልሰት አስተዳደር እንዲፈጠር፣ የፍልሰተኞችና የስደተኞችን መብት ለማስከበርና መሰል ተግባራት ላይ ስትሰራ የቆየችባቸው ተግባራት ሰፊ መሆኑን አንስተዋል። በቀጣይም በምስራቅ አፍሪካና የአፍሪካ ቀንድ ቀጣና ወጥ የሆነ የፍልሰት አስተዳደር ስርዓትና የህግ ማዕቀፍ እንዲኖር አገራቱ በትብብር መስራት እንደሚጠበቅባቸው ገልጸዋል።   የዓለም አቀፉ የፍልሰተኞች ድርጅት የኢትዮጵያ ተወካይ አቢባቶው ዋኔ በበኩላቸው፣ የፍልሰተኞች ጉዳይ ለቀጣናው ከፍተኛ ስጋት እየሆነ መምጣቱን አንስተዋል። በዚህም በዘርፉ ከቀጣናው የሚጠበቀውን ውጤት ለማግኘት አለም አቀፉ የፍልሰተኞች ድርጅት የበኩሉን ድጋፍ እንደሚያደርግ አስታውቀዋል። ከዛሬ ጀምሮ ለአራት ቀናት በሚዘልቀው መድረክ ኢትዮጵያን ጨምሮ ፣የሶማሊያ ፣ የሱዳን ፣ የደቡብ ሱዳን ፣የኡጋንዳ፣ የሩዋንዳ፣ የታንዛኒያ፣ የብሩንዲ፣ የኤርትራና የጅቡቲ ተወካዮች እየተሳተፉ ነው::      
ፖለቲካ
የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አምባሳደር ታዬ አጽቀሥላሴ ከዶክተር ጁሊየስ ጋርቬይ ጋር ተወያዩ
Feb 26, 2024 82
አዲስ አበባ፤ የካቲት 18/2016(ኢዜ)፦የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አምባሳደር ታዬ አጽቀሥላሴ የጥቁር ህዝቦች የነጻነት ትግል ቀደምት አቀንቃኝ ማርከስ ጋርቬይ ልጅ የሆኑትን ዶክተር ጁሊየስ ጋርቬይን በጽሕፈት ቤታቸው ተቀብለው አነጋግረዋል። በውይይታቸው ላይም አምባሳደር ታዬ ማርከስ ጋርቬይ ለፓን-አፍሪካኒዝም ንቅናቄና ለጥቁር ህዝቦች የነጻነት ትግሎች መሰረትን የጣሉ አርአያ-ሰብ መሆናቸውን ገልጸዋል። መሰል ፈር ቀዳጅ ቀደምት አባቶችም ሊታወሱ እና ሊዘከሩ ይገባል ብለዋል። ዶክተር ጁሊየስ ጋርቬይ በበኩላቸው፣ በመላው ዓለም የሚገኙ ጥቁር ሕዝቦች ኢትዮጵያን የነፃነታቸው ባለውለታ አድርገው እንደሚቆጥሯትና ለኢትዮጵያ ጥልቅ ፍቅር እንዳላቸው መግለጻቸውን ከውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የተገኘው መረጃ ያመለክታል። ዶክተር ጁሊየስ ጋርቬይ ከቀናት በፊት የዓለም የጥቁር ታሪክ፣ ቅርስ እና ትምህርት ማዕከል የበላይ ጠባቂ ሆነው መሾማቸው ይታወሳል።
በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል በምክክሩ የሚሳተፉ ተወካዮች መረጣ ከነገ ጀምሮ ይካሄዳል - ኮሚሽኑ
Feb 26, 2024 75
ዲላ፤የካቲት 18/2016 (ኢዜአ)፦ በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል በሀገራዊ ምክክሩ የሚሳተፉ የማህበረሰብ ተወካዮች መረጣ ከነገ ጀምሮ እንደሚካሄድ የኢትዮጵያ ሀገራዊ ምክክር ኮሚሽን ገለፀ። የኢትዮጵያ ሀገራዊ የምክክር ኮሚሽን ኮሚሽነር ሙሉጌታ አጎ በሰጡት መግለጫ እንዳሉት፤ በኢትዮጵያ በሰባት ክልሎችና በሁለት ከተማ አስተዳደሮች የተሳካ የተወካዮች መረጣ ማከናወን ተችሏል። በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል በሚገኙ 12 ዞኖችም ከነገው ዕለት ጀምሮ በሁለት ቡድን የተከፈለ የተወካዮች መረጣ እንደሚከናወን በመግለጫው ጠቅሰዋል።   በመጀመሪያው ቡድን በጌዴኦ፣በጋሞ፣በጋርዱላ፣ በኮንሶ፣ በአሌ፣ በኮሬ እና በቡርጂ ዞኖች የሚካሄድ ሲሆን በነገው ዕለት ደግሞ በጌዴኦ ዞን ዲላ ከተማ ይጀምራል ብለዋል። ይኸው የተወካዮች መረጣ ለተከታታይ አራት ቀናት የሚቆይ ሲሆን ከተለያዩ ማህበራዊ መሠረቶች በተለይም ከወጣቶች፣ ከሴቶች፣ ከመንግሥት ሰራተኞች፣ ከንግዱ ማህበረሰብ የተውጣጡ ተወካዮች የሚሳተፉ መሆኑን ተናግረዋል። "መረጣውም አካታችነት፣ ግልፀኝነት፣ አሳታፊነትና ተአማኒነት ያለው እንዲሆን ይደረጋል" ብለዋል። የተወካዮች መረጣ የተሳካ እንዲሆን ባለድርሻ አካላት በተለይም የአካባቢው አስተዳደር እና ህብረተሰቡ የድርሻቸውን እንዲወጡም ጥሪ አቅርበዋል።  
ወጣቱ ሰላምን በማስፈንና ልማትን በማፋጠን በንቃት በመሳተፍ ታሪክ ሰሪ ሊሆን እንደሚገባ ተገለጸ
Feb 26, 2024 64
ደብረ ማርቆስ ፤ የካቲት 18/2016(ኢዜአ)፦ በአማራ ክልል ወጣቱ ሰላም በማስፈንና ልማትን በማፋጠን በንቃት በመሳተፍ ታሪክ ሰሪ ሊሆን እንደሚገባ የደብረ ማርቆስ ከተማ አስተዳደር ወጣቶችና ስፖርት መምሪያ ሃላፊ ገለፁ። ''አድዋን ለዘላቂ ሰላም እና ለጠንካራ አገረ መንግስት ግንባታ'' በሚል ጽንስ ሃሳብ በደብረ ማርቆስ ከተማ የወጣቶች የውይይት መድረክ ተካሄዷል። የደብር ማርቆስ ከተማ አስተዳደር ወጣቶችና ስፖርት መምሪያ ሃላፊ አቶ ፈንታ ጌቴ እንደተናገሩት፤ አድዋ የነጻነት፣ የጥቁር ህዝቦች ኩራት እና መከበሪያ የሆነ አኩሪ ታሪክ ነው። ለሀገር ክብር እና ፍቅር መስዋዕትነት ተከፍሎበት ከትውልድ ትውልድ የሚሸጋገር መሆኑን ጠቅሰው፤ የዚህ ትውልድ የህይወት መስዋዕትነት መክፈል ሳይጠበቅበት በልማትና ሰላም ማስፈን በንቃት በመሳተፍ ታሪክ ሰሪ ሊሆን እንደሚገባው ተናግረዋል። ለሀገር ክብር ሲባል ወጣቱ የአባቶቹን የመረዳዳትና የመከባበር እሴት ማሳደግ እንዳለበት ገልጸው፣ አገራዊ እና የብሔር ማንነትን ሚዛን ጠብቆ የሚሄድ ትውልድ መገንባት እንደሚገባ ተናግረዋል። አሁን ያጋጠመን ክልላዊና ዞናዊ እንዲሁም አካባቢያዊ የሰላም እጦት ችግር ለመፍታት የወጣቱ ሚና የላቀ መሆን አስገንዝበዋል። ወጣት አሳየ ጌትነት እንዳለው፤ አሁን ላይ ለገጠመን የሰላም መታጣት ችግር ለመፍታት በመተማመን ላይ የተመሰረተ ስራ መስራት ይገባል። አባቶቻችን የአገር ዳር ድንበር ማስከበር የቻሉት እርስ በእስር በመረዳዳትና በመከባበር በጠላት ላይ ባደረጉት ጠንካራ ዘመቻ መሆኑን አስታውሶ፤ እኛ ወጣቶችም በአንድነት ተነስተን ልማትና ሰላም በዘላቂነት ማረጋገጥ አለብን ብሏል። አድዋ የቀደሙ አባቶች የሰሩት ታሪክ ቢሆንም ከዚህ ታሪክ እኛ ወጣቶች አንድነትንና ሃገር ወዳድነትን በመማር ለዚህ ዘመን የሚመጥን ሥራ መስራት ይገባናል ያለው ደግሞ ወጣት እንዳወቅ ልንገረው ነው። ለዚህም ታዳጊዎች ግብረገብነት እና ኢትዮጵያዊነትን ይዘው እንዲያድጉ በተደራጀ አግባብ ማስተማር እንደሚገባ ተናግሯል። በመድረኩ የከተማው ወጣቶችና የከተማ አስተዳደሩ አመራር አባላት ተሳታፊ ሆነዋል።  
የአዲስ ወግ የውይይት መድረክ ከፖሊሲ ግብዓትነት ባለፈ የውይይት ባሕል እንዲዳብር የላቀ አስተዋጽኦ አበርክቷል - ዲያቆን ዳንኤል ክብረት
Feb 26, 2024 71
አዲስ አበባ፤ የካቲት 18/2016(ኢዜአ)፡- ለአምስት አመታት የዘለቀው የአዲስ ወግ የውይይት መድረክ ከፖሊሲ ግብዓትነት ባለፈ የውይይት ባሕል እንዲዳብር የላቀ አስተዋጽኦ ማበርከቱን የጠቅላይ ሚኒስትሩ የማህበራዊ ዘርፍ አማካሪ ሚኒስትር ዲያቆን ዳንኤል ክብረት ገለጹ። ለአምስት ተከታታይ ዓመታት ሲካሄዱ የነበሩ የአዲስ ወግ መድረኮችን የሰነደ መፅሐፍ በዛሬው እለት ተመርቆ ለንባብ በቅቷል። በምረቃ ስነ-ስርአቱ ላይ የጠቅላይ ሚኒስትሩ የማህበራዊ ዘርፍ አማካሪ ሚኒስትር ዲያቆን ዳንኤል ክብረት፣ የፕላንና ልማት ሚኒስትር ዶክተር ፍፁም አሰፉ እና ሌሎች ከፍተኛ መንግስት የስራ ኃላፊዎችና ምሁራን ተገኝተዋል። የአዲስ ወግ መድረኮችን የአምስት ዓመታት ጉዞ የሚዳስሱና ያስገኛቸውን ቱሩፋቶች የሚያስቃኙ ገለፃዎችም በመርሃ ግብሩ ላይ ቀርበዋል። የጠቅላይ ሚኒስትሩ የማህበራዊ ዘርፍ አማካሪ ሚኒስትር ዲያቆን ዳንኤል ክብረት፤ የአዲስ ወግ መድረኮች ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) እና ሌሎች ከፍተኛ የመንግስት የስራ ሃላፊዎች በተገኙበት መካሄዱን አስታውሰዋል። በመድረኮቹ የምክር ቤት አባላትና ፖሊሲ አውጭዎች ተገኝተው የመከሩበትና የፖለሲ ሃሳቦች ለሚመለከታቸው አካላት የቀረቡበት መሆኑን አንስተዋል። በመሆኑም ለአምስት አመታት የዘለቀው የአዲስ ወግ የውይይት መድረክ ከፖሊሲ ግብዓትነት ባለፈ የውይይት ባሕል እንዲዳብር የላቀ አስተዋጽኦ አበርክቷል ብለዋል። የአዲስ ወግን ፈለግ የተከተሉ ተቋማትም ውይይቶችን ማጠናከር እንደሚገባቸው ገልጸው በቀጣይ ቅኝት የተሰኘ የአዲስ ወግን መሰል የውይይት መድረክ የሚቀጥል መሆኑን ጠቁመዋል። የአዲስ ወግ የአምስት አመታት መድረኮች በመፅሀፍ መልክ መሰነዱም ለትውልድ የሚተላለፍ ትልቅ ሃብት መሆኑን ገልጸዋል።   የጠቅላይ ሚኒስትር ጽህፈት ቤት ፕሬስ ሴክሬታሪያት ኃላፊ ቢልለኔ ሥዩም፤ አዲስ ወግ ተቃርኗዊ ሃሳቦችን ለማቀራረብ፣ የሀሳብ ብዝሃነትን ለማዳበር፣ ለአዳዲስና ነባር ችግሮችን መፍትሄ ለማበጀት ታልሞ መዘጋጀቱን ተናግረዋል። በአምስት አመታት ጉዞውም ፖለቲካዊ፣ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጉዳዮችን በመዳሰስ አሳታፊና አካታች በሆነ መልኩ ተካሂዶ ውጤት የተገኘበት መሆኑን ገልጸዋል። መድረኮቹ በመፅሀፍ መልክ መሰነዳቸውም ለፖሊሲ ግብዓት አንዲውሉና ለታሪክ እንዲተላለፉ በማለም መሆኑን ተናግረዋል።   አዲስ ወግ በመገናኛ ብዙሃን የነበረውን ሽፋንና ተደራሽነት በተመለከተ የዳሰሳ ጥናት ያቀረበው ጋዜጠኛ ዳዊት መስፍን፤ አዲስ ወግ በዜና እና በዘገባ ፕሮግራሞች ሰፊ ሽፋን ነበረው ብሏል። የአዲስ ወግ 27 የውይይት መድረኮች ከሀገር ውስጥ መገናኛ በዙሃን በተጨማሪ በተወሰኑ የውጭ መገናኛ ብዙሃን በስፋት ሽፋን ማግኘታቸውን ጠቅሷል። በሀገር ውስጥ በሁሉም ሚዲያዎች በቴሌቪዥን፣ ራዲዮና በዲጂታል ሚዲያ አማራጮች በድምሩ 43 ነጥብ 6 ሚሊዮን ሰዎች ተደራሽ ያደረገ መድረክ መሆኑንም አንስቷል። የተመረጡ ጉዳዮችን በማቅረብና የምሁራን ምልከታዎች እንዲንሸራሸሩበት በማድረግ እንዲሁም ወቅታዊ ጉዳዮችን በመዳሰስ በአሳታፊነትና የሃሳብ ብዝሃነቱ ሰፊ ግብዓት የተገኘበት መሆኑም ገልጿል። አዲስ ወግ የውይይት መድረክ ጉሚ በለል፣ የሃሳብ መዋጮ፣ ስለኢትዮጵያና ሌሎችም መሰል የውይይት መድረኮች መሰረት የሆኑ ተምሳሌታዊ መድረኮች መሆናቸውን ጠቅሷል። ከ2011 እስከ 2015 ዓ.ም የተደረጉ የአዲስ ወግ የውይይት መድረኮችን ጥልቅ እይታዎችና ሰፊ ትንታኔዎችን የሰነደው "የአዲስ ወግ መድረኮች" መፅሐፍ በ234 ገፆች የተቀነባበረና በአምስት ምዕራፎች የተከፋፈለ ነው። የአዲስ ወግ መድረክ የተጠናቀቀ ሲሆን ቅኝት የተሰኘ ሌላ ሀገራዊ መድረክም በጠቅላይ ሚኒስትር ፅህፈት ቤት እንደሚቀጥል ታውቋል።
የአዲስ ወግ የውይይት መድረክ ከኢትዮጵያ የፖለቲካ ታሪክና  ከፖሊሲ ግብዓትነት አኳያ ምን አበርክቶ ነበረው?
Feb 26, 2024 75
አዲስ አበባ ፤የካቲት 18/2016(ኢዜአ)፦ የአዲስ ወግ የውይይት መድረክ ከኢትዮጵያ የፖለቲካ ታሪክና ከፖሊሲ ግብዓትነት አኳያ ምን አበርክቶ ነበረው? ለአምስት ዓመታት የተካሄዱ የአዲስ ወግ መድረኮችን የሰነደው መፅሐፍ ዛሬ ሲመረቅ የተለያዩ አካላት ሃሳቦችን አንስተዋል። የታሪክ ምሁሩ ዶክተር ታምራት ሃይሌ፤ ከኢትዮጵያ ፖለቲካ ታሪክ አኳያ መንግስት በአደባባይ ካካሄዳቸው ሀገራዊ የክርክርና የውይይት መድረኮች አንፃር የአዲስ ወግን ልዩ ገጽታ ቃኝተዋል። በኢትዮጵያ ታሪክ በ17ኛው ክፍለ ዘመን በአጼ ሱስኒዮስ እንዲሁም በ19ኛው ክፍለ ዘመን በአጼ ዮሐንስ ዘመነ መንግስታት የነበሩ ሀይማኖት ነክ ክርክሮችን ከቀደምት የአደባባይ ውይይቶች ለማሳያነት ጠቅሰዋል። በ20ኛው ክፍለ ዘመን ደግሞ ከ1917 እስከ 1928 ዓ.ም በስልጣኔ፣ ልማትና ትምህርት ጉዳዮች በብርሐንና ሰላም ጋዜጣ እንዲሁም በ1968 ዓ.ም ለጥቂት ወራት በአዲስ ዘመን ጋዜጣ ላይ የተደረጉት አብዮታዊ የክርክር መድረኮችን አንስተዋል። "የሚያስመካ የውይይትና ክርክር ታሪኮች ነበሩን ማለት አያስደፈርም" ያሉት ዶክተር ታምራት፤ በታሪክ የተጠቀሱ መድረኮች በአጭር ጊዜ የተቋረጡና አሳታፊነታችውም የላላ ነበር ብለዋል። በነጠላ እና በአንድ ወቅት ጉዳዮች ያተኮሩ፣ በመንግስታት ሳንሱር የተቋረጡ፣ በተሳታፊዎች በኩል የእርስ በርስ መጠራጠርና አለመተማመን የነበረባቸውና አሳታፊ የፖለቲካ ምህዳርም አልነበረም ነው ያሉት። ከዚህ አንፃር የአዲስ ወግ መድረክ በመንግስት አነሳሽነት በክፍለ ዘመኑ ከተደረጉ የአደባባይ ውይይቶች የተለየ መልክ እንዳለው ገልጸዋል። በወጥነትና ዘላቂ በሆነ መልኩ በተለያዩ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይ በአሳታፊነትና በሀሳብ ብዝሃነት ታጅቦ የቀጠለ መድረክ መሆኑ ልዩ መልክ ነበረው ሲሉ አስረድተዋል። የአዲስ ወግ መድረኮች በመፅሀፍ መልክ መሰነዳቸውም የፖለቲካ ችግሮችን ሀሳብን መሰረት ባደረገ የውይይት መድረክ ለመፍታት ትልቅ ግብዓት እንደሚሆኑ ዶክተር ታምራት አብራርተዋል።   የፕላንና ልማት ሚኒስትሯ ዶክተር ፍጹም አሰፋ በበኩላችው፣ አዲስ ወግ ከፖለቲካ ግብዓትነት አኳያ ትልቅ ሚና የተጫወተ መድረክ መሆኑን ተናግረዋል። በአዲስ ወግ የተንሸራሸሩ በመንግስት በኩል ቅቡልነት አግኝተው በሪፎርሙ ተግባራዊ በመደረጋቸው በማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ መስኮች ትልቅ ሀገራዊ ለውጦች እንዲመጣ አስችለዋል ብለዋል። በልማት ድርጅቶችና በፋይናንስ አካታችነት ሪፎርም፣ በምግብ ዋስትና፣ በግብርናው ምርታማነት የተገኙ ተጨባጭ ውጤቶችም ቀደም ብለው በአዲስ ወግ መድረክ መንሸራሸራቸውን ጠቅሰዋል። በመደመር ትውልድ መድረኮች የተነሱ ሀሳቦችን፤ በስነ ህዝብ እና የትምህርት ፖሊሲ ማሻሻያዎች መደረጉን ጠቅሰው በቱሪዝም፣ በተቋማት ግንባታ እና ሌሎችም ከአዲስ ወግ መድረኮች ወዲህ ጉልህ የፖሊሲ ማሻሻያዎች እና ተግባራዊ እርምጃዎች እንደተወሰዱ ተናግረዋል። አዲስ ወግ ለፖሊሲ ማሻሻያ ሃሳቦች ግብዓቶች የተወሰዱበትና የወቅቱን ችግሮች የቃኙ ለነገም የፖሊሲ ግብዓት የሚያገለግሉ እንደሆኑ አጽንኦት ሰጥተዋል።    
በምስራቅ አፍሪካ ቀጣና ወጥ የሆነ የፍልሰት አስተዳደር ስርዓትና የህግ ማዕቀፍ እንዲኖር አገራቱ በትብብር  መስራት ይጠበቅባቸዋል
Feb 26, 2024 101
አዲስ አበባ ፤የካቲት 18/2016(ኢዜአ)፦በምስራቅ አፍሪካና የአፍሪካ ቀንድ ቀጣና ወጥ የሆነ የፍልሰት አስተዳደር ስርዓትና የህግ ማዕቀፍ እንዲኖር አገራቱ በትብብር መስራት እንደሚጠበቅባቸው ተገለጸ። የምስራቅ አፍሪካ አገራት ቀጣናዊ የፍልሰት ጉዳዮች የሚኒስትሮች ፎረም በአዲስ አበባ መካሄድ ጀምሯል። በመርሃ-ግብሩ ላይ ኢትዮጵያን ጨምሮ አስር የቀጣናው አባል አገራት፣ የዓለም አቀፉ የፍልሰት ድርጅት /አይ ኦ ኤም/፣ የምስራቅ አፍሪካ የልማት በየነ መንግስትታት /ኢጋድ/ እና የተባበሩት መንግስታት የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን ተወካዮች እየተሳተፉ ይገኛሉ። መድረኩ የቀጣናው አባል አገራት በሰራተኛና ፍልሰት አስተዳደር ዙሪያ ያላቸውን ትብብር ይበልጥ የሚያጠናክሩበት እንደሚሆን ተገልጿል። በቀጣናው የሚስተዋለውን ከፍተኛ ፍልሰት ለመቆጣጠር በፖሊሲ የተደገፈ ምክረ ሃሳብ ለማስቀመጥ የሚያስችል መሆኑም ታውቋል። የስራና ክህሎት ሚኒስትር ዴኤታ አቶ ዳንኤል ተሬሳ በዚሁ ወቅት እንዳሉት፣ ኢትዮጵያ በቀጣናው ያለውን የፍልሰተኞች አስተዳደር እውን እንዲሆን ጥረት ስታደርግ ቆይታለች። ላለፉት ሁለት ዓመታት አስራ አንድ አባል አገራትን ያቀፈውን ቀጣናዊ የፍልሰት ጉዳዮች የሚኒስትሮች ፎረም ስትመራ መቆየቷን አንስተዋል። በዚህም ኢትዮጵያ በቀጣናው የሚስተዋለውን አስቸጋሪ የፍልሰተኞች ምጣኔ ለመቆጣጠርና ለማስተዳደር የሚቻልበትን ልምድ ስታጋራ የቆየች መሆኑንም አንስተዋል። በቀጣይም ኢትዮጵያ እንደ አባል አገር በሚጠበቀው ልክ የቀጣናውን የፍልሰተኞች ተግዳሮት ለመቅረፍ የበኩሏን ድጋፍ እንደምታደርግ ገልጸዋል። አባል አገራቱም በትብብር መንፈስ መስራት ይጠበቅባቸዋል ብለዋል።   የስራና ክህሎት ሚኒስቴር የኢንዱስትሪ ግንኙነት ስራ አስፈጻሚና የፎረሙ የኮሚቴ አባል ዶክተር አያሌው ተካልኝ በበኩላቸው ፣በቀጣናው ኢትዮጵያ ሰፊ የፍልሰተኞች ቁጥር የምታስተናግድ መሆኗን አንስተዋል። ኢትዮጵያ ባለፉት ሁለት ዓመታት የተሻለ የፍልሰት አስተዳደር እንዲፈጠር፣ የፍልሰተኞችና የስደተኞችን መብት ለማስከበርና መሰል ተግባራት ላይ ስትሰራ የቆየችባቸው ተግባራት ሰፊ መሆኑን አንስተዋል። በቀጣይም በምስራቅ አፍሪካና የአፍሪካ ቀንድ ቀጣና ወጥ የሆነ የፍልሰት አስተዳደር ስርዓትና የህግ ማዕቀፍ እንዲኖር አገራቱ በትብብር መስራት እንደሚጠበቅባቸው ገልጸዋል።   የዓለም አቀፉ የፍልሰተኞች ድርጅት የኢትዮጵያ ተወካይ አቢባቶው ዋኔ በበኩላቸው፣ የፍልሰተኞች ጉዳይ ለቀጣናው ከፍተኛ ስጋት እየሆነ መምጣቱን አንስተዋል። በዚህም በዘርፉ ከቀጣናው የሚጠበቀውን ውጤት ለማግኘት አለም አቀፉ የፍልሰተኞች ድርጅት የበኩሉን ድጋፍ እንደሚያደርግ አስታውቀዋል። ከዛሬ ጀምሮ ለአራት ቀናት በሚዘልቀው መድረክ ኢትዮጵያን ጨምሮ ፣የሶማሊያ ፣ የሱዳን ፣ የደቡብ ሱዳን ፣የኡጋንዳ፣ የሩዋንዳ፣ የታንዛኒያ፣ የብሩንዲ፣ የኤርትራና የጅቡቲ ተወካዮች እየተሳተፉ ነው::      
ማህበራዊ
አንድነትን በማጠናከር የተረጋጋ የፖለቲካ ስርዓት ለመፍጠርና ልማትን ለማፋጠን የምሁራን ሚና የጎላ ነው--ዶከተር አያኖ በራሶ
Feb 26, 2024 78
ሐዋሳ፤ የካቲት 18/2016 (ኢዜአ)፦ህብረ ብሔራዊ አንድነትን በማጠናከር የተረጋጋ የፖለቲካ ስርዓት ለመፍጠርና ልማትን ለማፋጠን የምሁራን ሚና የጎላ ነው ሲሉ የሃዋሳ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት ዶክተር አያኖ በራሶ ገለጹ። ዩኒቨርሲቲው ከሰላም ሚኒስቴር ጋር በመተባበር "አድዋ ለዘላቂ ሰላምና ለጠንካራ ሀገረ መንግስት ግንባታ" በሚል መሪ ቃል የፓናል ውይይት አዘጋጅቷል። በውይይት መድረኩ የሃዋሳ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት ዶክተር አያኖ በራሶ እንዳሉት የረዥም ዘመነ መንግስት ታሪክ ባላት ኢትዮጵያ የሃገረ መንግስት ግንባታ ሂደት አሁንም ትኩረት የሚፈልግ ነው።   በመሆኑም ህብረ ብሔራዊ አንድነትን በማስጠበቅ የተረጋጋ የፖለቲካ ስርዓት ለመፍጠርና ልማትን ለማረጋገጥ መስራት እንደሚገባ ገልጸው ለዚህም የምሁራን ሚና ከፍተኛ ነው ብለዋል። የህዝቡን የጋራ እሴት የሚሸረሽሩትን ትቶ በአብሮነትና በጋራ እሴቶች ላይ በጥልቀት በመወያየት ወደ ቀደመው የእንድነት ባህል መመለስ እንደሚገባም ገልጸዋል። ህብረ ብሔራዊ አንድነትን አጠናክሮ ለማስቀጠል በሚደረጉ ጥረቶች የሚያጋጥሙ ፈተናዎችን ለመሻገር በቅንጅት መስራት እንደሚገባም አመልክተዋል። ዶክተር አያኖ እንዳሉት የአድዋ ድል የመላው ጥቁር ህዝቦች ታሪክ የኢትዮጵያዊያን አንድነትና ጀግንነት የሚጎላበት በመሆኑ ሁሌም ተገቢውን ክብር መስጠት ይገባል።   በመድረኩ ጥናታዊ ጽሁፍ ካቀረቡት መካከል የሃዋሳ ዩኒቨርሲቲ ህግና ገቨርናንስ ኮሌጅ አካዳሚክ ዲን ዶክተር ንጉስ በላይ ብሔራዊ እሴት፣ ማንነትና ጥቅም የሃገር ግንባታ መሰረታውያን መሆናቸውን ገልጸዋል፡፡ "ብሔራዊ እሴት" በሚል ርዕስ ባቀረቡት ጥናታዊ ጽሁፍም" ብሔራዊ እሴቶችን ለዘላቂ ሰላምና ለአገር ግንባታ ማዋል ይገባል ብለዋል። ብሔራዊ እሴቶች በተገቢው መጠቀም ከተቻለ ለአገረ መንግስት ግንባታ፣ ለተረጋጋ የፖለቲካ ስርዓትና ለኢኮኖሚ እድገት ከፍተኛ ሚና እንዳላቸውም ዶክተር ንጉስ ገልጸዋል። በመሆኑም ብሔራዊ እሴቶችን መጠበቅ፣ ማበልጸግና ከዘርፉ የሚገኘውን ጥቅም ማሳደግ እንደሚገባ አመልክተዋል። ብሔራዊ እሴቶች የአገርና የህዝብ መገለጫዎች ሆነው ህጋዊ መሰረት እንዲኖራቸው የምሁራን ሚና ከፍተኛ መሆኑንም ዶክተር ንጉስ አመልክትዋል። የአድዋ ድል በዓል በመንግስት በኩል ተገቢውን ትኩረት አግኝቶ ድሉን የሚመጥን የመታሰቢያ ሙዚየም መገንባቱንም አድንቀዋል። ኢትዮጵያውያን በአንድነት ተነስተው ያስመዘገቡት የአድዋ ድል በዓለም አቀፍ ደረጃ ያሳወቀን ብሔራዊ እሴት በመሆኑ ተገቢውን እውቅና ሰጥቶ ማክበር ይገባል ሲሉም ገልጸዋል ።   በዩኒቨርሲቲው የገቨርናንስና ልማት ጥናት ክፍል መምህርና በብሔራዊ ማንነት ላይ ጥናት ያቀረቡት ዮሴፍ ዋቴ በበኩላቸው ብሄራዊ ማንነት ለሃገረ መንግስት ግንባታ ጉልህ ድርሻ እንዳለው ገልጸዋል። በጽሁፋቸውም በሃገር ግንባታ ሂደቱ የጋራ በሚያደርጉ የቀደሙ ታሪኮች ላይ ትውልዱን ማስተማር እንደሚገባ አጽንኦት ጠቅሰዋል። የትምህርት ጥራትን ከማረጋገጥ ባለፈ መገናኛ ብዙሃን ለአሰባሰቢ ትርክቶች ሰፊ ሽፋን መስጠት እንዳላበቸው ተናግረዋል። ጥናት አቅራቢው አክለውም ብሔራዊ አገልግሎቶችን በማጠናከርና የተዛቡ ትርክቶችን በማስተካከል ብሔራዊ ማንነትን ማጎልበት እንደሚቻልም ጠቁመዋል። ሀገራዊ ምክክርን ማጠናከርና የሰላምና የእርቅ መድረኮችን ማዘጋጀት ያለፈን ቁርሾ በማስቀረት ለአገር ግንባታ ከፍተኛ ሚና እንዳለው የሌሎች አፍሪካ አገራትን ተሞክሮ በማንሳት ገልጸዋል፡፡ የዩኒቨርሲቲው ምሁራን ባቀረቧቸው ጥናታዊ ጽሁፎች ላይ የመድረኩ ተሳታፊዎች ውይይት አድርገዋል።        
የዋግ ኽምራ ሃገረ ስብከት በሰሃላ ወረዳ ለችግር ለተጋለጡ ወገኖች የሚውል የምግብ እህል ድጋፍ አደረገ    
Feb 26, 2024 71
ሰቆጣ ፤ የካቲት 18/2016 (ኢዜአ)፦የዋግ ኽምራ ሃገረ ስብከት በሰሃላ ወረዳ በድርቅ ምክንያት ለችግር ለተጋለጡ ወገኖች የሚውል 900 ኩንታል የምግብ እህል ድጋፍ ማድረጉ ተገለፀ። የዋግ ኽምራ ሃገረ ስብከት ሊቀ ጳጳስና የቅዱስ ሲኖዶስ አባል ብፁዕ አቡነ በርናባስ እንደገለፁት፤ በብሄረሰብ አስተዳደሩ የተከሰተው ድርቅ ጉዳት እንዳያደርስ ሃገረ ስብከቱ ድጋፍ እያደረገ ነው። በድርቁ ምክንያት በሰው ሕይወት ላይ ጉዳት እንዳይደርስ ቀደም ባሉት ጊዜያት 750 ኩንታል የምግብ እህል በአበርገሌና ሰቆጣ ከተማ ለሚገኙ ወገኖች ድጋፍ መደረጉን አስታውሰዋል። በዛሬው ዕለትም በሰሃላ ወረዳ ለሚገኙ ወገኖች ጥቅም ላይ የሚውል 900 ኩንታል የምግብ እህል ድጋፍ መደረጉን ገልፀዋል። ድጋፉ 3 ነጥብ 6 ሚሊዮን ብር ግምት ያለው መሆኑን ጠቅሰው፤ በለንደን ከሚኖሩ ወገኖች የተሰበሰበ መሆኑን ተናግረዋል። በችግር ጊዜ ተረዳድቶና ተጋግዞ ማለፍ የሰው ልጅ ባህሪ መሆኑን ጠቅሰው፤ በቀጣይም ሃገረ ስብከቱ በሃገር ውስጥና በውጭ የሚኖሩ ኢትዮጵያዊያንን በማስተባበር የሰብዓዊ ድጋፍ የማሰባሰብ ስራ ተጠናክሮ ይቀጥላል ብለዋል። የብሄረሰብ አስተዳደሩ አደጋ መከላከልና ምግብ ዋስትና ፅህፈት ቤት ሃላፊ አቶ ምህረት መላኩ በበኩላቸው፤ በብሄረሰብ አስተዳደሩ በተከሰተው ድርቅ 425 ሺህ የህብረተሰብ ክፍሎች አስቸኳይ የምግብ እህል እርዳታ ይፈልጋሉ። የተከሰተው ድርቅ በሰው ላይ የከፋ ጉዳት እንዳያደርስ ርብርብ እየተደረገ መሆኑን ጠቅሰው፤ ዛሬ ሃገረ ስብከቱ ያደረገው ድጋፍ ስድስት ሺህ ወገኖችን ለአንድ ወር መቀለብ የሚያስችል መሆኑን ተናግረዋል። ሃገረ ስብከቱ በድርቅ ለተጎዱ ወገኖች በሃገር ውስጥና በውጭ የሚኖሩ ወገኖችን በማስተባበር ላደረገው የሰብዓዊ ድጋፍ ምስጋና አቅርበዋል። ድርቁ ጉዳት እንዳያደርስ ሁሉም በጎ ፈቃደኛ ተቋማትና ግለሰቦች የበኩላቸውን ሚና ሊወጡ ይገባል ያሉት ደግሞ የዋግ ልማት ማህበር ዳይሬክተር ረዳት ፕሮፌሰር ሃይሌ ወልዴ ናቸው ። ድርቅ በተከሰተባቸው አካባቢዎች በሰው ላይ ጉዳት እንዳይደርስ ልማት ማህበሩ የሰብዓዊ ድጋፍ የማሰባሰብ ተግባር እያከናወነ መሆኑን አመልክተዋል። በሰሃላ ወረዳ የ01 ቀበሌ ነዋሪ ወይዘሮ ባየች ማሩ እንደገለፁት፤ የቀረበው የምግብ እህል ድጋፍ ተጠቃሚ በመሆናቸው ምስጋና አቅርበዋል። አሁን የተደረገላቸው ድጋፍ ያጋጠማቸውን ችግር በጊዜያዊነትም ቢሆን እንደሚያቃልላቸው ተናግረዋል። በክልሉ በዝናብ መቆራረጥ በተከሰተው ድርቅ ለችግር የተጋለጡ ወገኖች በመንግስታዊና መንግስታዊ ባልሆኑ ተቋማት፣ በድርጅቶችና በግለሰቦች የምግብ እህል አቅርቦት እንዲያገኙ እየተደረገ ይገኛል።  
ዩኒቨርሲቲው የአካባቢውን ማህበረሰብ ተጠቃሚ የሚያደርጉ በጥናትና ምርምር የተደገፉ የግብርና ስራዎችን እየሰራ ነው
Feb 26, 2024 75
ቦንጋ ፤የካቲት 18/2016 (ኢዜአ)፦ በጥናትና ምርምር የተደገፉና የአካባቢውን ማህበረሰብ ተጠቃሚ የሚያደርጉ የግብርና ስራዎችን በተቀናጀ ሁኔታ እያከናወነ መሆኑን የቦንጋ ዩኒቨርሲቲ ገለፀ። ዩኒቨርሲቲው የእንሰት ምርምር እና ተከላ ስራን የዓለም የምግብ ፕሮግራም የስራ ኃላፊዎች በተገኙበት በጌሻ የምርምር ማዕከል በይፋ አስጀምሯል። በዚህ ወቅት የቦንጋ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት ዶክተር ጴጥሮስ ወልደ ጊዮርጊስ እንደገለጹት፤ ዩኒቨርሲቲው ለአካባቢው ማህበረሰብ ተደራሽ እንዲሆን የዕውቀት፣ የቴክኖሎጂና የክህሎት እገዛ ለማድረግ ከማህበረሰቡ ፍላጐት ጋር የሚጣጣም ሥራ በማከናወን ላይ ይገኛል። በዚህ ረገድ በአካባቢው ያለውን ዕምቅ የመልማት አቅም በምርምር በመደገፍ ምርታማነትን ለማሳደግና የአርሶ አደሩን የስራ ባህል ለመቀየር የሚያስችሉ ተግባራትን እያከናወነ መሆኑን ጠቁመዋል። በዚህም ከዋና ግቢው በተጨማሪ በካፋ ዞን በተለያዩ ወረዳዎች የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ የሚረዱ የሰብል ዝርያዎችን የመጠበቅና የዝርያ ማሻሻል ሥራዎችን እያከናወነ ይገኛል ብለዋል። ከነዚህም ውስጥ በአካባባቢው በምግብ ምንጭነት በሚያገለግለው የእንሰት ተክል ላይ ምርምር ለማካሄድ ከጌሻ የምርምር ማዕከል ጋር በቅንጅት እየተሰራ መሆኑን ገልፀዋል። እንሰት ላይ ከሚሰራው የምርምር እና የልማት ስራ ባሻገር የአመራረት ስልቱን ለማዘመንና ጉልበት ቆጣቢ ለማድረግ ትኩረት መሰጠቱንም አስረድተዋል። የዩኒቨርሲቲው ጥናትና ምርምር ዳይሬክተር ዶክተር ግርማ ጥላሁን ዩኒቨርሲቲው በዕውቀት ሽግግር፣ ክህሎትን በማሳደግና በጥናትና ምርምር ላይ የተመሠረተ አገልግሎት በመስጠት ምርታማነትን ለማሳደግ እየሰራ መሆኑን ጠቁመዋል። በዚህ ረገድ አሁን ላይ 17 የጥናትና ምርምር ስራዎች ተግባራዊ እየተደረጉ መሆኑን የገለጹት ዳይሬክተሩ ከነዚህ ውስጥ ከ90 በመቶ በላይ የሚሆኑት የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ የሚያግዙ ናቸው ብለዋል። የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ ዩኒቨርሲቲው በጥናትና ምርምር ከሚሰራው ስራ ባሻገር በቀጣይ በመማር ማስተማሩ ዘርፍ ራሱን የቻለ የምግብ ዋስትና ተቋም ለመክፈት ማቀዱን ተናግረዋል። በዚህ ዓመት ለምርመር የሚረዱና ከአካባቢው የአየር ንብረት ጋር ተስማሚ የሆኑ የእንሰት ዝርያዎችን የመትከል ስራ ከ3 ሺህ ሄክታር በላይ በሆነ መሬት ላይ እንደሚሰራና በአንድ ነጥብ 5 ሄክታር መሬት ላይ የማስጀመሪያ ችግኝ መተከሉን ተናግረዋል። በመርሃ ግብሩ ላይ የተገኙት የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ህዝቦች ክልል ግብርና ቢሮ አማካሪ አቶ ዮሐንስ መላኩ በበኩላቸው በክልሉ የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥና ገበያ መር ስብሎችን ለማልማት ለተያዘው ውጥን ዩኒቨርስቲው የቅርብ ድጋፍ እያደረገ መሆኑን ገልፀዋል።   ከሰብል ምርቶች በተጨማሪ በእንሰት እና በስራ ስር ተክሎች ልማት ላይ ልዩ ትኩረት በመስጠት እየተሰራ ነው ብለዋል። የእንሰት ልማት ለካፋ ማህበረሰብ የማንነቱ መገለጫ የምግብ ዋስትናው ማረጋገጫ ቢሆንም ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ከአየር ንብረት ለውጥ ጋር ተያይዞ ልማቱ እየቀነሰ መምጣቱን የገለፁት ደግሞ የካፋ ዞን ምክትል አስተዳዳሪ አቶ ደመላሽ ንጉሴ ናቸዉ። አሁን በቦንጋ ዩኒቨርሲቲ የተጀመረውን መልካም ተግባር ወደ ዞን በማስፋት ተፈፃሚ ለማድረግ ይሰራል ብለዋል። የቦንጋ ዩኒቨርሲቲ ለአካባቢው አርሶ አደሮች አዳዲስ የግብርና አሰራሮችን በማስተማር ተጠቃሚ እያደረጋቸው መሆኑን የተናገሩት የጌሻ ወረዳ ደኒቲ ቀበሌ አርሶ አደር አቶ ቆጭቶ አቱሞ ናቸው። የአካባቢው ማህበረሰብ ዋነኛ የምግብ ምንጭ ሆኖ የሚያገለግለው እንሰት ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በበሽታና በተባዮች እየተጠቃ የምርት መቀነስ እንዳመጣ ጠቁመው ይህን ችግር በሚፈታ መልኩ ዩኒቨርሲቲው የጀመረው ስራ ለአርሶ አደሩ ተስፋን የሚያጭር መሆኑን አስረድተዋል። በመርሀ ግብሩ ላይ የዓለም የእርሻና የምግብ ድርጅት የኢትዮጵያ ተወካይ ፋራይ ዚሞዲዚ እና ሌሎችም የድርጅቱ ባለሙያዎች ፣ የክልልና የዞን አመራሮች፣ የዩኒቨርሲቲው የስራ ኃላፊዎችና የአካባቢው ነዋሪዎች ተገኝተዋል።
