ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Wadatashiga Qaranka ayaa si Guul leh loo soo Gabagabeeyay - Guddiga Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya
Aug 23, 2026 45
Addis Ababa; Naaf 17/2018 (ENA): Guddiga Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in Shirka Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya, oo si rasmi ah u bilaabmay Afagaal 8, 2018, uu si guul leh u soo gabagaboobey ka dib toddobaadyo wadatashi ah. War-saxaafadeed ay warbaahinta u soo saareen oo ku saabsan gabagabada shirka, Guddoomiye Ku-xigeenka Guddiga Hirut Gebre Selassie ayaa xasuusiyay in 4,000 oo Itoobiyaan ah ay isugu yimaadeen madashan taariikhiga ah si ay uga wada hadlaan siddeed ajende qaran oo aasaasi ah. Guddoomiye Ku-xigeenku waxay intaa ku dartay inay ugu dambeyntii soo ururiyeen oo ay Guddiga u gudbiyeen talooyin lagu xallin karo khilaafaadka muddada dheer jiray. Inta lagu guda jiray sbirka, ergooyinku waxay si fudud ugu heshiiyeen qaar ka mid ah arrimaha, halka kuwa kalena ay qaateen waqti oo ay yeesheen wadahadallo xooggan, ugu dambayntiina waxay gaareen heshiis ku saabsan inta badan arrimaha. Guddigu, iyagoo la socda hawsha, wuxuu awooday inuu xaqiijiyo in dhammaan golayaasha wadatashiga lagu sameeyay niyad iskaashi, ixtiraam iyo dulqaad, ayay tiri Guddoomiye Ku-xigeenka Hirut. Wuxuu sharraxday in ujeeddada Wadatashiga Qaranku ay tahay in la abuuro fursad ay daneeyayaasha leh aragtiyo kala duwan ku wada hadlaan oo ay abuuraan isfaham guud oo ay hore ugu socdaan. Guddoomiye Ku-xigeenka ayaa sheegtay in Wadatashiga Qaranku uusan ahayn hab lagu aqoonsado kuwa guuleysta iyo kuwa guuldareysta, sidoo kalena uusan ahayn tartan dhinac uu guuldareysto kan kalena uu guuleysto. Waxa kale ay sheegtay intii lagu jiray hawshan wadatashiga, Itoobiyaanku waxay is barteen, waxay dhisteen xiriir xooggan, waxay dhegeysteen aragtiyo kala duwan, waxayna is dhaafsadeen fikrado ku saabsan caqabadaha dalkeenna; ugu dambayntiina waxay gaareen is afgarad. Waxa kale ay sheegtay in Wadatashiga Qaran uu yahay cutub taariikhi ah oo Itoobiya ay muujisay inay awood u leedahay inay xalliso kala duwanaanshaha ra'yigeeda iyada oo loo marayo wadatashi dal ahaan. Ugu danbayntii waxay magaca Guddiga ugu mahadcelisay dhammaan dadkii ka qayb qaatay guusha Wadatashiga Qaranka Itoobiya. #Wakaaladda Wararka Itoobiya #ENA
Shirkii Wadatashiga Qaranka ayaa si nabad ah ku soo dhammaaday, iyadoo dareen weyn oo mas'uuliyad iyo ilbaxnimo leh lagu Muujiyay - Wasiirka Nabadda Maxamed Idris
Aug 23, 2026 40
Addis Ababa, Naaf 17/ 2018 (ENA): Wasiirka Nabadda, Maxamed Idris, ayaa sheegay in geeddi-socodkii taariikhiga ahaa ee Shirka Wadatashiga Qaranka uu si nabad ah ku soo dhammaaday, iyadoo dareen weyn oo mas'uuliyad iyo ilbaxnimo leh. Wasiirka Nabadda, Maxamed Idris, ayaa dhambaal hambalyo ah u diray dhammaan Itoobiyaanka, isagoo xusay in Shirkii Wadatashiga Qaranka ee taariikhiga ahaa, kaas oo bilaabay inuu xalliyo dhibaatooyinka aasaasiga ah ee qaranka ee qarniyo badan socday wadahadal iyo wadatashi, uu si guul leh u soo dhammaaday. Farriintiisa, Wasiirku wuxuu ku ammaanay dhammaystirka geeddi-socodkan taariikhiga ah nabad, daacadnimo, dareen weyn oo mas'uuliyad iyo ilbaxnimo Itoobiyaan ah. Waa sharaf in guul kale laga gaaro dalka, oo leh xigmad, jiil, iyo aragti; Wuxuu tilmaamay inay sidoo kale xoojin doonto aasaaska nolol sharaf leh. Mudane Mohamed Idris wuxuu sharraxay in shirkan oo dalkeennu isugu yimid, uu mar kale dunida u muujiyay guusha dadka, weynaanta Itoobiya, xikmadda xallinta dhibaatooyinkeeda, iyo midnimada ujeeddada. Wuxuu tilmaamay in tani ay tahay guul dhalaalaya oo calaamad u ah cutub cusub oo rajo ah oo ku saabsan kala-guurka. Maadaama ay tahay mas'uuliyadda guud ee dhammaan muwaadiniinta inay ilaaliyaan oo ay ilaaliyaan is-fahamka guud iyo midhaha nabadda ee lagu gaaray shirka, Wasiirku wuxuu ugu baaqay dhammaan dadka Itoobiyaanka ah inay si wadajir ah uga shaqeeyaan sidii loo xoojin lahaa aasaaska Itoobiya oo xooggan, barwaaqo ah, oo nabad ah oo caalami ah oo berri ah.
Dhaqan cusub ayaa laga abuuray taariikhda siyaasadeed ee Itoobiya, iyada oo lagaga gudbay duurka ilaa hoolka, iyo colaadda ilaa wadatashiga – Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Aug 23, 2026 44
Addis Ababa; Naaf 16/2018 (ENA): Dhaqan cusub ayaa laga sameeyay taariikhda siyaasadeed ee Itoobiya, taas oo lagaga gudbay duurka ilaa hoolka, laga bilaabo fowdada ilaa wadatashiga, ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh. Fariintiisa, Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenku wuxuu yiri; Waxaan ugu hambalyeyneynaa Itoobiya guusheeda. Wuxuu sheegay in Shirkii Wadatashiga Qaranka, oo afar kun oo Itoobiyaan ah ay ka qaybgaleen dhammaan deegaannada iyo qaybaha bulshada 46-kii maalmood ee la soo dhaafay, si guul leh loo soo gabagabeeyay. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka wuxuu sheegay in cabbirka guusha uu yahay caqabadaha aan ka gudubnay, dhaqanka cusub ee aan abuurnay, iyo talooyinka aan gaarnay. Wuxuu xusay in wadatashigu uusan xallin doonin dhammaan su'aalaha hal habeen, uusan bogsiin doonin dhammaan nabarrada, isla markaana uusan bixin doonin xal qumman dhammaan cabashooyinka. Wuxuu sharraxay in dhibaatooyinka iyo su'aalaha aan laga jawaabin ee ka dhashay geeddi-socodka dhismaha dawladda ay ku duugan yihiin nidaamka qarniyo badan, iyo in isku dayada lagu gaarayo yoolalka siyaasadeed ee xoog lagu gaaray ay sii xumeeyeen nabarrada oo ay deynta qaranka uga wareejiyeen jiil ilaa jiil kale. In kasta oo isku dayo badan lagu xallinayo dhibaatada dib u dhigtay dalka iyada oo loo marayo wadatashi, haddana wadatashigu ma bilaaban, ma sii socon, mana guulaysan marka la qabto; wuxuu sharraxay in Itoobiya ay ka gudubtay dhammaan caqabadaha xikmad iyo dulqaad. Wuxuu sharraxay in Itoobiyaanku ay u caddeeyeen Afrikaanka naga filaya wax badan inay la tashan karaan, dhegaysan karaan oo ay ku wada xiriiri karaan khilaafaadkooda, iyo in is-afgarad laga gaaray ajendayaal muhiim ah, halka su'aalaha kale ee harsan ay qayb ka yihiin safarka u baahan shaqo badan. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa tilmaamay in dhibaatooyin la filayo marka arrimo badan oo la caburiyay oo qarniyo badan la xiray hawada la soo bandhigo, iyo in aan la yaabin in fikrado kala duwan ay soo baxeen iyadoo la daciifinayo dhaqanka wadahadalka. Waxa ugu muhiimsan waa inaan horay u soconno, aan sii wadno wadatshiga iyo ka gudubka, oo aan gaarno heshiis arrimo badan oo caqabad ku ahaa dhismaha dawladda, ayuu yiri. Wuxuu sheegay in dhaqan cusub uu ka soo ifbaxay taariikhda siyaasadeed ee Itoobiya kaas oo ka gudbay kaynta una gudbay hoolka, fowdo una gudbay wadatashi. Wuxuu sheegay in la arkay in wax walba aan lagu xallin karin qori laakiin lagu xallin karo fikrado, isla markaana aysan shaqaynayn. Wuxuu tilmaamay in dhaqankan cusub ee wadatashiga uu weli yahay mid cusub, oo u baahan ilaalin, ku celcelin, dulqaad iyo geesinimo, iyo in ay jiri karaan caqabado ama arrimo muran dhaliyay; wuxuu sheegay in la qaado oo la hagaajiyo dadaallada wanaagsan, waana inaan ku kalsoonahay in cabashadeennu aysan ka miisaan badnayn waddankeenna caadiga ah. Wuxuu sheegay in 46-kii maalmood ee la soo dhaafay, Itoobiyaanku ay muujiyeen in halkii ay is dhaleecayn lahaayeen, aan wada tashi samayn karno; Wasiir ku xigeenka ayaa u mahadceliyay guddiyada, dib u eegista, khubarada, warbaahinta, iyo odayaasha ka qayb qaatay guusha wadatashigan, isagoo sheegay in taariikhdu ay had iyo jeer xasuusan doonto.
Itoobiyaanku way guuleysteen - Adeegga Isgaarsiinta Dowladda
Aug 23, 2026 42
Addis Ababa; Naaf 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay ku muujisay ficil ahaan inay go'aan ka gaari karto masiirkeeda gacmaheeda, sida uu sheegay Adeegga Isgaarsiinta Dowladda. Farriin ay soo diray Adeegga Isgaarsiinta Dowladda, ayuu ku xusay in Itoobiyaanku ay guuleysteen, iyana in go'aanka Itoobiya ee ah inay ka tagto siyaasadda xoogga iyo khilaafka oo ay ku xalliso khilaafaadkeeda iyada oo loo marayo madal wadatashi oo ilbaxnimo leh waa guul taariikhi ah oo dhulka siyaasadeed ee dalkeenna dhigtay meel cusub. Cutub cusub ayaa ka furmay Itoobiya, iyadoo beddelaysa dhaqamada albaabada xiran ee danaha dhowr qof oo heer sare ah isla markaana dadweynaha ballaaran ka dhigaysa mulkiilayaasha tooska ah ee habka go'aan qaadashada. Muwaadiniintu waxay ku caddeeyeen ficil ahaan inay xallin karaan jabka taariikhiga ah, isfaham la'aanta qoto dheer iyo kala duwanaanshaha ra'yiga ay la kulmeen qarniyo badan, maaha xoog, laakiin iyagoo adeegsanaya dhegeysi iyo xigmad wadajir ah. Dhammaan gobollada laga bilaabo Kebele ilaa Federaalka, haweenka, dhalinyarada, beeraleyda/xoola dhaqatada, waayeelka, naafada, wakiillada xisbiyada siyaasadda, odayaasha, wakiillada kooxaha qowmiyadaha iyo qaranka, iyo sidoo kale aqoonyahannada iyo khubarada, ayaa dhageystay codadka 130 milyan oo Itoobiyaan ah dood ballaaran oo ku saabsan siddeed ajende. Sidan, waxay ku caddeeyeen in nabad waarta lagu gaari karo oo keliya wadahadal, taasoo ah tusaale gebi ahaanba loo dhan yahay. In kasta oo cadawga taariikhiga ah ee Itoobiya, oo ay weheliyaan kooxdooda, ay isku dayayeen inay abuuraan macluumaad been ah iyo jahawareer iyada oo loo marayo warbaahinta dijitaalka ah, Guddiga Wadatashiga ayaa si adag u taageeray dhexdhexaadnimadiisa hay'adeed iyagoo ilaalinaya anshax adag. In ka badan 54 hay'adood oo warbaahineed iyo 461 suxufi ayaa awooday inay siiyaan dadweynaha macluumaad sax ah iyagoo si toos ah u bixinaya warbixin ku saabsan geeddi-socodka. Dhacdadan taariikhiga ah, oo lagu gaaray adkeysiga buuxa ee carruurteeda, Itoobiya waxay muujisay inay go'aan ka gaari karto masiirkeeda! Itoobiyaanku way guuleysteen!
Wadatashiga Qaranku waa geedi socod taariikhi ah oo xoojin doona Itoobiya - Madaxweyne Taaye Asqesilaase
Aug 22, 2026 52
Addis Ababa; Naaf 16/2018 (ENA): Madaxweyne Taaye Asqesilaase ayaa sheegay in Wadatashiga Qaranku uu yahay geedi socod taariikhi ah oo xoojin doona Itoobiya. Munaasabadda xidhitaanka Wadatashiga Qaran ee Itoobiya ayaa ka socota Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis. Madaxweyne Taye Asqesilaase ayaa sheegay inuu jeclaan lahaa inuu uga mahadceliyo ka qaybgalayaasha wadatashiga taariikhiga ah ee ay u qabteen kala duwanaanshaha Itoobiya. Madaxweynuhu wuxuu sheegay in xoogga dalka uu yahay xigmadda iyo u jeededda wadatashiga, isagoo ku tilmaamay wadatashiga mid taariikhi ah oo gaar ah. Waxa kale oo uu ka mahadceliyay shaqada ay qabteen Guddiga Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya si loo hubiyo in si guul leh loo soo gabagabeeyo shirka. Waxa uu tilmaamay in wadatashigu uu ahaa mid macquul ah oo hufan, isla markaana lagu sameeyay dhegeysi iyo xushmad Itoobiyaan ah. Waxa kale oo uu sheegay in Shirka Wadatashiga Qaranku uu iftiimiyay kala duwanaanshaha Itoobiya. Wuxuu u mahadceliyay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) oo u qaaday geeddi-socodka wadatashiga qaranka heerka sare iyo hirgelinta hab-dhismeedkiisa, inkastoo ay tahay dhaqan Itoobiyaan ah oo jira. Madaxweynuhu wuxuu sidoo kale sheegay in Shirka Wadatashiga Qaran uu yahay geeddi-socod taariikhi ah oo xoojin doona Itoobiya. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in wadatashigu uu abuuray dhaqan cusub oo suurtogalin doona xalal waara oo loo helo arrimaha qaranka iyadoo si deggan looga wada hadlayo.
Muuqaal Ahaan
Wadatashiga Qaranka ayaa si Guul leh loo soo Gabagabeeyay - Guddiga Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya
Aug 23, 2026 45
Addis Ababa; Naaf 17/2018 (ENA): Guddiga Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in Shirka Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya, oo si rasmi ah u bilaabmay Afagaal 8, 2018, uu si guul leh u soo gabagaboobey ka dib toddobaadyo wadatashi ah. War-saxaafadeed ay warbaahinta u soo saareen oo ku saabsan gabagabada shirka, Guddoomiye Ku-xigeenka Guddiga Hirut Gebre Selassie ayaa xasuusiyay in 4,000 oo Itoobiyaan ah ay isugu yimaadeen madashan taariikhiga ah si ay uga wada hadlaan siddeed ajende qaran oo aasaasi ah. Guddoomiye Ku-xigeenku waxay intaa ku dartay inay ugu dambeyntii soo ururiyeen oo ay Guddiga u gudbiyeen talooyin lagu xallin karo khilaafaadka muddada dheer jiray. Inta lagu guda jiray sbirka, ergooyinku waxay si fudud ugu heshiiyeen qaar ka mid ah arrimaha, halka kuwa kalena ay qaateen waqti oo ay yeesheen wadahadallo xooggan, ugu dambayntiina waxay gaareen heshiis ku saabsan inta badan arrimaha. Guddigu, iyagoo la socda hawsha, wuxuu awooday inuu xaqiijiyo in dhammaan golayaasha wadatashiga lagu sameeyay niyad iskaashi, ixtiraam iyo dulqaad, ayay tiri Guddoomiye Ku-xigeenka Hirut. Wuxuu sharraxday in ujeeddada Wadatashiga Qaranku ay tahay in la abuuro fursad ay daneeyayaasha leh aragtiyo kala duwan ku wada hadlaan oo ay abuuraan isfaham guud oo ay hore ugu socdaan. Guddoomiye Ku-xigeenka ayaa sheegtay in Wadatashiga Qaranku uusan ahayn hab lagu aqoonsado kuwa guuleysta iyo kuwa guuldareysta, sidoo kalena uusan ahayn tartan dhinac uu guuldareysto kan kalena uu guuleysto. Waxa kale ay sheegtay intii lagu jiray hawshan wadatashiga, Itoobiyaanku waxay is barteen, waxay dhisteen xiriir xooggan, waxay dhegeysteen aragtiyo kala duwan, waxayna is dhaafsadeen fikrado ku saabsan caqabadaha dalkeenna; ugu dambayntiina waxay gaareen is afgarad. Waxa kale ay sheegtay in Wadatashiga Qaran uu yahay cutub taariikhi ah oo Itoobiya ay muujisay inay awood u leedahay inay xalliso kala duwanaanshaha ra'yigeeda iyada oo loo marayo wadatashi dal ahaan. Ugu danbayntii waxay magaca Guddiga ugu mahadcelisay dhammaan dadkii ka qayb qaatay guusha Wadatashiga Qaranka Itoobiya. #Wakaaladda Wararka Itoobiya #ENA
Shirkii Wadatashiga Qaranka ayaa si nabad ah ku soo dhammaaday, iyadoo dareen weyn oo mas'uuliyad iyo ilbaxnimo leh lagu Muujiyay - Wasiirka Nabadda Maxamed Idris
Aug 23, 2026 40
Addis Ababa, Naaf 17/ 2018 (ENA): Wasiirka Nabadda, Maxamed Idris, ayaa sheegay in geeddi-socodkii taariikhiga ahaa ee Shirka Wadatashiga Qaranka uu si nabad ah ku soo dhammaaday, iyadoo dareen weyn oo mas'uuliyad iyo ilbaxnimo leh. Wasiirka Nabadda, Maxamed Idris, ayaa dhambaal hambalyo ah u diray dhammaan Itoobiyaanka, isagoo xusay in Shirkii Wadatashiga Qaranka ee taariikhiga ahaa, kaas oo bilaabay inuu xalliyo dhibaatooyinka aasaasiga ah ee qaranka ee qarniyo badan socday wadahadal iyo wadatashi, uu si guul leh u soo dhammaaday. Farriintiisa, Wasiirku wuxuu ku ammaanay dhammaystirka geeddi-socodkan taariikhiga ah nabad, daacadnimo, dareen weyn oo mas'uuliyad iyo ilbaxnimo Itoobiyaan ah. Waa sharaf in guul kale laga gaaro dalka, oo leh xigmad, jiil, iyo aragti; Wuxuu tilmaamay inay sidoo kale xoojin doonto aasaaska nolol sharaf leh. Mudane Mohamed Idris wuxuu sharraxay in shirkan oo dalkeennu isugu yimid, uu mar kale dunida u muujiyay guusha dadka, weynaanta Itoobiya, xikmadda xallinta dhibaatooyinkeeda, iyo midnimada ujeeddada. Wuxuu tilmaamay in tani ay tahay guul dhalaalaya oo calaamad u ah cutub cusub oo rajo ah oo ku saabsan kala-guurka. Maadaama ay tahay mas'uuliyadda guud ee dhammaan muwaadiniinta inay ilaaliyaan oo ay ilaaliyaan is-fahamka guud iyo midhaha nabadda ee lagu gaaray shirka, Wasiirku wuxuu ugu baaqay dhammaan dadka Itoobiyaanka ah inay si wadajir ah uga shaqeeyaan sidii loo xoojin lahaa aasaaska Itoobiya oo xooggan, barwaaqo ah, oo nabad ah oo caalami ah oo berri ah.
Dhaqan cusub ayaa laga abuuray taariikhda siyaasadeed ee Itoobiya, iyada oo lagaga gudbay duurka ilaa hoolka, iyo colaadda ilaa wadatashiga – Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Aug 23, 2026 44
Addis Ababa; Naaf 16/2018 (ENA): Dhaqan cusub ayaa laga sameeyay taariikhda siyaasadeed ee Itoobiya, taas oo lagaga gudbay duurka ilaa hoolka, laga bilaabo fowdada ilaa wadatashiga, ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh. Fariintiisa, Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenku wuxuu yiri; Waxaan ugu hambalyeyneynaa Itoobiya guusheeda. Wuxuu sheegay in Shirkii Wadatashiga Qaranka, oo afar kun oo Itoobiyaan ah ay ka qaybgaleen dhammaan deegaannada iyo qaybaha bulshada 46-kii maalmood ee la soo dhaafay, si guul leh loo soo gabagabeeyay. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka wuxuu sheegay in cabbirka guusha uu yahay caqabadaha aan ka gudubnay, dhaqanka cusub ee aan abuurnay, iyo talooyinka aan gaarnay. Wuxuu xusay in wadatashigu uusan xallin doonin dhammaan su'aalaha hal habeen, uusan bogsiin doonin dhammaan nabarrada, isla markaana uusan bixin doonin xal qumman dhammaan cabashooyinka. Wuxuu sharraxay in dhibaatooyinka iyo su'aalaha aan laga jawaabin ee ka dhashay geeddi-socodka dhismaha dawladda ay ku duugan yihiin nidaamka qarniyo badan, iyo in isku dayada lagu gaarayo yoolalka siyaasadeed ee xoog lagu gaaray ay sii xumeeyeen nabarrada oo ay deynta qaranka uga wareejiyeen jiil ilaa jiil kale. In kasta oo isku dayo badan lagu xallinayo dhibaatada dib u dhigtay dalka iyada oo loo marayo wadatashi, haddana wadatashigu ma bilaaban, ma sii socon, mana guulaysan marka la qabto; wuxuu sharraxay in Itoobiya ay ka gudubtay dhammaan caqabadaha xikmad iyo dulqaad. Wuxuu sharraxay in Itoobiyaanku ay u caddeeyeen Afrikaanka naga filaya wax badan inay la tashan karaan, dhegaysan karaan oo ay ku wada xiriiri karaan khilaafaadkooda, iyo in is-afgarad laga gaaray ajendayaal muhiim ah, halka su'aalaha kale ee harsan ay qayb ka yihiin safarka u baahan shaqo badan. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa tilmaamay in dhibaatooyin la filayo marka arrimo badan oo la caburiyay oo qarniyo badan la xiray hawada la soo bandhigo, iyo in aan la yaabin in fikrado kala duwan ay soo baxeen iyadoo la daciifinayo dhaqanka wadahadalka. Waxa ugu muhiimsan waa inaan horay u soconno, aan sii wadno wadatshiga iyo ka gudubka, oo aan gaarno heshiis arrimo badan oo caqabad ku ahaa dhismaha dawladda, ayuu yiri. Wuxuu sheegay in dhaqan cusub uu ka soo ifbaxay taariikhda siyaasadeed ee Itoobiya kaas oo ka gudbay kaynta una gudbay hoolka, fowdo una gudbay wadatashi. Wuxuu sheegay in la arkay in wax walba aan lagu xallin karin qori laakiin lagu xallin karo fikrado, isla markaana aysan shaqaynayn. Wuxuu tilmaamay in dhaqankan cusub ee wadatashiga uu weli yahay mid cusub, oo u baahan ilaalin, ku celcelin, dulqaad iyo geesinimo, iyo in ay jiri karaan caqabado ama arrimo muran dhaliyay; wuxuu sheegay in la qaado oo la hagaajiyo dadaallada wanaagsan, waana inaan ku kalsoonahay in cabashadeennu aysan ka miisaan badnayn waddankeenna caadiga ah. Wuxuu sheegay in 46-kii maalmood ee la soo dhaafay, Itoobiyaanku ay muujiyeen in halkii ay is dhaleecayn lahaayeen, aan wada tashi samayn karno; Wasiir ku xigeenka ayaa u mahadceliyay guddiyada, dib u eegista, khubarada, warbaahinta, iyo odayaasha ka qayb qaatay guusha wadatashigan, isagoo sheegay in taariikhdu ay had iyo jeer xasuusan doonto.
