ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Turkiye waxay doorbidaysaa inay xoojiso saaxiibtinimada muddada-dheer ee ay la leedahay Itoobiya – Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan
Feb 17, 2026 9
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Madaxweynaha Turkiye Rajab Dayib Erdogan ayaa sheegay in Turkey ay rabto in ay sii xoojiso iskaashiga muddada-dheer ee ay la leedahay Itoobiya. Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed ayaa la kulmay Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan, waxaana ay ka wada hadleen arrimo muhiim ah. Kadib kulanka, labada hoggaamiye waxay wada bixiyeen war- saxaafadeed. Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa tilmaamay in Turkiye ay qiime weyn siiso iskaashiga ay la leedahay Itoobiya iyo in ay doonayso in ay xoojiso saaxiibtinimada labada dal. Waxay carabka ku adkeeyeen in iskaashigooda uu muhiim u yahay dhinacyada dhaqaalaha, ganacsiga, horumarka aasaasiga ah, dhaqanka, waxbarashada iyo meelo kale, si loo xoojiyo wadajirka labada dhinac. Madaxweynaha Turkiye ayaa sheegay in xiriirka labada dal uu ku saleysan yahay iskaashi siman oo wadajir ah, isla markaana uu sii xoojin doono. Dhanka kale, Madaxweynaha Turkiye ayaa amaanay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed dadaalka uu ku sameeyay isbeddelada siyaasadeed, bulsho iyo dhaqaale ee Itoobiya. Waxaa intaa dheer, wuxuu xusay in Itoobiya ay muddo dheer haysatay hoggaan adag iyo maamul tusaale u ah, taas oo muhiim u ah xoojinta xiriirka labada dal iyo gobolka. Madaxweynaha Turkiye ayaa sheegay in xalinta dhibaatooyinka ka jira qaaradda Afrika aysan ku xirnayn faragelin dibadeed, balse ay u baahan tahay iskaashi dhexmara dalalka gobolka. Waxa uu kaloo tilmaamay in fursadaha dhaqaale ee qaaradda Afrika ay yihiin kuwo muhiim ah, loona baahan yahay in si wadajir ah loo horumariyo. Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa muujiyay kalsoonida uu ku qabo in booqashadan ay keeni doonto natiijooyin wanaagsan, isla markaana ay gacan ka geysan doonto xoojinta nabadda iyo xasilloonida mustaqbalka. Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa u mahadceliyay Madaxweynaha Turkiue dadaalkiisa iyo taageeradiisa joogtada ah.
Itoobiya iyo Turkiga ayaa isla gartay in la xoojiyo is-weydaarsiga ganacsi
Feb 17, 2026 10
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy iyo Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa ka wada hadlay arrimo muhiim ah, iyagoo ka dibna bixiyey war-saxaafadeed wadajir ah. Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa sheegay in labada dal ay ku heshiyeen in is-weydaarsiga ganacsi ee u dhexeeya Itoobiya iyo Turkiga uu gaaro ugu yaraan hal bilyan oo doollar, isla markaana ay labada dowladood ka wada shaqeeyaan sidii uu u kori lahaa xiriirkan. Si gaar ah, shirkadaha Turkiga ayaa loo balanqaaday inay yimaadaan Itoobiya si ay u maalgeliyaan, taasoo ka caawinaysa suuqyada gudaha iyo dhoofinta suuqyada Afrika. Sidoo kale, waxaa la saxiixay Dukumiintiyada Heshiiska 9-aad ee Guddiga Dhaqaalaha Wadajirka ah ee Turkiga-Itoobiya iyo Dukumiinti u oggolaanaya iskaashi dhinaca tamarta ah, kuwaas oo xoojin doona iskaashiga labada dal iyo fursadaha wadajirka ah ee horumarinta shaqada.
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed ayaa sheegay in Itoobiya iyo Turkiga ay isla garteen in ay si wadajir ah uga shaqeeyaan arrimo muhiim ah, oo ay ku jirto ganacsiga.
Feb 17, 2026 11
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy iyo Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa saxiixay Dukumiintiyada Heshiiska 9-aad ee Guddiga Dhaqaalaha Wadajirka ah ee Turkiga-Itoobiya iyo sidoo kale Dukumiinti u oggolaanaya iskaashi dhinaca tamarta ah. Heshiisyadani waxay xoojiyeen iskaashiga labada dal, waxayna kor u qaadayaan xiriirka ganacsi ee ka dhexeeya, iyadoo labada dhinac ay ka faa’iidaysan doonaan fursadaha wadajirka ah ee la aasaasay. Turkiga ayaa sidoo kale ballanqaaday in shirkadihiisu ay kordhiyaan maalgelinta Itoobiya, isla markaana ay ka qayb qaataan suuqyada gudaha iyo kuwa Afrika ee ka baxsan. Labada dal waxay sidoo kale heshiis ku gaareen in Turkiga uu ka faa’iidaysto doorkiisa dhaqaale ee Yurub iyo Afrika si loo horumariyo iskaashiga mustaqbalka, iyadoo la xoojinayo iskaashiga dhinacyada istiraatiijiga ah. Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa tilmaamay in Itoobiya ay tahay dhul nabad ku dhisan, islamarkaana Turkiga looga baahan yahay in uu door diblomaasiyadeed ka ciyaaro si arrimaha khilaafaadka looga wada shaqeeyo, isla markaana ay labada dal u wada shaqeeyaan la dagaallanka argagixisada iyo isbeddelka cimilada, oo ay ku jirto ka qayb qaadashada shirka caalamiga ah ee COP.
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in wada hadalladii u dhexeeyey Itoobiya iyo Turkiga ay xoojiyeen saaxiibtinimada joogtada ah iyo iskaashiga xooggan ee labada dal.
Feb 17, 2026 10
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa la kulmay Madaxweynaha Turkiga Rajab Dayib Erdogan. Wada hadalladoodu waxay xoojiyeen saaxiibtinimada joogtada ah iyo iskaashiga xooggan ee u dhexeeya labada dal, sida uu Ra’iisul Wasaare Abiy ugu sheegay farriin uu ku daabacay boggiisa baraha bulshada. Waxay ka wada hadleen is-dhaafsiga fikradaha ee goobaha istiraatiijiga ah ee iskaashiga, iyagoo mar kale xaqiijiyey go’aankooda ku aaddan xoojinta iskaashiga iyo horumarinta fursadaha labada dal ka wada faa’iidaystaan. Ra’iisul Wasaaraha ayaa cadeeyey in xiriirka joogtada ah ee labada dal uu kor u qaadayo saaxiibtinimada labada dal oo uu si buuxda ugu kalsoon yahay in ay sii xoojin doonto.
Rajab Dayib Erdogan ayaa maanta booqday madxafka Xuska Guusha Adhwa
Feb 17, 2026 13
Rajab Dayib Erdogan ayaa maanta booqday madxafka Xuska Guusha Adhwa, oo astaan u ah sharafka dhamaan dadka madow. Isagoo halkaas ubax dhigay taallada xusuusta geesiyaashii naftooda u huray xorriyadda dadka madow. Anigoo ku hadlaya magacayga iyo magaca maamulka magaalada, waxaan si qalbi furan u rajeynayaa in booqashada Madaxweyne Erdogan ee dalka taariikhiga ah ee Itoobiya iyo caasimaddeenna quruxda badan ee Addis Ababa ay noqoto mid miro-dhal ah — Adhaanaj Abebe #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Muuqaal Ahaan
Turkiye waxay doorbidaysaa inay xoojiso saaxiibtinimada muddada-dheer ee ay la leedahay Itoobiya – Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan
Feb 17, 2026 9
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Madaxweynaha Turkiye Rajab Dayib Erdogan ayaa sheegay in Turkey ay rabto in ay sii xoojiso iskaashiga muddada-dheer ee ay la leedahay Itoobiya. Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed ayaa la kulmay Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan, waxaana ay ka wada hadleen arrimo muhiim ah. Kadib kulanka, labada hoggaamiye waxay wada bixiyeen war- saxaafadeed. Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa tilmaamay in Turkiye ay qiime weyn siiso iskaashiga ay la leedahay Itoobiya iyo in ay doonayso in ay xoojiso saaxiibtinimada labada dal. Waxay carabka ku adkeeyeen in iskaashigooda uu muhiim u yahay dhinacyada dhaqaalaha, ganacsiga, horumarka aasaasiga ah, dhaqanka, waxbarashada iyo meelo kale, si loo xoojiyo wadajirka labada dhinac. Madaxweynaha Turkiye ayaa sheegay in xiriirka labada dal uu ku saleysan yahay iskaashi siman oo wadajir ah, isla markaana uu sii xoojin doono. Dhanka kale, Madaxweynaha Turkiye ayaa amaanay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed dadaalka uu ku sameeyay isbeddelada siyaasadeed, bulsho iyo dhaqaale ee Itoobiya. Waxaa intaa dheer, wuxuu xusay in Itoobiya ay muddo dheer haysatay hoggaan adag iyo maamul tusaale u ah, taas oo muhiim u ah xoojinta xiriirka labada dal iyo gobolka. Madaxweynaha Turkiye ayaa sheegay in xalinta dhibaatooyinka ka jira qaaradda Afrika aysan ku xirnayn faragelin dibadeed, balse ay u baahan tahay iskaashi dhexmara dalalka gobolka. Waxa uu kaloo tilmaamay in fursadaha dhaqaale ee qaaradda Afrika ay yihiin kuwo muhiim ah, loona baahan yahay in si wadajir ah loo horumariyo. Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa muujiyay kalsoonida uu ku qabo in booqashadan ay keeni doonto natiijooyin wanaagsan, isla markaana ay gacan ka geysan doonto xoojinta nabadda iyo xasilloonida mustaqbalka. Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa u mahadceliyay Madaxweynaha Turkiue dadaalkiisa iyo taageeradiisa joogtada ah.
Itoobiya iyo Turkiga ayaa isla gartay in la xoojiyo is-weydaarsiga ganacsi
Feb 17, 2026 10
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy iyo Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa ka wada hadlay arrimo muhiim ah, iyagoo ka dibna bixiyey war-saxaafadeed wadajir ah. Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa sheegay in labada dal ay ku heshiyeen in is-weydaarsiga ganacsi ee u dhexeeya Itoobiya iyo Turkiga uu gaaro ugu yaraan hal bilyan oo doollar, isla markaana ay labada dowladood ka wada shaqeeyaan sidii uu u kori lahaa xiriirkan. Si gaar ah, shirkadaha Turkiga ayaa loo balanqaaday inay yimaadaan Itoobiya si ay u maalgeliyaan, taasoo ka caawinaysa suuqyada gudaha iyo dhoofinta suuqyada Afrika. Sidoo kale, waxaa la saxiixay Dukumiintiyada Heshiiska 9-aad ee Guddiga Dhaqaalaha Wadajirka ah ee Turkiga-Itoobiya iyo Dukumiinti u oggolaanaya iskaashi dhinaca tamarta ah, kuwaas oo xoojin doona iskaashiga labada dal iyo fursadaha wadajirka ah ee horumarinta shaqada.
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed ayaa sheegay in Itoobiya iyo Turkiga ay isla garteen in ay si wadajir ah uga shaqeeyaan arrimo muhiim ah, oo ay ku jirto ganacsiga.
Feb 17, 2026 11
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy iyo Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa saxiixay Dukumiintiyada Heshiiska 9-aad ee Guddiga Dhaqaalaha Wadajirka ah ee Turkiga-Itoobiya iyo sidoo kale Dukumiinti u oggolaanaya iskaashi dhinaca tamarta ah. Heshiisyadani waxay xoojiyeen iskaashiga labada dal, waxayna kor u qaadayaan xiriirka ganacsi ee ka dhexeeya, iyadoo labada dhinac ay ka faa’iidaysan doonaan fursadaha wadajirka ah ee la aasaasay. Turkiga ayaa sidoo kale ballanqaaday in shirkadihiisu ay kordhiyaan maalgelinta Itoobiya, isla markaana ay ka qayb qaataan suuqyada gudaha iyo kuwa Afrika ee ka baxsan. Labada dal waxay sidoo kale heshiis ku gaareen in Turkiga uu ka faa’iidaysto doorkiisa dhaqaale ee Yurub iyo Afrika si loo horumariyo iskaashiga mustaqbalka, iyadoo la xoojinayo iskaashiga dhinacyada istiraatiijiga ah. Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa tilmaamay in Itoobiya ay tahay dhul nabad ku dhisan, islamarkaana Turkiga looga baahan yahay in uu door diblomaasiyadeed ka ciyaaro si arrimaha khilaafaadka looga wada shaqeeyo, isla markaana ay labada dal u wada shaqeeyaan la dagaallanka argagixisada iyo isbeddelka cimilada, oo ay ku jirto ka qayb qaadashada shirka caalamiga ah ee COP.
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in wada hadalladii u dhexeeyey Itoobiya iyo Turkiga ay xoojiyeen saaxiibtinimada joogtada ah iyo iskaashiga xooggan ee labada dal.
Feb 17, 2026 10
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa la kulmay Madaxweynaha Turkiga Rajab Dayib Erdogan. Wada hadalladoodu waxay xoojiyeen saaxiibtinimada joogtada ah iyo iskaashiga xooggan ee u dhexeeya labada dal, sida uu Ra’iisul Wasaare Abiy ugu sheegay farriin uu ku daabacay boggiisa baraha bulshada. Waxay ka wada hadleen is-dhaafsiga fikradaha ee goobaha istiraatiijiga ah ee iskaashiga, iyagoo mar kale xaqiijiyey go’aankooda ku aaddan xoojinta iskaashiga iyo horumarinta fursadaha labada dal ka wada faa’iidaystaan. Ra’iisul Wasaaraha ayaa cadeeyey in xiriirka joogtada ah ee labada dal uu kor u qaadayo saaxiibtinimada labada dal oo uu si buuxda ugu kalsoon yahay in ay sii xoojin doonto.
Rajab Dayib Erdogan ayaa maanta booqday madxafka Xuska Guusha Adhwa
Feb 17, 2026 13
Rajab Dayib Erdogan ayaa maanta booqday madxafka Xuska Guusha Adhwa, oo astaan u ah sharafka dhamaan dadka madow. Isagoo halkaas ubax dhigay taallada xusuusta geesiyaashii naftooda u huray xorriyadda dadka madow. Anigoo ku hadlaya magacayga iyo magaca maamulka magaalada, waxaan si qalbi furan u rajeynayaa in booqashada Madaxweyne Erdogan ee dalka taariikhiga ah ee Itoobiya iyo caasimaddeenna quruxda badan ee Addis Ababa ay noqoto mid miro-dhal ah — Adhaanaj Abebe #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Turkiye waxay doorbidaysaa inay xoojiso saaxiibtinimada muddada-dheer ee ay la leedahay Itoobiya – Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan
Feb 17, 2026 9
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Madaxweynaha Turkiye Rajab Dayib Erdogan ayaa sheegay in Turkey ay rabto in ay sii xoojiso iskaashiga muddada-dheer ee ay la leedahay Itoobiya. Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed ayaa la kulmay Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan, waxaana ay ka wada hadleen arrimo muhiim ah. Kadib kulanka, labada hoggaamiye waxay wada bixiyeen war- saxaafadeed. Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa tilmaamay in Turkiye ay qiime weyn siiso iskaashiga ay la leedahay Itoobiya iyo in ay doonayso in ay xoojiso saaxiibtinimada labada dal. Waxay carabka ku adkeeyeen in iskaashigooda uu muhiim u yahay dhinacyada dhaqaalaha, ganacsiga, horumarka aasaasiga ah, dhaqanka, waxbarashada iyo meelo kale, si loo xoojiyo wadajirka labada dhinac. Madaxweynaha Turkiye ayaa sheegay in xiriirka labada dal uu ku saleysan yahay iskaashi siman oo wadajir ah, isla markaana uu sii xoojin doono. Dhanka kale, Madaxweynaha Turkiye ayaa amaanay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed dadaalka uu ku sameeyay isbeddelada siyaasadeed, bulsho iyo dhaqaale ee Itoobiya. Waxaa intaa dheer, wuxuu xusay in Itoobiya ay muddo dheer haysatay hoggaan adag iyo maamul tusaale u ah, taas oo muhiim u ah xoojinta xiriirka labada dal iyo gobolka. Madaxweynaha Turkiye ayaa sheegay in xalinta dhibaatooyinka ka jira qaaradda Afrika aysan ku xirnayn faragelin dibadeed, balse ay u baahan tahay iskaashi dhexmara dalalka gobolka. Waxa uu kaloo tilmaamay in fursadaha dhaqaale ee qaaradda Afrika ay yihiin kuwo muhiim ah, loona baahan yahay in si wadajir ah loo horumariyo. Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa muujiyay kalsoonida uu ku qabo in booqashadan ay keeni doonto natiijooyin wanaagsan, isla markaana ay gacan ka geysan doonto xoojinta nabadda iyo xasilloonida mustaqbalka. Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa u mahadceliyay Madaxweynaha Turkiue dadaalkiisa iyo taageeradiisa joogtada ah.