በአማራ ክልል የሦስት አዳሪ ትምህርት ቤቶች ግንባታ እየተካሄደ ነው
Feb 26, 2024 82
ጎንደር፤ የካቲት 18/2016(ኢዜአ)፡- በአማራ ክልል በተመደበ አራት ቢሊዮን ብር በጀት የሦስት አዳሪ ትምህርት ቤቶች ግንባታ በመካሄድ ላይ መሆኑን የክልሉ ትምህርት ቢሮ አስታወቀ፡፡ በጎንደር ከተማ ለሚገነባው ሞዴል አዳሪ ትምህርት ቤት ዛሬ የመሰረት ድንጋይ የማስቀመጥ ስነ-ስርዓት ተከናውኗል፡፡ በምክትል ርዕሰ መስተዳድር ማዕረግ የማህበራዊ ክላስተር አስተባባሪና የክልሉ ትምህርት ቢሮ ሃላፊ ዶክተር ሙሉነሸ ደሴ በወቅቱ እንደተናገሩት፤ የክልሉ መንግስት በመደበው በጀት ግንባታቸው ዘንድሮ ተጀምሮ አየተካሄደ ያለው የሦስቱ አዳሪ ትምህርት ቤቶች በደብረታቦር፣ በፍኖተ ሰላምና በሰቆጣ ከተሞች ነው። በትምህርት ሚኒስቴር በኩልም አራተኛው አዳሪ ትምህርት ቤት ግንባታ በባህር ዳር ከተማ ለማስጀመር ቅድመ ዝግጅት መጠናቀቁን ጠቁመዋል፡፡ በጎንደር ከተማ የሚገነባው አዳሪ ትምህርት ቤት በክልሉ 5ኛው መሆኑን ጠቅሰው፤ የአዳሪ ትምህርት ቤቶች ለትምህርት ጥራት መረጋገጥ የጎላ ፋይዳ እንዳላቸውም ገልጸዋል፡፡ በክልሉ የ12ኛ ክፍልን ብሄራዊ ፈተና በማስፈተን ከፍተኛ ውጤት ካመጡ ትምህርት ቤቶች መካከል የአዳሪ ትምህርት ቤቶች በዋነኛነት ተጠቃሽ መሆናቸውን አንስተዋል፡፡ ከተማ አስተዳደሩ ለአዳሪ ትምህርት ቤቱ ግንባታ የሚውል 4 ነጥብ 6 ሄክታር መሬት ማዘጋጀቱን የገለጹት የጎንደር ከተማ ተቀዳሚ ምክትል ከንቲባ አቶ ባዩህ አቡሃይ ናቸው፡፡ አዳሪ ትምህርት ቤቱ በጎንደር ዩኒቨርሲቲና በዳሽን ቢራ አክሲዮን ማህበር ትብብር እንደሚገነባ አመልክተው፤ ከተማ አስተዳደሩ ለግንባታው መሳካት ድጋፍና ክትትል እንደሚያደርግ ተናግረዋል፡፡ የጎንደር ዩኒቨርሲቲ የአስተዳደርና ልማት ምክትል ፕሬዚዳንት አቶ ልጃለም ጋሻው በበኩላቸው፤ የሚገነባው አዳሪ ትምህርት ቤት የተማሪዎች የመማሪያና የማደሪያ ክፍሎች፣ የሰርቶ ማሳያ ቤተ ሙከራዎችና ቤተ መጸሐፍት፣ የመዝናኛና የስፖርት ማዘውተሪያ ስፍራዎች እንደሚኖሩት ተናግረዋል፡፡ በሳይንስና ቴክኖሎጂ፣ በስራ አመራር ዘርፎች አቅምና ተሰጥኦ ያላቸውን ሀገር ተረካቢ ወጣቶችን ለማፍራት የጎላ ፋይዳ እንሚኖረው ገልጸው፤ በመጀመሪያው ምዕራፍ ከ500 በላይ ተማሪዎችን ይቀበላል ብለዋል፡፡ የዲዛይን ስራው እንደተጠናቀቀም የግንባታ ስራው በፍጥነት እንደሚጀመር ጠቁመው፤ የመጀመሪያውን ምዕራፍ ግንባታ በአንድ ዓመት ጊዜ ውስጥ ለማጠናቀቅ ርብርብ እንደሚደረግ አስረድተዋል፡፡ በመሰረት ድንጋይ ማስቀመጥ ስነ-ስርዓቱ የክልሉና የከተማ አስተዳደሩ የአመራር አባላት፣ የጎንደር ዩኒቨርሲቲና የዳሽን ቢራ አክስዮን ማህበር የማኔጅመንት አባላት ተገኝተዋል፡፡
ኢኮኖሚ
የታክስ ሥርዓቱን ከህገወጦች በመታደግ የሕግ የበላይነትን ለማረጋገጥ ትኩረት ተሰጥቷል
Feb 26, 2024 80
አርባ ምንጭ ፤የካቲት 18/2016 (ኢዜአ)፦በኢትዮጵያ የታክስ ሥርዓቱን ከህገ ወጦች በመታደግ የሕግ የበላይነትን ለማረጋገጥ የሚያስችሉ ተግባራት በትኩረት እየተሰሩ መሆኑን የገቢዎች ሚኒስቴር አስታወቀ፡፡ በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል የታክስ ህግ ተገዥነት ንቅናቄ መድረክ የተለያዩ የፌዴራል፣ የክልልና የዞን ከፍተኛ የመንግስት የሥራ ሃላፊዎች በተገኙበት በአርባ ምንጭ ከተማ ተካሂዷል። የገቢዎች ሚኒስትር ወይዘሮ ዓይናለም ንጉሤ በወቅቱ እንደተናገሩት፤ኢትዮጵያ የብዙ ፀጋዎች ባለቤት ናት። የአገሪቱን የተፈጥሮ ሀብት በመጠቀም የበለፀገች አገር ለመፍጠር የታክስ ስርዓቱ ከሌብነትና ከሙስና የፀዳ መሆን እንዳለበት ገልጸዋል። የእዚህ ትውልድ አርበኝነት ድህነትን በማሸነፍ ብልጽግናን ማረጋገጥ ነው ያሉት ሚንስትሯ፤ ለእዚህም የንግዱ ማህበረሰብ፣ ህግ አስፈጻሚ፣ ተርጓሚ አካላትና ህዝቡ የድርሻቸውን ሊወጡ ይገባል ብለዋል። በአገር ደረጃ የገቢ አቅምና መሠረቱ እየሰፋ መምጣቱን አምልክተዋል፡፡ በፌዴራል ደረጃ በኤሌክትሮኒክስ የአሰራር ሥርዓት የገቢ ስርዓትን ለማዘመን የሚያስችሉ ሥራዎች በስፋት እየተከናወኑ መሆናቸው ጠቅሰው፤ በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል የገቢ አሰባሰብ ስርዓቱን ለማዘመን ሚኒስቴሩ ድጋፍ እንደሚያደርግ ጠቁመዋል።   የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል ገቢዎች ቢሮ ሃላፊ ወይዘሮ ዓለምነሽ ደመቀ በበኩላቸው እንደገለጹት፤ የህዝቡን የልማትና መልካም አስተዳደር ጥያቄዎች በአግባቡ የሚመለሰው ግብር በተገቢው መንገድ መሰብሰብ ሲቻል ነው። በክልሉ ግብርን በአግባቡ ያለመክፈል እንዲሁም የታክስ ስወራና ማጭበርበር ችግሮች መኖራቸውን አመልክተው፤ ለታክስ ህግ ተገዥነት ህዝብና መንግስት በቅንጅት እንደሚሰሩ ተናግረዋል። ግብር ከፋዩ ማህበረሰብ የሚጠበቅበትን ታክስ በታማኝነት በመክፈል ግዴታውን ሊወጣ እንደሚገባ ጠቁመዋል።   የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ ጥላሁን ከበደ እንደገለጹት፤ መንግስት ግብርን በአግባቡ በመሰብሰብ የክልሉን ብልጽግና ለማረጋገጥ በትኩረት እየሠራ ይገኛል። በዛሬው መድረክ ላይ በክልሉ በታማኝነት ግብር በመክፈል ግንባር ቀደም ለሆኑ 50 ታማኝ ግብር ከፋዮች ያላቸውን አድናቆትና ምስጋናም አቅርበዋል፡፡   እውቅና ካገኙ ነጋዴዎች መካከል በጎፋ ዞን የደረጃ "ሀ" ግብር ከፋይ አቶ አጥናፉ አንበሳ፤ አገር ያለ ግብር እንደማይለማና ሰላም ሊረጋገጥ እንደማይችል ተናግረዋል፡፡ ቡና፣ ሰሊጥና ማሾ በመነገድ ካገኙት ትርፍ የመንግስትን ድርሻ ሳይደብቁ በታማኝነት ከ1 ሚሊዮን 539 ሺህ ብር በላይ መክፈላቸውን ጠቅሰው፤ በተሰጣቸው እውቅና መደሰታቸውንም ገልጸዋል፡፡ በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል 117 ሺህ 175 የደረጃ ሀ፣ ለ እና ሐ ግብር ከፋዮች እንደሚገኙና በበጀት ዓመቱ 19 ነጥብ 4 ቢሊዮን ብር ገቢ ለመሰብሰብ ታቅዶ እየተሠራ መሆኑ ተጠቁሟል።      
በድሬደዋ የሚገኙ የቱሪዝም ሃብቶች ተገቢውን ጥቅም እንዲሰጡ አስፈላጊውን ድጋፍ እናደርጋለን-ሚስተር ዳረን ዊልች 
Feb 26, 2024 86
ድሬደዋ፤ የካቲት 18/2016 (ኢዜአ)፦በድሬደዋ ሐርላ የሚካሄደው የመካነ ቅርስ ጥናት ውጤታማ እንዲሆንና የቱሪዝም ሃብቶች ጥቅም እንዲሰጡ ለሚከናወኑ ስራዎች አስፈላጊውን ድጋፍ እንደሚያደርጉ በኢትዮጵያ የእንግሊዝ አምባሳደር ሚስተር ዳረን ዊልች ተናገሩ። በአምባሳደር ሚስተር ዳረን ዊልች የተመራ ቡድን ዛሬ ድሬደዋ ሲገባ ደማቅ አቀባበል የተደረገለት ሲሆን በድሬደዋ ገጠርና ከተማ የሚገኙ የቱሪዝም ስፍራዎችን ጎብኝተዋል ። አምባሳደሩ በድሬደዋ የሚገኘውን የእንግሊዝና የአፍሪካ ወታደሮች የቀብር ስፍራ፣ የሐርላ የማህበረሰብ ሙዚየም፣ 7 ሺ አመታት እንዳስቆጠረ የሚገመተውን የለገኦዳ ጥንታዊው ሰው መኖሪያ፣ የለገ ኦዳ ጉኑንፈታ የዋሻ ውስጥ ስዕሎችና ሌሎች የቱሪዝም ስፍራዎችን ጎብኝተዋል። በተጨማሪም በቅርቡ በእንግሊዛዊው አርኪኦሎጂስትና የኤክስተር ዩኒቨርስቲ መምህርና የመካነ ቅርስ ተመራማሪ ፕሮፌሰር ቲሞቲ ኢንስሎ በቁፋሮ የተገኙትና በ12 ተኛው ክፍለ ዘመን እንደተገነቡ የተገለፁትን መስኪዶች ተመልክተዋል ። በዚሁ ጊዜ አምባሳደር ሚስተር ዳረን ዊልች ባደረጉት ጉብኝትና በተደረገላቸው አቀባበል መደሰታቸውን ተናግረው የሐርላ መካነ መቃብር ስፍራና የቁፋሮ ግኝቶቹ የመካከለኛው ክፍለ ዘመን የስልጣኔና የኢስላም ማህበረሰብ አኗኗርንና ታሪክን ያስረዳሉ ብለዋል።   በዚህ ድንቅ ቦታ ለመጀመሪያ ጊዜ ተገኝቼ ባየሁት ነገር ተደስቻለሁ ፤ ስፍራው ገና ተጠንተው ያላለቁ በርካታ ታሪካዊ ቅርሶች ይኖሩታል። ይህን ስፍራ ይበልጥ እንዲታወቅ ማድረግም ይገባል ብለዋል። እነዚህ ድንቅ ታሪካዊና ተፈጥሯዊ የቱሪዝም ሃብቶች ተጠብቀው የዕውቀትና የቱሪስት መዳረሻ ሆነው ለኢትዮጵያውያን የቱሪዝም ዕድገት ጥቅም ላይ እንዲውሉ በሚከናወኑ ስራዎች አስፈላጊውን ድጋፍና ዕገዛ እንደሚደረግ አስታውቀዋል ። አርኪኦሎጂስቱ የሐርላ መካነ ጥናት ቡድን መሪ ፕሮፌሰር ቲሞቲ ኢንሶል በሐርላ የጥናት ሂደት ስለተገኙ ቅርሶችና በማህበረሰብ ሙዚየም ውስጥ ስለ ተቀመጡ የቅርስ ሃብቶች ለአምባሳደሩ ማብራሪያ ሰጥተዋል። የድሬዳዋ አስተዳደር የባህልና ቱሪዝም ፅህፈት ቤት ኃላፊ አቶ ሚካኤል እንዳለ በበኩላቸው በአምባሳደር ዳረን የተመራው ቡድን በድሬደዋ ተገኝቶ ያደረገው ጉብኝት የድሬዳዋን የቱሪዝም ሃብቶችና መዳረሻዎች ይበልጥ እንዲተዋወቁ እንደሚያግዝ ገልጸዋል። የቱሪዝም ሃብቶችን የመጠበቅና የመንከባከብ ተግባራት በትኩረት እየተሰራ መሆኑንም አውስተዋል።
በክልሉ በግማሽ በጀት ዓመት 7 ነጥብ 8 ቢሊዮን ብር ገቢ ተሰብስቧል
Feb 26, 2024 77
አርባ ምንጭ ፤ የካቲት 18/2016(ኢዜአ)፡- የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል ገቢዎች ቢሮ በበጀት ዓመቱ ግማሽ ዓመት 7 ነጥብ 8 ቢሊዮን ብር ገቢ መሰብሰቡን አስታወቀ። የክልሉ ገቢዎች ቢሮ ሃላፊ ወይዘሮ ዓለምነሽ ደመቀ ለኢዜአ እንዳሉት በክልሉ ባለፉት ስድስት ወራት በተሰሩ ሥራዎች 7 ነጥብ 8 ቢሊዮን ብር ገቢ ተሰብስቧል። የህዝቡን የልማትና የመልካም አስተዳደር ጥያቄዎችን ለመመለስ ገቢ በአግባቡ መሰብሰብ እንዳለበት ገልጸዋል። ለዚህም ቢሮው በተያዘው በጀት ዓመት 19 ነጥብ 4 ቢሊዮን ብር ገቢ ለመሰብሰብ ማቀዱንና የክልሉን ወጪ 75 በመቶውን በውስጥ ገቢ ለመሸፈን አልሞ እየሰራ መሆኑን ተናግረዋል። ሃላፊዋ እንዳሉት እያንዳንዱ ግብር ከፋይ ግብሩን በታማኝነት ከፍሎ በልማት ሥራ የራሱን አሻራ ማሳረፍ ይኖርበታል። በክልሉ ለመሰብሰብ የታቀደው ገቢ በተፈለገው ልክ ተፈጻሚ እንዳይሆን የገቢ ስወራና ማጭበርበር ዋንኛ ተግዳሮት እንደሆኑም ጠቁመዋል። "ችግሩን ለመፍታት ከግንዛቤ ማሳደጊያ ሥራዎች በተጨማሪ የህግ ተገዥነትን ተግባራዊ ለማድረግ እየተሰራም ይገኛል" ብለዋል። ችግሩን በዘላቂነት ፈትቶ የገቢ አቅምን ለማሳደግ እንዲቻል ክልል አቀፍ የንቅናቄ መድረክ እንደሚካሄደም ወይዘሮ ዓለምነሽ ጠቁመዋል። በንቅናቄውም በግብር አስፈላጊነት ላይ የማህበረሰቡን ግንዛቤ ለማጎልበት የሚያስችሉ ሥራዎች ይሰራሉ ነው ያሉት።   በቢሮው የታክስ ትምህርትና ኮሚኒኬሽን ዘርፍ ሃላፊና የቢሮው ምክትል ሃላፊ አቶ ግርማ ምትኩ በበኩላቸው እንዳሉት፣ ግብር ከፋዮች ግብርን በታማኝነት እንዲከፍሉ ትምህርትና ስልጠና እየተሰጠ ይገኛል። "ክልሉ ከሚሰበስበው ገቢ የውስጥ ወጪውን እንዲሸፍን የተቀመጠውን ግብ ለማሳካት የንቅናቄ ስራ እየተከናወነ መሆኑን ጠቁመው፣ በአርባ ምንጭ ከተማ ከዛሬ ጀምሮ እየተካሄደ ያለው የታክስና ህግ ተገዥነት ንቅናቄ መድረክ የእዚሁ አካል ነው" ብለዋል። አቶ ግርማ እንዳሉት በመድረኩ ለታማኝ ግብር ከፋዮች እውቅና ከመስጠት ባለፈ የክልሉን ገቢ ዕቅድ ለማሳካት መወሰድ ስላለባቸው እርምጃዎች ላይ በጋራ ይመከራል። በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል በደረጃ ሀ፣ ለ እና ሐ በጠቅላላው ከ117 ሺህ በላይ ግብር ከፋዮች እንዳሉ ተመላክቷል። በክልል አቀፍ የታክስና ህግ ተገዥነት ንቅናቄ መድረክ ለመሳተፍ የገቢዎች ሚኒስትር ወይዘሮ ዓይናለም ንጉሴ፣ የጉምሩክ ኮሚሽን ኮሚሽነር አቶ ደበላ ቃበቶ እና የክልሉ የሥራ ሃላፊዎች በአርባ ምንጭ ከተማ መገኘታቸው ታውቋል።      
በአማራ ክልል ያለውን ጸጋና ሀብት በመጠቀም ለዜጎች የሥራ ዕድል እየተፈጠረ ነው
Feb 26, 2024 77
ደሴ ፤ የካቲት 18/2016 (ኢዜአ)፦ በአማራ ክልል በተለያዩ አካባቢዎች ያለውን ፀጋና ሀብት በመጠቀም ለዜጎች የሥራ ዕድል እየተፈጠረ መሆኑን የክልሉ ሥራና ስልጠና ቢሮ አስታወቀ። ቢሮው የሰባት ወራት ዕቅድ አፈጻጸምን የሚገመግምና የቀጣይ ወራት የትኩረት አቅጣጫ ላይ የሚመክር መድረክ በኮምቦልቻ ከተማ እያካሄደ ነው። የቢሮ ኃላፊው ዶክተር ስቡህ ገበያው በመድረኩ ላይ እንደገለጹት በክልሉ በተለያዩ አካባቢዎች የሚገኘውን ፀጋና ሀብት በመጠቀም ለዜጎች የሥራ ዕድል ለመፍጠር እየተሰራ ነው። በበጀት ዓመቱ ከ1 ነጥብ 2 ሚሊዮን በላይ ዜጎች የሥራ ዕድል ለመፍጠር ታቅዶ ባለፉት ሰባት ወራት በተደረገ ጥረት ከ281 ሺህ ለሚበልጡ ወገኖች ሥራ መፈጠሩን ገልጸዋል። የሥራ ዕድሉ ተጠቃሚ ከሆኑት ውስጥ ከ49ሺህ 600 በላይ የሚሆኑት ዜጎች መንግስት ባመቻቸው የውጭ ሀገር የሥራ ስምሪት ተጠቃሚ መሆናቸውም ጠቁመዋል። የክልሉን ኢኮኖሚ በማነቃነቅ ለዜጎች ሰፊ የሥራ ዕድል ለመፍጠርም ለባለሃብቶች፣ ለአመራሮች እና ለባለሙያዎች ግንዛቤያቸውን የመፍጠር ሥራ መሰራቱን ገልጸዋል። አሁን በክልሉ እየሰፈነ ያለውን ሰላም በመጠቀም በቀሪ ወራት ያለፈውን ወራት ዕቅድ በሚያካክስ መልኩ ለመስራት አቅጣጫ መቀመጡንም ተናግረዋል። የዛሬው መድረክም በአቅጣጫው ላይ መግባባት በመፍጠር በቀጣይ በቁርጠኝነት ተንቀሳቅሶ እቅዱን ለማሳካት ያለመ መሆኑንም ኃላፊው አስረድተዋል። የቢሮው ምክትል ሃላፊ አቶ አወቀ ዘመነ በበኩላቸው ለሥራ እድል ተጠቃሚዎች 1 ቢሊዮን ብር የሚጠጋ ብድርና 2 ሺህ 800 ሄክታር የማምረቻና የመሸጫ ቦታ መመቻቸቱን ገልጸዋል። የሥራ ዕድሉ የተፈጠረው በብረታ ብረት፣ በእንጨት ሥራ፣ በከተማ ግብርና፣ በእደ ጥበብ ማምረትና ሌሎች ተያያዥ የሥራ ዘርፎች መሆኑንም አመልክተዋል። የደቡብ ወሎ ዞን ሥራና ስልጠና መምሪያ ኃላፊ አቶ ደምስ እንድሪስ በበኩላቸው እንዳሉት ለሥራ እድል ተጠቃሚዎች ከ62 ሚሊዮን ብር በላይ ብድር ተሰራጭቷል። ከዚህ በተጨማሪ የተገነቡ 39 ሸዶችም በቀጣይ ሳምንት እንደሚከፋፈሉ አመልክትዋል። "የአካባቢውን ፀጋ ለይተን ለዜጎቻችን የሥራ ዕድል በመፍጠር ሥራ አጥነትን ለመቀነስ በቅንጅት እየሰራን ነው" ያሉት ደግሞ የሰሜን ወሎ ዞን ስራና ስልጠና መምሪያ ኃላፊ አቶ አሰፋ ይልማ ናቸው፡፡ ባለፉት ወራት ከ18 ሚሊዮን ብር በላይ ብድር በማመቻቸት ለዜጎች የሥራ ዕድል መፈጠሩን ጠቁመው፣ "በቀጣይ በተግባባነው ልክ ጠንከረን ለመስራት መድረኩ አስፈላጊ ነው" ብለዋል። ለሁለት ቀናት እየተካሄደ ባለው የግምገማ መድረክ የክልል፣ የዞኖች እና የከተማ አስተዳደር አመራሮች፣ ከፍተኛ ባለሙያዎች፣ የኮሌጅ ዲኖች እና ሌሎች ባለድርሻ አካላት በመሳተፍ ላይ ናቸው።
ቪዲዮዎች
ሳይንስና ቴክኖሎጂ
የከተሞች ፎረም መዘጋጀቱ ችግር ፈቺ አዳዲስ የፈጠራ ሥራዎቻችንን ለማስተዋወቅ ዕድል ፈጥሮልናል - ተሳታፊዎች
Feb 25, 2024 120
ሶዶ፤ የካቲት 17/2016(ኢዜአ)፦ በዘጠነኛው የከተሞች ፎረም ላይ መሳተፋቸው የህብረተሰቡን ችግር የሚያቃልሉ አዳዲስ የፈጠራ ሥራዎቻቸውን ለማስተዋወቅ ዕድል እንደፈጠረላቸው በፎረሙ ላይ የተሳተፉ ሥራ ፈጣሪዎች ገለጹ። ከየካቲት 9 እስከ 15/2016 በወላይታ ሶዶ በተካሄደው 9ኛው የከተሞች ፎረም ላይ የተሳተፉ ሥራ ፈጣሪዎች እንደገለጹት በፎረሙ የተለያዩ የሀገሪቱ ከተሞች መሳተፋቸው አብሮነትን ለማጠናከር የሚያስችል ነው። የህብረተሰቡን ችግር የሚያቃልሉ አዳዲስ የፈጠራ ሥራዎቻቸውን ለማስተዋወቅ ፎረሙ የተሻለ ዕድል እንደፈጠረላቸውም ለኢዜአ ገልጸዋል። አስተያየታቸውን ለኢዜአ ከሰጡ ሥራ ፈጣሪዎች መካከል የወራቤ ከተማ ነዋሪው አቶ ረሻድ ከድር በእናቶች እና አርሶ አደሮች ላይ የሚስተዋለውን የሥራ ጫና ማቃለል የሚያስችል የእንሰትና የቆጮ መፋቂያ፣ የጤፍ መውቂያ እንዲሁም የቃጫ ማምረቻ ማሽኖች ማቅረባቸውን ጠቅሰዋል።   ይህም የፈጠራ ሥራዎቻችንን ለማስተዋወቅ የተሻለ እድል ፈጥሮልናል ሲሉም ገልጸዋል። በወላይታ ዞን የአረካ ከተማ ነዋሪውና በአውደ ርዕዩ ላይ የሰራውን መኪና ይዞ የቀረበው ወጣት አጃዬ ማጆር በበኩሉ ፎረሙ ያለንን የፈጠራ ውጤት ለሌሎች ለማስተዋወቅ ረድቶናል ብሏል።   የባለ ሁለት እግር ሞተር ሳይክል ሞተርን በመጠቀም መኪናውን እንደሰራ የተናገረው ወጣቱ፣ የፈጠራ ሥራዎች እየተጠናከረ መምጣት የውጭ ምንዛሬን ከማስቀረት ባለፈ ለዜጎች የሥራ ዕድል ለመፍጠር እነደሚያስችልም አክሏል።   በ8ኛው የከተሞች ፎረም ላይ በፈጠራ የተሰሩ መኪኖች ለእይታ እንዳልቀረቡ ያስታወሰው ወጣት አጃዬ፣ ዘንድሮ ለ9ኛ ጊዜ በተካሄደው የከተሞች ፎረም ላይ የተለያዩ መኪኖች ቀርበው መመልከቱን ተናግሯል። የፈጠራ ሥራዎች እያደጉ መምጣት ሥራ ፈጣሪዎችን በማነቃቃት ሀገራዊ አድገትን ለማፋጠን የራሱ ጠቀሜታ እንዳለውም ጠቁሟል። ፎረሙ ከተሞች ያላቸውን ሀብትና የሥራ ፈጠራ ውጤት እንዲያስተዋውቁ እድል መፍጠሩን የተናገሩት ደግሞ የአርባ ምንጭ ከተማ ነዋሪው አቶ ዳዊት አብርሃም ናቸው።   በአካባቢው በስፋት የሚመረተውን የሙዝ ምርት ወደ ዱቄት፣ ገንፎ፣ ኬክና ሌሎች ጣፋጭ ምግቦች እንዲሁም ኮባውን ወደ ቃጫነት ቀይሮ የሚሰራ ማሽን ሰርተው ፎረሙ ላይ ለእይታ ማቅረባቸውን ጠቅሰዋል። ከዚህ በፊት ከእንሰት ውጤት ይገኝ የነበረውን ቃጫ በአሁኑ ወቅት ከሙዝ እያመረቱ መሆናቸውን የገለጹት አቶ ዳዊት፣ ፎረሙ ይሄንና አዳዲስ ፈጠራዎችን ከማቅረብ ባለፈ ሥራ ፈጣሪዎችን እርስ በእርስ ያስተዋወቀ መሆኑን ተናግረዋል። የከተሞች ፎረም "የዘመኑ ከተሞች ለኢትዮጵያ ብልጽግና" በሚል መሪ ሀሳብ ከየካቲት 9 እስከ 15 ቀን 2016 ዓ.ም በርካታ ከተሞች በተሳተፉበት በወላይታ ሶዶ ከተማ መካሄዱ የሚታወስ ነው።
አርቲፊሻል ኢንተለጀንስ ኢንስቲትዩት ለሲዳማ ክልል የደህንነት ካሜራዎች ድጋፍ አደረገ
Feb 24, 2024 148
አዲስ አበባ፤ የካቲት 16/2016(ኢዜአ)፦ የኢትዮጵያ አርቲፊሻል ኢንተለጀንስ ኢንስቲትዩት ለሲዳማ ክልል የፀጥታ ተቋማትን ለማጠናከር የሚያገለግሉ የደህንነት ካሜራዎች ድጋፍ አደረገ፡፡ የአርቲፊሻል ኢንተለጀንስ ቴክኖሎጂ አቅምን የተላበሱት የደህንነት ካሜራዎቹ ግምታዊ ዋጋቸው 25 ሚሊዮን ብር መሆኑን የኢንስቲትዩቱ መረጃ ያመለክታል። ካሜራዎቹ የሐዋሳ ከተማን እንዲሁም የክልሉን ፖሊስ አሰራር በዘመናዊ ቴክኖሎጂ በማዘመን የዜጎችን ደህንነት ለማስጠበቅ ጉልህ ሚና እንደሚኖራቸው በርክክቡ ወቅት ተጠቅሷል፡፡ የኢትዮጵያ አርቲፊሻል ኢንተለጀንስ ኢንስቲትዩት ምክትል ዋና ዳይሬክተር አቶ ይታገሱ ደሳለኝ ለሲዳማ ክልል የሰላም እና ፀጥታ ቢሮ ኃላፊ አቶ አለማየሁ ጢሞቲዎስ ካሜራዎቹን እና ተያያዥ የቴክኖሎጂ ቁሳቁሶችን አስረክበዋል።   በርክክቡ ወቅትም አቶ አለማየሁ ጢሞቲዎስ ባስተላለፉት መልዕክት ኢንስቲትዩቱ ለክልሉ መንግሥት ላደረገው ድጋፍ ምስጋና አቅርበዋል፡፡ የተረከቧቸው ቴክኖሎጂዎች ክልሉን ለማዘመን በሚደረገው ጥረት ላይ የሚኖራቸው ሚና ጉልህ መሆኑንም ገልጸዋል፡፡  
የመጀመሪያው የዲጂታል ኢትዮጵያ ሳምንት ከየካቲት 18 እስከ የካቲት 22 ይካሄዳል
Feb 24, 2024 194
አዲስ አበባ፤ የካቲት 16/2016(ኢዜአ)፦የመጀመሪያው የዲጂታል ኢትዮጵያ ሳምንት ከየካቲት 18 እስከ የካቲት 22 እንደሚካሄድ የኢኖቬሽንና ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር አስታወቀ። ሚኒስቴሩ ለመገናኛ ብዙሀን በሰጠው መግለጫ የመጀመሪያው የዲጂታል ኢትዮጵያ ሳምንት "የጋራ ጥረታችን ለዲጂታል ኢትዮጵያችን" በሚል መሪ ሀሳብ በሃገር አቀፍ ደረጃ እንደሚካሄድ አስታውቋል። የኢኖቬሽንና ቴክኖሎጂ ሚኒስትር ዴኤታ ይሹሩን አለማየሁ (ዶ/ር) በአስር ዓመት የልማት ዕቅድ ውስጥ ቴክኖሎጂ ቁልፍ ሚና እንዲጫወት ለማስቻል እየተሰራ እንደሚገኝ ገልጸዋል። በመሆኑም የዲጂታል ኢትዮጵያ ሳምንት በዲጂታል ቴክኖሎጂ ላይ ንቅናቄ በመፍጠር የህብረተሰቡን ቴክኖሎጂ የመጠቀም ባህል በማሳደግ በልማትና ምጣኔ ሀብት ላይ ያለውን አስተዋጽኦ ከፍ ለማድረግ ያለመ እንደሆነ ተናግረዋል። በኢኖቬሽንና ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር አዘጋጅነት የሚካሄደው ይህ የዲጂታል ሳምንት ለማህበረሰቡ የኢትዮጵያን የዲጂታል ትራንስፎርሜሽን ስራዎች ለማስተዋወቅ፤ የዲጂታል ቴክኖሎጂዎችን እንዲጠቀም ግንዛቤን ለመፍጠር ያለመ ነው ተብሏል። ሳምንቱ መንግስት የዲጂታል ቴክኖሎጂን ለልማትና ምጣኔ ሀብት ዕድገት በማዋል የማህበረሰቡን የዕለት ከእለት እንቅስቃሴ ቀላል እና ቀልጣፋ ለማድረግ እያከናወናቸው ያሉ ዘርፈ-ብዙ ተግባራትን የሚያሳይበት እንደሆነ ተገልጿል። በዲጂታል ኢትዮጵያ ሳምንት የፓናል ውይይቶች፣ ጉብኝቶችና ሌሎች በዘርፋ ግንዛቤ የሚፈጥሩ ሁነቶች የሚከናወኑ ሲሆን የዘርፉ የክልል ሀላፊዎችና ዓለም አቀፍ ድርጅቶች እንደሚሳተፉ ተነግሯል።  
የዲጂታል የአድራሻ ሥርዓትን በ73 ትላልቅና መካከለኛ ከተሞች ተግባራዊ ለማድረግ እየተሰራ ነው
Feb 22, 2024 206
አዲስ አበባ፤ የካቲት 14/2016(ኢዜአ)፦ የዲጂታል የአድራሻ ሥርዓትን በ73 ትላልቅና መካከለኛ ከተሞች ተግባራዊ ለማድረግ እየተሰራ መሆኑን የኢኖቬሽንና ቴክኖሎጂ ሚኒስትር ዶክተር በለጠ ሞላ ገለፁ። በኢትዮጵያ የስፔስ ሳይንስና ጂኦ-ስፓሻል ኢንስቲትዩት የለማው የቢሾፍቱ ከተማ የዲጂታል አድራሻ ሥርዓት ተግባራዊ ሆኗል።   የኢኖቬሽንና ቴክኖሎጂ ሚኒስትር ዶክተር በለጠ ሞላ በዚሁ ጊዜ እንደገለፁት፤ ሚኒስቴሩ አገሪቱን ወደ ሁለንተናዊ ብልፅግና ለማሸጋገር የሚያስችሉ የተለያዩ የቴክኖሎጂና የምርምር ሥራዎችን በማከናወን ላይ መሆናቸውን ገልፀዋል። በዲጂታል ኢትዮጵያ 2025 ስትራቴጂ ውስጥ የዲጂታል መሠረተ-ልማትና ትስስር ትኩረት የተሰጣቸው ጉዳዮች እንደሆኑ ገልፀው፤ የዲጂታል መታወቂያና የኤሌክትሮኒክስ አገልግሎቶችም ተጠቃሽ መሆናቸውንም እንዲሁ። ሌላው የዲጂታል ኢኮኖሚ እውን እንዲሆን ቁልፍ የአስቻይነት ሚና ከሚጫወቱት ውስጥ የዲጂታል አድራሻ ሥርዓት በቀዳሚነት የሚጠቀስ እንደሆነ ጠቅሰው፤ ሥርዓቱ በ73 ትላልቅና መካከለኛ ከተሞች ተግባራዊ ለማድረግ ታቅዶ እየተሰራ ነው ብለዋል። በዛሬው ዕለት የተመረቀው የቢሾፍቱ ከተማ ዲጂታል የአድራሻ ሥርዓትም የዚህ ዕቅድ አካል መሆኑን ገልጸው፤ ዲጂታል የአድራሻ ሥርዓት በአገር አቀፍ ደረጃ ሙሉ በሙሉ ሲተገበር ለእያንዳንዱ ቤትና ሕንፃ እንዲሁም መንገዶች ዲጂታል አድራሻ እንዲኖራቸው የሚያስችል መሆኑን ጠቅሰዋል። ይህም ብቻ ሳይሆን ለሌሎች ዲጂታል መሠረተ-ልማቶች አስቻይ ሁኔታ ይፈጥራል ነው ያሉት። በኢትዮጵያ የስፔስ ሳይንስና ጂኦ-ስፓሻል ኢንስቲትዩት ዋና ዳይሬክተር አብዲሳ ይልማ በበኩላቸው፤ ዛሬ የተጀመረው የቢሾፍቱ ከተማ የዲጂታል አድራሻ ሥርዓት ኢንስትቲዩቱ ትኩረት ሰጥቶ ከሚያከናውናቸዉ ለውጥ አምጪ ፕሮጀክቶች መካከል አንዱ ነው ብለዋል።   ኢንስቲትዩቱ የዲጂታል አድራሻ ሥርዓት በአዳማና በአዲስ አበባ ከተማ ገቢራዊ ለማድረግ ከሁለቱ ከተማ መስተዳድሮች ጋር ሥምምነት በመፈጸም ወደ ሥራ መግባቱን ተናግረዋል። የአዳማ ከተማ ሥራው 70 በመቶ መድረሱን ገልፀው፤ የአዲስ አበባ ከተማም አስተዳደሩ ሥራውን በይፋ መጀመሩን ጠቁመዋል። በቀጣይም ሥራውን ወደ ሌሎች የክልል ከተሞች በማስፋት ሁሉንም ትላልቅና መካከለኛ ከተሞችን ለማዳረስ እየተሰራ ነው ብለዋል። የቢሾፍቱ ከተማ ከንቲባ አለማየሁ አሰፋ በበኩላቸው፤ ሥርዓቱ አገልግሎት ሰጪ ተቋማትና የተገልጋዮችን መስተጋብር ምቹ የሚያደርግ ነው ብለዋል።   ከተማ አስተዳደሩ በዲጂታል የጀመራቸውን አገልግሎቶች ለማቀላጠፍ እንደሚያስችል ገልፀው፤ ሥርዓቱ ተግባራዊ እንዲሆን ድጋፍ ላደረጉ አካላት ምስጋና አቅርበዋል።
ስፖርት
በክልሉ ብቁ ስፖርተኞችን ለማፍራት እየተደረገ ያለው እንቅስቃሴ እንዲጠናከር ድጋፍ ይደረጋል-አምባሳደር መስፍን ቸርነት
Feb 24, 2024 140
ባህርዳር፤ የካቲት 16 /2016 (ኢዜአ) ፡-የአማራ ክልላዊ መንግስት ብቁ ስፖርተኞችን ለማፍራት እያደረገ ያለው እንቅስቃሴ ተጠናክሮ እንዲቀጥል ሚኒስቴሩ እንደሚደግፍ የባህልና ስፖርት ሚኒስትር ዴኤታ አምባሳደር መስፍን ቸርነት አስታወቁ። 25ኛው የአማራ ክልል ስፖርት ምክር ቤት ጠቅላላ ጉባኤ በባህርዳር ከተማ በተካሄደበት ወቅት የተገኙት አምባሳደር መስፍን ቸርነት እንዳሉት፤ ክልሉ ባለፉት ጥቂት ዓመታት በሁሉም የስፖርት ዘርፎች በዓለምና በአህጉር ደረጃ ኢትዮጵያን የሚወክሉ ስፖርተኞችን በማፍራት ለአገሪቱ የበኩሉን አስተዋጽኦ እያደረገ ይገኛል። በዚህም በአትሌቲክስ፣ በእግር ኳስ፣ በውሃ ዋና፣ በብስክሌት፣ በቦክስና በሌሎች የስፖርት ዓይነቶች አገራችን ወክለው ማሸነፍ የቻሉ አኩሪ ስፖርተኞች ክልሉ እያፈራ መሆኑን ጠቅሰዋል። ‘‘ለስፖርቱ ዕድገት ትልቁ ማነቆ የሃብት እጥረት ነው’’ ያሉት አምባሳደር መስፍን ፤ ችግሩን ለማቃለል ስፖርቱን ህዝባዊ መሰረት እንዲኖረው ማድረግ አማራጭ የለውም ሲሉ ገልጸዋል። የክልሉ መንግስት የስፖርት ማሰልጠኛ ተቋማትን በማስፋፋት፣ በአደረጃጀትና በቁሳቁስ በመደገፍ ብቁ ተወዳዳሪዎችን ለማፍራት በሚያደርገው እንቅስቃሴ የሚኒስቴሩ ድጋፍ እንደማይለየው አስታውቀዋል። የክልሉ ምክትል ርዕሰ መስተዳደርና የስፖርት ምክር ቤት ሰብሳቢ አቶ አብዱ ሁሴን በበኩላቸው፤ ስፖርት ለዜጎች አካላዊ፣ ስነልቦናዊ ከፍታ የሚያበረክተው አስተዋፅኦ ከፍተኛ ነው ብለዋል።   በክልሉ የሚካሄዱ የስፖርት ውድድሮችም ከሚያበረክቱት ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ ባሻገር የህዝቦችን መቀራረብ፣ አንድነት፣ ትስስርና ወንድማማችነትን የሚያጠናክሩ መሆናቸውን ገልጸዋል። በመንግስትና በህዝቡ መካከል ያለውን ትስስር ይበልጥ ተጠናክሮ ጤናማና አምራች ዜጎችን በመፍጠር ኢኮኖሚውን ለመደገፍ ስፖርት ያለውን ሚና በመገንዘብ አስፈላጊው ድጋፍ ይደረጋል ብለዋል። ከነበረው ችግር ለመውጣት ስፖርት መነቃቃትን በመፍጠር ያለው አስተዋጽኦ ከፍተኛ መሆኑን የተናገሩት፤ የክልሉ ወጣቶችና ስፖርት ቢሮ ኃላፊ አቶ እርዚቅ ኢሳ ናቸው።   "ስፖርት መዝናኛ ብቻ ሳይሆን ትልቅ የኢንቨስትመንትና የስራ ዕድል መፍጠሪያ ዘርፍ ነው" ያሉት አቶ እርዚቅ ፤ በክልል ደረጃ ዘርፉን ማሳደግ የሚያስችሉ ተግባራት እየተከናወኑ መሆናቸውን ገልጸዋል። የባህርዳር ዓለም አቀፍ ስታዲየም የካፍ ስታንዳርድን በማሟላት ዓለም አቀፍ ውድድሮችን ለማስተናገድ በሚያስችል መልኩ ግንባታው እየተፋጠነ መሆኑን ጠቅሰዋል። "ስፖርት ለዘላቂ ሰላምና ለአብሮነት" በሚል መሪ ሃሳብ የተዘጋጀው 25ኛው የአማራ ክልል ስፖርት ምክር ቤት ጉባኤ ለ2016 የስራ ዘመን የምክር ቤቱ የስራ ማስኬጃና ሌሎች ወጪዎች ማስፈጸሚያ 204 ሚሊዮን ብር በጀት በማፅደቅ ተጠናቋል።  
የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን በድሬዳዋ ከተማ በሚከናወነው የ''ድሬ ሲቲ ካፕ'' የእግር ኳስ ውድድር ላይ ይሳተፋል
Feb 24, 2024 156
ድሬደዋ ፤ የካቲት 16 /2016(ኢዜአ)፡-የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን በድሬደዋ ስታዲየም በነገው ዕለት በ ''ድሬ ሲቲ ካፕ'' የሚያከናውነውን የእግር ኳስ ጨዋታ ምክንያት በማድረግ ድሬዳዋ ከተማ ገብቷል። "ድሬ ሲቲ ካፕ" በሚል መሪ ሃሳብ በድሬደዋ ኢንተርናሽናል ስታዲየም በሚካሄደው ውድድር ላይ ለመሳተፍ ብሔራዊ ቡድኑ በትናንትናው ዕለት ድሬደዋ ከተማ ገብቷል። በአሰልጣኝ ገብረመድህን ኃይሌ የተመራው ብሔራዊ ቡድን ድሬደዋ አየር ማረፊያ ሲደርስ የድሬደዋ አስተዳደር የስፖርት ዘርፍ አመራሮች ደማቅ አቀባበል አድርገውለታል። የድሬደዋ አስተዳደር ወጣቶችና ስፖርት ኮሚሽን ፊራኦል ቡልቻ እንደተናገሩት፤ ብሔራዊ ቡድኑ ከ54 ሚሊዮን ብር በላይ ወጪ በተደረገና የሰው ሰራሽ የሳር ንጣፍ በለበሰው ሜዳ ላይ የመጀመሪያውን ጨዋታ የሚያደርግ በመሆኑ ኩራት ይሰማናል ብለዋል። ቡድኑ በደጋፊው ፊት ከኡጋንዳ አቻው ጋር የሚያደርገው ጨዋታ አስደሳችና ለተተኪ የድሬደዋ ተጫዋቾች መነቃቃትን የሚፈጥር መሆኑንም ገልፀዋል። በቅርቡ የሰው ሰራሽ ሳር ንጣፍ የተደረገለት የድሬደዋ ስታዲዮም በፊፋ ቴክኒካል ቡድን የሜዳውን ጥራትና ደረጃ መመርመሩ የሚታወስ ሲሆን ቴክኒካል ቡድኑም የመጨረሻውን ውጤት በቅርቡ ያሳውቃል ተብሎም እየተጠበቀ ይገኛል።  
አካባቢ ጥበቃ
በማዕከላዊ ጎንደር ዞን በ100 ሺህ ሄክታር መሬት ላይ የእርጥበት እቀባ ሥራ እየተከናወነ ነው
Feb 25, 2024 128
ጎንደር፤ የካቲት 17/2016(ኢዜአ)፦ በማዕከላዊ ጎንደር ዞን በዘንድሮ የበጋ ወራት ዝናብ አጠርና የድርቅ ተጋላጭ በሆኑ ወረዳዎች በ100 ሺህ ሄክታር መሬት ላይ የእርጥበት እቀባ ሥራ እየተከናወነ መሆኑን የዞኑ ግብርና መምሪያ አስታወቀ፡፡ የመምሪያው ሃላፊ አቶ ንጉሴ ማለደ ለኢዜአ እንደተናገሩት በዞኑ የተለያዩ ወረዳዎች የበጋ ወራት የተፈጥሮ ሃብት ልማትና ጥበቃ ሥራ እየተከናወነ ይገኛል። በዚህም በድርቅ ተጋላጭ በሆኑ አምስት ወረዳዎች የዝናብ ውሃን በማሰባሰብ እርጥበትን ማቆየት የሚያስችሉ ስትራክቸሮች ሥራ እየተከናወኑ መሆናቸውን ገልፀዋል። በመሆኑም በ20 ሺህ ሄክታር የእርሻ ማሳ እና በ80 ሺህ ሄክታር ተራራማ ቦታዎች ላይ የጠረጴዛ እርከን፣ ክትር ስራ፣ ትሬንች፣ ማይክሮ ቤዚንና አይብሮ ቤዚን የተባሉ ስትራክቸሮች እየተሰሩ ይገኛሉ ብለዋል።   እስካሁን በተደረገ እንቅስቃሴም ከ11 ሺህ ሄክታር በላይ መሬት ማልማት መቻሉን አስታውቀዋል። የተፈጥሮ ሀብት ጥበቃ ሥራዎቹ ባለፈው ዓመት በወረዳዎቹ አጋጥሞ የነበረውን የዝናብ እጥረት መቋቋም የሚያስችሉ መሆናቸውንም አቶ ንጉሴ ገልጸዋል። በተጨማሪም በሰባት ወረዳዎች ደግሞ በ764 ነባርና አዲስ ተፋሰሶች ውስጥ በሚገኝ በ230 ሺህ ሄክታር መሬት ላይ የእርከንና የክትር ሥራ እየተከናወነ መሆኑን አስረድተዋል። በቂ የዝናብ ስርጭት ባለባቸው በእነዚህ ወረዳዎች ትርፍ የዝናብ ውሃን ከማሳ ላይ ማስወጣት የሚያስችሉ የጎርፍ መቀልበሻና ማፋሰሻ ቦዮች ሥራ እንደሚከናወንም ገልጸዋል። የምስራቅ በለሳ ወረዳ ግብርና ጽህፈት ቤት ሃላፊ አቶ ድሉ አለባቸው በበኩላቸው ዝናብ አጠር በሆኑ ቀበሌዎች በ84 ተፋሰሶች ላይ የዝናብ ውሃን ማቆር የሚያስችል የአፈርና ውሃ እቀባ ስራ እየተከናወነ ነው። በቀበሌዎቹ በ3 ሺህ ሄክታር የእርሻ ማሳ ላይ ለእርጥበት አቅባ ስራ የሚያግዙ ስትራክቸሮች እየተሰሩ ሲሆን በልማቱም 30 ሺህ አርሶ አደሮች በመሳተፍ ላይ መሆናቸውን ተናግረዋል። ባለፈው ክረምት ዝናብ ቀድሞ በማቆሙ በዝናብ እጥረት ሰብላቸው መጎዳቱን ያስታወሱት ደግሞ በምስራቅ በለሳ ወረዳ የአርባ ፀጓር ቀበሌ ነዋሪ አርሶ አደር መልካሙ ታምራት ናቸው። በዘንድሮ የበጋ ወራት የዝናብ ውሃን በማሳ ላይ አቁሮ ማቆየት የሚያስችል የአፈርና ውሃ እቅባ ሥራ እያከናወኑ መሆናቸውንም ተናግረዋል። በጎንደር ዙሪያ ወረዳ የጭህራ ቀበሌ ነዋሪ አርሶ አደር መሳፍንት አለሙ በበኩላቸው፤ የአፈርና ውሃ እቅባ ሥራ ለሰብል ምርታማነት መጨመር ጠቀሜታ እንዳለው በተግባር ማረጋገጣቸውን ገልጸዋል። ለምነታቸው የተሟጠጡ የእርሻና የደን መሬቶች በአጭር ጊዜ እንዲያገግሙ እንዲሁም በድርቅ ወቅት እርጥበትን ይዘው በማቆየት ሰብልን ማልማት እንዲችሉ የእርከንና ክትር ስራ አይነተኛ መፍትሄ ነው ብለዋል። በዞኑ በዘንድሮ የበጋ ወራት በ5ሺህ የልማት ቡድኖች የተደራጁ ከ400 ሺህ በላይ አርሶ አደሮች በልማት ሥራው በመሳተፍ ላይ መሆናቸውን ከመምሪያው የተገኘው መረጃ ያመለክታል።
በሲዳማ ክልል እየተከናወነ ባለ የተፋሰስ ልማት ከ100 ሺህ ሄክታር በላይ መሬት ለምቷል--ቢሮው
Feb 25, 2024 135
ሀዋሳ ፤ የካቲት 17/2016(ኢዜአ)፦ በሲዳማ ክልል እየተከናወነ ባለው የተፋሰስ ልማት ሥራ አስካሁን ድረስ ከ100 ሺህ ሄክታር በላይ መሬት መልማቱን የክልሉ እርሻና ተፈጥሮ ሀብት ልማት ቢሮ አስታወቀ። በክልሉ በተፋሰስ የሚለማውን መሬት በዕጽዋት ለመሸፈን 300 ሚሊዮን ዘርፈ ብዙ ጠቀሜታ ያላቸው ችግኞች የማፍላት ሥራ እየተከናወነ መሆኑም ተገልጿል። የሲዳማ ክልል እርሻና ተፈጥሮ ሀብት ልማት ቢሮ ኃላፊ አቶ መምሩ ሞኬ ለኢዜአ እንደገለጹት በዘንድሮ የተቀናጀ የተፋሰስ ልማት ሥራ በ646 ንዑስ ተፋሰሶች 126 ሺህ ሄክታር መሬት ለማልማት ታቅዶ ወደ ተግባር ተገብቷል። ለልማቱ አስፈላጊው ዝግጅት መደረጉን የገለጹት ቢሮ ሃላፊው በልማቱም 1 ነጥብ 6 ሚሊዮን ሰዎች እየተሳተፉ መሆናቸውን ተናግረዋል። ባለፉት 21 ቀናት በተለያዩ ንዑስ ተፋሰሶች በተካሄደ የተቀናጀ የተፋሰስ ልማት ሥራ ዘመቻም የዕቅዱን 80 በመቶ ማሳካት መቻሉን አስታውሰዋል::   በልማት ሥራው ከተከናወኑ ሥራዎች መካከል የአፈርና የድንጋይ እርከን፣ የተጎዳ መሬት ከሰውና ከእንስሳት ንክኪ የመከለል፣ የጎርፍ መቀልበሻ ጋቢዮን ሥራና ሌሎችም ይገኙበታል ብለዋል። በተለይ በስምንት ሺህ ሄክታር መሬት ላይ ጠረጴዛማ እርከን በልዩ ትኩረት ለማከናወን ታቅዶ በአሁኑ ወቅት 30 በመቶ መከናወኑን ጠቁመዋል። በህዝብ ተሳትፎ የተቀናጀ የተፋሰስ ልማት በተካሄደባቸው አካባቢዎች በመጪው ክረምት የሚተከሉ 300 ሚሊዮን ችግኞች እየተዘጋጁ መሆኑንም ቢሮው ኃላፊ አስታውቀዋል። በተለዩ 302 ችግኝ ማፍያ ጣቢያዎች እስካሁን ድረስ 176 ሚሊዮን ችግኝ ለማፍላት መቻሉንም ተናግረዋል። በዚህ ዓመት ከተፋሰስ ልማት ጋር በማስተሳሰር የባህር ዛፍ ተክልን በመንቀል በምትኩ ቡና፣ እንሰትና የፍራፍሬ ችግኞችን ለመትከል በየደረጃው በትኩረት እየተሰራ መሆኑንም ገልጸዋል። በማእከላዊ ሲዳማ ክልል የሎካ አባያ ወረዳ ዋና አስተዳዳሪ አቶ ሻምበል ሀግርሶ በበኩላቸው የተቀናጀ የተፋሰስ ልማት ስራን የወረዳው ህዝብ ባህሉ እያደረገው መምጣቱን አስረድተዋል።   በተለይም ባለፉት ዓመታት በተከናወኑ የተፋሰስ ልማት ሥራዎች ቀደም ሲል በአካባቢው ይከሰት የነበረውን የአፈር መሸርሸርና መሠል ችግሮች በመፍታት ምርትና ምርታማነት ማሳደጉን ገልጸዋል። በወረዳው በዚህ ዓመት 5 ሺህ ሄክታር በሚጠጋ መሬት ላይ የአፈርና ውሃ እቀባ ሥራ ለማከናወን ታቅዶ 96 ፐርሰንት ማሳካት ተችሏል ብለዋል። የሀዋሳ ዙሪያ ወረዳ ዋና አስተዳዳሪ አቶ አሰፋ ፎና በበኩላቸው በወረዳው ባለፉት ዓመታት ህብረተሰቡን በማሳተፍ በተከናወነው የአፈርና ውሃ ጥበቃ ሥራ በተለያዩ ምክንያቶች ለጉዳት የተጋለጡ ስፍራዎች ማገገም እንደቻሉ ገልጸዋል።   በዚህ ዓመትም በ4 ሺህ 655 ሄክታር መሬት ላይ የተፋሰስ ልማት ሥራ ለማከናወን ታቅዶ ሙሉ ለሙሉ አሳክተናል ብለዋል። የተፋሰስ ሥራውን በአረንጓዴ ልማት ለማጠናከር በወረዳው እየተዘጋጁ ካሉ ከ7 ሚሊዮን ችግኝ ውስጥ 3 ነጥብ 3 ሚሊዮን የሚሆነው ችግኝ ከሰውና እንስሳት ንክኪ በተከለሉ ሥፍራዎች እንደሚተከልም አስረድተዋል።
በቀጣይ ቀናት በበልግ አብቃይ አካባቢዎች ከቀላል እስከ መካከለኛ መጠን ያለው ዝናብ ያገኛሉ 
Feb 22, 2024 209
አዲስ አበባ፤ የካቲት 14/2016(ኢዜአ)፦በቀጣይ ስምንት ቀናት ለዝናብ መፈጠር አስተዋፅዖ ሊያደርጉ የሚችሉ የሚቲዎሮሎጂ ገጽታዎች በአንጻራዊ ሁኔታ እንደሚጠናከሩ የኢትዮጵያ የሚቲዎሮሎጂ ኢንስቲትዩት ገለጸ። ኢንስቲትዩቱ ለኢዜአ በላከው መግለጫ፤ በሚቀጥሉት ቀናት ለዝናብ መፈጠር አስተዋፅዖ ሊያደርጉ የሚችሉ የሚቲዎሮሎጂ ገጽታዎች በአንጻራዊ ሁኔታ እንደሚጠናከሩ የትንበያ መረጃዎች ያሳያሉ ብሏል። ከዚሁ ጋር ተያይዞ በሰሜን ምስራቅ፣ በመካከለኛው፣ በደቡብ ምዕራብ እንዲሁም በስምጥ ሸለቆና አጎራባች አካባቢዎች የተሻለ ጥንካሬ ይኖራቸዋል ነው ያለው። በመሆኑም በበልግ አብቃይ አካባቢዎች ከቀላል እስከ መካከለኛ መጠን ያለው ዝናብ እንደሚያገኙ ተጠቅሷል። በተጨማሪም አልፎ አልፎ ከሚጠናከሩት የሚቲዎሮሎጂ ገጽታዎች ላይ በመነሳት በመካከለኛው፣ በሰሜን ምስራቅና በደቡብ ምዕራብ የአገሪቱ አካባቢዎች በአንዳንድ ቦታዎቻቸው ላይ ከባድ መጠን ያለው ዝናብ እንደሚያገኙ አኃዛዊ የትንበያ መረጃዎች ይጠቁማሉ። በአጠቃላይ በሚቀጥሉት ቀናት ከኦሮሚያ ክልል ኢሉባቦር፣ ጅማ፣ ሁሉም የሸዋ ዞኖች፣ ምዕራብ አርሲና አርሲ ዞኖች፣ አዲስ አበባ፣ ከአማራ ክልል ምስራቅ ጎጃም፣ የሰሜንና የደቡብ ወሎ ዞኖች እንዲሁም የሰሜን ሸዋና የኦሮሚያ ልዩ ዞን፣ የሲዳማ ክልል ዞኖች፣ የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል ዞኖች፣ የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ክልል ዞኖች፣ የማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልል ዞኖች፤ ከመደበኛ ጋር የተቀራረበ ዝናብ የሚኖራቸው ሲሆን፤ በጥቂት ሥፍራዎቻቸው ላይ ከባድ መጠን ያለው ዝናብ እንደሚያገኙ ተገልጿል። በተጨማሪም ቡኖ በደሌ፣ ምዕራብ ጉጂና ጥቂት የቦረና ዞን፣ ምዕራብና ምስራቅ ሐረርጌ፣ የደቡብ ጎንደር ዞኖች፣ የባህር ዳር ዙሪያ፣ የዋግህምራ ዞኖች፤ ከአፋር ክልል ዞን 1፣ ዞን 4፣ ዞን 3 እና ዞን 5፣ ከትግራይ ክልል የደቡብ፣ የደቡብ ምስራቅ እና የምስራቅ ትግራይ ክልል ዞኖች፣ ከሱማሌ ክልል የሲቲና ጥቂት የፋፈን ዞኖች ቀላል መጠን ያለው ዝናብ ያገኛሉ ሲል መግለጫው ጠቁሟል። በሌላ በኩል በጋምቤላ፣ በሰሜን ምዕራብ፣ በሰሜን ምስራቅና በደቡብ ምስራቅ አካባቢዎች ላይ የቀኑ ከፍተኛ የሙቀት መጠን ከ35 ዲግሪ ሴልሺየስ በላይ እንደሚሆን የትንበያ መረጃዎች ያሳያሉ።        
የኢትዮጵያ አረንጓዴ አሻራ መርሐ ግብር በአየር ንብረት ለውጥ ክፉኛ እየተፈተነች ላለችው አፍሪካ ሁነኛ መፍትሔ ነው- የተባበሩት መንግስታት የአካባቢ ጥበቃ ፕሮግራም
Feb 21, 2024 261
አዲስ አበባ፤ የካቲት 13/2016 (ኢዜአ)፦የኢትዮጵያ አረንጓዴ አሻራ መርሐ ግብር በበረሃማነት መስፋፋት እና በአየር ንብረት ለውጥ ክፉኛ እየተፈተነች ለምትገኘው አፍሪካ ሁነኛ መፍትሔ እንደሆነ በተበባሩት መንግስታት የአካባቢ ጥበቃ ፕሮግራም ዋና ዳይሬክተር ኢንገር አንደርሰን ተናገሩ። በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) አነሳሽነት በ2011 ዓ.ም ተግባራዊ መሆን በጀመረው የአረንጓዴ አሻራ መርሐ ግብር እስካሁን 32 ነጥብ 5 ቢሊዮን ችግኞች ተተክለዋል። በተባበሩት መንግስታት የአካባቢ ጥበቃ ፕሮግራም ዋና ዳይሬክተር ኢንገር አንደርሰን ለኢዜአ እንዳሉት፤ የአየር ንብረት ለውጥ ዓለምን ክፉኛ እየፈተነ ነው። በተለይም ለአየር ንብረት ለውጥ መዛባት እምብዛም አበርክቶ የሌላት አፍሪካ፥ በበርሃማነት መስፋፋት እና አካባቢ ብክለት ቀውሶች ክፉኛ ገፈት ቀማሽ መሆኗን ገልጸዋል። የአፈር ለምነትን በመቀነስ በአህጉሪቱ የግብርና ምርትና ምርታማነት ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ እያሳደረ ስለመምጣቱ አንስተዋል። ከዚህ አኳያ ድርጅታቸው ኢትዮጵያን ጨምሮ አፍሪካውያን ለአየር ንብረት ለውጥ የማይበገር ፖሊሲ እንዲከተሉ ከመደገፍ ባሻገር ለሚደርስባቸው ተጽዕኖ ተመጣጣኝ የፋይናንስ ድጋፍ እያደረገ ነው ብለዋል። በዓለም አየር ንብረት ለውጥ ጉባዔ የተወሰነው የአየር ንብረት ለውጥ የጉዳት ካሳን ገቢራዊ ለማድረግ ድርጅታቸው በቢሊዮኖች የሚገመት ገንዘብ እንደሚያስፈልገው ገልጸዋል። ኢትዮጵያ የአየር ንብረት ለውጥ ተፅዕኖን ለመቀነስና በዘላቂነት ለመከላከል እያደረገች ያለውን ጥረት አድንቀው፣ "ኢትዮጵያ አረንጓዴ አሻራን በመተግበሯ ደስተኞች ነን" ብለዋል። የአረንጓዴ አሻራ መርሐ ግብር የአፈር ለምነትን በመጨመር ለግብርናው ዘርፍና ለአካባቢ ስርዓተ ምህዳር መጠበቅ ፋይዳው የጎላ መሆኑን ጠቅሰዋል። ይህ ከተባበሩት መንግስታት የአካባቢ ጥበቃ ፕሮግራም ጋር የሚጣጣመው የኢትዮጵያ ኢኒሼቲቭ፥ አፍሪካውያን እያጋጠማቸው ያለውን የአየር ንብረት ለውጥ ተፅዕኖ ለመቀነስ ሁነኛ መፍትሔ ነው ብለዋል። የአረንጓዴ አሻራና መሰል የአካባቢ ጥበቃ መርሐ ግብሮችን ማስፋፋት ለዓለም ኢኮኖሚ እምርታ አይተኬ ሚና እንዳላቸውም አረጋግጠዋል። ኦክስፋም በ2021 ባወጣው መረጃ ወደ ከባቢ አየር ከሚለቀቀው ካርበን ውስጥ ከ50 በመቶ በላይ የሚመነጨው ከዓለም ህዝብ 10 በመቶ የሚሆኑ ሀብታሞች ከሚቆጣጠሯቸው ኢንዱስትሪዎች ነው። በአንጻሩ 17 በመቶ የዓለም ህዝብ የሚገኝባት አፍሪካ በካርበን ልቀት ያላት ድርሻ 4 በመቶ ብቻ ነው። በዚህም በዓለም ላይ በአየር ንብረት ለውጥ ጉዳት ከሚያስተናግዱ 10 ሀገራት 7ቱ በአፍሪካ እንደሚገኙ የዓለም አቀፉ የነብስ አደን ኮሚቴ መረጃ ያሳያል።  
ዓለም አቀፍ ዜናዎች
በህንድ አንድ እቃ ጫኝ ባቡር ያለ አሽከርካሪ 70 ኪሎ ሜትሮች መጓዙ ተነገረ
Feb 26, 2024 98
አዲስ አበባ ፤የካቲት 18/2016 (ኢዜአ)፦በህንድ አንድ እቃ ጫኝ ባቡር ያለ አሽከርካሪ 70 ኪሎ ሜትሮች መጓዙን ተከትሎ የሀገሪቱ የባቡር አስተዳደር ምርመራ እያካሄደ መሆኑን ገልጿል። በህንድ አንድ እቃ ጫኝ ባቡር ያለ አሽከርካሪ መንቀሳቀሱን የሚያሳዩ ምስሎች በማህበራዊ ሚዲያ መሰራጨታቸውን ተከትሎ ጉዳዩ አነጋጋሪ ሆኗል። የህንድ የባቡር አስተዳደር ባለስልጣናት ለመገናኛ ብዙኃን በሰጡት መግለጫ መነሻውን ከካሽሚር ግዛት ወደ ጃሙ ያደረገ እቃ ጫኝ ባቡር ያለ አሽከርካሪ እሁድ ከቀኑ 7፡15 እስከ ቀኑ 9 ሰዓት ድረስ መጓዙን ተናግረዋል። በ53 ፍርጎዎች ለቤትና መንገድ ግንባታ የሚያገለግሉ የድንጋይ ጠጠሮችን ጭኖ ሲጓዝ የነበረው ባቡሩ በሰዓት 100 ኪሎ ሜትር ፍጥነት እንደነበረውም ተነግሯል። ሆኖም በሰው ህይወት ላይ ምንም አይነት ጉዳት ሳያደርስ ባቡሩን ማስቆም እንደተቻለ ነው ሃላፊዎቹ የገለጹት። በካቱሃ ግዛት የአሽከርካሪዎችና ባለሙያዎች ቅይይር ሲደረግ ችግሩ ሊፈጠር እንደቻለ የተነገረ ሲሆን 70 ኪሎ ሜትሮችን ያለ አሽከርካሪ እንዴት ሊጓዝ ቻለ የሚለው ጉዳይ ላይ በጥብቅ ምርመራ እንደሚደረግ ቢቢሲ ዘግቧል። የቁጥጥር ባለሙያዎች ባቡሩን ለማስቆም የዛፍ ግንዶች እንደተጠቀሙ ያስነበበው ዘገባው በዚህም የባቡሩን ፍጥነት በመቀነስና በካቱሃ ግዛት እንዲቆም መደረጉን አስነብቧል።
የአድዋ ድል መታሰቢያ ሙዚየም የኢትዮጵያ ድል በአፍሪካ ታሪክ ጉልህ ስፍራ እንዳለው ማሳያ ነው
Feb 17, 2024 399
አዲስ አበባ፤ የካቲት 9/2016(ኢዜአ)፡- የአድዋ ድል መታሰቢያ ሙዚየም የኢትዮጵያን ድል የሚዘክር እና ድሉ በአፍሪካ ታሪክ ውስጥ አገሪቱ ያላትን ጉልህ ስፍራ የሚያሳይ መሆኑ ተገለጸ። የዓድዋ ድል ኢትዮጵያውያን ከ128 ዓመታት በፊት በአንድነት ተሰልፈው ድል በመንሳት ነፃነታቸውን ያስከበሩበት መሆኑን ሩሲያ የዜና አገልግሎት ስፑትኒክ ዘግቧል። ስፑትኒክ የአድዋ ድል መታሰቢያ ሙዚየም ምረቃን አስመልክቶ ከአዲስ አበባ ከተማ ከንቲባ አማካሪ ልደት ሙለታ ጋር ቃለምልልስ አድርጓል። በዚሁ ቃለምልልስ ላይ ልደት ሙለታ ሙዚየሙ በመሀል አዲስ አበባ ላይ እንዲገነባ የተወሰነው ቦታው ለመላው ኢትዮጵያውያን ካለው ታሪካዊ ፋይዳ አንጻር መሆኑን አስረድተዋል። ሙዚየሙ የተገነባበት ቦታ ኢትዮጵያውያን ወደ አድዋ ከመዝመታቸው በፊት ከሁሉም የአገሪቱ አቅጣጫዎች በመትመም የተሰበሰቡበት መሆኑን አማካሪዋ አስገንዝበዋል። መታሰቢያ ሙዚየሙ የኢትዮጵያውያን የአንድነት ምልክት ሆኖ ከማገልገሉም በተጨማሪ የአድዋ ድል መነሻ መሆኑንም ያሳያል ብለዋል። በዚህ ታሪካዊ የአDዋ ድል መታሰቢያ ሙዚየም በርካታ ታሪካዊ ቅርሶች የያዘ መሆኑን ያስረዱት ልደት ሙለታ ከእነዚህ መካከል በጠንካራ ዲፕሎማሲያዊ ጥረት ከተሰረቀበት ጣሊያን አገር እንዲመለስ የተደረገው እ.አ.አ በ1935 ኢትዮጵያውያን ከጀርመን ኢንጂነሮች ጋር በመተባበር የሰሩት የመጀመሪያ የኢትዮጵያ አውሮፕላን እንደሚገኝበት አስረድተዋል። አማካሪዋ ከአድዋ ድል መታሰቢያ ሙዚየም መገንባት ማዕከላዊ ሀሳቦች መካከል አንዱ ኢትዮጵያ በቅኝ ግዛት ወረራ ያሳየችውን ተቃውሞና አልገዛም ባይነት ለማስታወስ እና የሀገሪቱን ድል ለመዘከር ነው ብለዋል። ሁሉን አቀፍና አካታች የሆኑ ቀጠናዊና ዓለም አቀፋዊ ትብብሮችን በስፋት መጠቀም እንደሚያስፈልግ ያብራሩት አማካሪዋ ጂኦ ፖለቲካል አሰላለፎችን በመገንዘብ የታዳጊ ሀገራትን ድምጽ የሚያጎሉ ቁልፍ ዓለም አቀፍ መድረኮችን መጠቀም እንደሚገባም ጠቁመዋል። አማካሪዋ አክለውም፤ ኢትዮጵያ በቅርብ ጊዜ በብሪክስ (BRICS) ውስጥ በአባልነት መካተቷ በአለም አቀፍ ዲፕሎማሲ እና በአለም ዙሪያ ካሉ አገራት ጋር በሚደረገው የትብብር ሂደት እያደገ የመጣውን ተጽእኖ ፈጣሪነቷ ያሳያል ብለዋል።
ታንዛንያ አንድ ቢሊየን ዶላር የሚያስገኝ የካርበን ሽያጭ ፕሮጀክት ይፋ አደረገች
Feb 8, 2024 703
አዲስ አበባ፤ ጥር 30/2016 (ኢዜአ)፦ ታንዛንያ አንድ ቢሊየን ዶላር የሚያስገኝ የካርበን ሽያጭ ፕሮጀክት ይፋ ማድረጓ ተገለጸ፡፡ ስፑትኒክ ድረገጽ የአገሪቱን ምክትል ፕሬዝደንት ቢሮ ጠቅሶ እንደዘገበው ታንዛንያ ከተጠናቀቀው የአውሮፓውያኑ 2023 ወዲህ 35 የካርበን ሽያጭ ማመልከቻዎችን ተቀብላለች፡፡ በቢሮው የአካባቢ ደህንነት ኃላፊ ሴሌማኒ ጃፎ እንደተናገሩት የካርበን ሽያጭ ለአገሪቱ የገቢ ምንጭ እየሆነ ይገኛል፡፡ የካርቦን ሽያጭ ከ2018 እስከ 2022 ባሉት አመታት በተለያዩ ባለድርሻ አካላት ተሳትፎ የተተገበረው የካርበን ሽያጭ ለአገሪቱ ከ12 ሚሊየን ዶላር በላይ ገቢ ማስገኘቱን ተናግረዋል። “የካርቦን ሽያጭ የታንዛንያን ምጣኔ ሃብታዊ እድገት ለማገዝና የተፈጥሮ አካባቢን ለመንከባከብ የራሱ አስተዋጽኦ አለው“ ያሉት ሴሌማኒ ጃፎ ጠቀሜታውን ለህብረተሰቡ በማስረዳትና በስፋት በማሳተፍ እየተሰራበት ይገኛል ብለዋል። በዱባይ በነበረውም የኮፕ 28 የአየር ንብረት ጉዳዮች ጉባኤ ላይ የሃገራቸውን መልካም ተሞክሮ በማቅረብ ዘርፉ ላይ ከሚሰሩ አካላት አዎንታዊ ግብረመልሶች ማግኘት መቻሉን አላፊው ገልጸዋል፡፡ በተገኘው ውጤትም ታንዛንያ የአንድ ቢሊየን ዶላር የሚያስገኝ የካርበን ሽያጭ ፕሮጀክት ይፋ መደረጉን ተናግረዋል፡፡ ታንዛንያ ከሶስት አመታት በፊት ብሔራዊ የካርበን ሽያጭ መመሪያ በማዘጋጀት ባለድርሻ አካላት እንዲመሩበት ማድረጓ ይታወቃል፡፡ ኢትዮጵያ በደን ልማት ዘርፍ እያከናወነች ባለው ሥራ እ.ኤ.አ እስከ 2030 ከካርበን ሽያጭ 100 ሚሊዮን ዶላር ገቢ ለማግኘት እቅዳ እየሰራች ይገኛል፡፡
ሐተታዎች
ከተሜው ገበሬ - ኮማንደር ጥላሁን ጸጋዬ
Feb 20, 2024 372
የከተማ ግብርና ሥራ ኢኮኖሚን ከመደገፍ ባለፈ ጤናማ ማህበረሰብ እንዲፈጠር አበርክቶው የጎላ ነው። አዲስ አበባ በመኖሪያ እና በተቋማት ቅጥር ግቢዎች የጓሮ አትክልት፣ ፍራፍሬና መሰል የግብርና ልማት ስራዎች እየተስፋፉባቸው ከመጡ ከተሞች መካከል አንዷ ናት። በርካታ የመዲናዋ ነዋሪዎች በግቢያቸው በሚያለሟቸው አትክልትና ፍራፍሬዎች ራሳቸውን ከመመገብ ባለፈ ለሌሎች መትረፍ ችለዋል። የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ እህት ኩባንያ የሆነው ኮሜርሻል ኖሚኒስ ዳይሬክተር ጄኔራል የሆኑት ኮማንደር ጥላሁን ጸጋዬ በከተማ ግብርና አርአያ የሆነ ስራ እያከናወኑ ይገኛሉ። በአዲስ አበባ ከተማ አቃቂ ቃሊቲ አካባቢ ተወልደው ያደጉት ኮማንደር ጥላሁን የጓሮ አትክልትና ፍራፍሬ በማምረት ተጠቃሚ ከመሆን ባለፈ የገቢ ምንጭም ሆኗቸዋል።   የከተማ ግብርና ስራን ከቤተሰቦቻቸው መውረሳቸውን ያስታወሱት ኮማንደር ጥላሁን የከተማ ግብርና የኑሮ ውድነትን ለመቋቋም ከማገዙ ባለፈ የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ እድል እንደሚፈጥር ይገልጻሉ። ከመደበኛ ሥራቸው ጎን ለጎን እንደ ጥቅል ጎመን፣ ቆስጣ፣ ሰላጣ፣ አፕል፣ ሙዝ፣ ቡና፣ ማር፤ ዘይቱን እና ሌሎች ተክሎችን በጓሯቸው በማምረት ለቤተሰቦቻቸው ፍጆታ እየተጠቀሙ ይገኛሉ። ከዚህም ባለፈ ቡና፣ ሸንኮራ፣ ማር በማምረት ከራስ ፍጆታ አልፎ ለሌሎችም መትረፍ መቻላቸውን ይናገራሉ።   በተለይም በከተማ ግብርና ለመሰማራት ወሳኙ ሰፊ ወይም ጠባብ ቦታ መኖር ሳይሆን ያለውን ሃብት በአግባቡ በመጠቀም በፍላጎት መስራት መሆኑን ያነሳሉ። በዶሮ እርባታም በስፋት ለመሰማራት እየሰሩ ሲሆን በዚህም ከራሳቸው ፍጆታ አልፈው ቢያንስ ለአካባቢው ማህበረሰብ በተመጣጣኝ ዋጋ እንቁላል ለማቅረብ ተዘጋጅተዋል። አሁን ላይ በመንግስት እየተተገበረ ያለው የከተማ ግብርና ከድህነት ለማምለጥ ሁነኛ መፍትሄ መሆኑን ገልጸዋል። በቀጣይም በተለይም ስራውን ይበልጥ በማስፋት ከራሳቸው አልፈው ምርቶቻቸውን ለማህበረሰቡ በተመጣጣኝ ዋጋ ለማቅረብ እየሰሩ እንደሆነ ተናግረዋል። ማንም ሰው ምንም አይነት ስራ ለመስራት በመጀመሪያ ደረጃ ፍላጎት ሊኖረው እንደሚገባ የገለጹት ኮማንደር ጥላሁን፤ በፍላጎት ወደ ስራ ከተገባ ውጤታማ መሆን እንደሚቻል ተናግረዋል። ሁሉም የቤተሰቡ አባላት አትክልትና ፍራፍሬዎችን በመንከባከብ የሚያደርጉት አስተዋጽኦ ለውጤታማነታቸው መሰረት መሆኑን ገልጸው አንድን ነገር ለማሳካት በቤተሰብ ውስጥ የሀሳብ መግባባትና መተባበር ወሳኝ መሆኑንም ገልጸዋል።    
የአፍሪካ ኅብረት የመሪዎች ጉባኤ ትኩረት የሚያደረግባቸው ዋና ዋና አጀንዳዎች 
Feb 17, 2024 381
የዘንድሮው 37ኛው የአፍሪካ ኅብረት የመሪዎች ጉባኤ ዛሬ ረፋዱ ላይ የሚጀመር ሲሆን የአህጉሪቱ የረጅም ጊዜ እቅድ የ2063 አጀንዳ (የምንፈልጋትን አፍሪካ) እውን ለማድረግ በተጣሉ አንኳር ግቦች ማዕቀፍ በአብይት ጉዳዮች ምክከር አድርጎ የመፍትሔ ኃሳቦችን ያሳልፋል ተብሎ ይጠበቃል። 1. የትምህርት ተደራሽነትና ጥራት የዘንድሮ የፈረንጆች ዓመት የትምህርት ዘመን ተብሎ መሰየሙን ተከትሎ የኅብረቱ ጉባኤ በአህጉሪቱ የትምህርት ተደራሽነትና ጥራት ለማረጋገጥ ሊሰሩ በሚገባቸው ጉዳዮች ላይ ይመክራል ተብሎ ይጠበቃል። የመንግሥታቱ ድርጅት መረጃ እንደሚያሳየው፤ በአፍሪካ በተለይም ከሰሃራ በታች በሚገኘው የአህጉሪቱ ቀጣና በዓለም የትምህርት ተደራሽነት ካልተረጋገጠበት አከባቢ ቀዳሚ ነው። ለአብነትም አጠቃላይ በአህጉሪቱ ከሚገኙ እድሜያቸው ከ15 እስከ 17 የመሆኑ ታዳጊ ወጣቶች 60 በመቶ የሚሆኑት ከትምህርት ገበታ ውጪ ናቸው። ትምህርታቸውን የሚያቋርጡ ታዳጊዎች ቁጥርም አጅግ ከፍተኛ ነው። ብቂ መምህራን የማሰማራት እንዲሁም አህጉሪቱን ለመለወጥ የሚያስችሉ በዘመናዊ ቴክኖሎጂ የተደገፉ የተግባር ትምህርቶች ተደራሽነትም ከሚፈለገው በታቸ ነው። ይህንን የተገነዘበው የመሪዎች ጉባኤውም የመፍትሄ ውሳኔዎች ያሳልፋል ተብሎ ይጠበቃል። 2. አህጉራዊ ምጣኔ ኃብታዊ ትስስር የአፍሪካን ከውጭ የፋይናንስ ጥገኝነት ለማላቀቅና ዘርፈ ብዙ ማኅበራዊና ምጣኔ ኃብታው ችግሮችን ለመቅረፍ የውስጥ አቅምን አሟጦ መጠቀም በተመለከተ ውይይት ይደረጋል ተብሎ ይጠበቃል። በዚህ ረገድ በተለይም ትልቅ ግምት የተሰጠው አሁን በሙከራ ደረጃ ላይ የሚገኘው አህጉራዊ ነጻ የንግድ ቀጣና የእስካሁኑ ሂደትና ቀጣይ አቅጣጫ ላይ ምክክር እንደሚደረግ ይጠበቃል። ሙሉ በሙሉ ወደ ሥራ ሲገባ በአህጉሪቱ 30 ሚለየን ሰዎችን ከድኅነት የማውጣት እንዲሁም እንደ አውሮፓውያኑ አቆጠጣር በ2035 በአፍሪካ ገቢን በ7 በመቶ እንደሚጨምር ተስፋ የተጣለበት ይኸው የንግድ ቀጣና በፍጥነት ወደ ሥራ እንዲገባ አገራት ከታሪፍና ከሌሎች የንግድ ሂደት ጋር ያሉ ውስብስብ አሰራሮችን እንዲያስወግዱ አቅጣጫ ይቀመጣል ተብሎ ይገመታል። የግብርናና የኢንዱስትሪ ምርትና ምርታማነት እንዲሁም ጥራት የማረገጋጥ ጉዳይም ሌላው ትኩረት የሚሰጠው ጉዳይ ነው። 3. አፍሪካ በዓለም መድረክ ያላት ሥፍራ አፍሪካ በዓለም አቀፍ ተቋማት ያላትን ውክልና ተገቢውን ሥፍራ እንድትይዝ በተለይም በመንግሥታቱ ድርጅት የጸጥታው ምክር ቤት ያላትን ውክልና በተመለከተ ለበርካታ ዓመታት ስትጠይቅ ቆይታለች። ይህንን ጨምሮ ዓለም አቀፍ የገንዘብ ተቋማትም የአፍሪካን ፍላጎት ያገናዘበ ቁመና ሊኖረው ይገባል የሚለውም አጀንዳ የዘንድሮው ጉባኤ ተጠባቂ አጀንዳ ይሆናል የሚል ግምት አለ። አፍሪካ ከተለያዩ ዓለም አቀፍ የባለብዙ ወገን መድረኮች ጋር በተለይም አሁን አፍሪካ የቡድን 20 አገራት አባል መሆኗን ተከትሎ እንዲሁም ተጽዕኖ ፈጣሪነቱ እየገነነ ከመጣው ከብሪክስ ጋር ባላትና ሊኖራት በሚችለው ግንኙነት ዙሪያም ምክክር ይደረጋል። በተለይም አፍሪካ እንደ ተጨማሪ የቡድን 20 አባልነቷ፤ ምን ይዛ ልትሄድና ልታመጣ ትችላለች እንዲሁም አባልነቷን እንደ መልካም አጋጣሚ በመጠቀም ለበርካታ ዓመታት ተፈልጎ የታጣውን ውክልና ለመካስ ወይም የአህጉሪቱን ድምጽ ይበልጥ ለማሰማት በሚቻልባቸው ምቹ ሁኔታዎች ዙሪያ ምክክር እንደሚደረግ ይጠበቃል። 4. የሠላምና ደኅንነት ተግዳሮቶችና መፍትሄያቸው የመሪዎቹ ጉባኤ ዘንድሮም በአፍሪካ የጸጥታ ችግሮች ይመክራል ተብሎ ይጠበቃል። አህጉሪቱን ከድኅረ -ነጻነት በኋላ በእጅጉ እየፈተኑ ከሚገኙ ከነገረ ፖለቲካዊ ጉዳዮች መካከል ቀዳሚውን ሥፍራየሚይዘው የጸጥታ መደፍረስ ነው። ሽብርተኝነት፣ ኢ-ሕገ-መንግሥታዊ የሥልጣን መቆናጠጥ፣ ግጭቶችና ከምርጫ ጋር የተያያዙ የፖለቲካ አለመረጋጋት እና ሌሎች መሰል ቸግሮች አሁንም ለአፍሪካ ፈተና ሆነው ቀጥለዋል። እነዚህ የፖለቲካ ቀውሶች አህጉሪቱ በየትኛውም ማኅበራዊና ምጣኔ ኃብታዊ መስክ ወደፊት ፈቅ እንዳትል ካደረጓት ምክንያቶ ዋነኛው መሆኑን ነው የተለያዩ ጥናቶች የሚያሳዩት። እነዚህን ግጭቶች ባሉበት ለማቆምና ሌሎችም በቀጣይ እንዳይከሰቱ በተለይም የሰለጠነ የፖለቲካ ባህል (ውይይት) ብቸኛ አማራጭ ለማድረግ ኅብረቱ ከዚህ ቀደም የጀመራቸውን ሥራዎችና ሌሎች ተግባራትን ለማጠናከር በሚያስቸሉ ጉዳዮች ላይ መሪዎቹ ውይይት እንደሚያደረጉና የመፍትሄ አቅጣጫ እንደሚያስቀምጡ ይጠበቃል። ጉባኤው "ለ21ኛው ክፍለ ዘመን የሚመጥን አፍሪካዊ ማስተማር፤ የማይበገሩ የትምህርት ስርዓቶች በመገንባት በአፍሪካ ሁሉን አቀፍ፣ የሕይወት ዘመን፣ ጥራትና አግባብነት ያለው የትምህርት ተደራሽነትን ማስፋት“ በሚል መሪ ሃሳብ ዛሬና ነገ የሚካሄድ ይሆናል።  