Itoobiyaanku way guuleysteen - Adeegga Isgaarsiinta Dowladda
Aug 23, 2026 42
Addis Ababa; Naaf 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay ku muujisay ficil ahaan inay go'aan ka gaari karto masiirkeeda gacmaheeda, sida uu sheegay Adeegga Isgaarsiinta Dowladda. Farriin ay soo diray Adeegga Isgaarsiinta Dowladda, ayuu ku xusay in Itoobiyaanku ay guuleysteen, iyana in go'aanka Itoobiya ee ah inay ka tagto siyaasadda xoogga iyo khilaafka oo ay ku xalliso khilaafaadkeeda iyada oo loo marayo madal wadatashi oo ilbaxnimo leh waa guul taariikhi ah oo dhulka siyaasadeed ee dalkeenna dhigtay meel cusub. Cutub cusub ayaa ka furmay Itoobiya, iyadoo beddelaysa dhaqamada albaabada xiran ee danaha dhowr qof oo heer sare ah isla markaana dadweynaha ballaaran ka dhigaysa mulkiilayaasha tooska ah ee habka go'aan qaadashada. Muwaadiniintu waxay ku caddeeyeen ficil ahaan inay xallin karaan jabka taariikhiga ah, isfaham la'aanta qoto dheer iyo kala duwanaanshaha ra'yiga ay la kulmeen qarniyo badan, maaha xoog, laakiin iyagoo adeegsanaya dhegeysi iyo xigmad wadajir ah. Dhammaan gobollada laga bilaabo Kebele ilaa Federaalka, haweenka, dhalinyarada, beeraleyda/xoola dhaqatada, waayeelka, naafada, wakiillada xisbiyada siyaasadda, odayaasha, wakiillada kooxaha qowmiyadaha iyo qaranka, iyo sidoo kale aqoonyahannada iyo khubarada, ayaa dhageystay codadka 130 milyan oo Itoobiyaan ah dood ballaaran oo ku saabsan siddeed ajende. Sidan, waxay ku caddeeyeen in nabad waarta lagu gaari karo oo keliya wadahadal, taasoo ah tusaale gebi ahaanba loo dhan yahay. In kasta oo cadawga taariikhiga ah ee Itoobiya, oo ay weheliyaan kooxdooda, ay isku dayayeen inay abuuraan macluumaad been ah iyo jahawareer iyada oo loo marayo warbaahinta dijitaalka ah, Guddiga Wadatashiga ayaa si adag u taageeray dhexdhexaadnimadiisa hay'adeed iyagoo ilaalinaya anshax adag. In ka badan 54 hay'adood oo warbaahineed iyo 461 suxufi ayaa awooday inay siiyaan dadweynaha macluumaad sax ah iyagoo si toos ah u bixinaya warbixin ku saabsan geeddi-socodka. Dhacdadan taariikhiga ah, oo lagu gaaray adkeysiga buuxa ee carruurteeda, Itoobiya waxay muujisay inay go'aan ka gaari karto masiirkeeda! Itoobiyaanku way guuleysteen!
Wadatashiga Qaranku waa geedi socod taariikhi ah oo xoojin doona Itoobiya - Madaxweyne Taaye Asqesilaase
Aug 22, 2026 52
Addis Ababa; Naaf 16/2018 (ENA): Madaxweyne Taaye Asqesilaase ayaa sheegay in Wadatashiga Qaranku uu yahay geedi socod taariikhi ah oo xoojin doona Itoobiya. Munaasabadda xidhitaanka Wadatashiga Qaran ee Itoobiya ayaa ka socota Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis. Madaxweyne Taye Asqesilaase ayaa sheegay inuu jeclaan lahaa inuu uga mahadceliyo ka qaybgalayaasha wadatashiga taariikhiga ah ee ay u qabteen kala duwanaanshaha Itoobiya. Madaxweynuhu wuxuu sheegay in xoogga dalka uu yahay xigmadda iyo u jeededda wadatashiga, isagoo ku tilmaamay wadatashiga mid taariikhi ah oo gaar ah. Waxa kale oo uu ka mahadceliyay shaqada ay qabteen Guddiga Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya si loo hubiyo in si guul leh loo soo gabagabeeyo shirka. Waxa uu tilmaamay in wadatashigu uu ahaa mid macquul ah oo hufan, isla markaana lagu sameeyay dhegeysi iyo xushmad Itoobiyaan ah. Waxa kale oo uu sheegay in Shirka Wadatashiga Qaranku uu iftiimiyay kala duwanaanshaha Itoobiya. Wuxuu u mahadceliyay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) oo u qaaday geeddi-socodka wadatashiga qaranka heerka sare iyo hirgelinta hab-dhismeedkiisa, inkastoo ay tahay dhaqan Itoobiyaan ah oo jira. Madaxweynuhu wuxuu sidoo kale sheegay in Shirka Wadatashiga Qaran uu yahay geeddi-socod taariikhi ah oo xoojin doona Itoobiya. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in wadatashigu uu abuuray dhaqan cusub oo suurtogalin doona xalal waara oo loo helo arrimaha qaranka iyadoo si deggan looga wada hadlayo.
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Wadatashiga Qaranka ayaa si Guul leh loo soo Gabagabeeyay - Guddiga Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya
Aug 23, 2026 45
Addis Ababa; Naaf 17/2018 (ENA): Guddiga Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in Shirka Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya, oo si rasmi ah u bilaabmay Afagaal 8, 2018, uu si guul leh u soo gabagaboobey ka dib toddobaadyo wadatashi ah. War-saxaafadeed ay warbaahinta u soo saareen oo ku saabsan gabagabada shirka, Guddoomiye Ku-xigeenka Guddiga Hirut Gebre Selassie ayaa xasuusiyay in 4,000 oo Itoobiyaan ah ay isugu yimaadeen madashan taariikhiga ah si ay uga wada hadlaan siddeed ajende qaran oo aasaasi ah. Guddoomiye Ku-xigeenku waxay intaa ku dartay inay ugu dambeyntii soo ururiyeen oo ay Guddiga u gudbiyeen talooyin lagu xallin karo khilaafaadka muddada dheer jiray. Inta lagu guda jiray sbirka, ergooyinku waxay si fudud ugu heshiiyeen qaar ka mid ah arrimaha, halka kuwa kalena ay qaateen waqti oo ay yeesheen wadahadallo xooggan, ugu dambayntiina waxay gaareen heshiis ku saabsan inta badan arrimaha. Guddigu, iyagoo la socda hawsha, wuxuu awooday inuu xaqiijiyo in dhammaan golayaasha wadatashiga lagu sameeyay niyad iskaashi, ixtiraam iyo dulqaad, ayay tiri Guddoomiye Ku-xigeenka Hirut. Wuxuu sharraxday in ujeeddada Wadatashiga Qaranku ay tahay in la abuuro fursad ay daneeyayaasha leh aragtiyo kala duwan ku wada hadlaan oo ay abuuraan isfaham guud oo ay hore ugu socdaan. Guddoomiye Ku-xigeenka ayaa sheegtay in Wadatashiga Qaranku uusan ahayn hab lagu aqoonsado kuwa guuleysta iyo kuwa guuldareysta, sidoo kalena uusan ahayn tartan dhinac uu guuldareysto kan kalena uu guuleysto. Waxa kale ay sheegtay intii lagu jiray hawshan wadatashiga, Itoobiyaanku waxay is barteen, waxay dhisteen xiriir xooggan, waxay dhegeysteen aragtiyo kala duwan, waxayna is dhaafsadeen fikrado ku saabsan caqabadaha dalkeenna; ugu dambayntiina waxay gaareen is afgarad. Waxa kale ay sheegtay in Wadatashiga Qaran uu yahay cutub taariikhi ah oo Itoobiya ay muujisay inay awood u leedahay inay xalliso kala duwanaanshaha ra'yigeeda iyada oo loo marayo wadatashi dal ahaan. Ugu danbayntii waxay magaca Guddiga ugu mahadcelisay dhammaan dadkii ka qayb qaatay guusha Wadatashiga Qaranka Itoobiya. #Wakaaladda Wararka Itoobiya #ENA
Shirkii Wadatashiga Qaranka ayaa si nabad ah ku soo dhammaaday, iyadoo dareen weyn oo mas'uuliyad iyo ilbaxnimo leh lagu Muujiyay - Wasiirka Nabadda Maxamed Idris
Aug 23, 2026 40
Addis Ababa, Naaf 17/ 2018 (ENA): Wasiirka Nabadda, Maxamed Idris, ayaa sheegay in geeddi-socodkii taariikhiga ahaa ee Shirka Wadatashiga Qaranka uu si nabad ah ku soo dhammaaday, iyadoo dareen weyn oo mas'uuliyad iyo ilbaxnimo leh. Wasiirka Nabadda, Maxamed Idris, ayaa dhambaal hambalyo ah u diray dhammaan Itoobiyaanka, isagoo xusay in Shirkii Wadatashiga Qaranka ee taariikhiga ahaa, kaas oo bilaabay inuu xalliyo dhibaatooyinka aasaasiga ah ee qaranka ee qarniyo badan socday wadahadal iyo wadatashi, uu si guul leh u soo dhammaaday. Farriintiisa, Wasiirku wuxuu ku ammaanay dhammaystirka geeddi-socodkan taariikhiga ah nabad, daacadnimo, dareen weyn oo mas'uuliyad iyo ilbaxnimo Itoobiyaan ah. Waa sharaf in guul kale laga gaaro dalka, oo leh xigmad, jiil, iyo aragti; Wuxuu tilmaamay inay sidoo kale xoojin doonto aasaaska nolol sharaf leh. Mudane Mohamed Idris wuxuu sharraxay in shirkan oo dalkeennu isugu yimid, uu mar kale dunida u muujiyay guusha dadka, weynaanta Itoobiya, xikmadda xallinta dhibaatooyinkeeda, iyo midnimada ujeeddada. Wuxuu tilmaamay in tani ay tahay guul dhalaalaya oo calaamad u ah cutub cusub oo rajo ah oo ku saabsan kala-guurka. Maadaama ay tahay mas'uuliyadda guud ee dhammaan muwaadiniinta inay ilaaliyaan oo ay ilaaliyaan is-fahamka guud iyo midhaha nabadda ee lagu gaaray shirka, Wasiirku wuxuu ugu baaqay dhammaan dadka Itoobiyaanka ah inay si wadajir ah uga shaqeeyaan sidii loo xoojin lahaa aasaaska Itoobiya oo xooggan, barwaaqo ah, oo nabad ah oo caalami ah oo berri ah.
Dhaqan cusub ayaa laga abuuray taariikhda siyaasadeed ee Itoobiya, iyada oo lagaga gudbay duurka ilaa hoolka, iyo colaadda ilaa wadatashiga – Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Aug 23, 2026 44
Addis Ababa; Naaf 16/2018 (ENA): Dhaqan cusub ayaa laga sameeyay taariikhda siyaasadeed ee Itoobiya, taas oo lagaga gudbay duurka ilaa hoolka, laga bilaabo fowdada ilaa wadatashiga, ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh. Fariintiisa, Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenku wuxuu yiri; Waxaan ugu hambalyeyneynaa Itoobiya guusheeda. Wuxuu sheegay in Shirkii Wadatashiga Qaranka, oo afar kun oo Itoobiyaan ah ay ka qaybgaleen dhammaan deegaannada iyo qaybaha bulshada 46-kii maalmood ee la soo dhaafay, si guul leh loo soo gabagabeeyay. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka wuxuu sheegay in cabbirka guusha uu yahay caqabadaha aan ka gudubnay, dhaqanka cusub ee aan abuurnay, iyo talooyinka aan gaarnay. Wuxuu xusay in wadatashigu uusan xallin doonin dhammaan su'aalaha hal habeen, uusan bogsiin doonin dhammaan nabarrada, isla markaana uusan bixin doonin xal qumman dhammaan cabashooyinka. Wuxuu sharraxay in dhibaatooyinka iyo su'aalaha aan laga jawaabin ee ka dhashay geeddi-socodka dhismaha dawladda ay ku duugan yihiin nidaamka qarniyo badan, iyo in isku dayada lagu gaarayo yoolalka siyaasadeed ee xoog lagu gaaray ay sii xumeeyeen nabarrada oo ay deynta qaranka uga wareejiyeen jiil ilaa jiil kale. In kasta oo isku dayo badan lagu xallinayo dhibaatada dib u dhigtay dalka iyada oo loo marayo wadatashi, haddana wadatashigu ma bilaaban, ma sii socon, mana guulaysan marka la qabto; wuxuu sharraxay in Itoobiya ay ka gudubtay dhammaan caqabadaha xikmad iyo dulqaad. Wuxuu sharraxay in Itoobiyaanku ay u caddeeyeen Afrikaanka naga filaya wax badan inay la tashan karaan, dhegaysan karaan oo ay ku wada xiriiri karaan khilaafaadkooda, iyo in is-afgarad laga gaaray ajendayaal muhiim ah, halka su'aalaha kale ee harsan ay qayb ka yihiin safarka u baahan shaqo badan. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa tilmaamay in dhibaatooyin la filayo marka arrimo badan oo la caburiyay oo qarniyo badan la xiray hawada la soo bandhigo, iyo in aan la yaabin in fikrado kala duwan ay soo baxeen iyadoo la daciifinayo dhaqanka wadahadalka. Waxa ugu muhiimsan waa inaan horay u soconno, aan sii wadno wadatshiga iyo ka gudubka, oo aan gaarno heshiis arrimo badan oo caqabad ku ahaa dhismaha dawladda, ayuu yiri. Wuxuu sheegay in dhaqan cusub uu ka soo ifbaxay taariikhda siyaasadeed ee Itoobiya kaas oo ka gudbay kaynta una gudbay hoolka, fowdo una gudbay wadatashi. Wuxuu sheegay in la arkay in wax walba aan lagu xallin karin qori laakiin lagu xallin karo fikrado, isla markaana aysan shaqaynayn. Wuxuu tilmaamay in dhaqankan cusub ee wadatashiga uu weli yahay mid cusub, oo u baahan ilaalin, ku celcelin, dulqaad iyo geesinimo, iyo in ay jiri karaan caqabado ama arrimo muran dhaliyay; wuxuu sheegay in la qaado oo la hagaajiyo dadaallada wanaagsan, waana inaan ku kalsoonahay in cabashadeennu aysan ka miisaan badnayn waddankeenna caadiga ah. Wuxuu sheegay in 46-kii maalmood ee la soo dhaafay, Itoobiyaanku ay muujiyeen in halkii ay is dhaleecayn lahaayeen, aan wada tashi samayn karno; Wasiir ku xigeenka ayaa u mahadceliyay guddiyada, dib u eegista, khubarada, warbaahinta, iyo odayaasha ka qayb qaatay guusha wadatashigan, isagoo sheegay in taariikhdu ay had iyo jeer xasuusan doonto.
Itoobiyaanku way guuleysteen - Adeegga Isgaarsiinta Dowladda
Aug 23, 2026 42
Addis Ababa; Naaf 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay ku muujisay ficil ahaan inay go'aan ka gaari karto masiirkeeda gacmaheeda, sida uu sheegay Adeegga Isgaarsiinta Dowladda. Farriin ay soo diray Adeegga Isgaarsiinta Dowladda, ayuu ku xusay in Itoobiyaanku ay guuleysteen, iyana in go'aanka Itoobiya ee ah inay ka tagto siyaasadda xoogga iyo khilaafka oo ay ku xalliso khilaafaadkeeda iyada oo loo marayo madal wadatashi oo ilbaxnimo leh waa guul taariikhi ah oo dhulka siyaasadeed ee dalkeenna dhigtay meel cusub. Cutub cusub ayaa ka furmay Itoobiya, iyadoo beddelaysa dhaqamada albaabada xiran ee danaha dhowr qof oo heer sare ah isla markaana dadweynaha ballaaran ka dhigaysa mulkiilayaasha tooska ah ee habka go'aan qaadashada. Muwaadiniintu waxay ku caddeeyeen ficil ahaan inay xallin karaan jabka taariikhiga ah, isfaham la'aanta qoto dheer iyo kala duwanaanshaha ra'yiga ay la kulmeen qarniyo badan, maaha xoog, laakiin iyagoo adeegsanaya dhegeysi iyo xigmad wadajir ah. Dhammaan gobollada laga bilaabo Kebele ilaa Federaalka, haweenka, dhalinyarada, beeraleyda/xoola dhaqatada, waayeelka, naafada, wakiillada xisbiyada siyaasadda, odayaasha, wakiillada kooxaha qowmiyadaha iyo qaranka, iyo sidoo kale aqoonyahannada iyo khubarada, ayaa dhageystay codadka 130 milyan oo Itoobiyaan ah dood ballaaran oo ku saabsan siddeed ajende. Sidan, waxay ku caddeeyeen in nabad waarta lagu gaari karo oo keliya wadahadal, taasoo ah tusaale gebi ahaanba loo dhan yahay. In kasta oo cadawga taariikhiga ah ee Itoobiya, oo ay weheliyaan kooxdooda, ay isku dayayeen inay abuuraan macluumaad been ah iyo jahawareer iyada oo loo marayo warbaahinta dijitaalka ah, Guddiga Wadatashiga ayaa si adag u taageeray dhexdhexaadnimadiisa hay'adeed iyagoo ilaalinaya anshax adag. In ka badan 54 hay'adood oo warbaahineed iyo 461 suxufi ayaa awooday inay siiyaan dadweynaha macluumaad sax ah iyagoo si toos ah u bixinaya warbixin ku saabsan geeddi-socodka. Dhacdadan taariikhiga ah, oo lagu gaaray adkeysiga buuxa ee carruurteeda, Itoobiya waxay muujisay inay go'aan ka gaari karto masiirkeeda! Itoobiyaanku way guuleysteen!
Wadatashiga Qaranku waa geedi socod taariikhi ah oo xoojin doona Itoobiya - Madaxweyne Taaye Asqesilaase
Aug 22, 2026 52
Addis Ababa; Naaf 16/2018 (ENA): Madaxweyne Taaye Asqesilaase ayaa sheegay in Wadatashiga Qaranku uu yahay geedi socod taariikhi ah oo xoojin doona Itoobiya. Munaasabadda xidhitaanka Wadatashiga Qaran ee Itoobiya ayaa ka socota Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis. Madaxweyne Taye Asqesilaase ayaa sheegay inuu jeclaan lahaa inuu uga mahadceliyo ka qaybgalayaasha wadatashiga taariikhiga ah ee ay u qabteen kala duwanaanshaha Itoobiya. Madaxweynuhu wuxuu sheegay in xoogga dalka uu yahay xigmadda iyo u jeededda wadatashiga, isagoo ku tilmaamay wadatashiga mid taariikhi ah oo gaar ah. Waxa kale oo uu ka mahadceliyay shaqada ay qabteen Guddiga Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya si loo hubiyo in si guul leh loo soo gabagabeeyo shirka. Waxa uu tilmaamay in wadatashigu uu ahaa mid macquul ah oo hufan, isla markaana lagu sameeyay dhegeysi iyo xushmad Itoobiyaan ah. Waxa kale oo uu sheegay in Shirka Wadatashiga Qaranku uu iftiimiyay kala duwanaanshaha Itoobiya. Wuxuu u mahadceliyay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) oo u qaaday geeddi-socodka wadatashiga qaranka heerka sare iyo hirgelinta hab-dhismeedkiisa, inkastoo ay tahay dhaqan Itoobiyaan ah oo jira. Madaxweynuhu wuxuu sidoo kale sheegay in Shirka Wadatashiga Qaran uu yahay geeddi-socod taariikhi ah oo xoojin doona Itoobiya. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in wadatashigu uu abuuray dhaqan cusub oo suurtogalin doona xalal waara oo loo helo arrimaha qaranka iyadoo si deggan looga wada hadlayo.
Ciidanka Difaaca Itoobiya oo loo dhisay si loo ilaaliyo Danaha Qaranka - Fiildh Marshal Birhanu Jula
Aug 22, 2026 42
Addis Ababa; Naaf 16/2018 (ENA): Ciidan difaac oo si kalsooni leh u ilaaliya danaha qaranka Itoobiya ayaa la dhisay, ayuu yiri Fiildh Marshal Birhanu Jula, Taliyaha Ciidamada Qaranka Itoobiya. Xarunta Tababarka Taliska Hawlgallada Gaarka ah ayaa maanta ka qalin jabisay 45-aad "Koorsada Komandooska Aasaasiga ah ee Tenat." Fariintiisa, Fiildh Marshal Berhanu Jula wuxuu ku sheegay in Ciidamada Cirka iyo kuwa Komandooska ay yihiin ciidan isbeddel ku sameeya goobta dagaalka sababtoo ah awooddooda jireed, adkeysi, iyo khibradooda milatari ee sare. Wuxuu sidoo kale sheegay in Ciidamada Cirka iyo Ciidamada Komandooska ay ka gudbeen caqabado adag oo ay si heer sare ah u guteen hawshooda qaran. Wuxuu sidoo kale xasuusiyay ardayda qalin jabisay inay dalkooda ku ilaaliyaan geesinimadooda caadiga ah, iyagoo noqonaya ciidan diyaarsan oo awood u leh inay difaacaan danaha qaranka Itoobiya iyagoo daacad ah oo go'aan qaadasho leh. Wuxuu sidoo kale sheegay in la dhisay ciidan difaac oo la isku halleyn karo oo la jaanqaadaya Itoobiya oo ku qalabaysan hub casri ah. Fiildh Marshal Berhanu Jula ayaa sidoo kale sheegay in aan wali ku jirno xaalad diyaarsanaan la isku halleyn karo oo lagu difaacayo danaha qaranka ee dalka.
WADATASHIGA QARANKA ITOOBIYA WAA TUSAALE AY AFRIKA KU DAYAN KARTO – OLUSEGUN OBASANJO
Aug 22, 2026 53
Addis Ababa, 16-ka Nehase 2018 (ENA) Shirweynaha Wadatashiga Qaranka Itoobiya wuxuu tusaale weyn u yahay qaaradda Afrika, sida uu xusay madaxweynihii hore ee Nigeria ahna Ergayga Gaarka ah ee Midowga Afrika u qaabilsan Geeska Afrika, Olusegun Obasanjo. Munaasabadda xiritaanka Shirweynaha Wadatashiga Qaranka Itoobiya ayaa ka socota Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis Ababa. madaxweynihii hore ee Nigeria ahna Ergayga Gaarka ah ee Midowga Afrika u qaabilsan Geeska Afrika, Olusegun Obasanjo ayaa xusay in Shirweynaha Wadatashiga Qaranka Itoobiya uu si guul leh ku soo dhammaaday, isagoo hambalyo u diray dhammaan dhinacyadii ka qayb qaatay guusha shirka. Waxa kale oo intaasi ku daray in wadatashiga qaranku uu yahay hannaan lagu gaari karo nabad waarta, isagoo ku tilmaamay geeddi-socodka mid taariikhi ah. Dhanka kale wuxuu xusay in wadatashiga qaranka ee loo dhan yahay, isla markaana dhammaan dhinacyada ka qayb galeen uu yahay tusaale ay Afrika ay ku dayan karto. Obasanjo ayaa sidoo kale ammaanay shacabka Itoobiya oo doortay wada-hadal iyo wadatashi si loo gaaro nabad, isagoo xusay in waqtiga lagu bixiyo wadatashigu aanu la barbar dhigi karin khasaaraha ka dhasha colaadaha iyo dagaallada. Ugu dambayn, waxa uu xusay in wadatashiga qaranku uu aasaas u noqon karo in Itoobiya ay ka hirgasho nabad, horumar iyo barwaaqo.
Shirka Wadatashiga Qaranka ayaa xaqiijiyay inaysan jirin dhibaato qaran oo aan lagu xallin karin wadahadal - Professor Mesfin Araya
Aug 22, 2026 45
Addis Ababa; Naaf 16/2018 (ENA): Shirka Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya ayaa xaqiijiyay inaysan jirin dhibaato qaran oo aan lagu xallin karin wadahadal, ayuu yiri Guddoomiyaha Guud Professor Mesfin Araya. Kalfadhigii ugu dambeeyay ee Shirka Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya, kaas oo ka socday Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis tan iyo Afagaal 8, 2018, ayaa socda. Khudbad uu ka jeediyay gabagabada Shirka Wadatashiga Qaranka, Guddoomiyaha Guud Professor Mesfin Araya ayaa sheegay in habka kaliya ee lagu xallin karo dhibaatooyinka Itoobiya ay tahay wadahadal. Wuxuu xusay in afar kun oo ergo oo ka socda Golaha Wakiilada Muwaadiniinta oo dhan ay ka wada hadlayeen siddeed ajende oo waaweyn 46-kii maalmood ee la soo dhaafay. Wuxuu sidoo kale sheegay in shirka wadatashiga taariikhiga ah ee Itoobiya uu ahaa meel ay ka soo baxeen aragtida wadaagga ah ee "annaga" halkii ay ka ahaan lahaayeen "aniga" oo ay Itoobiyaanku muujiyeen midnimadooda. Wuxuu sidoo kale sheegay in xaqiiqda ah in wakiillada dadweynaha ee ka kala socda dhammaan qaybaha bulshada iyo meelaha ay la tashadeen maalmo dheer iyagoon wax khilaaf ah qabin ay ahayd guul weyn. Wuxuu sidoo kale sheegay in inkastoo ay jiraan caqabado kala duwanaansho, khilaafaad iyo saadka intii lagu jiray geeddi-socodka wadatashiga, haddana geeddi-socodka wadatashiga, oo diiradda lagu saaray Itoobiya, iyo ruux dhegeysi, uu ahaa guul iyo farxad weyn. Guddoomiyaha Guud wuxuu sheegay in wadatashigu uusan ahayn geeddi-socod bilowda oo dhammaada habeen keliya; wuxuu ku dhawaaqay in ajendayaasha iyo go'aannada lagu aqoonsaday shirka la sii wadi doono gobollada iyo maamullada magaalooyinka. Haddii aan wada hadalno, waxaan xallin karnaa mid ka mid ah dhibaatooyinkeenna; mar walba ma suurtowdo in lagu guuleysto hub, ayuu yiri Guddoomiyaha Sare Professor Mesfin; guusha dhabta ah waxaa lagu hubeeyaa guusha wadatashiga labada dhinac.