Itoobiya iyo Turkiga ayaa isla gartay in la xoojiyo is-weydaarsiga ganacsi
Feb 17, 2026 10
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy iyo Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa ka wada hadlay arrimo muhiim ah, iyagoo ka dibna bixiyey war-saxaafadeed wadajir ah. Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa sheegay in labada dal ay ku heshiyeen in is-weydaarsiga ganacsi ee u dhexeeya Itoobiya iyo Turkiga uu gaaro ugu yaraan hal bilyan oo doollar, isla markaana ay labada dowladood ka wada shaqeeyaan sidii uu u kori lahaa xiriirkan. Si gaar ah, shirkadaha Turkiga ayaa loo balanqaaday inay yimaadaan Itoobiya si ay u maalgeliyaan, taasoo ka caawinaysa suuqyada gudaha iyo dhoofinta suuqyada Afrika. Sidoo kale, waxaa la saxiixay Dukumiintiyada Heshiiska 9-aad ee Guddiga Dhaqaalaha Wadajirka ah ee Turkiga-Itoobiya iyo Dukumiinti u oggolaanaya iskaashi dhinaca tamarta ah, kuwaas oo xoojin doona iskaashiga labada dal iyo fursadaha wadajirka ah ee horumarinta shaqada.
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed ayaa sheegay in Itoobiya iyo Turkiga ay isla garteen in ay si wadajir ah uga shaqeeyaan arrimo muhiim ah, oo ay ku jirto ganacsiga.
Feb 17, 2026 11
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy iyo Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa saxiixay Dukumiintiyada Heshiiska 9-aad ee Guddiga Dhaqaalaha Wadajirka ah ee Turkiga-Itoobiya iyo sidoo kale Dukumiinti u oggolaanaya iskaashi dhinaca tamarta ah. Heshiisyadani waxay xoojiyeen iskaashiga labada dal, waxayna kor u qaadayaan xiriirka ganacsi ee ka dhexeeya, iyadoo labada dhinac ay ka faa’iidaysan doonaan fursadaha wadajirka ah ee la aasaasay. Turkiga ayaa sidoo kale ballanqaaday in shirkadihiisu ay kordhiyaan maalgelinta Itoobiya, isla markaana ay ka qayb qaataan suuqyada gudaha iyo kuwa Afrika ee ka baxsan. Labada dal waxay sidoo kale heshiis ku gaareen in Turkiga uu ka faa’iidaysto doorkiisa dhaqaale ee Yurub iyo Afrika si loo horumariyo iskaashiga mustaqbalka, iyadoo la xoojinayo iskaashiga dhinacyada istiraatiijiga ah. Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa tilmaamay in Itoobiya ay tahay dhul nabad ku dhisan, islamarkaana Turkiga looga baahan yahay in uu door diblomaasiyadeed ka ciyaaro si arrimaha khilaafaadka looga wada shaqeeyo, isla markaana ay labada dal u wada shaqeeyaan la dagaallanka argagixisada iyo isbeddelka cimilada, oo ay ku jirto ka qayb qaadashada shirka caalamiga ah ee COP.
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in wada hadalladii u dhexeeyey Itoobiya iyo Turkiga ay xoojiyeen saaxiibtinimada joogtada ah iyo iskaashiga xooggan ee labada dal.
Feb 17, 2026 10
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa la kulmay Madaxweynaha Turkiga Rajab Dayib Erdogan. Wada hadalladoodu waxay xoojiyeen saaxiibtinimada joogtada ah iyo iskaashiga xooggan ee u dhexeeya labada dal, sida uu Ra’iisul Wasaare Abiy ugu sheegay farriin uu ku daabacay boggiisa baraha bulshada. Waxay ka wada hadleen is-dhaafsiga fikradaha ee goobaha istiraatiijiga ah ee iskaashiga, iyagoo mar kale xaqiijiyey go’aankooda ku aaddan xoojinta iskaashiga iyo horumarinta fursadaha labada dal ka wada faa’iidaystaan. Ra’iisul Wasaaraha ayaa cadeeyey in xiriirka joogtada ah ee labada dal uu kor u qaadayo saaxiibtinimada labada dal oo uu si buuxda ugu kalsoon yahay in ay sii xoojin doonto.
Rajab Dayib Erdogan ayaa maanta booqday madxafka Xuska Guusha Adhwa
Feb 17, 2026 13
Rajab Dayib Erdogan ayaa maanta booqday madxafka Xuska Guusha Adhwa, oo astaan u ah sharafka dhamaan dadka madow. Isagoo halkaas ubax dhigay taallada xusuusta geesiyaashii naftooda u huray xorriyadda dadka madow. Anigoo ku hadlaya magacayga iyo magaca maamulka magaalada, waxaan si qalbi furan u rajeynayaa in booqashada Madaxweyne Erdogan ee dalka taariikhiga ah ee Itoobiya iyo caasimaddeenna quruxda badan ee Addis Ababa ay noqoto mid miro-dhal ah — Adhaanaj Abebe #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Dr. Abiy Axmed ayaa maanta ku soo dhoweeyay Rajab Dayib Erdogan garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee Addis Ababa Bole, halkaas oo uu ka bilaabay booqasho rasmi ah oo uu ku joogo Itoobiya.
Feb 17, 2026 13
Booqashadan waxay muujinaysaa iskaashiga istaraatiijiyadeed ee sii xoogaysanaya ee u dhexeeya Turkiga iyo Itoobiya, iyadoo sidoo kale caddeynaysa doorka Itoobiya ee xarunta diblomaasiyadda gobolka iyo qaaraddaba.
Xiriirka taariikhiga ah ee soo jireenka ah ee u dhexeeya Itoobiya iyo Turkiye ayay ka soo wareegtay qarniyo badan
Feb 16, 2026 48
Xiriirka u dhexeeya Itoobiya iyo Turkiye waa mid soo taxnaa qarniyo badan. Itoobiya oo leh taariikh iyo ilbaxnimo qadiimi ah oo Afrika ku suntan, waxay xiriir taariikhi ah la lahayd Bariga Dhexe iyo Yurub, oo ay ku jirto Boqortooyadii Cusmaaniyiinta. Boqortooyadaas Cusmaaniyiinta ah ayaa saldhig u noqotay Turkiye-da casriga ah. Bilowgii qarnigii 20aad, saaxiibtinimada labada dal waxay ku dhisnayd diblomaasiyad iyo is-weydaarsi ganacsi. Turkiye waxay Afrika u aragtaa lammaane istiraatiiji ah, halka Itoobiya oo martigelisa xarumo muhiim ah oo ay ku jirto Midowga Afrika isla markaana loo aqoonsan yahay caasimadda Afrika, ay door muuqda ku leedahay iskaashigan. Itoobiya iyo Turkiye ayaa bilaabay xiriirkooda diblomaasiyadeed sanadkii 1896. Qunsuliyaddii ugu horreysay ee Cusmaaniyiinta-Turkiye ayaa laga furay magaalada Harar sanadkii 1912. Turkiye waxay safaaraddii ugu horreysay ee ay ka furto dal ka hooseeya Saxaraha ka furtay Itoobiya sanadkii 1926. Itoobiya iyaduna waxay safaaraddeeda ka furtay Turkiye sanadkii 1933. Labaatankii sano ee la soo dhaafay, xiriirka Itoobiya iyo Turkiye wuxuu muujiyay koboc aad u weyn. Dhaqaalaha ayaa lagu tilmaamaa tiirka ugu weyn ee iskaashiga labada dal. Maalgashadayaasha Turkiye waxay ka hawlgalaan Itoobiya, gaar ahaan warshadaha, dharka iyo harqaanka, dhismaha, iyo warshadaynta wax soo saarka beeraha, iyagoo ka qaybqaata wax soo saarka kala duwan. Turkiye waxaa lagu tiriyaa dalalka leh saamiga ugu weyn ee maalgashiga tooska ah ee dibadda ku sameeya Itoobiya, waxaana sidoo kale sii kobcaya xiriirka ganacsi ee labada dal. Marka laga soo tago dhaqaalaha, siyaasadda, amniga, tiknoolajiyada, warshadaha iyo dhaqanka ayaa ka mid ah meelaha kale ee iskaashiga. Tobankii sano ee la soo dhaafay waxaa labada dal dhex maray booqashooyin is-dhaafsi ah oo ay sameeyeen masuuliyiin heer sare ah. Madaxweynaha Turkiye Rajab Dayib Erdogan ayaa sanadkii 2015 booqasho rasmi ah oo shaqo ku yimid Itoobiya, taas oo ujeedadeedu ahayd xoojinta xiriirka laba geesoodka ah ee labada dal. Sanadkii 2017, Madaxweynihii hore ee Itoobiya Mulaatu Tashoome ayaa booqday Turkiye, isagoo matalaya Itoobiya kana qeyb galay Madasha Ganacsiga Turkiye–Afrika. Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed (Dr.) ayaa sanadkii 2021 booqasho rasmi ah ku tagay Turkiye, waxaana xilligaas la saxiixay heshiisyo iskaashi oo dhinacyo kala duwan taabanaya. Biyaha, iskaashiga milatari iyo maaliyadda ayaa ka mid ahaa qodobbadii ugu muhiimsanaa ee heshiisyadaas. Booqashada Ra’iisul Wasaaraha ayaa ku soo beegantay sanad-guuradii 125aad ee ka soo wareegtay markii la aasaasay xiriirka diblomaasiyadeed ee Itoobiya iyo Turkiye, taas oo siisay muhiimad gaar ah. Ra’iisul Wasaaraha Abiy Ahmed (Dr.) ayaa farriintiisa ku sheegay in heshiisyada la saxiixay ay muujinayaan sii xoojinta xiriirka labada dal. Wuxuu sidoo kale bogaadiyay taageerada ay Turkiye siiso safarka horumarka iyo xasilloonida Itoobiya. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu xusay in Itoobiya aysan waligeed illoobi doonin taageeradii muhiimka ahayd ee ay ka heshay dowladda iyo shacabka Turkiye xilliyadii adkaa. Ra’iisul Wasaare ku-xigeenkii hore iyo Wasiirkii Arrimaha Dibadda Dhamaqa Mekonnen ayaa sanadkii 2021 booqday Turkiye, halkaas oo uu ka furay safaaradda cusub ee Itoobiya. Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Turkiye ayaa sanadkii 2024 soo booqday Itoobiya, isagoo wada-hadallo laba geesood ah la yeeshay Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) iyo masuuliyiin kale oo sare. Booqashooyinka masuuliyiinta sare waxay sii xoojiyaan xiriirka labada dal. Warshadaha iyo wax-soo-saarka, kaabeyaasha dhaqaalaha, ballaarinta ganacsiga, difaaca iyo amniga, dalxiiska iyo dhaqanka ayaa ka mid ah meelaha ay labada dal ka shaqeynayaan in ay sii ballaariyaan iskaashigooda. Iskaashiga Itoobiya iyo Turkiye wuxuu ku dhisan yahay dano wadaag ah, aragtiyo horumarsan, faa’iido dhaqaale oo wadajir ah, iyo la qabsiga isbeddellada ka socda dunida. Itoobiya oo haysa dhabaha horumarinta iyo xiriirka Turkiye ay la leedahay Afrika ayaa sii xoogaysanaya iskaashiga istiraatiijiyadeed ee labada dal. Labada dal waxay ka shaqeynayaan xoojinta iskaashigooda istiraatiijiyadeed iyagoo la jaanqaadaya isbeddelka degdegga ah ee ka socda gobolka iyo caalamkaba.
Burundi oo la wareegtay guddoomiyaha Midowga Afrika ee 2026 Angola
Feb 14, 2026 54
Addis Ababa; Cirir 7/2018 (ENA): Burundi ayaa si rasmi ah ula wareegtay guddoomiyaha Midowga Afrika ee 2026 Angola. Shir madaxeedkii 39-aad ee Midowga Afrika ayaa maanta ka bilaabmay xarunta ururka ee Addis Ababa. Munaasabadda furitaanka, Angola, oo ah guddoomiyaha hadda ee ururka, ayaa si rasmi ah ugu wareejisay guddoomiyaha Burundi. Madaxweynaha Burundi Evaristo Ndayishimiye ayaa hoggaamin doona Midowga Afrika sanadka 2026. Guddoomiyaha Midowga Afrika ee 2025 ayaa ahaa Madaxweynaha Angola Joao Lorenzo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Siyaasada
Turkiye waxay doorbidaysaa inay xoojiso saaxiibtinimada muddada-dheer ee ay la leedahay Itoobiya – Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan
Feb 17, 2026 9
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Madaxweynaha Turkiye Rajab Dayib Erdogan ayaa sheegay in Turkey ay rabto in ay sii xoojiso iskaashiga muddada-dheer ee ay la leedahay Itoobiya. Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed ayaa la kulmay Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan, waxaana ay ka wada hadleen arrimo muhiim ah. Kadib kulanka, labada hoggaamiye waxay wada bixiyeen war- saxaafadeed. Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa tilmaamay in Turkiye ay qiime weyn siiso iskaashiga ay la leedahay Itoobiya iyo in ay doonayso in ay xoojiso saaxiibtinimada labada dal. Waxay carabka ku adkeeyeen in iskaashigooda uu muhiim u yahay dhinacyada dhaqaalaha, ganacsiga, horumarka aasaasiga ah, dhaqanka, waxbarashada iyo meelo kale, si loo xoojiyo wadajirka labada dhinac. Madaxweynaha Turkiye ayaa sheegay in xiriirka labada dal uu ku saleysan yahay iskaashi siman oo wadajir ah, isla markaana uu sii xoojin doono. Dhanka kale, Madaxweynaha Turkiye ayaa amaanay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed dadaalka uu ku sameeyay isbeddelada siyaasadeed, bulsho iyo dhaqaale ee Itoobiya. Waxaa intaa dheer, wuxuu xusay in Itoobiya ay muddo dheer haysatay hoggaan adag iyo maamul tusaale u ah, taas oo muhiim u ah xoojinta xiriirka labada dal iyo gobolka. Madaxweynaha Turkiye ayaa sheegay in xalinta dhibaatooyinka ka jira qaaradda Afrika aysan ku xirnayn faragelin dibadeed, balse ay u baahan tahay iskaashi dhexmara dalalka gobolka. Waxa uu kaloo tilmaamay in fursadaha dhaqaale ee qaaradda Afrika ay yihiin kuwo muhiim ah, loona baahan yahay in si wadajir ah loo horumariyo. Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa muujiyay kalsoonida uu ku qabo in booqashadan ay keeni doonto natiijooyin wanaagsan, isla markaana ay gacan ka geysan doonto xoojinta nabadda iyo xasilloonida mustaqbalka. Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa u mahadceliyay Madaxweynaha Turkiue dadaalkiisa iyo taageeradiisa joogtada ah.
Itoobiya iyo Turkiga ayaa isla gartay in la xoojiyo is-weydaarsiga ganacsi
Feb 17, 2026 10
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy iyo Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa ka wada hadlay arrimo muhiim ah, iyagoo ka dibna bixiyey war-saxaafadeed wadajir ah. Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa sheegay in labada dal ay ku heshiyeen in is-weydaarsiga ganacsi ee u dhexeeya Itoobiya iyo Turkiga uu gaaro ugu yaraan hal bilyan oo doollar, isla markaana ay labada dowladood ka wada shaqeeyaan sidii uu u kori lahaa xiriirkan. Si gaar ah, shirkadaha Turkiga ayaa loo balanqaaday inay yimaadaan Itoobiya si ay u maalgeliyaan, taasoo ka caawinaysa suuqyada gudaha iyo dhoofinta suuqyada Afrika. Sidoo kale, waxaa la saxiixay Dukumiintiyada Heshiiska 9-aad ee Guddiga Dhaqaalaha Wadajirka ah ee Turkiga-Itoobiya iyo Dukumiinti u oggolaanaya iskaashi dhinaca tamarta ah, kuwaas oo xoojin doona iskaashiga labada dal iyo fursadaha wadajirka ah ee horumarinta shaqada.