  በቅንጅት መስራት - ትውልድን ለማፍራት
Feb 15, 2024 503
(በእንዳለ ደበላ ከሃዋሳ) መልካም ስነምግባር፣ ዕውቀትና ክህሎት እንዲሁም የተሟላ ስብዕና ያለው ትውልድ ለሀገር ሁለንተናዊ ለውጥ የሚኖረው ፋይዳ የላቀ ነው። ሀገር ያሰበችውን፣ ያለመችውንና የነደፈችውን ዕቅድ ለማሳካትም የሚኖረው አስተዋጾም ቀላል አይደለም። ዛሬ ላይ በቴክኖሎጂ አድገውና ስልጣኔን ተጎናጽፈው ዓለምን እየዘወሩ ያሉ ሀገራት ለእዚህ ደረጃ የደረሱት በዕውቀትና በክህሎት የተካነና የተሟላ ስብዕና ያለው ዜጋ ለማፍራት ለትምህርት ልዩ ትኩረት ሰጥተው በመስራታቸው ነው። በኢትዮጵያም ቀደም ባሉት ዓመታት የትምህርት ተቋማትን በማስፋፋትና ተደራሽ በማድረግ የተማረ ዜጋ የማፍራት ሥራዎች ሲሰሩ ቆይተዋል። የትምህርት ተደራሽነትን ለማስፈን ተቋማትን የመገንባት ሥራ በስፋት ቢከናወንም ጥራት ያለው ትምህርት ከመስጠት አንጻር ግን ውስንነቶች ጎልተው ታይተዋል። በዚህም ምክንያት ተማሪዎች በዕውቀት የተሟላ ስብዕና ባለቤት እንዲሆኑ ለማድረግ የተሰራው ስራ ከፈተና ውጤት አንጻር ሲመዘን የጎላ ችግር ያለበት ሆኖ ተገኝቷል። አጥንቶና አውቆ ለፈተና ከመቀመጥ ይልቅ በኩረጃ ተማምኖ የሚፈተነው ተማሪ ቁጥር ከፍተኛ መሆኑ ባለፉት ሁለት ዓመታት በ8ኛ እና በ12ኛ ክፍል ሀገራዊ ፈተና የተማሪዎች ውጤት በከፍተኛ ሁኔታ መቀነሱ አንድ ማሳያ ነው። ይህን የትምህርት ስብራት ለመጠገንና የትምህርት ጥራትን ለማረጋገጥ መንግስት የትምህርት ፍኖተ ካርታ በማዘጋጀት ወደሥራ ገብቷል። ይህን ሥራ ለማገዝም ክልሎች ለትምህርት ጥራት መጓደል ምክንያት የሆኑ ችግሮችን ለይተው በመፍታት ወጣቱ ትውልድ በዕውቀት፣ በክህሎትና በመልካም ስነምግባር ታንጾ የተሟላ ስብዕና እንዲኖረው ለማድረግ የራሳቸውን ሥራ ጀምረዋል። በቅርቡ የተመሰረተው የማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልልም መልካም ስነምግባር የተላበሰ ሀገር ተረካቢ ትውልድ ለማፍራት ትኩረት ሰጥቶ እየሰራ ነው። ለእዚህም የትምህርት ስብራትን መጠገን አንዱ የትኩረት መስክ በማድረግ ከወላጆች፣ ከመምህራንና ሌሎች የትምህርት ባለድርሻ አካላት ጋር በቅንጅት መስራት ጀምሯል። ከእነዚህ አካላት ባለፈ በክልሉ የሚገኙ የሴቶችና ወጣቶች ሊግና ሌሎች አደረጃጀቶችም ይህን ሥራ በማገዝ የድርሻቸውን እንዲወጡ ለማድረግ በክልሉ በሚገኙ ሰባት ዞኖችና ሦስት ልዩ ወረዳዎች በቅርቡ የውይይት መድረክ አካሂዷል። በመድረኩ የትምህርት ሥራ ትልቁ አጀንዳ ይሁን እንጂ በክልሉ ሴቶችና ወጣቶች የሚነሱ የልማት፣ የመልካም አስተዳደርና የዴሞክራሲ ጥያቄዎች ምላሽ እንዲያገኙም ተነስቶ ውይይት ተደርጎበታል። በመደረኩ ላይ የተገኙት የክልሉ ምክትል ርዕሰ መስተዳድር አቶ እንዳሻው ጣሰው በትምህርት ዘርፍ ለውጥ ለማምጣት በጋራ እንደሚሰራ ገልጸዋል። ባለፉት ዓመታት ያጋጠመውን የትምህርት ስብራት ለመጠገን የዕውቀትና የክህሎት ባለቤት የሆነ ዜጋ ለማፍራት ትኩረት ሰጥቶ በቅንጅት ይሰራል። አቶ እንዳሻው እንዳሉት “አምና በተሰጠው የ8ኛ እና የ12ኛ ክፍል ፈተና እንደ ክልል የመጣው ውጤት ዝቅተኛ ነው። ዘንድሮ ይህን ውጤት ለማሻሻል ትኩረት ተሰጥቷቸው እየተከናወኑ ካሉ ተግባራት መካከል ትምህርት ቀዳሚው ነው። ውጤቱን ለመቀየር ከተከናወኑ ተግባራት መካከል የመምህራንና የትምህርት አመራሩን አቅም ማሳደግ በዋናነት ትኩረት የተሰጠው ነው። ለእዚህም በተያዘው ዓመት ለ10 ሺህ መምህራን በክልሉ በሚገኙ የዋቸሞ፣ ወልቂጤ እና ወራቤ ዩኒቨርሲቲዎች ጋር በመተባበር ስልጠና መሰጠቱን ነው የገለጹት። መምህራን አቅማቸው በጎለበተ መጠን ለተማሪዎቻቸው የተሟላ ትምህርት በመስጠትና አስፈላጊውን ድጋፍ በማድረግ የትምህርት ስብራቱን ለመጠገን ከማንም በላይ አስተዋጾ እንደሚኖራቸውም ነው አቶ እንዳሻው ያመለከቱት። እንደ እሳቸው ገለጻ የትምህርት ጥራትን ለማረጋገጥ የሚከናወኑ ሥራዎችን ለማገዝ የዞንና የወረዳ መዋቅሮች የየራሳቸውን ዕቅድ አውጥተው ወደ ሥራ ገብተዋል። የክልሉ መንግስት የመማሪያ መጻህፍትን እያሰራጨ እንደሚገኝም ነው የገለጹት። ህብረተሰቡም ገንዘብ በማዋጣት ለትምህርት ዘርፉ አስፈላጊውን ድጋፍ እያደረገ ይገኛል። ወጣቱ በመልካም ስነምግባር የታነጸ እንዲሆን ለማድረግ በክልሉ የሚገኙ የንባብና ሌሎች የክህሎት ማዕከላትን በቁሳቁስ በማደራጀት የማጠናከር ስራ እየተሰራም ይገኛል። ይህም በትምህርት ጥራት ላይ የሚሰሩ ሥራዎችን የሚያጠናክር ነው። የክልሉ ሴቶችና ወጣቶች ሊግ የትምህርት ስብራቱ ሊጠገን የሚችለው ሁሉም ቅንጅታዊ ሥራ መሆኑን አምነው ይህን ተግባር ለማገዝ ቁርጠኛ መሆናቸውን በመድረኩ አረጋግጠዋል። ሁለቱ ሊጎች ለትምህርት ሥራው ስኬታማነት በክልሉ የሚገኙ ከአንድ ሚሊዮን የሚልቁ የሴቶችና የወጣቶች ሊግ አባላት የድርሻቸውን እንዲወጡ ጠንክረው እንደሚሰሩም ገጸዋል። ወጣት ሰንበቶ አባባ የክልሉ ወጣቶች ሊግ ጽህፈት ቤት ሀላፊ ነው። ከትምህርት ጥራት ጋር ተያይዞ የገጠመ የውጤት ማሽቆልቆል እና የተማሪ ስነምግባር ላይ ለውጥ እንዲመጣ ወጣቱ ከመንግስት ጎን ሆኖ እንዲሰራ ሊጉ የሚጠበቅበትን ይወጣል። የሊጉ አባላት በበጎፍቃድ ሥራዎች ከሚያከናውኗቸው ተግባራት ውስጥ የትምህርት ሥራ አንዱ እንደሚሆንም ነው ያመለከተው። ወጣቶቹ በክፍል ደረጃ የሚበልጧቸውን ታናናሽ ወንድምና እህቶቻቸውን በማስጠናትና በእረፍት ቀናት የማጠናከሪያ ትምህርት በመስጠት የጀመሩትን ሥራ የበለጠ ለማጠናከር እንደሚሰራም ነው የገለጸው። ሴቶች ከልጆቻቸው ጋር ካላቸው ቀረቤታ አንጻር በመልካም ስነምግባር እንዲታነጹና ሀገር ተረካቢ ትውልድ እንዲሆኑ በማድረግ በኩል አስተዋጿቸው የጎላ መሆኑን የገለጹት ደግሞ የክልሉ ሴቶች ሊግ ጽህፈት ቤት ሀላፊ ወይዘሮ ኤልሳ ሽመልስ ናቸው። እንደእሳቸው ገለጻ፣ ልጆች ከትምህርት ቤት መልስ የየዕለት የትምህርት ውሏቸውን በመፈተሽ ለጥናት ጊዜ እንዲሰጡና በትምህርታቸው ውጤታማ እንዲሆኑ በማድረግ በኩል ከማንም በላይ የሴቶች ሚና የላቀ ነው። የሊጉ አባላት በየአካባቢያቸው ይህን በማጠናከር ለትምህርት ዘርፍ ወጤታማነት የበኩላቸውን እንዲወጡ ሊጉ ትኩረት ሰጥቶ ይሰራል። ከእዚህ በተጨማሪ የሊጉ አባላትን በማስተባበር በገንዘብ፣ በጉልበትና በቁሳቁስ ድጋፍ ለማድረግ የተጀመረው ሥራ እንደሚጠናከር ነው ያመለከቱት። መንግስት የትምህርት ጥራትን በማምጣት ስብራቱን ለመጠገን የጀመረው ጉዞ ስኬታማ እንዲሆን ሊጎቹ ከመንግስት ጋር ተቀናጅተው እንደሚሰሩ ማረጋገጣቸው ይበል የሚያሰኝ ነው። በትምህርት ጥራት በተለይ ከተማሪዎች ውጤት ጋር በተያያዘ የተስተዋለውን ችግር መፍታት ለአንድ ወገን ወይም ለመንግስት ብቻ የሚተው አይደለም። በአገርኛ ብሂል "ከአንድ ብርቱ ሁለት መድሀኒቱ" እንደሚባለው የለውጥ ሥራው የሁሉንም አካላት ተሳትፎ የሚፈልግ ነው። ከቤት ከተማሪ ወላጆች ጀምሮ የመምህራን፣ የማህበረሰብ፣ የትምህርት ቤቶች፣ የአመራሩና ሌሎች ባለድርሻ አካላትን ቅንጅታዊ ተሳትፎ ይጠይቃል። የትምህርት ስብራቱ እንዲጠገን እነዚህን ባለድርሻ አካላት አስተባብሮ ዘርፉን መምራት ደግሞ ሌላው ትኩረት የሚፈልግ ጉዳይ ነው። ከእዚህ አንጻር በማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልል የሴቶችና ወጣቶችን ሊግ በማስተባበር በቅንጅት ለመስራት የታየው ጅምር ይበል ያሰኛል። ሀገር በተማረ፣ በመልካም ስነምግባር በታነጸና የተሟላ እውቀትና ስብዕና ባለው ወጣት የምትገነባው በአሁኑ ወቅት በትምህርት ዘርፍ የገጠመውን ስብራት መለወጥ ሲቻል ነው። ለዚህ ደግሞ ባለድርሻ አካላት ሚናቸው የጎላ ነው። በመሆኑም ብቁ ሀገር ተረካቢ ዜጋ ለማፍራት ከቤተሰብ ጀምሮ የትምህርቱን ዘርፍ ማገዝ የሁላችንም መሆን አለበት።
አድዋ በፓን አፍሪካዊነት አቀንቃኞች አንደበት
Feb 10, 2024 731
(በአየለ ያረጋል) ምድረ ቀደምቷ ኢትዮጵያ ለመላው ጥቁር ሕዝብ የስበት ማዕከል ናት። የቀደምት ዘሮቻቸው እትብት መሰረት፣ የትናንት ስልጣኔያቸው ምሳሌ፣ የነገ ተስፋቸው ፋና አድርገው ይወስዷታል። ከአፍሪካ እስከ ካረቢያን ሀገራት ጥቁር ልሂቃን ኢትዮጵያ ቀደምት እናታችን ሲሉ ይደመጣሉ። አፍሪካዊያን ከግማሽ ምዕተ ዓመታት በላይ በወሰደው የነጻነት ተጋድሏቸው ወቅት 'ስሟን' ተውሰዋል። የሰንደቋን ቀለማት የድሕረ ነጻነት ዓርማቸው አድርገው ወርሰዋል። በኋላም የመላው አፍሪካዊያን የጋራ ተቋም በአዲስ አበባ መስርተዋል። በተለይም የፓን አፍሪካዊነት ንቅናቄ መሪዎች ለኢትዮጵያ ልዩ ስሜት፣ ክብርና ምኞት አላቸው። የአፍቅሮተ-ኢትዮጵያ አንዱ እና ቁልፉ አመክንዮያቸው ደግሞ የአድዋ ድል ነው። የፓን አፍሪካዊነት ንቅናቄ ፋና ወጊዎቹ አድዋ የአፍሪካዊያን ትንሳኤ ብሎም ለሰው ልጅ መንፈስ ጥንካሬ ምስክር እና ወደር የለሽ ድል መሆኑን አውስተዋል። ከዕውቅ ፓን አፍሪካዊነት አቀንቃኝ ምሁራን እና ፖለቲከኞች መካከል ስለአድዋ ያሉትን እናውሳ!! የዘር ግንዱ ከአፍሪካ የሚመዘዘው ትውልደ አሜሪካዊ ታላቁ የታሪክ ምሁርና የሐርቫርድ ምሩቅ ዶክተር ዊልያም ኤድዋርድ ዲዩቦይስ ከፓን አፍሪካዊነት ንቅናቄ ፋና ወጊዎች አንዱ ናቸው። ምሁሩ "የኢትዮጵያ ኮኮብ"(ስታር ኦቭ ኢትዮጵያ) በሚል ሺዎች በተሰበሰቡባቸው አደባባዮች አትዮጵያን ጨምሮ ስለጥቁር ህዝብ ታሪክ፣ ተስፋና ስልጣኔ የሰብኩ ናቸው። በአውሮፓዊያኑ ዘመን አቆጣጠር 1900 በለንደን በነበረው የመጀመሪያው የፓን አፍሪካ ጉባዔም የኢትዮጵያን ስም በጉልህ አንስተዋል። ይህም ከአድዋ ድል ማግስት በ20ኛው ክፍለ ዘመን መባቻ ወቅት ነበር። ከአፍሪካ አንድነት ድርጅት ምስረታ ማግስት በአውሮፓዊያኑ ዘመን ቀመር ነሐሴ ወር 1963 በጋና-አክራ ከተማ ውስጥ ሕይወታቸው ያለፈው ዶክተር ዊልያም አድዋን እንዲህ ይገልጹታል። "አድዋ በቅኝ ግዛት ትግል አይበገሬ መንፈስ ላላቸው እንዲሁም ለነጻነታቸው ፋና ወጊ ለሆኑ አፍሪካዊያን ህዝቦች ምስክርነት የቆመ ድል ነው"   ሌላው ስመ ጥር የፓን አፍሪካዊነት አቀንቃኙ ትውልደ ጀማይካዊው ማርከስ ጋርቬይ ነው። ዕውቁ 'የምልሰተ-አፍሪካ' ሀሳብ ወጣኝ፣ የጥቁሮች መብት ታጋይ እና የዓለም አቀፍ ጥቁሮች ሕብረት እና የአፍሪካ ማህበረሰብ ሊግ መስራችና ቀዳሚው ፕሬዝዳንት ነው። ጋርቬይ ስለአፍሪካ እና ስለአፍሪካ ዳያስፖራ ትስስር በአያሌው የሞገተ፣ በአሜሪካ እና አውሮፓ ፓን አፍሪካዊያን በማሰባሰብ ትለቅ ንቅናቄ የፈጠረ፣ በሁለተኛው የኢጣሊያ ወረራ ወቅት ስለኢትዮጵያ ነጻነት የታገለ ፓን አፍሪካዊ ፖለቲከኛ ነው። ይህ ስመ ጥር ፖለቲከኛ አድዋን እነዲህ ይገልጸዋል። "የአድዋ ድል ማለት ጥቁሮች ትልቅ ስኬት ለማስመዝገብ ብቁ እንደሆኑ ብሎም ዝቅ ተደርገው መቆጠር እንደሌለባቸው ለዓለም ያረጋገጠ ድል ነው"   የዓለማችን ብርቱው ሰው፣ የሕግ ምሁር፣ የፀረ-አፓርታይድ ትግል መሪ፣ የነፃይቱ ደቡብ አፍሪካ የመጀመሪያው ፕሬዝዳንት፣ የኢትዮጵያ ወዳጅ፣ የዓለም የሠላም ሎሬት ኔልሰን ማንዴላ መቼስ ለኢትዮጵያ የተለዬ ፍቅር፣ ክብርና ስፍራ ካላቸው ታላላቅ አፍሪካዊ ግለሰቦች አንዱ ናቸው። 'ረጅሙ የነጻነት ትግል ጉዞ' በተሰኘው ግለ ታሪካቸውም ለኢትዮጵያ ያላቸውን ከበሬታ በጉልህ አንጸባርቀዋል። ታላቁ የአድዋ ድል በማንዴላ አንደበት እንዲህ ይገለጻል። "በአድዋ ላይ የተገኘው ድል ወታደራዊ ድል ብቻ አይደለም። ይልቁኑም መንፈሳዊ ድል ጭምር እንጂ"   ሌላው የቀድሞ የደቡብ አፍሪካ ፕሬዝዳንት ታቦ ምቤኪ ስለአድዋ ታሪካዊ ድል በስፋት ሲያወሱ ይታወቃሉ። በአንድ ወቅትም በአድዋ ድል ክብረ በዓል ዕለት በአድዋ ከተማ ታሪካዊ ስፍራ በአካል ተገኝትው ስለአድዋ ታላቅነት ተናግረዋል። የአድዋ ድል በምቤኪ አንደበት እንዲህ ይገለጻል። "ኢትዮጵያዊያን በአድዋ ላይ ያገኙት ድል አፍሪካ በቀጥታ ቅኝ ግዛት ቀንበር መንበርከክ አለባት የሚለውን የበርሊን ውሳኔን በቀጥታ ያከሸፈ ድል ነው። ኢትዮጵያዊያን አፍሪካ በቅኝሽ ግዛት አትንበረከክም ብለው ተነሱ፤ ድልም ነሱ"   በተፈጥሮ ጸጋ የታደለችው የዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ የመጀመሪያው ጠቅላይ ሚኒስትር ብሎም የሀገሪቷ የፀረ ቅኝ ግዛት ንቅናቄ መሪው፣ የሕብረተሰባዊት ኮንጎ አብዮተኛው እና ዕውቁ የፓን አፍሪካዊነት አቀንቃኝ ፓትሪስ ሉሙምባ አደዋን በከፍታ ይጠቅሱታል። "አድዋ አፍሪካ ለአፍሪካዊያን ብቻ የተገባች እንደሆነች እንዲሁም እኛ አፍሪካዊያን መዳረሻ ግባችንን ራሳችን መወሰን የምንችልበት አቅም እንዳለን ያስታወሰን ድል ነው"   የምዕራብ አፍሪካዊቷ ሀገር ጋና የፀረ ቅኝ ግዛት ትግልና የድሕረ ነፃነት የጋና የመጀመሪያው መሪ፣ የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ቁልፍ ተዋናይ የሆኑት ዕውቁ ፖለቲከኛ ዶክተር ክዋሜ ንኩርማም አድዋን በቅጡ ገልጸውታል። "የአድዋ ድል በአፍሪካ ታሪክ አዲስ ማስፈንጠሪያ ክስተት ነው። አፍሪካዊያን ወደ አንድነት በመሰባሰብ ቅኝ ገዥዎችን ድል ማድረግ እንደሚቻል ያሳየ ደል ነው" በነገራችን ላይ ታላቁ የነፃነት ታጋይ፣ የፓን አፍሪካዊነት አቀንቃኝ እና የቀድሞ የጋና ፕሬዝዳንት ዶክተር ኩዋሚ ንኩርማ በሚያዝያ 1963 በአፍሪካ አንድነት ድርጅት (የአሁኑ አፍሪካ ሕብረት) ምስረታ ወቅት ያደረጉትን ንግግር ከጨረሱ በኋላ መሰናበቻቸው ኢትዮጵያን የሚያወድስ እና የሚዘከር "Ethiopia shall rise-ኢትዮጵያ ትነሻለሽ" በሚል ርዕስ ግጥም በመቀኘት ነበር። Ethiopia, Africa’s bright gem Set high among the verdant hills That gave birth to the unfailing Waters of the Nile Ethiopia shall rise Ethiopia, land of the wise; Ethiopia, bold cradle of Africa’s ancient rule And fertile school Of our African culture; Ethiopia, the wise Shall rise And remould with us the full figure Of Africa’s hopes And destiny. ይህን ታሪከዊ ግጥም በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የስርዓተ ትምህርት እና የስነ ማስተማር ተመራማሪና መምህር ዶክተር ውቤ ካሳዬ በ2002 ዓ.ም "ኢትዮጵያ ታብባለች" በሚል ርዕስ እንዲህ ተርጉመውታል። (ከዚህ ፅሁፍ ፀሐፊው ጥቂት የቃላት ለውጥ ጋር እነሆ)። ኢትዮጵያ ታብቢያለሽ! ኢትዮጵያ የአፍሪካ ፈርጥና ጌጥ በውብ ተራሮችሽ፣ ወንዞች፣ ሜዳዎችሽ እንዲሁም ለምለም ጨዋ እምብርትሽ ተንቆጥቁጠሽ አምረሽ፣ ትታያለሽ ደምቀሽ፣ ከፍ ብለሽ አብበሽ። በዓባይ ታላቅ ወንዝሽ ጉልበት የዘመናት ቅርስሽ ለዝንተ-ዓለም ለሚፈሰው፣ ምድረ ግብፅና ኑቢያን በሚያጠግበው ትነሻለች ታብቢያለሽ። የአፍሪካ ጥንተ ስልጣኔ መገኛ፣ ምድረ-ጠቢባን ኢትዮጵያ፣ የአፍሪካችን ባህል ምኩራብ፣ የጥበብ ማዕድ ባለቤት የአንድነት አምሳያ፣ ጥበብ በጥበብ ደርበሽ ደራርበሽ፣ ትነሻለች ታብቢያለሽ። በአዲስ መንፈስ ከነ ምሉዕነትሽ ትነሻለሽ፣ የአፍሪካን ግብ ሰንቀሽ፣ የአፍሪካን ተስፋ ይዘሽ።                  
ትንታኔዎች
በአጭር ጊዜ ትልቅ እመርታ በሌማት ትሩፋት
Feb 6, 2024 755
የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት 14ኛ መደበኛ ስብሰባ ላይ ለጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ከቀረቡ ጥያቄዎች መካከል የምግብ ዋስትናን ለማረጋጥ እየተከናወኑ ያሉ ተግባራትን የተመለከቱ ጥያቄዎች ይጠቀሳሉ። ጠቅላይ ሚኒስትሩ በሰጡት ምላሽና ማብራሪያ በግብርና ልማት በተለይም በስንዴ ላይ እየተሰራ ያለው ስራ በምግብ እራስን ለመቻል ለሚደረገው ጥረት ውጤታማነት ትልቅ ድርሻ እንዳለው አብራርተዋል። በግብርና ልማት እየተከናወኑ ባሉ ውጤታማ ስራዎች ላይ የሌማት ትሩፋት ተግባራት ሲታከሉ ከምግብ ዋስትና ባለፈ ስርአተ ምግብን በማስተካከል ረገድ አይነተኛ ሚና እንደሚጫወት ገልጸዋል። ለመሆኑ የሌማት ትሩፋት መርሃ ግብር የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥና ስርአተ ምግብን ለማሻሻል በሚደረገው ጥረት ውስጥ የሚኖረው ፋይዳ እንዴት ይታያል? በእስካሁኑ አካሄድስ ምን ውጤቶች ተገኙ? ጥቅምት 23 ቀን 2015 ዓ.ም በአርባ ምንጭ ከተማ ‘የሌማት ትሩፋት’ መርሃ ግብርን ካስጀመሩ በኋላ በመህበራዊ ትስስር ገጻቸው ባሰፈሩት መልዕክት ሌማት አርሶ አደሩን፣ አርብቶ አደሩን እና ሸማቹን የሚያገናኝ ድልድይ መሆኑን ገልጸው ነበር። በወቅቱ የሌማት ትሩፋት መርሃ ግብር በቂ እና አመርቂ ምግብ ማግኘት መሆኑን ገልጸው በቂ የመጠን፣ አመርቂ የይዘት ጉዳይ መሆኑን አብራርተዋል። አክለውም በምግብ ራስን መቻል ከሀገር ሉዓላዊነትና ክብር ጋር ጥብቅ ቁርኝት እንዳለው ገልጸዋል። የሌማት ትሩፋት መርኃ-ግብር ዓላማ የምግብ ሉዓላዊነት ማረጋገጥና ክብርን ማስጠበቅ ሲሆን በተለይም ስጋ፣ እንቁላል፣ ማር እና ወተት ትርፍ ምርት ሆነው እንዲገኙ ማልማትና መጠቀምን መሰረት ያደረገ ነው። መርኃ-ግብሩ የኢትዮጵያን ደካማ የአምራችነት ታሪክ በመቀየር የምግብ ዋስትናን ማረጋገጥና የኢኮኖሚ እድገትን የማፋጠን ግብ የሰነቀ መሆኑ ይታወቃል። ጠቅላይ ሚኒስትሩ የሌማት ትሩፋት ዘመቻው በቤተሰብ፣ ብሎም በሀገር ደረጃ በምግብ ራሳችንን ለመቻል የምናደርገውን ጥረት የሚያፋጥን ነው ብለዋል። የወተት፣ የዶሮ፣ የዕንቁላል፣ የማር፣ የዓሣ እና የሥጋ ምርቶችን ለማሻሻል ሀገራዊ የመንግሥት ፕሮግራም ሆኖ ከጥቅምት 2015 ዓ.ም ጀምሮ እየተተገበረ የሚገኘው የሌማት ትሩፋት በብዙ መልኩ ውጤት እያስገኘ ነው። በእርግጥም የሌማት ትሩፋት በአንድ ዓመት ጉዞው በተለይ በወተት፣ በእንቁላል፣ በዶሮና ስጋ ምርት መጠን አርሶ አደሩን፣ አርብቶ አደሩን እና ሸማቹን የሚያገናኝ ድልድይ መሆኑ የተረጋገጠበት ውጤት ተመዝግቧል። ጠቅላይ ሚኒስትሩም በ2015 ዓ.ም፣ የወተት፣ የዶሮ እና የሥጋ ምርት መጠን በዕቅዱ መሠረት ጥሩ ውጤት ማምጣቱንና በተያዘው ዓመትም በበለጠ ለማሳካት የሁሉም ጥረት ወሳኝ መሆኑን ተናግረዋል። የግብርና ሚኒስቴር የእንስሳትና አሣ ሃብት ልማት መሪ ስራ አስፈጻሚ ጽጌረዳ ፍቃዱ በሌማት ትሩፋት መርኃ-ግብር በሁሉም የአገሪቱ አካባቢዎች በማር፣ በወተትና በዶሮ ልማት ከ20 ሺህ በላይ መንደሮችን በመለየት ወደ ስራ ማስገባት መቻሉን ለኢዜአ ገልጸዋል። ለአብነትም በወተት ልማት በተሰሩ ስራዎች 6 ነጥብ 9 ቢሊዮን ሊትር የነበረውን የማምረት አቅም ወደ 8 ነጥብ 6 በሊዮን ሊትር ከፍ ማድረግ መቻሉን ተናግረዋል። በመጪዎቹ ዓመታትም ወደ 11 ነጥብ 7 ቢሊዮን ሊትር ለማሳደግ እየተሰራ መሆኑን ጠቁመዋል። በእንቁላል ምርት ውጤታማ ስራ መሰራቱን ጠቅሰው የጫጩቶች ስርጭት ከነበረበት 26 ሚሊዮን ወደ 42 ሚሊዮን ማደጉን ተናግረዋል። የሌማት ትሩፋት መርኃ- ግብር የሥራ ዕድል በመፍጠር ረገድ አስተዋጽኦ የላቀ መሆኑን የሚናገሩት የግብርና ሚኒስቴር የእንስሳትና አሣ ሃብት ልማት መሪ ስራ አስፈጻሚ ጽጌረዳ ፍቃዱ በእንስሳት ሃብት ልማት ብቻ በዓመት ለ259 ሺህ ዜጎች የስራ ዕድል መፈጠሩን ገልጸዋል። ከዚህ ቀደም ለዘርፉ ትኩረት ባለመሰጠቱ ምክንያት አመርቂ ውጤት ሳያገኝ መቆየቱ የሚታወስ ሲሆን፤ ዘርፉ በቅንጅት ከተመራ፣ በቴክኖሎጂ ከታገዘ የምግብ አማራጭን ማብዛት ይቻላል። ወተት፣ ማር፣ ስጋ እና እንቁላል መሰል የእንስሳት ተዋጽኦ ምርቶችን በገበያ ላይ ማትረፍረፍ፣ የሌማቱ በረከት ማብዛት የሚለው የብዙሃኑ እምነት ነው። የምግብ ዋስትና ጉዳይ ከተመጣጠነ ምግብ ጋር ያለው ቁርኝት የማይነጣጠል በመሆኑ የሌማት ትሩፋት መርሃ ግብር ፋይዳው ብዙ ነው። በሌማት ትሩፋት ገበታን በተመጣጠነ ምግብ መሙላት ከተቻለ የእናቶችንና የህጻናትን ፍላጎት በማሟላት በአካል የዳበረና በአዕምሮ የበለጸገ ትውልድ መገንባት ይቻላል። በተቃራኒው ያልተመጣጠነ አመጋገብ ጤና ላይ ከሚፈጥረው ችግር ባለፈ በሰዎች መካከል ያለውን የኑሮ አለመመጣጠን በማስፋት፣ ማህበራዊ ቀውስን በመፈልፈልና ኢኮኖሚውን በመጉዳት ምርትና ምርታማነትን ወደ ኋላ የሚጎትት ይሆናል። ይህ ደግሞ እንደ ኢትዮጵያ ከድህነት ለመውጣት በከባድ ትግል ላይ የሚገኙ ሀገራትን የልማት ግስጋሴ በመግታት ቀድሞ ወደነበሩበት የድህነት አረንቋ እንዲመለሱ ያደርጋቸዋል። በኢትዮጵያ ከሚገኙና እድሜያቸው ከአምስት ዓመት በታች ከሆኑ ህፃናት ከ30 በመቶ በላይ የሚሆኑት በዕድሜያቸው ልክ ዕድገት የማያስመዘግቡ ወይም የመቀንጨር ችግር ያለባቸው መሆናቸውን መረጃዎች ያመላክታሉ። ለዚህ ነው በምግብ ራስን ከመቻል ጎን ለጎን የተመጣጠነ ምግብን ተደራሽ ማድረግ ጊዜ የማይሰጠው ጉዳይ የሚሆነው። በዚህ ረገድ የሌማት ትሩፋት እየተጫወተ ያለው ሚና ቀላል ግምት የሚሰጠው አይደለም። የተለያዩ ምግቦችን በገበታ ላይ ማካተት የሚያስችል ስልጠናን ከተግባራዊ የልማት ስራዎች ጋር ያካተተ ሲሆን አዲስ የአመጋገብ ባህልን የሚያለማምድ ነው። ከዚህ ጋር በተያያዘ ለተሰሩ ስራዎችና ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ላሳዩት የአመራር ቁርጠኝነት በተባበሩት መንግሥታት የምግብ እና የእርሻ ድርጅት የከበረውን የፋኦ አግሪኮላ ሜዳልያ ተሸልመዋል። ሽልማቱ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በምግብ ዋስትና እና በተመጣጠነ የምግብ አቅርቦት ላሳዩት ርዕይ፣ አመራር እና ቁርጠኝነት፣ ብሎም ፈጣን፣ ተለዋዋጭ እና ፈታኝ በሆነው ከባቢያዊ ሁኔታ በስንዴ ምርት ራስን ለመቻል በተከተሉት ፈጠራዊ መፍትሔ ዕውቅና ለመስጠት የተበረከተ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ በመርሃ-ግብሩ ላይ ባደረጉት ንግግር ኢትዮጵያ ረሀብን ዜሮ ለማድረስ የተቀመጠውን ግብ ለማሳካት ብቻ ሳይሆን የምግብ ሉዓላዊነትን በማረጋገጥ ሀገራዊ ብልጽግናን እውን እንደምታደርግ ገልጸዋል። ባለፉት አምስት ዓመታት በኢትዮጵያ የተሰሩት ስራዎች ለመጪው ትውልድ ጥሩ መሰረት የሚጥሉ መሆናቸውን ጠቅላይ ሚኒስትሩ በንግግራቸው ሀገር በቀል የኢኮኖሚ ፖሊሲ ማሻሻያን ለአብነት አንስተዋል። የምግብ ሉዓላዊነት የማረጋገጥ ጉዟችንን በፅናት እናስቀጥላለን ያሉት ጠቅላይ ሚኒስትሩ በግብርና ስራችን የምግብ ዋስትናን ከማረጋገጥ ባለፈ የተመጣጠነ ምግብን ለዜጎች ተደራሽ ለማድረግ እንሰራለን ብለዋል። የሌማት ትሩፋት የምግብ ዋስትናን ከማረጋገጥ ባሻገር የኢኮኖሚ ሉዓላዊነቷን ያስከበረች ነጻ አገር እውን ማድረግን ያለመ መሆኑን የተናገሩት ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አመራሩ ይህንን ተገንዝቦ እንዲሰራ አስገንዝበዋል። ኢትዮጵያ ህልም የሚመስሉ በርካታ አገራዊ ፕሮጀክቶችን እውን ማድረግ የቻለችው በዜጎቿ የተባበረ ክንድ መሆኑ እሙን ነው። ከዚህ አኳያ በምግብ ራስን ከመቻል በላይ የኢትዮጵያን የአምራችነት ታሪክ የመቀየር ግብ ለሰነቀው የሌማት ትሩፋት መርሃ-ግብር ስኬታማነት ከመቼውም ጊዜ በላይ በትብብር መስራት ይጠበቃል።  
የአፈር ማዳበሪያ  - የምርትና ምርታማነት ሞተር
Feb 6, 2024 714