Siyaasada
Wadatashiga Qaranka ayaa si Guul leh loo soo Gabagabeeyay - Guddiga Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya
Aug 23, 2026 45
Addis Ababa; Naaf 17/2018 (ENA): Guddiga Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in Shirka Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya, oo si rasmi ah u bilaabmay Afagaal 8, 2018, uu si guul leh u soo gabagaboobey ka dib toddobaadyo wadatashi ah. War-saxaafadeed ay warbaahinta u soo saareen oo ku saabsan gabagabada shirka, Guddoomiye Ku-xigeenka Guddiga Hirut Gebre Selassie ayaa xasuusiyay in 4,000 oo Itoobiyaan ah ay isugu yimaadeen madashan taariikhiga ah si ay uga wada hadlaan siddeed ajende qaran oo aasaasi ah. Guddoomiye Ku-xigeenku waxay intaa ku dartay inay ugu dambeyntii soo ururiyeen oo ay Guddiga u gudbiyeen talooyin lagu xallin karo khilaafaadka muddada dheer jiray. Inta lagu guda jiray sbirka, ergooyinku waxay si fudud ugu heshiiyeen qaar ka mid ah arrimaha, halka kuwa kalena ay qaateen waqti oo ay yeesheen wadahadallo xooggan, ugu dambayntiina waxay gaareen heshiis ku saabsan inta badan arrimaha. Guddigu, iyagoo la socda hawsha, wuxuu awooday inuu xaqiijiyo in dhammaan golayaasha wadatashiga lagu sameeyay niyad iskaashi, ixtiraam iyo dulqaad, ayay tiri Guddoomiye Ku-xigeenka Hirut. Wuxuu sharraxday in ujeeddada Wadatashiga Qaranku ay tahay in la abuuro fursad ay daneeyayaasha leh aragtiyo kala duwan ku wada hadlaan oo ay abuuraan isfaham guud oo ay hore ugu socdaan. Guddoomiye Ku-xigeenka ayaa sheegtay in Wadatashiga Qaranku uusan ahayn hab lagu aqoonsado kuwa guuleysta iyo kuwa guuldareysta, sidoo kalena uusan ahayn tartan dhinac uu guuldareysto kan kalena uu guuleysto. Waxa kale ay sheegtay intii lagu jiray hawshan wadatashiga, Itoobiyaanku waxay is barteen, waxay dhisteen xiriir xooggan, waxay dhegeysteen aragtiyo kala duwan, waxayna is dhaafsadeen fikrado ku saabsan caqabadaha dalkeenna; ugu dambayntiina waxay gaareen is afgarad. Waxa kale ay sheegtay in Wadatashiga Qaran uu yahay cutub taariikhi ah oo Itoobiya ay muujisay inay awood u leedahay inay xalliso kala duwanaanshaha ra'yigeeda iyada oo loo marayo wadatashi dal ahaan. Ugu danbayntii waxay magaca Guddiga ugu mahadcelisay dhammaan dadkii ka qayb qaatay guusha Wadatashiga Qaranka Itoobiya. #Wakaaladda Wararka Itoobiya #ENA
Shirkii Wadatashiga Qaranka ayaa si nabad ah ku soo dhammaaday, iyadoo dareen weyn oo mas'uuliyad iyo ilbaxnimo leh lagu Muujiyay - Wasiirka Nabadda Maxamed Idris
Aug 23, 2026 40
Addis Ababa, Naaf 17/ 2018 (ENA): Wasiirka Nabadda, Maxamed Idris, ayaa sheegay in geeddi-socodkii taariikhiga ahaa ee Shirka Wadatashiga Qaranka uu si nabad ah ku soo dhammaaday, iyadoo dareen weyn oo mas'uuliyad iyo ilbaxnimo leh. Wasiirka Nabadda, Maxamed Idris, ayaa dhambaal hambalyo ah u diray dhammaan Itoobiyaanka, isagoo xusay in Shirkii Wadatashiga Qaranka ee taariikhiga ahaa, kaas oo bilaabay inuu xalliyo dhibaatooyinka aasaasiga ah ee qaranka ee qarniyo badan socday wadahadal iyo wadatashi, uu si guul leh u soo dhammaaday. Farriintiisa, Wasiirku wuxuu ku ammaanay dhammaystirka geeddi-socodkan taariikhiga ah nabad, daacadnimo, dareen weyn oo mas'uuliyad iyo ilbaxnimo Itoobiyaan ah. Waa sharaf in guul kale laga gaaro dalka, oo leh xigmad, jiil, iyo aragti; Wuxuu tilmaamay inay sidoo kale xoojin doonto aasaaska nolol sharaf leh. Mudane Mohamed Idris wuxuu sharraxay in shirkan oo dalkeennu isugu yimid, uu mar kale dunida u muujiyay guusha dadka, weynaanta Itoobiya, xikmadda xallinta dhibaatooyinkeeda, iyo midnimada ujeeddada. Wuxuu tilmaamay in tani ay tahay guul dhalaalaya oo calaamad u ah cutub cusub oo rajo ah oo ku saabsan kala-guurka. Maadaama ay tahay mas'uuliyadda guud ee dhammaan muwaadiniinta inay ilaaliyaan oo ay ilaaliyaan is-fahamka guud iyo midhaha nabadda ee lagu gaaray shirka, Wasiirku wuxuu ugu baaqay dhammaan dadka Itoobiyaanka ah inay si wadajir ah uga shaqeeyaan sidii loo xoojin lahaa aasaaska Itoobiya oo xooggan, barwaaqo ah, oo nabad ah oo caalami ah oo berri ah.
Dhaqan cusub ayaa laga abuuray taariikhda siyaasadeed ee Itoobiya, iyada oo lagaga gudbay duurka ilaa hoolka, iyo colaadda ilaa wadatashiga – Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Aug 23, 2026 44
Addis Ababa; Naaf 16/2018 (ENA): Dhaqan cusub ayaa laga sameeyay taariikhda siyaasadeed ee Itoobiya, taas oo lagaga gudbay duurka ilaa hoolka, laga bilaabo fowdada ilaa wadatashiga, ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh. Fariintiisa, Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenku wuxuu yiri; Waxaan ugu hambalyeyneynaa Itoobiya guusheeda. Wuxuu sheegay in Shirkii Wadatashiga Qaranka, oo afar kun oo Itoobiyaan ah ay ka qaybgaleen dhammaan deegaannada iyo qaybaha bulshada 46-kii maalmood ee la soo dhaafay, si guul leh loo soo gabagabeeyay. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka wuxuu sheegay in cabbirka guusha uu yahay caqabadaha aan ka gudubnay, dhaqanka cusub ee aan abuurnay, iyo talooyinka aan gaarnay. Wuxuu xusay in wadatashigu uusan xallin doonin dhammaan su'aalaha hal habeen, uusan bogsiin doonin dhammaan nabarrada, isla markaana uusan bixin doonin xal qumman dhammaan cabashooyinka. Wuxuu sharraxay in dhibaatooyinka iyo su'aalaha aan laga jawaabin ee ka dhashay geeddi-socodka dhismaha dawladda ay ku duugan yihiin nidaamka qarniyo badan, iyo in isku dayada lagu gaarayo yoolalka siyaasadeed ee xoog lagu gaaray ay sii xumeeyeen nabarrada oo ay deynta qaranka uga wareejiyeen jiil ilaa jiil kale. In kasta oo isku dayo badan lagu xallinayo dhibaatada dib u dhigtay dalka iyada oo loo marayo wadatashi, haddana wadatashigu ma bilaaban, ma sii socon, mana guulaysan marka la qabto; wuxuu sharraxay in Itoobiya ay ka gudubtay dhammaan caqabadaha xikmad iyo dulqaad. Wuxuu sharraxay in Itoobiyaanku ay u caddeeyeen Afrikaanka naga filaya wax badan inay la tashan karaan, dhegaysan karaan oo ay ku wada xiriiri karaan khilaafaadkooda, iyo in is-afgarad laga gaaray ajendayaal muhiim ah, halka su'aalaha kale ee harsan ay qayb ka yihiin safarka u baahan shaqo badan. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa tilmaamay in dhibaatooyin la filayo marka arrimo badan oo la caburiyay oo qarniyo badan la xiray hawada la soo bandhigo, iyo in aan la yaabin in fikrado kala duwan ay soo baxeen iyadoo la daciifinayo dhaqanka wadahadalka. Waxa ugu muhiimsan waa inaan horay u soconno, aan sii wadno wadatshiga iyo ka gudubka, oo aan gaarno heshiis arrimo badan oo caqabad ku ahaa dhismaha dawladda, ayuu yiri. Wuxuu sheegay in dhaqan cusub uu ka soo ifbaxay taariikhda siyaasadeed ee Itoobiya kaas oo ka gudbay kaynta una gudbay hoolka, fowdo una gudbay wadatashi. Wuxuu sheegay in la arkay in wax walba aan lagu xallin karin qori laakiin lagu xallin karo fikrado, isla markaana aysan shaqaynayn. Wuxuu tilmaamay in dhaqankan cusub ee wadatashiga uu weli yahay mid cusub, oo u baahan ilaalin, ku celcelin, dulqaad iyo geesinimo, iyo in ay jiri karaan caqabado ama arrimo muran dhaliyay; wuxuu sheegay in la qaado oo la hagaajiyo dadaallada wanaagsan, waana inaan ku kalsoonahay in cabashadeennu aysan ka miisaan badnayn waddankeenna caadiga ah. Wuxuu sheegay in 46-kii maalmood ee la soo dhaafay, Itoobiyaanku ay muujiyeen in halkii ay is dhaleecayn lahaayeen, aan wada tashi samayn karno; Wasiir ku xigeenka ayaa u mahadceliyay guddiyada, dib u eegista, khubarada, warbaahinta, iyo odayaasha ka qayb qaatay guusha wadatashigan, isagoo sheegay in taariikhdu ay had iyo jeer xasuusan doonto.
Itoobiyaanku way guuleysteen - Adeegga Isgaarsiinta Dowladda
Aug 23, 2026 42
Addis Ababa; Naaf 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay ku muujisay ficil ahaan inay go'aan ka gaari karto masiirkeeda gacmaheeda, sida uu sheegay Adeegga Isgaarsiinta Dowladda. Farriin ay soo diray Adeegga Isgaarsiinta Dowladda, ayuu ku xusay in Itoobiyaanku ay guuleysteen, iyana in go'aanka Itoobiya ee ah inay ka tagto siyaasadda xoogga iyo khilaafka oo ay ku xalliso khilaafaadkeeda iyada oo loo marayo madal wadatashi oo ilbaxnimo leh waa guul taariikhi ah oo dhulka siyaasadeed ee dalkeenna dhigtay meel cusub. Cutub cusub ayaa ka furmay Itoobiya, iyadoo beddelaysa dhaqamada albaabada xiran ee danaha dhowr qof oo heer sare ah isla markaana dadweynaha ballaaran ka dhigaysa mulkiilayaasha tooska ah ee habka go'aan qaadashada. Muwaadiniintu waxay ku caddeeyeen ficil ahaan inay xallin karaan jabka taariikhiga ah, isfaham la'aanta qoto dheer iyo kala duwanaanshaha ra'yiga ay la kulmeen qarniyo badan, maaha xoog, laakiin iyagoo adeegsanaya dhegeysi iyo xigmad wadajir ah. Dhammaan gobollada laga bilaabo Kebele ilaa Federaalka, haweenka, dhalinyarada, beeraleyda/xoola dhaqatada, waayeelka, naafada, wakiillada xisbiyada siyaasadda, odayaasha, wakiillada kooxaha qowmiyadaha iyo qaranka, iyo sidoo kale aqoonyahannada iyo khubarada, ayaa dhageystay codadka 130 milyan oo Itoobiyaan ah dood ballaaran oo ku saabsan siddeed ajende. Sidan, waxay ku caddeeyeen in nabad waarta lagu gaari karo oo keliya wadahadal, taasoo ah tusaale gebi ahaanba loo dhan yahay. In kasta oo cadawga taariikhiga ah ee Itoobiya, oo ay weheliyaan kooxdooda, ay isku dayayeen inay abuuraan macluumaad been ah iyo jahawareer iyada oo loo marayo warbaahinta dijitaalka ah, Guddiga Wadatashiga ayaa si adag u taageeray dhexdhexaadnimadiisa hay'adeed iyagoo ilaalinaya anshax adag. In ka badan 54 hay'adood oo warbaahineed iyo 461 suxufi ayaa awooday inay siiyaan dadweynaha macluumaad sax ah iyagoo si toos ah u bixinaya warbixin ku saabsan geeddi-socodka. Dhacdadan taariikhiga ah, oo lagu gaaray adkeysiga buuxa ee carruurteeda, Itoobiya waxay muujisay inay go'aan ka gaari karto masiirkeeda! Itoobiyaanku way guuleysteen!
Wadatashiga Qaranku waa geedi socod taariikhi ah oo xoojin doona Itoobiya - Madaxweyne Taaye Asqesilaase
Aug 22, 2026 52
Addis Ababa; Naaf 16/2018 (ENA): Madaxweyne Taaye Asqesilaase ayaa sheegay in Wadatashiga Qaranku uu yahay geedi socod taariikhi ah oo xoojin doona Itoobiya. Munaasabadda xidhitaanka Wadatashiga Qaran ee Itoobiya ayaa ka socota Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis. Madaxweyne Taye Asqesilaase ayaa sheegay inuu jeclaan lahaa inuu uga mahadceliyo ka qaybgalayaasha wadatashiga taariikhiga ah ee ay u qabteen kala duwanaanshaha Itoobiya. Madaxweynuhu wuxuu sheegay in xoogga dalka uu yahay xigmadda iyo u jeededda wadatashiga, isagoo ku tilmaamay wadatashiga mid taariikhi ah oo gaar ah. Waxa kale oo uu ka mahadceliyay shaqada ay qabteen Guddiga Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya si loo hubiyo in si guul leh loo soo gabagabeeyo shirka. Waxa uu tilmaamay in wadatashigu uu ahaa mid macquul ah oo hufan, isla markaana lagu sameeyay dhegeysi iyo xushmad Itoobiyaan ah. Waxa kale oo uu sheegay in Shirka Wadatashiga Qaranku uu iftiimiyay kala duwanaanshaha Itoobiya. Wuxuu u mahadceliyay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) oo u qaaday geeddi-socodka wadatashiga qaranka heerka sare iyo hirgelinta hab-dhismeedkiisa, inkastoo ay tahay dhaqan Itoobiyaan ah oo jira. Madaxweynuhu wuxuu sidoo kale sheegay in Shirka Wadatashiga Qaran uu yahay geeddi-socod taariikhi ah oo xoojin doona Itoobiya. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in wadatashigu uu abuuray dhaqan cusub oo suurtogalin doona xalal waara oo loo helo arrimaha qaranka iyadoo si deggan looga wada hadlayo.
Ciidanka Difaaca Itoobiya oo loo dhisay si loo ilaaliyo Danaha Qaranka - Fiildh Marshal Birhanu Jula
Aug 22, 2026 42
Addis Ababa; Naaf 16/2018 (ENA): Ciidan difaac oo si kalsooni leh u ilaaliya danaha qaranka Itoobiya ayaa la dhisay, ayuu yiri Fiildh Marshal Birhanu Jula, Taliyaha Ciidamada Qaranka Itoobiya. Xarunta Tababarka Taliska Hawlgallada Gaarka ah ayaa maanta ka qalin jabisay 45-aad "Koorsada Komandooska Aasaasiga ah ee Tenat." Fariintiisa, Fiildh Marshal Berhanu Jula wuxuu ku sheegay in Ciidamada Cirka iyo kuwa Komandooska ay yihiin ciidan isbeddel ku sameeya goobta dagaalka sababtoo ah awooddooda jireed, adkeysi, iyo khibradooda milatari ee sare. Wuxuu sidoo kale sheegay in Ciidamada Cirka iyo Ciidamada Komandooska ay ka gudbeen caqabado adag oo ay si heer sare ah u guteen hawshooda qaran. Wuxuu sidoo kale xasuusiyay ardayda qalin jabisay inay dalkooda ku ilaaliyaan geesinimadooda caadiga ah, iyagoo noqonaya ciidan diyaarsan oo awood u leh inay difaacaan danaha qaranka Itoobiya iyagoo daacad ah oo go'aan qaadasho leh. Wuxuu sidoo kale sheegay in la dhisay ciidan difaac oo la isku halleyn karo oo la jaanqaadaya Itoobiya oo ku qalabaysan hub casri ah. Fiildh Marshal Berhanu Jula ayaa sidoo kale sheegay in aan wali ku jirno xaalad diyaarsanaan la isku halleyn karo oo lagu difaacayo danaha qaranka ee dalka.
WADATASHIGA QARANKA ITOOBIYA WAA TUSAALE AY AFRIKA KU DAYAN KARTO – OLUSEGUN OBASANJO
Aug 22, 2026 53
Addis Ababa, 16-ka Nehase 2018 (ENA) Shirweynaha Wadatashiga Qaranka Itoobiya wuxuu tusaale weyn u yahay qaaradda Afrika, sida uu xusay madaxweynihii hore ee Nigeria ahna Ergayga Gaarka ah ee Midowga Afrika u qaabilsan Geeska Afrika, Olusegun Obasanjo. Munaasabadda xiritaanka Shirweynaha Wadatashiga Qaranka Itoobiya ayaa ka socota Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis Ababa. madaxweynihii hore ee Nigeria ahna Ergayga Gaarka ah ee Midowga Afrika u qaabilsan Geeska Afrika, Olusegun Obasanjo ayaa xusay in Shirweynaha Wadatashiga Qaranka Itoobiya uu si guul leh ku soo dhammaaday, isagoo hambalyo u diray dhammaan dhinacyadii ka qayb qaatay guusha shirka. Waxa kale oo intaasi ku daray in wadatashiga qaranku uu yahay hannaan lagu gaari karo nabad waarta, isagoo ku tilmaamay geeddi-socodka mid taariikhi ah. Dhanka kale wuxuu xusay in wadatashiga qaranka ee loo dhan yahay, isla markaana dhammaan dhinacyada ka qayb galeen uu yahay tusaale ay Afrika ay ku dayan karto. Obasanjo ayaa sidoo kale ammaanay shacabka Itoobiya oo doortay wada-hadal iyo wadatashi si loo gaaro nabad, isagoo xusay in waqtiga lagu bixiyo wadatashigu aanu la barbar dhigi karin khasaaraha ka dhasha colaadaha iyo dagaallada. Ugu dambayn, waxa uu xusay in wadatashiga qaranku uu aasaas u noqon karo in Itoobiya ay ka hirgasho nabad, horumar iyo barwaaqo.
Shirka Wadatashiga Qaranka ayaa xaqiijiyay inaysan jirin dhibaato qaran oo aan lagu xallin karin wadahadal - Professor Mesfin Araya
Aug 22, 2026 45
Addis Ababa; Naaf 16/2018 (ENA): Shirka Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya ayaa xaqiijiyay inaysan jirin dhibaato qaran oo aan lagu xallin karin wadahadal, ayuu yiri Guddoomiyaha Guud Professor Mesfin Araya. Kalfadhigii ugu dambeeyay ee Shirka Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya, kaas oo ka socday Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis tan iyo Afagaal 8, 2018, ayaa socda. Khudbad uu ka jeediyay gabagabada Shirka Wadatashiga Qaranka, Guddoomiyaha Guud Professor Mesfin Araya ayaa sheegay in habka kaliya ee lagu xallin karo dhibaatooyinka Itoobiya ay tahay wadahadal. Wuxuu xusay in afar kun oo ergo oo ka socda Golaha Wakiilada Muwaadiniinta oo dhan ay ka wada hadlayeen siddeed ajende oo waaweyn 46-kii maalmood ee la soo dhaafay. Wuxuu sidoo kale sheegay in shirka wadatashiga taariikhiga ah ee Itoobiya uu ahaa meel ay ka soo baxeen aragtida wadaagga ah ee "annaga" halkii ay ka ahaan lahaayeen "aniga" oo ay Itoobiyaanku muujiyeen midnimadooda. Wuxuu sidoo kale sheegay in xaqiiqda ah in wakiillada dadweynaha ee ka kala socda dhammaan qaybaha bulshada iyo meelaha ay la tashadeen maalmo dheer iyagoon wax khilaaf ah qabin ay ahayd guul weyn. Wuxuu sidoo kale sheegay in inkastoo ay jiraan caqabado kala duwanaansho, khilaafaad iyo saadka intii lagu jiray geeddi-socodka wadatashiga, haddana geeddi-socodka wadatashiga, oo diiradda lagu saaray Itoobiya, iyo ruux dhegeysi, uu ahaa guul iyo farxad weyn. Guddoomiyaha Guud wuxuu sheegay in wadatashigu uusan ahayn geeddi-socod bilowda oo dhammaada habeen keliya; wuxuu ku dhawaaqay in ajendayaasha iyo go'aannada lagu aqoonsaday shirka la sii wadi doono gobollada iyo maamullada magaalooyinka. Haddii aan wada hadalno, waxaan xallin karnaa mid ka mid ah dhibaatooyinkeenna; mar walba ma suurtowdo in lagu guuleysto hub, ayuu yiri Guddoomiyaha Sare Professor Mesfin; guusha dhabta ah waxaa lagu hubeeyaa guusha wadatashiga labada dhinac.
Arrimaha Bulshada
270 Qof oo Qalliin Loogu Sameynayo Si Bilaash ah Ismaamulka Diridhaba
Aug 21, 2026 64
Diridhaba; Naaf 15/2018 (ENA): Xafiiska Caafimaadka Ismaamulka Diridhaba ayaa sheegay in isbitaallada dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay ay iska kaashanayaan barnaamijka samafalka caafimaad ee xilligan, kaas oo loogu talagalay bulshada aan awoodin kharashaadka daaweynta. Isbitaallada dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay ayaa heshiis iskaashi ah ka gaaray bixinta adeegyada caafimaad ee bilaashka ah, waxaana la filayaa in barnaamijku dhawaan u gudbo marxaladda fulinta. Sida lagu sheegay xogta barnaamijka, 270 bukaan oo u baahan qalliin, balse aan awoodin inay iska bixiyaan kharashaadka adeegga caafimaad ee isbitaallada gaarka loo leeyahay, ayaa adeeggan ka faa'iideysan doona. Waxaa sidoo kale barnaamijka lagu daweyn doonaa carruur qaba xanuunnada wadnaha, kuwaas oo baahidooda caafimaad hore loogu aqoonsaday dugsiyada. Madaxa Xisbiga Barwaaqo ee laanta Diridhaba, Mudane Ibraahim Yuusuf, ayaa sheegay in bulshada danyarta ah iyo dadka aan awoodin adeegyada caafimaad ee isbitaallada gaarka loo leeyahay loo fidiyo adeegyo samafal oo noocan ah ay tahay hawl muhiim ah oo mudan in la sii wado. Wuxuu sheegay in Ismaamulka Diridhaba uu bixin doono taageerada iyo fududeynta lagama maarmaanka u ah hirgelinta adeeggan. Madaxa Xafiiska Caafimaadka Ismaamulka Diridhaba, Dr. Tsigeradaa Kiflee, ayaa sheegtay in barnaamijkan lagu caawinayo bukaanno muddo sugayay qalliin loogu sameeyo isbitaallada dowladda, kuwaas oo aan awoodin inay iska bixiyaan kharashaadka isbitaallada gaarka loo leeyahay. Dr. Tsigeradaa ayaa sheegtay in 270-ka qof ee ka faa'iideysanaya adeeggan ay ku jiraan 135 qof oo u baahan qalliin, iyadoo sidoo kale adeegga loo fidinayo carruurta qaba xanuunnada wadnaha. Waxay u mahadcelisay isbitaallada iyo dhammaan dhinacyada caafimaadka ee ka qayb qaadanaya barnaamijkan samafalka ah. Maamulayaasha iyo xirfadlayaasha caafimaadka ee ka qayb galay kulanka ayaa sheegay in ay ku faraxsan yihiin ka qaybqaadashada hawshan samafalka ah, ayna ka go'an tahay inay si wanaagsan oo xilkasnimo leh u fuliyaan adeegyada loo qorsheeyay bulshada.