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed ayaa sheegay in Itoobiya iyo Turkiga ay isla garteen in ay si wadajir ah uga shaqeeyaan arrimo muhiim ah, oo ay ku jirto ganacsiga.
Feb 17, 2026 11
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy iyo Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa saxiixay Dukumiintiyada Heshiiska 9-aad ee Guddiga Dhaqaalaha Wadajirka ah ee Turkiga-Itoobiya iyo sidoo kale Dukumiinti u oggolaanaya iskaashi dhinaca tamarta ah. Heshiisyadani waxay xoojiyeen iskaashiga labada dal, waxayna kor u qaadayaan xiriirka ganacsi ee ka dhexeeya, iyadoo labada dhinac ay ka faa’iidaysan doonaan fursadaha wadajirka ah ee la aasaasay. Turkiga ayaa sidoo kale ballanqaaday in shirkadihiisu ay kordhiyaan maalgelinta Itoobiya, isla markaana ay ka qayb qaataan suuqyada gudaha iyo kuwa Afrika ee ka baxsan. Labada dal waxay sidoo kale heshiis ku gaareen in Turkiga uu ka faa’iidaysto doorkiisa dhaqaale ee Yurub iyo Afrika si loo horumariyo iskaashiga mustaqbalka, iyadoo la xoojinayo iskaashiga dhinacyada istiraatiijiga ah. Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa tilmaamay in Itoobiya ay tahay dhul nabad ku dhisan, islamarkaana Turkiga looga baahan yahay in uu door diblomaasiyadeed ka ciyaaro si arrimaha khilaafaadka looga wada shaqeeyo, isla markaana ay labada dal u wada shaqeeyaan la dagaallanka argagixisada iyo isbeddelka cimilada, oo ay ku jirto ka qayb qaadashada shirka caalamiga ah ee COP.
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in wada hadalladii u dhexeeyey Itoobiya iyo Turkiga ay xoojiyeen saaxiibtinimada joogtada ah iyo iskaashiga xooggan ee labada dal.
Feb 17, 2026 10
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa la kulmay Madaxweynaha Turkiga Rajab Dayib Erdogan. Wada hadalladoodu waxay xoojiyeen saaxiibtinimada joogtada ah iyo iskaashiga xooggan ee u dhexeeya labada dal, sida uu Ra’iisul Wasaare Abiy ugu sheegay farriin uu ku daabacay boggiisa baraha bulshada. Waxay ka wada hadleen is-dhaafsiga fikradaha ee goobaha istiraatiijiga ah ee iskaashiga, iyagoo mar kale xaqiijiyey go’aankooda ku aaddan xoojinta iskaashiga iyo horumarinta fursadaha labada dal ka wada faa’iidaystaan. Ra’iisul Wasaaraha ayaa cadeeyey in xiriirka joogtada ah ee labada dal uu kor u qaadayo saaxiibtinimada labada dal oo uu si buuxda ugu kalsoon yahay in ay sii xoojin doonto.
Rajab Dayib Erdogan ayaa maanta booqday madxafka Xuska Guusha Adhwa
Feb 17, 2026 13
Rajab Dayib Erdogan ayaa maanta booqday madxafka Xuska Guusha Adhwa, oo astaan u ah sharafka dhamaan dadka madow. Isagoo halkaas ubax dhigay taallada xusuusta geesiyaashii naftooda u huray xorriyadda dadka madow. Anigoo ku hadlaya magacayga iyo magaca maamulka magaalada, waxaan si qalbi furan u rajeynayaa in booqashada Madaxweyne Erdogan ee dalka taariikhiga ah ee Itoobiya iyo caasimaddeenna quruxda badan ee Addis Ababa ay noqoto mid miro-dhal ah — Adhaanaj Abebe #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Dr. Abiy Axmed ayaa maanta ku soo dhoweeyay Rajab Dayib Erdogan garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee Addis Ababa Bole, halkaas oo uu ka bilaabay booqasho rasmi ah oo uu ku joogo Itoobiya.
Feb 17, 2026 13
Booqashadan waxay muujinaysaa iskaashiga istaraatiijiyadeed ee sii xoogaysanaya ee u dhexeeya Turkiga iyo Itoobiya, iyadoo sidoo kale caddeynaysa doorka Itoobiya ee xarunta diblomaasiyadda gobolka iyo qaaraddaba.
Xiriirka taariikhiga ah ee soo jireenka ah ee u dhexeeya Itoobiya iyo Turkiye ayay ka soo wareegtay qarniyo badan
Feb 16, 2026 48
Xiriirka u dhexeeya Itoobiya iyo Turkiye waa mid soo taxnaa qarniyo badan. Itoobiya oo leh taariikh iyo ilbaxnimo qadiimi ah oo Afrika ku suntan, waxay xiriir taariikhi ah la lahayd Bariga Dhexe iyo Yurub, oo ay ku jirto Boqortooyadii Cusmaaniyiinta. Boqortooyadaas Cusmaaniyiinta ah ayaa saldhig u noqotay Turkiye-da casriga ah. Bilowgii qarnigii 20aad, saaxiibtinimada labada dal waxay ku dhisnayd diblomaasiyad iyo is-weydaarsi ganacsi. Turkiye waxay Afrika u aragtaa lammaane istiraatiiji ah, halka Itoobiya oo martigelisa xarumo muhiim ah oo ay ku jirto Midowga Afrika isla markaana loo aqoonsan yahay caasimadda Afrika, ay door muuqda ku leedahay iskaashigan. Itoobiya iyo Turkiye ayaa bilaabay xiriirkooda diblomaasiyadeed sanadkii 1896. Qunsuliyaddii ugu horreysay ee Cusmaaniyiinta-Turkiye ayaa laga furay magaalada Harar sanadkii 1912. Turkiye waxay safaaraddii ugu horreysay ee ay ka furto dal ka hooseeya Saxaraha ka furtay Itoobiya sanadkii 1926. Itoobiya iyaduna waxay safaaraddeeda ka furtay Turkiye sanadkii 1933. Labaatankii sano ee la soo dhaafay, xiriirka Itoobiya iyo Turkiye wuxuu muujiyay koboc aad u weyn. Dhaqaalaha ayaa lagu tilmaamaa tiirka ugu weyn ee iskaashiga labada dal. Maalgashadayaasha Turkiye waxay ka hawlgalaan Itoobiya, gaar ahaan warshadaha, dharka iyo harqaanka, dhismaha, iyo warshadaynta wax soo saarka beeraha, iyagoo ka qaybqaata wax soo saarka kala duwan. Turkiye waxaa lagu tiriyaa dalalka leh saamiga ugu weyn ee maalgashiga tooska ah ee dibadda ku sameeya Itoobiya, waxaana sidoo kale sii kobcaya xiriirka ganacsi ee labada dal. Marka laga soo tago dhaqaalaha, siyaasadda, amniga, tiknoolajiyada, warshadaha iyo dhaqanka ayaa ka mid ah meelaha kale ee iskaashiga. Tobankii sano ee la soo dhaafay waxaa labada dal dhex maray booqashooyin is-dhaafsi ah oo ay sameeyeen masuuliyiin heer sare ah. Madaxweynaha Turkiye Rajab Dayib Erdogan ayaa sanadkii 2015 booqasho rasmi ah oo shaqo ku yimid Itoobiya, taas oo ujeedadeedu ahayd xoojinta xiriirka laba geesoodka ah ee labada dal. Sanadkii 2017, Madaxweynihii hore ee Itoobiya Mulaatu Tashoome ayaa booqday Turkiye, isagoo matalaya Itoobiya kana qeyb galay Madasha Ganacsiga Turkiye–Afrika. Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed (Dr.) ayaa sanadkii 2021 booqasho rasmi ah ku tagay Turkiye, waxaana xilligaas la saxiixay heshiisyo iskaashi oo dhinacyo kala duwan taabanaya. Biyaha, iskaashiga milatari iyo maaliyadda ayaa ka mid ahaa qodobbadii ugu muhiimsanaa ee heshiisyadaas. Booqashada Ra’iisul Wasaaraha ayaa ku soo beegantay sanad-guuradii 125aad ee ka soo wareegtay markii la aasaasay xiriirka diblomaasiyadeed ee Itoobiya iyo Turkiye, taas oo siisay muhiimad gaar ah. Ra’iisul Wasaaraha Abiy Ahmed (Dr.) ayaa farriintiisa ku sheegay in heshiisyada la saxiixay ay muujinayaan sii xoojinta xiriirka labada dal. Wuxuu sidoo kale bogaadiyay taageerada ay Turkiye siiso safarka horumarka iyo xasilloonida Itoobiya. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu xusay in Itoobiya aysan waligeed illoobi doonin taageeradii muhiimka ahayd ee ay ka heshay dowladda iyo shacabka Turkiye xilliyadii adkaa. Ra’iisul Wasaare ku-xigeenkii hore iyo Wasiirkii Arrimaha Dibadda Dhamaqa Mekonnen ayaa sanadkii 2021 booqday Turkiye, halkaas oo uu ka furay safaaradda cusub ee Itoobiya. Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Turkiye ayaa sanadkii 2024 soo booqday Itoobiya, isagoo wada-hadallo laba geesood ah la yeeshay Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) iyo masuuliyiin kale oo sare. Booqashooyinka masuuliyiinta sare waxay sii xoojiyaan xiriirka labada dal. Warshadaha iyo wax-soo-saarka, kaabeyaasha dhaqaalaha, ballaarinta ganacsiga, difaaca iyo amniga, dalxiiska iyo dhaqanka ayaa ka mid ah meelaha ay labada dal ka shaqeynayaan in ay sii ballaariyaan iskaashigooda. Iskaashiga Itoobiya iyo Turkiye wuxuu ku dhisan yahay dano wadaag ah, aragtiyo horumarsan, faa’iido dhaqaale oo wadajir ah, iyo la qabsiga isbeddellada ka socda dunida. Itoobiya oo haysa dhabaha horumarinta iyo xiriirka Turkiye ay la leedahay Afrika ayaa sii xoogaysanaya iskaashiga istiraatiijiyadeed ee labada dal. Labada dal waxay ka shaqeynayaan xoojinta iskaashigooda istiraatiijiyadeed iyagoo la jaanqaadaya isbeddelka degdegga ah ee ka socda gobolka iyo caalamkaba.
Burundi oo la wareegtay guddoomiyaha Midowga Afrika ee 2026 Angola
Feb 14, 2026 54
Addis Ababa; Cirir 7/2018 (ENA): Burundi ayaa si rasmi ah ula wareegtay guddoomiyaha Midowga Afrika ee 2026 Angola. Shir madaxeedkii 39-aad ee Midowga Afrika ayaa maanta ka bilaabmay xarunta ururka ee Addis Ababa. Munaasabadda furitaanka, Angola, oo ah guddoomiyaha hadda ee ururka, ayaa si rasmi ah ugu wareejisay guddoomiyaha Burundi. Madaxweynaha Burundi Evaristo Ndayishimiye ayaa hoggaamin doona Midowga Afrika sanadka 2026. Guddoomiyaha Midowga Afrika ee 2025 ayaa ahaa Madaxweynaha Angola Joao Lorenzo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Arrimaha Bulshada
Amniga Sahayda Cuntada waa in si fiican looga shaqeeyaa si loo hubiyo caafimaadka guud ee carruurta
Feb 14, 2026 48
Addis Ababa; Cirir 7/2018 (ENA):- Dalalka Afrika waa inay qaadaan tallaabooyin culus si loo hubiyo caafimaadka guud ee carruurta, ayuu yiri Guddoomiyaha Midowga Afrika ee Caafimaadka, Arrimaha Bani'aadamnimada iyo Horumarinta Bulshada, Danjire Ama Twum Amon. Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika ayaa socda iyadoo cinwaankiisu yahay "Dib-u-cusboonaysiinta Ballanqaadka Afrika Caafimaadka Carruurta iyada oo loo marayo Maalgashiga Istaraatiijiga ah ee Ka Hortagga Nafaqo La'aanta". Guddoomiye Danjire Ama Twum Amon ayaa ku nuuxnuuxsatay in Ajandaha Afrika ee 2063 iyo mustaqbalkiisu ay ku xiran yihiin caafimaadka, nafaqada iyo nolosha carruurteeda. Wuxuu ugu baaqay dalalka Afrika inay si istaraatiiji ah u maalgashadaan ka hortagga nafaqo-xumada oo ay diiradda saaraan ilaalinta carruurta oo dhan. Wuxuu sharraxay in horumarka guud ee qaaraddu uu ku xiran yahay hooyo caafimaad qabta iyo nidaam daryeel carruur oo caafimaad qaba. Wuxuu ku nuuxnuuxsaday in dalalka Afrika ay qaadaan tallaabo go'aan qaadasho leh, oo ay hagayaan siyaasad, miisaaniyad iyo isla xisaabtan, si loo hubiyo badbaadada guud ee hooyooyinka iyo carruurta. Sidaa darteed, wuxuu sheegay in kordhinta maalgashiga hooyooyinka iyo carruurta ay lagama maarmaan u tahay si loo hubiyo kobaca dhaqaalaha iyo barwaaqada Afrika. Ra'iisul wasaare ku-xigeenkii hore ee Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya iyo Guddoomiyaha Mu'assasadda Adam, Demeqe Mekonnen, ayaa dhankiisa sheegay in carruur badan oo Afrikaan ah ay saameeyeen nafaqo-xumo. Wuxuu sheegay in in ka badan 59 milyan oo carruur ah oo Afrika ku nool ay halis ugu jiraan inay ku dhacaan nafaqo-xumo; Wuxuu sheegay in dalalka Afrika iyo la-hawlgalayaasha horumarinta ay tahay inay si adag uga shaqeeyaan arrintan. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #AUsummit
Isticmaalka cadaaladda ah ee Biyaha ayaa lagama maarmaan u ah horumarka dalka— Wasiirka Arrimaha Dibadda Lesoto
Feb 12, 2026 64
Addis Ababa, Cirir 5/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Lesoto, John Makujo, ayaa sheegay in isticmaalka cadaaladda ah ee khayraadka biyaha Afrika uu muhiim u yahay horumarka Lesoto. Shirka joogtada ah ee Golaha Fulinta ee Midowga Afrika ee 48-aad ayaa ka dhacay Addis Ababa muddo laba maalmood ah, waxaana ka qayb galay Guddoomiyaha Komishanka Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Angola iyo guddoomiyaha Golaha Fulinta, Ambassador Tete Antonio, iyo Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee dalalka xubnaha ka ah. Wasiirka Lesoto ayaa xusay in dalkiisu uu awood u leeyahay in uu bixiyo adeegyada biyaha nadiifka ah ee muwaadiniintiisa, gaar ahaan dalalka koonfureed ee Afrika sida Botswana iyo Namibiya. Lesoto ayaa xooga saareysa horumarinta waarta ee biyaha iyo nadaafadda, iyadoo diiradda saaraysa maamulka khayraadka biyaha iyo hufnaanta si loo gaaro yoolalka Ajandaha 2063. Wasiirka ayaa intaa ku daray in Lesoto ay si xooggan u horumarineyso iskaashiga diblomaasiyadeed ee gudaha, gobolka iyo caalamiga ah, si codka muwaadiniinta si cadaalad ah loo maqlo loona hirgeliyo nidaam hufan oo lagu kalsoonaan karo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital�
Waxaa dhammaaday qodista afar ceel oo kamid ah toddobadii ceel ee laga waday aagga Waaji, halka laba kamid ahna dhismahoodu weli socdo
Feb 11, 2026 76
Addis Ababa, Cirir 4/2018 (ENA): Madaxweynaha Deegaanka Soomaalida, Mudane Mustafe Muxummed, oo ay weheliyaan Kaaliyaha Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ahna Madaxa Qaybta Afrika ee hay’adda UNDP, Marwo Ahunna Esiyaakonwa, iyo masuuliyiin kale, ayaa booqday ceelasha laga hirgelinayo aagga Waaji, kuwaasi oo tiradoodu dhan tahay toddobo ceel. Afar kamid ah ceelashaasi waa la dhammaystiray, halka laba kalena ay shaqadoodu weli socoto, midka kalana qorshihiisa la billaabayo. Ceelashan ayaa lagu xoojin doonaa biyo-gelinta magaalada Jigjiga. Waxaa xusid mudan in ceelasha la dhammaystiray, ay durba ka faa’iidaysanayaan bulshada ku dhaqan nawaaxiga goobaha laga qoday, kuwaas oo helay biyo nadiif ah oo ay ka isticmaalaan cabitaan iyo waraabinta xoolahaba, taasoo si weyn uga qayb qaadanaysa horumarinta noloshooda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital�
.jpg)
Afrika waa dhul Khayraad iyo rajo leh oo u baahan la-hawlgalayaal horumarineed oo dhab ah — Wasiir Gedhiyoon Timotiyoos (Dr.)