የአፈር ማዳበሪያ የምርታማነት ሞተር ቢሆንም ቀደም ባሉት ዓመታት በግዥ የዘገየ በስርጭትም በችግሮች የተተበተበ ነበር። የግብርና ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ የግብርና ሚኒስቴርንና የተጠሪ ተቋማቱን የ2016 የመጀመሪያው ሩብ ዓመት አፈጻጸምና የ2016 በጀት ዓመት እቅድ በገመገመበት ወቅት የአፈር ማዳበሪያ ስርጭት የአሰራር ማሻሻያ ሊደረግበት እንደሚገባ አሳስቦ ነበር። የግብርና ሚኒስትር ዶክተር ግርማ አመንቴ በሩብ ዓመቱ ለግብርና ስራው ምቹ ሁኔታን የሚፈጥሩ በርካታ ዝግጅቶች ሲደረጉ መቆየታቸውንና ከነእዚህም አንዱ የአፈር ማዳበሪያ በወቅቱ ለአርሶ አደሩ ማቅረብ መሆኑን ገልጸው ነበር። በ2015/16 የምርት ዘመን የአፈር ማዳበሪያ ስርጭት ላይ በሕገ-ወጥ መንገድ በተሰማሩ ግለሰቦች ምክንያት እጥረት በማጋጠሙ በአርሶ አደሮች ላይ መስተጓጎል ተፈጥሮ እንደነበር አስታውሰው ችግሩ በድጋሚ እንዳይፈጠር የአሰራር ስርዓቱን ዘመናዊ የማድረግ ተግባር እየተከናወነ መሆኑን ጠቅሰዋል። በ2016/17 የምርት ዘመን 23 ሚሊዮን ኩንታል የአፈር ማዳበሪያ እንደሚያስፈልግ ገልጸው በጥቅምት ወር መጨረሻ ወደ አገር ውስጥ ገብቶ በማህበራት አማካኝነት ለአርሶ አደሩ እንደሚሰራጭ ተናግረው ነበር። ቃል በተግባር መንግስት በአጭር ጊዜ ለጉዳዩ ተገቢ ትኩረትና ምላሽ ሰጠ። በግብርና እና በትራንስፖርትና ሎጀስቲክስ ሚኒስቴሮች በሚመራው የአፈር ማዳበሪያ ግዥና ማጓጓዝ ዐቢይ ኮሚቴ በኩል ፈጣን ተግባራዊ ርምጃ ወሰደ። ጥቅምት 22 ቀን 2016 የብልጽግና ፓርቲ ምክትል ፕሬዝዳንት እና የዋና ፅህፈት ቤት ኃላፊ አቶ አደም ፋራህ፣ የግብርና ሚኒስትር ዶክተር ግርማ አመንቴና ሌሎች ከፍተኛ የመንግስት የስራ ሀላፊዎች በጅቡቲ ኦልድ ፖርት (ኤስ.ዲ.ቴቪ ወደብ) ተገኝተው የ2016/17 የምርት ዘመን የአፈር ማዳበሪያ የማጓጓዝ ሂደትን በይፋ አበሰሩ። አቶ አደም ፋራህ በወቅቱ ለ2016/2017 የምርት ዘመን የአፈር ማዳበሪያ አቅርቦት በትኩረት እየተሰራ መሆኑንና የአፈር ማዳበሪያ ግዥና የአስተዳደር ሥርዓቱ እንዲሻሻል መደረጉን ተናግረዋል። የወጭ ንግድ አቅምን የሚያሳድጉ እንደ ስንዴ፣ አቦካዶ፣ ቡናና ሻይ ያሉ ምርቶችን በስፋት ማምረት የሚያስችል ስራ እየተከናወነ መሆኑንም ገልጸዋል። የአፈር ማዳበሪያ ግዥ ቀደም ብሎ መፈጸሙም ማዳበሪያን በወቅቱ ለማድረስ፣ የማጓጓዝ ስራ ላይ መስተጓጎል እንዳይፈጠር ማድረጉን ተናግረዋል። የግብርና ሚኒስትሩ ዶክተር ግርማ አመንቴ ለ2016/17 ዓ.ም የምርት ዘመን የሚውል የአፈር ማዳበሪያን ለአርሶ አደሩ ለማድረስ ከግዥ ጀምሮ እስከ ማጓጓዝ ባለው ሂደት ጠንካራ ስራ እየተከናወነ መሆኑን በመጥቀስ ለምርት ዘመኑ 23 ሚሊዮን ኩንታል የአፈር ማዳበሪያ ገዝቶ ለማቅረብ እየሠራ መሆኑን ተናግረዋል። ካለፈው ዓመት የምርት ዘመን ጋር ሲነፃጸርም በ2016/17 የምርት ዘመን የአፈር ማዳበሪያን በብዛት፣ በአነስተኛ ዋጋ እና በጥራት መግዛት እንደተቻለ ጠቅሰው የግብርና ምርታማነትን ለማረጋገጥ የአፈር ማዳበሪያ አቅርቦት ፍላጎትን ለመሙላት በትኩረት እየተሰራ ነው ብለዋል። በ2015/16 በጀት ዓመት ከ13 ሚሊየን ኩንታል በላይ የአፈር ማዳበሪያ ግዥ መፈጸሙን አስታውሰው በዘንድሮው የ2016/17 የምርት ዘመንም ከ23 ሚሊየን ኩንታል በላይ የአፈር ማዳበሪያ ግዥ እንደሚፈጸም ተናግረዋል። የአፈር ማዳበሪያው በጊዜ ማስገባት መቻሉም ቀድመው ለሚዘሩ አካባቢዎች፣ ለበጋና መኸር ወቅት ሰብል ልማት ምርታማነት ላይ ከፍተኛ ሚና እንደሚጫዎት ተናግረዋል። ወቅትን ብቻ ተከትሎ የሚገዛውን የአፈር ማዳበሪያ ዓመቱን ሙሉ የመደበኛውን የወጪና የገቢ የሎጀስቲክ አገልግሎት ሳያስተጓጉል እንዲገባ የሚያስችል አሰራር መዘርጋቱ ውጤት ማስገኘቱን ገልጸዋል። የትራንስፖርትና ሎጂስቲክስ ሚኒስትር ዶክተር አለሙ ስሜ ከመደበኛ ወጪና ገቢ የሎጀስቲክስ አገልግሎት ጎን ለጎን የአፈር ማዳበሪያ የማጓጓዝ ሂደትን ለማሳለጥ ዓላማ ያደረገ ስራ መሰራቱን ለኢዜአ ገልጸዋል። በአፈር ማዳበሪያ ግዥና ስርጭት አሰራር ላይ መንግስት ማሻሻያ ማድረጉን ተከትሎ የአሰራር ሂደቱን የሚመራና የሚከታተል ቦርድ ተዋቅሮ እየሰራ እንደሚገኝ ተናግረዋል። ከዚህ በፊት የነበረው የአፈር ማዳበሪያ ግዥ ወቅቱን ባለመጠበቁ የመደበኛ ሎጀስቲክስ አገልግሎቱን ሲጎዳ ቆይቷል፤ በተያዘው ምርት ዘመን መሰል ጫና እንዳይከሰት አሰራር መዘርጋቱን ገልጸዋል። በተለይ ወቅትን ብቻ ተከትሎ የሚገዛውን የአፈር ማዳበሪያ ዓመቱን ሙሉ የመደበኛውን የሎጀስቲክ አገልግሎት ሳያስተጓጉል እንዲገባ ከባለድርሻ አካላት ጋር መግባባት መደረሱን ተናግረዋል። ውጤት በዚህም እስከ ጥር 10 ቀን 2016 ዓ.ም ለዘንድሮ መስኖ ልማት የሚውል የአፈር ማዳበሪያ ሙሉ በሙሉ ወደ ሀገር ውስጥ መግባቱን የአፈር ማዳበሪያ ግዥና ማጓጓዝ ዐብይ ኮሚቴ አስታውቋል። በምርት ዘመኑ ከሚያስፈልገው ማዳበሪያ 25 በመቶው ለመስኖ፣ 20 በመቶ ለበልግ እና 55 በመቶ ለመኸር እርሻ በማከፋፈል ግዥ መፈጸሙን ለመስኖ ስራዎች የሚውል የአፈር ማዳበሪያ ሙሉ በሙሉ ወደ ሀገር ውስጥ መግባቱን ጠቅሷል። ለዘንድሮ ምርት ዘመን የሚያስፈልገው ማዳበሪያ አብዛኛው ግዥ መፈጸሙንና ወደ ሀገር ውስጥ እየገባ መሆኑን የገለጸው ዐቢይ ኮሚቴው ሎጂስቲክሱን ለማሳለጥ የሚያስችሉ የተለያዩ ስራዎች በቅንጅት እየተሰሩ መሆኑንም ገልጿል። ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) በሕዝብ ተወካዮች ምክር 14ኛ መደበኛ ስብሰባ ከህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት ከቀረቡላቸው ጥያቄዎች መካከል የአፈር ማዳበሪያ ግዥና ስርጭትን የተመለከቱ ጥያቄዎች ይገኙበታል። ጠቅላይ ሚኒስትሩም በቀደሙት ዓመታት በተለየ ዘንድሮ በትኩረት በመሰራቱ ውጤት እየተገኘ መሆኑን በማብራሪያቸው አንስተዋል። አምና የግዥ መዘግየትም የስርጭትም ችግር እንደነበር አስታውሰው በተወሰደው የመፍትሄ ርምጃ የአፈር ማዳበሪያን ቀድሞ በመግዛት ለአርሶ አደሩ እንዲሰራጭ እየተደረገ መሆኑን ገልጸዋል። ቀጣይ ትኩረት የምርትና ምርታማነት ሞተር ለሆነው የአፈር ማዳበሪያ በተሰጠው ልዩ ትኩረት የግዥና የማጓጓዝ ስራዎች በተሳካ መልኩ እየተከናወኑ መሆኑ በግልጽ እየታየ ነው። ትልቁ ግብ ግን ለአርሶ አደሩ በጊዜ እንዲደርስ በማድረግ ጥቅም ላይ መዋሉን ማረጋገጥ መሆኑ እሙን ነው። ከዚህ አኳያ በእስካሁኑ ሂደት የተለያዩ ክልሎች የግብርና ቢሮዎች የተገኙ መረጃዎች እንደሚያመላክቱት ከተደራሽነት አኳያም በትኩረትና በጥንቃቄ ስራዎች እየተከናወኑ ይገኛሉ። ነገር ግን በተለይ ግዙፍ መጠን ያለው የአፈር ማዳበሪያ የሚፈልገውን (በአጠቃላይ ከሚያስፈልገው 55 በመቶ ድርሻ የሚወስደውን) የመኸር እርሻ ታሳቢ ያደረገ የአፈር ማዳበሪያ ስርጭት ላይ መረባረብ ያሻል። ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንዳሉትም በስርጭት ሂደት ሊያጋጥም የሚችልን ችግር ቀድሞ መከላከል ላይ ባተኮረ መልኩ መስራት በሁሉም አካባቢዎች የበለጠ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል።  
አንጋፋው አህጉራዊ ዜና አገልግሎት፣ ብቸኛው ሀገራዊ የዜና ወኪል- 'ኢዜአ'
Jan 30, 2024 1130
(በአየለ ያረጋል) 'ኢዜአ ዘግቧል' የምትለዋ ሐረግ ለሀገሬው ተደራሲያን ጆሮ እንግዳ አይደለችም። ዳሩ ግን ስለ 'ዜና አገልግሎት' ተቋማዊ ሚና ዛሬም ግር የሚሰኙ በርካታ ናቸው። የዜና አገልግሎት ስራዎች ከሌሎች መገናኛ ብዙሃን ጀርባ እንጂ ፊት ለፊት ስለማይታዩ ስለምንነቱና ግብሩ በቅጡ ካለመረዳት የመነጨ ነው። ዜና አገልግሎቶች ከዓለማችን ሁነኛ የመገናኛ ብዙሀን አይነቶች መካከል ይጠቀሳሉ። የራሳቸው የተለየ መልክና ቅርፅ አላቸው። ዜና አገልግሎት ተቋማት ‘የዜና ምንጮች’ በሚልም ይጠራሉ። በእንግልጣር ቋንቋ “Newswires, News Services, News Agencies’ ይሰኛሉ። ለሁሉም አይነት መገናኛ ብዙሃን ዘውጎች መረጃ መጋቢዎች ናቸው። በቀላል ምሳሌ ጋዜጦች፣ መፅሔቶች፣ ሬዲዮና ቴሌቪዥንና መሰል መገናኛ ብዙሃን የመረጃ ቸርቻሪ ከሆኑ ዜና አገልግሎት ደግሞ የመረጃ አምራች እና ጅምላ አከፋፋይ ናቸው ማለት ነው። ስለዚህ ዜና አገልግሎቶች የዜናና የመረጃ ማዕድ ቤቶች ናቸው። አደረጃጀትና ሕጋዊ ድንጋጌያቸው እንደየሃገሩ ልዩ መልክና ባህሪ ቢለያይም በተግባር ግን ዜና እና ዜና ነክ መረጃዎችን በማምረት ተመሳሳይ ናቸው። ይሄውም ወቅታዊ መረጃን በማጠናቀር መረጃ ለመግዛት ለተዋዋሏቸው የህትመት እና ብሮድካስት ሚዲያ ተቋማት ደንበኞች እንዲሁም በራሳቸው አማራጭ ለህዝቡ ተደራሽ ያደርጋሉ። በአህጉራዊ፣ ብሔራዊ እና ድንበር ዘለልነት ይደራጃሉ። ከሀገር ሀገር መረጃ የማሸጋገር፣ ከመላው የዓለም ዙሪያ በተናጠል መረጃ መሰብሰብ ለማይችሉ ሚዲያዎች ዘገባዎችን በማሰናዳት የማድረስ፣ የውጭ ዜና አከፋፋይነት እና የሰበር ዜና ባለሟልነት ሚና አላቸው። የዜና ምንጮች ዛሬም ፈጣን፣ ለ24/7 ሰዓታት ፍሰት የማያቋርጡና በዳራ መረጃ ቋቶች ባለቤት በመሆናቸው ለነባር እና አዳዲስ ሚዲያ ተቋማት (conventional and online) ሕልውና የጀርባ አጥንት ናቸው። ለዚህ ነው ‘ድምጽ አልባ የመገናኛ ብዙሃን የጀርባ አጥንት’ የሚሰኙት። በዓለም ላይ ቀዳሚው የዜና ምንጭ ተቋም ዝነኛው የፈረንሳዩ ዜና አገልግሎት ወይም አጃንስ ፍራንስ ፕሬስ (AFP) ነው። በአውሮፓዎያን ዘመን ቀመር 1835 ቻርለስ ሃቫስ (charles havas) የተባለ ፈረንሳዊ ዜጋ የ’ሃቫስ ኤጀንሲ’ በሚል ያቋቋመው የመረጃ መሸጫ ሱቅ ለዜና አገልግሎት መወለድ ምክንያት ነው። በቴሌግራፍ ሲስተም እያደገ፣ ደንበኞቹን እያበዛ ሄዶ በመጨረሻም የዛሬው አጃንስ ፍራንስ ፕሬስ ስም ይዞ ተመሰርቷል። የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት አጀማመር አመክንዮ በ20ኛው ክፍለ ዘመን መባቻ ከአዕምሮ ጋዜጣ የጀመረው የኢትዮጵያ ዘመናዊ መገናኛ ብዙሀን ታሪክ እስከ ፋሺስት ኢጣሊያ ወረራ ድረስ ሬዲዮ እስከ መክፈት እምርታ አሳይቷል። የፋሺስት ወረራ ተቀልብሶ ኢትዮጵያ ድል ባደረገች ማግስት የሕትመትና የብሮድካስት (ሬዲዮ) መገናኛ ብዙሃን መቋቋም ጀመሩ። ዳሩ እነዚህን መገናኛ ብዙሀን በመረጃ የሚቀልብ የዜና አገልግሎት ተቋም ማቋቋም ግድ ሆነ። በዚህም በ1934 ዓ.ም ለመጀመሪያ ጊዜ ‘አዣንስ ዳሤክሲዮን’ በሚል የዜና አገልግሎት ተቋም ተመሰረተ። ይሄውም የፈረንሳይ ዜና አገልግሎት ከተመሰረተ መቶ ዓመታት በኋላ ማለት ነው። ይህ ወቅት ሁሉም የአፍሪካ ሀገራት በቅኝ ግዛት ቀንበር ስር የነበሩበት ዘመን ነበር። በዚህም ደቡብ አፍሪካን በመሰሉ ጥቂት ሀገራት በቅኝ ገዥዎች ከተቋቋሙ ውስን የዜና አገልግሎት አማራጮች በስተቀር ማንም ሀገር የዜና አገልግሎት የማቋቋም ዕድሉ አልነበረውም። ስለዚህ ኢትዮጵያ የራሷን ሀገር በቀል የዜና አገልግሎት በመመስረት ቀዳሚዋ አፍሪካዊት ሀገር ያደርጋታል። ኢዜአ ዘንድሮ 82 ዕድሜ ያስቆጠረ የአፍሪካ አንጋፋ ዜና አገልግሎት ተቋም ሆኗል። ኢትዮጰያ ዜና አገልግሎት በዘመናት መካከል ቀዳማዊ አጼ ኅይለስላሴ ሚያዝያ 10 ቀን 1959 ተቋሙን በጎበኙበት ወቅት “የኢትዮጵያ የወሬ ምንጭ ወኪሎች ስታባሉ ምንጭና ኩሬ የተለያዬ መሆኑን ማወቅ አለባችሁ። ምንጭ የማያቋርጥ፣ ኩሬ ግን የሚደርቅ ነው” ያሉትም የዜና አገልግሎት በዘመናት መካከል የማይነጥፍ የመረጃ ምንጭነቱን ለመግለጥ ይመስላል። ኢዜአ ከተቋቋመበት ዕለት ጀምሮ ስያሜውን፣ የተደራሽነት አድማሱን እና አደረጃጅቱን እየለወጠ የመጣ አንጋፋ ተቋም ነው። ከበርካታ የአፍሪካ ሀገራት ዜና አገልግሎት ተቋማት በተሻለ መንገድ ተቋማዊ ቀጣይነቱን ይዞ የዘለቀ ተቋም እንደሆነ የሚናገሩ የዘርፉ ምሁራንም አሉ። በ1934 ዓ.ም በያኔው ጽህፈት ሚኒስቴር የፕሬስ ክፍል ውስጥ ነበር የተቋቋመው። በ1936 ዓ.ም ‘አዣንስ ዳይሬክሲዮን’ የሚል ስያሜ ያዘ። ከ1940-1946 ባሉ ዓመታት ግን በባጀት እጥረት ተዘግቶ እንደነበር ታሪክ ይነግረናል። በ1957 ዓ.ም ድርጅቱ ‘የኢትዮጵያ የወሬ ምንጭ’ የሚል ስም ይዞ ቀጠለ። የዛሬውን ‘የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት’ የሚል ስያሜ ያገኘው በ1960 ዓ.ም ነበር። ይሄውም ንጉሠ ነገሥቱ በወቅቱ ኢዜአን በጎበኙበት ወቅት ‘ወሬ’ የሚለው ቃል እንዲለወጥ በማሳሰባቸው እንደሆነ ይነገራል። በዚህም ዕውቁ ጋዜጠኛ እና የዘመናዊ ጋዜጠኝነት አባት የሚሰኘው ነጋሽ ገብረማርያም ‘ዜና አገልግሎት’ የሚለውን ስያሜ እንዳወጡት በወቅቱ የተቋሙ ስራ አስኪያጅ የነበሩት አምባሳደር ዘውዴ ረታ በአንድ ወቅት ገልጸው ነበር። በ1970 ዓ.ም በማስታወቂያ ሚኒስቴር በመምሪያ ደረጃ ተዋቀረ። የቴክኒክና ኦፕሬሽን፣ የአዲስ አበባ ዜና ዝግጅትና የክፍለ ሀገራት ዜና ዝግጅት፣ የውጭ ቋንቋዎች ዜና ዝግጅት የተባሉ አራት ክፍሎች ነበሩት። ኢዜአ በ1987 በአዲስ አዋጅ ራሱን የሚያስተዳድር ተቋም እንዲሆን የተደነገገ ሲሆን በ1990 ዓ.ም ራሱን ማዘመን (ሞደርናይዜሽን) ፕሮጀክት ተግብሯል። ከአውሮፓዊያኑ አቆጣጠር ከከ1991 እስከ 2000 ዓ.ም ባሉት ዓመታት ኢዜአ የተሻለ እምርታ ያመጣበት፣ የተሻለ ቴክኖሎጂ ተጠቃሚ የሆነበት እንዲሁም በክልል ቅርንጫፎችን ያሰፋበት እና የራሱን ህንጻዎች የገነባበት ወርቃማ ጊዜ እንደነበር ይነሳል። የቀድሞው የኢዜአ ስራ አስኪያጅ አምባሳደር ዘውዴ ረታ በወቅቱ የኢዜአን የማዘመኛ ፕሮጀክት ‘ታላቅ እምርታ’ ሲሉ ያሞካሹትም ለዚህ ይመስላል። በ2001 ዓ.ም በመንግስት ኮሚዩኒኬሽን አገልግሎት ፅህፈት ቤት ሲቋቋም ግን ኢዜአ የተቋሙ አንድ የስራ ክፍል ሆኖ በዳይሬክትሬት እንዲመራ ተወሰነ። ይህም በ1990ዎቹ የጀመረውን ራሱን የማዘመን ፕሮጀክት ወደኋላ የመለሰ ነበር። በ2006 ዓ.ም ደግሞ ‘የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ኤጀንሲ’ ተብሎ ዳግም ራሱን ችሎ ተቋቋመ። በ2011 ዓ.ም ተጠሪነቱ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ሆኖ ዳግም ተደራጅቷል። ኢዜአ የ10 ዓመታት ፍኖተ ካርታ በመቅረፅ ሪፎርሞችን እያካሄደ እና ተቋማዊ አስቻይ የሕግ ማዕቀፎችን እያሻሻለ በለውጥ ጎዳና ላይ ይገኛል። ‘አስተማማኝ የዜና ምንጭ’ የሚል መለያ የሚጠቀመው ኢዜአ በአሁኑ ወቅት በመላ ኢትዮጵያ 38 ቅርንጫፎች አሉት። እስካሁን አማርኛ፣ አፋን ኦሮሞ፣ ትግርኛ፣ ሶማሊኛ እና አፋርኛ የሀገር ውስጥ ቋንቋዎች እንዲሁም እንግሊዝኛ፣ አረብኛና ፈረንሳይኛ ቋንቋዎች ስራዎቹን ተደራሽ እያደረገ ይገኛል። ይህም የኢትዮጵያን መልክ እና ልክ በቅጡ ለመንገር፣ የሀገር ገፅታና ሐቅ ለዓለም ተደራሽ ለማድረግ ያስችለዋል። ኢዜአ በዜናና ዜና ነክ፣ በፎቶና በዘጋቢ ፊልም፣ በሕትመት፣ በስልጠናና ማማከር ስራዎች የተደራሽነቱን አድማሱን እያሰፋ ይገኛል። አንጋፋነቱን በሚመጥኑ እና ለፖለሲ አውጪዎች ግብዓት የሚሆኑ ሃሳቦች የሚንሸራሸርባቸው ቁልፍ አገራዊ አጀንዳዎች ዙሪያ አይነተ ብዙ መድረኮችን እያዘጋጀ ነው። መገናኛ ብዙሃን ከኢንተርኔት ቴክኖሎጂ መፈጠር ማግስት አዲስ የመረጃ ምንጭ አማራጭ ቢያገኙም ቅሉ የዜና አገልግሎት አስፈላጊነት ግን የሚገታ አይደለም። በተለይም ገጠራማ ማህበረሰብ በሚበዛባት ኢትዮጵያ ሀገር አቀፍ ሁነቶችን በተደራጀ እና ወቅቱን በዋጀ አግባብ በማጠናቀር የሚቀርቡ መረጃዎች ለመገናኛ ብዙሃን አይነተኛ ቀለብ ሆነው እንደሚቀጥሉ ዕሙን ነው። ኢዜአ በአዲስ ምዕራፍ ኢዜአ “በአፍሪካ ተምሳሌት፣ አስተማማኝና ተጽዕኖ ፈጣሪ የዜና ምንጭ መሆን” የሚል ራዕይ ሰንቋል። ራዕዩን ዕውን ለማድረግ ደግሞ “በኢትዮጵያና በህዝቦቿ ጥቅም ላይ ያተኮሩ አገራዊና ዓለምአቀፍ ዜና እና ዜና ነክ ዘገባዎችን እንዲሁም ፕሮግራሞችን በማሰራጨት በአገር ውስጥና በውጭ ዋነኛ የዜና ምንጭ በመሆን፤ ብሔራዊ መግባባት መፍጠርና አገራዊ ገጽታን መገንባት” የሚል ተልዕኮ አንግቦ እየተንቀሳቀሰ ነው። አንጋፋው የዜና ምንጭ ባለፉት ዓመታት ሲያስገነባ የቆየውን የሚዲያ ኮምፕሌክስ ዛሬ አስመርቋል። የሚዲያ ኮምፕሌክሱ የዘመኑ የሚዲያ ቴክኖሎጂ የተገጠመለት፣ ሶስት የቴሌቪዥንና አራት የሬዲዮ ዘመናዊ ስቱዲዮዎች ያቀፈ እንዲሁም ለቢሮ አገልግሎት ክፍሎች፣ የመሰብሰቢያ አዳራሾች፣ ቤተ-መፃሕፍት፣ የስፖርተና መዝናኛ ክፍሎችን ያካተተ ነው። ሚዲያ ኮምፕሌክሱ ኢዜአ በአዲስ ምዕራፍ ለመከወን የያዛቸውን ግቦችንና ተልዕኮዎች ዕውን ለማድረግ ያስችለዋል። ብሔራዊ መግባባት የመፍጠርና የሀገር ገፅታ ግንባታ ተልዕኮውን ለማሳካት ዜና እና ዜና ነክ መረጃዎችን ተደራሽ በማድረግ ላይ ይገኛል።  
የአርሶ አደሩን ህይወት ከመቀየር እስከ ዓለም አቀፍ ተሞክሮ
Jan 29, 2024 1036
ግብርና በዓለም የኢኮኖሚ ግዙፍ ከሚባሉ ዘርፎች አንዱ ነው። በዓለም ላይ ለመኖር ምቹ ከሆነው የምድር ክፍል (Habitable land) ውስጥ ግማሹ ለግብርና ሥራ ጥቅም ላይ እየዋለ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። ከዓለም ሕዝብ አንድ-አራተኛ የሚሆነው በግብርና ሥራ ተሰማርቶ ይገኛል። እንደ ዓለም ባንክ መረጃ ከሆነ፤ ግብርናው በዓለም አጠቃላይ አገራዊ ምርት ውስጥ የ4 በመቶ ድርሻ ይይዛል። ይህ አኃዝ በተወሰኑ በማደግ ላይ በሚገኙ አገራት እስከ 25 በመቶ ይደርሳል። ግብርና ከዓለም የወጪ ንግድ የ20 በመቶው እንዲሁም አገራት ከሚያስገቧቸው ምርቶች 16 በመቶ ገደማ ድርሻ እንዳለው አሃዛዊ መረጃዎች ያሳያሉ። ወደ ኢትዮጵያ ስንመጣ ግብርና ዋነኛው የኢኮኖሚ መሠረት ነው። የግብርናው ዘርፍ ከአጠቃላይ አገራዊ ምርት (ጂዲፒ) የ40 በመቶ እና ከወጪ ንግዱ ከ80 በመቶ በላይ የሚሆነውን ድርሻ ይዟል። አብዛኛው የኢትዮጵያ ሕዝብ በግብርናው ሥራ ላይ የተሰማራ ነው። ዘርፉ በሚሊየኖች ለሚቆጠሩ ዜጎች የሥራ ዕድል የፈጠረ ነው። ኢትዮጵያ እምቅ የግብርና አቅም ያላትና ዘርፉ የሚፈልገውን ምቹ የአየር ንብረትና የአፈር ሁኔታ የያዘች አገር ናት። ስንዴ ቁንጮው ሰብል በዓለም የግብርና ታሪክ ውስጥ በዋናነት ከሚነሱ ምርቶች አንዱ ስንዴ ነው። የስንዴ ምርት የ10 ሺህ ዓመት ታሪክ ያለው መሆኑ ይነገራል። ስንዴ በዓለም አቀፍ ደረጃ ብዙ ሰዎች የሚጠቀሙት የግብርና ምርት ሲሆን፤ 13 በመቶ ፕሮቲን የያዘው ይህ ሰብል የኃይል ሰጪነት አቅሙ ከፍተኛ የሚባል ነው። በዓለም አቀፍ ደረጃ ከ778 ሚሊየን ሜትሪክ ቶን በላይ ስንዴ በየዓመቱ እንደሚመረት መረጃዎች ያመለክታሉ። ሩሲያ በዓለም ትልቋ የስንዴ አምራች አገር ስትሆን በየዓመቱ ከ43 ሚሊየን ቶን በላይ ስንዴ በማምረት የምርቱን 24 በመቶ ገደማ ድርሻ ትይዛለች። ካናዳ፣ አሜሪካ፣ ፈረንሳይ፣ ዩክሬን፣ አውስትራሊያ፣ አርጀንቲና፣ ካዛኪስታን፣ ሮማንያና ጀርመን ከሩሲያ በመቀጠል ከፍተኛ ስንዴ አምራች አገራት ናቸው። እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ2021 በወጣ አንድ ጥናት በዓለም ደረጃ በ220 ነጥብ 7 ሚሊየን ሄክታር መሬት ላይ እየተመረተ እንደሚገኝና ይኸውም ከሌሎች የምግብ ምርቶች እንደሚበልጥ ይገልጻል። በዓለም በየዓመቱ 190 ሚሊየን ሜትሪክ ቶን የስንዴ ንግድ ልውውጥ እንዳለ መረጃዎች ያሳያሉ። በዓለም አቀፍ ደረጃ ያለው የስንዴ ንግድ መጠን የሌሎች የሰብል ምርቶች የምርት ግብይት ተደምሮ ያለውን ይበልጣል። የስንዴ ልማት በኢትዮጵያ ስንዴ በኢትዮጵያ ከሚመረቱና ለግብይት ከሚውሉ የሰብል ምርቶች መካከል በቀዳሚነት የሚጠቀስ ነው። ኢትዮጵያ ከአፍሪካ ከፍተኛ ስንዴ አምራቾች አንዷ እንደሆነችና በአፍሪካ ከሚመረተው ስንዴ 20 በመቶ የሚሆነው ኢትዮጵያ ውስጥ እንደሚመረት መረጃዎች ያመለክታሉ። ስንዴ በኢትዮጵያ በሚሸፍነው መሬት ስፋት በሦስተኛ እንዲሁም በሚሰጠው የምርት መጠን በሁለተኛ ደረጃ ላይ እንደሚቀመጥም እንዲሁ። በተለይ ባለፉት አምስት ዓመታት መንግሥት የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ ለማሳደግና ተግዳሮቶቹን ለመፍታት በግብርናው ዘርፍ ካደረገባቸው ሥራዎች አንዱ የስንዴ ልማት ነው። መንግሥት መስኖን በመጠቀም ስንዴን በዓመት ሦስት ጊዜ ማምረት የሚቻልበትን መንገድ በመፍጠር የአገሪቱን ምርታማነት ለማሳደግ እየሰራ ይገኛል። ከቅርብ ዓመታት ወዲህ የበጋ መስኖ ስንዴ ልማት እያደገና በተለያዩ ክልሎች እየተስፋፋ በመምጣቱ ለስንዴ ልማት ጥቅም ላይ የሚውለው መሬት እያደገ መጥቷል። የበጋ መስኖ ስንዴ ልማት እያደገ መምጣቱ በቆላማ አካባቢዎች የሚገኙ አያሌ አርሶና አርብቶ አደሮች በሥራው ላይ እንዲሰማሩ በር ከፍቷል። በ2016 በጀት ዓመት 3 ሚሊየን ሄክታር መሬት በበጋ መስኖ ስንዴ ለመሸፈን ታቅዶ እየተሰራ መሆኑን ከግብርና ሚኒስቴር የተገኘው መረጃ ያመለክታል። በዕቅዱ መሠረት በበጀት ዓመቱ የመጀመሪያ አምስት ወራት 2 ነጥብ 4 ሚሊየን ሄክተር መሬት ታርሶ የተዘጋጀ ሲሆን፤ 1 ነጥብ 9 ሚሊየን ሄክታር መሬት በዘር መሸፈኑ ተገልጿል። ከበጋ ወቅት የመስኖ ስንዴ ልማት 117 ሚሊየን ኩንታል ምርት ለማግኘት መታቀዱን ሚኒስቴሩ ገልጿል። የተያዘውን አገራዊ የመስኖ ስንዴ ልማት ዕቅድ ለማሳካት የአፈር ማዳበሪያ፣ የምርጥ ዘር፣ የውሃ መሳቢያ ሞተር ፓምፕ ካሉ ግብአቶች አቅርቦት ባሻገር የቴክኒክ ድጋፎችም የሚደረጉ መሆኑን ነው ሚኒስቴሩ ያስታወቀው። ስንዴ ከመግዛት ለውጭ ገበያ ወደ ማቅረብ ኢትዮጵያ ዓመታዊ የስንዴ ፍላጎቷ ከ107 ሚሊየን ኩንታል በላይ ነው። ይህንን ፍላጎቷን ለመሙላት ለዓመታት ከ700 ሚሊየን ዶላር እስከ 1 ቢሊየን ዶላር ለስንዴ ግዥ ወጪ ታደርግ ነበር። ከዚህ ቀደም ከዓመታዊ የስንዴ ፍላጎቷ ከ25 እስከ 30 በመቶ የሚሆነውን ትሸፍን የነበረው ከውጭ በምትገዛው ስንዴ ነበር። መንግሥት የበጋ መስኖ ስንዴ ልማትን በማስፋትና ስንዴ በየዓመቱ የሚመረትበትን ወቅት በመጨመር ኢትዮጵያ የስንዴ ፍጆታዋን እንድትሸፍን በትኩረት ሲሰራ ቆይቷል። በዚሁ መሠረት በ2014 ዓ.ም ኢትዮጵያ ከውጭ አገር ስንዴ ማስገባት አቆመች። ኢትዮጵያ በስንዴ ልማት ያገኘችው ውጤት ከውጭ ማስገባትን ማስቆም ብቻ አልነበረም። ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ኢትዮጵያ በስንዴ ምርት ራስን መቻል ብቻ ሳይሆን ኤክስፖርት የማድረግ አቅም እንዳላት በመግለጽ ስንዴ ወደ ውጭ መላክ እንደሚገባ አቅጣጫ አስቀመጡ። ጠቅላይ ሚኒስትሩ ባስቀመጡት ሀገራዊ ግብ መሠረት ኢትዮጵያ የካቲት 5 ቀን 2015 ዓ.ም ወደ ውጭ የመላክ ተግባርን በኦሮሚያ ክልል ባሌ ዞን በይፋ አስጀመረች። የስንዴ ኤክስፖርቱ ኢትዮጵያ ገጽታዋን የሚለውጥ አዲስ የታሪክ ምዕራፍ ውስጥ መግባቷን የሚያመላክት መሆኑን ጠቅላይ ሚኒስትሩ በወቅቱ ገልጸው ነበር። ኢትዮጵያ በ2015 ዓ.ም የአገር ውስጥ ፍጆታዋን ሸፍና 32 ሚሊየን ኩንታል ስንዴ ለውጭ ገበያ የማቅረብ አቅም እንዳላት ብሔራዊ የማክሮ ኢኮኖሚና የኤክስፖርት ኮሚቴ አረጋግጧል። ኮሚቴው የአገራዊ የነፍስ ወከፍ ፍጆታና የአገሪቱን አጠቃላይ የምርት ሚዛን በማጥናት ከፍጆታ የሚተርፍ 32 ሚሊየን ኩንታል ስንዴ ወደ ውጭ መላክ እንደሚቻልም ገልጿል። የረድኤትና ሌሎች የሀገር ውስጥ ድርጅቶች ከውጭ የሚገዙትን በሀገር ውስጥ እንዲተኩ በገንዘብ ሚኒስቴር በኩል የ2 ነጥብ 9 ሚሊየን ኩንታል የውል ስምምነት በ2015 ዓ.ም ተፈርሟል። ኢትዮጵያ በ2015 ዓ.ም ለኬንያ ስንዴ ለመላክ ስምምነት መፈራረሟም የሚታወስ ነው። ጂቡቲ ከኢትዮጵያ ስንዴ መግዛት እንደምትፈልግ የጂቡቲ ግብርና ሚኒስትር መሐመድ አሕመድ አዋሌህ በ2015 ዓ.ም ከኢዜአ ጋር በነበራቸው ቆይታ ገልፀዋል። ጂቡቲ ኢትዮጵያ ከጀመረችው የስንዴ ልማት ብዙ ተሞክሮ እንደምትወስድም በወቅቱ ጠቁመዋል። እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ግንቦት 2022 የቡድን ሰባት አገራት ሚኒስትሮች በጀርመን ባካሄዱት ስብሰባ ላይ የአፍሪካ ልማት ባንክ ፕሬዝዳንት፣ ዶክተር አክንዊሚ አዲሲና ኢትዮጵያ ከዚህ በኋላ ስንዴ ከውጪ እንደማታስገባ ገልጸው ነበር። እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር 2021 ጀምሮ ኢትዮጵያ ከውጭ አለማስገባቷን የተናገሩ ሲሆን፤ ለሚቀጥለው ዓመት በ2 ሚሊየን ሄክታር ላይ ለማምረት ዕቅድ ስላላት ይህንን ምርት በ2023 ለጎረቤት አገራት ጂቡቲ እና ኬንያ ለመሸጥ ማሰቧን አመልክተዋል። እንደ አሜሪካ ግብርና ቢሮ መረጃ በኢትዮጵያ የስንዴ ምርት ዘርፍ ትልቅ እመርታ እያሳየ እና ምርታማነቱ እየጨመረ ነው። የአሜሪካ የግብርና ቢሮ ሪፖርት ኢትዮጵያ በፈረንጆቹ 2022/2023 ዓመት ውስጥ 5 ነጥብ 7 ሚሊየን ቶን ስንዴ ታመርታለች ተብሎ እንደሚጠበቅ ተንብዮ ነበር። የኢትዮጵያ መንግሥት ባለፉት ዓመታት የስንዴ ምርት እንዲያድግ የመስኖ ልማት፣ የግብርና ኤክስቴንሽን ድጋፍ በዘመናዊ መሳሪያ የታገዘ የእርሻ ሥርዓት እንዲዘረጋ እየሰራ መሆኑንና ግብዓቶች እያቀረበ እንደሚገኝ ቢሮው በወቅቱ ባወጣው መረጃ አስታውቋል። ኢትዮጵያ ስንዴ ኤክስፖርት በማድረግ የጀመረችው ሥራና የበጋ መስኖ ልማት ስንዴ ሥራው በዓለም አቀፍ ደረጃ ተሞክሮ መሆን ችሏል። የስንዴ ኤክስፖርት መጀመሩ አርሶ አደሮች ከእጅ ወደ አፍ የአኗኗር ዘይቤ ተላቀው ወደ ሰፋፊ ልማት እንዲገቡና በታክስ ሥርዓቱ ውስጥ ተካተው የአገር ውስጥ ገቢን ከፍ ለማድረግ የበኩላቸውን እንዲወጡ የሚያስችል መሆኑ ታምኖበት እየተተገበረ ነው። የበጋ መስኖ ስንዴ ልማት ለአርሶ አደሩ ይዞ የመጣው ዕድልና አማራጭ የበጋ ስንዴ ልማት በኢትዮጵያ ከምርታማነቱ ባሻገር የሥራ ዕድል በመፍጠር አርሶ አደሮችን ተጠቃሚ እያደረገ ይገኛል። አርሶ አደሮች ከግብርና ባለሙያዎች የሚያገኙት ሙያዊ ምክር በስንዴ ልማት ውጤታማ እንዲሆን አስተዋፅዖ ማድረጉን ይገልጻሉ። የድጋፍና ክትትሉ ሥራ አርሶ አደሩ ወደ ስንዴ ልማት ሥራ እንዲገባ ማስቻሉ ይገለጻል። ከፍተኛ ጊዜ፣ ጉልበትና ወጪ የሚጠይቁ ምርቶችን በስንዴ በመተካት አዋጪና የተሻለ ምርት እያገኙበት እንደሆነም ይናገራሉ። መረጃዎች እንደሚያመላክቱት በኢትዮጵያ ከ1 ሄክታር መሬት ላይ ከ3 ቶን በላይ ስንዴ ምርት ይገኛል። አርሶ አደሩ በበጋ ስንዴ ልማቱ የኩታገጠም የአስተራረስ ዘዴን በመጠቀም የተሻለ ምርታማነትን እያገኘ ነው። መንግሥት ስንዴን ጨምሮ ለተለያዩ የግብርና ምርቶች አርሶ አደሩ የሚፈልጋቸውን የምርጥ ዘርና ማዳበሪያ አቅርቦቶች እንዲሁም ቴክኖሎጂዎች በወቅቱ በማድረስ ድጋፍ እያደረገ ይገኛል። አርሶ አደሩ ስንዴውን ማምረት ብቻ ሳይሆን እየተፈጠረለት ባለው የገበያ ትስስር የኢኮኖሚ ተጠቃሚ መሆን ችሏል። መቋጫ መንግሥት ስንዴ በስፋት መመረት አለበት በሚል ከበልግ እርሻ ባሻገር በጋ ላይም እንዲመረት ማድረጉ የአገር ውስጥ ምርትን ከመሸፈን አልፎ ኤክስፖርት ወደ ማድረግ ደረጃ መሸጋገር አስችሏል። ይህ ውጤት ለኢትዮጵያውያን በምግብ ራስን የመቻልና ለሌሎች የመትረፍ ጉዞ በይቻላል መንፈስ እንዲያጠናክሩ ጉልበት የሚፈጥር ነው። ለጎረቤቶቿና ለሌሎች አገሮች ደግሞ ተሞክሮ የሰጠ የትጋት ውጤት ማሳያ ተደርጎ የሚወሰድ ነው። ኢትዮጵያ በስንዴ ልማት ዘርፉ የጀመረችው ሥራ የግብርና ዘርፉ በትክክለኛ አቅጣጫ ላይ እንደሚገኝ የሚያሳይ ነው። ባለፉት ዓመታት በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) መሪነት የተሰሩ የልማት ስራዎች የአርሶ አደሩን ሕይወት ከመቀየር ባለፈ ዓለም አቀፍ ተሞክሮ ሆነዋል። ጠቅላይ ሚኒስትሩ በምግብ ዋስትና እና በተመጣጠነ የምግብ አቅርቦት ላሳዩት ርዕይ፣ አመራር እና ቁርጠኝነት፣ ብሎም ፈጣን፣ ተለዋዋጭ እና ፈታኝ በሆነው ከባቢያዊ ሁኔታ በስንዴ ምርት ራስን ለመቻል ለተከተሉት ፈጠራዊ መፍትሔ የተባበሩት መንግሥታት የምግብ እና የእርሻ ድርጅት (ፋኦ) የከበረውን የፋኦ አግሪኮላ ሜዳልያ ሸልሟቸዋል። ጠቅላይ ሚኒስትሩ በዚሁ ጊዜ ባደረጉት ንግግር በኢትዮጵያ የምግብ ሉዓላዊነትን በማረጋገጥ አገራዊ ብልጽግናን እውን ለማድረግ በትኩረት እየተሰራ መሆኑን ተናግረዋል። የኢትዮጵያ መንግስት ረሃብን ሙሉ በሙሉ ከማስቀረት ባለፈ የምግብ ሉዓላዊነትን በማረጋገጥ ብሄራዊ ብልጽግናን እውን ለማድረግ እየሰራ መሆኑን አስታውቀዋል።   በተለይም የግብርናው ዘርፍ ምርታማነት በሀገሪቱ ላለው 120 ሚሊዮን ህዝብ የማይተካ ሚና እንዳለው ገልጸው በዘርፉ በተከናወኑ የማሻሻያ ተግባራት የሚታረስ መሬት ምጣኔን ከ50 በመቶ በላይ ማሳደግ መቻሉን ጠቅሰዋል።   በልዩ ትኩረት ት የተጀመረው የመስኖ ስንዴ ልማት ለበርካታ አስርት ዓመታት ከውጭ በማስገባት ጥገኛ የሆንበትን ሂደት የለወጠ መሆኑን በማንሳት በስንዴ ልማት ላይ የተከተልነው ዘመናዊ የልማት ቴክኖለጂ ከስንዴ እጥረት በማላቀቅ ከፍተኛ የምርት ዕድገት አስገኝቷል ብለዋል።   ኢትዮጵያ ለስንዴ ምርት የሚሆን ከፍተኛ የውሃና የመሬት አቅርቦት እንዲሁም የሰው ኃይል ያላት አገር በመሆኗ ይህንን ኃብት በሙሉ አቅም መጠቀም ከተቻለ ከዚህም በላይ ውጤታማ ሥራ መሥራት ይችላል።  
ልዩ ዘገባዎች
ባጃጅ ውስጥ ተረስቶ ያገኘውን 150ሺህ ብር ለባለቤቱ የመለሰው የባጃጅ አሽከርካሪ አድናቆት እየተቸረው ነው
Mar 26, 2023 7591