Horumarinta Marinnada magaalada Harar oo Isku Daraysa Taariikhdii hore iyo Casrigan
Aug 19, 2026 73
Horumarinta Marinnada magaalada Harar oo Isku Daraysa Taariikhdii hore iyo Casrigan Waa goobtii ilbaxnimada, Harar waa magaalo leh taariikh ka badan kun sano, xarun ganacsi, siyaasad, iyo is-dhexgal bulsho. Harar, oo leh taariikh, dhaxal, iyo dhaqan la dhisay kumanaan sano, waa magaalo tusaale u ah ilaalinta taariikhdeeda, dhaqankeeda, iyo dhaxalkeeda una gudbinaysa jiilka soo socda si ku habboon jiilalka soo socda. Mashruuca horumarinta Marinadad ee hadda laga hirgelinayo Harar ma aha oo kaliya mashruuc horumarineed oo kaabayaasha dhaqaalaha ah laakiin sidoo kale waa mashruuc aragti fog leh oo ujeedadiisu tahay in lagu daro qiimaha dhaqanka iyo taariikhiga ah ee gobolka iyo quruxda magaalooyinka cusub. Mashruuca horumarinta Marinada, oo qayb ka ah goobta dhaxalka adduunka ee Jegol, ayaa sidoo kale gaaray natiijooyin cajiib ah, isagoo isku daraya waagii hore iyo kan hadda, qadiimiga ah iyo kan casriga ah, wuxuuna noqday astaan u ah meelaha dhaxalka. Hawsha horumarinta Marinada ayaa sidoo kale la sameeyay si loo muujiyo raadadka taariikhiga ah iyo muujinta dhaqanka ee laga helo mid kasta oo ka mid ah guryaha qadiimiga ah ee Harar iyo in laga dhigo meel dalxiis oo loogu talagalay dadka deegaanka iyo booqdayaasha. Horumarinta Marinada ayaa muujisay hal-abuurka, xawaaraha, iyo tayada dowladda ee hirgelinta taariikhda iyo dhaqanka Harar iyo ilbaxnimadeedii hore heer ku habboon. Marka laga soo tago barashada taariikhda iyo dhaqanka gobolka iyada oo loo marayo buugaag, jiilka da'da yar waxay heli doonaan fursad ay ku arkaan oo ay ku arkaan shaqooyinka horumarinta marin-haweedka ee laga sameeyay Jugel, oo ah goob dhaxal caalami ah, iyo inay horumariyaan jacaylkooda iyo ixtiraamkooda taariikhdooda iyo dhaxalkooda. Dhaxalka caalamiga ah ee Jegol iyo shaqooyinka horumarinta Marinada ee laga sameeyay magaalada ayaa abuuray fursado dalxiis iyo madadaalo oo cusub oo loogu talagalay booqdayaasha iyo dadka deegaanka. Tani waxay si weyn u kordhisay faa'iidooyinka sarrifka lacagaha qalaad iyo dhaqaalaha ee waaxda dalxiiska. Intaa waxaa dheer, waxay horumarin doontaa habab cusub oo lagu ilaalinayo goobaha dhaxalka laga soo bilaabo burburka iyo hubinta inay helaan daryeel habboon, iyadoo hubinaysa in kheyraadka taariikhiga ah la ilaaliyo qarniyo badan oo ay noqdaan dhaxal qaran oo weyn oo loogu talagalay jiilalka soo socda.
Dowladdu waxay mashaariic horumarineed oo tamarta qorraxda ah ka fulinaysaa miyiga dalka
Aug 17, 2026 85
Jiroo; Naaf 11/2018 (ENA):- Dadaallada dowladdu ku doonayso inay ku ballaariso tamarta qorraxda ee meelaha ka fog shabakadda korontada ugu weyn ayaa kordhinaya helitaanka korontada, sida ay sheegtay Wasaaradda Biyaha iyo Tamarta. Waxaa sidoo kale lagu dhawaaqay in mashruuca korontada qorraxda ee lagu dhisay kharash ka badan 800 milyan oo birr oo ka socda degmada Hawi Gudina ee gobolka Galbeedka Hararge la furay.. Inta uu mashruuca furayay, Wasiiru-dowlaha Biyaha iyo Tamarta, Injineer Suldaan Wali (Dr.), ayaa sheegay in hawlaha qaybinta korontada ee ka socda meel ka baxsan shabakadda weyn ay kordhinayaan helitaanka korontada. Wuxuu sheegay in daboolida korontada Itoobiya ay ka korodhay 43 boqolkiiba shan sano ka hor ilaa 63 boqolkiiba, iyo in korontada qorraxda ay si weyn uga qayb qaadatay arrintan. Wuxuu sheegay in warshadaha tamarta qorraxda ee Halo Guba, Torban, Bate iyo Haro Eba ee maanta laga dhisay oo laga furay degmada Hawi Gudina ee aagga Galbeedka Hararge ay awood u leeyihiin inay u adeegaan in ka badan 5,000 oo qoys. Wuxuu tilmaamay in shaqada bixinta adeegyada korontada ee meelaha miyiga ah ay sii xoojin doonto; wuxuuna xasuusiyay bulshada inay qaadaan mas'uuliyadda ilaalinta iyo daryeelka mashaariicda la dhisay. Maamule Ku-xigeenka Gobolka Galbeedka Hararge, Mudane Teshome Kebedhe, ayaa sheegay in mashaariic horumarineed oo kala duwan oo laga dhisay aagga sannad-maaliyadeedka oo ku kacaya in ka badan lix bilyan oo birr la dhammeeyay oo ay diyaar u yihiin adeeg. Wuxuu sheegay in warshadda tamarta qorraxda ee laga dhisay degmada Hawi Gudina, oo dhawaan loo aasaasay degmo xoolo-dhaqato ah oo ku taal aagga, ay gacan weyn ka geysatay beddelka nolosha bulshada. Dadka deggan degmada ayaa sheegay inay u safri jireen in ka badan 25 kiiloomitir si ay u helaan koronto, laakiin hadda ay ku faraxsan yihiin inay helaan adeegga meelaha ay deggan yihiin. Waxay muujiyeen farxadooda ah in adeegga korontadu uu gaaray iskuulada iyo xarumaha caafimaadka, marka laga soo tago isticmaalka guriga. Mashruucyada waxaa lagu dhisay wax ka yar hal sano iyo lix bilood iyadoo lagu qiimeeyay in ka badan 800 milyan oo birr; waxay leeyihiin awood koronto oo ka badan 931 kiilowatts.
Waxaan ku faraxsanahay taageerada agabka waxbarasho ee ay bixiso Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) - Ardayda iyo waalidiinta
Aug 14, 2026 127
Addis Ababa; Naaf 8/2018 (ENA): Ardayda iyo waalidiinta ay taageertay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) ee dagan magaalada Bahir Dhaar ayaa muujiyay farxadooda taageerada agabka waxbarasho ee la siiyay. Ku-xigeenka Madaxa Fulinta ee adeegga, mudane Tefera Beqele, ayaa sheegay in ENA ay si ballaaran uga qayb qaadanayso ka qaybgalka bulshada iyo adeegga iskaa wax u qabso ah oo ka baxsan la wadaagidda macluumaadka. Hogaamiyayaasha iyo shaqaalaha ENA, iyo sidoo kale hoggaamiyeyaasha iyo dadka deggan Magaalada Bahir Dhaar, ayaa magaalada ka sameeyay barnaamij raadka cagaaran. Ku-xigeenka Madaxa Fulinta ee hay'adda, Mudane Tefera Beqele, oo ka qayb galay barnaamijka, ayaa sheegay in ENA ay gacan ka geysanayso doorkeeda ka qaybgalka bulshada iyo adeegga iskaa wax u qabso ah marka lagu daro siinta muwaadiniinta macluumaad dheellitiran oo casri ah. Isagoo xusay inay si joogto ah u taageeraysay dugsiyada lixdii ilaa toddobadii sano ee la soo dhaafay. Madaxa Xafiiska maayarka Magaalada Bahir Dhaar Marwo Asrate Muche ayaa tiri; Taageerada agabka waxbarashada iyo beerista geedaha ee ay bixiso ENA waa aataan wax ku ool ah oo muujinaysa ka qaybgalka bulshada ee xooggan ee hay'addu marka lagu daro ka dhigista macluumaadka mid la heli karo. Wuxuu sheegay in barnaamijka beerista geedaha ee la fuliyay uu leeyahay faa'iido jiilal badan oo ku aaddan ilaalinta deegaanka; taageerada agabka waxbarashona ay muhiim u tahay dhismaha jiilka soo socda ee dalka. Wuxuu sheegay in shaqada tusaalaha ah ee ENA ay tahay in ay sii wadaan kuwa kale; wuxuu u mahadceliyay Maamulka Magaalada Bahir Dhar dhammaan shaqada wanaagsan ee la qabtay. Ardayda iyo waalidiinta helay taageerada Adeegga Wararka Itoobiya (ENA) ee dagan magaalada Bahir Dhar waxay muujiyeen sida ay ugu qanacsan yihiin taageerada agabka waxbarashada ee la siiyay. #ENA
Dhaqaalaha
HORUMARKA KA SOCDA ADDIS ABABA OO KOR U QAADAYA DOORKA CAASIMADDA EE GOOBAHA DALXIISKA
Aug 22, 2026 73
Addis Ababa,Nahaase,16,2018 (ENA ) Komishaneerka Guddiga Dalxiiska ee magaalada Addis Ababa, Hundhe Kebedhe, ayaa sheegay in howlaha horumarineed ee ka socda Addis Ababa ay sare u qaadayaan awoodda caasimadda ee dalxiiska, isla markaana ay soo kordhinayaan faa’iidooyin dhinacyo badan leh. Dowladda ayaa sannadihii u dambeeyay dalka oo dhan ka wadday dadaallo lagu soo bandhigayo khayraadka dalxiiska, lagu horumarinayo goobo badan oo cusub oo dalxiis iyo in qiime dheeraad ah lagu kordhiyo goobihii dalxiiska ee horey u jiray, taas oo sare u qaadaysa awoodda Itoobiya ee dhinaca dalxiiska. Si kor loogu qaado doorka Addis Ababa ee dalxiiska iyo loo xaqiijiyo horumar waara oo dhinacan ah, waxaa magaalada ka socda howlo badan oo arrintan lagu taageerayo. Waxaa ka mid ah seeraha ama beeraha nasashada ee Entoto, Arada, Friendship iyo Unity, iyo sidoo kale mashaariicda lagu horumarinayo hareeraha webiyada ee ku yaalla bartamaha iyo nawaaxiga magaalada, kaabayaasha waddooyinka iyo goobaha kale ee horumarinta cagaaran. Howlahan ayaa magaalada ka caawinaya inay si wanaagsan uga faa’iidaysato goobaha dabiiciga ah, taariikhiga ah iyo kuwa dhaqanka, iyadoo isla markaana la xoojinayo ilaalinta kheyraadka dabiiciga ah iyo joogteynta deegaanka. Tani waxay Addis Ababa ka dhigaysaa goob dalxiis oo gaar ah, gaar ahaan dhinaca dalxiiska deegaanka, iyadoo caasimaddu isku darsanayso dhaqanka, taariikhda iyo dabiiciga. Komishaneerka Guddiga Dalxiiska ee Addis Ababa Hundhe Kebedhe, oo la hadlay ENA, ayaa xusay in inkastoo dalxiisku Itoobiya uu leeyahay taariikh dheer, haddana dalka uusan muddo dheer si buuxda uga faa’iidaysan khayraadka iyo fursadaha dalxiis ee uu leeyahay. Waxa uu kale oo uu xusay in sannadihii u dambeeyay waaxda dalxiiska la siiyay fiiro gaar ah, iyadoo laga dhigay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha dalka, waxaana la dardargeliyay howlaha horumarinta waaxdan. Waxa uu xusay in hindisaha Raysalwasare Waxa uu xusay in hindisaha Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Dr. Abiy Ahmed, lagu horumariyay goobo badan oo dalxiis ah, iyadoo loo marayo barnaamijyada Gebeta LeSheger, LeHager iyo LeTewoldhi. Addis Ababa gudaheeda, marka laga soo tago horumarinta goobo cusub oo dalxiis, waxaa sidoo kale la sameeyay shaqooyin dib loogu cusboonaysiinayo goobihii dalxiiska ee horey u jiray. Waxa uu tilmaamay in horumarinta Friendship Square, Entoto Park iyo Unity Park, iyo goobaha kale ee dalxiiska, ay gacan ka geysanayaan kordhinta tirada dalxiisayaasha iyo dheereynta muddada ay magaalada ku sugnaadaan. Waxa uu xusay in horumarinta goobaha cusub iyo kuwa horey u jiray ay sidoo kale Addis Ababa u suuragelisay inay martigeliso munaasabado heer qaaradeed iyo heer caalami ah. Dhanka kale wuxuu intaas ku daray in howlaha horumarineed ee hadda ka socda caasimadda ay gacan ka geysanayaan kordhinta awoodda Addis Ababa ee dhinaca dalxiiska. Waxa uu xusay in mashaariicda horumarineed ee laga hirgeliyay caasimadda ay wax ka beddeleen waaxda dalxiiska, gaar ahaan iyadoo fiiro gaar ah la siiyay waaxdan, taas oo suuragelisay in tirada dalxiisayaasha booqda magaalada ay korodho. Ugu dambayn wuxuu xusay in la dhisay kaabayaal Addis Ababa ka dhigaya xarun lagu qabto shirarka iyo kulamada heer caalami iyo qaaradeed, isagoo sheegay in tani ay fursad weyn u abuurtay in warshadaha dalxiisku si heer sare ah u kobcaan.
Itoobiya waxay kordhinaysaa awooddeeda dhoofinta iyadoo ka dhigaysa badeecadaheeda mid ku tartami karta suuqa adduunka.
Aug 19, 2026 57
Addis Ababa; Naaf 13/2018 (ENA): Itoobiya waxay kordhinaysaa awooddeeda dhoofinta iyadoo ka dhigaysa alaabteeda mid tartan badan ku jirta suuqa adduunka, ayuu yiri Wasiirka Ganacsiga iyo Iskaashiga Gobolka Kassahun Gofe (PhD). Golaha "Dhoofinta Shiinaha", oo qayb ka ah hawlaha dallacaadda ee ay soo qabanqaabisay Wasaaradda Ganacsiga iyo Iskaashiga Gobolka oo kaashanaysa Safaaradda Shiinaha ee Itoobiya, si loogu beddelo iskaashiga istiraatiijiyadeed ee waara oo dhammaystiran ee u dhexeeya Itoobiya iyo Shiinaha heer sare oo iskaashi ganacsi iyo dhaqaale, ayaa si rasmi ah loo furay. Golaha waxaa ka soo qayb galay Wasiirka Ganacsiga iyo Iskaashiga Gobolka Kassahun Gofe (PhD), Safiirka Shiinaha ee Itoobiya Chen Hai, mas'uuliyiinta sare ee dawladda ee labada waddan, soo dejiyayaasha iyo dhoofiyayaasha. Hawlaha dallacaadda ayaa lagu qabtay madasha si loogu dhiirrigeliyo soo dejiyayaasha Shiinaha inay si ballaaran u iibsadaan alaabada beeraha iyo warshadaha ee Itoobiya oo tayo leh. Arrintan, 33 qandaraas oo ganacsi-ilaa-ganacsi (B2B) ah oo qiimahoodu ka badan yahay 340 milyan oo doolar ayaa loo saxiixay dhoofinta qaybaha qaxwada, sisinta, soybean-ka, dharka iyo macdanta. Wasiirka Ganacsiga iyo Iskaashiga Gobolka Kassahun Gofe (PhD) ayaa isla markaas sheegay in ujeeddada heshiisku ay tahay in la kordhiyo dakhliga dhoofinta Itoobiya iyada oo loo marayo hawlaha xayaysiinta ee Shiinaha. Wasaaraddu waxay sheegtay inay wadahadallo ballaaran la yeelatay Safaaradda Shiinaha iyo in heshiisku uu yahay natiijada dadaallo badan. Wuxuu sheegay in la saxiixay ilaa 33 heshiis, kuwaas oo la filayo inay soo saaraan $340 milyan oo dakhli ah. Wuxuu sheegay in heshiisku uu qayb ka yahay hindisaha ay dowladda Shiinaha u qaabaysay inay gasho suuqa weyn ee Shiinaha. Wuxuu sheegay in heshiisyo laga gaaray qaxwada, iniinyaha saliidda, digirta, maqaarka, wax soo saarka macdanta iyo dharka. Wuxuu sidoo kale sheegay in heshiisku uu yahay guul laga gaaray natiijooyin wax ku ool ah oo aan la sheegi karin. Wuxuu sheegay in dowladdu ay qorsheyneyso inay kasbato 13.4 bilyan oo doolar dhoofinta sannad-maaliyadeedka 2019; Wuxuu tilmaamay in heshiisku uu gacan ka geysan doono gaaritaanka arrintan. Wuxuu sidoo kale tilmaamay inuu kor u qaadi doono badeecadaha Itoobiya ee suuqa adduunka isla markaana uu gaari doono yoolka ah in la kordhiyo tartankooda. Wuxuu sheegay in waqtiyada soo socda, uu si dadaal leh uga shaqeyn doono sidii uu alaabada ula soo bandhigi lahaa dalal kala duwan marka loo eego tayada, qiimaha iyo tirada. Wuxuu sidoo kale sheegay in dadaallada lagu doonayo in badeecadaha Itoobiya lagu tartansiiyo suuqa adduunka ay sii wadi doonaan. Safiirka Shiinaha ee Itoobiya Chen Hai, ayaa dhankiisa sheegay in ujeeddada heshiisku ay tahay in la helo suuq weyn oo loogu talagalay dhammaan dhoofinta. Wuxuu sheegay in Shiinuhu si xawli ah u korayo; Wuxuu sheegay in badeecadaha badan ee Itoobiya iyo kheyraadka dabiiciga ah ee hodanka ah ay sidoo kale si xawli ah u korayaan. Wuxuu sidoo kale xusay in xiriirka ka dhexeeya labada suuq iyo badeecadaha ay lagama maarmaan u yihiin dardargelinta horumarka dalalka. Wuxuu xusay in heshiisku uu yahay tallaabo muhiim ah oo la qaaday tan iyo markii Shiinuhu uu qaatay oo uu hirgeliyay siyaasad aan canshuur lahayn oo uu la leeyahay Afrika iyo Itoobiya.
HORUMARKA DHAQAALE EE ITOOBIYA WUXUU KEENAYAA NATIIJOOYIN LA YAAB LEH OO DARDAR GELINAYA KOBACA :- KHUBARO DHAQAALE OO CAALAMI AH
Aug 17, 2026 95
Addis Ababa, 11-ka Nehaase 2018 (ENA) Khubaro dhaqaale oo caalami ah oo ka tirsan jaamacadaha sare ee Maraykanka ayaa xusay in horumarka dhaqaale ee kala duwan ee Itoobiya uu keenayo natiijooyin la yaab leh oo dardar gelinaya kobaca dhaqaalaha. Professor-ka Maraykanka ah Edward Miguel iyo Professor-ka dhaqaalaha ee u dhashay Cameroon Linus Newell, ayaa Wakaaladda Wararka ee Itoobiya (ENA) u sheegay in Itoobiya sannadihii la soo dhaafay ay dhinacyo kala duwan ka samaysay koboc iyo isbeddel la yaab leh. Professor Edward Miguel oo ah Professor-ka dhaqaalaha ee Jaamacadda California Berkeley ee Maraykanka, ayaa sheegay in isbeddelka uu ku arkay Addis Ababa markii uu Itoobiya ku soo laabtay sagaal sano kadib uu ahaa mid aad u layaab badan. Waxa uu sheegay in koboca cajiibka ah ee magaalonimada iyo isbeddelka horumarineed ee Addis Ababa uu si weyn u beddelay muuqaalka goobihii uu hore u yaqaannay, taas oo xitaa ku adkaysay inuu mar kale aqoonsado. Waxa uu sidoo kale oo uu xusay in ahmiyadda gaarka ah ee dowladda Itoobiya siisay kaabeyaasha magaalooyinka ay dardar gelinayso koboca dhaqaalaha isla markaana ay keenayso isbeddel aasaasi ah. Waxay xuseen in natiijooyinka laga gaaray horumarinta magaalooyinka, dib-u-habaynta dhaqaalaha iyo la qabsiga isbeddelka cimiladu ay yihiin guulo la yaab leh oo muujinaya sida ay Itoobiya uga go’an tahay horumarka. Waxay sidoo kale tilmaameen in tallaabooyinka dib-u-habaynta siyaasadaha ee Itoobiya ka qaadday dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha ay dardar gelinayaan kobaca isla markaana keenayaan natiijooyin wanaagsan. Dhanka isbeddelka cimilada ayuu xusay in tallaabooyinka ay Itoobiya qaaday, oo ay ku jiraan hirgelinta barnaamijyo bulsho iyo nidaamyo maaliyadeed oo cusub, si ay u kordhiso awoodda ay ugu adkaysan karto saameynta isbeddelka cimiladu ay yihiin kuwo mudan in la bogaadiyo. Waxay sidoo kale sharaxeen in xilli Afrika ay si weyn ugu nugushahay abaaraha iyo fatahaadaha, ay muhiimad gaar ah leeyihiin go’aanka dowladda iyo dadaallada hadda ka socda dhinacan. Professor Linus Newell oo u dhashay Cameroon, ahna khabiir dhaqaalaha ka dhiga Gettysburg College ee Pennsylvania ee casriga Maraykanka ayaa dhankiisa xusay in Itoobiya ay dhinacyo kala duwan oo dhaqaalaha ah ka samaynayso koboc la yaab leh. Waxa uu sheegay in barnaamijyada horumarineed ee cajiibka ah ee Itoobiya qaaday si ay uga hortagto saameynta isbeddelka cimiladu aysan oo keliya dardar gelinayn koboca dalka, balse ay sidoo kale suurtagelinayaan in la dhiso awood dhaqaale oo cagaaran. Waxa kale oo uu xusay in horumarka ay Itoobiya ka samaynayso dhismaha dhaqaale cagaaran oo u adkaysan kara isbeddelka cimiladu uu yahay waayo-aragnimo muhiim ah oo faa’iido u yeelan karta dalalka kale ee Afrika. Ugu dambayn Waxa uu ku boorriyay dowladda Itoobiya inay mustaqbalka sii xoojiso wax-ku-oolnimadeeda dhinacyada ka hortagga iyo la qabsiga isbeddelka cimilada, isla markaana ay sii xoojiso kaalinteeda hoggaamineed ee qaaradda.
HOORUMARKA ITOOBIYA EE LAGU XAQIIJINAAYO MADAXBANNAANIDA CUNNADA EE TAAGEERADA DADKA BAAHAN WAXAY WAX KA BADDASHAY KU-TIIRSANAANTA SHISHEEYE, IYADOO LOO GUDBAY NIDAAM CUSUB OO WAX-SOOSAAR. – DANJIRE SHIFERAW TEKLEMARIAM (DR.)
Aug 13, 2026 137
Addis Ababa, Naaf 7/2018 (ENA): Gudoomiyaha gudigga Maareynta Khatarta Masiibooyinka ee Itoobiya, Danjire Dkt. Shiferaw Teklemariam, ayaa sheegay in horumarka ay Itoobiya ka samaysay hubinta madaxbannaanida cunada gargaarka uu jebinayo fikradda ku-tiirsanaanta shisheye iyada oo logudbay nidaam cusub oo wax-soosaar taariikhi ah. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in Degaanada Itoobiya ay bilaabeen inay ku daboolaan awoodooda waxyaabaha u suurtagelinaya hubinta madaxbannaanida taageerada insaaniyadeed. Itoobiya waxay kutalaabsatay maamul iyo wax-ka-beddel xagga sharciga ah oo u suurtagelinaya in ka-hortag la sameeyo ka hor inta aysan dhicin masiibooyinka rRabaani ama bini'aadamku keeno, iyo in jawaab dhakhso leh la bixiyo marka ay masiibadu dhacdo, iyadoo taageerada insaaniyadeed lagu daboolayo awoodda dalka. Tani waxay muwaaddiniinta ka rebaysaa ku-tiirsanaanta shisheye , waxayna keenaysay natiijooyin heer sare ah iyadoo hoos u sii dhacday tirada dadka u nugul masiibooyinka iyo kuwo ka faa'iideysta taageerada insaaniyadeed. Gudoomiya gudiga Danjire Shiferaw Teklemariam (Dr), ayaa u sheegay ENA in tillaabada Ra'iisul Wasaare. Abiy Ahmed (Dr.)ee ku aaddan in taageerada insaaniyadeed lagu daboolo awoodda dalka ay jebisay fekerka ku-tiirsanaanta. Wuxuu sheegay in ay abuurantay isbeddel taariikhi ah oo lagu hubinayo madaxbannaanida taageerada insaaniyadeed iyadoo la xallinayo ku-tiirsanaanta la-hawlgalayaasha caalamiga ah ee aan dammaanadda lahayn. Wuxuu aas aas u noqday in sannadadii isbeddelka ee la soo dhaafay si gaar ah looga shaqeeyay curinta siyaasadda maareynta khatarta masiibooyinka, dib-u-eegista xeerarka iyo tilmaamaha si muwaaddiniinta looga xoreeyo ku-tiirsanaanta. Wuxuu sidoo kale sheegay in taageerada insaaniyadeed ee lagu daboolo awoodda dalka ay xaqiijinayso sharafka Itoobiya iyo dadkeeda, iyadoo sidoo kale dhagax-dhig u ah iyada oo la hanto xorriyad iyo madaxbannaanida buuxda. Sidoo kale waxaa la xusay in la dhisay Sanduuqa Jawaab-celinta Khatarta Masiibooyinka, muwaaddiniintuna ay qaadanayaan doorkooda. Isbeddelka fekerka iyo shaqooyinka ka qabsaday dhanka dhaqaalaha ayaa hoos u dhigay dadka u nugul masiibooyinka iyo tirada kuwo u baahan taageerada insaaniyadeed. Dedaallada loo galay in taageerada insaaniyadeed lagu daboolo awoodda dalka dhiigga ku jirta ayaa lagu guuleystay in tirada dadka u baahan taageerada oo sannadkii ahayd 27 milyan ay sannadkan 2018 beegsato oo ay hoos u soo dhacdo 2.4 milyan. Guddoomiyuhu wuxuu yiri, si loo hubiyo madaxbannaanida taageerada insaaniyadeed waxaa la xoojiyay bakhaarada kaydka iyo dhiirrigelinta nidaamka saadka waddada soo socotana waxaa la xaqiijin doonaa mas'uuliyadda fakarka mas'uuliyada qoyska iyo iskaashiga bulshada. Wuxuu intaa ku daray in nidaamka kaydka lagu fidiyay heerar dalka oo dhan ilaa heer Degaan waxana isbeddellada dhaqaalaha ay damaanad et ka abuurayaan muwaaddiniinta. Gobollada dalka ayaa muujinaya inay horumarinayaan awoodda ay ku dabooli karaan taageerada insaaniyadeed iyaga oo adeegsanaya, guushaasina waa bishaaro muujinaysa xilliga dib-u-soo-kabashada. Itoobiya marka ay la kulanto dab, masiibooyin kedis ah iyo kuwa kale, waxaa ku guuleysanaynaa inaan hoos u dhigno taageerada laga maagayay dowlado kale, taasi oo wax ka beddelaysa fekerka ku-tiirsanaanta. Nidaamka Itoobiya ee jawaab-celinta taageerada insaaniyadeed ee masiibooyinka ay ka mid yihiin kuwa bini'aadamku keeno ama kuwo teed ah ayaa noqonaya khibrad ka baxsan dalka oo xattool u ah dalka kale ee Qaaradda Afrika.