Feb 11, 2026 72
Addis Ababa; Cirir 4/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhiyoon Timotiyoos (Dr.) ayaa sheegay in Afrika ay tahay dhul kheyraad iyo rajo badan leh oo u baahan la-hawlgalayaal horumarineed oo dhab ah, islamarkaasna aysna u baahnayn samafal. Kalfadhiga 48-aad ee Caadiga ah ee Golaha Fulinta ee Midowga Afrika (AU) ayaa lagu qabtay cinwaanka "Nidaamka Biyaha iyo nadaafadda ee Waara oo u horseedaysa Guusha Ajandaha 2063", ayaa ka bilaabmay xarunta Midowga ee Addis Ababa. Kulanka waxaa ka soo qayb galay Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cai Yusuf, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Angola iyo Guddoomiyaha Golaha Fulinta, Danjire Tete Antoniyo, iyo Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee dalalka xubnaha ka ah. Wasiirka Arrimaha Dibadda, Gedhiyoon Timotiyoos (Dr.); oo ka hadlay furitaanka shirka ayaa sheegay in Afrika ay mowqif midaysan ka leedahay Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay, isbeddelka cimilada iyo dib-u-habaynta qaab-dhismeedka maaliyadeed ee caalamiga ah. Wuxuu xusay in arrintan lagu muujiyay Shir-madaxeedka G20 ee lagu qabtay Britoriya, Koonfur Afrika, si loo xoojiyo doorka caalamiga ah ee ku leedahay Afrika. Dalal badan oo Afrikaan ah oo qabtay doorashooyin qaran, Jamhuuriyadda Gini iyo Jamhuuriyadda Gabon ayaa ku soo laabtay Midowga iyagoo ku soo laabtay nidaamka dastuuriga ah. Waxay sidoo kale xuseen in aasaaska Midowga Afrika uu wali wiiqayo. Wuxuu xusay in nabadda iyo amniga ee Qaaradda waxaa caqabad ku ah isbeddellada aan dastuurka waafaqsanayn ee dawladda iyo xaaladda juqraafiyeed ee adduunka. Wuxuu sidoo kale sharraxay in awoodda tignoolajiyada, xakamaynta kheyraadka macdanta iyo waddooyinka saadka iyo tartanka xooggan ay sii kordhayaan heer caalami. Wuxuu xusay in Afrika ay tahay inay xoojiso midnimadeeda si looga hortago dhibaatooyinka ka imanaya jiho kasta, maadaama ay tahay goob tartan iyo raadinta danaha awoodaha waaweyn iyo kuwa dhexe. Wasiirku wuxuu sheegay in Afrika ay u baahan tahay la hawlgale horumarineed oo dhab ah, ee maaha deeq; taas awgeed, wuxuu ku nuuxnuuxsaday inay lagama maarmaan tahay in lala shaqeeyo go'aan qaadasho midnimada qaaradda iyo gaaritaanka yoolalka horumarinta guud. Wuxuu sidoo kale sharraxay in Heshiiska Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika, kaas oo loo hirgeliyay si loo xaqiijiyo Afrika aan rabno ee Ajandaha 2063, lagu hirgelinayo siyaabo badan. Wuxuu sidoo kale xusay in qaaraddu ay sidoo kale diiwaan gelinayso kobac deggan oo ka jira dhinacyada bulshada iyo dhaqaalaha sida yaraynta isbeddelka cimilada, caafimaadka, iyo beeraha. Wuxuu sheegay in Afrika inay lagama maarmaan tahay in si wadajir ah looga shaqeeyo oo loo helo aayaha guud ee wanaagsan iyadoo la sii xoojinayo doorka wax dhisaya ee Midowga. Wuxuu sidoo kale sharraxay in qaarad barwaaqo ah la dhiso iyadoo la xallinayo dhibaatooyinka Afrika iyada oo loo marayo xalalka Afrika iyo u hoggaansanaanta mabaadi'da nabadda waarta. iyo dastuuri ah. Waxa kale oo uu xusay in arrimaha iskaashiga caalamiga ah la xoojiyo ilaa Afrika ay ka qaadato booskeeda saxda ah go'aannada hay'adaha caalamiga ah. Golaha Fulinta ee Wasiirada Arrimaha Dibadda ee Midowga Afrika ayaa la filayaa inay ansixiyaan ajandaha Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika oo la qaban doono Cirir 7 iyo 8, 2018 T.I. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #AUsummit
Dhaqaalaha
Madasha 9aad ee Ganacsiga Afrika ayaa Maanta ka Furmatay Addis Ababa
Feb 16, 2026 31
Addis Ababa, Cirir 8/2018 (ENA): Madasha 9aad ee Ganacsiga Afrika ayaa maanta ka bilaabatay magaalada Addis Ababa. Madashan oo ah mid heer qaaradeed ah ayaa sanad walba la qabtaa, iyadoo diiradda lagu saarayo horumarinta dhaqaalaha iyo koboca Afrika. Madasha waxaa si wadajir ah u soo qabanqaabiyay Komishinka Dhaqaalaha Afrika ee Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika, iyagoo kaashanaya daneeyayaal kale. Hal-ku-dhigga sanadkan ayaa ah: “Maalgelinta Mustaqbalka Afrika; Shaqooyin iyo Hal-abuurnimo loogu talagalay Isbeddel Waara.” Kulankan waxa uu isu keenayaa hoggaamiyeyaasha Afrika, maalgashadayaasha, wakiillo ka socda ganacsiga gaarka loo leeyahay iyo bahwadaag horumarineed, si ay uga wada hadlaan sidii loo ballaarin lahaa fursadaha maalgelinta, gaar ahaan maalgelinta isku dhafan ee dowlad iyo ganacsi. Qodobada lagu falanqeynayo waxaa ka mid ah abuurista shaqooyin, kobcinta deegaanka ku habboon hal-abuurnimada iyo ka faa’iidaysiga awoodda hal-abuurka Afrika. Sidoo kale waxaa si gaar ah loo xoojinayaa warshadaha dijitaalka, ganacsiyada yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah, iyo kobaca sii kordhaya ee hal-abuurnimada qaaradda. Inta uu socdo shirka, waxaa la soo bandhigi doonaa hindisayaal iyo qaab-dhismeedyo cusub. Waxaa la filayaa in la daahfuro qaab-dhismeed isku xira hal-abuurnimada dhallinyarada iyo maalgelinta, si loo taageero isbeddel dhaqaale oo waara. Sidoo kale, nidaam ay diyaarisay ECA oo lagu kormeerayo laguna daba-gelayo ballanqaadyada maalgelin ee dowlad iyo ganacsi ayaa si rasmi ah loo hawlgelin doonaa. Madashu waxay socon doontaa laba maalmood, iyadoo la qabanayo dooddo heer hoggaamiyeyaal iyo kuwo khubaro ah. Waxaa kale oo jiri doona bandhigyo isku xiraya ganacsiyada yaryar iyo hal-abuurayaasha bahwqdaagta iyo hay’adaha maaliyadeed. Waxaa la rajeynayaa in kulamadan ay kaalin ka qaataan sidii ballanqaadyada loogu rogi lahaa mashaariic dhaqaale oo la taaban karo, isla markaana ay gacan ka geystaan hirgelinta yoolalka Horumarka Waara iyo Ajandaha 2063 ee Midowga Afrika.
Afrika waxay u baahan tahay inay kordhiso ka qaybgalka waaxda gaarka loo leeyahay ee dadaalkeeda ku aaddan dhoofinta alaabaha Qiimaha lagu daray — Guddoomiye Maxamuud Cali Yuusuf
Feb 14, 2026 49
Addis Ababa; Cirir 7/2018 (ENA): Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa ku nuuxnuuxsaday in Afrika ay u baahan tahay inay kordhiso ka qaybgalka waaxda gaarka loo leeyahay ee dadaalkeeda ku aaddan dhoofinta alaabada qiimaha lagu daray. Madal heer sare ah ayaa lagu qabtay dulucda doorka waaxda gaarka loo leeyahay ee lagu gaarayo Ajendaha 2063. Madashan waxaa ka soo qayb galay siyaasiyiin, wakiillo ka socda waaxda gaarka loo leeyahay, milkiilayaasha ganacsiyada iyo daneeyayaal kala duwan. Madashan waxaa la filayaa inay bixiso talo siyaasadeed oo ku saabsan ka qaybgalka waaxda gaarka loo leeyahay; caqabadaha iyo jihooyinka mustaqbalka. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa waqtigaas yiri; Afrika waxay haysataa agabka warshadaha oo ku filan oo ay ku kobciso dhaqaalaheeda, laakiin waxaa la dhoofiyaa iyada oo aan qiimo lagu darin. Tani waxay sidoo kale keentay in Afrika aysan u isticmaalin kheyraadkeeda awooddeeda buuxda, ayuu yiri ; Wuxuu sheegay in fiiro gaar ah loo yeesho xalalka waara ee dhibaatooyinka ka jira silsiladda qiimaha lagu daray si loo dhoofiyo alaabada qiimaha lagu daray. Wuxuu tilmaamay in doorka waaxda gaarka loo leeyahay uu muhiim u yahay dadaallada qaaradda ee Afrika ee lagu dhoofinayo alaabada qiimaha lagu daray; marka la eego arrintan, doorka waaxda gaarka loo leeyahay waa in la kordhiyaa, ayuu yiri. Wuxuu tilmaamay in waddamadu ay dhisaan awoodda wax soo saarayaasha, abuuraan jawi ganacsi oo wanaagsan, iyo inay si dhow ula shaqeeyaan waaxda gaarka loo leeyahay arrimaha siyaasadda iyo hawlgalka. Wuxuu tilmaamay in ganacsiga u dhexeeya waddamada Afrika uu ka yar yahay 20 boqolkiiba; wuxuu sharraxay in is-weydaarsiga ganacsigan la beddelo. Taas awgeed, Guddoomiyaha ayaa sheegay in laga filayo inay xoojiyaan xiriirkooda ganacsi iyagoo adeegsanaya qaab-dhismeedka Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Afrika; wuxuu ku nuuxnuuxsaday in ay jirto ballanqaad siyaasadeed oo arrintan ku saabsan. Dhankiisa, Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika ee Horumarinta Dhaqaalaha, Ganacsiga, Warshadaha iyo Macdanta, Franseska Bellobe, ayaa tilmaamay in maalgashadayaashu ay tahay inay maalgashadaan Afrika. Madaxweynaha Golaha Ganacsiga Afrika, Dr. Amani Asfour, ayaa yiri; Afrikaanka wali waxaa lagu tijaabinayaa la'aanta helitaanka tamarta, daawada, iyo sahayda caafimaadka. Madaxweynuhu wuxuu sheegay in doorka waaxda gaarka loo leeyahay ay muhiim u tahay xallinta dhibaatooyinka noocaas ah; maalgashigeenna arrintan ku aaddan waa inuu kordhaa, ayuu yiri. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #AUsummit
Horumarka qaaraddeenna Afrika si loo dardargeliyo, wada shaqeyn iyo isku duubni ayaa fure u ah— Madaxweyne Taaye Asqasilaase
Feb 13, 2026 56
Addis Ababa, Cirir 6/2018 (ENA): Shirkii 35-aad ee Madasha Qiimeynta Isku-filnaanshaha Afrika ayaa si rasmi ah u qabsoomay. Madaxweyne Taaye Asqasilaase ayaa khudbad ka jeediyay madasha. Khudbaddiisa ayuu ku adkeeyay in si loo xaqiijiyo himilooyinka horumarineed iyo maamulka suuban ee Afrika, ay lama huraan tahay in la helo nidaam maamul oo ay hoggaaminayaan Afrikaan laftoodu. Wuxuu intaas ku daray in si loo dardargeliyo safarka horumarka Afrika loona gaaro yoolalka la dejiyay, ay muhiim tahay dadaal wadajir ah oo isku dubbaridan. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital�
Mashaariicda horumarinta waraabka ee ka socda Deegaanka Canfarta waa kuwo rajo leh waxayna muujinayaan kartida horumarineed uu Leeyahay Deegaanku — Madaxweyne Awel Arba
Feb 13, 2026 53
Semara; Cirir 6/2018 (ENA): Madaxweynaha Dawlad Deegaanka Canfarta, Awel Arba, ayaa sheegay in mashaariicda horumarinta waraabka ee ka socda deegaanka canfarta ay yihiin kuwo rajo leh oo muujinaya kartida horumarinta deegaanka. Madaxweyne Awel ayaa booqday goobaha ballaaran ee horumarinta waraabka ee Degmada Dubti wuxuuna u kuurgalay hawlaha loogu jiro iniinta qamadiga. Wax soo saarka qamadiga ee 400 oo hektar oo dhul ah ayaa la soo ururiyay iyadoo ay joogaan madaxweynaha iyo xubnaha sare ee hoggaanka deegaanka. Madaxweyme Awel Arba ayaa waqtigaas sheegay in mashaariicda horumarinta waraabka ee ka socda Degmada Dubti waa kuwo rajo leh waxayna muujinayaan kartida horumarinta deegaanka. Wuxuu sheegay in taariikhda ah in meelaha lamadegaanka ah aysan wax soo saar lahayn si weyn loo beddelay, isla markaana qamadi iyo bariis lagu beerayo dhulka hoose ee deegaanka. Wuxuu sheegay in Deegaanka Canfarta uu noqonayo astaan barwaaqo; ka dib isbeddelka, hawlo kala duwan oo beerista khudaarta, miraha iyo dalagyada laga fulinayo deegaanka, ayuu yiri. Waxaa la sheegay in 400 oo hektar oo qamadi ah hadda laga goosanayo degmada Dubti, 250 hektar ee soo hartayna mar dhaw la goosan doono. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Muuqaalo
.jpg)
.jpg)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
Itoobiya ayaa dhisaysa awood ay hoggaan ugu noqoto kacaanka Garaadka Macmalka ah
Feb 16, 2026 27
Addis Ababa, Cirir 8/2018 (ENA): Ku-xigeenka Ra’iisul Wasaaraha dalka Temesgen Tiruneh ayaa sheegay in Itoobiya ay si firfircoon u dhisayso awood ay hoggaan uga noqoto xilliga kacaanka Garaadka Macmalka ah (AI). Ku-xigeenka Ra’iisul Wasaaraha ayaa si rasmi ah u daahfuray Xarunta Cilmi-baarista iyo Hal-abuurka Jaamacadaha ee AI (AI UniPod), oo ay si wadajir ah u aas-aaseen Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, Jaamacadda Addis Ababa iyo Barnaamijka Horumarinta Qaramada Midoobay (UNDP) iyada oo loo marayo hindisaha Timbuktu. Isagoo hadal ka jeediyay munaasabadda, Temesgen Tiruneh wuxuu sheegay in Itoobiya aysan noqon doonin daawade ku sugan geeska, balse ay qaadanayso door hoggaamineed xilligan cusub ee tiknoolajiyadda. Wuxuu xusay in xaruntan cusub ay xoojinayso madaxbannaanida dijitaalka ah ee dalka, isla markaana ay iftiiminayso rajada mustaqbalka. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in qarnigan 21aad madaxbannaanidu aysan ku koobneyn xuduudaha dhulka oo keliya, balse ay ku jirto awoodda lagu maamulo xogta, lagu sameeyo jihooyin u gaar ah dalka, laguna xalliyo dhibaatooyinka aqoonta gudaha ah. Xaruntu waxay isku xiraysaa barnaamijyo kobcinaya kartida laga bilaabo cilmi-baaris ilaa hal-abuur ganacsi, iyadoo u abuureysa dhalinyarada fursad ay ku horumariyaan tiknoolajiyadooda kuna gaarsiiyaan heer caalami. Sidoo kale, mashruucan wuxuu la jaanqaadayaa istaraatiijiyadda “Dhijitaal Itoobiya 2030” iyo ajandaha dib-u-habeynta dhaqaalaha gudaha, isagoo la filayo inuu door muuqda ka qaato hirgelintooda. Temesgen Tiruneh ayaa ku adkeeyay in xaruntani ay noqoneyso meel ay dhalinyarada iyo cilmi-baarayaashu ka helaan deegaan hal-abuur oo heer sare ah, isla markaana Itoobiya iyo guud ahaan Afrika ay mustaqbalkooda tiknoolajiyadeed ku dhisi karaan awooddooda iyo hal-abuurkooda.