አዲስ አበባ መጋቢት 17/2015 (ኢዜአ)፦ በድሬዳዋ ከተማ በሚያሽከረከረው ባጃጅ ውስጥ ተሳፋሪ ረስቶት ያገኘውን 150ሺህ ብር ለባለቤቱ የመለሰው አሽከርካሪ አድናቆት እየተቸረው ይገኛል። መኮንን ግርማ ኑሮውን ለማሸነፍ እና የነገውን ተሰፋ ብሩህ ለማድረግ በባጃጅ አሽከርካሪነት ተቀጥሮ የሚሰራ ወጣት ነው። ወጣቱ መጋቢት 15 ቀን 2015ዓ.ም በድሬዳዋ ከተማ ከምሽቱ 3 ሰዓት ላይ የተለመደ ስራውን እያከናወነ ሳለ የከተማው ነዋሪ የሆኑት አቶ መሐመድ ኡስማን ከሳቢያን ኦርቢት ተብሎ ወደሚጠራው የከተማው ክፍል ለመጓዝ መሳፈራቸውን ተናግሯል። ይህ ከሆነ ከአንድ ሰዓት በኋላ “ስልክ ተደውሎ ባጃጁ ላይ ገንዘብ ወድቆ እንደሆነ እንድመለከት” ተነገረኝ ይላል ወጣቱ አሽከርካሪ መኮንን። በተነገረው መሰረት ወደ ተሳፋሪ ወንበር ላይ ዞሮ ሲመለከት በላስቲክ የተጠቀለለ 150ሺህ ብር በማግኘቱ ወዲያው ወደ ድሬዳዋ ፖሊስ ትራፊክ ዳይሬክቶሬት በማምራት ብሩን ለባለቤቱ መመለሱን ገልጿል። ገንዘቡን ለባለቤቱ መመለሱ እንዳስደሰተው የተናገረው ወጣቱ፤ የራስ ያልሆነ ገንዘብ ለግል መጠቀም የህሊና ቁስል በመሆኑ በራስ ወዝ ብቻ ሀብት ማፍራት እንደሚገባ መናገሩን ከድሬዳዋ ፖሊስ ማህበራዊ ትስስር ገጽ ያገኘነው መረጃ ያመለክታል። ገንዘባቸው የተመለሰላቸው አቶ መሐመድ ኡስማን በበኩላቸው ገንዘባቸው በጠፋ በአንድ ሰዓት ውስጥ የተሳፈሩበትን የባጃጅ የጎን ቁጥር ለትራፊክ ፖሊስ በመናገር በፍጥነት ገንዘባቸው በመገኘቱ መደሠታቸውን ገልጸዋል። አቶ መሐመድ ለድሬዳዋ ትራፊክ ቁጥጥር ዳይሬክቶሬት እና ለወጣት መኮንን ግርማ ምስጋናቸውን አቅርበዋል። የድሬዳዋ ፖሊስ ጠቅላይ መምሪያ አዛዥ ኮሚሽነር ዓለሙ መግራ ስነ-ምግባር ያለው አሽከርካሪ እንዲፈጠር እየሰራን ያለው ስራ ፍሬ እያፈራ መምጣቱን ይህ ትልቅ ማሳያ ነው ብለዋል።
“የመደመር ትውልድ” መጽሐፍን በኦሮሚያ ክልል ደረጃ የማስተዋወቅ መርሐ-ግብር እየተካሄደ ነው
Mar 21, 2023 12616
አዲስ አበባ መጋቢት 12/2015(ኢዜአ)፦“የመደመር ትውልድ” መጽሐፍን በኦሮሚያ ክልል ደረጃ የማስተዋወቅና የሽያጭ ማስጀመሪያ መርሐ-ግብር በሸራተን አዲስ ሆቴል እየተካሄደ ነው። በኦሮሚያ ክልል ከመጽሐፉ ሽያጭ የሚገኘው ገቢ በባሌ ዞን ለሚገኘው የሶፍ ዑመር ዋሻ የቱሪዝም መሠረተ ልማት ማስገንቢያ እንደሚውል ተገልጿል።   በጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድ የተጻፈው "የመደመር ትውልድ" መጽሐፍ በአፋን ኦሮሞ፣ በአማርኛ እና በእንግሊዝኛ ቋንቋ የተዘጋጀ ሲሆን ሶስት ክፍሎች እና አስር ምዕራፎችም አሉት።   እየተካሄደ በሚገኘው መርሐ-ግብር ላይ የኦሮሚያ ክልል ርዕሰ-መስተዳድር ሽመልስ አብዲሳና የጨፌ ኦሮሚያ አፈ-ጉባኤ ሰዓዳ አብዱረህማንን ጨምሮ የክልሉ ከፍተኛ የመንግስት የስራ ሃላፊዎች፣ የሃይማኖት አባቶች፣ አባ ገዳዎች፣ ዲፕሎማቶች እንዲሁም ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ተገኝተዋል።   የ"መደመር ትውልድ" መጽሐፍ ባለፈው ቅዳሜ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድን ጨምሮ የፌዴራልና የክልል ከፍተኛ የስራ ሃላፊዎችና ሌሎችም እንግዶች በተገኙበት መመረቁ ይታወሳል።
በጂንካ ከተማ የተመረተው 23 ኪሎ ግራም የሚመዝነው የስኳር ድንች "በአፍሪካ ትልቁ ስኳር ድንች" በሚል ተመዘገበ
Mar 13, 2023 5978
ጂንካ መጋቢት 4/2015 (ኢዜአ):- በጂንካ ከተማ ደሙዝ ሰፈር የተመረተው እና 23 ኪሎ ግራም የሚመዝነው ስኳር ድንች በአፍሪካ የድንቃ ድንቆች መዝገብ "በአፍሪካ ትልቁ ስኳር ድንች" በሚል መመዝገቡ ተገለጸ። በአዲስ አበባ በተካሄደው የእውቅና ስነስርዓት ላይ የአፍሪካ ድንቃ ድንቆች መዝገብ ስራ አስኪያጅ አቶ አሸናፊ አለም ለስኳር ድንቹ ባለቤት አቶ ኢሳያስ ጊዜአለው የእውቅና ምስክር ወረቀት አስረክበዋል። ከዚህ ቀደም በአፍሪካ 10 ኪሎ ግራም የሚመዝን ስኳር ድንች መቅረቡን አቶ አሸናፊ ለኢዜአ ገልጸዋል።   “ነገር ግን 23 ኪሎ ግራም የሚመዝን ስኳር ድንች በአፍሪካ ደረጃ ሲቀርብ ይህ ለመጀመሪያ ጊዜ ነው” ብለዋል። በዓለም የድንቃ ድንቅ መዝገብ 37 ኪሎ ግራም የሚመዝን ስኳር ድንች መመዝገቡንና በደሙዝ ሰፈር የተገኘው ስኳር ድንች በ14 ኪሎ ግራም ዝቅ ብሎ ከዓለም የ”ሁለተኛነት” ደረጃ ላይ እንደሚያስቀምጠው አመልክተዋል። የስኳር ድንቹ ባለቤት አቶ ኢሳያስ ጊዜያለው ስኳር ድንቹ በአፍሪካ ድንቃ ድንቆች መዝገብ ላይ በመስፈር የኢትዮጵያን ስም በማስጠራቱ መደሰታቸውን ገልጸዋል።   ስኳር ድንቹ እውቅና እንዲያገኝ የዜና ሽፋን ለሰጠው የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ምስጋቸውን አቅርበዋል። ኢዜአ የካቲት 19 ቀን 2015 ዓ.ም “በጂንካ ከተማ ደሙዝ ሰፈር 23 ኪሎ ግራም የሚመዝን አንድ የስኳር ድንች መመረቱ ተገለጸ” በሚል መዘገቡ የሚታወስ ነው።
ዶክተር ሊያ ታደሰ በጤና ልማት ዘርፍ በሴት አመራርነት ላበረከቱት አስተዋጽኦ እውቅና አገኙ
Mar 9, 2023 6910
አዲስ አበባ (ኢዜአ) የካቲት 30/2015 የጤና ሚኒስትሯ ዶክተር ሊያ ታደሰ በጤና ልማት ዘርፍ በሴት አመራርነት ላበረከቱት አስተዋጽኦ በሩዋንዳ ኪጋሊ በተካሄደው በአፍሪካ ዓለም አቀፍ የጤና አጀንዳ ኮንፈረንስ (AHAIC)2023 ላይ እውቅና ተሰጣቸው። ሚኒስትሯ በሩዋንዳ ኪጋሊ ትላንት በተካሄደው Africa Health Agenda International Conference (AHAIC) 2023 ላይ የተበረከተላቸውን Women in Global Health Award የእውቅና ሽልማት በተወካያቸዉ በኩል ተቀብለዋል። እውቅናው በጤና ልማት ውስጥ የሚያጋጥሙ ተግዳሮቶችን በመቋቋምና በመፍታት፣ የጤና አገልግሎት ጥራትና ፍትሀዊ ተደራሽነት እንዲሁም ሁሉን አቀፍ የጤና አገልግሎት ሽፋን ላይ ትኩረት ሰጥተው ለሚሰሩ አመራሮች የሚሰጥ መሆኑም ተመላክቷል። ለመጪዎቹ ትውልዶች አርዓያ ለሆኑ የአፍሪካ ሴት መሪዎች የሚሰጠው ሽልማቱ የኢትዮጵያ ጤና ሚኒስትር ዶክተር ሊያ ታደሰም ለዜጎች የተሻለና ዘላቂ ጤናን ለማምጣት በሚደረግ ጥረት ውስጥ ላበረከቱት የላቀ የመሪነት ሚና ከአምሪፍ ሄልዝ አፍሪካ እውቅናውን አግኝተዋል።
በብዛት የታዩ
ጀርመን በኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ሂደት እንዲሳካ ድጋፍ ታደርጋለች - አምባሳደር ስቴፋን አወር
Jun 17, 2023 16345
አዲስ አበባ ሰኔ 10/2015 (ኢዜአ) ፦ ጀርመን በኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ሂደት እንዲሳካ ድጋፍ እንደምታደርግ በአገሪቷ የኢትዮጵያ አምባሳደር ስቴፋን አወር ገለጹ። ጀርመን ለኢትዮጵያ የምትሰጠውን የሰብአዊ ድጋፍ በእጥፍ ማሳደጓንም አመልክተዋል። ጀርመን ከኢትዮጵያ ጋር ግንኙነት ከጀመረችበት ጊዜ አንስቶ በፖለቲካው፣ በማህበራዊ እና በኢኮኖሚ የትብብር መስኮች ያላቸው አጋርነት እየተጠናከረ መምጣቱን አምባሳደር ስቴፋን ለኢዜአ ገልጸዋል። ጀርመን በአቅም ግንባታ፣ በግብርና ምርታማነት እንዲሁም በማህበራዊ ልማትና በመልካም አስተዳደር ዘርፎች ለኢትዮጵያ የምታደርገው የልማት ትብብር ማደጉን አመልክተዋል። ጀርመን በተለይም በልማት ኤጀንሲዋ(ጂ አይ ዜድ) በኩል ለኢንዱስትሪው እድገት ወሳኝ የሆኑ በሺዎች የሚቆጠሩ ዜጎች የአቅም ግንባታ ድጋፍ ማድረጓን ጠቅሰዋል። በሌላ በኩል የሰብዓዊ መብት ኮሚሽንና የብሔራዊ ምርጫ ቦርድን ሙያዊ ድጋፍ እንዲሁም የግብርና ምርትና ምርታማነት እንዲጨምር ድጋፍ እየተደረገ መሆኑን ነው አምባሳደሩ የገለጹት። በኢትዮጵያ ለችግር የተጋለጡ ዜጎችን ለመደገፍ ሰው ተኮር የሆኑ ፕሮጀክቶችን ለአብነትም የሰብአዊና የመልሶ ማቋቋም ስራዎች ድጋፍ እየተደረገ እንደሚገኝ ተናግረዋል። ጀርመን ለኢትዮጵያ የምታደርገውን የሰብአዊ እርዳታ ወደ 82 ነጥብ 5 ሚሊዮን ዶላር ከፍ በማድረግ በእጥፍ ማሳደጓንና ይሄም "ጀርመን በኢትዮጵያ ከፍተኛ የሰብአዊ ድጋፍ በማድረግ በሁለተኛ ደረጃ ላይ ያስቀምጣታል" ብለዋል። በሌላ በኩል ጀርመንና ኢትዮጵያ በንግድና ኢንቨስትመንት ግንኙነቱን ለማጠናከር የሚያስችሉ ምቹ ሁኔታዎች መኖራቸውን ጠቅሰው ይህንንም እውን ለማድረግ እየተሰራ መሆኑን ገልጸዋል። የሁለቱን አገራት የሕዝብ ለሕዝብ ግንኙነት ለማጠናከር የሚያስችሉ ለአብነትም በጀርመን የባህል ተቋምና በሌሎችም ኢንስቲትዩት እየተከናወኑ ያሉ ስራዎችን በማሳየነት ጠቅሰዋል። በኢትዮጵያ በተለይም በሰሜኑ የአገሪቱ ክፍል የተጀመረው የሰላም ስምምነት ቀጣይነት እንዲኖረው ጀርመን ፍላጎት እንዳላት ገልጸው ለዚህም ድጋፍ እያደረገች ትገኛለች ነው ያሉት አምባሳደር ስቴፋን። የኢትዮጵያ መንግሥት የሽግግር ፍትህ ለማረጋገጥ የጀመረው ጥረት የሚበረታታ መሆኑን የጠቆሙት አምባሳደሩ ጀርመን ሂደቱ የተሳካ እንዲሆን ድጋፍ ታደርጋለች ብለዋል። ጀርመን የአፍሪካ ሕብረት እንዲጠናከር በተለይም በአፍሪካ አገራት መካከልም የፖለቲካና ምጣኔ ኃብታዊ ውህደት እንዲረጋገጥ የምታደርገውን ድጋፍ አጠናክራ እንደምትቀጥል ጠቁመዋል። ኢትዮጵያና ጀርመን ግንኙነታቸውን የጀመሩት እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በ1905 ነው።
በኢትዮጵያና ሩስያ መካከል የዳበረውን ባህላዊና ኪነ ጥበባዊ ትስስር ይበልጥ ለማጎልበት እየተሰራ መሆኑ ተገለፀ
Jun 29, 2023 15062
አዲስ አበባ ሰኔ 22/2015(ኢዜአ)፡- በኢትዮጵያና ሩስያ መካከል የዳበረውን ባህላዊና ኪነ ጥበባዊ ትስስር ይበልጥ ለማጎልበት እየተሰራ መሆኑ የሀገራቱ ተወካዮች ገለጹ። 'የሩስያ ባህል ቀን በኢትዮጵያ' በሚል መሪ ሃሳብ የሀገሪቱን ባህል የተመለከተ መርሃ ግብር በኢትዮጵያ የሩስያ ኤምባሲ አዘጋጅነት አዲስ አበባ በሚገኘው የሩስያ የሳይንስና ባህል ማዕከል/ፑሽኪን/ ተካሂዷል። የሩስያን ባህል የሚያስቃኝ የኪነ ሕንጻ ዐውደ ርዕይ በማዕከሉ የተከፈተ ሲሆን በሁለቱ ሀገራት ባህላዊና መንፈሳዊ ቅርሶችና ተዛማጅ ጉዳዮች ዙሪያ ውይይት ተደርጓል።   የኢትዮጵያና ሩስያ ታሪካዊ ግንኙነት በርካታ ምዕተ ዓመታትን ቢያስቆጥርም ይፋዊ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት የተጀመረው ግን በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ በዳግማዊ አጼ ምኒልክ ዘመነ መንግስት እንደሆነ ይነገራል። 125ኛው ዓመቱን ያስቆጠረው የሁለቱ ሀገራት ዘመናትን የተሻገረ ጽኑ ዲፕሎማሲያዊ ወዳጅነት ከፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ትብብሮች ባሻገር ባህላዊና መንፈሳዊ ትስስሮችም እንደጎለበቱ ይወሳል። በኢትዮጵያ የሩስያ አምባሳደር ኢያቭገኒ ተርኪን እንዳሉት ዘመናትን በጽኑ ወዳጅነት የዘለቀው የኢትዮ-ሩስያ ዲፕሎማሲያዊ እና የህዝብ ለህዝብ ትስስር በባህላዊና መንፈሳዊ ቅርርብ ያዳበረ ነው።   በሁለቱ ሀገራት መካከል ለዘመናት የዳበሩ ባህላዊ፣ መንፈሳዊ፣ ኪነ ጥበባዊ እና ታሪካዊ ግንኙነቶችና ትብብሮች ወደላቀ ደረጃ ለማሸጋገር የሚያስችሉ ተግባራት እየተከናወነ መሆኑን ገልጸዋል። በመጭው ሕዳር ወር ዕውቅ የሩስያ ድምጻዊያንን ያካተተ ባህላዊ የሙዚቃ ቡድን ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ ስራውን እንደሚያቀርብ ገልጸዋል። ከዚህም በሻጋር የኢትዮጵያ ኪነ ጥበብ ሙያተኞች ወደ ሩስያ በመሄድ የኢትዮጵያን ባህል የሚያስተዋውቁብትን ዕድል ለማመቻቸት ፍላጎት እንዳላቸውም ገልጸዋል። የኢትዮጵያ ቅርስ ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር ረዳት ፕሮፌሰር አበባው አያሌው በበኩላቸው የሁለቱን ወዳጅ አገሮች ባህል ልውውጥ ይበልጥ ለማጎልበት የሚያግዙ ዝግጅቶች በአዲስ አበባ ፑሽኪን ማዕከል ጋር በመተባበር እንደሚዘጋጁ ጠቁመዋል።   የኢትዮ-ሩስያ ባህላዊ ትስስር ለማጠናከር በኪነ ሕንጻ፣ በስነ ጥበብ እና በሌሎች ኪነ ጥበብ ዘርፎች ላይ በስፋት እንደሚሰራ አረጋገጠዋል። ኢትዮጵያ ባህላዊና መንፈሳዊ ቅርሶቿን ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ለማስተዋወቅ ዘርፈ ብዙ ስራዎችን እያከናወነች መሆኑን ገልጸዋል። ለአብነትም የላሊበላ አብያተ ክርስቲያናትን የሚዘክር የአርኪኦሎጂና የቨርቹዋል ሪያሊቲ ቋሚ ዐውደ ርዕይ በላሊበላ መከፈቱን ገልጸዋል። ”ላሊበላ በእምነት የታነፀ” በሚል መሪ ሀሳብ የተከፈተው ዐውደ ርዕይ በቀጣይ ሩስያን ጨምሮ ወደ አውሮፓ ሀገራት እና ሰሜን አሜሪካ የመውሰድ ዕቅድ ተይዞ እየተሰራ መሆኑን ተናግረዋል። የሩስያ ዘመናዊ ሥነ-ጽሁፍ አባት የሚሰኘው ዕውቁ ሩስያዊ ባለቅኔ አሌክሳንደር ፑሽኪን 225ኛ ልደት በዓል በቀጣይ ዓመት በድምቀት እንደሚከበር ተገልጿል። በአሌክሳንደር ፑሽኪን ልደት ቀን የተሰየመው የሩስያ ቋንቋ ቀን በቅርቡ በአዲስ አበባ መዘከሩም ይታወሳል።
“የመደመር ትውልድ” መጽሐፍን በኦሮሚያ ክልል ደረጃ የማስተዋወቅ መርሐ-ግብር እየተካሄደ ነው
Mar 21, 2023 12616
አዲስ አበባ መጋቢት 12/2015(ኢዜአ)፦“የመደመር ትውልድ” መጽሐፍን በኦሮሚያ ክልል ደረጃ የማስተዋወቅና የሽያጭ ማስጀመሪያ መርሐ-ግብር በሸራተን አዲስ ሆቴል እየተካሄደ ነው። በኦሮሚያ ክልል ከመጽሐፉ ሽያጭ የሚገኘው ገቢ በባሌ ዞን ለሚገኘው የሶፍ ዑመር ዋሻ የቱሪዝም መሠረተ ልማት ማስገንቢያ እንደሚውል ተገልጿል።   በጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድ የተጻፈው "የመደመር ትውልድ" መጽሐፍ በአፋን ኦሮሞ፣ በአማርኛ እና በእንግሊዝኛ ቋንቋ የተዘጋጀ ሲሆን ሶስት ክፍሎች እና አስር ምዕራፎችም አሉት።   እየተካሄደ በሚገኘው መርሐ-ግብር ላይ የኦሮሚያ ክልል ርዕሰ-መስተዳድር ሽመልስ አብዲሳና የጨፌ ኦሮሚያ አፈ-ጉባኤ ሰዓዳ አብዱረህማንን ጨምሮ የክልሉ ከፍተኛ የመንግስት የስራ ሃላፊዎች፣ የሃይማኖት አባቶች፣ አባ ገዳዎች፣ ዲፕሎማቶች እንዲሁም ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ተገኝተዋል።   የ"መደመር ትውልድ" መጽሐፍ ባለፈው ቅዳሜ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድን ጨምሮ የፌዴራልና የክልል ከፍተኛ የስራ ሃላፊዎችና ሌሎችም እንግዶች በተገኙበት መመረቁ ይታወሳል።
በልጆቿ የጀግንነት ተጋድሎ ነፃነትን ሳትራብ ዘመናትን የተሻገረች-ኢትዮጵያ
Mar 1, 2023 9503
በቀደሰ ተክሌ (ሚዛን አማን ኢዜአ) ነፃነት የሰው ልጅ ከፈጣሪ ከተቸሩት ፀጋዎች አንዱና ዋነኛው ነው፤ በራስ ፈቃድ መወሰን፣ በራስ መሻት መከወንና በራስ ማንነት መኖር የሰው ልጅ የነፃነት አብነቶች ናቸው። ፈጣሪ ይህን ፀጋ የቸረው ያለ አንዳች ቅድመ ሁኔታ ነው። ይሁን እንጂ ይህን ከፈጣሪ የተቸረውን ነፃነት በራሱ በወገኑ የመነጠቅ ዕጣ ፈንታ መግጠሙ አልቀረም፤ ነፃነቱን በራሱ ወገን እየተነጠቀ በራስ ፈቃድ መወሰን የማይችል እንዲሆን ተደረገ። ጥቁር ሕዝቦች በተለይም አፍሪካውያን በነጮች ዘንድ የባርነት ግብር ተሰጣቸው። ቅኝ መግዛት ለእነሱ የኃያልነት መገለጫ አድርገው መረጡ። በዚህም አፍሪካን ተቀራምተው የራሳቸው አደረጉ። ያኔ ቅኝ ግዛት አስተዳደር ዘመናቸው በራስ እምነት መቆም፣ በራስ ባህል፣ ወግና ማንነት መኖር አይታሰብም። የሰው ልጅ ከቆዳ ቀለም ልዩነት በስተቀር በራሱ አምሳል ለተፈጠረው ሰው ተገዥ ይሆን ዘንድ አውሮፓውያን ከእኛ ውጭ ሰው ብለው በግዞት የያዟቸውን አገሮች ዜጎች የስቃይና የመከራ ህይወት እንዲያሳልፉ ፈረዱ። ከባዱን የባርነት ቅንበር በጫንቃቸው ላይ ጫኑ። ማንነታቸውን አስረስተው ያሻቸውን አደረጉ። የቅኝ አገዛዝ ገፈት ቀማሽ እንድትሆን ፅዋ የደረሳት የጥቁሮች ፈርጥ ኢትዮጵያ ግን እንዲህ በቀላሉ ለቅኝ ገዥዎች እጅ አልሰጠችም። ሰውን በሰውነቱ ብቻ የምታከብረው ኢትዮጵያ የልጆቿ ነፃነት በማንም ቁጥጥር ስር እንዲወድቅ አልፈቀደችም።ኢትዮጵያን አፅንቶ ያቆማት በመከባበርና በአብሮነት ላይ የታነፀ ባህል፣ እሴት፣ ወግና ሥርዓት በባዕዳን እጅ ወድቆ ከሚከስም ''እኛ እንቅደም'' የሚል ጠንካራ የሀገር ፍቅርና ወኔ በአበራኮቿ ክፋይ ልብ ውስጥ እንደ አቶን እሳት ተንቀለቀለ። በፈጣሪያቸው እንጂ በምድራዊ ኃይል የሚመኩ አይደሉምና ቅኝ ሊገዛቸው የመጣን የውጭ ወራሪ ኃይል በጀግንነት ታግለው የኢትዮጵያን አንድነት፣ ነፃነትና ሉዓላዊነት ለማስጠበቅና ለማስከበር በአንድ ልብ ወስነው ቀፎው እንደተነካበት ንብ ወደ አውደ ገባሩ ተመሙ። ኢትዮጵያዊ አንድነትን ኃይል፤ ወኔና ሞራልን ትጥቃቸው አድርገው በዓድዋ ተራራ እስከ አፍንጫው ዘመናዊ የጦር መሳሪያ የታጠቀውን የኢጣሊያ ጦር ገጠመ። ደረታቸውን ለጥይት ሰጥተው ተፋለሙ፣ ደማቸውን አፍሰው፣ አጥንታቸውን ከስክሰው ለእኛ ለልጆቻቸው ነፃነትን አወረሱ፤ ለምንምና ለማንም የማይበገረው ኢትዮጵያዊ አንድነትን ትጥቅና ስንቃቸው ያደረጉትን የኢትዮጵያውያንን ከብረት የጠነከረ ክንድ መቋቋም የተሳነው ወራሪ የኢጣሊያ ኃይል ገሚሱ የጎራዴ እራት ሲሆን፤ ቀሪው ቁስለኛና ምርኮኛ ሆነ፤ ሌላው ደግሞ እግሬ አውጣኝ ብሎ ህይወቱን ለማትረፍ እግሩ ወደመራው ፈረጠጠ። ጅግኖች አባቶቻችን ደማቸውን አፍሰው፣ አጠንታቸውን ከሰክሰው የኢትዮጵያ ክብርና ሉዓላዊነት አስጠብቀውና አስከብረው የፈጣሪ ልዩ ፀጋ የሆነውን "ነፃነት" ለዛሬው ትውልድ አስረከቡ። ኢትዮጵያም በትውልድ ቅበብሎሽ ሉዓላዊነቷምን አፅንታ የቆመች ነፃ አገር ሆና ቀጠለች። በዘመኑ የነበረውን ጥቁር ነጭን ማሸነፍ አይችልም የሚለውን አስተሳሰብ በሀገር ፍቅርና ወኔ ወራሪውን የፋሽሽት ኢጣሊያ ኃይል በጦር በጎራዴ አርበድብደው ድል በመንሳት ጥቁር ነጭን ማሸነፍ እንደሚች በቅኝ ገዥዎች የአገዛዝ አስተዳደር ስር ወድቀው ለነበሩ የዓለም ጭቁን ሕዝቦች በተግባር አረጋገጡ። በደማቸው ዘመን ተሻጋሪ ደማቅ የአርነት የታሪክ ድርሳን ጻፋ። በዘመን ጅረት የማይወይብ ታሪክ የካቲት 23 ቀን 1888 ዓ.ም በዓድዋ ተራሮች ላይ ተጻፈ። ኢትዮጵያ በልጆቿ አንድነትና የጀግንነት ተጋድሎ ነፃነት ሳትራብ ዘመናትን ተሻገረች። የነፃነት ዓርማ ሆና ለአፍሪካውያን ታየች። የዓድዋ ድል በቅኝ አገዛዝ አስተዳደር ስር ወድቀው ይሰቃዩ የነበሩ የዓለም ጭቁን ሕዝቦች በተለይም አፍሪካውያን የአርነት ትግል አድርገው የግፍ፣ የስቃይና የመከራ ቀንበርን ከጫንቃቸው ላይ አሽቀንጥረው እንዲጥሉ የፃነት ተምሳሌት ሆነ። በኢትዮጵያ የተለኮሰውን የነፃነት ችቦን አቀጣጥለው ብርቱ የአርነት ተጋድሎ አደረጉ፤ በዓድዋ ድል ከቅኝ ገዥዎች መዳፍ አፈተለኩ። የጥቁር ጭቁን ህዝቦች ነፃነት በዓድዋ የድል ገድል ለዓለም ታወጀ። አፍሪካውያን በራሳቸው ቋንቋ በነፃነት መናገር፣ በራሳቸው ባህል፣ወግና ሥርዓት እንዲሁም በራሳቸው መሪ ወደ ሚተዳደሩበት ምዕራፍ ተሸጋገሩ።የዓድዋ ድል ነገሮች አልጋ በአልጋ ሆነው በቀላሉ የተገኘ አይደለም። ኢትዮጵያውያውያ ለሀገራቸው ባላቸው ቀናሂነትና ከብረት በጠነከረ አንድነትና በጀግንነት ተጋድሎ ተጋምዶ በተደረገ እልህ አስጨራሽ ትግል እንጂ። የዓድዋ ድል ዛሬም ወደ ጀመርነው የልማት፣የዕድገትና የብልፅግና ማማ ላይ የሚያደርሰን መሰላል ነው። ይህ የሚሆነው ግን የአንድነት ኃይል ከጀግንነት ወኔ ሳይነጣጠል ፀንቶ ሲቆይ ብቻ መሆኑ እሙን ነው። ቀደምት አባቶቻቸን የዓድዋ ከፍታን በክብር መቆናጠጥ የቻሉት ዘር እየቆጠሩ ሳይሆን በኢትዮጵያዊ አብሮነትና አንድነት ተጋምደውና ተሰናስለው ነው። ያላቸውን የአንድነት ኃይል ተጠቅመው ድልን ተጎናጸፉ። በየዓመቱ ዓድዋን መዘከር ራስን ''እኔስ ምን ማድረግ እችላለሁ?'' በሚል እሳቤ ከሆነ ዓድዋ ህያው ነው፤ ወደ አለምነው የስኬትና የብልፅግና ከፍታ ላይ የአንድነታችን ኃይሉ እንደሚያደርሰን እሙን ነው። እንደ ቀደምት አባቶቻችን በተጋመደ ኅብረ ብሔራዊ አንድነታችንን በማጠናከር በኢኮኖሚው፣ ማኅበራዊ፣ በፖለቲካው ያሉ ፈተናዎችን በሀሳብ ልዕልና በማሸነፍ ለሌላ ድል መትጋት አለብን። አንድነታችንን በማፅናት በኅብረት ለኢትዮጵያ ከፍታ መትጋት ከሁላችንም ይጠበቃል።"ድር ቢያብር አንበሳ ያስር" እንዲ ሀገራዊ ብሂሉ ከተባበርን የማናልፈው ፈተና አይኖርም። አንዴ በጦርነት ሌላ ጊዜ በድርቅና በሌሎች መንስኤዎች ያጋጠሙንን ተግዳሮቶች በአብሮነት ተጋፍጠን ድል እያደረግን መጥተናል። ፈተና ሁሌም ይኖራል፤ ማሸነፍና መሸነፍ ግን በእኛ ፅናትና ጥንካሬ ይወሰናል። ለወደፊትም የሚያጋጥመንን ፈተና አንድነታችንን አፅንተን ኅብረታችን ለሀገራችን ልማት፣ ዕድገትና ብልፅግና በማዋል በርካታ ዓድዋዎችን እንሰራለን። የዓድዋ ድል ከኢትዮጵያ አልፎ ለመላው ጥቁር ጭቁን ህዝቦች የኩራት ምንጭ የነፃነት ዓርማ ነው። የዓድዋን ታሪክ መጠበቅና መደጋገም የእኛ የኢትዮጵያውን ኃላፊነትና ግዴታ ነው። ልዩነትን መስበክ ከኢትዮጵያዊ ከፍታ መሸራተት ነው። እኛነትን ረስቶ እኔ ማለት የዓድዋን ታሪክ መሸጥ ነው። ኢትዮጵያውያን አንድ ሆነን እንጂ ተከፋፍለን የሰራነው ታሪክ የለም። የትናንት መልካም ስምና ዝና ከዘመኑ ጋር አብሮ ከፍ ከፍ እያለ አብቦ ማፍራት እንጂ፤ በልዩነት አስተሳሰብና አመለካከት ሊኮሰምን አይገባም። የኢትዮጵያውያን የአንድነትና የሉዓላዊነት መገለጫ፣ የዓለም ጭቁን ሕዝቦች የነፃነት ተምሳሌ-ዓድዋ ለዘላለም በክብር ሲዘከር ይኖራል‼  
በአዲስ አበባ ከሚያዚያ 16 ጀምሮ የነዳጅ ግብይት ሙሉ በሙሉ በኤሌክትሮኒክስ የክፍያ መንገዶች ብቻ ይፈጸማል-ባለስልጣኑ
Apr 6, 2023 8799
አዲስ አበባ መጋቢት 28/2015(ኢዜአ)፡ በአዲስ አበባ ከሚያዚያ 16 ጀምሮ የነዳጅ ግብይት ሙሉ በሙሉ በኤሌክትሮኒክስ የክፍያ መንገዶች ብቻ እንደሚፈጸም የነዳጅና ኢነርጂ ቁጥጥር ባለስልጣን ገለጸ። የነዳጅና ኢነርጂ ቁጥጥር ባለስልጣን የነዳጅ ግብይት በኤሌክትሮኒክስ ክፍያ መንገዶች ብቻ የሚፈፀምበትን የድርጊት መርሐ ግብር በተመለከተ ከባለድርሻ አካላት ጋር ዛሬ በአዲስ አበባ ተወያይቷል።   የውይይቱ ዓላማ በመዲናዋ የሚገኙ ሁሉም የነዳጅ ማደያዎችና ኩባንያዎች በአሰራሩ ዙሪያ የጋራ ግንዛቤ እንዲይዙ ለማስቻል መሆኑ ተነግሯል። በዚህ ወቅት የነዳጅና ኢነርጂ ቁጥጥር ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር ወይዘሮ ሳህረላ አብዱላሂ፤ ባለስልጣኑ የነዳጅ ግብይትን በኤሌክትሮኒክስ ክፍያ ለማድረግ የተለያዩ ስራዎችን ሲሰራ መቆየቱን ተናግረዋል። በዚህም ቀደም ብሎ ከነዳጅ ማደያና አከፋፋይ ኩባንያዎች ጋር ሲሰራ መቆየቱን ገልፀው፤ አሁን ደግሞ ለሙሉ ትግበራው ባለድርሻ አካላትን ያሳተፈ ውይይት ተደርጓል ብለዋል። በአዲስ አበባ የኤሌክትሮኒክስ የክፍያ ስርዓቱ በአማራጭነት ለሙከራ እየተተገበረ መሆኑን ጠቅሰው፤ ከሚያዚያ 16 ጀምሮ የነዳጅ ግብይት በአስገዳጅ ሁኔታ ሙሉ በሙሉ በኤሌክትሮኒክስ ክፍያ መንገዶች ብቻ እንደሚፈጸም ተናግረዋል። በመሆኑም ህብረተሰቡ ማንኛውም የነዳጅ ግብይት በኤሌክትሮኒክስ ብቻ የሚፈጸም መሆኑን ተገንዝቦ ከወዲሁ አስፈላጊውን ዝግጅት ሊያደርግ እንደሚገባ አሳስበዋል። የነዳጅ ግብይት በኤሌክትሮኒክስ ክፍያ አተገባበር በሀገር አቀፍ ደረጃ ከሀምሌ አንድ ጀምሮ በአስገዳጅነት እንደሚተገበርም ጠቁመዋል። በኢትዮ ቴሌኮም ቺፍ ሞባይል መኒ ኦፊሰር ብሩክ አድሃነ፤ የነዳጅ ግብይትን በኤሌክትሮኒክስ ክፍያ መንገዶች በማድረግ ረገድ በቴሌ ብር ውጤታማ ስራ ሲሰራ ቆይቷል ብለዋል። ለዚህም ባለፉት ዘጠኝ የሙከራ ወራት በቴሌ ብር ብቻ ከ30 ቢሊዮን ብር በላይ የነዳጅ ግብይት መፈጸሙን አንስተዋል። የነዳጅ ግብይቱን በአግባቡ በኤሌክትሮኒክስ የክፍያ መንገዶች ለማከናወን የሚያስችል ዘመናዊ የቴክኖሎጂ መገንባቱንም እንዲሁ። የኢትዮጵያ ነዳጅ ማደያዎች ማኅበር አባል የሆኑት አቶ ሚካኤል ገብረስላሴ እና የማህበሩ የቦርድ አባል አቶ ኤፍሬም ተስፋዬ የነዳጅ ግብይት ስርዓቱ በኤሌክትሮኒክስ ክፍያ መንገዶች ብቻ መሆኑ ዘርፈ ብዙ ጠቀሜታ አለው ብለዋል። በተለይ ለነዳጅ አዳዮች ጥሬ ገንዘብ በመቁጠር የሚያባክኑትን ጊዜ ከመቅረፍ አንፃር እንዲሁም በማደያዎች የሚቀመጥ የግብይት ገንዘብ እንዳይኖር በማድረግ የደህንነት ስጋትን እንደሚፈታ ተናግረዋል። በተጨማሪም መንግስት የነዳጅ ምርት ከመነሻው እስከ መድረሻው ያለውን ስርጭት ሂደት መረጃ እንዲኖረው እና ነጋዴዎችም ግብርና ታክስ እንዳያጭበረብሩ በማድረግ ቴክኖሎጂው ትልቅ ሚና አለው ነው ያሉት።  
ለላቀ ውጤት - የተማሪ መምህርና ወላጆች ጥምር ጥረት
Mar 27, 2023 8493