Muuqaalo
.png)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
ITOOBIYA OO DHIDIBBADA U DHIGAYSA MUSTAQBALKA TEKNOOLOJIYADDA SIRDOONKA MACMALKA AH
Aug 22, 2026 62
Itoobiya ayaa maalgelin ballaaran ku sameynaysa sirdoonka macmalka ah (AI), hal-abuurka dijitaalka ah iyo teknoolojiyadaha soo koraya, iyadoo waddanku uu fulinayo hawlo badan oo la jaanqaadaya horumarka teknolojiyadda casriga ah. Iyadoo laga duulayo muhiimadda weyn ee ay dowladdu siisay dhinacan, shan sano ka hor ayay dalku dhistay Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya, kaas oo si buuxda u bilaabay hawlihiisa. Xilligan, dunida waxaa ka socda isbeddello waaweyn oo teknolojiyadeed oo dhinaca sirdoonka macmalka ah ah. Itoobiya ayaa iyaduna ka faa’iidaysanaysa fursadaha ka dhashay isbeddelladan, iyadoo si gaar ah uga shaqaynaysa adeegsiga teknoolojiyadda dhinacyada kala duwan ee horumarinta dalka. Sida xogta machadku muujinayso, afartii sano ee la soo dhaafay waxaa barnaamijyada xeryaha xagaaga lagu tababarayay dhallinyaro (Summer Camp) hadda waxbarashada sirdoonka macmalka ah lagu bixiyo machadyada tacliinta sare, gaar ahaan heerarka labaad iyo saddexaad ee jaamacadda (MSc iyo PhD) ama ayaa lagu barata Sirdoonka macmalka ah oo awood u leh inuu wax ka beddelo dhammaan dhinacyada nolosha ayaa si gaar ah kaalin muuqata ka qaadanaya beeraha, caafimaadka, adeeg-bixinta iyo dhinacyo kale oo muhiim ah, isagoo sare u qaadaya hufnaanta hababka shaqada. Sidoo kale, xogaha lagu ururiyo laguna falanqeeyo sirdoonka macmalka ah ayaa wax weyn ka taraya go’aan-qaadashada hay’adaha dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo horumarinta adeegyada ay bixiyaan. Dhawaan, fikrado badan ayaa ka soo baxay madal dood ah oo ay Jaamacadda Addis Ababa u qabatay munaasabadda 75-guurada aasaaskeeda. Raysalwasaaraha dalka Abiy Ahmed Dr oo ka qayb galay madasha doodda, ayaa halkaasi ka jeediyay warbixin cilmiyeed. Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed wuxuu xusay in diyaarinta carruurta si ku filan oo degdeg ah ay suuragelinayso in sirdoonka macmalka ah si fudud looga faa’iidaysto, sida wax-soo-saar kasta oo kale Waxa kale oo uu xusay in dowladda Itoobiya ay dejisay siyaasad iyo istaraatiijiyad cad oo taageeraysa horumarinta sirdoonka macmalka ah, isla markaana ay bilowday hirgelintooda. Sidoo kale, wuxuu muujiyay kalsooni weyn oo ah in Jaamacadda AI-da ee Itoobiya dhiseyso ay wax ka qaban karto dhibaatooyin badan oo qaab-dhismeed ah oo ka jira dalka Itoobiya iyo guud ahaan qaaradda Afrika. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu xusay in mudnaanta koowaad ay tahay carruurta, isagoo tilmaamay in la wado hawlo u diyaarinaya dhallinyarada Itoobiya inay si heer caalami ah ula tartamaan dhiggooda dunida, isla markaana aanay ka liidan kuwa kale. Wuxuu sidoo kale caddeeyay in Itoobiya ay dhiseyso saldhig adag oo sirdoonka macmalka ah, kaas oo aas-aas u noqon kara isbeddelka teknolojiyadeed ee dalka mustaqbalka. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in garaadka macmalka ah (AI) uu u baahan yahay diyaar-garow ku filan iyo shaqo adag, isagoo xusay in halkii laga cabsan lahaa teknolojiyaddan, lagu guulaysan karo in si dhab ah loo fahmo loona adeegsado. Aragtida Itoobiya ee ku wajahan teknoolojiyadda casriga ah ma aha oo keliya inay ka jawaabto isbeddellada xilligan dijitaalka ah, balse waxay sidoo kale leedahay awood ay ku abuurto faa’iido dhaqaale oo waarta. Istaraatiijiyadda Digital Ethiopia 2030 ee dhowaan la shaaciyay iyo Istaraatiijiyadda Dijitaalka ah ee 2025 ee la dhammaystiray ayaa leh awood weyn oo ay Itoobiya ugu gudbin karaan marxalad cusub oo sare oo dhinaca sirdoonka macmalka ah iyo teknolojiyadda dijitaalka ah.
Itoobiya iyo Ruushka oo ka wada shaqeynaya horumarinta kheyraadka aadanaha iyo iskaashiga dhinaca tiknoolajiyada - Safiirka Ruushka ee Itoobiya Evgeny Terkin
Aug 20, 2026 66
Addis Ababa; Naaf 14/2018 (ENA): Safiirka Ruushka ee Itoobiya Evgeny Terkin ayaa sheegay inay ka wada shaqeyn doonaan cilmi-baarista, horumarinta kheyraadka aadanaha iyo iskaashiga dhonaca tiknoolajiyadda, xoojinta iskaashiga ka dhexeeya Itoobiya iyo Ruushka. Safiirka ayaa booqday Machadka agaraadka Macmalka ah ee Itoobiya. Inta uu ku guda jiray booqashadiisa, safiirku wuxuu sheegay in Itoobiya iyo Ruushku ay leeyihiin xiriir laba geesood ah oo xooggan oo muddo dheer soo jiray. Iyada oo laga duulayo xiriirkan, labada dal waxay ka wada shaqeyn doonaan cilmi-baarista, horumarinta kheyraadka aadanaha iyo wareejinta tiknoolajiyadda. Waxaa sidoo kale la sheegay in iskaashigan ka dhexeeya labada dal uu la jaan qaadayo dadaallada ballaaran ee dalalka xubnaha ka ah BRICS ay ku doonayaan inay u adeegsadaan sirdoonka macmalka ah kobaca iyo faa'iidada labada dhinac. Agaasimaha Guud ee Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, Dr. Worqu Gachena, ayaa Safiirka uga warbixiyay shaqada muhiimka ah ee machadku ka qabanayo safarka isbeddelka dijitaalka ah ee dalka. Wuxuu sheegay in shaqada cilmi-baarista iyo horumarinta ee uu machadku sameeyay ay u suurta gelisay Itoobiya inay gaarto heer sare oo wax soo saar ah oo muhiim ah oo ku saabsan qaybaha bulshada iyo dhaqaalaha. Wakaaladda Wararka Itoobiya. #ENA
DADAALLADA LAGU SOO SAARAYO SHAQAALO XIRFAD LEH OO CYBERSECURITY AH OO LA XOOJINAYO
Aug 12, 2026 125
Addis Ababa, Naaf 6 2018 (ENA) Agaasimaha Guud ee Hay’adda Amniga Shabakadda Macluumaadka (INSA) ee Itoobiya Teygist Hamid ayaa xustay in la sii xoojin doono dadaallada lagu soo saarayo shaqaale aqoon iyo xirfad u leh amniga Cyber,ka kuwaas oo muhiim u ah dhismaha nidaam amni-cyber oo la isku halayn karo oo Itoobiya yeelato. Barnaamijka tababarka dhalinyarada ee Wareegga 5aad ee Kaamka Xagaaga ee Hibada Qaranka ee Cyber-ka ayaa ka bilaabmay Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa. Barnaamijkan waxaa qabanqaabinaysa Hay’adda Amniga Shabakadda Macluumaadka (INSA), waxaana looga gol leeyahay in lagu kobciyo da’yarta iyo dhallinyarada xiisaha u qaba dhinacyada cybersecurity-ga iyo teknoolojiyadda. Barnaamijka waxaa lagu daray dhinacyada Cybersecurity-ga, horumarinta software-ka, coding-ka, duulista hawada, teknoolojiyadda aerospace-ka iyo sirdoonka macmalka ah (AI). Diyaarinta naqshadaha hardware-ka iyo amniga (security) ga ayaa sidoo kale ka mid ah meelaha kale ee uu tababarku diiradda saarayo. Agaasimaha Guud ee Hay’adda Amniga Shabakadda macluumaadka Teygist Hamid ayaa intii ay munaasabadda socotay sheegtay in xaqiijinta amniga sayberku ay muhiim u tahay in si guul leh loo hirgeliyo isbeddelka dijitaalka ah ee Itoobiya. Waxa kale oo ay xustay in loo baahan yahay shaqaale ku hubaysan xirfad iyo aqoon, iyadoo sheegtay in hay’addu, iyadoo la kaashanaysa dhinacyada ay khusayso, ay sii xoojinayso dadaallada lagu horumarinayo awoodda iyo tayada shaqaalaha. Waxay xustay in barnaamijka tababarka Kaamka Xagaaga uu qayb ka yahay dadaalladaas, iyadoo dhanka kale xustay in barnaamijku door weyn ka qaadanayo soo saarista jiil cusub oo noqon doona rajada Itoobiya ee mustaqbalka. Waxay sidoo kale xustay in barnaamijka tababarku uu ka bilaabmay Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa, iyadoo tilmaantay in xilligan tababarka laga bixinayo sidoo kale jaamacadaha Bahir Dar, Jimma, Wolaita Sodo iyo Haramaya, iyo sidoo kale xarunta hay’adda. Dhankiisa Madaxweynaha Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa Asrat Atsedheweyn (Dr.) ayaa xusay in si loo xaqiijiyo barwaaqada guud ee Itoobiya ay muhiim tahay in la helo jiil cusub oo dalka la wareega, kaas oo ku qalabaysan awood farsamo iyo aqoon teknoolojiyadeed. Madaxweynaha Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa Asrat Atsedheweyn (Dr.) ayaa sheegay in dadaalka ay Hay’adda Amniga Shabakadda macluumaadka bilowday ee lagu soo saarayo jiil cusub uu yahay mid mudan in la bogaadiyo, sido kale xaqiijiyey in jaamacaddu ay qaadan doonto doorkeeda ku aaddan guusha barnaamijka. Ugu damabayn wuxuu tababarayaasha ku boorrisay inay fahmaan inay saaran tahay masuuliyadda u adeegidda Itoobiya, ayna tahay inay si habboon uga qaybqaataan tababarka si ay u kasbadaan aqoonta iyo xirfadaha lagama maarmaanka u ah gudashada waajibaadkooda
Dhallinyaradu waa inay si firfircoon uga qayb qaataan ai loo gaadho yoolka Digital Ethiopia 2030 iyagoo horumarinaya xirfadahooda - Abyoot Bayu (Dr.)
Aug 10, 2026 142
Addis Ababa; Naaf 4/2018 (ENA): La-taliye Sare oo ka tirsan Wasiiradda Hal-abuurka iyo Teknolojiyadda, Abyut Bayu (Dr.) ayaa ugu baaqay dhallinyarada inay noqdaan ka-qaybgalayaal firfircoon guusha Digital Ethiopia 2030 iyagoo horumarinaya xirfadahooda. Ka dib baaqii qaran ee Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu u jeediyay dhallinyarada Itoobiya inay ku biiraan Hindisaha 5 Milyan koodhers oo ay kordhiyaan tirada ka-qaybgalayaasha ilaa 7 milyan ka hor dhammaadka xilliga xagaagga, aqoon-is-weydaarsi ku saabsan hindisaha ayuu soo qaban qaabiyay xafiiska Ra'iisul Wasaaraha. Dood-cilmiyeedka socda waxaa ka soo qayb galay afar khabiir oo wadaagay khibradahooda iyo aragtidooda ku aaddan Hindisaha 5 Milyan koodhers Itoobiya. Farriintiisa uu ka jeediyay dood-cilmiyeedka, La-taliyaha Sare ee Wasiirka Hal-abuurka iyo Teknolojiyadda, Dr. Abyoot Bayu, ayaa sheegay inay lagama maarmaan tahay in la dhiso goobo casri ah oo dhijitaal ah oo si buuxda loogu gudbo dhijitaalaynta, wuxuuna ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo shaqaale xirfad leh oo ku habboon wax-qabadkooda iyo waxqabadkooda casriga ah. Wuxuu sharraxay in yoolalka Dijitaalka ah ee Itoobiya 2030, oo diiradda saaraya awoodsiinta dadka, abuurista nidaam dhijitaal ah oo loo dhan yahay, ballaarinta isku xirnaanta, iyo ka dhigista dalka xarun dhijitaal ah, guul kasta oo ka dhacda qaybta tiknoolajiyadda ay gebi ahaanba ku xiran tahay kheyraadka aadanaha. Si awooddan loogu beddelo ficil, wuxuu ku boorriyay dhallinyarada inay si firfircoon u horumariyaan xirfadahooda ku aaddan goobahooda oo ay ku dadaalaan waxtar weyn.
Ciyaaraha
PSG vs Aston Villa; Ciyaarta Koobka Guuleystayaasha Koobabka Yurub
Aug 12, 2026 138
Addis Ababa; Naaf 6/2018 (ENA): Ciyaarta Koobka Guuleystayaasha Koobabka Yurub ayaa maanta dhexmari doonta PSG iyo Aston Villa. Ciyaarta waxaa lagu qaban doonaa garoonka Red Bull Arena ee Austria caawa 10-ka habeennimo. PSG-da Faransiiska ayaa u soo baxday ciyaartan iyagoo rigoore kaga badiyay Arsenal finalka Champions League-ga Yurub isla markaana qaaday koobka. Waxaa xusid mudan in PSG, oo uu hogaaminayo Lucis Enrique, ay sidoo kale ku guuleysatay koobka xilli ciyaareedkii hore iyagoo rigoore kaga badiyay Tottenham. Dhanka kale, Aston Villa, oo uu hogaaminayo tababare Unai Emery, ayaa u soo baxday ciyaarta maanta iyadoo 3-0 kaga badisay Freiburg oo Jarmalka ah finalka Europa League. Aston Villa ayaa koobkan markeedii ugu horreysay qaaday sanadkii 1982 iyadoo ka badisay Barcelona. PSG iyo Aston Villa waxay ku kulmeen kaliya tartamada Yurub ka hor, wareega sideed dhamaadka ee Champions League-ga 2024/25. Ciyaartaas, PSG ayaa garoonkeeda ku badisay 3-1, halka Aston Villa ay ku badisay 3-2 garoonka Villa Park. PSG ayaa ku guuleysatay 5-4 wadarta guud si ay ugu gudubto semi-finalka waxayna noqotay horyaalkii ugu horreeyay ee abid ee tartanka. Waxa ka dhigaya ciyaartan mid aad u gaar ah waa rikoorka garsoorka ee ay dhigi doonto. Ururka Xiriirka Kubadda Cagta Yurub (UEFA) ayaa u magacaabay garsoore Soomaaliyeed oo 34 jir ah Cumar Cartan inuu garsooro ciyaarta. Tani waxay ka dhigi doontaa garsoorekii ugu horreeyay ee aan Yurub ahayn ee garsoora finalka Champions League taariikhda 51-ka sano ee tartanka. Koobka Guuleysteyaasha Koobabka Yurub waa wareegga ugu dambeeya ee sanadka iyo ciyaarta furitaanka xilli ciyaareed cusub oo loogu talagalay kuwa ku guuleysta tartanka kooxaha Yurub. Haddii ciyaartu ku dhammaato barbaro ka dib 90 daqiiqo oo waqti caadi ah, waxay si toos ah ugu gudbi doontaa rigoore iyadoon la gelin waqti dheeri ah. Kooxda guuleysatay waxay heli doontaa abaalmarin lacageed oo dhan shan milyan oo Yuuro, halka kooxda laga badiyay ay heli doonto afar milyan oo Yuuro. Kooxda ugu guulaha badan tartanka waa Real Madrid, oo lix jeer ku guuleysatay koobka. Kooxda Barcelona iyo AC Milan ayaa ku xiga iyagoo haysta shan koob midkiiba. #PSGVSASTONVILLA
Waftiga Ciyaartoyda Itoobiya ee ka qaybgalay Tartanka Ciyaaraha Fudud ee Adduunka ee da’yarta ka yar 20 sano oo dalka lagu soo dhaweeyay
Aug 12, 2026 124
Addis Ababa, Naaf 6/2018 (ENA) Waftiga ciyaartoyda Itoobiya ee ka qaybgalay Tartanka Ciyaaraha Fudud ee Adduunka ee da’yarta ka yar 20 sano, oo lagu qabtay magaalada Eugene ee gobolka Oregon ee cariga Maraykanka ayaa si rasmi ah dalka loogu soo dhaweeyay. Itoobiya ayaa tartanka ku soo dhamaysatay 6 billadood, kuwaas oo kala ah 2 dahab, 3 qalin iyo 1 maar. Maraykanka oo martigeliyay tartankan ayaa kaalinta koowaad ku dhamaystay 24 billadood, halka Kenya ay kaalinta labaad gashay iyadoo heshay 11 billadood. Itoobiya ayaa tartanka ku dhamaysatay kaalinta 5-aad ee adduunka, halka ay kaalinta 2-aad ka gashay dalalka Afrika. Laba sano ka hor, tartankii ka dhacay magaalada Lima ee dalka Peru, Itoobiya ayaa ku guulaysatay 10 billadood oo ay ku jireen 6 billadood oo dahab ah. Tartanka Ciyaaraha Fudud ee Adduunka ee da’yarta ka yar 20 sano ayaa lagu qabtay garoonka Hayward Field ee magaalada Eugene, gobolka Oregon, laga bilaabo Afagaal 29 ilaa 3 Naaf 2018 T.I.
Itoobiya oo kugulaysatay bilada Labaad ee dahabka ee Tartanka Ciyaaraha Fudud ee da'ida 20 jirka ka hosaysa
Aug 10, 2026 138
Addis Ababa, Naaf 3, 2018 (ENA): Itoobiya ayaa ku guuleysatay bilada labaad ee dahabka ah tartanka 21-aad ee ciyaaraha fudud ee ka socda Oregon, Mareykanka. Ciyaartoyda Yordanos Tsigabu ayaa saakay ku guuleysatay bilada dahabka ee tartanka 3000 mitir Athleetadan ayaa dalkeeda u soo hooyay bilada dahabka ka dib markii ay ku dhameysatay waqtikeeda ugu wanaagsanaa ee 8:43.65. Aqtleeda kale ee Shito Gumi ayaa ku dhameysatay kaalinta labaad iyada oo la timid waqti 8:45.06, waxayna ku guuleysatay bilada qalinka. Athleetadan ayaa sidoo kale horey bilada qalinka uga helay tartanka 5000 mitir. Tartanka Ciyaaraha Fudud ee Da'ida ka hosaysa 20 Sano ee ka socda Oregon, Mareykanka ayaa soo gaba-gaboobaya maanta. Itoobiya waxay tartankan ka heshay 2 biladood oo dahab ah, 3 qalinh ah, iyo 1 bronze ah, iyada oo ku jirtay kaalinta saddexaad ee biladaha.
Xulka kubadda cagta gobolka Siti oo ku guulaystay tartanka 13aad ee ciyaaraha gobollada DDS.
Jul 11, 2026 274
Madaxweynaha DDS, Mudane Mustafe Muxummed Cumar ayaa koobka tartanka ciyaaraha gobollada DDS, guddoonsiiyay xulka kubadda cagta gobolka Sitti oo 2:1 kaga badiyay dhiggooda gobolka Shabeelle oo ay isugu yimaadeen ciyaarta kama danbaysta ah (Final). Ciyaartan kama danbaysta ah waxaa goob joog ka ahaa masuuliyiin sare, kumannaan taageere, Garsoore Cumar Cartan oo ah garsoore heer caalami ah iyo macalinka xulka qaranka kubadda cagta Itoobiya, Yohanis Sahale.
Ilaalinta Deegaanka
Waxaa la daahfuray mashruuc ka shaqayn doona xoojinta u adkaysiga iyo awooda laqabsiga bulshooyinka u nugul isbadalka cimilada.
Aug 20, 2026 51
Jigjiga ; Naaf 14/2018 (ENA): Waxaa magaalada Jigjiga lagu daahfuray mashruuc ka shaqayn doona xoojinta u adkaysiga iyo awooda laqabsiga bulshooyinka u nugul isbadalka cimilada. Mashruuca oo ay hirgalintiisu iska kaashadeen Xafiiska Ilaalinta Deegaanka iyo Maamulka Dhulka Miyiga iyo Safaaradda Ireland ee Itoobiya ayaa Waxaa daahfurkiisa ka soo qeybgalay Wasiirka Xafiiska Ilaalinta Deegaanka iyo Maamulka Dhulka Miyiga DDS Eng. Muxyadiin Cabdi Xuseen, masuuliyiinta bahwadaagta xafiiska, Madaxwaynaha Jaamacada Jigjiga, gudooomiyaha gobolka Faafan, maamulada degmooyinka Shabeelley iyo Gursum iyo masuuliyiin ka socotay Safaaradda Ireland ee Itoobiya iyo Hay'ada Irish Aid. Mashruuca ayaa ka shaqayn doona damaanadqaadka cunnada, dibu soo noolaynta dhulka nabaad guuray ee ay saameeyeen isbadalka cimilada, kobcinta awoodda fulineed ee haweenka iyo horumarinta khayraadka qaybihiisa kala duwan. Eng. Muxiyadiin Cabdi Xuseen, Wasiirka Xafiiska Ilaalinta Deegaanka iyo Maamulka DDS ayaa sheegay in mashruucani uu yahay mid wax lagaga badali lahaa habnololeedka bulshada ay saameeyeen isbadalka cimilada, iyadoo uu mashruucu socon doono muddo 5 sano ah, islamarkaana sannadka koowaad si tijaabo ah loogu bilaabi doono degmooyinka Shabeelley iyo Gursum ee gobolka Faafan. Xigasho: SRTV
Mas'uuliin Ka socota Deegaanka Canfarta Ayaa Madal Khibrad Wadaag ah oo lagu Qabtay Magaalada Jigjiga Ka Qayb Qaatay.