Si loo helo natiijooyin cilmi-baaris oo xal u noqda dhibaatooyinka Afrika, waxaa loo baahan yahay iskaashi iyo isuduwid u dhexeeya dalalka
Feb 11, 2026 65
Addis Ababa, Cirir 4/2018 (ENA): Mas’uuliyiinta hay’adaha cilmi-baarista iyo cilmi-baareyaal ayaa sheegay in si loo helo natiijooyin cilmiyeed oo wax ka qabta dhibaatooyinka Afrika ay lama huraan tahay in la xoojiyo iskaashiga iyo isuduwidda dalalka qaaradda. Toddobaadka Sayniska, Teknolojiyadda iyo Hal-abuurka 2026 oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Hay’adda Horumarinta Midowga Afrika (AUDA-NEPAD) iyo Ururka Sayniska African, kuna qabsoomay halku-dhigga “Qaabeynta mustaqbalka Afrika iyada oo loo marayo garaadka macmalka ah, sayniska, teknoolojiyadda iyo hal-abuurka,” ayaa arrimahan diiradda lagu saaray. Dr. Nikki Tiffin oo ah cilmi-baare sare oo ku takhasustay xogta caafimaadka kana tirsan Machadka Qaranka ee Bioinformatics ee Koonfur Afrika, ayaa sheegtay in ay jiraan caqabado badan oo hor taagan fulinta cilmi-baaris xal u noqota dhibaatooyinka Afrika. Waxay tilmaantay in dalal badan oo Afrikaan ah ay cilmi-baarayaashu la kulmaan dhibaatooyin isku mid ah, gaar ahaan dhinacyada caafimaadka, yaraynta saboolnimada iyo arrimaha aasaasiga ah. Waxay sidoo kale sheegtay in si loo horumariyo cilmi-baarista caafimaadka ee Afrika ay muhiim tahay in la xoojiyo warshadaha soo saara kiimikooyinka iyo agabka shaybaarada. Sidoo kale waa in la ballaariyo aragtida si hay’adaha caalamiga ah loogu dhiirrigeliyo inay yimaadaan Afrika. Dr. Yaw Bediyaako, oo ah aasaasaha iyo Agaasimaha Fulinta ee Yemaaji Biotechnology oo diiradda saarta cilmi-baarista kansarka ee Afrika, ayaa isaguna xusay in cilmi-baareyaal badan ay la daalaa dhacaan dhibaatooyin la xiriira saadka iyo silsiladda sahayda. Wuxuu sheegay in si xal waara loo helo ay muhiim tahay in la xoojiyo iskaashiga iyo isuduwidda dalalka Afrika. Waxa kale oo la adkeeyay in la fududeeyo helitaanka iyo dhaqdhaqaaqa agabka cilmi-baarista si kor loogu qaado wax-soosaarka iyo waxtarka waaxda. Ka-qaybgalka firfircoon ee dowladda iyo ganacsiga gaarka loo leeyahay ayaa lagu tilmaamay mid lama huraan u ah koboca waaxda, iyadoo sidoo kale loo baahan yahay in la dhiirrigeliyo warshadaha qaaradda. Dhankiisa, Fincent Okungu oo ah cilmi-baare sare kana tirsan Jaamacadda Nairobi ee Kenya, ayaa sheegay in loo baahan yahay in la hagaajiyo nidaamka birookrasiyeed ee ka jira hay’adaha cilmi-baarista Afrika. Wuxuu ku baaqay in cilmi-baaristu noqoto mid yareysa khasaaraha, si cad u qeexda dhibaatooyinka Afrika, una jeedda arrimaha aasaasiga ah. Ugu dambayn, wuxuu xusay in cilmi-baaristu ay tahay mid loogu talagalay xalinta dhibaatooyinka bulshada, isla markaana aan loo arkin hawl qurxin ama raaxo lagu sameeyo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital�
.jpg)
Barnaamijyada tababarka horumarinta xirfadaha cusub ayaa la hirgelinayaa si kor loogu qaado himilooyinka hal-abuurka dhalinyarada.
Jan 22, 2026 229
Addis Ababa; Dharabley 14/2018 (ENA): Barnaamijyada tababarka horumarinta xirfadaha cusub ayaa la hirgelinayaa si kor loogu qaado tartanka caalamiga ah iyo himilooyinka hal-abuurka dhalinyarada, ayuu yiri Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka, Biruuk Kedir (Dr.). Barnaamij la yiraahdo "Skill Ethiopia" ayaa la hirgelinayaa si dhalinyarada loogu suurtageliyo inay xirfadahooda iyo fikradahooda u beddelaan hal-abuur macno leh. Sida uu horay u sheegay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), fikradda Skill Ethiopia waa in dhalinyarada loo suurtogeliyo inay sahamiyaan baahiyaha degdegga ah ee bulshada iyo inay abuuraan xalal u anfaca dalkooda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo in la taageero hal-abuurayaasha da'da yar si loo kordhiyo awooddooda wax soo saar. Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka Biruuk Keder (Dr.) ayaa u sheegay ENA in tababarka farsamada iyo xirfadeed uu yahay mid faa'ido weyn u leh mustaqbalka. Wuxuu sheegay in inkastoo xaaladda adduunku ay dhiirrigeliso xirfadaha iyo aqoonta, haddana wacyigayaga ku aaddan xirfadaha Itoobiya weli ma uusan horumarin. Wuxuu sheegay in xirfaduhu ay yihiin goobta tartanka iyo nimcada adduunka casriga ah; wuxuu sheegay in tababarka farsamada iyo farsamada gacanta aan loo arkin doorasho labaad. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay natiijooyin la taaban karo ka gaadhayso hirgelinta tababar farsamo iyo xirfadeed oo tixgelinaya kartida dhallinyaradeeda tan iyo markii isbeddelku dhacay. Wuxuu xusay in badeecadaha tignoolajiyada ee hormuudka ka ah adduunka ay yihiin hantida xirfadaha; wuxuu iftiimiyay awoodda tababarka iyo gelitaanka ee sii kordheysa ee hay'adaha farsamada iyo farsamada gacanta ee Itoobiya. Wuxuu sheegay in Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha ee Federaalka uu horumarinayo meelaha tababarka ee jira iyo hirgelinta kuwa cusub si loo soo saaro xirfadlayaal aqoon leh oo tartan leh oo warshadaha casriga ahi u baahan yihiin. Wuxuu sheegay in sannadkii 2018, 11 meelood oo tababar cusub la bilaabay, oo ay ku jiraan garaadka macmalka ah, amniga internetka, tignoolajiyada biomedical, tignoolajiyada balaastikada, tignoolajiyada robotics-ka, iyo tignoolajiyada wax soo saarka. Wuxuu tilmaamay in machadku uusan kaliya kordhinayn tirada dhalinyarada galaysa tababarka; sidoo kale wuxuu siinayaa meelo cusub oo tababar ah tignoolajiyada ugu dambeysay. Wuxuu sheegay in tani ay u suurta gelisay inay diiradda saarto tababarka wax ku oolka ah marka loo eego waxbarashada aragtida. Agaasimaha Guud, oo sheegay in waaxda tababarka farsamada iyo farsamada gacanta ee Itoobiya ay awood u leedahay inay qaabilto lix milyan oo muwaadin iyada oo loo marayo tababar joogto ah iyo mid gaaban, ayaa sidoo kale sheegay in tababarayaashu ay dhisi doonaan awoodda xuduudaha ka baxsan dalka. Sababtan awgeed, dawladdu waxay hubinaysaa in hay'adaha tababarka farsamada iyo farsamada gacanta ay ku qalabaysan yihiin agabka ay u baahan yihiin si ay si wax ku ool ah ugu baraan xirfadaha goobaha ay ku tababaraan. Sidaa darteed, waxay ugu baaqeen dhalinyarada inay fahmaan in tababarku uu ku saabsan yahay u diyaargarowga shaqada iyo horumarinta xirfadaha xallinta dhibaatooyinka oo ay galaan xarumaha tababarka farsamada iyo farsamada gacanta.
Shirweynaha dhalinyarada DDS, oo halku-dhig looga dhigay awoodsiinta dhalinyarada ee xilliga casriga ah, oo ay iska kaashadeen Xafiiska Dhalinyarada DDS iyo Machadka Hiraad Institute, ayaa lagu qabtay magaalada Jigjiga.
Jan 21, 2026 261
Addis Ababa: Dharabley 13/2018 (ENA): Shirweynaha dhalinyarada waxaa ka soo qayb-galay Madaxweyne Ku-xigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, Wasiirka Dhalinyarada iyo Ciyaaraha Somaliland, dhalinyaro iyo marti-sharaf kala duwan. Madaxweyne Ku-xigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax ayaa sheegay in dhalinyaradu ay door muhiim ah ku leeyihiin arrimaha bulshada, aaladaha casriga ah, waxbarashada, ka faa’iidaysiga khayraadka dabiiciga ah, beeraha, iyo horumarka guud ee deegaanka. Waxaana shirweynaha dhalinyarada ee deegaanka, inta uu socdo, looga hadli doonaa qodobo muhiim ah oo ay ka mid yihiin ka-qaybgalka arrimaha bulshada iyo horumarka deegaanka.
Ciyaaraha
Tartanka orodka 5-ta km oo loogu magacdaray tartanka orodka ee Aqoonsiga Qaranka (Fayda) ayaa subaxnimadii saaka ka dhacay magaalada Jigjiga
Jan 5, 2026 276
Addis Ababa; Xoorrey 26/2018 (ENA): Waxaana tartankan orodka ee Aqoonsiga Qaranka kasoo qeybgalay hogaaminta sare ee Deegaanka oo uu ugu horreeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, wasiirka xafiiska dakhliga Mudane muxiyadiin cabdi faarax, Duqa Maamulka Magaaladda Jigjiga Eng. Shaafi Axmed, Wasiirka Xafiiska Dhalinyarada iyo Ciyaaraha DDS, Mudane Maxamed Mahdi, Wasiirka Xafiiska Warfaafinta DDS Mudane Maxamed Aadan, Madaxa arrimaha Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida Mudane Faysal Rashiid, iskuduwaha guud ee Aqoonsiga Qaranka ee dalka, Mudane Yoodahe Aariyasilaase, orodyahanada caanka ah ee Daraartu Tullu iyo masuuliyiin kale. Masuuliyiinta ka hadashay daahfurka tartankan orodka oo uu ugu horeeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax ayaa sheegay in ahmiyada tartankan orodka uu yahay sidii shacabka loogu baraarujin lahaa qaadashada Aqoosiga Qaranka oo waxtar baladhaan oo dhinac walba ah uleh shacabka. Tartankan orodka 5-ta km oo ay ku tartameen qeybaha kala duwan ee shacabka magaalada Jigjiga ayaa waxaa dhanka wiilasha 3-da kaalmood ee ugu horeeya ku guulaystay: 1. C/qaadir C/laahi 2. Koosaar Cabdi 3. Khaalid Maxamed Halka dhinaca gabdhahana ay ku guulaysteen: 1. Najma Talwaaq 2. Nimco Cali 3. Samiira Cusmaan Waxaana halkaasi dhalinyaradii ku guulaystay kaalmahan ugu horeeya lagu gudoonsiiyay abaalmarin isugu jirtay bilad iyo lacago loogu talagalay. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Koobka kubada cagta ee qaarada Afirka ee 35-aad ayaa maanta furmaya
Dec 22, 2025 363
Addis Ababa; Xoorreey 12/2018 (ENA):: Koobka kubada Qaramada Afrika ee 35-aad, oo ay martigelinayso Morocco, ayaa maanta furmaya. Ciyaarta furitaanka tartankan ayaa 4-ta galabnimo waxa ay Group-ka A ku dhex mari doontaa xulalka Morocco iyo Comoros oo marti galin doona garoonka Prince Moulay Abdallah Stadium. Tani waa markii 20-aad ee Morocco ay ka soo muuqato Koobka Qaramada Afrika, halka Comoros ay ciyaari doonto markii seddexaad. Waa markii labaad oo ay labada dal ku kulmaan koobka Qaramada Afrika, iyadoo Cameroon ay 2-0 ku garaacday Morocco oo ku wada jira Group C ee koobka 33aad ee Qaramada Afrika 2022. Saddexdii ciyaarood ee kale, Morocco ayaa badisay laba jeer, hal kulanna barbaro ayay gashay. Morocco ayaa ku jirta kaalinta 11-aad ee qiimeynta FIFA World Cup. Morocco ayaa noqotay waddankii ugu horreeyay ee Afrikaan ah ee gaara semi-finalka Koobka Adduunka ee 22-aad ee Qatar 2022. Marooko waxa ay ku guulaysatay koobka kaliya ee qaaradaha 1976, markaas oo ay ku guulaysatay koobkii 10-aad ee qaramada Afrika, oo ay martigelisay Itoobiya. Comoros oo ku jirta kaalinta 108-aad ee qiimaynta FIFA World Cup ayaa u soo baxday wareega 16-aad ee koobka qaramada Afrika, waana markii ugu horaysay ee ay ka soo muuqato tartankan. 52-da kulan ee koobka qaramada Afrika ayaa lagu ciyaari doonaa sagaal garoon oo ku yaala lix magaalo oo ku yaala dalka Morocco. Xidhiidhka kubbada cagta Afrika ee CAF ayaa u qoondeeyay ka qaybgalayaasha tartanka lacag dhan 32 milyan oo dollar. Koobka Qaramada Afrika ee 35-aad ayaa socon doona ilaa dharabley 10, 2018
Itoobiya oo ku guulaysatay bilada dahabka ee sadexaad ee ciyaaraha dhalinyarada Afrika
Dec 13, 2025 383
Addis Ababa; Xoorreey 3/2018 (ENA): : Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika ee Afraad oo ka socda magaalada Luanda ee dalka Angola, ayaa maanta galay maalintii saddexaad. Mahder Desta ayaa ku guulaystay bilad dahab ah tartankii baaskiilka ee dumarka. Dahabka Mahder uu ka helay ciyaarihii labaad ee dhalinyarada Olombikada Itoobiya ayaa ka dhigan bilada dahabka ee seddexaad ee Itoobiya ay ka hesho tartanka, sida ay sheegtay wasaaradda dhaqanka iyo ciyaaraha. Itoobiya ayaa ku guulaysatay billadaha dahabka ah ee 3000m ee haweenka iyo kooxda baaskiilka ee hawenka. Ciyaaraha ay Itoobiya ka qayb galayso ayaa kala ah:ciyaara Fudud, Baaskiilka, Taekwondo-ga Adduunka, Karate, Tennis-ka, Dabaasha iyo Culayska qaadida. Ciyaartoyda ka qayb galaya ciyaaraha dhalinyarada Afrika ayaa lagu soo xulay qaab ciyaareedkooda ciyaarihii 2-aad ee Itoobiya oo dhawaan la soo gabagabeeyay. 54 wadan ayaa ka qayb galaya 33 ciyaarood. Munaasabadda ciyaaraha qaaradaha ayaa socon doonta ilaa tahsaas 16, 2018. Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika waa is-reeb-reeb iyo diyaar-garow loogu jiro 4-aad ee Ciyaaraha Olombikada Dhallinyarada Jiilaalka oo lagu qabanayo dalka Senegal sanadka 2019.
Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee ka hooseeya 17-jirka ayaa la guddoonsiiyay Abaalmarin 10 Milyan oo Bir ah.