በሃብታሙ ገዜ ስልጡን የመንገድ ጠበብቶች በጥንቃቄ የከተማ ውብ ገፅታ አልበሰው ባነጿት ከዚራ አካባቢ የሚገኘው የድሬዳዋ አስተዳደር ምክር ቤት አዳራሽ በሰው ተሞልቷል። የተሰበሰቡት ወጣት ተማሪዎች፣ የድሬደዋ አመራሮች፣ የትምህርት ዘርፍን የሚመሩ አካላትና ወላጆች በፈገግታ ተሞልተዋል። ይበልጥኑ ከወጣቶቹ ገፅታ የሚንፀባረቀው የደስታ ፈገግታ ለአዳራሹ የተለየ ብርሃን ደርቦለታል። የደስታቸው ምንጭ ደግሞ አምና የተፈተኑትን የ12ኛ ክፍል ብሔራዊ ፈተና በላቀ ውጤት አልፈው ሽልማት በመቀበል ላይ መሆናቸው ነው። የአዳራሹን የሽልማት መርሃ ግብር የሚመራው ሰው ድንገት "የዛሬው ልዩ ክስተት ከሚሸለሙት ተማሪዎቻችን መካከል ከ600 በላይ ውጤት በማምጣት ከወንድሞቿ ጋር ሦስት ሆነው ወደ ዩኒቨርሲቲ የሚገቡ የአንድ ቤተሰብ አባላት መገኘታቸው ነው" ሲል ተናገረ። ይሄኔ አዳራሹ በጭብጨባ ተናጋ፤ ሁሉም ተሰብሳቢ በአንድነት ቆሞ ጭብጨባውን አቀለጠው። ለሽልማት ወደ አደባባዩ የመጡት በደስታ ፀዳል የወረዙት የወላጅ ተወካይ እንጂ የድሉ ባለቤት የሆኑት እነዚህ ሦስት ተማሪዎቹ አይደሉም። በአዳራሹ የተሰባሰቡት የድሬዳዋ አስተዳደር ከንቲባ ከዲር ጁሃርና የካቢኔ አባላት እንዲሁም ተሸላሚዎቹ ተማሪዎች "የዓመቱ የተለየ ክስተት የሆኑትን ተማሪዎች" ለማየት ዓይኖቻቸው ቢባዝንም አልተሳካም። ለምን ካላችሁ ተማሪዎቹ ወደ ተመደቡበት አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በመጓዛቸው ነው። የመድረኩ የድምፅ ማጉያ ባለቤትም ሆነ ተሰብሳቢዎቹ የዓመቱ ክስተት የሆኑት ኒያ ሰላሃዲን 602፤ አሊ ሰላሃዲን 556፣ አማን ሰላሃዲን 526 ያመጡት ተማሪዎች መንትዮች መሆናቸውን ቢያውቁ ኖሮ አዳራሹ ሌላ የግርምት ደስታን ባስተናገደ ነበር። ሽልማቱን ያበረከቱት የድሬዳዋ አስተዳደር ከንቲባ ከዲር ጁሃር ተሸላሚዎች በጥረታቸው በትጋታቸው ባመጡት ውጤት መደሰታቸውን አብስረዋል። አገር በዜጎች አንድነትና መተባበር እንደሚፀናው፤ የተማሪዎች ውጤትም በተማሪዎችና በመምህራን ጥረት ብቻ ሳይሆን በወላጆች ጠንካራ ክትትልና ድጋፍ ጭምር የሚመጣ ነው። "በተለይ ከአንድ ቤተሰብ የበቀሉት ተማሪዎችና የዛሬው ሽልማት እና ውጤት ያስተማረን ይህንኑ ነው" ብለዋል ከንቲባው። በዚህ አደራሽ ውስጥ የሁሉም ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ርዕሰነ-መምህራን ታድመዋል። እንደ ድሬደዋ አስተዳደር ከተፈተኑት ከ3 ሺህ 700 በላይ ተማሪዎች መካከል በቀጥታ ያለፉት 250 ተማሪዎች ብቻ ናቸው። ለመጣው ውጤት ተሞጋሹም ተወቃሹም የዘርፉ አመራሮች፣ ተማሪዎች፣ መምህራንና ወላጆች ናቸው። የድሬዳዋ አስተዳደር ትምህርት ቢሮ ኃላፊ ወይዘሮ ሙሉካ መሐመድ "ለመጣው ዝቅተኛ ውጤት በትምህርት ዘርፍ ውስጥ ያለነው በሙሉ ተጠያቂዎች ነን" ብለዋል። ኃላፊዋ ሌላውም ከዚህ ትምህርት መውሰድ እንዳለበት ነው የገለጹት። እንደ አስተዳደሩም የትምህርት አመራሮች፣ ርዕሳነ መምህራን፣ መምህራንና ወላጆች ያካተተ ኮሚቴ ተዋቅሮ የተሻለ ውጤት ለማምጣት የተቀናጀ እንቅስቃሴ መጀመሩን አውስተዋል። በመንግስት የ12ተኛ ክፍል መልቀቂያ ብሔራዊ ፈተናን ከኩረጃ ነፃ ለማድረግ የተወሰደው እርምጃ ተማሪዎች በጥረታቸውና በብቃታቸው የልፋታቸውን ውጤት እንዲያገኙ ያስቻለ ነው። የፈተና አሰጣጡና ውጤቱ እንደአገር ያለንበትን አዘቀት አስተምሮ ለትምህርት ጥራት መረጋገጥ፤ ብቁና በራስ የሚተማመን ዜጋ ለማዋለድም ጥርጊያ መንገድ ሆኖ አልፏል ማለት ይቻላል። መንግስት የትምህርት ጥራትን ከታችኛው እርከን ጀምሮ ለማረጋገጥም በዘርፉ ሙሁራን ጥልቅ ጥናት ላይ ተመስርቶ ያዘጋጀውን የትምህርት ፍኖተ ካርታ መሠረት ያደረገ ስርዓተ ትምህርት ቀርጾ ዘንድሮ እስከ 8ተኛ ክፍል ተግባራዊ አድርጓል። ለመማር ማስተማሩ መጻህፍት ተዘጋጅተው ለመምህራን ስልጠና በመስጠትም ተግባራዊ እየተደረገ ይገኛል። በሚቀጥለው ዓመትም በሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ለመጀመር ዝግጅት እየተደረገ ነው። በሽልማት ሥነስርዓቱ ላይ እንደታየው ለተማሪዎች ውጤት ማማር የወላጆች ሚና የጎላ ነው። ወላጆች ተገቢውን ድጋፍ እና ጥብቅ ክትትል ካደረጉ የሚፈልገው ለውጥና ውጤት ማምጣት ይቻላል። ወይዘሮ ሙሉካ በአትኩሮት ከገለጹት ሃሶቦች መካከል ዋናዎቹን ሰበዞች መዝዤ፤ "ተጠያቂዎቹ እኛው ነን" የሚለውን ሃሳብ አንግቤ ለድሬዳዋና ለአገር ከፍ ሲል ለዓለም ህዝብ ጭምር በየዘርፉ ታላላቅ ሙሁራን ወደ አፈሩት የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች አመራሁ። ድንገት ሃሳቤን ቀለበስኩት። መነሻዬ የወላጆች ኃላፊነት እና ድጋፍ መሆኑን መርሳት ዞሮ ዞሮ የምፅፈው መዳረሻ መርሳት ይሆንብኛል ብዬ ነው። እናም ወደ ሦስቱዎቹ፤ የዓመቱ ክስተቶች አባት አመራሁ። ድሬዳዋን ለሁለት እኩሌታ የሚከፍላትን የደቻቱን ድልድይ ተሻግሬ ወደአንድ የግል የሕክምና አገልግሎት መስጫ ሆስፒታል ገባሁ። አምሮ በተሰናዳው ሆስፒታል ውስጥ ሙያዊ ኃላፊነታቸው እየተወጡ አገኘኋቸው፤ የማህፀንና የፅንስ ስፔሻሊስት ዶክተር ሰላሃዲን ዩሱፍን። የውጤታማ ተማሪዎቹ ወላጅ ናቸው፤ በ1970 ዎቹ ወደ ከፍተኛ የትምህርት ተቋም መዝለቅ በመርፌ ቀዳዳ የመሹለክ ያህል በሚቆጠርበት ዘመን በከፍተኛ ማዕረግ አልፈው በቀሰሙት ዕውቀትና ጥበብ የሰዎችን ሕይወት እየታደጉ ይገኛሉ። ዶክተር ሰላሃዲን ለትምህርት ጥራት መውደቅ ወደ ዩኒቨርሲቲ በስርቆትና ኩረጃ የመግባት ዝንባሌዎች እንደሆኑና ይሄም ሁሌም የሚያንገበግባቸው ጉዳይ መሆኑን አጫወቱኝ። መንግስት በተለይ የትምህርት ሚኒስትሩ ፕሮፌሰር ብርሃኑ ነጋ እና ባልደረቦቻቸው በሁለተኛ ደረጃ የፈተና አሰጣጥ ላይ የወሰዱት እርምጃ አስደስቷቸዋል። "በተለይ ተማሪዎች በትምህርት ቤት ከሚያሳልፉት ጊዜ በበለጠ ከወላጆቻቸው ጋር ያላቸው ጊዜ ይበልጣል። ከሁሉም ነገር በላይ ለትምህርት ትኩረት ማድረጋቸውን መከታተልና መደገፍ የኛ ፋንታ ነው፤ አንዴ መስመር ከያዙ የሚመልሳቸው ችግር አይኖርም" ይላሉ። ሦስቱ ልጆቻቸውን በዚህ መንገድ በመደገፍ እና ከትምህርት ቤታቸው ጋር የጠበቀ ግንኙነት በመፍጠር የተሻለ ውጤት እንዲያመጡ አስችለዋል። 604 ያመጣችው ስኮላርሽፕ ሺፕ አግኝታ ወደ ውጭ ሄዳለች፤ ሁለቱ ደግሞ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ትምህርታቸውን እየተከታተሉ ናቸው። "ለልጆቼ የፈለጉትን የማድረግ አቅም ቢኖረኝም ያለትምህርት የሚፈጠር አንዳች ነገር እንደሌለ ገብቷቸው ለውጤት በቅተዋል" ይላሉ ዶክተር ሰላሃዲን። ብዙ የመስራት እንጂ ብዙ የመናገር ዝንባሌ የማይታይባቸው እኚህ የታታሪዎች አባት ለትምህርት ጥራት መረጋገጥ እና ውጤታማ ተማሪዎችን ለማፍራት በሚደረግ ጥረት የወላጆች ክትትልና ድጋፍ ወሳኝ መሆኑን ነው በአፅንኦት ያሳሰቡት። "የሽልማቱ መርሃ ግብር ወደሌላ አካባቢ በሄድኩበት አጋጣሚ በመካሄዱ ሳልገኝ ቀረሁ፤ በጣም የቆጨኝና ቅር ያለኝ ዕለት ሆኖ አልፏል" ብለዋል። እሳቸውን ጨምሮ አንቱ የተሰኙ ሙሁራን ያፈራው የድሬዳዋ አጠቃላይ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ርዕሰ መምህር ፍቃዱ ሰንበቶ፤ የማርያም ሰፈር አንደኛና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ርዕሰ መምህር ኢጀታ መኮንን ካለፈው ክፍተት በመማር ዘንድሮ የተሻለ ውጤት እንዲመጣ የተማሪዎች አመለካከት ላይ ለውጥ እና እችላለሁ የሚል መርህ የማስረጽ ሥራ ተሰርቷል ብለውኛል። ለውጤቱ ቀዳሚ ባለቤት ተማሪዎች ቢሆኑም ከወላጆቻቸው ጋር የጠበቀ ግንኙነት በመፍጠር የተለያዩ የማካካሻና ለፈተና ዝግጁ የሚያደርጉ ተግባራት እየተከናወኑ መሆናቸውን ነው ርዕሳነ መምህራኑ የገለጹት። ቅኝቴን በመቀጠል ሽቅብ ወደ ሳብያን ሁለተኛ እና የመሰናዶ ትምህርት ቤት አመራሁ። ይህ ትምህርት ቤት በከተማዋ ካሉት ትምህርት ቤቶች በውጤታማነት እና በብዛት ተማሪዎችን ወደ ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት በማሳለፍ ረገድ ወደር አልነበረውም፤ ባለፉት ዓመታት። ከተመሠረተ 22 ዓመታትን ያስቆጠረው ይህ ትምህርት ቤት በምክትል ርዕሰ መምህርነት የሚመሩት አቶ በፍቃዱ ወልደሰማያትን አገኘኋቸው። ትምህርት ቤት በ2014 ዓ.ም የ12ኛ ክፍል ብሔራዊ ፈተና ካስፈተናቸው ከ800 በላይ ተማሪዎች መካከል ያለፉት 20 ናቸው። የመጣው ውጤት ያለንበትን ደረጃ ፍንትው አድጎ ያሳየን መሆኑን ተከትሎ መሠረታዊ የሆኑት ችግሮች በጋራ ተነቅሰው ለመጪው ጊዜ የተሻለ ውጤት ለማምጣት የጋራ ኮሚቴ ተዋቅሮ ወደ ሥራ ተገብቷል። አቶ በፍቃዱ እንዳሉት ከድሬዳዋ ዩኒቨርሲቲ ጋር የጋራ የመግባቢያ ሰነድ በመፈራረም ትምህርት ቤቱን ሞዴል ትምህርት ቤት ለማድረግ እየተሰራ ሲሆን ለዘንድሮው ተፈታኞች ልዩ የማጠናከሪያ ትምህርት እየተሰጠ ነው። እነዚህን ሥራዎች የተማሪ፣ መምህርና ወላጅ ህብረት በቅርበት እንዲከታተል ተደርጓል። ለተማሪዎች ውጤት ማማር የወላጆች የቅርብ ክትትልና ደጋፍ መሠረታዊ ጉዳይ ነው የሚሉት አቶ በፍቃዱ፣ ለዚህ ጉዳይ ትምህርት ቤቱ ልዩ ትኩረት እንደሚሰጠው ነው የገለጹት። "በተለይ ወላጆች በትምህርት ውጤታማነት ላይ ሚናቸውን እንዲወጡ ልክ እንደ ዶክተር ሰላሃዲን አይነት ቤተሰቦች ተሞክሮ የማስፋት ሥራ ለመስራት ትምህርት ቤቱ አቅጣጫ አስቀምጧል" ብለዋል። "ፍቃደኛ ከሆኑ የመጀመሪያው እንግዳችን ዶክተር ሰላሃዲን በማድረግ ለወላጆች ህብረት ተሞክሮን እንዲያካፍሉ እናደርጋለን " ብለዋል። በድሬዳዋ ታሪክ ከፍ ሲልም እንደ አገር በ12ተኛ ክፍል ብሔራዊ ፈተና ከ1990 ዎቹ ዘመን ጀምሮ እንዲህ አይነት ዝቅተኛ ውጤት አለመምጣቱን የሚገልጹት ደግሞ የትምህርት ቤቱ አንጋፋ መምህር እዮብ ረታ ናቸው። የፊዚክስ መምህሩ እንደሚሉት የአምናው ክፍተት በሰከነ መንፈስ ታይቶ ዘንድሮ የተሻለ ሥራ ለመስራት መምህራን በጥሩ መንፈስ ጉዞ ጀምረዋል። ወላጆችም ልጆቻቸውን ትምህርት ቤት መላክ ብቻ ሳይሆን የዕለት ተዕለት ክትትልና ድጋፍ ማድረግ እንደሚጠበቅባቸው ነው የገለጹት። "የተማሪዎች የትምህርት ቤት ቆይታ ለሰዓታት ብቻ የተወሰነ መሆኑን በመረዳት ወላጆች በስነ ምግባር የታነፀ በራስ የሚተማመን ዜጋ ለማፍራት የተጀመረውን ጉዞ መደገፍ አለባቸው" በትምህርት ቤቱ የዘንድሮው የ12ተኛ ክፍል ተፈታኝ ተማሪ ረደኤት ገነሙ በበኩሏ "እንደአገር በዩኒቨርሲቲዎች የተጀመረው የፈተና አሰጣጥ ኩረጃን የሚጠየፍ በራሱ ጥረት ውጤት ለማምጣት የሚተጋ ትውልድ ለመፍጠር ያግዛል" ብላለች። በትምህርት ቤቱ የተጀመረው ልዩ ዕገዛ መጠናከርና መቀጠል እንዳለበት የምትገልጸው ተማሪ ረድኤት ወላጆቿ ተገቢውን ድጋፍ ከማድረግ በተጨማሪ ከመምህራን ጋር የጠበቀ ግንኙነት በመፍጠር የልጆቻቸውን ትምህርት ሊከታተሉ እንደሚገባ አውግታኛለች። እኔም ሆንኩ የዘንድሮ ተፈታኞች ትምህርት ቤታችንንና ድሬዳዋን በውጤት ለማስጠራት ጠንክረን እያጠናን ነው ብላለች። ከገጠር ከተማ ተጉዞ የሚማረው የድሬዳዋ አጠቃላይ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት የዘንድሮ ተፈታኝ ተማሪ አላሙዲን አልይ በበኩሉ፤ መንግሥት የፈተና ኩረጃን ለማስቀረት የጀመረውን ተግባር ይበልጥ ማጠናከር እንዳለበት ነው የገለፀው። "የዘንድሮ የመምህራን ድጋፍ የተለየ ነው፤ እኛም ልዩ የጥናት ጊዜ እንዲጀመር ጫና እየፈጠርን ነው፤ ወላጆቼም በአቅማቸው እየደገፉኝ በመሆኑ ቀሪው ሥራ የኔ ጥረትና ብርታት ይሆናል፤ ልፋቴ ውጤት እንዲያስገኝ የስርቆትና የኩረጃ ሂደት መወገድ አለበት" ብሏል ተማሪ አላሙዲን። ከሳብያን ሁለተኛ ደረጃና መሰናዶ ትምህርት ቤት ግቢ ለቅቄ ስወጣ ዶክተር ሰላሃዲን ዩሱፍ ያሉኝ ትዝ አለኝ። "ለተሞክሮ የሚሆን ነገር እኔ ጋር ካለ ያለችኝን ጊዜ አብቃቅቼ ለዘንድሮው ተፈታኞች ሃሳቤን ለማካፈል ዝግጁ ነኝ" ያሉኝ በአዕምሮዬ ደጋግሞ እያቃጨለብኝ ጉዞዬን ቀጠልኩ። ለመውጫ ያህል፤ በድሬዳዋ አስተዳደር ዘንድሮ በመንግሥት እና በግል 22 ትምህርት ቤቶች ከ5 ሺህ በላይ ተፈታኞች በትምህርት ገበታ ላይ ናቸው። እነዚህ ተፈታኞች በራሳቸው ጥረት የተሻለ ውጤት እንዲያመጡ በየአቅጣጫው የተቀናጀ ድጋፍ የማድረግ ጅምር ተግባራት ተስተውለዋል፤ ይሄ በቀጣይም ተጠናክሮ መቀጠል አለበት። ይህን ዙሪያመለስ ድጋፍ በማጠናከር ተማሪዎቹን ለውጤት ማብቃት በሁሉም ዘንድ ለአፍታ መዘንጋት የለበትም። መድረሻውን ለማሳመር መነሻውን አድምቶ ማበጃጀት ግድ እንደሚልም እንዲሁ።
ተመድ በሶሪያ በርዕደ መሬት ለተፈናቀሉ ዜጎች የሚውል የ397 ሚሊየን ዶላር ድጋፍ ጥሪ አቀረበ
Feb 15, 2023 8109
አዲስ አበባ (ኢዜአ) የካቲት 8/2015 የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ጸሓፊ አንቶኒዮ ጉተሬዝ በሶሪያና ቱርክ ድንበር አቅራቢያ በደረሰው ርዕደ መሬት ሳቢያ ከቤታቸው የተፈናቀሉ ሶሪያውያንን ለማገዝ የ397 ሚሊየን ዶላር ድጋፍ ጥሪ አቀረቡ። ዋና ጸሓፊው ጥሪውን ያቀረቡት ባሳለፍነው ሳምንት በቱርክና በሶሪያ ድንበር አቅራቢያ በደረሰው ርዕደ መሬት ሳቢያ ከቤታቸው የተፈናቀሉ አምስት ሚሊዮን የሚጠጉ ሶሪያውያንን ለማገዝ ነው። በኒውዮርክ በሰጡት መግለጫ ሶሪያውያኑን ለማገዝ የተጠቀሰው የገንዘብ መጠን ለሶስት ወራት ጊዜ ብቻ የሚበቃ መሆኑን ጠቅሰው የሚመለከታቸው ሁሉ የድርሻቸውን እንዲወጡም ጥሪ አቅርበዋል። ከአደጋው በኋላ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት 50 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር አስቸኳይ ድጋፍ ማቅረቡን ገልጸው ተጨማሪ እገዛዎች አሁንም እንደሚያስፈልጉ አጽንኦት ሰጥተው ተናግረዋል። በድርጅቱ ስር የሚገኙ የተለያዩ ተቋማትና አጋር አካላት በጋራ በሚያቀርቡት ገንዘብ፤ አስቸኳይ ድጋፍ ለሚፈልጉ ሶሪያውያን የመጠለያ፣ የጤና፣ የምግብ እንዲሁም ሌሎች አስቸኳይ ድጋፎች እንደሚደረጉ አብራርተዋል። ተመሳሳይ የድጋፍ ማዕቀፍ በቱርክ ድንበር ለሚገኙ ዜጎች እየተጠናቀቀ እንደሚገኝም ዋና ጸሓፊው ተናግረዋል።
ሽሬ ወአክሱም (የአልፎ ሂያጁ ማስታወሻ)
Jan 25, 2023 7995
ሽሬ ወአክሱም (የአልፎ ሂያጁ ማስታወሻ) አየለ ያረጋል (ኢዜአ) መዳረሻዬ ሽሬ እንዳስላሴ ነው። ለዘገባ ሥራ ከባህርዳር- ጎንደር- ደባርቅ- ሸሬ መንገድ ከሚዲያ ባልደረቦች ጋር እየተጓዝኩ ነው። የጥምቀት ሙሽራዋ ጎንደር እየተኳኳለች ነበር። ደባርቅ ከመድረሴ በፊት ዳባት ትገኛለች-የደጃች አያሌው ብሩ ቁርቁር ከተማ። ደጃች አያሌው ትውልዳቸው በጌምድር ጋይንት ቢሆንም ግዛታቸውና ኑሯቸው ዳባት ነበር። ሞገደኛው ደጃዝማች አያሌው ብሩ በጎንደር ማኅበረሰብ ዘንድ ዝናቸው የናኘ ነው። ደጃዝማች አያሌው በ20ኛው ክፍለ ዘመን መባቻ (ከልጅ ኢያሱ እስከ አጼ ኃይለሥላሴ ዘመነ-መንግሥት) ታሪካዊ ክንውኖች ጉልህ ተሳትፎ አላቸው። አንዷን ብቻ ልምዘዝ። ራስ ተፈሪ ‘ንጉሠ-ነገሥት አጼ ኃይለሥላሴ’ ደጃች አያሌው የቅርብ ዘመዳቸውን ራስ ጉግሳ ወሌ ብጡልን (የንግሥት ዘውዲቱን ባለቤት) ወግተው የጎንደር ግዛት ‘ራስ’ ተብለው ለመሾም ቃል ቢገባላቸውም፤ ተልዕኳቸውን ተወጥተው ቃሉ ባለመፈጸሙ ደጃዝማቹ ከአጼው ጋር መቀያየማቸው አልቀረም። በዚህም:- "አያሌው ሞኙ፣ ሰው አማኙ ሰው አማኙ፣ የአያል ጠመንጃ፣ ስሟን እንጃ ስሟን እንጃ…” በማለት የጎንደር አዝማሪ አዚሟል። ዛሬም ይህ ግጥም የብዙ ባህላዊ ዘፈኖች አዝማች ነው። ደጃች አያሌው ብሩ ደፋር ናቸው ይባላል። ከአጼ ኃይለሥላሴ ጋር ቢቀያየሙም በ1928 ዓ.ም ፋሺስት ኢጣሊያ ወረራ ሲመጣ ቅድሚያ ለአገሬ ብለዋል። ‘የተደበቀው ማስታወሻ’ በተሰኘው የዶክተር ሀራልድ ናይስተሮም (ትርጉም ገበየሁ ተፈሪ እና ደሳለኝ አለሙ) መጽሐፍ እንደተጠቀሰው ደጃች አያሌው “ንጉሡ እንደኛ ሰው ናቸው። ኢትዮጵያ ግን የሁላችንም ናት" ብለው ጦራቸውን መርተው በሽሬ ግንባር ዘምተዋል። ጉዟችን ቀጥሏል። ደባትን እያለፍን ነው። ‘እንኳን ደህና መጡ፤ ወደ ጭና ታሪካዊቷ ሥፍራ’ የምትለዋን ታፔላን በስተግራ እያየን ወደ ደባርቅ ገሰገስን። የሰሜን ተራሮች የብርድ ወጨፎ ያረሰረሳትን ደባርቅን ከማለፋችን ሊማሊሞ ጠመዝማዛ ቁልቁለት ተቀበለን። አስፈሪ የሊማሊሞ መልክዓ ምድር የደጋው ሰሜን ውርጭ እና የተከዜ በርሃ ኬላ ነው። ባለቅኔው ጸጋዬ ገብረመድህን “የሰማይ የምድሩ ኬላ፣ የየብስ የጠፈሩ ዋልታ አይበገር የዐለት ጣራ፣ አይመክተው መከታ ሊማ-ሊሞ አድማስ ሰበሩ፣ በጎማ ፈለግ ይፈታ? በትሬንታ እግር ይረታ?…” ብሎ የመኪና መንገድ ተገንብቶበት በማየቱ ግርምቱን የተቀኘለትም ለዚህ ይመስላል። ከሊማሊሞ ቁልቁለት በኋላ አዲ-አርቃይ፣ ዛሪማ፣ ማይፀብሪ እና ሌሎች የጠለምት ወረዳ ከተማዎችን አልፈን፤ የዋልድባ ረባዳማ አካባቢዎችን ተሻግረን ተከዜ ወንዝ ደረስን። የዚህን መንገድ እና ተከዜ ወንዝን ሳስብ የሀዲስ ዓለማየሁ ትዝታ አስተከዘኝ። የፋሺስት ኢጣሊያ ወራሪ ጦር የወገንን ጦር ፊት ለፊት መቋቋም ሲሳነው በሰው ልጆች ላይ ተደርጎ የማያውቅ መርዝ በጅምላ የፈጀበት አሳዛኝ ታሪክ ነበር። በተከዜ ወንዝ ውሃን በመመረዝ የወገን ጦር ያለቀበት ሥፍራ ነው። የተከዜ ሸለቆ በኢትዮጵያዊያን ደምና አጥንት ዋጋ የተከፈለበት ነው። ሀዲስ ዓለማየሁ በአንድ ዕለት የተመለከቱትን እንዲህ ጽፈውታል። “የተከዜ ውሀ እመሻገሪያው ላይ ሰፊና ፀጥ ያለ ነው። ታዲያ ያ ሰፊ ውሀ፤ ገና ከሩቅ ሲያዩት ቀይ ቀለም በከባዱ የተበጠበጠ ይመስላል። “ምን ነገር ነው፤ ምን ጉድ ነው?” እየተባባልን ቀረብ ስንል መሻገሪያው በቁሙም በወርዱም ከዳር እስከ ዳር ሬሳ ሞልቶበት የዚያ ሬሳ ደምና ፈርስ ነው። የሰው ሬሳ፣ የፈረስ እና የበቅሎ ሬሳ፣ ያህያ ሬሳ፣ ያውሬ ሬሳ፥ ሬሳ ብቻ! እግር ከራስ ራስ ከእግር እየተመሰቃቀለ እየተደራረበ ሞልቶበት፥ የዚያ ሁሉ ሬሳ ደምና ፈርስ ነው”። ይሉናል። ቀጥለውም “በእውነቱ እንዲህ ያለውን መሳሪያ ምንም ጠላት ቢሆን በሰው ላይ ለማዋል የሚጨክን ሰው፥ ሰብዓዊ ስሜት የሌለው፣ አለት ድንጋይ የተፈጠረበት መሆን አለበት፤ እንዲህ ያለውን መሳሪያ በሰው ላይ ማዋል ሰብዓዊ ህሊና ሊሸከመው የማይችል እጅግ ከባድ መሆኑን ዓለም ሁሉ ያወቀውና ያወገዘው በመሆኑ የኢጣሊያ መንግሥት በኢትዮጵያ ላይ ከማድረጉ በቀር “ሌላ መንግሥት በሌላ አገር ላይ አደረገ’ ሲባል ተሰምቶ የሚያውቅ አይመስለኝም” ብለዋል። ከተከዜ ባህር ማዶ ጉዞዬ ያገኘኋት ሌላዋ ታሪካዊ ሥፍራ እንዳባጉና ናት። እንዳባጉና የወገን ጦር ትልቅ ገድል የፈጸመበት ነው። ጀግኖች አባቶቻችን የጠላት ታንክ ሳያስፈራቸው የጠላት ጅምላ ጨራሽ ቦምብ ጣይ አውሮፕላን ተቋቁመው ጠላትን ድባቅ የመቱበት፤ ወደ አክሱም እንዲያፈገፍግ ያደረጉበት ሥፍራ ነው። “የጠላት ቦምብ ጣይ አውሮፕላን በጦር ሜዳው ትንንሽ ቦምቦች አውቶማቲክ ጠመንጃ ይተኩስ ነበር። አቢሲኒያኖች ደግሞ ከጠላት ጋር ግብግብ ገጥመው ጉዳይም አልሰጡትም ነበር…” ይላል ዶክተር ሀራልድ ‘የተደበቀው ማስታወሻ’ በተሰኘ መጽሐፉ። ይህ አካባቢ በሀገር ፍቅር የነደዱ ኢትዮጵያዊያን ደም ያፈሰሱበት፣ አጥንት የከሰከሱበት፤ ለኢትዮጵያ መስዕዋትነት የከፈሉበት ነው። ይህ የሀገርን ሉዓላዊነት ለማስከበር ዋጋ የተከፈለበት ቀጣና ነው። ቀኑ ተገባዷል። ጉዟችን እንደቀጠለ ነው። እኔም የማሽላ ማሳዎችን ግራ ቀኝ እየተመለከትኩ ለዕለቱ መዳረሻችን ወደሆነችው ሽሬ ከተማ ገባን። ሽሬ በትግርኛ ‘ሽረ’ ሲሉት ይደመጣሉ። በእርግጥ ሽሬን ለመጀመሪያ ጊዜ መርገጤ ነው። ዕለቱም ጥር ሥላሴ ነው። ሽሬ በጥር ሥላሴ ትደምቃለች፤ ሙሉ ስሟም ሽረ እንዳስላሴ ነው። የሽሬ ሥላሴ ጠበል ሽሬ ደርሰን ማረፊያችንን ያዝን። ጊዜው በጣም አልመሸምና ከተማዋን በቀላሉ መቃኘት ይቻላል። ሽሬ ሰፊና ደማቅ የዞን ከተማ ናት። ከመካከላችን የአንደኛው ባለሙያ ቤተሰቦች ሽሬ ነበሩና አስጠሩን። ለሥላሴ ጠበል ግብዣ። ባል እና ሚስቱ ከልክ በላይ መስተንግዶ አደረጉልን። ‘ጠብ እርግፍ አድርገው አስተናገዱን’ ማለት ይቀላል። እንግዳ መቀበል ነባር ኢትዮጵያዊ እሴታችን ቢሆንም ጦርነት ውስጥ ለቆየ አካባቢ የተለየ መልክ ነበረው። እንግዳ አቀባበላቸው በእርግጥም የመሃል አገር ሰው የናፈቃቸው ይመስላል። የተትረፈረፈ እህልና ውሃ አቅርበው በ’ብሉልን፤ ጠጡልን’ ተማጽኗቸው የተነፋፈቀ ቤተ-ዘመድ ግብዣ አስመሰሉት። የሥላሴው ጠበል የሸሬ ጠላ ቀረበ። የሸሬ ጠላ ሳስታውስ ፕሮፌሰር ሽብሩ ተድላ ታወሱኝ። የወቅቱ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ መምሀሩ ፕሮፌሰር ሽብሩ በዘመነ ደርግ በዕድገት በሕብረት ዘመቻ ተማሪዎቻቸውን ይዘው ሽሬ ዘምተው ነበር። በወቅቱ ታዲያ የሸሬ ጠላ ፍቅር ይዟቸው በየጊዜው ሲኮመኩሙ የተመለከቱ ሰዎች ‘ፕሮፌሰሩ ከጠፉ የሚገኙት ጠላ ቤት ነው’ ሲባሉ እንደነበር ‘ከጉሬ ማርያም እስከ አዲስ አበባ’ በተሰኘው ግለ ታሪካቸው አስፍረዋል። ከግብዣ መልስ ከማረፊያ ሆቴል ላይ ሆኜ ከተማዋን ስቃኛት ከጦርነት ድባቴ የተላቀቀች ይመስላል። የአመሻሽ ሕዝቡ እንቅስቃሴም ሆነ እስከ ሌሊቱ አጋማሽ የሚሰሙ የመዝናኛ ቤቶች ሙዚቃዎች የከተማዋን አሁናዊ መልክ የገለጠልኝ ነበር። ንጋት ላይ በቁርስና ቡና ሰዓታት ከሰዎች ጋር መስተጋብሬ ጀመረ። በጦርነት አዙሪት የከረመችው ሽሬና አካባቢው ኑሮ እጅጉን የከበደ ነበር። መልከ-ብዙ ማህበራዊ ቀውሶች አስተናግደዋል። አሁናዊ ምላሻቸው “ተመስገን፤ ያ ሁሉ አለፈ” የሚል ነው። ገበያው ተረጋግቷል፤ ማህበራዊ ኑሮ ተመልሷል። ድህረ-ሰላም ስምምነት ለሽሬ ነዋሪዎች ሁለንተናዊ እፎይታን አንብሯል። ከቀናት በኋላ በአክሱም የታዘብኩትም እንዲህ ነው። ኑሮን ያቀለለው የተቋማት አገልግሎት ጅማሮ በመጀመሪያ ዘገባ ስራዬ መሰረተ ልማትን አገልግሎት ቃኘሁ። ባንክ፣ ቴሌ፣ ሆስፒታል… መሰሎቹን። ተጠቃሚዎችንም፣ አገልግሎት ሰጭ ተቋማት ስራ ሃላፊዎችንም አነጋገርሁ። ከሰላም ስምምነቱ ማግስት ጀመሮ ተቋማቱ ወደስራ መመለሳቸው ከሁለንተናዊ ችግር እንደታደጋቸው ያነሳሉ። በትራንስፖርት እየተንቀሳቀሱ፣ በኤሌክተሪክ ስራዎቻቸውን እየከወኑ ነው። ለሁለት ዓመታት የተቋረጠው አገልግሎት አቅርቦት እና የአገልግሎት ፈላጊዎች ፍላጎት ግን አሁንም ሙሉ በሙሉ ተመጣጣኝ እንዳልሆነ የተጠቃሚዎችም፤ የአገልግሎት ሰጭዎችም ሀሳብ ነው። በሽሬ ስሁል ሆስፒታል የተመለከትኳቸው፤ ያነጋገርኳቸው፤ ከታዳጊዎች እስከ አዛውንት ዕድሜ ያሉ ህሙማን የሰላም አየር ማግኘታቸው የሕይወታቸው ዑደት እንዲቀጥል አድርጓል። ድንገተኛም ሆነ ነባር ህመም ያለባቸው ሰዎች በነጻ እየታከሙ ነው ያገኘኋቸው። ሰላም ከሌለ መታከም ቀርቶ በቅጡ ማስታመም፤ በወጉ መቀበርም እንደማይቻል ገልጸውልናል። የጤና፣ የባንክና የቴሌኮም አገልግሎት የግብዓት ክፍተቶች የማሟላት ሰራዎች እየተከናወኑ መሆኑንም በፌዴራል ደረጃ በየተቋማቱ የተመደቡ አስተባባሪዎች አረጋግጠውልኛል። የጸጥታ አካሉና የህብረተሰቡ ትብብርም የሚያስቀና እንደሆነ ግለሰቦችም፤ የጸጥታ አካላትም ነግረውኛል። አክሱም ጺዮን ማርያም፣ ሽሬ ስላሴ ንግስ፣ የጥምቀት በዓላት ከሶስት ዓመታት በኋላ በአደባባይ ታቦት ወጥቶ ተከብሯል። የፌዴራል ፖሊስ ተወካዮችም ይህንኑ ነው ያረጋገጡልኝ። የመከላከያ ሰራዊት አባላት ከከተማ ነዋሪዎች ጋር ያላቸው ግንኙነት ቤተሰባዊ የሆኑ ይመስላል። እንቅስቃሴያቸውም የሰላማዊ ቀጠና መልክ ያለው ነው፤ ዩኒፎርም ከመልበሳቸው በስተቀር ጀሌያቸውን ይንቀሳቀሳሉ። ይህ ደግሞ መተማመን ከመፍጠር ባለፈ ጦርነት ውስጥ ለቆየ ማህበረሰብ ከስነ ልቦና ጫና እንዲላቀቅ አይነተኛ ሚና እንደላው ይሰማኛል። ኢ-መደበኛ የሽሬና አክሱም ወጎች ያረፍኩበት ሆቴል ባለቤት ‘አደይ’ ተግባቢ ናቸው። ደግ እናት ይመስላሉ። ከገባን ጀምሮ ‘ጠላ ተጎንጩ፤ ቡና ጠጡ’ ጭንቃቸው ነው። ሁለት ቀን ቡና አስፈልተውልናል፤ ጠላ አቅርበው ዘክረውናል። ይህ ሁሉ ሲሆንም ለከተማው እንግዳ መሆናችንን እንጂ ስለሙያችንም ሆነ ስለሌላ ማንነታችን አያውቁም ነበር። ብዙ መጨዋወትና ውሎ አዳር በኋላ ነው ጋዜጠኛ ስለመሆናችን ያወቁት። አደይ ተጨዋች ናቸው። አማርኛ ያዝ ቢያደርጋቸውም ጨዋታቸው ‘ኩርሽም’ ነው- ተሰምቶ የማይሰለች። በአጋጣሚ ‘ሰለክላካ’ ስለምትባለዋ ታሪካዊ ሥፍራ ጠይቄያቸው እያወጋን ነበር። ‘እንደእናንተ ወጣቶች ሳለን ‘ሰለክላካን ያላዬ ሸዋን ያመሰግናል’ ይባል ነበር። ታዲያ አንድ የሸዋ ሰው መጣና ሰለክላካን አየና ‘በቃ ይቺ ናት’ ሰለክላካ’ ብሎ ተገረመ” ብለው አሳቁን። (የፍቅር እስከ መቃብር መሪ ገጸ-ባህሪው ‘በዛብህ’ ወደ ዲማ ጊዮርጊስ ሄዶ ‘የዲማ መልኳ እና ዝናዋ’ ተጣርሶበት እንደተገረመበት ቅጽበት መሆኑ ነው)። አደይ የተጀመረው ሰላም ፍጹም ምሉዕ ሆኖ ወደ ቀደመ ኢትዮጵያዊ መልካችን የምንመለስበት ጊዜ እንዲመጣ ይሻሉ። ከጦር-ነት ወደ ሰላም-ነት! ቆንጂዬዋ ፊዮሪ የኮሌጅ ተማሪ ነበረች። በኮቪድ-19 ወረርሽኝ ወቅት ጀምሮ በኋላም በጦርነት ሳቢያ ትምህርቷን ካቆመች ሦስት ዓመታት ሆኗታል። ጦርነቱ ከቆመ በኋላ የጀበና ቡና ጀምራለች። ደንበኞቿ ሰብሰብ ብለን እንቀመጣለን። ፊዮሪ ከስኒ ማቅረቢያዋ ላይ አነስተኛ ጀበናዋን፤ የሚያማምሩ ስኒዎቿን እና መዓዛው ከሚያውድ የዕጣን ማጨሻዋ ጋር ሰድራ ይዛ ትቀርባለች። ከመካከላችን ካለው ጠረጴዛ ላይ ታስቀምጥና እርሷም ወንበር ይዛ ከመካከላችን ትቀመጣለች። ቡናው እስኪሰክን ጨዋታዋን ታስኮመኩመናለች። ቡናው ከሰከነ በኋላ ቡናዋን ቀድታ ለእያንዳንዳችን በእጃችን እያነሳች ትሰጣለች። በሽሬ ቡና የሚቀርበው በዚህ መልክ ነው። ለፊዮሪ እና መሰሎቿ ጦርነቱ ክፉ ጠባሳ መጣሉ፤ ተስፋቸው ላይ መጥፎ አሻራ ማስቀመጡን ታነሳለች። አሁን ግን ብሩህ ተስፋ ሰንቃለች። ስለነገዋም “ሰላሙ ይዝለቅልን፤ ትምህርቴን ለመቀጠል እመኛለሁ” ትላለች። አክሱም ከሽሬ በስተሰሜን 60 ኪሎ ሜትር ይርቃል። ከሽሬ አክሱም ስንንቀሳቀስ ከጥምቀት ዕለት በስተቀር ገበሬው የግብርና ሥራዎቹን እየከወነ ነበር። አርሶ አደሩ ያርሳል፤ መስኖውን ያለማል። የተዘራውን ውሃ ያጠጣል። የበቀለ ቡቃያውን ይኮተኩታል። ከጦርነት ወደ ልማት መዞሩን ዐይኔ ታዝቧል። በጥምቀት ዋዜማ፤ የከተራ በዓል ዕለት ሁለት ጎራማይሌ የረፋድ ትዕይንቶችን ላንሳ። ከአክሱም ከተማ ወደ አድዋ እና ሽሬ መገንጠያ አካባቢ ሰፊ የቀንድ ከብት ገበያ ነበር። እውነተኛ የዓመት በዓል ገበያ መልክ ያለው ትዕይንት ነበር። በተለይም የፍየል ዋጋ በተመጣጣኝ ዋጋ እየተገበያዩ እንደነበር ሰምቻለሁ። ታሪካዊቷን አክሱም ከተማ ለመጨረሻ ጊዜ የረገጥኳት/የተሳለምኳት ከአራት ዓመት በፊት በ2011 ዓ.ም ይመስለኛል። ከገበያው ቀጥሎ በታቦተ-ጽዮን መገኛዋ ርዕሰ አድባራት ወገዳማት አክሱም ጽዮን ደጅ፣ በጥንታዊያኑ የአክሱም ሐውልት መገኛ አደባባይ ነበር። ከጽዮን በስተምዕራብ በአርባቱ እንሰሳ በኩል፤ በቅዱስ ያሬድ ዋርካ… አድርጌ በጽዮን ዋናው በር ደረስኩ። ማራኪ የአክሱም የኮብልስቶን መንገዶች ኦና ናቸው። የወትሮው ግርግር ናፍቋቸዋል። ከጽዮን ቅጥር ግቢ በዋናው በር በስተውጭ አነስተኛ እና ብቸኛ ዋንዛ በኮብልስቶን መሃል ነበረች። ዛሬም ለምልማ አለች። በዚህ አካባቢ ድሮ የነጭ ጎብኚ ጋጋታ፣ የጽዮን ደጅ ጠኚ ምዕመን… የተጨናነቀ ነበር። እንደ ድሮው የፎቶ አንሺ ግርግር፣ የአክሱም መስቀል ቀርጸው የሚሸጡ ወጣቶች ጫጫታ የለም። ይልቁንም እርጥባን የሚሹ አቅመ ደካሞችና ህፃናት ነበሩ። ጦርነት የሥፍራዋን መልክ አጠይሞታል። ያም ሆኖ ከተማዋ የንግድ እንቅስቃሴ ሙሉ በኩሉሄ ባይባልም ወደነበረበት እየተመለሰ ነው። የግልም ሆነ የመንግሥት ባንኰች ሥራ ከጀመሩ ሰነባብተዋል። ከአክሱም ሐውልት ወደ ሌላ ሰፈር አቀናሁ። ትርሐስ ገና ታዳጊ ልጅ ነች። ጠይም፤ ስርጉድ፣ ሳቂታና ተረበኛ አይነት ልጅ ነች። እንደ ሽሬዋ ፊዮሪ መንገድ ዳር የጀበና ቡና እየሰራች ነው። ከሩቅ የመጣን እንግዶች መሆናችንን ስታውቅ፤ ደስታዋ ከገጿ ይነበብ ነበር። ያለፉ ጊዜያትን ሰቆቃ አጫወተችን። ስለቀጣይ ዕጣ ፈንታዋ እና ዕቅዷ ስታወራ ትቆይና “የሰው ልጅ ግን በጣም ከሃዲ ነው። ከወራት በፊትኮ ስለቢዝነስ አላስብም ነበር። መቼ እሞታለሁ እንጂ” ብላ ራሷን ትወቅሳለች። ወደ ሰማይ አንጋጣ ፈጣሪዋን ታመሰግናለች። ጦርነት ተራውንም ሕዝብ ለመልከ-ብዙ ቀውስ ዳርጎት እንደቆየ ታነሳለች። ዛሬ ሁሉ አልፎ ሰላም መውረዱ ለመጨዋወት መብቃቷ ለእርሷ ትልቅ ብሥራት ነው። ይህ ለትርሐስ ብቻ ሳይሆን ለመላው አክሱማዊያን መሆኑ እሙን ነው። አክሱም ከተማ በመከላከያ ሠራዊት ቁጥጥር ሥር ከዋለችበት ጊዜ ጀምሮ በከተማዋ በሻለቃ አዛዥነት የተሰማራ የፌደራል ፖሊስ አባልም ያጋጠመውን አሳዛኝ ገጠመኞች አጫውቶኛል። ጦርነቱ ቢራዘም ኖሮ በተራው ሕዝብ ላይ ምን ያህል የከፋ ጉዳት ይደርስ እንደነበር በአሳዛኝ ሁኔታ ገልጾልኛል። አክሱሞች ያን ሁሉ አልፈው ሰላም አየር ነፍሶ፣ ከስጋት ቆፈን ተላቀው ወደ መደበኛ እንቅስቃሴ ተመልሰዋል። የዛሬ ሳምንት ሰርክ(11 ሰዓት) ላይ አክሱም የከተራ በዓል በድምቀት አክብራለች። ታቦተ-ጽዮን ወደ ባህረ- ጥምቀቱ ስትወርድ፤ ወግና ሥርዓቱ ተጠብቆ፣ ሕዝቡ በሀበሻ ነጫጭ አልባሳት፣ ካህናት በልብሰ ተክህኖ ደምቀው … እየተከወነ ነበር። አንዲት እናት ለአማርኛ ተናጋሪ በቀረበ አነጋገር እያለቀሱ ታቦት እየሸኙ ነው። ትኩር ብዬ ሳያቸውም ዕንባቸው ዱብ ዱብ ይላል። “ከዚያ ሁሉ መከራ አልፎ ለዚህ በቃን፤ ተመስገን” እያሉ እልልታውን ያቀልጡታል። በደስታ እያነቡ ነበር። ይህ ስሜት የብዙኃኑ አክሱማዊያን እናቶች እንደሆነ መገመት ቀላል ነው። አክሱም በኮቪድ እና በኋላም በጦርነቱ ምክንያት ባህረ-ምቀት ታቦት ወጥቶ ሲከበር ለመጀመሪያ ጊዜ ነበር። ከወትሮው በተለየ ድምቀትና ውበት በሰላምና በደስታ፤ በአደባባይ እልልታና ሆታ በማክበራቸው ልዩ ስሜት ፈጥሮባቸዋልና! እናም በአክሱም የከተራ ሆነ የበዓለ-ጥምቀት ክብረ-በዓላት በሰላም ስምምነቱ ማግስት በድምቀት ተከውኖ አለፈ። የሃይማኖት አባቶቹም ሆኑ ምዕመኑ በሰጡት ቃለ መጠይቅም የዘንድሮው ክብረ-በዓል ካለፉት ዓመታት ነባራዊ ሁኔታ ጋር እያነጻጸሩ፤ ትልቅ ብሥራትና መልክ እንዳለው ገልጸዋል። ሰላም እንዲጸና፤ ነባር ኢትዮጵያዊ አንድነትና መተባበር እንዲመለስ ጽኑ መሻታቸውን ነግረውናል። በበጎ ቀን የማውቃትን አክሱም፤ ከረዥም ጊዜ በኋላ አሁናዊ መልኳን ታዝቤ፤ የነገ ትዝታ ሰንቄ ተመለስኩ!! ሰላም ለኢትዮጵያ!!
በብዛት የታዩ
ጀርመን በኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ሂደት እንዲሳካ ድጋፍ ታደርጋለች - አምባሳደር ስቴፋን አወር
Jun 17, 2023 16345
አዲስ አበባ ሰኔ 10/2015 (ኢዜአ) ፦ ጀርመን በኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ሂደት እንዲሳካ ድጋፍ እንደምታደርግ በአገሪቷ የኢትዮጵያ አምባሳደር ስቴፋን አወር ገለጹ። ጀርመን ለኢትዮጵያ የምትሰጠውን የሰብአዊ ድጋፍ በእጥፍ ማሳደጓንም አመልክተዋል። ጀርመን ከኢትዮጵያ ጋር ግንኙነት ከጀመረችበት ጊዜ አንስቶ በፖለቲካው፣ በማህበራዊ እና በኢኮኖሚ የትብብር መስኮች ያላቸው አጋርነት እየተጠናከረ መምጣቱን አምባሳደር ስቴፋን ለኢዜአ ገልጸዋል። ጀርመን በአቅም ግንባታ፣ በግብርና ምርታማነት እንዲሁም በማህበራዊ ልማትና በመልካም አስተዳደር ዘርፎች ለኢትዮጵያ የምታደርገው የልማት ትብብር ማደጉን አመልክተዋል። ጀርመን በተለይም በልማት ኤጀንሲዋ(ጂ አይ ዜድ) በኩል ለኢንዱስትሪው እድገት ወሳኝ የሆኑ በሺዎች የሚቆጠሩ ዜጎች የአቅም ግንባታ ድጋፍ ማድረጓን ጠቅሰዋል። በሌላ በኩል የሰብዓዊ መብት ኮሚሽንና የብሔራዊ ምርጫ ቦርድን ሙያዊ ድጋፍ እንዲሁም የግብርና ምርትና ምርታማነት እንዲጨምር ድጋፍ እየተደረገ መሆኑን ነው አምባሳደሩ የገለጹት። በኢትዮጵያ ለችግር የተጋለጡ ዜጎችን ለመደገፍ ሰው ተኮር የሆኑ ፕሮጀክቶችን ለአብነትም የሰብአዊና የመልሶ ማቋቋም ስራዎች ድጋፍ እየተደረገ እንደሚገኝ ተናግረዋል። ጀርመን ለኢትዮጵያ የምታደርገውን የሰብአዊ እርዳታ ወደ 82 ነጥብ 5 ሚሊዮን ዶላር ከፍ በማድረግ በእጥፍ ማሳደጓንና ይሄም "ጀርመን በኢትዮጵያ ከፍተኛ የሰብአዊ ድጋፍ በማድረግ በሁለተኛ ደረጃ ላይ ያስቀምጣታል" ብለዋል። በሌላ በኩል ጀርመንና ኢትዮጵያ በንግድና ኢንቨስትመንት ግንኙነቱን ለማጠናከር የሚያስችሉ ምቹ ሁኔታዎች መኖራቸውን ጠቅሰው ይህንንም እውን ለማድረግ እየተሰራ መሆኑን ገልጸዋል። የሁለቱን አገራት የሕዝብ ለሕዝብ ግንኙነት ለማጠናከር የሚያስችሉ ለአብነትም በጀርመን የባህል ተቋምና በሌሎችም ኢንስቲትዩት እየተከናወኑ ያሉ ስራዎችን በማሳየነት ጠቅሰዋል። በኢትዮጵያ በተለይም በሰሜኑ የአገሪቱ ክፍል የተጀመረው የሰላም ስምምነት ቀጣይነት እንዲኖረው ጀርመን ፍላጎት እንዳላት ገልጸው ለዚህም ድጋፍ እያደረገች ትገኛለች ነው ያሉት አምባሳደር ስቴፋን። የኢትዮጵያ መንግሥት የሽግግር ፍትህ ለማረጋገጥ የጀመረው ጥረት የሚበረታታ መሆኑን የጠቆሙት አምባሳደሩ ጀርመን ሂደቱ የተሳካ እንዲሆን ድጋፍ ታደርጋለች ብለዋል። ጀርመን የአፍሪካ ሕብረት እንዲጠናከር በተለይም በአፍሪካ አገራት መካከልም የፖለቲካና ምጣኔ ኃብታዊ ውህደት እንዲረጋገጥ የምታደርገውን ድጋፍ አጠናክራ እንደምትቀጥል ጠቁመዋል። ኢትዮጵያና ጀርመን ግንኙነታቸውን የጀመሩት እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በ1905 ነው።
በኢትዮጵያና ሩስያ መካከል የዳበረውን ባህላዊና ኪነ ጥበባዊ ትስስር ይበልጥ ለማጎልበት እየተሰራ መሆኑ ተገለፀ
Jun 29, 2023 15062
አዲስ አበባ ሰኔ 22/2015(ኢዜአ)፡- በኢትዮጵያና ሩስያ መካከል የዳበረውን ባህላዊና ኪነ ጥበባዊ ትስስር ይበልጥ ለማጎልበት እየተሰራ መሆኑ የሀገራቱ ተወካዮች ገለጹ። 'የሩስያ ባህል ቀን በኢትዮጵያ' በሚል መሪ ሃሳብ የሀገሪቱን ባህል የተመለከተ መርሃ ግብር በኢትዮጵያ የሩስያ ኤምባሲ አዘጋጅነት አዲስ አበባ በሚገኘው የሩስያ የሳይንስና ባህል ማዕከል/ፑሽኪን/ ተካሂዷል። የሩስያን ባህል የሚያስቃኝ የኪነ ሕንጻ ዐውደ ርዕይ በማዕከሉ የተከፈተ ሲሆን በሁለቱ ሀገራት ባህላዊና መንፈሳዊ ቅርሶችና ተዛማጅ ጉዳዮች ዙሪያ ውይይት ተደርጓል።   የኢትዮጵያና ሩስያ ታሪካዊ ግንኙነት በርካታ ምዕተ ዓመታትን ቢያስቆጥርም ይፋዊ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት የተጀመረው ግን በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ በዳግማዊ አጼ ምኒልክ ዘመነ መንግስት እንደሆነ ይነገራል። 125ኛው ዓመቱን ያስቆጠረው የሁለቱ ሀገራት ዘመናትን የተሻገረ ጽኑ ዲፕሎማሲያዊ ወዳጅነት ከፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ትብብሮች ባሻገር ባህላዊና መንፈሳዊ ትስስሮችም እንደጎለበቱ ይወሳል። በኢትዮጵያ የሩስያ አምባሳደር ኢያቭገኒ ተርኪን እንዳሉት ዘመናትን በጽኑ ወዳጅነት የዘለቀው የኢትዮ-ሩስያ ዲፕሎማሲያዊ እና የህዝብ ለህዝብ ትስስር በባህላዊና መንፈሳዊ ቅርርብ ያዳበረ ነው።   በሁለቱ ሀገራት መካከል ለዘመናት የዳበሩ ባህላዊ፣ መንፈሳዊ፣ ኪነ ጥበባዊ እና ታሪካዊ ግንኙነቶችና ትብብሮች ወደላቀ ደረጃ ለማሸጋገር የሚያስችሉ ተግባራት እየተከናወነ መሆኑን ገልጸዋል። በመጭው ሕዳር ወር ዕውቅ የሩስያ ድምጻዊያንን ያካተተ ባህላዊ የሙዚቃ ቡድን ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ ስራውን እንደሚያቀርብ ገልጸዋል። ከዚህም በሻጋር የኢትዮጵያ ኪነ ጥበብ ሙያተኞች ወደ ሩስያ በመሄድ የኢትዮጵያን ባህል የሚያስተዋውቁብትን ዕድል ለማመቻቸት ፍላጎት እንዳላቸውም ገልጸዋል። የኢትዮጵያ ቅርስ ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር ረዳት ፕሮፌሰር አበባው አያሌው በበኩላቸው የሁለቱን ወዳጅ አገሮች ባህል ልውውጥ ይበልጥ ለማጎልበት የሚያግዙ ዝግጅቶች በአዲስ አበባ ፑሽኪን ማዕከል ጋር በመተባበር እንደሚዘጋጁ ጠቁመዋል።   የኢትዮ-ሩስያ ባህላዊ ትስስር ለማጠናከር በኪነ ሕንጻ፣ በስነ ጥበብ እና በሌሎች ኪነ ጥበብ ዘርፎች ላይ በስፋት እንደሚሰራ አረጋገጠዋል። ኢትዮጵያ ባህላዊና መንፈሳዊ ቅርሶቿን ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ለማስተዋወቅ ዘርፈ ብዙ ስራዎችን እያከናወነች መሆኑን ገልጸዋል። ለአብነትም የላሊበላ አብያተ ክርስቲያናትን የሚዘክር የአርኪኦሎጂና የቨርቹዋል ሪያሊቲ ቋሚ ዐውደ ርዕይ በላሊበላ መከፈቱን ገልጸዋል። ”ላሊበላ በእምነት የታነፀ” በሚል መሪ ሀሳብ የተከፈተው ዐውደ ርዕይ በቀጣይ ሩስያን ጨምሮ ወደ አውሮፓ ሀገራት እና ሰሜን አሜሪካ የመውሰድ ዕቅድ ተይዞ እየተሰራ መሆኑን ተናግረዋል። የሩስያ ዘመናዊ ሥነ-ጽሁፍ አባት የሚሰኘው ዕውቁ ሩስያዊ ባለቅኔ አሌክሳንደር ፑሽኪን 225ኛ ልደት በዓል በቀጣይ ዓመት በድምቀት እንደሚከበር ተገልጿል። በአሌክሳንደር ፑሽኪን ልደት ቀን የተሰየመው የሩስያ ቋንቋ ቀን በቅርቡ በአዲስ አበባ መዘከሩም ይታወሳል።
“የመደመር ትውልድ” መጽሐፍን በኦሮሚያ ክልል ደረጃ የማስተዋወቅ መርሐ-ግብር እየተካሄደ ነው
Mar 21, 2023 12616
አዲስ አበባ መጋቢት 12/2015(ኢዜአ)፦“የመደመር ትውልድ” መጽሐፍን በኦሮሚያ ክልል ደረጃ የማስተዋወቅና የሽያጭ ማስጀመሪያ መርሐ-ግብር በሸራተን አዲስ ሆቴል እየተካሄደ ነው። በኦሮሚያ ክልል ከመጽሐፉ ሽያጭ የሚገኘው ገቢ በባሌ ዞን ለሚገኘው የሶፍ ዑመር ዋሻ የቱሪዝም መሠረተ ልማት ማስገንቢያ እንደሚውል ተገልጿል።   በጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድ የተጻፈው "የመደመር ትውልድ" መጽሐፍ በአፋን ኦሮሞ፣ በአማርኛ እና በእንግሊዝኛ ቋንቋ የተዘጋጀ ሲሆን ሶስት ክፍሎች እና አስር ምዕራፎችም አሉት።   እየተካሄደ በሚገኘው መርሐ-ግብር ላይ የኦሮሚያ ክልል ርዕሰ-መስተዳድር ሽመልስ አብዲሳና የጨፌ ኦሮሚያ አፈ-ጉባኤ ሰዓዳ አብዱረህማንን ጨምሮ የክልሉ ከፍተኛ የመንግስት የስራ ሃላፊዎች፣ የሃይማኖት አባቶች፣ አባ ገዳዎች፣ ዲፕሎማቶች እንዲሁም ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ተገኝተዋል።   የ"መደመር ትውልድ" መጽሐፍ ባለፈው ቅዳሜ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድን ጨምሮ የፌዴራልና የክልል ከፍተኛ የስራ ሃላፊዎችና ሌሎችም እንግዶች በተገኙበት መመረቁ ይታወሳል።
በልጆቿ የጀግንነት ተጋድሎ ነፃነትን ሳትራብ ዘመናትን የተሻገረች-ኢትዮጵያ
Mar 1, 2023 9503
በቀደሰ ተክሌ (ሚዛን አማን ኢዜአ) ነፃነት የሰው ልጅ ከፈጣሪ ከተቸሩት ፀጋዎች አንዱና ዋነኛው ነው፤ በራስ ፈቃድ መወሰን፣ በራስ መሻት መከወንና በራስ ማንነት መኖር የሰው ልጅ የነፃነት አብነቶች ናቸው። ፈጣሪ ይህን ፀጋ የቸረው ያለ አንዳች ቅድመ ሁኔታ ነው። ይሁን እንጂ ይህን ከፈጣሪ የተቸረውን ነፃነት በራሱ በወገኑ የመነጠቅ ዕጣ ፈንታ መግጠሙ አልቀረም፤ ነፃነቱን በራሱ ወገን እየተነጠቀ በራስ ፈቃድ መወሰን የማይችል እንዲሆን ተደረገ። ጥቁር ሕዝቦች በተለይም አፍሪካውያን በነጮች ዘንድ የባርነት ግብር ተሰጣቸው። ቅኝ መግዛት ለእነሱ የኃያልነት መገለጫ አድርገው መረጡ። በዚህም አፍሪካን ተቀራምተው የራሳቸው አደረጉ። ያኔ ቅኝ ግዛት አስተዳደር ዘመናቸው በራስ እምነት መቆም፣ በራስ ባህል፣ ወግና ማንነት መኖር አይታሰብም። የሰው ልጅ ከቆዳ ቀለም ልዩነት በስተቀር በራሱ አምሳል ለተፈጠረው ሰው ተገዥ ይሆን ዘንድ አውሮፓውያን ከእኛ ውጭ ሰው ብለው በግዞት የያዟቸውን አገሮች ዜጎች የስቃይና የመከራ ህይወት እንዲያሳልፉ ፈረዱ። ከባዱን የባርነት ቅንበር በጫንቃቸው ላይ ጫኑ። ማንነታቸውን አስረስተው ያሻቸውን አደረጉ። የቅኝ አገዛዝ ገፈት ቀማሽ እንድትሆን ፅዋ የደረሳት የጥቁሮች ፈርጥ ኢትዮጵያ ግን እንዲህ በቀላሉ ለቅኝ ገዥዎች እጅ አልሰጠችም። ሰውን በሰውነቱ ብቻ የምታከብረው ኢትዮጵያ የልጆቿ ነፃነት በማንም ቁጥጥር ስር እንዲወድቅ አልፈቀደችም።ኢትዮጵያን አፅንቶ ያቆማት በመከባበርና በአብሮነት ላይ የታነፀ ባህል፣ እሴት፣ ወግና ሥርዓት በባዕዳን እጅ ወድቆ ከሚከስም ''እኛ እንቅደም'' የሚል ጠንካራ የሀገር ፍቅርና ወኔ በአበራኮቿ ክፋይ ልብ ውስጥ እንደ አቶን እሳት ተንቀለቀለ። በፈጣሪያቸው እንጂ በምድራዊ ኃይል የሚመኩ አይደሉምና ቅኝ ሊገዛቸው የመጣን የውጭ ወራሪ ኃይል በጀግንነት ታግለው የኢትዮጵያን አንድነት፣ ነፃነትና ሉዓላዊነት ለማስጠበቅና ለማስከበር በአንድ ልብ ወስነው ቀፎው እንደተነካበት ንብ ወደ አውደ ገባሩ ተመሙ። ኢትዮጵያዊ አንድነትን ኃይል፤ ወኔና ሞራልን ትጥቃቸው አድርገው በዓድዋ ተራራ እስከ አፍንጫው ዘመናዊ የጦር መሳሪያ የታጠቀውን የኢጣሊያ ጦር ገጠመ። ደረታቸውን ለጥይት ሰጥተው ተፋለሙ፣ ደማቸውን አፍሰው፣ አጥንታቸውን ከስክሰው ለእኛ ለልጆቻቸው ነፃነትን አወረሱ፤ ለምንምና ለማንም የማይበገረው ኢትዮጵያዊ አንድነትን ትጥቅና ስንቃቸው ያደረጉትን የኢትዮጵያውያንን ከብረት የጠነከረ ክንድ መቋቋም የተሳነው ወራሪ የኢጣሊያ ኃይል ገሚሱ የጎራዴ እራት ሲሆን፤ ቀሪው ቁስለኛና ምርኮኛ ሆነ፤ ሌላው ደግሞ እግሬ አውጣኝ ብሎ ህይወቱን ለማትረፍ እግሩ ወደመራው ፈረጠጠ። ጅግኖች አባቶቻችን ደማቸውን አፍሰው፣ አጠንታቸውን ከሰክሰው የኢትዮጵያ ክብርና ሉዓላዊነት አስጠብቀውና አስከብረው የፈጣሪ ልዩ ፀጋ የሆነውን "ነፃነት" ለዛሬው ትውልድ አስረከቡ። ኢትዮጵያም በትውልድ ቅበብሎሽ ሉዓላዊነቷምን አፅንታ የቆመች ነፃ አገር ሆና ቀጠለች። በዘመኑ የነበረውን ጥቁር ነጭን ማሸነፍ አይችልም የሚለውን አስተሳሰብ በሀገር ፍቅርና ወኔ ወራሪውን የፋሽሽት ኢጣሊያ ኃይል በጦር በጎራዴ አርበድብደው ድል በመንሳት ጥቁር ነጭን ማሸነፍ እንደሚች በቅኝ ገዥዎች የአገዛዝ አስተዳደር ስር ወድቀው ለነበሩ የዓለም ጭቁን ሕዝቦች በተግባር አረጋገጡ። በደማቸው ዘመን ተሻጋሪ ደማቅ የአርነት የታሪክ ድርሳን ጻፋ። በዘመን ጅረት የማይወይብ ታሪክ የካቲት 23 ቀን 1888 ዓ.ም በዓድዋ ተራሮች ላይ ተጻፈ። ኢትዮጵያ በልጆቿ አንድነትና የጀግንነት ተጋድሎ ነፃነት ሳትራብ ዘመናትን ተሻገረች። የነፃነት ዓርማ ሆና ለአፍሪካውያን ታየች። የዓድዋ ድል በቅኝ አገዛዝ አስተዳደር ስር ወድቀው ይሰቃዩ የነበሩ የዓለም ጭቁን ሕዝቦች በተለይም አፍሪካውያን የአርነት ትግል አድርገው የግፍ፣ የስቃይና የመከራ ቀንበርን ከጫንቃቸው ላይ አሽቀንጥረው እንዲጥሉ የፃነት ተምሳሌት ሆነ። በኢትዮጵያ የተለኮሰውን የነፃነት ችቦን አቀጣጥለው ብርቱ የአርነት ተጋድሎ አደረጉ፤ በዓድዋ ድል ከቅኝ ገዥዎች መዳፍ አፈተለኩ። የጥቁር ጭቁን ህዝቦች ነፃነት በዓድዋ የድል ገድል ለዓለም ታወጀ። አፍሪካውያን በራሳቸው ቋንቋ በነፃነት መናገር፣ በራሳቸው ባህል፣ወግና ሥርዓት እንዲሁም በራሳቸው መሪ ወደ ሚተዳደሩበት ምዕራፍ ተሸጋገሩ።የዓድዋ ድል ነገሮች አልጋ በአልጋ ሆነው በቀላሉ የተገኘ አይደለም። ኢትዮጵያውያውያ ለሀገራቸው ባላቸው ቀናሂነትና ከብረት በጠነከረ አንድነትና በጀግንነት ተጋድሎ ተጋምዶ በተደረገ እልህ አስጨራሽ ትግል እንጂ። የዓድዋ ድል ዛሬም ወደ ጀመርነው የልማት፣የዕድገትና የብልፅግና ማማ ላይ የሚያደርሰን መሰላል ነው። ይህ የሚሆነው ግን የአንድነት ኃይል ከጀግንነት ወኔ ሳይነጣጠል ፀንቶ ሲቆይ ብቻ መሆኑ እሙን ነው። ቀደምት አባቶቻቸን የዓድዋ ከፍታን በክብር መቆናጠጥ የቻሉት ዘር እየቆጠሩ ሳይሆን በኢትዮጵያዊ አብሮነትና አንድነት ተጋምደውና ተሰናስለው ነው። ያላቸውን የአንድነት ኃይል ተጠቅመው ድልን ተጎናጸፉ። በየዓመቱ ዓድዋን መዘከር ራስን ''እኔስ ምን ማድረግ እችላለሁ?'' በሚል እሳቤ ከሆነ ዓድዋ ህያው ነው፤ ወደ አለምነው የስኬትና የብልፅግና ከፍታ ላይ የአንድነታችን ኃይሉ እንደሚያደርሰን እሙን ነው። እንደ ቀደምት አባቶቻችን በተጋመደ ኅብረ ብሔራዊ አንድነታችንን በማጠናከር በኢኮኖሚው፣ ማኅበራዊ፣ በፖለቲካው ያሉ ፈተናዎችን በሀሳብ ልዕልና በማሸነፍ ለሌላ ድል መትጋት አለብን። አንድነታችንን በማፅናት በኅብረት ለኢትዮጵያ ከፍታ መትጋት ከሁላችንም ይጠበቃል።"ድር ቢያብር አንበሳ ያስር" እንዲ ሀገራዊ ብሂሉ ከተባበርን የማናልፈው ፈተና አይኖርም። አንዴ በጦርነት ሌላ ጊዜ በድርቅና በሌሎች መንስኤዎች ያጋጠሙንን ተግዳሮቶች በአብሮነት ተጋፍጠን ድል እያደረግን መጥተናል። ፈተና ሁሌም ይኖራል፤ ማሸነፍና መሸነፍ ግን በእኛ ፅናትና ጥንካሬ ይወሰናል። ለወደፊትም የሚያጋጥመንን ፈተና አንድነታችንን አፅንተን ኅብረታችን ለሀገራችን ልማት፣ ዕድገትና ብልፅግና በማዋል በርካታ ዓድዋዎችን እንሰራለን። የዓድዋ ድል ከኢትዮጵያ አልፎ ለመላው ጥቁር ጭቁን ህዝቦች የኩራት ምንጭ የነፃነት ዓርማ ነው። የዓድዋን ታሪክ መጠበቅና መደጋገም የእኛ የኢትዮጵያውን ኃላፊነትና ግዴታ ነው። ልዩነትን መስበክ ከኢትዮጵያዊ ከፍታ መሸራተት ነው። እኛነትን ረስቶ እኔ ማለት የዓድዋን ታሪክ መሸጥ ነው። ኢትዮጵያውያን አንድ ሆነን እንጂ ተከፋፍለን የሰራነው ታሪክ የለም። የትናንት መልካም ስምና ዝና ከዘመኑ ጋር አብሮ ከፍ ከፍ እያለ አብቦ ማፍራት እንጂ፤ በልዩነት አስተሳሰብና አመለካከት ሊኮሰምን አይገባም። የኢትዮጵያውያን የአንድነትና የሉዓላዊነት መገለጫ፣ የዓለም ጭቁን ሕዝቦች የነፃነት ተምሳሌ-ዓድዋ ለዘላለም በክብር ሲዘከር ይኖራል‼  
መጣጥፍ
የአፍሪካ ዋንጫን በመሀል ዳኝነት  የመራችው ብቸኛዋ ሴት ዳኛ
Jan 28, 2024 988
  በይስሐቅ ቀለመወርቅ እንደ መነሻ፡- በእግር ኳስ ውድድሮች የመሃል ዳኝነቱን ቦታ በብዛት የሚይዙት ወንዶች ሲሆኑ፤ አሁን ላይ አልፎ አልፎ ሴቶች ትልልቅ የእግር ኳስ ጨዋታዎችን ሲዳኙ አስተውለናል። እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ2022 በኳታር አስተናጋጅነት በተከናወነው 22ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ፤ ፈረንሳዊቷ ስቴፋኒ ፍራፓርት፤ ኮስታሪካ እና ጀርመን ያደረጉትን ጨዋታ በመሀል ዳኛነት መርታለች። በዚህም በወንዶች ዓለም ዋንጫ ታሪክ በመሀል ዳኝነት የእግር ኳስ ጨዋታን የመራች የመጀመሪያዋ ሴት በመሆን ታሪክ ሰርታለች ። ዘንድሮ ደግሞ በኮትዲቯር አስተናጋጅነት እየተከናወነ በሚገኘው 34ኛው የአፍሪካ ዋንጫ ላይ ሞሮኳዊቷ ቦችራ ካርቡቢ፤ ውድድሩን እንዲመሩ ከተመረጡት 32 የመሀል ዳኞች መካከል ብቸኛዋ ሴት ናት። በዚህም በውድድሩ በጊኒ ቢሳውና በናይጄሪያ መካከል የተከናወነውን ሦስተኛ የምድብ ጨዋታ፤ በመሀል ዳኝት በመምራት፤ ታሪክ ጽፋለች። የሞሮኮ ዓለም አቀፍ ማኅበር የእግር ኳስ ዳኛ የሆነችው ቦችራ ካርቡቢ፤ በወንዶችም ሆነ በሴቶች አህጉራዊ የእግር ኳስ ውድድሮች ላይ በርካታ የመጨረሻ ምዕራፍ የእግር ኳስ ጨዋታዎችን ዳኝታለች። 34ኛው የአፍሪካ ዋንጫን ብቸኛ የሴት ዳኛ ሆና የመራችው ቦችራ ካርቡቢ ማናት? ቦችራ ካርቡቢ በሞሮኮ ሰሜናዊ ክፍል በምትገኘው "ታዛ" ከተማ፤ እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ1987 ተወለደች። የዘር ግንዷ በሰሜን ምሥራቅ ሞሮኮ ከሚገኙት ሪፊያን ከሚባሉት የበርበር ጎሳ ዝርያ ካላቸው ሕዝቦች የሚመዘዝ ሲሆን፤ ለቤተሰቦቿ አምስተኛና የመጨረሻ ልጅ ነች። ገና በልጅነቷ ለእግር ኳስ ፍቅር ያደረባት ቦችራ ካርቡቢ፤ ኳስ መጫወት የጀመረችው በአንድ ትንሽ የወጣቶች ቡድን ውስጥ ነበር። እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ2001 በተወለደችበት ከተማ "ታዛ"፤ ለወንዶችና ለሴቶች የእግር ኳስ ዳኝነት ሥልጠና የሚሰጥበት ትምህርት ቤት ተከፈተ ። ይኼ ትምህርት ቤት ቀልቧን የሳበው ቦችራ፤ ሥልጠናውን መውሰድ ጀመረች። "እግር ኳስን እወዳለሁ፤ ራሴንም ላስተምር ፈለኩ።ለምን አላደርገውም ብዬ ፍላጎቴን በመከተል የእግር ኳስ ጨዋታን ደንብ መማር ጀመርኩ" ስትል የእግር ኳስ ዳኝነት ትምህርት የጀመረችበትን ጊዜ ታስታውሳለች። ይኼ ድርጊቷ ካልተዋጠላቸውና፤ በበጎ ጎኑ ካልተመለከቱት ውስጥ ደግሞ፤ ወንድሞቿ ቀዳሚዎች ነበሩ። "በምኖርበት ከተማ አንድ ሴት አጭር ቁምጣ ለብሳ ከወንዶች ጋር ሥልጠና ስትወስድ መታየቷ፤ እንደ አሳፋሪ ድርጊት ስለሚታይ መነጋገሪያ ሆኜ ነበር" ትላለች። የቦችራ ካርቡቢ የዳኝነት ጉዞ እንደ አውሮፓውያን ቆጣጠር በ2007፤ ሞሮኮ ብሔራዊ የሴቶች እግር ኳስ ሻምፒዮናን ጀመረች። ይህ መሆኑ ቡችራ ካርቡቢ ብሔራዊ ዳኛ እንድትሆን ዕድል የፈጠረላት ሲሆን፤ መኖሪያዋንም ከትውልድ ሥፍራዋ "ታዛ" ወደ ሞሮኮ ሌላኛዋ ከተማ "ሚከንስ" እንድትቀይር አደረጋት። "ይህን ዕድል ማግኘቴ ቤተሰቦቼ እንዲረዱኝና ሙያዊ ለሆነ ጉዳይ እንደምሄድ እንዲያምኑ አድርጓቸዋል" በማለት የዳኝነት ሙያዋን በመጨረሻ እንደተቀበሉት ታስረዳለች። በሚከንስ ከተማ በእግር ኳስ ዳኝነት ሥልጠና ላይ እያለች፤ አንድ ቀን አባቷ መጥቶ እንደተመለከታትና፤ ወንድሞቿ ምርጫዋን ሊያከብሩላት እንደሚገባ እንደነገራቸውም ገልፃለች። የ19 ዓመት ወጣት እያለችም፤ በሞሮኮ የሴቶች አንደኛ እና ሁለተኛ የሊግ ውድድር በመዳኘት፤ የዳኝነት ሥራዋን አንድ ብላ ጀመረች። ይህ ከሆነ ከ10 ዓመት በኋላ፤ እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ2016 ደግሞ፤ ዓለም አቀፍ የእግር ኳስ ዳኛ በመሆን ራሷን ወደ ሌላ ምዕራፍ አሸጋገረች። ከሁለት ዓመት በኋላም በ2018 በጋና አስተናጋጅነት በተከናወነው የሴቶች የአፍሪካ ዋንጫ ውድድር ፤ በዛምቢያና በኢኳቶሪያል ጊኒ መካከል የተደረገውን ጨዋታ በመሀል ዳኝነት አጫወተች። ይህም በአህጉራዊ የውድድር መድረክ ለመጀመሪያ ጊዜ በመሀል ዳኝነት ያጫወተችው ጨዋታ ሆኖ ተመዘገበላት። እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ2020፤ "ቦቶላ" እየተባለ በሚጠራው በሞሮኮ የወንዶች ከፍተኛ የሊግ ውድድር ላይ በመሀል ዳኝነት በመዳኘት፤ የመጀመሪያዋ ሴት ሆነች ። ከአንድ ዓመት በኋላም በካሜሮን አስተናጋጅነት በተከናወነው 33ኛው የአፍሪካ ዋንጫ፤ ሴኔጋልና ግብፅ ባደረጉት የፍፃሜ ጨዋታ የቫር ዳኛ (video assistant referee) በመሆን ሰርታለች። ከዛሬ ሁለት ዓመት በፊትም የሞሮኮ የንጉሱ ዋንጫ የፍፃሜ ጨዋታን በመዳኘትም ቀዳሚዋ ሴት ናት። አሁን ላይ እየተከናወነ ባለው 34ኛው የአፍሪካ ዋንጫ ወድድርም፤ በጊኒ ቢሳውና በናይጄሪያ መካከል የተከናወነውን ሦስተኛ የምድብ ጨዋታ በመሀል ዳኝት በመምራት፤ የመጀመሪያዋ ሰሜን አፍሪካዊት የአረብ ሴት ሆናለች። ቡችራ ካርቡቢ ከእግር ኳስ ዳኝነት ሥራዋ በተጨማሪ፤ የፖሊስ ኦፊሰር በመሆን ሀገሯን እያገለገለች ትገኛለች።      
ዕልፍ ውበት ከኮይሻ ዕልፍኝ
Dec 23, 2023 1981
ኢትዮጵያ የሰው ዘር መገኛ፣ የቱባ ውበቶች መገለጫ ናት። ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) እንዳሉትም ፈጣሪ በሰጣት የተፈጥሮ ሀብት የታደለች ናት በተለይም በተራሮች፣ በሸለቆዎች፣ በወንዞችና በሐይቆች፣ የተሞላች ሀገር ናት። በአንድ በኩል ተፈጥሮ በብዙ ያደላት፣ ልጆቿም በትጋታቸው በየዘመናቱ ያደመቋት ብትሆንም በሌላ በኩል በተፈጥሮና ሰው ሰራሽ ፈተናዎች እንዲሁም በመሰረተ ልማት መጓደል ፀጋዎቿን በአግባቡ ሳታስተዋውቅና ሳትጠቀምበት ቆይታለች። ከአምስት ዓመታት በፊት የመጣውን አገራዊ ለውጥ ተከትሎ መንግስት ለብዝሃ ኢኮኖሚ በሰጠው ትኩረት ቱሪዝም አንዱ የኢኮኖሚ ምሰሶ ሆኖ ብቅ ማለቱን ተከትሎ ጸጋዎቿ እየተገለጡ ይገኛሉ። በዚህም የአገሪቱን የቱሪዝም አለኝታዎች በአግባቡ መለየትና ማልማት፣ የቱሪዝም መዳረሻዎችን መሠረተ-ልማት ማጠናከርና ተጨማሪ አዳዲስ መሠረተ-ልማቶችን መገንባት የመንግስት የትኩረት አቅጣጫዎች ሆነዋል። በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ሀሳብ አመንጪነት በገበታ ለሸገርና በገበታ ለሀገር ፕሮጀክቶች ውጤታማ የቱሪዝም ልማት ስራዎች በአጭር ጊዜ ውስጥ ዕውን ሆነዋል። በገበታ ለሸገር ከተገነቡና ለአገልግሎት ከበቁ የቱሪዝም መዳረሻዎች መካከል የእንጦጦ፣ የአንድነትና የወዳጅነት ፓርኮች ይጠቀሳሉ። በወንዝ ዳርቻ ልማትም ሰፋፊ ስራዎች እየተከናወኑ ይገኛሉ። በገበታ ለሀገርም ጎርጎራ፣ ወንጪ-ደንዲና ኮይሻ ፕሮጀክቶች ተጠቃሽ ናቸው። የኢትዮጵያን ውብ የተፈጥሮ ብልጽግና ሰዎች አይተው ይረኩ ዘንድ የኮይሻ ፕሮጀክት ውብ ሆኖ መሰናዳቱን ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ(ዶ/ር) ከሰሞኑ በማህበራዊ ትስስር ገፃቸው አጋርተዋል።   የኮይሻ የገበታ ለሀገር ፕሮጀክት የብዝኃ-ቱሪዝም ባለቤት ለሆነችው ኢትዮጵያ ተጨማሪ አቅም የሚፈጥር ነው። የኮይሻ ኢኮ-ቱሪዝም በውስጡ ከያዛቸው በርካታ ሀብቶች መካከል የጨበራ ጩርጩራ ፓርክ አንዱ ሲሆን በማራኪ ጥብቅ ደን የተሸፈነ ብሔራዊ ፓርክ ነው። በገበታ ለአገር በኮይሻ ፕሮጀክት ውስጥ ከሚለሙ የቱሪዝም መስህቦች አንዱ የሆነው ጨበራ ጩርጩራ ብሔራዊ ፓርክ ለአረንጓዴ ቱሪዝም ሁነኛ ማሳያ የሚሆን የሀገሪቱ ታላቅ የመስህብ ስፍራ ነው። የመካከለኛው ኦሞ ሸለቆ አረንጓዴያማው ጌጥ ጨበራ ጩርጩራ ወደ 50 የሚጠጉ ከትናንሽ እስከ ትላልቅ ወንዞች መነሻ ሲሆን በኢትዮጵያ ብቻ የሚገኙትን ጨምሮ አያሌ የዕፅዋት ብዝኃ ሕይወትን የለበሰ ተፈጥሯዊ ፀጋ ነው። የጨበራ ጩርጩራ ብሔራዊ ፓርክ ዝርያው እየተመናመነ የመጣው የአፍሪካ የዝሆን ዝርያን ጨምሮ እንደ ጎሽ፣ ዲፋርሳ፣ ከርከሮ፣ ሳላ እና አጋዘን ያሉ የዱር እንስሳት የሚገኙበት ነው፡፡ ፓርኩ በደን ሽፋኑ ይበልጥ ጎልቶ ስሙ የሚነሳ ሲሆን፤ በፓርኩ ውስጥ የሚያቋርጡ በርካታ ወንዞችና አምስት ሃይቆችም ይገኛሉ። በጉያው ካቀፋቸው ፏፏቴዎች መካከል ባርቦ ፏፏቴ አንዱ ሲሆን የፏፏቴው ድምጽ ለፓርኩ ተጨማሪ ድምቀት ሆኖታል። የገበታ ለአገር ፕሮጀክት አካል በሆነው የኮይሻ ፕሮጀክት ፓርኩን ለመጎብኘት የሚያስችል መሰረተ ልማት በማሟላት የአካባቢውን የቱሪዝም ተጠቃሚነት ለማሳደግ የተለያዩ ስራዎች ተከናውነዋል። የመሰረተ ልማት ግንባታዎቹ የፓርኩን ተፈጥሮ ሳይረብሽ ከፓርኩ ውጪ የሚከናወን ሲሆን ይህም ቱሪስቶች ፓርኩን በቀላሉ እንዲጎበኙት የሚያስችል ነው።   ሌላው የኮይሻ ውብት የግልገል ጊቤ ሶስት ግድብ የፈጠረውን ሰው ሰራሽ ሀይቅ ተንተርሶ የሚገኘው ሀላላ ኬላ ነው። ሀላላ ኬላ በዳውሮ ዞን በኮረብታዎች፣ ሰንሰለታማ ተራራዎችና በግልገል ጊቤ 3 የኃይል ማመንጫ ግድብ የተከበበ ስፍራ ነው። በዳውሮኛ ቋንቋ "ኬላ" ማለት የድንጋይ ካብ ማለት ሲሆን ሃላላ ኬላ በ1532 ዓ.ም ተጀምሮ በ10 የዳውሮ ነገስታት ለ200 ዓመታት የተገነባ ነው። ስያሜውንም በመጨረሻው ንጉስ ሃላላ ስም ያገኘ ሲሆን ቅርሱ 500 ዓመታትን አስቆጥሯል። ስፍራው ፀጥታ የሰፈነበት፣ የተረጋጋና መንፈስን የሚያድስ እንዲሁም ታሪክ፣ ባህልና መልከዐ ምድርን ማድነቅ ለሚፈልጉ ማረፊያና ማራኪ የቱሪስት መስህብ እንደሆነ ይነገርለታል። ሀላላ ኬላ ሪዞርት የኢትዮጵያን የቱሪዝም ኢንዱስትሪ ለማጎልበትና ዓለም አቀፍ ደረጃውን የጠበቀ መዳረሻ ለመክፈት በማሰብ በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አማካኝነት በ2013 ዓ.ም ይፋ በሆነው የገበታ ለአገር ፕሮጀክት ስር ከሚገኙ የኮይሻ ቅርንጫፍ ስራዎች መካከል አንዱ ነው። በርካታ የተፈጥሮ በረከቶች በአንድ ቦታ የሚገኙበት ሀላላ ኬላ ጎብኚዎች የሚመኙት አይነት አካባቢ፤ የሚውዱት አይነት የተረጋጋ የአየር ጠባይ ያለው ነው፤ የሀላላ ኬላ ሪዞርት። ሪዞርቱ የተገነባው ኢትዮጵያ ያሏትን ተፈጥሯዊና ሰው ሰራሽ ሀብቶች በማጎልበት ማራኪነታቸውንና መስህብነታቸውን በመጨመር እንዲሁም ተደራሽነታቸውን በማስፋት ለእይታ እንዲበቁ ለማድረግ ነው። በተጨማሪም ወደ ስፍራው የሚያቀኑ ጎብኚዎች በእንቅስቃሴያቸው ሁሉ እንዲደሰቱና አዲስ ቆይታ እንዲኖራቸው ጥሩ እይታን ፈጥሮ አካባቢውን በሚገባ የሚያስተዋወቅ ነው። የሪዞርቱ ንድፈ ሀሳብ የሃላላ ኬላ ግንብና የአካባቢውን ሕዝብ ታሪክ እንዲሁም የቱሪዝም ሀብትን ከማክበርና ከመጠበቅ ጋር የተቆራኘ ነው። ቱኩል በመባል በአካባቢው ነዋሪ የሚታወቀውን ባህላዊ የስነ ሕንጻ አሰራር ጥበብ በመከተል የቤቱ ውስጣዊ ክፍል አየር በደንብ እንዲያገኝ፣ ጣሪያቸው ከፍ ብሎ ተሰርቷል። የሃላላ ኬላ ሪዞርት በሚያዚያ ወር 2015 ዓ.ም ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይን ጨምሮ የተለያዩ ከፍተኛ የመንግስት የስራ ኃላፊዎች፣ ባለሀብቶችና እንግዶች በተገኙበት መመረቁ የሚታወስ ነው። የኮይሻ እልፍኝ ሌላው ውበት የሆነው የልማት ስራ የኮይሻ የሃይል ማመንጫ ፕሮጀክት ነው። የፕሮጀክቱ የግንባታ ሂደት 62 በመቶ መድረሱን ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ ገልጸዋል፡፡ "በቅርብ ርቀት በጨበራ ጨርጩራ ብሔራዊ ፓርክ የሚገኘውን የጨበራ የዝሆን ዳና ሎጅን በምንመርቅበት በአሁኑ ወቅት የኮይሻ ግድብ ለአካባቢው የቱሪዝም ዕድል ተጨማሪ አስተዋፅኦ ያደርጋል" በማለትም በኮይሻ እልፍኝ ዕልፍ ውበት ዕልፍ ዕድል መኖሩን ተናግረዋል፡፡  
የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት
2015
ዓ.ም