Aug 20, 2026 56
Jigjiga; Naaf 14/2018 (ENA): Waxaa lagu qabtay shir isugu jira khibrad wadaag iyo kobcinta awoodaha ah kaas oo diiradda lagu saarayay horumarka laga sameeyay barnaamijyada isdhexgalka bulshada, gaar ahaan khibradaha laga helay qoxootiga Maamulka Magaalada Qabribayax. Masuuliyiin ka socotay Deegaanka Canfarta ayaa booqasho khibrad-wadaag ah ku yimid Deegaanka Soomaalida, iyagoo booqanaya degmada Qabribayax si ay wax uga bartaan hababka loo hirgeliyay barnaamijyada isdhexgalka bulshada, horumarinta adeegyada aasaasiga ah iyo xoojinta wada-noolaanshaha bulshada martida loo yahay iyo qoxootiga. Kulankan ayaa waxaa kasoo qaybgalay masuuliyiin ka socday Xafiiska Madaxweynaha DDS, maamulka magaalada Qabribayax, masuuliyiin ka socday Deegaanka Canfarta iyo hay’adaha bahwadaagta ah. Ka qaybgalayaasha ayaa ka wada hadlay muhiimadda khibradwadaaga, isdhaafsiga casharrada laga bartay iyo xoojinta iskaashiga labada deegaan, si loo dardargeliyo horumarka iyo adeegyada bulshada. Shirkan ayaa la filayaa inuu xoojiyo wada-shaqaynta labada deegaan, isla markaana gacan ka geysto faafinta khibradaha wanaagsan ee laga gaadhay barnaamijyada isdhexgalka bulshada iyo horumarinta bulshooyinka. Xigasho: SRTV
Norweey waxay taageeraysaa dadaallada Itoobiya ee lagula dagaallamayo isbeddelka cimilada iyadoo kordhinaysa daboolka kaymaha
Aug 20, 2026 59
Addis Ababa; Naaf 14/2018 (ENA): Norweey waxay si xooggan u taageertaa dadaallada Itoobiya ee lagula dagaallamayo isbeddelka cimilada iyadoo kordhinaysa daboolka kaymaha, ayuu yiri Ergeyga Gaarka ah iyo La-taliyaha Arrimaha Kaymaha iyo Cimilada ee Safaaradda Norweey ee Itoobiya, Lif Jakob Sidnes. Itoobiya waxay qaadaysaa tallaabooyin looga hortagayo khatarta caalamiga ah ee isbeddelka cimilada iyada oo loo marayo beeraha cagaaran, ilaalinta ciidda iyo biyaha, horumarinta cagaarka iyo baabuurta korontada ku shaqeeya, taasoo tusaale u ah waddamada gobolka. Ergeyga Gaarka ah iyo La-taliyaha Arrimaha Kaymaha iyo Cimilada ee Safaaradda Norway ee Itoobiya, Lif Jakob Sidnes, ayaa u sheegtay ENA; Itoobiya waxay soo martay isbeddello la taaban karo oo ku yimid qaybta kaymaha shantii sano ee la soo dhaafay. Waxay sheegtay in tallaabooyinka wax ku oolka ah ee lagu qaaday Barnaamijka Raadka Cagaaran, oo ay ku jiraan ilaalinta carrada iyo biyaha, ay keeneen natiijooyin la taaban karo oo ku saabsan daboolka kaymaha dalka. Norweey waxay la shaqeyneysay Itoobiya si loo kordhiyo daboolka kaymaha tobankii sano ee la soo dhaafay, ayiri. Waxay sheegtay in horumarinta kaymaha ay kordhiso faa'iidooyinka bulshada iyadoo laga hortagayo nabaad-guurka ciidda iyo xoojinta kheyraadka ciidda iyo biyaha. Waxay sidoo kale sheegtay in horumarinta kaymaha iyo ilaalinta deegaanka ee Itoobiya ay gacan ka geysan doonto hubinta biyaha iyo amniga cuntada ee gobolka. Waxay sidoo kale sheegtay in Norweey ay si xooggan u taageerto dadaallada Itoobiya ee lagula dagaallamayo saameynta isbeddelka cimilada iyadoo la kordhinayo daboolida kaymaha. Waxay xustay in labada waddan ay si wadajir ah uga shaqeyn doonaan hawlaha ilaalinta kaymaha si loo yareeyo xaalufinta kaymaha; wuxuu sheegay in Norway ay tahay lammaane istaraatiiji ah oo ku aaddan hirgelinta barnaamijka Red Plus ee Itoobiya. Waxay sidoo kale sheegtay inay sii wadi doonaan xoojinta taageeradooda si ay u taageeraan istaraatiijiyadda dhaqaalaha cagaaran ee Itoobiya oo u adkeysanaysa saameynta isbeddelka cimilada.
Barnaamijka Raadka Cagaaran : Ilaalinta Deegaanka Illaa Madaxbannaanidda Cuntada.
Aug 18, 2026 104
Noolaynta Deegaanka iyo Badbaadinta Dhulka: Isbeddelka Uu Keenayo Barnaamijka Raadka Cagaaran. Sannadkii 2019, dowladda Itoobiya waxay bilowday barnaamij lagu magacaabo Raadka Cagaaran (GLI); Barnaamijkan wuxuu ka mid yahay dadaallada ugu waaweyn ee lagu badbaadinayo deegaanka waddanka. Xogta rasmiga ah ee Wasaaradda Beeraha iyo hay'adaha dowladda waxay muujinayaan isbeddel wax ku ool ah oo dhanka deegaanka, dhaqaalaha, iyo bulshada ah. Dhinaca Cagaarinta Deegaanka Tobankii sano ee u dambeeyay, kaymaha waddanka waxay hoos u dhaceen illaa boqolkii 3; Tani waxay ka dhalatay carro guurka, abaaraha cusub, iyo in ahamiyaddii loo baahnaa lasiin waayo ilaalinta deegaanka. Barnaamijka Raadka Cagaaran wuxuu hiigsanayay in lagu beero bilyano geed si loo soo celiyo dhulkii abaarta ahaa. Sida ku xusan warbixinnada dowladda: Daboolka Kaymaha: Waddanka wuxuu kordhiyay baaxadda kaymaha ayaa wuxuu ka soo baxay boqolkii 17.2 una gudbay boqolkii 23.6. Kala duwanaanshaha Noolaha, waxaa dib loogu soo celiyay goobihii deegaanka ee meesha ka baxay. Geedo noocyo kala duwan leh ayaa la beeryay si looga hortago carro-guurka iyo dooxyada biyo-mareenka ah. Faa'iidooyinka Dhaqaalaha iyo Bulshada Barnaamijku ma aha oo keliya mid deegaanka la xiriira, ee sidoo kale wuxuu saameyn toos ah ku yeeshay nolosha dadka: Dhinaca shaqo Abuurka: In ka badan 1.2 milyan oo shaqooyin yaryar ama shaqooyinka cagaaranta (green jobs) ah ayaa la xaqiijiyay. Inta badan shaqooyinkan waxaa ka faa'iideystay dhallinyarada iyo dumarka. Dhinaca Amniga Cuntada, Geedaha la beero, oo ay ka mid yihiin kuwa dhala miraha sida afokaadhada, cambaha, iyo babayga, ayaa caawiyay dakhliga kaydka ehelada rasmiga ah iyo cunto-soosaarka. U Diyaar-garowga Isbeddelka Cimilada Barnaamijku wuxuu qeyb ka yahay awwood siinta sharciga la tacaalidda isbedrlka iyada oo la adeegsanayo horumarka cagaaran. Geedaha la beeryay waxay guryaha ka ilaaliyeen masiibooyinka dabiiciga ah. Waxay nuugeen wax ka badan 297 milyan oo ton oo kaarboon dioxide ah. Isku soo duubosho, Barnaamijka Raadka Cagaaram wuxuu muujiyay sida dadku u wada shaqeeyaan iyo sida dowladdu u qorshayso in deegaanka dib loo dhiso. Tani waxay abuurtay mustaqbal cagaaran oo qof walba mas'uuliyad ka saaran tahay.
Wararka Caalamka
Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya wuxuu fursado dhaqaale oo cusub u abuuri doonaa Suudaan wuxuuna furi doonaa waddo loogu talagalay isdhexgalka gobolka - Wasiirkii hore ee Kheyraadka Biyaha Suudaan Professor Sayif Al-Din Xamad
Aug 20, 2026 77
Addis Ababa; Naaf 14/2018 (ENA): Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya wuxuu u abuuri doonaa fursado dhaqaale iyo horumarineed oo badan Suudaan wuxuuna sii ballaarin doonaa waddada loogu talagalay isdhexgalka gobolka, ayuu yiri Professor Seif Al-Din Hamad, Wasiirkii hore ee Kheyraadka Biyaha Suudaan iyo khabiirka biyaha caalamiga ah. Wareysi uu siiyay barnaamijka "Mukrin Al-Nilayn" ee Warbaahinta Al-Nilayn, Professor Seif Al-Din Hamad wuxuu sharraxay in haddii biyo-xidheennada laga dhisay nidaamyada biyo-xidheennada ee webiyada lagu maareeyo si isku dhafan oo casri ah, ay faa'iidooyin wadajir ah u siin doonaan waddamada webiga iyagoo nidaaminaya oo xasilinaya socodka dabiiciga ah ee webiga mana keeni doonaan khatar sinaba. Dhammaystirka Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya wuxuu beddeli doonaa xaaladda Webiga Niilka, kaasoo markii hore ku qulquli jiray heer sare xilliga jiilaalka oo keliya, una gudbin doona socod biyood oo nidaamsan oo dheellitiran sanadka oo dhan. Wuxuu tilmaamay in xaaladdani ay fursado badan oo dhaqaale iyo horumarineed u keeni doonto Suudaan. Mid ka mid ah fursadahan ayaa ah in la kordhiyo awoodda korontada, wuxuuna sheegay in socodka biyaha ee la nidaamiyay uu u oggolaan doono biyo-xireennada Suudaan sida Rosaris iyo Senar inay soo saaraan koronto badan iyada oo aan la bixin kharash dheeraad ah iyo barakaca dadka. Waxa kale oo uu sharraxay in kororka biyaha wabiga uu yareyn doono kharashka bamka ee qoysaska Suudaan iyo soosaarayaasha ay u isticmaali jireen waraabka beeraha 30 ilaa 50 boqolkiiba. Borofisar xamad waxa kale oo uu sheegay in socodka biyaha ee la nidaamiyay uu abuuri doono fursad weyn oo Suudaan ay dib ugu soo ceshan karto gaadiidka biyaha. Dhanka kale, Professor Xamad ayaa beeniyay walaacyada ah in Biyo-xireenku uu burburi doono ama uu sababi doono daadad iyadoo la adeegsanayo caddayn cilmiyeed. Biyowga waxa uu ku yaal qiyaastii 600 kiiloomitir aagga dhulgariirkii Dhuljeexa ee Bariga Afrika, waxaana lagu dhisay dhagax granite ah oo xooggan oo u adkeysan kara ilaa 10,000 oo tan mitir laba jibbaaran, sidaa darteed ma jirto khatar dhisme, ayuu yiri. Sida laga soo xigtay Wasiirkii hore ee Kheyraadka Biyaha Suudaan, Professor Seif Al-Din xamad; Biyo-xireenno cusub oo ay Itoobiya ka dhisayso Webiga Niil wax khatar ah kuma keeni doonto Suudaan haddii heshiisyo hore laga gaaro dib-u-soo-celinta biyaha. Borofisar Xamad ayaa ku boorriyay Suudaan inay ka baxdo cabsida iyo hubanti la'aanta beenta ah oo ay horumariso istaraatiijiyad kheyraadka biyaha qaranka oo la jaanqaadaysa xaqiiqada cusub ee biyaha ee uu abuuray Biyo-xireenka Renaissance. Wuxuu tilmaamay in Golaha Kheyraadka Biyaha Qaranka, oo uu hoggaamiyo hoggaamiyaha dalka, ay tahay inay sii wadaan shaqada oo ay horumariyaan qorshe isku-dubarid ah.
Waxaa lagama maarmaan ah Xoojinta bangiyada abuurka beeraha iyo diiradda saarista wax soo saarka bacriminta si loo kordhiyo wax soo saarka beeraha ee Afrika
Aug 17, 2026 78
Addis Ababa; Naaf 11/2018 (ENA): Waxaa Xoojinta bangiyada abuurka si loo ilaaliyo noocyada asalka ah iyo diiradda saarista wax soo saarka bacriminta waa in la sameeyaa si loo kordhiyo wax soo saarka beeraha ee Afrika, ayuu yiri Moses Vilakati, Guddoomiyaha Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Cagaaran iyo Horumarinta Waarta ee Guddiga Midowga Afrika. Dowladaha xubnaha ka ah Ururka Horumarinta Dowladaha (IGAD) ayaa Addis Ababa ka bilaabay wadatashiyo ku saabsan hirgelinta isbeddelka beeraha iyo Qaab-dhismeedka Kampala ee fulinta qorshaha laga bilaabo 2026 ilaa 2035. Madasha labada maalmood ah, oo bilaabanaysa Naaf 11, 2018, ayaa dib u eegi doonta warbixinta hirgelinta labadii sanoba mar ee Barnaamijka Shanaad ee Dhammaystiran ee Horumarinta Beeraha Afrika (CAADP) iyo hirgelinta gobolka ee IGAD. Isagoo ka hadlayay madasha, Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika ee Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Cagaaran iyo Horumarinta Waarta, Moses Vilakati, ayaa sheegay in Afrika, oo 60 boqolkiiba dhulkeeda aan la beerin, ay sannadkii ku bixiso in ka badan $100 bilyan oo lagu soo dejiyo cuntada. Wuxuu xusay in muddada dib u eegista Malabo ee labada sano ah ay dhammaatay, diiradda xigtana ay tahay in la saaro hirgelinta natiijooyinka. Wuxuu sheegay in iyada oo loo marayo Ajendaha Kampala, Afrika ay dejisay bartilmaameed ah in la kordhiyo wax soo saarka beeraha 45 boqolkiiba marka la gaaro 2035, saddex jibaar ganacsiga gudaha qaaradaha, la yareeyo khasaaraha ka dambeeya goosashada 50 boqolkiiba iyo in la abaabulo maalgashi 100 bilyan oo doolar ah. Si loo gaaro yoolalkan, ayuu yiri, waxaa loo baahan yahay in diiradda la saaro caafimaadka carrada, xoojinta bangiyada abuurka ee ilaaliya noocyada asalka ah, iyo horumarinta kheyraadka fosfooraska iyo potash-ka Afrika si loo soo saaro bacriminta. Wuxuu sidoo kale xusay in guusha Ajendaha Kampala lagu cabbiri doono farqiga ay ku sameyso nolosha muwaadiniinta qaaradda. Isagoo ku hadlayay magaca Agaasimaha Waaxda Beeraha iyo Deegaanka ee Hay'adda Horumarinta Dowladaha Hoose (IGAD), Dr. Sylvia Henga, waxay xustay in khilaafka, qiiqa kaarboonka, isbeddelka cimilada iyo barakaca ay saameynayaan waaxda beeraha. Wuxuu xusay in isticmaalka waraabka ee gobolka uu ka hooseeyo 20 boqolkiiba iyo in IGAD ay hirgelinayso nidaamyada macluumaadka carrada iyo nidaamyada digniinta hore. Zena Habtewld, La-taliyaha Wasiirka Beeraha iyo Wakiilka Itoobiya ee barnaamijka, ayaa sharraxday in Itoobiya ay la shaqeyneyso daneeyayaal kala duwan si Ajandaha Kampala loogu beddelo nidaam maxalli ah. Waxa kale oo uu sharraxay in waddanku uu hadda hirgelinayo barnaamijyo saameyn weyn ku leh qaybta, oo ay ku jiraan Dhaxalka Lemata.
CNN OO KA WARBIXISAY BILOWGA IYO MUHIIMADDA BIYO-XIREENKA WEYN EE DIB-U-CURASHADA ITOOBIYA
Aug 5, 2026 162
Addis Ababa, Afagaal, 27,2018 (ENA ): Telefishanka caanka ah ee CNN ayaa warbixin ka diyaariyay Biyo-xireenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya (GERD), isagoo ku tilmaamay mashruuc weyn oo aan ku koobnayn Itoobiya oo keliya, balse faa’iidooyin tamareed u horseeday dalalka gobolka. CNN ayaa warbixinteeda ku sheegtay in biyo-xireenku uu iftiin gaarsiiyay malaayiin Itoobiyaan ah, Weriyaha CNN Fiktoriya Rubadhiri, ayaa warbixin ay diyaarisay ku tagtay deegaanka Guba, halkaas oo ay ku soo bandhigtay xaqiiqada dhabta ah ee ku saabsan biyo-xireenka. Waxay kale oo ay xustay in kumannaan injineerro iyo khubaro dhismaha ah ay deegaanka buuraha leh u beddeleen mid ka mid ah biyo-xireennada ugu waaweyn qaaradda Afrika. Dhanka kale wariye fiktoriya ayaa xustay in biyo-xireenku yahay mid muujinaya heer sare oo injineernimo, iyadoo sheegtay in kadib 14 sano oo dhismo ah la dhammeystiray, isla markaana la daahfuray maskara ama Sebtembar 2025. Waxay kale oo xustay in biyo-xireenka lagu dhisay awoodda shacabka Itoobiya, iyadoo la adeegsanayo taageerada Itoobiyaanka, maalgelinta dowladda, curaarta (bond-yada) iyo habab kala duwan oo maaliyadeed oo gudaha ah. Biyo-xireenkan weyn ma aha oo keliya mid koronto siinaya malaayiin Itoobiyaan ah, balse sidoo kale wuxuu awood u siinayaa in koronto la gaarsiiyo dalalka deriska ah. Sidaas darteed, waxay sheegtay in biyo-xireenku uu ka gudbay xuduudaha Itoobiya, isla markaana uu noqonayo xarun isku xirta tamarta gobolka iyo goob dalxiis oo muhiim ah, taasoo leh faa’iido dhaqaale oo weyn. CNN ayaa warbixinteeda ku soo bandhigtay maamulaha mashruuca dhismaha Biyo-xireenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya, Injineer Kifle Horo, kaas oo Dhankiisa xusay in Itoobiya ay si mas’uuliyad leh uga faa’iidaysanayso biyo-xireenka iyadoo aan waxyeello u geysan dalalka ku yaalla dhulka hoose ee webiga. Maamulaha mashruuca dhismaha Biyo-xireenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya Injineer Kifle Horo ayaa sheegay in eedda ay Masar soo jeedinayso ee ah in biyaha ay heli jirtay ay yaraadeen sababo la xiriira biyo-xireenka ay tahay mid aan sal lahayn. Waxa intaasi ku daray in xilligan, korontada ay soo saaraan 13-ka marawaxadood (turbines) ee ku rakiban Biyo-xireenka Dib-u-curashada Itoobiya ay ka faa’iidaystaan 6 milyan oo Itoobiyaan ah, kuwaas oo helay adeegga korontada. Waxay tilmaameen in biyo-xireenku uu awood u yeeshay in koronto laga gaarsiiyo dalal ay ka mid yihiin Suudaan,Jabuuti, Kenya iyo Tansaaniya, isagoo ka gudbay xuduudaha Itoobiya. Sidoo kale, wuxuu xusay in diyaar garow lagu jiro sidii mustaqbalka koronto loogu iibin lahaa Soomaaliya iyo Koonfurta Suudaan. Maamulaha mashruuca dhismaha Biyo-xireenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya Injineer Kifle Horo ayaa xusay jasiiradaha ka samaysmay harada Nabad (Nagaad) ee ka dhalatay Biyo-xireenka Dib-u-curashada Itoobiya ay leeyihiin awood weyn oo ay ku noqon karaan goobo dalxiis oo soo jiidasho leh. Ugu dambayn wuxuu cadeyey in mustaqbalka la dhisi doono kaabayaal u adeegaya horumarinta goobahaas si ay u noqdaan goobo dalxiis oo muhiim ah.
Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee Ikuwatoriyal Gini, Botswana, Koot-Dhifuwar iyo Ruwandha ayaa gaaray Addis Ababa si ay uga qaybgalaan shir madaxeedka 49-aad ee fulinta Midowga Afrika.
Jul 27, 2026 204
Addis Ababa; Afagaal 20/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda Botswana Dr. Fenyo Butale, Wasiirka Arrimaha Dibadda Koot Dhifuwar Nyala Kaba iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda Ruwanda Olivier Nduhungrehe, ayaa soo gaadhay Addis Ababa si ay uga qeybgalaan Shitka guddiga fulinta Midowga Afrika ee 49-aad . Sidoo kale, wasiiru dowlaha arrimaha dibadda ee Liberiya Dr. Ibrahim Al-Bakri Nei ayaa gaaray magaalada Addis Ababa si uu uga qeyb galo shirka. Xubnaha wafdiga Afrika ayaa tagaya Addis Ababa si ay uga qaybgalaan shir madaxeedka 49-aad ee fulinta Midowga Afrika. Sidoo kale, Wasiirka Arrimaha Dibedda ee Ikuwatoriyal Gini, Simon Oyonna Yseno Ange, Wasiirka Arrimaha Dibedda ee Botswana, Dr. Fenyo Butale, Wasiirka Arrimaha Dibedda ee Côte d’Ivoire, Nyala Kaba, iyo Wasiirka Arrimaha Dibedda ee Rwanda, Olivier Nduhungrehe, iyo sidoo kale Wasiiru-dawlaha Arrimaha Dibedda ee Botswana, Dr. Markii ay ka soo degeen garoonka diyaaradaha ee Bole International Airport, waxaa martida ku qaabilay madaxa hab-maamuuska ee wasaaradda arrimaha dibadda Melaku Bedhadha. Shir madaxeedka 49-aad ee fulinta Midowga Afrika ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa 21-ka iyo 22-ka Afagaal, 2018. #ENA
Faalooyin
Barnaamijka Raadka Cagaaaran wuxuu qayb ka qaadnayaa qurxinta magaalooyinka wuxuuna kor u qaadayaa waxtarka ka hortagga masiibooyinka - Injineer Wondimu Seta
Jul 5, 2026 255
Addis Ababa; Agaali 27/2018 (ENA): Barnaamijka Raadka cagaaran wuxuu qurxinayaa magaalooyinka wuxuuna kor u qaadayaa waxtarka ka hortagga masiibooyinka, ayuu yiri Injineer Wondimu Seta, Ku-xigeenka maayarka Magaalada iyo Maareeyaha Guud ee Magaalada Addis Ababa. Hoggaanka, shaqaalaha iyo daneeyayaasha Guddiga Dab-damiska iyo Maareynta Khatarta Musiibooyinka ee Addis Ababa ayaa barnaamij geedo beeris ah ka sameeyay Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis. Ku-xigeenka Duqa Magaalada iyo Maareeyaha Guud ee Magaalada Addis Ababa, Injineer Wondimu Seta, oo ka qayb galay barnaamijka, ayaa sheegay in Green Belt ay tahay dhaqdhaqaaq horumarineed oo guul leh oo suurtageliyay beerista balaayiin geed. Wuxuu sheegay in Itoobiya, iyadoo isku dubaridaysa dadkeeda, ay sanad walba beerayso geedo hoos yimaada Dhaqdhaqaaqa Qaranka ee Green Mile, kaas oo keenaya faa'iidooyin dhaqaale oo dhinacyo badan leh iyadoo kor u qaadaysa ilaalinta deegaanka. Wuxuu sheegay inay si weyn uga qayb qaadanayso waxtarka ka hortagga masiibooyinka iyadoo la yareynayo daadadka, dhul-go'a iyo nabaad-guurka ciidda. Wuxuu xusay in qaabka horumarinta cagaaran uu sidoo kale si weyn uga qayb qaadanayo abuurista hawo nadiif ah iyo deegaanno qurux badan iyadoo la ballaarinayo magaalooyinka. Injineer Wondimu ayaa sheegay in Addis Ababa ay sidoo kale noqotay tusaale quruxda cagaaran; wuxuu sidoo kale ugu baaqay bulshada inay si firfircoon uga qayb qaataan barnaamijka Green Mile. Guddoomiyaha Maareynta Dabka iyo Khatarta Musiibooyinka ee Addis Ababa Axmed Maxamed ayaa yiri; Barnaamijka Beerista Green Mile ma aha oo kaliya horumarinta deegaanka laakiin sidoo kale waa shaqo ka hortagga masiibooyinka. Marka laga hadlayo arrintan, daneeyayaashu waxay muujiyeen baahida loo qabo in laga hortago daadadka iyo masiibooyinka la xiriira kahor beerista iyo daryeelka geedo yaryar iyadoo la raacayo barnaamijka Arangede Ashara. #Ethiopian_News_Agency #Ezea #TsefanEntkel
Kaniisadaha Dhagaxa Lalibela: Kheyraadka Dalxiiska Taariikhiga ah ayaa Itoobiya u Muujinaya Ilo Ilbaxnimo Hore
Jul 5, 2026 260
Addis Ababa; Agaali 27/2018 (ENA): Diblomaasiyiin ka kala socda dalal kala duwan oo booqday Lalibela ayaa sheegay in kheyraadka dalxiiska taariikhiga ah ee Kaniisadaha Dhagaxa Lalibela ay muujinayaan in Itoobiya ay tahay isha ilbaxnimo qadiimi ah. Safiiro ka socda dalalka iyo xubnaha wafdiyada diblomaasiyadeed ee ururada caalamiga ah ee fadhigoodu yahay Addis Ababa ayaa booqday Kaniisadaha Dhagaxa Lalibela, oo ah goob dhaxal caalami ah. Inta booqashada lagu jiray, 40 safiir iyo wakiillo ka socda in ka badan 10 urur oo caalami ah ayaa booqday Kaniisadaha Dhagaxa iyo Xarunta Dhaqanka ee Lalibela. Ka qaybgalayaashii booqashada waxaa ka mid ahaa L. Norgasanov, oo ah Ku-xigeenka Safiirka Safaaradda Norway ee Itoobiya; Wuxuu sheegay in Kaniisadaha Dhagaxa Lalibela ay yihiin meelaha ugu quruxda badan ee dalxiiska ee Itoobiya iyo adduunka. Wuxuu sheegay in farshaxanka dhismaha ee kaniisadaha, oo ay Itoobiyaankii hore ka dhiseen meel sare ilaa meel hoose xilli hore iyada oo aan lahayn wax tiknoolajiyad ah, ay sidoo kale tahay mid cajiib ah. Wuxuu sheegay in shaqada dib u soo celinta iyo ilaalinta ee hadda laga wado Kaniisadaha Saqafka Dhagaxa ee Lalibela ay dhiirigelin leedahay. Sun Ming Xi, Ku-xigeenka Madaxa Ergada Safaaradda Shiinaha ee Itoobiya, ayaa sheegay in barnaamijka booqashadu uu yahay fursad lagu fahmo taariikhda qadiimiga ah ee ilbaxnimada Itoobiya. Waxa kale oo uu sheegay in intii ay booqashadooda ku jireen ay arkeen in Itoobiya ay tahay waddan leh ilbaxnimo qadiimi ah, goobo dhaxal caalami ah oo la taaban karo oo aan la taaban karin. Araxia Babikian, oo ka tirsan wafdiga Safaaradda Armenia, ayaa tiri; Waxay sheegeen inay ku faraxsan yihiin fursadda ay ku booqan karaan Kaniisadaha Dhagaxa ee Lalibela, oo ah goob dhaxal caalami ah. Waxay sheegeen in Itoobiyaanka ay la dhacsan yihiin farshaxanka ay ku dhiseen Kaniisadaha Dhagaxa ee Lalibela. Iyagoo tilmaamaya in dhaxalka taariikhiga ah ee Lalibela uu yahay tusaale xiiso leh oo taariikhda iyo farshaxanka ah, waxay sidoo kale muujiyeen xiisahooda ay ku arkaan meelaha kale ee dalxiiska ee Itoobiya mustaqbalka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #Maar #BooqoItoobiya
Waxaan adeegsanay xuquuqdeenna dimuqraadiyadeed, waana codeynay — Shacabka Magaalda Jigjiga
Jun 1, 2026 315
Jigjiga; Miicaad 24/2018 (ENA): Shacabka Deegaanka Jigjiga waxay sheegeen inay qaateen xuquuqdooda dimuqraadiyadeed, ayna codeeyeen. Codbixiyeyaasha aan la hadalnay goobaha codbixinta ee Laanqeyrta Cas iyo Keryan Dodan ee Degmada1-aad Jigjiga ayaa sheegay in habka codbixinta loo fulinayo si dimuqraadi ah oo dhammaystiran. Dadweynaha ka mid ah, Xaaji Cabdikariin Qalinle, oo ra'yigiisa dhiibtay, ayaa sheegay in habka doorashada loo fulinayo si xor ah; wuxuu sidoo kale sheegay inuu joogo goobta codbixinta, uuna si sax ah u codeynayo. Faallo kale, mudane Cabdiraxmaan Maxmuud, ayaa sheegtay inuu joogo isla goobta codbixinta, uuna codkiisa dhiibanayo. Marwo Dayiba Aaden, ayaa dhankeeda sheegtay inay saaka joogtay goobta codbixinta si ay codkeeda u dhiibato, una isticmaasho xuquuqdeeda dimuqraadiyadeed. Waxay sidoo kale sheegtay inay u codeysay xisbiga ay aaminsan tahay inuu ugu fiican yahay dalka iyo dadka.