Dec 3, 2025 387
Addis Ababa; Gudba 24/2018 (ENA):- Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha ayaa guddoonsiisay abaal-marin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee 17-jirada ka hooseeya ka dib markii ay ka qayb qaateen Koobka Qaramada Afrika. Wasaaraddu waxay guddoonsiisay abaalmarin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr kooxda qaranka intii lagu jiray barnaamijka, Wasiirka Dhaqanka iyo Ciyaaraha Shewit Shanka ayaa guddoonsiisay abaalmarinta lacageed. Wasiir Shewit Shanka ayaa sheegay in guusha la gaaray xilligaas ay ka dhalatay dadaalka wadajirka ah ee dowladda iyo Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya. Waxayna muujisay sida ay ugu faraxsan tahay in kooxda qaranka ay si guul leh uga qaybgasho Koobka Qaramada Afrika. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay mas'uuliyiin sare oo ka tirsan Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha, Madaxweynaha Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya Isayas Jira iyo mas'uuliyiin kale oo ka tirsan xiriirka, iyo sidoo kale marti sharaf lagu casuumay. Xulka qaranka ee da'doodu ka yar tahay 17 sano ee Itoobiya ayaa xaqiijiyay u soo bixitaankooda heerka qaaradda iyagoo maanta 3-0 kaga badiyay Kiiniya isreebreebka CECAFA. Xulka qaranka ayaa dib ugu soo laaban doonta Koobka Qaramada Afrika 22 sano kadib. Waa markii afraad ee Itoobiya ay ka qaybgasho Koobka Qaramada Afrika ee da'doodu ka yar tahay 17 sano. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Ilaalinta Deegaanka
Dalalka Afrika waa inay mudnaanta siiyaan hantida biyaha, kaabayaasha tayada iyo nadaafadda.
Feb 2, 2026 160
Addis Ababa; Dharabley 25/2018 (ENA):- Midowga Afrika wuxuu ku nuuxnuuxsaday in dhammaan waddamada ay tahay inay mudnaanta siiyaan hantida biyaha, kaabayaasha tayada iyo nadaafadda si loo hubiyo horumar waara oo ka dhaca Afrika. Wareysi uu siiyay ENA, Guddoomiyaha Midowga Afrika ee Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluugga ah iyo Deegaanka Waara, Moses Vilakati, ayaa sheegay in barnaamijka horumarinta beeraha qaaradda uu isbeddello muhiim ah ku keenay waddamada xubnaha ka ah 20-kii sano ee la soo dhaafay. Wuxuu sheegay in tani ay ka caawisay waddamada xubnaha ka ah inay horumariyaan nidaamyo qorsheyn beereed oo xooggan, inay yeeshaan barnaamijyo maalgashi oo wax ku ool ah iyo inay diiradda saaraan wax soo saarka iyo beeraha. Maadaama barnaamijku uu inta badan diiradda saaro mugga wax soo saarka iyo kobaca wax soo saarka; wuxuu sheegay in kororka mugga wax soo saarka ee hadda lagu arko dalal badan uu yahay natiijada dadaalkan. Waxa uu xusay in waxqabad kasta oo horumarineed uu la xiriiro biyaha; Haddaynu ka fikirno beeraha, tamarta ama caafimaadka, wax walba waxay la xiriiraan biyaha; sidaas darteedna biyuhu ay muhiim u yihiin horumarka waara. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dhisidda dhaqaalaha cagaaran iyo hirgelinta himilooyinka barwaaqada ayaa sii xoogeysanaya – Wasiir Dr. Alamu Simee
Jan 16, 2026 240
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Wasiirka Gaadiidka iyo Saadka, Dr. Alamu Simee, ayaa sheegay in dadaalka lagu xoojinayo dhismaha dhaqaalaha cagaaran si loo xaqiijiyo himilooyinka barwaaqada uu si joogto ah u socon doono. Wasiirku wuxuu booqday warshadda soo saarista gaadiidka ee Redaawa oo ku taalla magaalada Diridhaba, halkaas oo uu kormeer ku sameeyay hawlaha wax soo saar. Faahfaahun uu bixiyay booqashada kadib, ayuu ku sheegay in dhismaha dhaqaalaha cagaaran iyo hirgelinta himilooyinka barwaaqada ay yihiin shaqo si gaar ah diiradda loo saaray, isla markaana ay sii socon doonto si ka sii xooggan. Wuxuu tilmaamay in gaadiidka ku shaqeeya tamarta la cusboonaysiin karo ee ay soo saarayso Redaawa Motors ay yihiin tusaale cad oo muujinaya safarkan. Gaadiidkan la soo saarayo, ayuu yiri, ma aha oo kaliya kuwo badbaadinaya lacagta qalaad, balse sidoo kale waxay wax ka qabanayaan yaraanta gaadiidka, iyagoo door muhiim ah ka qaadanaya horumarka waaxda gaadiidka iyo saadka. Wasiirku wuxuu intaas ku daray in dhaqdhaqaaqa warshadaha ee Itoobiya uu si weyn uga qayb qaadanayo soo saarista badeecooyin beddel u ah kuwa dibadda laga keeno, isla markaana uu gacan ka geysanayo helitaanka lacag qalaad. Isagoo ka hadlay toddobadii sano ee isbeddelka, Dr. Alamu Simee wuxuu sheegay in Itoobiya ay ku guuleysatay horumar muuqda oo ku aaddan dhismaha dhaqaale u adkaysan kara isbeddelka cimilada. Wuxuu sidoo kale xusay in dhismaha dhaqaalaha cagaaran, kobaca dhaqaale ee ku dhisan kala-duwanaansho waaxeed, iyo guulaha kale ee la gaaray ay sii wadi doonaan horumarka iyo kobaca dalka. Dhankiisa, Maareeyaha Guud ee Qaybta Wax-soo-saarka ee Redaawa Motors, Isayas Aklilu, ayaa bogaadiyay taageerada iyo kormeerka joogtada ah ee ay bixiyaan Ismaamulka Diri Dhaba iyo dowladda federaalka ee ku aaddan warshadaha wax-soo-saarka. Wuxuu sheegay in booqashada iyo talooyinka la siiyay ay dhiirrigelin u noqdeen inay si ka sii dadaal badan u shaqeeyaan, isla markaana diyaar garowgii lagu soo bandhigi lahaa gaadiidka suuqa uu dhamaaday. Warshadda Redaawa Motors oo ka dhisan dhul dhan 100 hektar ayaa hadda soo saarta gaadiid xamuul iyo kuwo rakaab ah oo ku shaqeeya koronto iyo shidaal labadaba. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shaqooyinka ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran waxay faa’iido weyn u leeyihiin abuurista jiil caafimaad qaba
Jan 16, 2026 233
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Khubaro caafimaad oo ka shaqeeya hay’ado caafimaad oo caalami ah ayaa sheegay in shaqooyinka laga fuliyay Itoobiya ee ku saabsan ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran ay door weyn ka ciyaaraan abuurista jiil caafimaad qaba. Munaasabadda aasaaska Ururka Hematology: (Cilmiga ama takhasuska caafimaad ee ka shaqeeya dhiigga, cudurrada dhiigga, iyo xubnaha sameeya dhiigga sida lafta dhuuxa) iyo Oncology: (Cilmiga ama takhasuska caafimaad ee ka shaqeeya kansarka, oo ay ku jiraan ogaanshaha, daaweynta, iyo la socodka cudurrada kansarka) Carruurta ee Itoobiya ayaa lagu qabtay magaalada Addis Ababa. Khubarada caafimaad ee ka qayb galay munaasabadda ayaa u sheegay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) in dadaallada lagu sameeyay ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran ee dalka ay faa’iido weyn u leeyihiin ilaalinta caafimaadka, dhiirrigelinta dhaqdhaqaaqa isboortiga, iyo xoojinta xiriirrada bulsho. Dr. Bronwyn MkNamara, oo ah khabiir caafimaad oo ka socda Australia, ayaa sheegtay in magaalada Addis Ababa ay ku aragtay isbeddel muuqda oo ka duwan wixii ay hore u taqaanay, gaar ahaan dhinaca nadaafadda deegaanka, ballaarinta goobaha cagaaran iyo jardiinooyinka. Waxay sidoo kale bogaadisay dadaallada lagu xakameynayo wasakhowga, maadaama alaabta ka samaysan balaastigga iyo kiimikooyinka ay sababi karaan dhibaatooyin caafimaad. Dhanka kale, Brofeesor Sheyla Weytsman oo ka tirsan Jaamacadda Toronto ayaa sharraxday in shaqooyinka ilaalinta deegaanka ay leeyihiin kaalin weyn oo ku saabsan daryeelka iyo ilaalinta caafimaadka. Waxay tilmaantay in deegaan cagaaran oo nadiif ah uu ka mid yahay waxyaabaha suurtageliya ilaalinta caafimaadka, iyadoo xustay in ka hortagga cudurrada ay ka wanaagsan tahay daaweyntooda. Agaasimaha Bariga Afrika ee hay’adda “Pure Earth”, Firew Kefyalew, ayaa isaguna sheegay in hay’addu muddo sanado ah ka shaqaynayeen wacyigelinta ilaalinta deegaanka iyo ku lug lahaanshaha dhalinyarada hawlaha nadaafadda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Kulanka Raysl wasaare Dr. Abiy Axmed iyo Maxamuud Cali Yuusuf, Komishinka Midowga Afrika ee laxdhidha qaban qaabada shirka COP32
Dec 18, 2025 345
Farriinta Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed waxaan kulan la yeeshay Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika, anagoo ka hadlaynay sida ay Itoobiya iyo Midowga Afrika si dhow isaga kaashan karaan diyaarinta COP32 oo si dhab ah u metelaya Afrika. Waxaan fahmay in, Maxamuud Cali Yuusuf, Komishinka Midowga Afrika ay si buuxda uga go’an tahay in COP32 guul noqoto, isla markaana Itoobiya ay noqoto lammaane muhiim ah oo arrintan door muuqda ka qaata. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wararka Caalamka
Madaxweynaha Angola Jowa'o Lourenjiyo ayaa soo gaaray Addis Ababa si uu uga qayb galo Shir Madaxeedka Midowga Afrika
Feb 12, 2026 59
Addis Ababa; Cirir 5/2018 (ENA): Guddoomiyaha hadda ee Midowga Afrika, Madaxweynaha Angola Jowa'o Lourenjiyo, ayaa soo gaaray Addis Ababa si uu uga qayb galo Shir Madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika. Madaxweynaha ayaa markii uu ka soo degay Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bole waxaa soo dhaweeyay Wasiirka Hal-abuurka iyo Tiknoolajiyadda, Dr. Belete Mola. Shir Madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika waxaa lagu qaban doonaa halku-dhigga "Hubinta Bixinta Biyaha Waara iyo Nadaafadda; Gaaritaanka Yoolalka Ajendaha 2063". Hoggaamiyeyaasha ka qaybgalaya shir madaxeedka ayaa sidoo kale soo gaaraya caasimadda Afrika, Addis Ababa. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #AUsummit
Midowga Afrika iyo Mareykanku waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah — Madaxweyne Dhoonald Traamp
Dec 23, 2025 353
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah oo ku salaysan danaha labada dhinac, ayuu yidhi Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Danjire Constanza Adelina Gasparas, Madaxa Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka, ayaa warqadaheeda magacaabista u gudbisay Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Madaxweyne Dhoonald Tramp ayaa si rasmi ah u aqbalay magacaabista Danjire Constanza xaflad ka dhacday Aqalka Cad. Danjiruhu waxay si rasmi ah u qabatay waajibaadkeeda Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka ee Washington, DC. Madaxweyne Tramp ayaa sheegay in doorashada Danjire Constanza ee madaxa howlgalka ay muujineyso iskaashiga xooggan ee ka dhexeeya Midowga Afrika iyo Mareykanka, iyadoo lagu saleynayo fursadaha dhaqaale ee la wadaago, hoggaanka madaxbannaanida, iyo nabadda iyo amniga. Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay wada shaqeynayeen ku dhawaad labaatan sano si loo dhiso iskaashi xooggan oo ku salaysan xaqiijinta nabadda, barwaaqada, iyo xasilloonida Afrika, sida laga soo xigtay xogta Midowga.
Qalabka Duubista Codka (Sanduuqa Madow) ee Diyaaraddii ku Burburtay Hindiya ayaa la Helay – Tallaabo Muhiim ah oo Laga Gaaray Baaritaanka
Jun 16, 2025 1720
Addis Ababa, Agaali/Sane 9/2017 (ENA):Waxaa la xaqiijiyay in la helay qalabka duubista codka ee diyaaraddii dhawaan ku burburtay dalka Hindiya, arrintan oo muhiim u ah baaritaanka lagu ogaanayo sababta keentay shilkaas. Diyaaradda nooca Boeing 787-8 ah oo ka duushay magaalada Axmedabaad kuna socotay London, ayaa shil ku gashay gudaha Hindiya, taas oo sababtay dhimashada 270 qof oo saarnaa diyaaradda. Kooxda baaritaanka ee ku hawlan baadhista sababta shilka ayaa sheegtay in ay heleen qalabka duubista codka ee loo yaqaano Cockpit, kaas oo ku jiray qeybta kontoroolka ee diyaaradda. Sida ay ku warrantay BBC, qeybta la helay ee diyaaradda waxay ka kooban tahay laba qalab muhiim ah oo loogu yeero “Sanduuqa Madow” – kuwaas oo kaydiya macluumaadka duulimaadka iyo wada sheekaysiga duuliyayaasha. Helitaanka qalabkan ayaa loo arkaa horumar weyn oo lagu gaaray baaritaanka socda, waxaana baaritaankaas si wadajir ah u wadda khubaro ka kala socda Hindiya, Mareykanka iyo Boqortooyada Ingiriiska. Qalabkan ayaa fure u noqon doona fahamka dhabta ah ee sababta keentay shilka diyaaradda, waxaana la filayaa in natiijadiisu ay wax badan iftiimin doonto. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Donald Trump ayaa gaadhay Boqortooyada Sacuudi Carabiya
May 13, 2025 2032
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 5/2017 (ENA): Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa booqasho diblomaasiyadeed oo ballaaran ku tegay Boqortooyada Sacuudi Carabiya, taasoo ah safarkiisii ugu horreeyay ee caalami ah tan iyo markii uu markale xilka qabtay. Donald Trump wuxuu booqashadiisa afar maalmood ah ku tegi doonaa Sacuudi Carabiya, Qatar iyo Imaaraadka Carabta, isagoo rajeynaya in safarkani uu horseedi doono maalgashi cusub oo weyn oo uu Mareykanka ka helo. BBC ayaa ku warrantay in Trump uu jebiyay dhaqankii hore ee madaxda Mareykanka ay marka ay xilka qabtaan ugu horreyn u safri jireen dalal ay kamid yihiin Ingiriiska, Kanada iyo Meksiko, isagoo doortay inuu safarkiisii ugu horreeyay ee dibloomaasiyadeed ku tago Sacuudi Carabiya.