Cutubka Cusub ee Isbeddelka Qaranka — Kaabayaasha Waddooyinka
Apr 7, 2026 479
Cuur 24 waxay calaamad u tahay bilowga cutubka cusub ee siyaasadda Itoobiya. Isbeddelku wuxuu sii waday inuu diiwaan geliyo guulo badan oo Itoobiya gaarsiin doona meel sare iyadoo la wajahayo caqabado kala duwan. Mid ka mid ah meelaha la fiiro gaar ah la siiyay 8-dii sano ee la soo dhaafay isbeddelka waa kaabayaasha waddooyinka. Xafiiska isgaarsiinta deegaanka Hararida ayaa ku dhawaaqay in deegaanka Hararida, guulo badan laga diiwaan geliyay xallinta dhibaatooyinka kaabayaasha waddooyinka ee dadka iyadoo la tixgelinayo kaabayaasha waddooyinka iyo hawlaha la qabtay. Gaar ahaan, wuxuu sheegay in shaqooyin badan la qabtay si loo hubiyo helitaanka sinnaan ee kaabayaasha dhaqaalaha ee magaalooyinka iyo miyiga iyadoo la isku xirayo miyiga iyo magaalada. Natiijo ahaan, waddooyinka laamiga ah iyo kuwa quruuruxda ah ee isku xira degmada iyo degmada iyo miyiga iyo magaalada ayaa la dhisay oo loo furay adeeg. Tani waxay u sahlaysaa beeralayda inay si fudud u suuq geeyaan alaabadooda; Waxaa la sheegay in kaabayaasha waddooyinka ee laga dhisay magaalada aysan kaliya fududeyn dhaqdhaqaaqa dadka, laakiin sidoo kale ay bixiyeen waddooyin lugeynaya oo ku habboon oo hagaajiyay muuqaalka magaalada, iyagoo hubinaya badbaadada muwaadiniinta. Waxaa la sheegay in mashaariicda waddooyinku aysan kaliya beddelin muuqaalka laakiin ay sidoo kale kiciyeen dhaqaalaha maxalliga ah. Dowladda isbeddelka ayaa ka go'an inay mashaariicda ku dhammaystirto waqti gaaban tayo iyo xawaare, sida ay u ballanqaadday dadka. Mashaariicda dhabta ah ma aha oo kaliya kuwo waqtiga ku salaysan, laakiin sidoo kale waa kuwo tayo ku salaysan oo la dhisay iyadoo diiradda la saarayo waaritaankooda. Xafiisku wuxuu ku dhawaaqay in shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha waddooyinka sannadihii isbeddelka ay sidoo kale u suurtageliyeen dadka inay helaan jawaabo su'aalo la soo jeediyay qarniyo badan. Dowladda deegaanku waxay sheegtay inay sii wadi doonto xoojinta shaqooyinka ay fulinayso iyadoo fiiro gaar ah siinaysa kaabayaasha waddooyinka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Falanqayn
Fikirka Wadajirka!
Jul 5, 2026 246
Dowladda Wadajirka waxay fahdaa warshadaynta marka laga reebo faa'iidooyinkeeda dhaqaale; inta badan marka lagu daro madaxbannaanida, isku-kalsoonida, madaxbannaanida qof kasta iyo sharafta qaranka. Hadafkayaga barwaaqada warshadaha waa mid ka gudbaya inaan noqono wax soo saare oo qayb libaax ka qaata wax soo saarka guud ee gudaha. Waa inaan si buuxda uga gudubno xaddidaadaha tignoolajiyada, kheyraadka ama aqoonta si aan u sameyno wax kasta oo aan rabno inaan gaarno dal ahaan. Waxaa jira waxyaabo aan ku nimceyno geeddi-socodkan dhismaha awoodda wax soo saarka. Kuwaas waa kala-duwanaanta dhaqaalaha, lahaanshaha tignoolajiyada, magaalo casri ah oo leh heer nololeed oo sarreeya, dhaqan warshadeed oo horumarsan, caalaminimo iyo hanti kale oo badan oo la mid ah. Sidaa darteed, warshadayntu maaha oo keliya dhaqaajinta kheyraadka. Waara iyo isku-kalsoonida waa in lagu xisaabtamaa go'aan kasta oo warshadeed. Danta qaranka iyo madaxbannaanida waa in la ixtiraamaa warshadahana waa in si isku mid ah loo dhisaa. Itoobiya waxay leedahay kartiyo badan oo u baahan in laga faa'iidaysto si loo dedejiyo warshadaynta. Dowladda Medemer waxay leedahay waa inaan ka fogaano habkii dhaqameed ee aan fiirinaynay oo aan u horumarinay awooddeenna. Waxay horumarka u aragtaa si ku habboon waqtiga, waxayna dalka u keentaa faa'iidada ugu weyn oo ah saldhigga warshadaha casriga ah. Dowladda Wadajirka, boggaga 212 - 213
.jpg)
Shir Madaxeedka 'Africa Forward', kaas oo ujeedadiisu tahay in xiriirka diblomaasiyeed iyo dhaqaale ee u dhexeeya Faransiiska iyo qaaradda Afrika loo qaado heer cusub, ayaa ka furmay Nayroobi, Kiiniya.
May 12, 2026 509
Addis Ababa; Miicaad 4/2018 (ENA) Shir madaxeedkan, oo lagu qaban doono cinwaanka "Horudhaca Afrika: Iskaashiga Afrika iyo Faransiiska ee Hal-abuurka iyo Kobaca", waa madal taariikhi ah oo ujeedadeedu tahay in la horumariyo istaraatiijiyad cusub oo ay ku jiraan dhammaan waddamada Afrika, iyadoo laga fogaanayo xiriirka dhaqameed ee "Franco-Africa" ee soo jiray sannado badan. Xaqiiqda ah in shir madaxeedkan lagu qabto waddan aan ku hadlin afka Faransiiska sida Kiiniya waa muujin wax ku ool ah oo muujinaysa sida Faransiiska uga go'an tahay inuu sii xoojiyo iskaashiga uu la leeyahay qaaradda iyo inuu la xiriiro xarumo dhaqaale oo cusub. Hadafka ugu weyn ee shir madaxeedkan waa in la xoojiyo iskaashiga dhaqaale ee u dhexeeya Afrika iyo Faransiiska, la dedejiyo wareejinta tiknoolajiyadda, iyo in la abuuro iskaashi siman oo ku salaysan is-ixtiraamka labada dhinac ah. Shir madaxeedka 'Afrika Forward" ah ee sanadkan wuxuu diiradda saarayaa toddobo meelood oo muhiim ah. Kala-guurka tamarta ee Afrika ka beddeli doona dhoofiyaha badeecadaha una beddeli doona xarun warshadeed oo cagaaran, isbeddelka nidaamka maaliyadeed ee u baahan hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah inay horumariyaan taageeradooda Afrika, horumarinta dhaqaalaha badweynta ayaa ka mid ah arrimaha ugu muhiimsan ee lagaga hadli doono shirka. Beeraha waara iyo amniga cuntada, garaadka macmalka (AI) iyo madaxbannaanida tignoolajiyada dijitaalka ah, iyo dhisidda nidaamyada caafimaadka ee xooggan ayaa si faahfaahsan loo baarayaa, sidoo kale awoodda qaaradda ee ay u leedahay inay soo saarto tallaalladeeda iyo daawooyinkeeda. Taageeridda dadaallada nabad ilaalinta qaaradda ee ku salaysan nabadda iyo amniga oo ah aasaaska horumarka ayaa sidoo kale ah udub-dhexaadka doodda. In ka badan 30 hoggaamiye oo Afrikaan ah iyo madax ka tirsan hay'adaha caalamiga ah ayaa la filayaa inay ka soo qayb galaan shirkan taariikhiga ah. Martigeliyayaasha shirka, Madaxweynaha Kiiniya Wiliyam Ruto iyo Madaxweynaha Faransiiska Imanuweel Makron, ayaa jeediyay kalmadaha furitaanka shirmadaxeedkan. Hogaamiyeyaal sida Madaxweynaha Ruwanda Bool Kagame ayaa sidoo kale door hoggaamineed ka qaadanaya shirar kala duwan. Joogitaanka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antoniyo Guterres, iyo sidoo kale madaxda Bangiga Horumarinta Afrika iyo Ururka Ganacsiga Adduunka, ayaa shirweynahan siiyay cabbir caalami ah. Marka laga soo tago hoggaamiyeyaasha siyaasadda, maalgashadayaasha Afrika sida Aliko Dangote iyo Strive Masiyiwa ayaa sidoo kale la tashanaya shirkadaha Faransiiska maalgashiga tooska ah. Tani waa caddayn muujinaysa in shirku uu ka gudbay hadal-haynta siyaasadeed ee caadiga ah una gudbay iskaashi dhaqaale oo wax ku ool ah. #ENA #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya iyo Laybeeriya waxay leeyihiin saaxiibtinimo soo jireen ah. Saaxiibtinimadani waxay ka soo gudubtay caqabado badab.
Apr 15, 2026 492
Maadaama ay yihiin dalalka kaliya ee aanan la gumaysan ee Afrika, labada waddan waxay isu taageen inay yihiin codka Afrikaanka ee goobaha caalamiga ah (sida Ururka Qaramada Midoobay). Heshiiskii Iskaashiga iyo wadashaqeynta ee dalalka, kaas oo la saxiixay dabayaaqadii 1950-meeyadii, waxaa loo arkaa heshiis saaxiibtinimo waarta iyo ballanqaad ah in si wadajir ah loogu istaago goobaha caalamiga ah (sida Qaramada Midoobay). Aasaaska xiriirka diblomaasiyadeed ee casriga ah waxaa dhigay Boqor Hayle Selasse iyo Madaxweyne Wiliyam Tubman. Booqashadii Madaxweyne Tubman ee Addis Ababa sannadkii 1954 T.I waxay albaab u furtay dhisidda xiriir rasmi ah oo u dhexeeya labada waddan. Boqor Hayle Selase Sannadkii 1958 T.I waxa uu booqday Monrovuya caasimadda Laybeeriya si ay uga wada hadlaan taageerada wadajirka ah ee dhaqdhaqaaqyada xoraynta Galbeedka Afrika. Booqashadani ma ahayn oo keliya laba geesood laakiin sidoo kale waxay ahayd mid qaarad ahaan ah. Markii la aasaasay Ururka Midnimada Afrika (OAU) 1963 T.Y labada waddan waxay muujiyeen inay yihiin laf-dhabarta midnimada qaaradda iyagoo xalliyay khilaafaadka u dhexeeya "Kooxda Monroviya" iyo "Kooxda Kasablanka" iyada oo loo marayo wadahadal. Horraantii 1960-meeyadii, Itoobiya iyo Laybeeriya waxay si wada jir ah uga wada shaqeeyeen sidii loo buuxin lahaa farqiga u dhexeeya "Kooxda Monroviya" iyo "Kooxda Kasablanka", taasoo horseeday aasaaskii Ururka Midnimada Afrika. Xiriirka ka dhexeeya labada waddan waxaa badanaa lagu tilmaamaa saaxiibtinimo lagu tijaabiyay caqabado badan. Tani waxay qayb ahaan sabab u tahay doorka Itoobiya ee nabad ilaaliye ee Laybeeriya. Laybeeriya waxaa burburiyay dagaal sokeeye oo ba'an oo socday 14 sano. Ka dib heshiiskii nabadda ee 2003 T.Y, Itoobiya waxay ka mid ahayd waddamadii ugu horreeyay ee Qaramada Midoobay (QM) ugu baaqday inay dhaqan geliyaan heshiiska nabadda. Itoobiya waxay bixisay qiimaha nabadda dalka iyadoo ciidamo badan geysay Laybeeriya. Ciidanku wuxuu qabtay shaqo aad u wanaagsan oo ah hub ka dhigista fallaagada, dib u soo celinta dagaalyahannada bulshada, iyo ka caawinta dagaalyahannadii hore inay ku soo laabtaan nolol nabad ah. Waxay si adag u xakamaysay caasimadda, Monroviya, iyo meelaha miyiga ah si loo hubiyo in heshiiska xabad joojinta aan la jebin. Kooxaha caafimaadka ee ciidamada Itoobiya ayaa ku wareegayay xeryaha, iyagoo siinaya daryeel caafimaad iyo daawo bilaash ah dadka reer Liibiya. Ciidanku wuxuu sidoo kale muujiyay isku duubnidiisa isagoo la wadaagaya sahayda cuntadooda muwaadiniinta baahan. Inta lagu jiro cudurka Iboola ee ugu xumaa ee ka dilaacay Laybeeriya sannadkii 2014 T.Y, Itoobiya waxay garab istaagtay dadka reer Liibiya iyadoo ilaalinaysa kooxaha caafimaadka iyo ciidamadeeda halka dalalka kale ay ciidamadooda la baxeen. Itoobiya waxay door muhiim ah ka ciyaartay fududeynta saddex doorasho oo isdaba joog ah oo nabdoon oo dimuqraadi ah oo ka dhacda Laybeeriya. Qaramada Midoobay iyo Dowladda Laybeeriya waxay ciidamada nabad ilaalinta Itoobiya guddoonsiiyeen Biladda Adeegga Sharafta leh iyo Shahaadada Mahadnaqa. Doorka nabad ilaalinta Itoobiya ee Laybeeriya wuxuu ka gudbay howlgallada militariga wuxuuna bixiyay qiimo dhiig iyo lafo ah. Ka qaybgalkan milatari waxaa loo arkaa sabab weyn oo saaxiibtinimada xooggan u ah dadka labada dal ilaa maanta. Sannadihii u dambeeyay, is-weydaarsiga booqashooyinka iyo wadahadallada labada dal ayaa gacan ka geystay xoojinta iskaashiga labada dal. Madaxweynihii hore ee Laybeeriya Ellen Johnson Sirleaf ayaa booqatay Addis Ababa wax yar ka dib markii ay xilka qabatay 2006. Tani waxay ahayd aqoonsiga taageerada Itoobiya ee nabadda Laybeeriya. Sirleaf waxay booqatay Itoobiya bishii Dharabley 2015, ka dib markii la xakameeyay cudurkii Iboola, si ay ugu mahadceliso kooxda caafimaadka itoobiya taageeradooda. Madaxweynihii hore wuxuu booqasho rasmi ah oo saddex maalmood ah sameeyay sannadkii 2017 T.Y wuxuuna wadahadallo laba geesood ah la yeeshay Ra'iisul Wasaarihii hore Haylemariyam Desaleyn. Madaxweynuhu wuxuu booqday aagga Warshadaha ee Hawassa intii lagu jiray booqashada, halkaas oo ay sheegtay in Laybeeriya ay rabto inay wax ka barato warshadaha dharka ee Itoobiya. Xiddiga kubadda cagta ee Layberiya iyo Madaxweynihii hore Joorj Weyah ayaa ka qaybgalay Shirweynihii 30-aad ee Midowga Afrika ee ka dhacay Addis Ababa ka dib markii uu xilka qabtay 2018 T.Y, halkaas oo uu kula kulmay Ra'iisul Wasaarihii Itoobiya ee xilligaas Haylemariyam Desaleny dhinac shirka si looga wada hadlo xiriirka labada dal. Wasiirkii hore ee Arrimaha Dibadda ee Liberia D-Makswell Sah ayaa saxiixay heshiis lagu dhisayo Guddi Wasiirro oo Wadajir ah oo u dhexeeya labada dal intii uu booqasho ku joogay Addis Ababa sannadkii 2022 T.Y. Inta lagu guda jiray ciidamada Difaaca Itoobiya ee loo dirayo Hawlgalka Qaramada Midoobay ee Liberia (UNMIL), wasiirro kala duwan oo difaaca iyo taliyayaal ciidan ayaa dhowr jeer u safray Monroviya si ay u booqdaan ciidamada nabad ilaalinta Itoobiya oo ay wadahadallo la yeeshaan mas'uuliyiinta Liberiya. Itoobiya iyo Liberiya ayaa sidoo kale saxiixay heshiisyo ay ku wada shaqeyn karaan meelo kala duwan intii ay wadahadalladoodu socdeen. Nabadda, amniga, caafimaadka, adeegyada hawada, gelitaanka fiisaha la'aanta, qaab-dhismeedka iskaashiga ganacsiga, beeraha, waxbarashada, dhaqanka, iyo isboortiga ayaa ka mid ah meelaha lagu heshiiyay. Heshiiska adeegyada hawada waa qaab-dhismeed sharci oo u oggolaanaya diyaaradaha Itoobiya inay u duulaan Monroviya iyada oo aan la xaddidin oo ay Liberiya ku xirto adduunka intiisa kale. Heshiiska nabadda, kaas oo u oggolaaday Itoobiya inay ciidamo nabad ilaalin ah geyso qaab-dhismeedka Qaramada Midoobay, ayaa door muhiim ah ka qaatay sidii loo xasilin lahaa Laybeeriya. Heshiisyada Isfahamka ayaa la saxiixay si loo fududeeyo is-weydaarsiga khibradaha dhallinyarada labada dal ee fanka iyo ciyaaraha (gaar ahaan kubadda cagta). Madaxweynaha hadda ee Laybeeriya Josef Boakye, markii loo doortay Madaxweynenimada 2023, wuxuu muujiyay rabitaankiisa ah inuu cusbooneysiiyo xiriirka soo jireenka ah ee labada dal iyo inuu si wadajir ah uga shaqeeyo qaybta ganacsiga. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa wadahadallo la yeeshay Madaxweynaha Laybeeriya Josef Boakye oo ka dhacay Shir-madaxeedkii 39-aad ee Midowga Afrika bishii Cirir 2018 T.I. Wadahadallada labada dhinac waxay diiradda saareen tignoolajiyada, garaadka macmalka ah, iyo Jaamacadda garaadka Macmalka ee Itoobiya qorsheyneyso inay dhisto. Intii lagu jiray wadahadallada, Itoobiya iyo Laybeeriya waxay muujiyeen sida ay uga go'an tahay inay xoojiyaan iskaashigooda ganacsiga iyo maalgashiga. Madaxweynaha Laybeeriya Josef Nyuma Boakai ayaa daraad fiidkii gaaray Addis Ababa, waxaana qaabilay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ra'iisul Wasaare Abiy, oo farriin ku qoray boggiisa baraha bulshada, ayaa sheegay in Madaxweynaha Layneeriya Josef Nyuma Boakai uu si nabad ah ku yimid dhulka Itoobiya, halkaas oo mustaqbal ifaya laga dhisayo. Wuxuu muujiyay kalsoonidiisa ah inay yeelan doonaan wadahadallo aad waxtar u leh inta uu Madaxweynuhu joogo. Waxa kale oo uu aaminsanaa in booqashada shaqo ee Madaxweyne Josef Nyuma Boakai ay sii xoojin doonto saaxiibtinimada taariikhiga ah ee labada dal. Waxaa jira rabitaan labada dhinac ah oo ah in la horumariyo xiriirka mustaqbalka ee u dhexeeya Itoobiya iyo Laybeeriya laga bilaabo saaxiibtinimada taariikhiga ah ilaa iskaashiga dhaqaale ee istaraatiijiga ah. Xiriirka duulista hawada, is-weydaarsiga tiknoolajiyada, iyo iskaashiga ku jira qaab-dhismeedka Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA) ee u dhexeeya labada dal ayaa saldhig u ah barwaaqada la wadaago. #Wakallada_Wararka_Itoobiya
Horumarinta Qamadiga — Udub-dhexaad ka mid ah Geeddiga Itoobiya ee Isku-filnaanshaha Cuntada.
Apr 13, 2026 655
Qoraalka: Muuse Salamoon Turjumaadda : C/raxmaan Fahmi Qamadiga waa dalagga ugu badan ee laga beero laguna ganacsado Itoobiya. Sidaas darteed, Itoobiya waa mid ka mid ah dalalka ugu sarreeya soo saarista qamadiga ee Afrika. Kahor xilli-beeraadka dalagga ee 2011/2012, dhulka lagu beero qamadiga xilliga oo roob jirin ee Itoobiya ma ahayn wax ka badan 1.7 milyan oo hektar. Markii la soo bandhigay mashruuca qamadiga la waraabiyo xagaaga, xogtu waxay tilmaamaysaa inuu ahaa 3,000 oo hektar oo keliya. Hadda, Itoobiya waxay ku beeraysaa qamadiga 7.4 milyan oo hektar oo dhul ah xilliga abaarta, qamadiga la waraabiyo xagaaga iyo xilliyada qamadiga la waraabiyo dayrta, sida laga soo xigtay Wasaaradda Beeraha. Macluumaadka ay soo saartay Wasaaraddu ee ku saabsan beerista qamadiga ee la waraabiyo xagaaga ee 2018 T.I, waxaa la xasuustaa in qorshuhu yahay in qamadigu lagu beero 4.29 milyan oo hektar oo dhul ah lana soo saaro 175 milyan oo kiintal oo qamadiga ah oo la waraabiyo xagaaga. Inta badan wax soo saarka qamadiga ee Itoobiya waxaa soo saara beeraleyda yaryar. Si kastaba ha ahaatee, sannadihii u dambeeyay, beerashada makiinadaysan ayaa labanlaabtay wax soo saarka qamadiga. Dowladdu waxay ka shaqeyneysaa sidii loo kordhin lahaa wax soo saarka dalka iyadoo abuuraysa nidaam u oggolaanaya qamadiga in la soo saaro saddex jeer sannadkii, laga bilaabo hal mar sannadkii, iyadoo la adeegsanayo waraabka. Baahida qamadiga ee sannadlaha ah ee Itoobiya waa in ka badan 107 milyan oo kiintal. Si loo daboolo baahidan, waxay ku bixisay inta u dhaxaysa $700 milyan iyo 1 bilyan oo doolar iibsiga qamadiga. Itoobiya waxay dabooli jirtay 25 ilaa 30 boqolkiiba baahida qamadiga ee sannadlaha ah iyada oo loo marayo soo dejinta qamadiga. Dowladdu waxay si adag uga shaqeyneysay sidii loo hubin lahaa in Itoobiya si buuxda u daboosho isticmaalka qamadiga iyadoo ballaarinaysa beerista qamadiga waraabka xagaaga iyo kordhinta wax soo saarka sannadlaha ah. Isla sanadkaas, Itoobiya waxay joojisay soo dejinta qamadiga ee dibadda. Guulaha Itoobiya ee horumarinta qamadiga kuma koobnayn joojinta soo dejinta. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sheegay in Itoobiya aysan isku filnayn oo keliya wax soo saarka qamadiga laakiin ay sidoo kale leedahay awood ay ku dhoofiso; wuxuu dejiyay jiho loogu talagalay dhoofinta qamadiga. Iyadoo la raacayo yoolka qaran ee uu dejiyay Ra'iisul Wasaaraha, Itoobiya waxay si rasmi ah u bilowday dhoofinta qamadiga Cirir 5, 2015 T.I. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu xilligaas sheegay in dhoofinta qamadiga ay calaamad u tahay gelitaanka Itoobiya marxalad taariikhi ah oo cusub oo beddeli doonta wejigeeda. Itoobiya waxay leedahay awood ay ku dhoofiso 32 milyan oo kiintal oo qamadi ah si ay u daboolo isticmaalka gudaha ee 2015, sida uu xaqiijiyay Guddiga Dhaqaalaha Guud iyo Dhoofinta Qaranka. Guddigu wuxuu sidoo kale sheegay in 32 milyan oo kiintal oo qamadi ah oo dheeraad ah la dhoofin karo ka dib marka la barto isticmaalka qaranka ee qofkiiba iyo dheelitirka guud ee wax soo saarka dalka. Waxaa xusid mudan in Shirweynihii 38-aad ee Midowga Afrika lagu qabtay Addis Ababa, xarunta Midowga, bishii Cirir ee la soo dhaafay. War-saxaafadeed uu ka soo saaray Goluhu, Guddoomiyaha Midowga Afrika ee Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluugga ah iyo Horumarinta Waarta, Moses Vilakati, ayaa sheegay in guusha Itoobiya ee wax soo saarka qamadiga ay tahay guul astaan u ah Afrika. Wuxuu sheegay in Midowga uu arkay Itoobiya oo kordhisay wax soo saarkeeda qamadiga muddo gaaban gudaheed si loo daboolo baahida gudaha loona dhoofiyo. Waxa kale oo uu xusay in qamadiga uu yahay saamiga ugu badan ee dakhliga sarrifka lacagaha qalaad ee ka soo gala cuntooyinka dalalka Afrika sannad kasta. Waxa uu sheegay in Itoobiya ay si ficil ah u muujisay inay suurtagal tahay in badeecadaha dibadda laga keeno lagu beddelo qamadiga gudaha. Guddoomiyaha ayaa ugu baaqay dalalka kale ee Afrika inay wax ka bartaan khibradda Itoobiya oo ay ku dhaqmaan. Waxa kale oo uu xusay in haddii Itoobiya ay sii waddo ballaarinta shaqadeeda ku aaddan horumarinta qamadiga, ay haysato fursad ballaaran oo ay ku gaari karto riyadeeda isku filnaanshaha cuntada.
Warbixino Gaar Ah
Barnaamijka Raadka Cagaaran : Ilaalinta Deegaanka Illaa Madaxbannaanidda Cuntada.
Aug 18, 2026 104
Noolaynta Deegaanka iyo Badbaadinta Dhulka: Isbeddelka Uu Keenayo Barnaamijka Raadka Cagaaran. Sannadkii 2019, dowladda Itoobiya waxay bilowday barnaamij lagu magacaabo Raadka Cagaaran (GLI); Barnaamijkan wuxuu ka mid yahay dadaallada ugu waaweyn ee lagu badbaadinayo deegaanka waddanka. Xogta rasmiga ah ee Wasaaradda Beeraha iyo hay'adaha dowladda waxay muujinayaan isbeddel wax ku ool ah oo dhanka deegaanka, dhaqaalaha, iyo bulshada ah. Dhinaca Cagaarinta Deegaanka Tobankii sano ee u dambeeyay, kaymaha waddanka waxay hoos u dhaceen illaa boqolkii 3; Tani waxay ka dhalatay carro guurka, abaaraha cusub, iyo in ahamiyaddii loo baahnaa lasiin waayo ilaalinta deegaanka. Barnaamijka Raadka Cagaaran wuxuu hiigsanayay in lagu beero bilyano geed si loo soo celiyo dhulkii abaarta ahaa. Sida ku xusan warbixinnada dowladda: Daboolka Kaymaha: Waddanka wuxuu kordhiyay baaxadda kaymaha ayaa wuxuu ka soo baxay boqolkii 17.2 una gudbay boqolkii 23.6. Kala duwanaanshaha Noolaha, waxaa dib loogu soo celiyay goobihii deegaanka ee meesha ka baxay. Geedo noocyo kala duwan leh ayaa la beeryay si looga hortago carro-guurka iyo dooxyada biyo-mareenka ah. Faa'iidooyinka Dhaqaalaha iyo Bulshada Barnaamijku ma aha oo keliya mid deegaanka la xiriira, ee sidoo kale wuxuu saameyn toos ah ku yeeshay nolosha dadka: Dhinaca shaqo Abuurka: In ka badan 1.2 milyan oo shaqooyin yaryar ama shaqooyinka cagaaranta (green jobs) ah ayaa la xaqiijiyay. Inta badan shaqooyinkan waxaa ka faa'iideystay dhallinyarada iyo dumarka. Dhinaca Amniga Cuntada, Geedaha la beero, oo ay ka mid yihiin kuwa dhala miraha sida afokaadhada, cambaha, iyo babayga, ayaa caawiyay dakhliga kaydka ehelada rasmiga ah iyo cunto-soosaarka. U Diyaar-garowga Isbeddelka Cimilada Barnaamijku wuxuu qeyb ka yahay awwood siinta sharciga la tacaalidda isbedrlka iyada oo la adeegsanayo horumarka cagaaran. Geedaha la beeryay waxay guryaha ka ilaaliyeen masiibooyinka dabiiciga ah. Waxay nuugeen wax ka badan 297 milyan oo ton oo kaarboon dioxide ah. Isku soo duubosho, Barnaamijka Raadka Cagaaram wuxuu muujiyay sida dadku u wada shaqeeyaan iyo sida dowladdu u qorshayso in deegaanka dib loo dhiso. Tani waxay abuurtay mustaqbal cagaaran oo qof walba mas'uuliyad ka saaran tahay.
Waxaa is-afgarad buuxa laga gaadhay dhaman 8-da Ajande ee laga wada tashanayo shirweynaha Wadatashiga Qaran.
Aug 13, 2026 167
Addis Ababa; Naaf 7/2018 (ENA): Waxaa xusid mudan in labo maalmood ka hor ay isfahan gaadheen kooxihii ka doodayay Ajandayaasha nabada, arrimaha diimaha, musuq maasuqa iyo dowlad wanaagga, iyo sidoo kale qaab-dhismeedka dowladda iyo siyaasadda. Maanta, ayaa waxa sidoo kale heshiis laga gaadhay ajandayaasha kala ah. • Qaran-dhiska • Magaalooyinka Federaalka • Dhismaha hay'adaha, sareynta sharciga iyo xuquuqda aadanaha • Arrimaha bulshada iyo dhaqaalaha, oo ay ku heshiiyeen kooxaha 500 ka kooban. Itoobiya way tashanaysaa!
Dowladdu waxay sii wadi doontaa inay tallaabo adag ka qaaddo hay'adaha carqaladeynaya dib-u-habaynta dhaqaalaha guud
Aug 7, 2026 154
Addis Ababa; Afagaal 30/2018 (ENA): Dowladdu waxay sii wadi doontaa inay tallaabo adag ka qaaddo hay'adaha carqaladeynaya dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee Itoobiya iyo lunsashada kheyraadka qaranka, sida uu ku sheegay war-saxaafadeed uu soo saaray Wasiirka Adeegyada Isgaarsiinta Dowladda, Inaatalem Melese. Wasiirka Adeegyada Isgaarsiinta Dowladda, Inaatalem Melese, ayaa soo saartay war-saxaafadeed uu ku qeexayo tallaabooyinka laga qaaday musuqmaasuqa, musuqmaasuqa iyo hawlaha sharci-darrada ah. Dowladdu waxay si faahfaahsan uga hadashay kormeerka qoto dheer, natiijooyinka baaritaanka iyo tallaabooyinka isla-xisaabtanka sharciga ah ee laga qaaday qaab-dhismeedyada kala duwan ee bixinta adeegyada iyo qaybaha dhaqaalaha iyadoo lagu saleynayo talooyinka iyo cabashooyinka ay u soo gudbiyeen dadweynaha. Sida ay ku tilmaamtay war-saxaafadeedkiisa; Waxay sheegtay in dowladda wadajirka ay hirgelinaysay dib-u-habaynta sharciga iyo hay'adaha iyadoo calaamadaynaysa khadadka cas tan iyo subaxdii, iyadoo tixgelinaysa isbeddellada raadinta hantida aan loo baahnayn iyo faa'iidooyinka oo khatar ku ah horumarka dalka. Waxay sheegtay in macluumaadkan uu ka dhashay daraasad nidaamsan, kormeer iyo kormeer sharci oo ay si wadajir ah isu kaashadeen Hay'adda Sirdoonka iyo Amniga Qaranka, Booliska Federaalka iyo Wasaaradda Caddaaladda ee Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya. Waxay sheegtay in tallaabooyinkan loogu talagalay in lagu ilaaliyo Itoobiya caqabadaha ku hor gudban dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee qaybaha badan ee ay hirgelinayso iyo geeddi-socodka lagu beddelayo nolosha dadkeeda. Waxay sheegtay in hawlgal ballaaran laga sameeyay kuwa abuuraya khatar ku ah dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dalka, qarinta iyo qarinta alaabada bakhaarada, keena yaraanta alaabada, ku lug lahaanshaha tahriibinta iyo abuurista kor u kaca qiimaha xad-dhaafka ah, iyo u horseeda dhibaato iyo dhibaato bulshada. Sidaas darteedna, in ka badan 7,000 oo xarumo ganacsi, dukaamo iyo bakhaarro ayaa tallaabo sharci ah laga qaaday. Waxay sheegtay in tallaabo laga qaaday hay'adaha ku lug leh dhaqidda lacagaha sharci-darrada ah, ku lug lahaanshaha suuqa madow iyo xawilaadda lacagaha sharci-darrada ah, iyo ka hortagga ganacsatada inay helaan lacagta qalaad ee ay ahayd inay ka helaan bangiyada. Waxay sheegtay in 169 shaqsi iyo hay'ado ganacsi oo looga shakisan yahay inay si qarsoodi ah u dhaqaajiyeen lacagta qalaad iyo ballaarinta suuqa madow lagu helay mas'uuliyad sharci ah. Waxay sidoo kale sheegtay in hay'adaha ku kacay khiyaamada internetka ee hay'adaha maaliyadeed, mashiinnada ATM-ka iyo akoonnada shaqsiga ah isla markaana isticmaalayay codsiyada cryptocurrency iyagoon haysan ogolaansho sharci ah lagu helay mas'uuliyad sharci ah. Dhanka kale, waxay sheegtay in 36 urur oo sharad sharci darro ah iyo hay'ado online ah oo shaqeynayay iyagoon haysan ogolaansho isla markaana dhibaato dhaqaale iyo bulsho u horseeday bulshada iyo dhalinyarada, kana baxsanaya canshuuraha la xiray oo si sharci ah loola xisaabtamay. Baaritaan abaabulan oo lagu joojinayo tahriibinta iyo dilaaliinta qaybta macdanta, mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha dalka, gaar ahaan wax soo saarka dahabka, 138 shaqsi, oo ay ku jiraan soosaarayaasha, ganacsatada iyo dilaaliinta, kuwaas oo isku dayay inay si qarsoodi ah u dhoofiyaan badeecada halkii ay ku shubi lahaayeen Bangiga Qaranka, ayaa la soo rogay xakameyn sharci ah, ayay tidhi. Dowladdu waxay aqoonsatay kuwa abuuray dhibaato iyaga oo abuuraya caqabado dhanka saadka iyo qaybinta shidaalka ah, oo dowladdu u qoondeyso miisaaniyad weyn si ay dadka uga ilaaliso cadaadiska, shidaalka u tahriibiso wadamada deriska ah, ku qariso bakhaarada iyo isticmaalka kootada si loo helo faa'iido shaqsiyeed. Hay'adaha dowladda, ganacsatada iyo khubarada saadka ee ku lug leh shabakaddan danta ah ee abaabulan ayaa la hoos geeyay xakamaynta sharciga, waxaana la soo saaray tilmaamo adag si nidaamka looga dhigo mid ka xor ah musuqmaasuqa. Waxay sheegtay in dhinacyada ka hor istaagay beeralayda inay helaan wax soo saarkooda waqtigii loogu talagalay, kuwa sameeyay iibsashada qandaraaslayaasha iyo dilaaliinta qiimaha kor u kacay iyo kuwa dib u dhigay wax soo iibsiga si fiican loo baaray. Madaxda sare, dilaaliinta iyo shakhsiyaadka ka qayb qaatay falkan ayaa lagu eedeeyay inay si sharci ah mas'uul uga yihiin. Mas'uuliyiinta dowladda, isku-duwayaasha mashruuca, qandaraaslayaasha wadajirka ah iyo ganacsatada isku dayay inay cadaadis dhaqaale saaraan dalka iyagoo dalbanaya qiimo kor u kacay oo loogu talagalay shaqooyinka mashruuca hay'adda iyo dib u dhigista dhismaha kaabayaasha korontada ayaa la baaray oo lala xisaabtamay. Waxay sheegtay in 8 hoggaamiye sare oo ka tirsan dowladda, hay'ado iyo dilaaliin ku lug lahaa diblomaasiyadda ku saleysan muwaadiniinta iyo amniga muwaadiniinta oo lagu sameeyay qaab-dhismeedka Wasaaradda Shaqada iyo Xirfadaha, kuwaas oo loo diray waddamo aan lahayn qandaraasyo sharci ah oo diyaaradeed iyo hay'ado sharci darro ah iyagoo ku dhuumanaya qandaraasyo, ay yihiin kuwo sharci ahaan mas'uul ka ah. Waxag sidoo kale sheegtay in baaritaanka lagu bilaabay dilaaliinta si sharci darro ah u tahriibinaysay muwaadiniinta xuduudaha Liibiya, Jabuuti iyo Moyale uu sii socday. Waxay sheegtay in tallaabo sharci ah laga qaaday khubaro iyo hoggaamiyeyaal abuuray shabakad musuqmaasuq ah iyagoo la kaashanaya ganacsatada si ay u abuuraan qiimeyn canshuur oo qalloocan oo ka dhacda kastamka iyo qaybaha dakhliga, iyagoo albaabka u furaya lunsashada canshuuraha, yareynta qiimaha badeecadaha la soo dejiyo iyo inay dalka ku waayaan balaayiin dakhli dowladeed. Waxa kale ay xustay in dowladdu ay sii wadi doonto xoojinta dagaalka isku-dubaridka ah ee ka dhanka ah musuqmaasuqa ee ay bilowday iyadoo taageeraysa adeegyada si dijitaal ah, casriyeynta hababka iyo hirgelinta isla xisaabtanka. Waxay sidoo kale ugu baaqday dadweynaha inay sii wadaan xoojinta iskaashigooda iyagoo bixinaya talooyin iyo garab istaagga hay'adaha amniga iyo caddaaladda. #ENA
Dadka Tigray waa in laga badbaadiyaa kooxda TPLF ee sharci darrada ah - Saraakiishii hore ee ciidamada
Aug 7, 2026 139
Addis Ababa; Afagaal 30/2018 (ENA): Kooxda TPLF ee sharci darrada ah ayaa ka shaqeyneysa sidii dadka Tigray dib ugu celin lahaayeen dagaal iyagoo jebinaya Heshiiskii Nabadda ee Pretoria iyo la shaqeynta ciidamada shisheeye si loo wiiqiyo Itoobiya, sida ay sheegeen saraakiishii hore ee ciidamada. Waxay sidoo kale shaaca ka qaadeen in kooxda sharci darrada ah ay ku dhawaaqeyso dagaal ka baxsan dastuurka oo ay si qasab ah u qoreyso dhalinyarada. Madaxii hore ee Ciidamada Difaaca Qaranka, Jeneraal Samora Yenus, ayaa ku nuuxnuuxsaday in dadka Tigray ay yiraahdeen "dagaal ma rabno, colaad ma rabno". Wuxuu sheegay in qaar ka mid ah jeneraalada deegaanka aysan awood u lahayn, laakiin ay faafinayaan warar xan ah oo ku saabsan dagaal si ay u helaan faa'iidooyin shaqsiyeed iyagoo carqaladeynaya mashaariicda horumarinta iyo rabshadaha. Jeneraal Samora, isagoo sharraxaya ururka loogu yeero 'Tsimdo', wuxuu sharraxay in tani ay tahay howlgal burburin ah oo ay Masar hoggaamineyso oo abaabulan. Wuxuu sheegay in haddii Shabia ay tahay saaxiib dhab ah oo ay la leeyihiin dadka Tigray, uu sii deyn lahaa meelaha uu xoog ku qabsaday, sida Zalambessa iyo Irob. Wuxuu sidoo kale sharraxay in isbahaysiga kooxda sharci darrada ah ee Shabia, iyagoo og runtan, ay tahay muujinta jaahilnimada oo ay khatar gelinayso dadka. Wuxuu sidoo kale xusay in khilaaf kasta oo siyaasadeed la xalliyo oo keliya miiska saaran. Sarkaalkii hore ee difaaca Kornayl Gebrewahed Hailu wuxuu sharraxay in kooxdu aysan dan ka lahayn baahida dadka ee dimuqraadiyadda iyo caddaaladda. Wuxuu sidoo kale sheegay in maaskarada kooxda sharci darrada ah ee sheegaysa inay u taagan tahay dadka ay tahay khiyaano lagu fidinayo awooddeeda iyo inay hanti badan urursato. Waxay tilmaameen in danaystenimadan kooxda awgeed, dadka Tigray ay ku nool yihiin nolol iyo geeri inta u dhaxaysa, iyagoo ka baqaya in carruurteenna harsan ay baaba'aan. Labada sarkaal ee sare ee militariga ayaa ka mahadceliyay dulqaadka dowladda federaalka ee xallinta dhibaatada si nabad ah oo deggan u xallisay maadaama ay aad muhiim u tahay oo la doorbidi karo. Waxay ku baaqeen in dhibaatada, xadgudubka iyo hanjabaadda dagaal ee kooxdan sharci darrada ah ay ka geysanayso gobolka Tigray ay hadda dhammaato oo dadka Tigray laga badbaadiyo kooxdan burburka wada. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 11829
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 6468
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 6372
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 6257
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 5209
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 11829
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 6468
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 6372
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 6257
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
Itoobiyaanku way guuleysteen - Adeegga Isgaarsiinta Dowladda
Aug 23, 2026 42
Addis Ababa; Naaf 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay ku muujisay ficil ahaan inay go'aan ka gaari karto masiirkeeda gacmaheeda, sida uu sheegay Adeegga Isgaarsiinta Dowladda. Farriin ay soo diray Adeegga Isgaarsiinta Dowladda, ayuu ku xusay in Itoobiyaanku ay guuleysteen, iyana in go'aanka Itoobiya ee ah inay ka tagto siyaasadda xoogga iyo khilaafka oo ay ku xalliso khilaafaadkeeda iyada oo loo marayo madal wadatashi oo ilbaxnimo leh waa guul taariikhi ah oo dhulka siyaasadeed ee dalkeenna dhigtay meel cusub. Cutub cusub ayaa ka furmay Itoobiya, iyadoo beddelaysa dhaqamada albaabada xiran ee danaha dhowr qof oo heer sare ah isla markaana dadweynaha ballaaran ka dhigaysa mulkiilayaasha tooska ah ee habka go'aan qaadashada. Muwaadiniintu waxay ku caddeeyeen ficil ahaan inay xallin karaan jabka taariikhiga ah, isfaham la'aanta qoto dheer iyo kala duwanaanshaha ra'yiga ay la kulmeen qarniyo badan, maaha xoog, laakiin iyagoo adeegsanaya dhegeysi iyo xigmad wadajir ah. Dhammaan gobollada laga bilaabo Kebele ilaa Federaalka, haweenka, dhalinyarada, beeraleyda/xoola dhaqatada, waayeelka, naafada, wakiillada xisbiyada siyaasadda, odayaasha, wakiillada kooxaha qowmiyadaha iyo qaranka, iyo sidoo kale aqoonyahannada iyo khubarada, ayaa dhageystay codadka 130 milyan oo Itoobiyaan ah dood ballaaran oo ku saabsan siddeed ajende. Sidan, waxay ku caddeeyeen in nabad waarta lagu gaari karo oo keliya wadahadal, taasoo ah tusaale gebi ahaanba loo dhan yahay. In kasta oo cadawga taariikhiga ah ee Itoobiya, oo ay weheliyaan kooxdooda, ay isku dayayeen inay abuuraan macluumaad been ah iyo jahawareer iyada oo loo marayo warbaahinta dijitaalka ah, Guddiga Wadatashiga ayaa si adag u taageeray dhexdhexaadnimadiisa hay'adeed iyagoo ilaalinaya anshax adag. In ka badan 54 hay'adood oo warbaahineed iyo 461 suxufi ayaa awooday inay siiyaan dadweynaha macluumaad sax ah iyagoo si toos ah u bixinaya warbixin ku saabsan geeddi-socodka. Dhacdadan taariikhiga ah, oo lagu gaaray adkeysiga buuxa ee carruurteeda, Itoobiya waxay muujisay inay go'aan ka gaari karto masiirkeeda! Itoobiyaanku way guuleysteen!
ITOOBIYA OO DHIDIBBADA U DHIGAYSA MUSTAQBALKA TEKNOOLOJIYADDA SIRDOONKA MACMALKA AH
Aug 22, 2026 62
Itoobiya ayaa maalgelin ballaaran ku sameynaysa sirdoonka macmalka ah (AI), hal-abuurka dijitaalka ah iyo teknoolojiyadaha soo koraya, iyadoo waddanku uu fulinayo hawlo badan oo la jaanqaadaya horumarka teknolojiyadda casriga ah. Iyadoo laga duulayo muhiimadda weyn ee ay dowladdu siisay dhinacan, shan sano ka hor ayay dalku dhistay Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya, kaas oo si buuxda u bilaabay hawlihiisa. Xilligan, dunida waxaa ka socda isbeddello waaweyn oo teknolojiyadeed oo dhinaca sirdoonka macmalka ah ah. Itoobiya ayaa iyaduna ka faa’iidaysanaysa fursadaha ka dhashay isbeddelladan, iyadoo si gaar ah uga shaqaynaysa adeegsiga teknoolojiyadda dhinacyada kala duwan ee horumarinta dalka. Sida xogta machadku muujinayso, afartii sano ee la soo dhaafay waxaa barnaamijyada xeryaha xagaaga lagu tababarayay dhallinyaro (Summer Camp) hadda waxbarashada sirdoonka macmalka ah lagu bixiyo machadyada tacliinta sare, gaar ahaan heerarka labaad iyo saddexaad ee jaamacadda (MSc iyo PhD) ama ayaa lagu barata Sirdoonka macmalka ah oo awood u leh inuu wax ka beddelo dhammaan dhinacyada nolosha ayaa si gaar ah kaalin muuqata ka qaadanaya beeraha, caafimaadka, adeeg-bixinta iyo dhinacyo kale oo muhiim ah, isagoo sare u qaadaya hufnaanta hababka shaqada. Sidoo kale, xogaha lagu ururiyo laguna falanqeeyo sirdoonka macmalka ah ayaa wax weyn ka taraya go’aan-qaadashada hay’adaha dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo horumarinta adeegyada ay bixiyaan. Dhawaan, fikrado badan ayaa ka soo baxay madal dood ah oo ay Jaamacadda Addis Ababa u qabatay munaasabadda 75-guurada aasaaskeeda. Raysalwasaaraha dalka Abiy Ahmed Dr oo ka qayb galay madasha doodda, ayaa halkaasi ka jeediyay warbixin cilmiyeed. Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed wuxuu xusay in diyaarinta carruurta si ku filan oo degdeg ah ay suuragelinayso in sirdoonka macmalka ah si fudud looga faa’iidaysto, sida wax-soo-saar kasta oo kale Waxa kale oo uu xusay in dowladda Itoobiya ay dejisay siyaasad iyo istaraatiijiyad cad oo taageeraysa horumarinta sirdoonka macmalka ah, isla markaana ay bilowday hirgelintooda. Sidoo kale, wuxuu muujiyay kalsooni weyn oo ah in Jaamacadda AI-da ee Itoobiya dhiseyso ay wax ka qaban karto dhibaatooyin badan oo qaab-dhismeed ah oo ka jira dalka Itoobiya iyo guud ahaan qaaradda Afrika. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu xusay in mudnaanta koowaad ay tahay carruurta, isagoo tilmaamay in la wado hawlo u diyaarinaya dhallinyarada Itoobiya inay si heer caalami ah ula tartamaan dhiggooda dunida, isla markaana aanay ka liidan kuwa kale. Wuxuu sidoo kale caddeeyay in Itoobiya ay dhiseyso saldhig adag oo sirdoonka macmalka ah, kaas oo aas-aas u noqon kara isbeddelka teknolojiyadeed ee dalka mustaqbalka. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in garaadka macmalka ah (AI) uu u baahan yahay diyaar-garow ku filan iyo shaqo adag, isagoo xusay in halkii laga cabsan lahaa teknolojiyaddan, lagu guulaysan karo in si dhab ah loo fahmo loona adeegsado. Aragtida Itoobiya ee ku wajahan teknoolojiyadda casriga ah ma aha oo keliya inay ka jawaabto isbeddellada xilligan dijitaalka ah, balse waxay sidoo kale leedahay awood ay ku abuurto faa’iido dhaqaale oo waarta. Istaraatiijiyadda Digital Ethiopia 2030 ee dhowaan la shaaciyay iyo Istaraatiijiyadda Dijitaalka ah ee 2025 ee la dhammaystiray ayaa leh awood weyn oo ay Itoobiya ugu gudbin karaan marxalad cusub oo sare oo dhinaca sirdoonka macmalka ah iyo teknolojiyadda dijitaalka ah.