Faalooyin
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4564
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Falanqayn
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa:
Feb 12, 2026 59
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa: 👉 Itoobiya waxay sii waddaa inay xoojiso qaabka ay ku dayato ee Pan-Africanism, ma aha oo kaliya waagii hore laakiin sidoo kale mustaqbalka, iyadoo had iyo jeer soo bandhigaysa waxyaabo cusub Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee la qabto sannad kasta. 👉 Itoobiya waxay dhammaystirtay diyaar garowgeeda martigelinta Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika, kaas oo muujinaya midnimada qaaradda iyo Pan-Africanism, iyo sidoo kale Shir-madaxeedka taariikhiga ah ee Afrika iyo Talyaaniga oo la isku barbar dhigi doono. 👉 Laga bilaabo yakaatiiti 6 ilaa 8, dalkeennu wuxuu martigelin doonaa laba shir-madaxeed oo waaweyn. Kan koowaad waa Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga oo la qaban doono Yakaatiit 6, 2018; kan labaadna waa Shir-madaxeedka 39-aad ee Hoggaamiyeyaasha Afrika. 👉 Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee sanadkan waxaa lagu qaban doonaa mowduuca ah; "Hubinta biyo waara iyo nadaafad ammaan ah si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063". Mawduucani wuxuu ka tarjumayaa sida Afrika uga go'an tahay horumar waara; wuxuu tilmaamayaa inay hore u socoto iyadoo leh aragti dheer si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063. Arrintan awgeed, dalkeennu wuxuu leeyahay waayo-aragnimo badan oo uu siin karo Afrikaanka. Dalkeenna Itoobiya: • Toddobadii sano ee la soo dhaafay, waxaan awoodnay inaan kordhinno daboolkeenna kaymaha laga bilaabo 17 boqolkiiba ilaa 23 boqolkiiba annagoo beerayna geedo lagu qiyaasay 50 bilyan oo geed, taasoo muujinaysa sida aan uga go'annahay horumarinta waara. • Iyada oo adeegsanaysa fursadaha tamarta la cusboonaysiin karo sida biyaha, dabaysha iyo qorraxda, oo ay ku jiraan Biyo-xidheenka Weyn ee dib ucurashada Itoobiya, waxay awood u yeelatay inay kordhiso baahiyaheeda tamarta iyo sidoo kale inay u adeegto deriskeeda. Waxay sidoo kale muujisay sida ay uga go'an tahay tamarta la cusboonaysiin karo iyadoo mamnuucday baabuurta shidaalka ku shaqeeya. • Dadaallada lagu doonayo in magaalooyinka laga dhigo kuwo nadiif ah oo qurux badan iyo in la abuuro magaalooyin firfircoon oo kandiif ah wasakhowga deegaanka oo yaraaday iyada oo loo marayo horumarinta marinnada magaalooyinka iyo horumarinta wabiyada ayaa ka bilaabmay caasimadeenna waxayna ka socdaan magaalooyin badan oo dalkeenna ah. • Waxay xaqiijisay ballanqaadkeeda ku aaddan horumarinta waara iyo ilaalinta deegaanka iyadoo mamnuucday bacaha balaastikada ah ee hal mar la isticmaalo si loo abuuro jawi aan balaastig lahayn. • Waxay sidoo kale si joogto ah u qaadaysaa tallaabooyin dhammaystiran si ay kheyraadkeeda biyaha ugu isticmaasho si hufan oo wax ku ool ah. ENA Digital Media Pages 👉 https://linktr.ee/ENADIgital
Itoobiya waa aasaasihii ururrada caalamiga ah iyo hay’adaha diblomaasiyada ee dhinacyada badan leh – Madaxweyne Sahlework Zewde
Jan 12, 2024 4167
Addis Ababa; Tir 3/2016 (ENA): Itoobiya waxay kamid tahay waddan saxiixay heshisy iyo axdiyo badan oo diblomaasiyadeed oo dhinacyo badan leh, aasaasaha hay'adaha iyo hay'adaha caalamiga ah. “Diblamaasiyadayada waa Danteena Qaran” waa halkudhig logumagac daray munaasibada todobaadka ee Deblomaasyada dalka . Laga soo bilaabo caasimada Afrika ilaa heer caalami, waxaa si habsami leh uga socda barnaamijka furitaanka todobaadka dublamaasiyada Itoobiya. Ugu horeyn waxa ka hadashay furitaanka munaasibada Madaxweyne Sahlework Zewde oo sheegtay in diblumaasiyadda Itoobiya ay soo martay marxalado kala duwan. Waxa kale oo ay sheegtay in Itoobiya ay leedahay taariikh dheer oo dastuuri ah, isla markaana ay xornimadeeda ilaalinaysay qarniyo badan, isla markaana ay tahay aasaasaha hay’ado iyo ururo badan oo caalami ah. Waxna ay tilmaamay in siyaasadda arrimaha dibadda ee dalalku ay tahay mid loga danleyah in lagu muujiyo dadalka u dalku somaray , waxayna sheegay in carwo bandhiggaka dublamaasiyadeed uu muujinayo sida ay Itoobiya u faca weyn tahay. Madax wayne Slwarqi Zade sheegay in madaxda iyo dublamaasiyiinta ay dadaal dheer u galeen sidii loo ilaalin lahaa danta qaranka Itoobiya iyo sharafta qaranka. Waxa ay intaa kusodartay in guulo dublamaasiyadeed oo ay Itoobiya ka faa’iidaysteen sannadihii la soo dhaafay, wuxuuna sheegay in si bari wanaag loo sameeyo ay tahay in la iska kaashado sidii loo xallin lahaa dhibaatooyinka nala soo wajahay. Sida uu sheegay ra’iisul wasaare ku xigeenka ahna wasiirka arrimaha dibadda mudane Demeke Mekonon, bandhiggan dublamaasiyadeed waxaa loogu talagalay in lagu xuso taariikhda diblumaasiyadeed ee Itoobiya, lagana sheekeeyo waxa hadda jira, laguna tilmaamo jihada mustaqbalka. Wuxuu sheegay in taariikhda dheer ee diblumaasiyadda Itoobiya ay muhiim u tahay in la ilaaliyo danaha qarankeena. Wuxuu sheegay in sida aan taariikhda ka baranay ay jiraan waxyaabo dalkeena ka jira oo aan si wanaagsan aan u ilaashano. Mudane Demeke ayaa sheegay in Itoobiya ay tahay dal awood leh oo shacab ay kunoolyihin leh, wuxuuna sheegay in midnimadeena gudaha ay tahay inaynu sii xoojino ugan hortagno cadaadiska caalamiga ah.
Warbixino Gaar Ah
Abuuritaanka Iskaashi Siman: Wajjiga Cusub ee Iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga
Dec 30, 2025 338
Xiriirka Afrika iyo Talyaaniga wuxuu bilaabmay dabayaaqdii qarnigii 19-aad. Heshiisyada nabadda ee uu Talyaanigu saxiixay 1947-kii waxay soo afjareen xukkunkii gumeysiga iyo awoodda siyaasadeed ee hal hay'ad. Kadib gumeysiga, xiriirka Talyaaniga iyo Afrika wuxuu ka wareegay xiriir laba geesood ah una wareegay iskaashi dhaqaale. Waxay ahayd xilli ay Afrikaanku si isa soo taraysa u sheegeen madax-bannaanidooda, Talyaaniguna uu dib u cusbooneysiiyay iskaashigiisii Afrika. Ka dib gumeysiga, iskaashiga Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ku koobnaa dhinaca dhaqanka. Iskaashiga ganacsiga iyo farsamada ayaa xaddidanaa. Tan iyo horraantii 1990-meeyadii, iskaashiga istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga ayaa koray. Kordhinta howlgallada diblomaasiyadeed iyo xafiisyada ganacsiga, iyo sidoo kale ballaarinta iskaashiga dhaqaale, waxay ahayd muujinta iskaashigan. Iskaashiga casriga ah ee Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ka gudbay gargaar una gudbay horumar wadaag ah. Diblomaasiyadda dhaqaale waxay xoojisay iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga ee labada dhinac. Iskaashiga horumarinta ayaa ka gudbay gargaarka una gudbay horumarinta. Marka laga eego amniga, maaraynta socdaalka iyo la dagaallanka argagixisada ayaa sidoo kale ah tusaalooyin iskaashi. Siyaasadda arrimaha dibadda ee Talyaaniga, iyadoo aqoonsanaysa caqabadaha soo maray Afrika iyo Talyaaniga, waxay diiradda saartay ilaalinta danaha guud ee labada dhinac. Dukumentiga siyaasadda ayaa xoogga saaraya muhiimadda saaxiibtinimo ee Afrika, kaas oo ku salaysan fikradda "diblomaasiyadda ku salaysan qiimaha iyo sharafta". Shirka Talyaaniga iyo Afrika, oo lagu qabtay Room sanadka 2024 T.Y, waa mid ka mid ah madalada ugu muhiimsan muddooyinkii ugu dambeeyay. Waxaa ka soo qayb galay wakiillo ka socda 45 waddan oo Afrikaan ah, hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika iyo Midowga Yurub, hay'adaha caalamiga ah iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Shirka waxaa la qabtay intii uu Talyaaniga ahaa madaxweynaha Kooxda Toddobada, xoojinta ka-qaybgalka Talyaaniga ee Afrikana waxay noqotay diiradda ugu weyn ee siyaasadeeda arrimaha dibadda. Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni ayaa shirka ku tilmaamtay aragti cusub oo ku saabsan iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga, iskaashi u dhexeeya dadka siman. R/W Meloni waxay sheegtay in xilligii caawimaadda iyo gargaarka ay dhammaatay oo uu soo ifbaxayo xilli cusub oo iskaashi ah, oo ku salaysan horumarinta wadaagga ah iyo danaha la wadaago. Moussa Faki Mahamat, oo markaas ahaa Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, ayaa soo dhaweeyay isbeddelka siyaasadeed ee cusub ee Talyaaniga, isagoo sheegay in Afrika ay u baahan tahay wax ka badan ereyo: iskaashi dhab ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in isbeddelka siyaasadeed uu diiradda saaro abuurista adduun caddaalad iyo sinnaan leh. Talyaanigu waa inuu ballanqaadyadiisa u rogaa ficillo, ayuu yiri Mahamat. Mid ka mid ah hindisayaasha muhiimka ah ee lagu soo bandhigay shir-madaxeedka ayaa ahaa Qorshaha Mattei. Qorshaha Mattei, oo uu daah-furtay Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni, wuxuu higsanayaa inuu xoojiyo iskaashiga dhaqaale iyo horumarineed ee Talyaaniga uu la leeyahay Afrika. Qaab-dhismeedka istaraatiijiyadeed ee 5.5 bilyan oo Yuuro ayaa loogu magac daray Enrico Mattei, aasaasihii shirkadda saliidda iyo gaaska qaranka ee Talyaaniga. Qorshaha ayaa la sheegay inuu mudnaanta siinayso iskaashiga dhaqaale ee muddada dheer la leh Afrika halkii ay ka ahaan lahayd gargaarka muddada gaaban. Ujeeddooyinka ugu waaweyn ee qorshaha ayaa ah in la taageero kobaca dhaqaalaha Afrika, la abuuro shaqooyin, la dhiirrigeliyo Afrika sidii shirkad tamarta u iibisa Yurub, wax ka qabashada caqabadaha dhaqaale ee Afrika iyo joojinta socdaalka aan caadiga ahayn, iyo in la kobciyo dhaqanka faa'iidada iyo iskaashiga labada dhinac ah oo ka baxsan samafalka. Qorshaha Matei ee afarta sano ah waxaa si wanaagsan u arkay Afrikaanka, waxaana la ogaaday in loo baahan yahay ballanqaad siyaasadeed oo xooggan si qorshaha loogu beddelo natiijooyin la taaban karo. Xogaha rasmiga ah ayaa muujinaya in ganacsiga u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga uu gaaray 59.5 bilyan oo Yuuro sannadkii 2023 T.Y, taasna waxay tilmaamaysaa in Ganacsigu si joogto ah u kobcayo. Dalalka Afrika waxay inta badan u dhoofiyaan gaaska dabiiciga ah, saliidda cayriin, birta, iyo agabyada wax soo saarka warshadaha Talyaaniga. Mashiinnada iyo qalabka warshadaha, alaabada warsahdahaha iyo kuwa la soo saaray, iyo qalabka korontada ayaa ka mid ah agabyada ugu badan uu Talyaaniga u dhoofiyo Afrika. Marka laga hadlayo ganacsiga guud, Talyaanigu wuxuu leeyahay saamiga ugu badan ee wadarta guud. Ganacsiga, maalgashiga, kheyraadka dabiiciga ah, tamarta, kaabayaasha dhaqaalaha, gaadiidka, waxbarashada, cilmi-baarista, caafimaadka, tignoolajiyada, maaraynta socdaalka, amniga iyo maamulka ayaa ka mid ah waaxyada uu iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga u badan yahay. Shirka 2026 ee Afrika iyo Talyaaniga ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa bartamaha cirir 2018 T.I. Addis Ababa waa xarunta Midowga Afrika iyo caasimadda qaaradda. Tani waxay ka dhigaysaa shir madaxeedka mid muhiim u ah Afrika. Itoobiya waxay taariikh ahaan door hoggaamineed ka ciyaartay siyaasadda Afrikaanka. Hadda waxay martigelinaysaa dhowr dhacdo oo heer goboleed, qaaradeed iyo caalami ah. Waxaa la filayaa inay sii xoojiso iskaashiga labada dhinac. Hirgelinta Qorshaha Mattei, iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga, kordhinta saamaynta Afrika, qaadashada mowqif adag oo ku saabsan arrimaha xasaasiga ah oo ay ku jiraan socdaalka, iyo saxiixidda heshiisyada iskaashiga iyo isfahamka ayaa ah natiijooyinka Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga. Shirka Afrika iyo Talyaaniga ayaa la filayaa inuu furo bog cusub oo iskaashi ah oo u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga, iyadoo lagu dhisayo xiriirkii taariikhiga ahaa ee hore, iskaashiga dhaqaale ee sii kordhaya iyo ballanqaadka wax ka qabashada caqabadaha guud. Shirka, oo lagu qabtay Addis Ababa, oo ah xarunta diblomaasiyadda Afrika, waa fursad wanaagsan oo lagu abuuri karo iskaashi ay hoggaaminayaan Afrika iyo kordhinta ka qaybgalka Afrika.
Madasha Ganacsiga Afrika ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa.
Dec 30, 2025 382
Addis Ababa; Xoorreey 21/2018 (ENA):- Madasha Ganacsiga Afrika markeedi 9-aad ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa Cirir 9 iyo 10, 2018 T.I. Guddiga Dhaqaalaha Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA), oo kaashanaya Guddiga Midowga Afrika iyo daneeyayaasha kale, ayaa qabanqaabinaya madasha. Madashu waxa ay ka garab socon doontaa Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika oo ka dhici doona Addis Ababa bisha Cirir. "Maalgelinta Mustaqbalka Afrika; Shaqooyinka iyo Hal-abuurka lagu keenayo Isbeddel Waara" waa dulucda madasha. Madasha Ganacsiga Afrika waa madal qaaradeed oo heer sare ah oo sannadle ah oo diiradda saarta horumarinta iyo kobaca dhaqaalaha Afrika, sida laga soo xigtay xogta ay heshay ENA. Madashu waxay isu keentaa hoggaamiyeyaasha Afrika, maalgashadayaasha, jilayaasha waaxda gaarka loo leeyahay iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Madashu waxay ka wada hadli doontaa siyaabaha loo kordhin karo iskaashiga iyo maalgashiga, gaar ahaan iyada oo loo marayo iskaashiga dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo ballaarinta fursadaha maalgelinta. Fursadaha shaqo, dhisidda nidaam hal-abuur oo ku habboon qaaradda iyo furitaanka kartida hal-abuurka Afrika ayaa ka mid noqon doona ajendaha looga hadlayo madasha. Waxaa fiiro gaar ah loo yeelan doonaa warshadaha dhijitaalka ah, shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah, iyo qaybta hal-abuurka Afrika ee sii kordheysa. Hindise-sharciyeedyo iyo qaab-dhismeedyo kala duwan ayaa lagu soo bandhigi doonaa madasha. Qaab-dhismeedka Awood-siinta iyo Isbeddelka Dhalinyarada Afrika, kaas oo isku xira hal-abuurka dhalinyarada iyo helitaanka maaliyadda, ayaa la bilaabi doonaa. Nidaamka ay samaysay ICA ee la socodka hirgelinta ballanqaadyada maalgelinta dadweynaha iyo kuwa gaarka loo leeyahay ayaa sidoo kale lagu bilaabi doonaa oo lagu hirgelin doonaa madasha. Madashan oo socon doonta laba maalmood waxay ka koobnaan doontaa madasha hoggaamiyeyaasha Afrika iyo doodo ay yeelan doonaan khubaradu. Waxaa sidoo kale la qaban doonaa madal la isugu xirayo shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah iyo hal-abuurayaasha iyo maalgashadayaasha. Munaasabadda waxaa sidoo kale la filayaa inay gacan ka geysato isu beddelka ballanqaadyada mashaariic dhaqaale oo la taaban karo. Madasha Ganacsiga Afrika waxay door istaraatiijiyadeed ka ciyaareysaa gaaritaanka Yoolalka Horumarinta Waarta iyo Ajandaha 2063, sida lagu sheegay warbixinta.
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay
Dec 2, 2025 432
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay dalkeenu wuxuu gaaray guul diblomaasiyadeed oo weyn isagoo ka qaybgalay shirkii ugu horreeyay ee G20 oo ay martigelisay Koonfur Afrika. Ka qaybgalka Ra'iisul Wasaaraha ee shirka ayaa u adeegay kor u qaadista danaha qaranka Itoobiya iyo xoojinta codka wadajirka ah ee Afrika. Tani waxay xaqiijinaysaa saameynta sii kordheysa ee qaaradda ee arrimaha caalamiga ah. Mashruuca Horumarinta Waraabka iyo Hawlaha Horumarinta Dalxiiska Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa dib u eegay horumarka Mashruuca Horumarinta Waraabka Megech intii uu booqanayay magaalada Gondar ee deegaanka Amxaarada. Mashruucu wuxuu daboolayaa dhul dhan 870 hektar waxaana la filayaa inuu waraabiyo 17,000 hektar oo dhul ah. Guud ahaan, Biyo-xireenka Megech, marka la dhammeeyo, wuxuu si weyn u kordhin doonaa wax soo saarka beeraha ee deegaanka. Ra'iisul Wasaare Abiy, isagoo sii wada booqashadiisa magaalada Gondhar, wuxuu furay qasriga Fasil Gibi oo la dayactiray iyadoo ay weheliso Marwada Koowaad ee Zinash Tayachew iyo mas'uuliyiin sare oo dowladda ka tirsan. Shaqada dayactirka ballaaran ee laga sameeyay goobta ayaa neef cusub ku abuurtay goobta dhaxalka iyadoo la ilaalinayo taariikhdeeda jirta iyo hagaajinta quruxdeeda iyo helitaankeeda. Shaqada dayactirka waxaa ka mid ahaa dayactirka qaab-dhismeedka dhismaha ee qasriga, hagaajinta waddooyinka lugta, iyo soo celinta dhismayaasha muhiimka ah iyadoo la adeegsanayo agab dhaqameed sida geed kedar ah iyo wattle si loo ilaaliyo muuqaalka iyo dareenka gaarka ah ee goobta. Xarumaha booqdayaasha ayaa sidoo kale si weyn loo casriyeeyay. Xarun dalxiis oo cusub ayaa sidoo kale la furay. Musqulo casri ah, nalalka la hagaajiyay iyo nidaamyada amniga ayaa sidoo kale la rakibay. Qasriyada imbraadoor Fasil, imbraadoor Yohannes I iyo imbraadoor Iyasu I si taxaddar leh ayaa loo dayactiray, iyo sidoo kale buundooyinka, musqulaha, albaabada taariikhiga ah, iwm. Intaa waxaa dheer, in ka badan 40,000 oo mitir oo laba jibbaaran oo shaqo dhul-beereed ah ayaa la sameeyay. Tani waxay abuurtay jawi soo jiidasho leh oo loogu talagalay booqdayaasha. Shaqada dayactirka oo dhan waxay qaadatay wax ka yar hal sano waxaana loo sameeyay si loo ilaaliyo goobtan taariikhiga ah iyo dhaqanka ee cajiibka ah muddada dheer. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale bilaabay doonta Gorgora Tananesh II. Iyada oo qaadi karta in ka badan 180 rakaab ah, Tananesh waxay safarka Gorgora Eco Lodge ka dhigaysaa mid ku habboon dalxiiska, madadaalada iyo sahaminta deegaanka dabiiciga ah ee cajiibka ah ee Harada Tana. Sidoo kale, intii uu ku sugnaa magaalada Bahir Dar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar iyo shaqooyinka socda si magaalada looga dhigo mid ku habboon waaxda dalxiiska. Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa sidoo kale arkay in Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar loo casriyeynayo heerarka uu dejiyay Xiriirka Kubadda Cagta Afrika (CAF). Garoonka wuxuu qaadi karaa 52,000 oo daawadayaal ah, rakibidda kuraasta iyo cawskana waa la dhammeeyay. Shaqooyinka kale ee kaabayaasha dhaqaalaha ee garoonka, oo ay ku jiraan nalalka, ayaa sidoo kale si degdeg ah loo fulinayaa. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Fele Gion Resort, kaas oo lagu dhisayo saldhigga Gorgora Eco Resort ee xeebta Harada Tana ee Bahir Dar; wuxuu xilligaas sheegay in goobta dalxiiska aysan kaliya kicin doonin dalxiiska magaalada laakiin sidoo kale ay abuuri doonto fursado shaqo oo loogu talagalay dhalinyaro badan. Dhanka kale, isla bishaas, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu booqday magaalada Misi, oo ah xarunta Maamulka Aagga Qowmiyadaha Oromada ee Deegaanka Amxaarada. Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada magaalada ee ka socota ay marayso marxalad hore, laakiin waddada baaskiillada ee 1.3-kiiloomitir iyo marinnada lugeynaya waa kuwo lagu ammaano. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada ay muujinayso in fikradda ah in la casriyeeyo goobaha dadweynaha laga hirgelinayo dhammaan heerarka kala duwan ee Itoobiya. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale booqday Warshadda Horumarinta Beeraha ee Isku-dhafan ee Elfora Agro-Industry, taas oo gacan ka geysanaysa horumarka waara ee magaalada. Waxsoosaarka Itoobiya iyada oo loo marayo Sirdoonka Macmalka ah (AI) Ka dib markii la raray Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya (EAI), Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (PhD) ayaa booqday xarunta wuxuuna arkay hawlaheeda. Intii uu ku guda jiray booqashadiisa, wuxuu sheegay in sannad gudaheed, uu awooday inuu u abuuro jawi aad u raaxo leh shaqaalihiisa isagoo muujinaya isbeddello dhisme oo cajiib ah iyo farshaxan casri ah oo goobta shaqada ah. Hay'addu waxay fulinaysaa kaalinteeda hoggaamineed ee qaybaha caafimaadka, beeraha, iyo adeegga shantii sano ee la soo dhaafay, waxayna horumarinaysaa awooddeeda ku aaddan xisaabinta daruuraha, xogta waaweyn, macdan qodista xogta, robotics-ka, iyo teknoolojiyadaha is-dhexgalka. Ra'iisul Wasaaraha ayaa sheegay in Xarunta Bilaabidda Sirdoonka Macmalka ah ee dhawaan la bilaabay ay siin doonto muwaadiniinta fursad ay fikrad ku yimaadaan, ku abuuraan tusaalooyin, ku celceliyaan, oo ay kula xiriiraan maalgashadayaasha shirkadaha gaarka loo leeyahay; wuxuu tilmaamay in 200 oo abuureyaal fikradeed ay ka faa'iideysteen fursaddan ilaa hadda. Isla bishaas, Golaha Wasiirrada, ka dib dood ballaaran, waxay si wadajir ah u go'aansadeen in la hirgeliyo Istaraatiijiyadda Itoobiya ee Dijitaalka ah 2030 laga bilaabo taariikhda ay ansixisay Golaha. Shirkii G20 Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) wuxuu si guul leh u raacay ballanqaadyo diblomaasiyadeed oo laba geesood ah iyo kuwo dhinacyo badan leh oo xaqiijinaya danaha istaraatiijiyadeed ee Itoobiya ee Shirkii G20 ee ay martigelisay Koonfur Afrika. Ra'iisul Wasaaraha ayaa la kulmay Madaxweynaha dalka martida loo yahay, siyril Ramafosa, habeenka shir-madaxeedka. Sidoo kale, intii uu socday shirka, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu kala hadlay Agaasimaha Guud ee IMF Kristalina Georgieva isbeddellada dhaqaale ee adduunka, dib-u-habaynta dhaqaalaha ee Itoobiya, iyo fursadaha lagu xoojinayo iskaashiga si loo taageero kobaca waara oo loo dhan yahay. Wuxuu sidoo kale la kulmay Madaxweynaha cusub ee Bangiga Horumarinta Afrika, Dr. Cidi Cuud Tah, si uu ugala hadlo doorka muhiimka ah ee Bangiga uu ku leeyahay horumarinta kobaca loo dhan yahay ee Afrika oo dhan. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu la kulmay hoggaamiyeyaal dhowr ah oo ku sugnaa shirka si ay uga wada hadlaan iskaashiga labada dhinac iyo kan istaraatiijiyadeed, oo ay ku jiraan Amiirka Dhaxalka ah ee Abu Dhabi, Madaxweynaha Turkiga, Madaxweynaha Finland, Madaxweynaha Faransiiska, iyo Ra'iisul Wasaaraha Jarmalka. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Norway, iyo sidoo kale hoggaamiyeyaasha Hindiya, Vietnam, Kuuriyada Koonfureed, iyo Australia. Wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Boqortooyada Ingiriiska, Madaxweynaha Brazil, Ra'iisul Wasaaraha Netherlands, Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga, iyo Madaxweyne Ku-xigeenka Indonesia. Wadahadalladooda waxaa ka mid ahaa iskaashiga ilaalinta cimilada, casriyeynta beeraha iyadoo diiradda la saarayo ganacsiga iyo madaxbannaanida cuntada oo ah mudnaanta koowaad, iyo horumarinta dhaqaalaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha. Ra'iisul Wasaare Abiy: Intii uu socday Shirkii G20, wuxuu kala hadlay Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres siyaabaha loo xoojin karo danaha caalamiga ah iyo xoojinta danaha la wadaago sida ficilka cimilada, nabadda iyo amniga, iyo horumarka waara. Waxay sidoo kale ka wada hadleen taageerada ay Itoobiya siin karto maadaama ay tahay dalka martigelinaya COP32. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in la sii xoojiyo iskaashiga dhinacyo kala duwan la yeeshaan Madaxweynaha Golaha Yurub Antonio Costa si loo xoojiyo xiriirka Itoobiya iyo Midowga Yurub. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Isla kulanka labada dhinac, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Madaxweynaha CAF Dr. Patrice Motsepe iyo Madaxweynaha Bangiga Adduunka Ajayi Banga. Wadahadal Diblomaasiyadeed oo lala yeeshay Hoggaamiyeyaasha Malaysia iyo Singapore Bishii Nofeembar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu martigeliyay Ra'iisul Wasaaraha Malaysia Dato' Seri Anwar bin Ibrahim iyo Ra'iisul Wasaaraha Singapore Lawrence Wong oo ku sugan Qasriga Qaranka. Labada booqasho waxaa ka mid ahaa xaflad geed beeris ah, booqashooyin lagu tagay Matxafka Qasriga, iyo wadahadallo laba geesood ah. Itoobiya iyo Singapore waxay saxiixeen heshiisyo ku saabsan tababarka xirfadaha iyo ganacsiga kaarboonka. Sidoo kale, Itoobiya iyo Malaysia waxay saxiixeen dukumentiyo ku saabsan dalxiiska, caafimaadka, adeegyada gaadiidka cirka, iyo iskaashiga magaalooyinka. Booqashooyinkan waxay iftiimiyeen iskaashiga sii kordhaya ee Koonfur-bari Aasiya. Xulashada Itoobiya ee COP 32 Ka dib magacaabista Dr. Gideon Timothy, Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, oo ah Madaxweynaha COP 32; Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa ka qayb galay kulan ay yeesheen Guddiga Isku-dubaridka Qaranka si loo isku dubbarido hawlaha muhiimka ah ee diyaarinta. Kulanka ayaa muujiyay sida ay dawladdu uga go'an tahay inay hubiso in Itoobiya ay martigeliso COP 32 isla markaana ay qabato shir loo dhan yahay oo si wanaagsan loo diyaariyay. Guud ahaan, bilihii Dirir iyo Gudba 2018 T.I, hoggaanka Ra'iisul Wasaare Abiy ee ku aaddan kor u qaadista mashaariicda waraabka, horumarinta dalxiiska, iyo isticmaalka Garaadka macmalka ah ee Itoobiya, iyo sidoo kale kor u qaadista diblomaasiyadda dalka, ayaa ahaa mid miro dhal ah. Dabayaaqadii bisha, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu la kulmay Jeneraal Dougvin R. M. Anderson, oo ah Taliyaha Taliska Mareykanka ee Afrika, si uu uga wada hadlo arrimaha amniga gobolka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Tallaabooyinka lagu xoojinayo nidaamka siyaasadeed lagu horumarinayo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa guulo wax ku ool ah laga gaaray— Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr)
Jun 5, 2025 1717
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 28/2017 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr) ayaa sheegay in tallaabooyinka ay dowladda qaaday si ay u ballaariso nidaamka siyaasadeed looguna horumariyo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa natiijooyin wanaagsan laga gaaay. Ra’iisul Wasaaraha oo u waramay Telefishinka Qaran ee Itoobiya ETV ayaa si faahfaahsan uga warramay caqabadihii iyo duruufihii adkaa ee ku hor gudbanaa xukuumaddiisa markii ay xilka la wareegeen. Wuxuu xusay in xilligaasi Itoobiya ay ahayd dal deyn xooggan lagu leeyahay, mashaariic waaweyn oo hakad ahaa ay jireen, hay’ado awooddou daciiftay, sharciyo dhib keeni kara iyo musuqmaasuq baahsan oo hareeyay dalka. Wuxuu sheegay in kala duwanaanta aragtida siyaasadeed uu xilligaasi sabab u noqday xaalado fowdo iyo khalkhal siyaasadeed. Tallaabooyinka adag ee xukuumaddu qaaday ayuu sheegay inay ahaayeen kuwo lagama maarmaan u ah sidii looga bixi lahaa caqabadahaasi culus. Wuxuu si gaar ah u xusay in dowladda ay awoodday in ay bixiso lacag qalaad oo badan si loo sii wado dhismaha biyo-xireenka weyn ee Abaay (GERD), taasoo ay ka go’nayd in aan la joojin. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale muujiyey in tallaabooyinka lagu ballaarinayo madasha siyaasadeed iyo horumarinta dimuqraadiyadda aysan ahayn kuwo sahlan. Wuxuu sheegay in xabsiyada laga sii daayay maxaabiis siyaasadeed iyo in xoogag mucaarad ah oo dibadda joogay la keeno gudaha dalka, taas oo ka mid ahayd go’aamadii adkaa ee la qaatay. Wuxuu tilmaamay in go’aamadaas aysan ahayn kuwo khasaare wata, balse ay ka dhasheen faa’iidooyin la taaban karo. Ugu dambayntii, wuxuu sheegay in tallaabooyinkaasi ay door weyn ka ciyaareen sidii Itoobiya u noqon lahayd dal leh hannaan xasilloon, haybad iyo jiho siyaasadeed oo la hubo. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7308
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 4997
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4917
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4817
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4564
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7308
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 4997
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4917
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4817
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
Waxaa guud ahaan magaalada Addis Ababa laga macnuucay gaadiidka mootooyinka ilaa inta uu ka dhammaanayo shirka Midowga Afrika
Feb 11, 2026 66
Addis Ababa, Cirir 3/2018 (ENA): Waxaa la shaaciyey in ilaa dhammaadka shirka Hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika, magaalada Addis Ababa laga mamnuucay in mootooyinka lagu wado. Sida ku cad warka uu Xafiiska Gaadiidka ee Addis Ababa usoo dirayo wakaaladda, mamnuucidan ayaa bilaaban doonta berri waaberiga 4-ta Cirir waxayna socon doontaa ilaa iyo Talaadada, 10-ka Cirir 2018. Xakamayntan ayaa waxa aynan saamaynayn hay’adaha ka shaqeeya amniga iyo taraafikada, waxaana mulkiilayaasha iyo darawallada mootooyinka lagu booriyey inay si dulqaad leh u raacaan xeerkan ilaa waqtiga uu dhamaado. Xafiiska ayaa intaa ku daray in tallaabo adag laga qaadi doono cid kasta oo jabisa awaamiirtan. Shirka joogtada ah ee Golaha Fulinta ee 48-aad ee berri furmaya iyo shirka 39-aad ee Hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika ayaa 7 iyo 8-ka Cirir lagu qaban doonaa Addis Ababa.
Mashruuca Korontada Dabaysha ee Ayshica-2 ayaa si rasmi ah la daahfuray
Feb 1, 2026 159
Addis Ababa, Dharabley 23/2018 (ENA): Itoobiya ayaa si rasmi ah u daahfurtay Mashruuca Korontada Dabaysha ee Ayshica-2, taas oo ka dhigan guul weyn oo taariikhi ah oo laga gaaray waaxda tamarta, sida uu sheegay Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha. Qoraal uu Xafiiska Ra’iisul Wasaaruhu ku baahiyay bartiisa baraha bulshada ayaa lagu sheegay in daahfurka mashruuca Ayshica-2 uu Itoobiya u diiwaangeliyay guul weyn oo cusub, isla markaana bog cusub ka furay horumarinta tamarta dalka. Sidoo kale waxaa la sheegay in natiijadani ay tahay astaan muujinaysa tallaabada muhiimka ah ee Itoobiya qaaday si ay u ballaariso fursadaha tamarta la cusboonaysiin karo. Iyadoo la tixgelinayo in helitaanka tamar joogto ah uu laf-dhabar u yahay dhaqaale ku dhisan tignoolajiyada, mashruucan weyn wuxuu si cad u muujiyay in Itoobiya ka go’an tahay inay riyooyinkeeda u beddesho ficil, balse ay sidoo kale leedahay awood ku filan oo ay ku hirgeliso himilooyinkeeda waaweyn. #XafiiskaRa'iisulWasaarahaItoobiya #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya