ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Qaab-dhismeedyo sharci ah oo lagu xoojinayo awoodda maaraynta kheyraadka biyaha ayaa la diyaarinayaa
Jan 27, 2026 15
Addis Ababa, Dharabley 19/2018 (ENA): Wasaaradda Biyaha iyo Tamarta ayaa sheegtay in la diyaarinayo qaab-dhismeedyo sharci ah oo awood u siinaya kor u qaadidda maaraynta kheyraadka biyaha. Wasiirka Biyaha iyo Tamarta Injineer Habtamu Itafaa (Dr.) ayaa sheegay in Itoobiya ay waddo hawlo kala duwan oo lagu xoojinayo awoodda maaraynta kheyraadka biyaha. Wuxuu tilmaamay in mid ka mid ah tallaabooyinka ugu muhiimsan ay tahay dejinta iyo dhaqan-gelinta sharciyo xoojinaya maamulka biyaha. Wasiirku wuxuu xusuusiyay in sanadkii hore la ansixiyay xeerka Golaha Wabiyada si loo suurtageliyo maarayn sax ah oo kheyraadka biyaha ah. Si xeerkaas loo dhaqan-geliyo, ayuu sheegay in la wado shaqo ururin talo iyo diyaarin xeer-hoosaadyo, iyadoo deegaannada si buuxda looga qaybgelinayo. Waxaa kale oo uu caddeeyay in xeerku fursad u abuuro in si wadajir ah loo dhiso loona maamulo biyo-xireenno iyo kaabayaal wabiyo oo leh dan guud, isla markaana uu door muhiim ah ka qaato ilaalinta joogtada ah ee hareeraha ilaha biyaha iyo biyo-xireennada. Maadaama qaab-dhismeedka sharcigu yahay mid lama huraan ah, wasiirku wuxuu sheegay in la sii diyaarin doono sharciyo kale oo xoojinaya awoodda maamulka kheyraadka biyaha. Isla mar ahaantaas, wasaaraddu waxay ku hawlan tahay dib-u-habeyn lagu sameynayo hay’adaha biyaha si wax looga qabto caqabadaha ka jira adeegyada biyaha, iyadoo arrintan si gaar ah diiradda loo saaray. Dhanka adeegyada biyaha magaalooyinka, wasiirku wuxuu sheegay in la qaadayo tallaabooyin lagu xoojinayo bixinta adeegga, oo ay ka mid yihiin dhisidda guddiyada biyaha ee magaalooyinka, wacyigelinta bulshada, iyo hubinta in waaxda ay hoggaamiyaan xirfadlayaal aqoon leh. Wuxuu intaa ku daray in dalka laga hirgelinayo mashaariic sifeynaya bulaacadaha 22 magaalo, kuwaas oo looga golleeyahay in laga hortago in wasakhda si toos ah ugu shubanto webiyada ama ay ku milanto biyaha nadiifka ah, isla markaana dib loo nadiifiyo si loogu adeegsado beeraha. Dhanka kale, wasiirku wuxuu sheegay in horumar wanaagsan laga sameeyay bixinta biyaha la cabo iyo waaxda tamarta, isagoo si gaar ah u ammaanay hawlaha ay bulshada ka qaybqaadatay ee laga hirgeliyay deegaanka Oromiya, kuwaas oo uu ku tilmaamay kuwo dhiirrigelin leh. Sidoo kale, wuxuu xusay in deegaanka Bartamaha Itoobiya uu natiijooyin wax ku ool ah ka gaaray ballaarinta tiknoolajiyada gaaska dabiiciga ah. Si loo yareeyo dib u dhacyada ka jira dhismaha mashaariicda biyaha, wasiirku wuxuu caddeeyay in tallaabo sharci ah laga qaadayo qandaraaslayaasha muujinaya waxqabad liita, oo ay ku jirto joojinta heshiisyada. Ugu dambeyn, waxaa la xusay in Wasaaradda Biyaha iyo Tamarta iyo xafiisyada biyaha iyo tamarta ee deegaannada ay ku yeesheen magaalada Naqamte kulan lagu qiimeeyay waxqabadka qorshaha lixda bilood ee la soo dhaafay. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Qalabka caafimaad ee casriga ah ayaa si muuqata u wanaajinaya tayada adeegyada
Jan 27, 2026 15
Addis Ababa, Dharabley 19/2018 (ENA): Wasaaradda Caafimaadka ayaa sheegtay in qalabka iyo agabka caafimaad ee casriga ah ee la gaarsiinayo xarumaha caafimaadka ay si dhab ah u wanaajinayaan tayada adeegyada la bixiyo. Hay’adda Adeegga Bixinta Daawooyinka dalka ayaa, iyadoo kaashanaysa Wasaaradda Caafimaadka, gaarsiisay mashiinno iyo qalab caafimaad Maamulka Magaalada Addis Ababa, Maamulka Diri Dhaba iyo deegaano kala duwan oo dalka ah. Munasaabaddaas waxaa lagu wareejiyay 81 mashiin oo shaybaareed oo loo yaqaan “CBC”, qalab caafimaad oo kale iyo walxo shaybaar. Wasiiru Dowlaha Caafimaadka Frehiwot Abebe ayaa sheegtay in dadaallada lagu xoojinayo nidaamka caafimaadka si uu u noqdo mid adag oo lagu kalsoonaan karo ay horseedeen natiijooyin la taaban karo. Waxay tilmaantay in mashiinnada iyo agabka caafimaad ee maanta la wareejiyay ay siinayaan nidaamka caafimaadka awood dheeraad ah oo wax ku ool ah. Sidoo kale, waxay carrabka ku adkeysay in agabkan ay kaalin muhiim ah ka qaadanayaan dhimista dhimashada hooyada iyo dhallaanka, ka hortagga cudurrada faafa iyo kuwa aan faafin, iyo daryeelka bukaanada si loo daweeyo loona badbaadiyo noloshooda. Waxay intaa ku dartay in qalabka caafimaadkani uu gacan ka geysanayo xaqiijinta tayada adeegyada caafimaadka iyo in la helo adeeg shaybaar oo casri ah oo si fudud loo gaari karo. Dhanka kale, Agaasimaha Guud ee Hay’adda Adeegga Bixinta Daawooyinka ee dalka, Dr. Cabdiqaadir Galgalo, ayaa sheegay in hay’addu ay si joogto ah ugu hawlan tahay ballaarinta helitaanka adeegyada caafimaadka iyadoo xarumaha caafimaadka siinaysa qalab caafimaad iyo daawooyin. Wuxuu xusay in hay’addu ay heshiisyo la saxiixatay in ka badan 5,000 xarumood, kuwaas oo ay si joogto ah u siiso agab caafimaad. Sidoo kale, waxa uu sheegay in hay’addu ay saxiixday heshiisyo cusub oo u oggolaanaya inay mustaqbalka dhow sii ballaariso bixinta qalab iyo agab caafimaad oo dheeraad ah oo la gaarsiinayo xarumaha caafimaadka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Waxaa xadhiga lagajaray mashruuc casri ah oo bakhaar qaboojiye ah iyo dhisme adeegyo badan bixinaya
Jan 27, 2026 13
Addis Ababa, Dharabley 19/2018 (ENA): Duqa Maamulka Magaalada Addis Ababa Adhaanaj Abebe ayaa si rasmi ah u daahfurtay una bilowday mashruuc casri ah oo ah bakhaar qaboojiye ah oo loogu talagalay khudaarta, miraha iyo wax-soo-saarka xoolaha, isla markaana leh dhisme adeegyo badan leh. Munaasabadda furitaanka waxaa ka soo qeyb galay Duqa magaalada Adhaanaj Abebe, Wasiirka Ganacsiga iyo Isku-xirka Gobolka Dr. Kassahun Gofe, iyo mas’uuliyiin kale oo heerar kala duwan ah. Mashruucan ayaa laga dhisay dhul ka badan 11,400 mitir oo laba jibbaaran, waxaana la sheegay inuu yahay bakhaarka qaboojiyaha iyo dhismaha adeegyada badan ee ugu weyn dalka marka loo eego baaxaddiisa. Waxaa lagu tilmaamay in mashruucu door weyn ka qaadan doono yareynta khasaaraha iyo qashinka dhaca ka dib marka wax-soo-saarka la goosto, xasillinta suuqa, iyo hubinta in khudaarta, miraha iyo wax-soo-saarka xoolaha ee dalka lagu soo bandhigo iyagoo ilaalinaya tayadooda dabiiciga ah, si loogu gudbiyo bulshada macaamiisha ah iyo suuqyada dibadda. Sidoo kale, Duqa magaalada Adhaanaj Abebe ayaa sheegtay in mashruucu u sahlayo bulshada macaamiisha ah inay helaan wax-soo-saar beeraha oo cusub isla markaana qiimo macquul ah leh. Waxay intaa ku dartay in mashruucu kaalin muuqata ka qaadan doono hubinta in beeraleydu ka faa’iideystaan wax-soo-saarkooda, isla markaana la soo gaabiyo silsiladda suuq-geynta. Duqa magaalada ayaa sidoo kale sheegtay in Maamulka Magaalada Addis Ababa uu sii xoojin doono taageerada uu bixiyo, gaar ahaan dhanka bixinta dhulka iyo taageerooyin kale, si mashruucan iyo kuwo la midka ahba u hirgalaan. Waxay carrabka ku adkeysay in mashruucu muhiim u yahay tayada wax-soo-saarka beeraha iyo kor u qaadidda tartanka suuqa. Ugu dambeyn, waxay u mahadcelisay hoggaamiyeyaasha, khubarada iyo hay’adaha ka qeyb qaatay hirgelinta mashruucan oo leh faa’iido qaran oo weyn, isla markaana kor u qaadaya tartanka caalamiga ah ee dalka ee dhinacan. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Danaha wadajirka ah ee Afrika ee helidda kursi joogto ah oo Golaha Ammaanka ah waxay xaqiijinayaan caddaalad taariikhi ah – Maxamuud Cali Yuusuf
Jan 27, 2026 14
Addis Ababa, Dharabley 19/2018 (ENA): Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika Maxamuud Cali Yuusuf ayaa sheegay in rabitaanka wadajirka ah ee Afrika ee ku aaddan helidda xubinimo joogto ah oo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ah uu yahay mid xaqiijinaya caddaalad taariikhi ah isla markaana suurtagelinaya sinnaanta. Waxa uu xusay in Afrika muddo dheer ka maqnaanshaha matalaad joogto ah ay su’aal gelinayso kalsoonida Golaha Ammaanka, isla markaana tani ay tahay cillad qaab-dhismeed oo u baahan in la saxo. Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa shalay qabtay kulan heer sare ah oo dood dadweyne ah. Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika ayaa khudbad uu si fogaan-arag ah uga jeediyay kulankaas ku sheegay in Afrika si adag u rumeysan tahay in caqabadaha caalamka aan lagu xallin karin si gooni-gooni ah. Maxamuud Cali Yuusuf waxa uu carrabka ku adkeeyay in sharciga caalamiga ah loo baahan yahay in loo dabaqo si la jaanqaadaysa fahamka taariikhda, gaar ahaan marka la eego raadadka gumeysiga iyo cadaalad-darrada qaab-dhismeed ee weli saameynta leh. Waxa uu intaa ku daray in ka go’naanta Afrika ee nabadda ay tahay mid dhab ah, isagoo tusaale u soo qaatay kaalinta ay ka qaadato hawlgallada nabad-ilaalinta, naf-hurnimada ciidamada ammaanka, mudnaanta la siiyo nidaamka sharciga halkii xoog laga adeegsan lahaa, iyo iskaashiga adag ee u dhexeeya Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay ee arrimaha nabadda. Inkasta oo Afrika wax badan ku biirisay nabadda iyo ammaanka caalamka, haddana Guddoomiyuhu wuxuu sheegay in cadaalad-darro weli ka jirto matalaadda ay ku leedahay fagaaraha caalamiga ah, taasoo noqotay dhibaato aasaasi ah. Afrika oo ka kooban 55 dal isla markaana leh qiyaastii 1.4 bilyan oo qof, ayuu yiri, weli ma helin kursi joogto ah Golaha Ammaanka tan iyo markii la aas aasay Qaramada Midoobay ku dhowaad 80 sano ka hor. Arrintan ayuu ku tilmaamay mid aan kaliya ahayn cadaalad-darro, balse sidoo kale dhaawacaysa kalsoonida Golaha. Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika waxa uu carrabka ku adkeeyay in danaha wadajirka ah ee Afrika ay yihiin helidda matalaad joogto ah oo Golaha Ammaanka ah, lana helo dhammaan xuquuqaha la socda. Tani, ayuu sheegay, waxay horseedi doontaa sinnaanta, wax-ku-oolnimo nidaamka caalamiga ah, iyo xaqiijinta caddaalad taariikhi ah. Sida ay sheegayso xogta laga helayo Midowga Afrika. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Addis Ababa waxay si joogto ah u sii wadi doontaa guulaha laga gaaray dhammaan dhinacyada si diiradda loo saaro ka faa’iideysiga muwaadiniinta— Adhaanaj Abebe
Jan 26, 2026 28
Addis Ababa, Dharabley 18/2018 (ENA): Duqa Magaalada Addis Ababa, Adhaanaj Abebe, ayaa sheegtay in magaalada ay si joogto ah u sii wadi doonto guulaha laga gaaray dhammaan dhinacyada, iyadoo si gaar ah diiradda u saari doonta in muwaadiniintu ka helaan faa’iidooyin dhammeystiran. Maamulka Magaalada Addis Ababa ayaa soo gabagabeeyay qiimeynta waxqabadka lixda bilood ee ugu horreeya sanadkan 2018 ee hawlaha dowladeed iyo kuwa xisbi, taas oo lagu qabtay Madxafka Xuska Guusha Adwa, iyadoo hal-ku-dhiggu ahaa “Addis Ababa oo dadaal ku gaareysa guul sarreysa”. Adhaanaj Abebe, khudbaddii gabagabada ahayd, waxay sheegtay in magaalada laga hirgeliyay mashaariic horumarineed oo casri ah oo ay ka mid yihiin waddooyin, biyo, horumarinta marinnada iyo hareeraha togaga, kuwaas oo qurux iyo bilic usoo kordhiyay caasimadda. Waxay sidoo kale tilmaantay in guulaha horumarineed ee lagu qurxiyay Addis Ababa ay sare u qaadeen doorka magaalada ee ah xarun shirar iyo kulammo caalami ah, isla markaana ay fursado shaqo u abuureen muwaadiniin badan, gaar ahaan kuwa ka shaqeeya dalxiiska. Duqa magaalada ayaa sheegtay in adeegyada laga hirgeliyay nidaamka “ Adeegga Hal-goob ee Mesob” ay si wax ku ool ah uga jawaabeen baahida muwaadiniinta ee maamul wanaagga, isla markaana ay kordhiyeen qanacsanaanta adeegyada. Waxay intaas ku dartay in adeegyada tabarucaadka ay xoojiyeen ka-qaybgalka shacabka iyo bahwadaagta horumarinta, isla markaana ay horseedeen natiijooyin la taaban karo oo xaqiijinaya ka faa’iideysiga dhammaan muwaadiniinta. Duqa magaalada ayaa sidoo kale xustay in sannadkan 2018 guulo muuqda laga gaaray horumarinta ku saleysan dadka, nidaamka sahayda wax-soo-saarka suuqa, xasillinta suuqa iyo dhimista sicir-bararka nolosha, dhismaha nabadda waarta, iyo dhinacyo kale oo horumarineed. Waxay sharaxday in guulaha horumarineed ee laga diiwaangeliyay dhammaan waaxyaha lixdii bilood ee la soo dhaafay ay yihiin natiijada go’aan adag oo hoggaamineed iyo wada-shaqeyn isku duuban. Duqa magaalada Adhaanaj Abebe ayaa xaqiijisay in lixda bilood ee soo socda ee sannadkan ay maamulka magaalada si xoogan u sii wadi doonaan guulaha horumarineed, si kor loogu qaado ka faa’iideysiga shacabka. Ugu dambeyn, waxay carrabka ku adkeysay in hoggaanka maamulka magaalada laga filayo inay sii xoojiyaan awoodda fulinta, ayna xoogga saaraan horumarinta guryaha, dalxiiska, maamul wanaagga, iyo ururinta dakhliga, si loo hubiyo in muwaadiniintu si buuxda uga faa’iideystaan dadaallada horumarineed. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Muuqaal Ahaan
Qaab-dhismeedyo sharci ah oo lagu xoojinayo awoodda maaraynta kheyraadka biyaha ayaa la diyaarinayaa
Jan 27, 2026 15
Addis Ababa, Dharabley 19/2018 (ENA): Wasaaradda Biyaha iyo Tamarta ayaa sheegtay in la diyaarinayo qaab-dhismeedyo sharci ah oo awood u siinaya kor u qaadidda maaraynta kheyraadka biyaha. Wasiirka Biyaha iyo Tamarta Injineer Habtamu Itafaa (Dr.) ayaa sheegay in Itoobiya ay waddo hawlo kala duwan oo lagu xoojinayo awoodda maaraynta kheyraadka biyaha. Wuxuu tilmaamay in mid ka mid ah tallaabooyinka ugu muhiimsan ay tahay dejinta iyo dhaqan-gelinta sharciyo xoojinaya maamulka biyaha. Wasiirku wuxuu xusuusiyay in sanadkii hore la ansixiyay xeerka Golaha Wabiyada si loo suurtageliyo maarayn sax ah oo kheyraadka biyaha ah. Si xeerkaas loo dhaqan-geliyo, ayuu sheegay in la wado shaqo ururin talo iyo diyaarin xeer-hoosaadyo, iyadoo deegaannada si buuxda looga qaybgelinayo. Waxaa kale oo uu caddeeyay in xeerku fursad u abuuro in si wadajir ah loo dhiso loona maamulo biyo-xireenno iyo kaabayaal wabiyo oo leh dan guud, isla markaana uu door muhiim ah ka qaato ilaalinta joogtada ah ee hareeraha ilaha biyaha iyo biyo-xireennada. Maadaama qaab-dhismeedka sharcigu yahay mid lama huraan ah, wasiirku wuxuu sheegay in la sii diyaarin doono sharciyo kale oo xoojinaya awoodda maamulka kheyraadka biyaha. Isla mar ahaantaas, wasaaraddu waxay ku hawlan tahay dib-u-habeyn lagu sameynayo hay’adaha biyaha si wax looga qabto caqabadaha ka jira adeegyada biyaha, iyadoo arrintan si gaar ah diiradda loo saaray. Dhanka adeegyada biyaha magaalooyinka, wasiirku wuxuu sheegay in la qaadayo tallaabooyin lagu xoojinayo bixinta adeegga, oo ay ka mid yihiin dhisidda guddiyada biyaha ee magaalooyinka, wacyigelinta bulshada, iyo hubinta in waaxda ay hoggaamiyaan xirfadlayaal aqoon leh. Wuxuu intaa ku daray in dalka laga hirgelinayo mashaariic sifeynaya bulaacadaha 22 magaalo, kuwaas oo looga golleeyahay in laga hortago in wasakhda si toos ah ugu shubanto webiyada ama ay ku milanto biyaha nadiifka ah, isla markaana dib loo nadiifiyo si loogu adeegsado beeraha. Dhanka kale, wasiirku wuxuu sheegay in horumar wanaagsan laga sameeyay bixinta biyaha la cabo iyo waaxda tamarta, isagoo si gaar ah u ammaanay hawlaha ay bulshada ka qaybqaadatay ee laga hirgeliyay deegaanka Oromiya, kuwaas oo uu ku tilmaamay kuwo dhiirrigelin leh. Sidoo kale, wuxuu xusay in deegaanka Bartamaha Itoobiya uu natiijooyin wax ku ool ah ka gaaray ballaarinta tiknoolajiyada gaaska dabiiciga ah. Si loo yareeyo dib u dhacyada ka jira dhismaha mashaariicda biyaha, wasiirku wuxuu caddeeyay in tallaabo sharci ah laga qaadayo qandaraaslayaasha muujinaya waxqabad liita, oo ay ku jirto joojinta heshiisyada. Ugu dambeyn, waxaa la xusay in Wasaaradda Biyaha iyo Tamarta iyo xafiisyada biyaha iyo tamarta ee deegaannada ay ku yeesheen magaalada Naqamte kulan lagu qiimeeyay waxqabadka qorshaha lixda bilood ee la soo dhaafay. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Qalabka caafimaad ee casriga ah ayaa si muuqata u wanaajinaya tayada adeegyada
Jan 27, 2026 15
Addis Ababa, Dharabley 19/2018 (ENA): Wasaaradda Caafimaadka ayaa sheegtay in qalabka iyo agabka caafimaad ee casriga ah ee la gaarsiinayo xarumaha caafimaadka ay si dhab ah u wanaajinayaan tayada adeegyada la bixiyo. Hay’adda Adeegga Bixinta Daawooyinka dalka ayaa, iyadoo kaashanaysa Wasaaradda Caafimaadka, gaarsiisay mashiinno iyo qalab caafimaad Maamulka Magaalada Addis Ababa, Maamulka Diri Dhaba iyo deegaano kala duwan oo dalka ah. Munasaabaddaas waxaa lagu wareejiyay 81 mashiin oo shaybaareed oo loo yaqaan “CBC”, qalab caafimaad oo kale iyo walxo shaybaar. Wasiiru Dowlaha Caafimaadka Frehiwot Abebe ayaa sheegtay in dadaallada lagu xoojinayo nidaamka caafimaadka si uu u noqdo mid adag oo lagu kalsoonaan karo ay horseedeen natiijooyin la taaban karo. Waxay tilmaantay in mashiinnada iyo agabka caafimaad ee maanta la wareejiyay ay siinayaan nidaamka caafimaadka awood dheeraad ah oo wax ku ool ah. Sidoo kale, waxay carrabka ku adkeysay in agabkan ay kaalin muhiim ah ka qaadanayaan dhimista dhimashada hooyada iyo dhallaanka, ka hortagga cudurrada faafa iyo kuwa aan faafin, iyo daryeelka bukaanada si loo daweeyo loona badbaadiyo noloshooda. Waxay intaa ku dartay in qalabka caafimaadkani uu gacan ka geysanayo xaqiijinta tayada adeegyada caafimaadka iyo in la helo adeeg shaybaar oo casri ah oo si fudud loo gaari karo. Dhanka kale, Agaasimaha Guud ee Hay’adda Adeegga Bixinta Daawooyinka ee dalka, Dr. Cabdiqaadir Galgalo, ayaa sheegay in hay’addu ay si joogto ah ugu hawlan tahay ballaarinta helitaanka adeegyada caafimaadka iyadoo xarumaha caafimaadka siinaysa qalab caafimaad iyo daawooyin. Wuxuu xusay in hay’addu ay heshiisyo la saxiixatay in ka badan 5,000 xarumood, kuwaas oo ay si joogto ah u siiso agab caafimaad. Sidoo kale, waxa uu sheegay in hay’addu ay saxiixday heshiisyo cusub oo u oggolaanaya inay mustaqbalka dhow sii ballaariso bixinta qalab iyo agab caafimaad oo dheeraad ah oo la gaarsiinayo xarumaha caafimaadka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Waxaa xadhiga lagajaray mashruuc casri ah oo bakhaar qaboojiye ah iyo dhisme adeegyo badan bixinaya
Jan 27, 2026 13
Addis Ababa, Dharabley 19/2018 (ENA): Duqa Maamulka Magaalada Addis Ababa Adhaanaj Abebe ayaa si rasmi ah u daahfurtay una bilowday mashruuc casri ah oo ah bakhaar qaboojiye ah oo loogu talagalay khudaarta, miraha iyo wax-soo-saarka xoolaha, isla markaana leh dhisme adeegyo badan leh. Munaasabadda furitaanka waxaa ka soo qeyb galay Duqa magaalada Adhaanaj Abebe, Wasiirka Ganacsiga iyo Isku-xirka Gobolka Dr. Kassahun Gofe, iyo mas’uuliyiin kale oo heerar kala duwan ah. Mashruucan ayaa laga dhisay dhul ka badan 11,400 mitir oo laba jibbaaran, waxaana la sheegay inuu yahay bakhaarka qaboojiyaha iyo dhismaha adeegyada badan ee ugu weyn dalka marka loo eego baaxaddiisa. Waxaa lagu tilmaamay in mashruucu door weyn ka qaadan doono yareynta khasaaraha iyo qashinka dhaca ka dib marka wax-soo-saarka la goosto, xasillinta suuqa, iyo hubinta in khudaarta, miraha iyo wax-soo-saarka xoolaha ee dalka lagu soo bandhigo iyagoo ilaalinaya tayadooda dabiiciga ah, si loogu gudbiyo bulshada macaamiisha ah iyo suuqyada dibadda. Sidoo kale, Duqa magaalada Adhaanaj Abebe ayaa sheegtay in mashruucu u sahlayo bulshada macaamiisha ah inay helaan wax-soo-saar beeraha oo cusub isla markaana qiimo macquul ah leh. Waxay intaa ku dartay in mashruucu kaalin muuqata ka qaadan doono hubinta in beeraleydu ka faa’iideystaan wax-soo-saarkooda, isla markaana la soo gaabiyo silsiladda suuq-geynta. Duqa magaalada ayaa sidoo kale sheegtay in Maamulka Magaalada Addis Ababa uu sii xoojin doono taageerada uu bixiyo, gaar ahaan dhanka bixinta dhulka iyo taageerooyin kale, si mashruucan iyo kuwo la midka ahba u hirgalaan. Waxay carrabka ku adkeysay in mashruucu muhiim u yahay tayada wax-soo-saarka beeraha iyo kor u qaadidda tartanka suuqa. Ugu dambeyn, waxay u mahadcelisay hoggaamiyeyaasha, khubarada iyo hay’adaha ka qeyb qaatay hirgelinta mashruucan oo leh faa’iido qaran oo weyn, isla markaana kor u qaadaya tartanka caalamiga ah ee dalka ee dhinacan. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Danaha wadajirka ah ee Afrika ee helidda kursi joogto ah oo Golaha Ammaanka ah waxay xaqiijinayaan caddaalad taariikhi ah – Maxamuud Cali Yuusuf
Jan 27, 2026 14
Addis Ababa, Dharabley 19/2018 (ENA): Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika Maxamuud Cali Yuusuf ayaa sheegay in rabitaanka wadajirka ah ee Afrika ee ku aaddan helidda xubinimo joogto ah oo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ah uu yahay mid xaqiijinaya caddaalad taariikhi ah isla markaana suurtagelinaya sinnaanta. Waxa uu xusay in Afrika muddo dheer ka maqnaanshaha matalaad joogto ah ay su’aal gelinayso kalsoonida Golaha Ammaanka, isla markaana tani ay tahay cillad qaab-dhismeed oo u baahan in la saxo. Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa shalay qabtay kulan heer sare ah oo dood dadweyne ah. Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika ayaa khudbad uu si fogaan-arag ah uga jeediyay kulankaas ku sheegay in Afrika si adag u rumeysan tahay in caqabadaha caalamka aan lagu xallin karin si gooni-gooni ah. Maxamuud Cali Yuusuf waxa uu carrabka ku adkeeyay in sharciga caalamiga ah loo baahan yahay in loo dabaqo si la jaanqaadaysa fahamka taariikhda, gaar ahaan marka la eego raadadka gumeysiga iyo cadaalad-darrada qaab-dhismeed ee weli saameynta leh. Waxa uu intaa ku daray in ka go’naanta Afrika ee nabadda ay tahay mid dhab ah, isagoo tusaale u soo qaatay kaalinta ay ka qaadato hawlgallada nabad-ilaalinta, naf-hurnimada ciidamada ammaanka, mudnaanta la siiyo nidaamka sharciga halkii xoog laga adeegsan lahaa, iyo iskaashiga adag ee u dhexeeya Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay ee arrimaha nabadda. Inkasta oo Afrika wax badan ku biirisay nabadda iyo ammaanka caalamka, haddana Guddoomiyuhu wuxuu sheegay in cadaalad-darro weli ka jirto matalaadda ay ku leedahay fagaaraha caalamiga ah, taasoo noqotay dhibaato aasaasi ah. Afrika oo ka kooban 55 dal isla markaana leh qiyaastii 1.4 bilyan oo qof, ayuu yiri, weli ma helin kursi joogto ah Golaha Ammaanka tan iyo markii la aas aasay Qaramada Midoobay ku dhowaad 80 sano ka hor. Arrintan ayuu ku tilmaamay mid aan kaliya ahayn cadaalad-darro, balse sidoo kale dhaawacaysa kalsoonida Golaha. Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika waxa uu carrabka ku adkeeyay in danaha wadajirka ah ee Afrika ay yihiin helidda matalaad joogto ah oo Golaha Ammaanka ah, lana helo dhammaan xuquuqaha la socda. Tani, ayuu sheegay, waxay horseedi doontaa sinnaanta, wax-ku-oolnimo nidaamka caalamiga ah, iyo xaqiijinta caddaalad taariikhi ah. Sida ay sheegayso xogta laga helayo Midowga Afrika. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Addis Ababa waxay si joogto ah u sii wadi doontaa guulaha laga gaaray dhammaan dhinacyada si diiradda loo saaro ka faa’iideysiga muwaadiniinta— Adhaanaj Abebe
Jan 26, 2026 28
Addis Ababa, Dharabley 18/2018 (ENA): Duqa Magaalada Addis Ababa, Adhaanaj Abebe, ayaa sheegtay in magaalada ay si joogto ah u sii wadi doonto guulaha laga gaaray dhammaan dhinacyada, iyadoo si gaar ah diiradda u saari doonta in muwaadiniintu ka helaan faa’iidooyin dhammeystiran. Maamulka Magaalada Addis Ababa ayaa soo gabagabeeyay qiimeynta waxqabadka lixda bilood ee ugu horreeya sanadkan 2018 ee hawlaha dowladeed iyo kuwa xisbi, taas oo lagu qabtay Madxafka Xuska Guusha Adwa, iyadoo hal-ku-dhiggu ahaa “Addis Ababa oo dadaal ku gaareysa guul sarreysa”. Adhaanaj Abebe, khudbaddii gabagabada ahayd, waxay sheegtay in magaalada laga hirgeliyay mashaariic horumarineed oo casri ah oo ay ka mid yihiin waddooyin, biyo, horumarinta marinnada iyo hareeraha togaga, kuwaas oo qurux iyo bilic usoo kordhiyay caasimadda. Waxay sidoo kale tilmaantay in guulaha horumarineed ee lagu qurxiyay Addis Ababa ay sare u qaadeen doorka magaalada ee ah xarun shirar iyo kulammo caalami ah, isla markaana ay fursado shaqo u abuureen muwaadiniin badan, gaar ahaan kuwa ka shaqeeya dalxiiska. Duqa magaalada ayaa sheegtay in adeegyada laga hirgeliyay nidaamka “ Adeegga Hal-goob ee Mesob” ay si wax ku ool ah uga jawaabeen baahida muwaadiniinta ee maamul wanaagga, isla markaana ay kordhiyeen qanacsanaanta adeegyada. Waxay intaas ku dartay in adeegyada tabarucaadka ay xoojiyeen ka-qaybgalka shacabka iyo bahwadaagta horumarinta, isla markaana ay horseedeen natiijooyin la taaban karo oo xaqiijinaya ka faa’iideysiga dhammaan muwaadiniinta. Duqa magaalada ayaa sidoo kale xustay in sannadkan 2018 guulo muuqda laga gaaray horumarinta ku saleysan dadka, nidaamka sahayda wax-soo-saarka suuqa, xasillinta suuqa iyo dhimista sicir-bararka nolosha, dhismaha nabadda waarta, iyo dhinacyo kale oo horumarineed. Waxay sharaxday in guulaha horumarineed ee laga diiwaangeliyay dhammaan waaxyaha lixdii bilood ee la soo dhaafay ay yihiin natiijada go’aan adag oo hoggaamineed iyo wada-shaqeyn isku duuban. Duqa magaalada Adhaanaj Abebe ayaa xaqiijisay in lixda bilood ee soo socda ee sannadkan ay maamulka magaalada si xoogan u sii wadi doonaan guulaha horumarineed, si kor loogu qaado ka faa’iideysiga shacabka. Ugu dambeyn, waxay carrabka ku adkeysay in hoggaanka maamulka magaalada laga filayo inay sii xoojiyaan awoodda fulinta, ayna xoogga saaraan horumarinta guryaha, dalxiiska, maamul wanaagga, iyo ururinta dakhliga, si loo hubiyo in muwaadiniintu si buuxda uga faa’iideystaan dadaallada horumarineed. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Danaha wadajirka ah ee Afrika ee helidda kursi joogto ah oo Golaha Ammaanka ah waxay xaqiijinayaan caddaalad taariikhi ah – Maxamuud Cali Yuusuf
Jan 27, 2026 14
Addis Ababa, Dharabley 19/2018 (ENA): Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika Maxamuud Cali Yuusuf ayaa sheegay in rabitaanka wadajirka ah ee Afrika ee ku aaddan helidda xubinimo joogto ah oo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ah uu yahay mid xaqiijinaya caddaalad taariikhi ah isla markaana suurtagelinaya sinnaanta. Waxa uu xusay in Afrika muddo dheer ka maqnaanshaha matalaad joogto ah ay su’aal gelinayso kalsoonida Golaha Ammaanka, isla markaana tani ay tahay cillad qaab-dhismeed oo u baahan in la saxo. Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa shalay qabtay kulan heer sare ah oo dood dadweyne ah. Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika ayaa khudbad uu si fogaan-arag ah uga jeediyay kulankaas ku sheegay in Afrika si adag u rumeysan tahay in caqabadaha caalamka aan lagu xallin karin si gooni-gooni ah. Maxamuud Cali Yuusuf waxa uu carrabka ku adkeeyay in sharciga caalamiga ah loo baahan yahay in loo dabaqo si la jaanqaadaysa fahamka taariikhda, gaar ahaan marka la eego raadadka gumeysiga iyo cadaalad-darrada qaab-dhismeed ee weli saameynta leh. Waxa uu intaa ku daray in ka go’naanta Afrika ee nabadda ay tahay mid dhab ah, isagoo tusaale u soo qaatay kaalinta ay ka qaadato hawlgallada nabad-ilaalinta, naf-hurnimada ciidamada ammaanka, mudnaanta la siiyo nidaamka sharciga halkii xoog laga adeegsan lahaa, iyo iskaashiga adag ee u dhexeeya Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay ee arrimaha nabadda. Inkasta oo Afrika wax badan ku biirisay nabadda iyo ammaanka caalamka, haddana Guddoomiyuhu wuxuu sheegay in cadaalad-darro weli ka jirto matalaadda ay ku leedahay fagaaraha caalamiga ah, taasoo noqotay dhibaato aasaasi ah. Afrika oo ka kooban 55 dal isla markaana leh qiyaastii 1.4 bilyan oo qof, ayuu yiri, weli ma helin kursi joogto ah Golaha Ammaanka tan iyo markii la aas aasay Qaramada Midoobay ku dhowaad 80 sano ka hor. Arrintan ayuu ku tilmaamay mid aan kaliya ahayn cadaalad-darro, balse sidoo kale dhaawacaysa kalsoonida Golaha. Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika waxa uu carrabka ku adkeeyay in danaha wadajirka ah ee Afrika ay yihiin helidda matalaad joogto ah oo Golaha Ammaanka ah, lana helo dhammaan xuquuqaha la socda. Tani, ayuu sheegay, waxay horseedi doontaa sinnaanta, wax-ku-oolnimo nidaamka caalamiga ah, iyo xaqiijinta caddaalad taariikhi ah. Sida ay sheegayso xogta laga helayo Midowga Afrika. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Mashaariicda kaabayaasha dhaqaalaha ee laga dhisay caasimadda ayaa hubinaya faa'iidada guud ee shacabka magaalada.
Jan 26, 2026 39
Addis Ababa; Dharabley 18/2018 (ENA):- Hay'ado kala duwan oo ka tirsan Ismaamulka Magaalada Addis Ababa ayaa sheegay in mashaariicda kaabayaasha dhaqaalaha ee laga dhisay caasimadda lixdii bilood ee la soo dhaafay ee SM-kan ay xaqiijinayaan faa'iidada guud ee shacabka magaalada. Qiimeynta qorshaha nus-sanadka koowaad ee Ismaamulka Magaalada Addis Abab ayaa socota. Madaxda hay'adaha kala duwan ee ismaamulka magaalada ee ka qayb qaadanayay madasha qiimaynta iyo wadatashiga ayaa sheegay inay diiwaan galiyeen natiijooyin sii wadi doona kobaca caasimadda. Madaxa Xafiiska Horumarinta Guryaha Ismaamulka Addis Ababa, Qidhist Woldegiyorgis, ayaa sheegtay in shaqo la taaban karo la qabtay si loogu faa'iideeyo shacabka magaalada iyadoo la dhisayo guryo lixdii bilood ee la soo dhaafay ee sannad-maaliyadeedka. Waxay sheegtay in dadaallo lagu bixinayo sidii loo dabooli lahaa baahiyaha guryaha ee shacabka magaalada iyada oo loo marayo iskaashiga dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, ururada, hantida ma-guurtada ah iyo fursadaha horumarinta guryaha gaarka loo leeyahay. Waxay sheegtay in mashaariicda horumarinta guryaha ee laga dhisay caasimadda iyo kuwa dhismaha ku socda ee fursado kala duwan ay gaarayaan natiijooyin la taaban karo iyagoo ka jawaabaya baahiyaha guryaha ee shacabka magaalada. Agaasimaha Guud ee Hay'adda Waddooyinka Addis Ababa Injineer Muxyidiin Rashad ayaa sheegay in kaabayaasha waddooyinka ee fududeyn doona nidaamka gaadiidka caasimadda la dhisay SM-ka. Wuxuu sheegay inuu si dadaal leh uga shaqeyn doono sidii loo dhameystiri lahaa mashaariicda waddooyinka ee dhismaha ku socda xawaare iyo tayo wanaagsan lixda bilood ee soo socota ee sannad-maaliyadeedka loona furi lahaa adeeg. Maareeyaha Guud ee Hay'adda Biyaha iyo Dareerayaasha Addis Ababa Injineer Zerihun Abate ayaa sheegay in aasaaska loo dhigay si loo daboolo baahida biyaha nadiifka ah ee la cabbo ee caasimadda. Wuxuu ku dhawaaqay in shaqada kordhinta awoodda biyaha la sii xoojin doono iyadoo la hirgelinayo mashaariic biyood oo cusub iyo hagaajinta tayada iyo heerka mashaariicda biyaha ee jira.
Isticmaalka saxda ah ee nidaamyada xallinta khilaafaadka ee laga sameeyay dregaanka ayaa door muhiim ah ka ciyaara xaqiijinta nabad waarta - Wasiir Maxamed Idris
Jan 26, 2026 35
Addis Ababa; Dharabley 17/2018 (EZA):- Isticmaalka saxda ah ee nidaamyada xallinta khilaafaadka iyo caddaaladda ee laga sameeyay Deegaanka Amxaarada ayaa door muhiim ah ka ciyaara xaqiijinta nabad waarta, ayuu yiri Wasiirka Nabadda Maxamed Idris. Shir caalami ah oo ay soo qabanqaabisay Maxkamadda Sare ee Deegaanka Amxaarada iyo Jaamacadda Bahir Dhaar oo cinwaankiisu yahay "Xukunka Sharciga iyo Hababka kale ee Xallinta Khilaafaadka oo lagu krenayo Nabad waarta iyo Horumar" ayaa lagu qabanayaa magaalada Bahir Dhar. Wasiirka Nabadda Maxamed Edris, oo ka qayb galay madasha ayaa sheegay in isticmaalka saxda ah ee nidaamyada xallinta khilaafaadka iyo caddaaladda ee laga sameeyay gobolka ayaa faa'iido weyn u leh xaqiijinta nabad waarta. Ajandaha laga soo qaaday shirka, oo ay ku jiraan xukunka sharciga, xallinta khilaafaadka kale, nabadda waarta iyo horumarka waara, waa kuwo degdeg ah oo waqtigooda ku habboon, ayuu yiri. Wasiirku wuxuu sheegay in ajandaha ka soo baxay dhammaan ajendayaasha dalkeenna tan iyo markii isbeddelku dhacay uu yahay ajandaha horumarka iyo barwaaqada oo dhammaystiran; Wuxuu sheegay in shaqo badan la qabanayo si loo dhiso dal barwaaqo ah oo tusaale u ah kaas oo Itoobiya ka saari doona wareegga colaadaha iyo saboolnimada ee taariikhda lagu xusay. Wuxuu sheegay in xilligan oo la kicinayo ajandaha horumarka sare ee Itoobiya, kuwa isku dayaya inay hirgeliyaan arrimaha lagu xallin karo wadahadal xoog leh ay abuureen dhibaatooyin carqaladeeya nabadda bulshada oo carqaladeeya rabitaanka horumarka. Wasiirku wuxuu sheegay in horumarku u baahan yahay nabad; wuxuu xusay in dowladda isbeddelka uu ka dhigay xalka nabadda ee nabadda waarta ikhtiyaarka koowaad iyadoo beddelaysa aragtideeda iyo siyaasaddeeda ku saabsan nabadda. Wuxuu ku tilmaamay xaqiiqda ah in dhinacyada deegaanka Amxaarada ay doorteen ikhtiyaarka nabadda oo ay ku soo laabteen hawlo nabadeed guul weyn oo loogu talagalay dhismaha nabad waarta; wuxuu sharraxay in tani ay door weyn ka ciyaari doonto gaaritaanka mashaariicda nabadda iyo horumarinta ee gobolka. Sidaa darteed, wuxuu sheegay in dawladdu ay fursadda la siiyay nabadda u isticmaasho inay door wanaagsan ka ciyaarto nabad waarta iyadoo laga fogaanayo burburka keena mas'uuliyadda taariikhiga ah iyo tan jiilka. Wasiirka, oo xusay in ay jiraan in ka badan toddobaatan nidaam oo kale oo isku dhac dhaqameed iyo xallinta dhibaatooyinka ah, ayaa sheegay in fiiro gaar ah loo siiyay nidaamyada dhaqanka ee gobolka Amxaarada ay dhiirigelinayso. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Casriyeynta Nidaamyada Caddaaladda ayaa Muhiim u ah Sugidda Caddaaladda iyo Dhisidda Nabad waarta.
Jan 26, 2026 31
Addis Ababa; Dharabley 17/2018 (ENA):- Casriyeynta Nidaamyada Caddaaladda ayaa muhiim u ah sugidda cadaaladda iyo dhisidda nabad waarta, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh. Shir caalami ah oo cinwaankiisu yahay "Xukunka Sharciga iyo Hababka Xallinta Khilaafaadka oo laggu kernayo Nabadda iyo Horumarka Waara" oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Maxkamadda Sare ee deegaanka Amxaarada iyo Jaamacadda Bahir Dhaar ayaa ka dhacay magaalada Bahir Dhaar. Fariintiisa, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa ku sheegay in nidaamyada cadaaladda iyo hababka kale ee xallinta khilaafaadka ay door muhiim ah ka ciyaaraan nabadda waarta, horumarka iyo maalgashiga. Wuxuu xusay in nidaamyada maxaliga ah sida dhexdhexaadinta ay ku salaysan yihiin fahamka iyo abuurista nabadda bulshada; wuxuuna tilmaamay inay keenaan xalal la aqbali karo oo loo helo dhibaatooyinka adag. Wuxuu sharraxay in maxkamadda caadiga ah ay diiradda saarto go'aan qaadashada, halka nidaamyada cadaaladda dhaqameed ay ku fidsan yihiin dib-u-heshiisiin waarta iyo isdhexgalka bulshada. Waxa kale oo uu xusay in haddii nidaamyada caddaaladda ee dadka asaliga ah laga hirgeliyay dalkeenna iyo deegaanka Amxaarada si habboon loo isticmaalo, ay si weyn u yareyn karaan culayska culus ee saaran hay'adaha caddaaladda ee rasmiga ah iyo inay bixiyaan xalal leh dareen lahaansho bulshada dhexdeeda ah. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa xusay in caqabadaha saboolnimada, khilaafaadka, khilaafaadka iyo khilaafaadka gobolka Amxaarada ay tijaabiyeen nidaamyada caddaaladda ee dhaqanka. Gaar ahaan, sannadihii ugu dambeeyay, wuxuu sheegay in xubno u qaatay hub sababo siyaasadeed iyo kuwo shaqsiyeed oo kala duwan ay si ula kac ah uga shaqeeyeen inay wiiqaan nidaamyada caddaaladda ee dhaqanka iyo kuwa rasmiga ah labadaba. Wuxuu tilmaamay in nidaamyada caddaaladda ee dhaqanka ay tahay in la waafajiyo fikradaha casriga ah iyo dib-u-habaynta qaranka si loo gaaro caddaalad la heli karo oo mabda' leh oo heer qaran ah. Waxa kale oo uu tilmaamay inay muhiim tahay in la taageero oo la casriyeeyo shaqada hay'adaha asaliga ah lana siiyo qaab-dhismeed hay'adeed. Waxa uu sheegay in loo baahan yahay in la abuuro jawi ay nidaamyada caddaaladda ee rasmiga ah iyo kuwa dhaqameedku ay si iswaafaqsan ugu shaqeyn karaan; waxa uu tilmaamay in ay tahay waajibka waqtiga in si joogto ah loogu daro hababka xallinta khilaafaadka ee dhaqanka iyo kuwa kale ee nidaamka caddaaladda ee rasmiga ah si loo hubiyo xukunka sharciga. Wuxuu sheegay in Sharciga Dhexdhexaadinta iyo Heshiisiinta ee laga dhaqan geliyay heer qaran iyo Baaqa ku saabsan Aasaasidda Maxkamadaha Dhaqanka ee laga ansixiyay deegaanka Amxaarada ay siiyeen waaxda caddaaladda qaab-dhismeed hay'adeed iyo mid casri ah. Wuxuu ku nuuxnuuxsaday in xoojinta nidaamyada xallinta khilaafaadka ee kale iyo xallinta khilaafaadka ay muhiim u yihiin gaaritaanka dib-u-heshiisiinta xaaladaha ka dambeeya colaadaha, hagaajinta xiriirrada burburay, iyo mudnaanta la siinayo wadahadalka halkii laga hormarin lahaa iskahorimaadka. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in dowladda iskudarka ay si adag u aaminsan tahay dhismaha berri iyadoo isku daraysa qiimaha wanaagsan ee shalay iyo qiimaha cusub ee maanta; isagoo sharraxaya in Itoobiyada barwaaqada ah ee berri ay u baahan tahay isku-darka wanaagsan ee nidaamyada caddaaladda dhaqameed iyo kuwa rasmiga ah. #Ethiopian_News_Agency #ENA
Si aan u ilaalino midnimada iyo danta qaran ee Itoobiya, seexan mayno annagoo iska indho tirayna— Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jan 24, 2026 69
Addis Ababa, Dharabley 16/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in ciidanka cirka uu dabaaldegayo sannad-guuradii 90-aad, isagoo carrabka ku adkeeyay in muddo 90 sano ah uu ciidanka cirku soo maray kufaa kac badan. Shanta sano ee la soo dhaafay, ciidanka cirka wuxuu horumar ka sameeyay teknoolojiyadda, awooda bini’aadamka, iyo difaaca hawada iyo dhulka si uu u ilaaliyo dalka ugana hortaggo weerarada cirka. Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in qorshaha dowladda uu yahay in shanta sano ee soo socota la xoojiyo awooda ciidanka cirka, iyadoo la diyaariyay qorshe cad, miisaaniyad iyo ilo si wadajir ah ula shaqeynaya hormuudka ugu waaweyn. Waxa uu sheegay in ciidanka cirka uu diyaar u yahay inuu jiilka shanaad ee 2030 gaarsiiyo awood buuxda, isla markaana uu diiradda saarayo difaaca danaha istiraatiijiga ah ee dalka. Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa adkeeyay in Itoobiya ay diyaar u tahay iskaashiga iyo wada shaqeynta saaxiibadeeda, isla markaana ilaalinta sharafta, midnimada iyo danaha qaranka ay tahay masuuliyad ay iska leedahay, isagoo xusay in horumarka, teknoolojiyadda casriga ah iyo qorshayaasha mustaqbalka ay ka dhigan yihiin in Itoobiya aysan ahayn dal halkii shalay ay taagnayd taagan, balse ay tahay dal u taagan horumar, kobac iyo difaac xooggan. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Haddii Itoobiya ay si dheellitiran uga horumarto dhammaan dhinacyada, waxaan jiilka soo socda u gudbin karnaa dal adag oo la ixtiraamo” – Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed
Jan 24, 2026 68
Addis Ababa, Dharabley 16/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in haddii Itoobiya ay si miisaaman uga horumarto dhammaan dhinacyada, ay suurtagal tahay in jiilka soo socda loo gudbiyo dal adag, la ixtiraamo, oo mustaqbal leh. Hadalkan ayuu ka jeediyay xilli uu socday xuska sannad-guuradii 90aad ee Ciidanka Cirka dalka. Ra’iisul Wasaaraha oo khudbad ka jeediyay munaasabadda ayaa sheegay in inkastoo Ciidanka Cirka uu jiro 90 sano, haddana muddo dheer uusan helin dhisme joogto ah oo ku filan. Waxa uu xusay in shantii sano ee la soo dhaafay la qabtay hawl dib-u-dhis iyo casriyeyn ballaaran, taas oo wax ka qabatay dib-u-dhacyadii 85 sano, laguna dhisay awood dhinaca tignoolajiyada, tayada ciidanka, iyo kartida lagu difaaci karo Itoobiya ee weerarrada cirka ah. Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in shanta sano ee soo socota qorshuhu yahay in awoodda hadda jirta ee Ciidanka Cirka la laba jibbaaro. Waxa uu sidoo kale tilmaamay in Ciidanka Cirka, oo maanta dhisay awood dagaal oo jiilka afraad ah, uu hiigsanayo inuu sanadka 2030 u gudbo awoodda jiilka shanaad. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu caddeeyay in horumar waara aan lagu gaari karin awood ciidan oo keliya, balse ay lama huraan tahay horumar dhammaystiran oo dhinacyo badan taabanaya. “Haddii aan si dheellitiran u horumarino dhaqaalaha, diblomaasiyadda, siyaasadda, iyo awoodda milatari, waxaan carruurteena u gudbin karnaa Itoobiya adag, laga cabsado, lana ixtiraamo,” ayuu yiri. Waxa uu intaas ku daray in Itoobiya ay u furan tahay la-shaqeynta saaxiibbadeeda, balse ay si buuxda uga go’an tahay difaaca danaha qaranka, midnimada, iyo madax-bannaanida dalka marka ay timaado cid kasta oo cadaw ah. Ra’iisul Wasaaraha ayaa sidoo kale sheegay in safarka lagu xaqiijinayo barwaaqada iyo horumarka Itoobiya uu sii socon doono si ka xooggan, isla markaana uusan jirin awood joojin karta. Isagoo xusay in Itoobiya aysan ku hakan shalay, ayuu sheegay in dalka uu maanta dhisanayo awood uu berrito ku wajahayo. Ugu dambayn, waxa uu carrabka ku adkeeyay in nabadda, midnimada, iyo barwaaqada Itoobiya ay ku hirgeli doonaan iskaashi iyo wadajir ay yeeshaan dhammaan Itoobiyaanka, isla markaana dalka loogu hawlan yahay in uu noqdo mid qof walba ku filan, qof walbana uu ka helo kaalintiisa. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
.jpg)
Ciidanka Cirka waa astaan muujinaysa awoodda qaranka iyo sharafta qaranimada
Jan 24, 2026 69
Addis Ababa, Dharabley 16/2018 (ENA): Taliyaha Ciidanka Cirka ee dalka, Lt. Jeneraal Yilma Mardhaasa, ayaa sheegay in Ciidanka Cirka uu yahay astaan muujinaysa awoodda qaranka iyo calaamad ka tarjumaysa awooda iyo qaranimada dalka. Dabaaldegga sannad-guuradii 90aad ee aasaaska Ciidanka Cirka Itoobiya ayaa si heer sare ah u qabsoontay, iyadoo ay ka soo qaybgalayaan Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed iyo marti sharaf sare oo ka kala socda dalal kala duwan. Iyadoo loo dabbaaldegayo munaasabadda aasaaska, bandhig hawadeed aad u xiiso badan oo loo bixiyay “Libaaxyada Madow” ayaa sidoo kale la qabtay. Taliyaha Ciidanka Cirka, Lt. Jeneraal Yilma Mardhaasaa, ayaa sheegay in barnaamijkani uusan ahayn oo kaliya xuska 90 sano guurada, balse uu yahay muujin cad oo ka tarjumaya sagaal iyo toban sano oo adeeg qaran oo xooggan iyo hal-abuurnimo joogto ah. Waxa uu carrabka ku adkeeyay in Ciidanka Cirka Itoobiya uu 90-kii sano ee la soo dhaafay ahaa difaac adag oo ilaalinayay madax-bannaanida Itoobiya. Sidoo kale, waxa uu xusay in Itoobiya ay ka mid tahay dalalkii ugu horreeyay Afrika ee dhisa ciidan cirka ah, isla markaana ay door muuqda ka qaadatay taageeridda hawlgallada nabad-ilaalinta iyo fashilinta awoodihii halista ku ahaa danaha qaran ee dalka. Waxa uu sheegay in dabaaldegga sannad-guuradan 90aad iyo bandhigga hawada ee “Libaaxyada Madow” ay si dhab ah u muujinayaan awooda Itoobiya iyo heerka sare ee xirfadda duulista. Taliyaha ayaa tilmaamay in ay sharaf u tahay ka-qaybgalka munaasabaddan ee taliyeyaasha ciidamada cirka ee Afrika iyo dalal kale, isagoo uga mahadceliyay dhammaan dhinacyadii gacan ka geystay guushan. Waxa uu intaas ku daray in bandhigga hawadu uu kor u qaadayo sawirka Itoobiya ee caalamka, isla markaana uu dhiirrigelinayo jiilkan inay u dadaalaan riyooyinkooda, muwaadiniintana lagu abuuro kalsooni ku saabsan mustaqbalka tignoolajiyada dalka. Sidoo kale, waxa uu xusay in Ciidanka Cirka Itoobiya uu yahay aalad istaraatiiji ah oo lagu xoojinayo awoodda qaranka, sharafta qaranimada, iyo joogitaanka caalamiga ah ee dalka. “Waxaan ku faanaynaa wixii aan soo marnay, maanta waxaan nahay hoggaaminta hawada, mustaqbalkana waan qorshaynaynaa sii xoojinta,” ayuu yiri Lt. Jeneraal Yilma Mardaasa, isagoo tilmaamay in barnaamijkani yahay muujin isbeddel warshadeed iyo iskaashi wadajir ah. Waxa uu sidoo kale xusay in dabaaldegga uu ka tarjumayo guulaha dhanka kaabeyaasha horumarinta iyo awoodda Ciidanka Cirka ee jiilka afraad iyo shanaad. Taliyaha ayaa amaan ballaaran u jeediyay xubnaha Ciidanka Cirka isagoo sheegay in ay u shaqeeyeen si adag si ay si dhab ah ugu muujiyaan awoodda Itoobiya. Ugu dambayn, waxa uu sheegay in ka-qaybgalka saaxiibbada caalamiga ah ee munaasabaddan uu xoojinayo xiriirrada wada shaqeyneed, isla markaana uu abuurayo jawi ku habboon dhismaha ciidan cir oo casri ah, lagu kalsoonaan karo, oo wadajir loo horumariyo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ciidanka Cirka ayaa maraya meel aad u sareysa, isagoo adeegsanaya tignoolajiyad casri ah
Jan 24, 2026 62
Addis Ababa, Dharabley 16/2018 (ENA): Taliyaha Ciidanka Cirka dalka, Lt. Jeneraal Yilma Mardhaasaa, ayaa sheegay in Ciidanka Cirka oo ah astaanta iyo sharafta Itoobiya uu maanta ku marayo meel sare, isagoo si wax ku ool ah u adeegsanaya tignoolajiyado casri ah. Hadalkan ayuu ka jeediyay xilli Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu goob joog ka ahaa bandhigga hawada ee “Libaaxyada Madow”, kaas oo ka socda magaalada Bishoftu, isla markaana lagu qabanayo xuska sannad-guuradii 90aad ee Ciidanka Cirka dalka. Taliyaha ayaa xusay in Ciidanka Cirka, oo ah hay’ad qaran oo fac weyn isla markaana 90 sano jirsatay, uu qabtay hawlo badan oo waaweyn, isla markaana maanta ku jiro diyaargarow sare oo lagu xaqiijinayo nabadda iyo amniga dalka. Waxa uu intaas ku daray in si joogto ah loo xoojinayo awoodda Ciidanka Cirka, dhinaca tayada iyo tirada ciidanka iyo sidoo kale dhinaca tignoolajiyada, si loo guto waajibaadka ka saaran ilaalinta amniga iyo madaxbannaanida dalka. Bandhigga hawada waxaa ka qaybgalay Afhayeenka Golaha Wakiillada Shacabka Tagaase Jaafo, Afhayeenka Golaha Federeeshinka Aganyahu Tashaagar, madaxweynayaasha deegaannada, wasiirro, iyo saraakiil sare oo ka tirsan Ciidamada Difaaca Qaranka. Bandhiggan hal-ku-dhigga looga dhigay “Hawada Libaaxyadu leedahay ee Itoobiya”, waxaa ka qaybgalaya, marka laga soo tago Ciidanka Cirka dalka, sidoo kale ciidamo cirka oo ka kala socda dalal kala duwan. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Siyaasada
Danaha wadajirka ah ee Afrika ee helidda kursi joogto ah oo Golaha Ammaanka ah waxay xaqiijinayaan caddaalad taariikhi ah – Maxamuud Cali Yuusuf
Jan 27, 2026 14
Addis Ababa, Dharabley 19/2018 (ENA): Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika Maxamuud Cali Yuusuf ayaa sheegay in rabitaanka wadajirka ah ee Afrika ee ku aaddan helidda xubinimo joogto ah oo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ah uu yahay mid xaqiijinaya caddaalad taariikhi ah isla markaana suurtagelinaya sinnaanta. Waxa uu xusay in Afrika muddo dheer ka maqnaanshaha matalaad joogto ah ay su’aal gelinayso kalsoonida Golaha Ammaanka, isla markaana tani ay tahay cillad qaab-dhismeed oo u baahan in la saxo. Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa shalay qabtay kulan heer sare ah oo dood dadweyne ah. Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika ayaa khudbad uu si fogaan-arag ah uga jeediyay kulankaas ku sheegay in Afrika si adag u rumeysan tahay in caqabadaha caalamka aan lagu xallin karin si gooni-gooni ah. Maxamuud Cali Yuusuf waxa uu carrabka ku adkeeyay in sharciga caalamiga ah loo baahan yahay in loo dabaqo si la jaanqaadaysa fahamka taariikhda, gaar ahaan marka la eego raadadka gumeysiga iyo cadaalad-darrada qaab-dhismeed ee weli saameynta leh. Waxa uu intaa ku daray in ka go’naanta Afrika ee nabadda ay tahay mid dhab ah, isagoo tusaale u soo qaatay kaalinta ay ka qaadato hawlgallada nabad-ilaalinta, naf-hurnimada ciidamada ammaanka, mudnaanta la siiyo nidaamka sharciga halkii xoog laga adeegsan lahaa, iyo iskaashiga adag ee u dhexeeya Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay ee arrimaha nabadda. Inkasta oo Afrika wax badan ku biirisay nabadda iyo ammaanka caalamka, haddana Guddoomiyuhu wuxuu sheegay in cadaalad-darro weli ka jirto matalaadda ay ku leedahay fagaaraha caalamiga ah, taasoo noqotay dhibaato aasaasi ah. Afrika oo ka kooban 55 dal isla markaana leh qiyaastii 1.4 bilyan oo qof, ayuu yiri, weli ma helin kursi joogto ah Golaha Ammaanka tan iyo markii la aas aasay Qaramada Midoobay ku dhowaad 80 sano ka hor. Arrintan ayuu ku tilmaamay mid aan kaliya ahayn cadaalad-darro, balse sidoo kale dhaawacaysa kalsoonida Golaha. Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika waxa uu carrabka ku adkeeyay in danaha wadajirka ah ee Afrika ay yihiin helidda matalaad joogto ah oo Golaha Ammaanka ah, lana helo dhammaan xuquuqaha la socda. Tani, ayuu sheegay, waxay horseedi doontaa sinnaanta, wax-ku-oolnimo nidaamka caalamiga ah, iyo xaqiijinta caddaalad taariikhi ah. Sida ay sheegayso xogta laga helayo Midowga Afrika. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Mashaariicda kaabayaasha dhaqaalaha ee laga dhisay caasimadda ayaa hubinaya faa'iidada guud ee shacabka magaalada.
Jan 26, 2026 39
Addis Ababa; Dharabley 18/2018 (ENA):- Hay'ado kala duwan oo ka tirsan Ismaamulka Magaalada Addis Ababa ayaa sheegay in mashaariicda kaabayaasha dhaqaalaha ee laga dhisay caasimadda lixdii bilood ee la soo dhaafay ee SM-kan ay xaqiijinayaan faa'iidada guud ee shacabka magaalada. Qiimeynta qorshaha nus-sanadka koowaad ee Ismaamulka Magaalada Addis Abab ayaa socota. Madaxda hay'adaha kala duwan ee ismaamulka magaalada ee ka qayb qaadanayay madasha qiimaynta iyo wadatashiga ayaa sheegay inay diiwaan galiyeen natiijooyin sii wadi doona kobaca caasimadda. Madaxa Xafiiska Horumarinta Guryaha Ismaamulka Addis Ababa, Qidhist Woldegiyorgis, ayaa sheegtay in shaqo la taaban karo la qabtay si loogu faa'iideeyo shacabka magaalada iyadoo la dhisayo guryo lixdii bilood ee la soo dhaafay ee sannad-maaliyadeedka. Waxay sheegtay in dadaallo lagu bixinayo sidii loo dabooli lahaa baahiyaha guryaha ee shacabka magaalada iyada oo loo marayo iskaashiga dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, ururada, hantida ma-guurtada ah iyo fursadaha horumarinta guryaha gaarka loo leeyahay. Waxay sheegtay in mashaariicda horumarinta guryaha ee laga dhisay caasimadda iyo kuwa dhismaha ku socda ee fursado kala duwan ay gaarayaan natiijooyin la taaban karo iyagoo ka jawaabaya baahiyaha guryaha ee shacabka magaalada. Agaasimaha Guud ee Hay'adda Waddooyinka Addis Ababa Injineer Muxyidiin Rashad ayaa sheegay in kaabayaasha waddooyinka ee fududeyn doona nidaamka gaadiidka caasimadda la dhisay SM-ka. Wuxuu sheegay inuu si dadaal leh uga shaqeyn doono sidii loo dhameystiri lahaa mashaariicda waddooyinka ee dhismaha ku socda xawaare iyo tayo wanaagsan lixda bilood ee soo socota ee sannad-maaliyadeedka loona furi lahaa adeeg. Maareeyaha Guud ee Hay'adda Biyaha iyo Dareerayaasha Addis Ababa Injineer Zerihun Abate ayaa sheegay in aasaaska loo dhigay si loo daboolo baahida biyaha nadiifka ah ee la cabbo ee caasimadda. Wuxuu ku dhawaaqay in shaqada kordhinta awoodda biyaha la sii xoojin doono iyadoo la hirgelinayo mashaariic biyood oo cusub iyo hagaajinta tayada iyo heerka mashaariicda biyaha ee jira.
Isticmaalka saxda ah ee nidaamyada xallinta khilaafaadka ee laga sameeyay dregaanka ayaa door muhiim ah ka ciyaara xaqiijinta nabad waarta - Wasiir Maxamed Idris
Jan 26, 2026 35
Addis Ababa; Dharabley 17/2018 (EZA):- Isticmaalka saxda ah ee nidaamyada xallinta khilaafaadka iyo caddaaladda ee laga sameeyay Deegaanka Amxaarada ayaa door muhiim ah ka ciyaara xaqiijinta nabad waarta, ayuu yiri Wasiirka Nabadda Maxamed Idris. Shir caalami ah oo ay soo qabanqaabisay Maxkamadda Sare ee Deegaanka Amxaarada iyo Jaamacadda Bahir Dhaar oo cinwaankiisu yahay "Xukunka Sharciga iyo Hababka kale ee Xallinta Khilaafaadka oo lagu krenayo Nabad waarta iyo Horumar" ayaa lagu qabanayaa magaalada Bahir Dhar. Wasiirka Nabadda Maxamed Edris, oo ka qayb galay madasha ayaa sheegay in isticmaalka saxda ah ee nidaamyada xallinta khilaafaadka iyo caddaaladda ee laga sameeyay gobolka ayaa faa'iido weyn u leh xaqiijinta nabad waarta. Ajandaha laga soo qaaday shirka, oo ay ku jiraan xukunka sharciga, xallinta khilaafaadka kale, nabadda waarta iyo horumarka waara, waa kuwo degdeg ah oo waqtigooda ku habboon, ayuu yiri. Wasiirku wuxuu sheegay in ajandaha ka soo baxay dhammaan ajendayaasha dalkeenna tan iyo markii isbeddelku dhacay uu yahay ajandaha horumarka iyo barwaaqada oo dhammaystiran; Wuxuu sheegay in shaqo badan la qabanayo si loo dhiso dal barwaaqo ah oo tusaale u ah kaas oo Itoobiya ka saari doona wareegga colaadaha iyo saboolnimada ee taariikhda lagu xusay. Wuxuu sheegay in xilligan oo la kicinayo ajandaha horumarka sare ee Itoobiya, kuwa isku dayaya inay hirgeliyaan arrimaha lagu xallin karo wadahadal xoog leh ay abuureen dhibaatooyin carqaladeeya nabadda bulshada oo carqaladeeya rabitaanka horumarka. Wasiirku wuxuu sheegay in horumarku u baahan yahay nabad; wuxuu xusay in dowladda isbeddelka uu ka dhigay xalka nabadda ee nabadda waarta ikhtiyaarka koowaad iyadoo beddelaysa aragtideeda iyo siyaasaddeeda ku saabsan nabadda. Wuxuu ku tilmaamay xaqiiqda ah in dhinacyada deegaanka Amxaarada ay doorteen ikhtiyaarka nabadda oo ay ku soo laabteen hawlo nabadeed guul weyn oo loogu talagalay dhismaha nabad waarta; wuxuu sharraxay in tani ay door weyn ka ciyaari doonto gaaritaanka mashaariicda nabadda iyo horumarinta ee gobolka. Sidaa darteed, wuxuu sheegay in dawladdu ay fursadda la siiyay nabadda u isticmaasho inay door wanaagsan ka ciyaarto nabad waarta iyadoo laga fogaanayo burburka keena mas'uuliyadda taariikhiga ah iyo tan jiilka. Wasiirka, oo xusay in ay jiraan in ka badan toddobaatan nidaam oo kale oo isku dhac dhaqameed iyo xallinta dhibaatooyinka ah, ayaa sheegay in fiiro gaar ah loo siiyay nidaamyada dhaqanka ee gobolka Amxaarada ay dhiirigelinayso. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Casriyeynta Nidaamyada Caddaaladda ayaa Muhiim u ah Sugidda Caddaaladda iyo Dhisidda Nabad waarta.
Jan 26, 2026 31
Addis Ababa; Dharabley 17/2018 (ENA):- Casriyeynta Nidaamyada Caddaaladda ayaa muhiim u ah sugidda cadaaladda iyo dhisidda nabad waarta, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh. Shir caalami ah oo cinwaankiisu yahay "Xukunka Sharciga iyo Hababka Xallinta Khilaafaadka oo laggu kernayo Nabadda iyo Horumarka Waara" oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Maxkamadda Sare ee deegaanka Amxaarada iyo Jaamacadda Bahir Dhaar ayaa ka dhacay magaalada Bahir Dhaar. Fariintiisa, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa ku sheegay in nidaamyada cadaaladda iyo hababka kale ee xallinta khilaafaadka ay door muhiim ah ka ciyaaraan nabadda waarta, horumarka iyo maalgashiga. Wuxuu xusay in nidaamyada maxaliga ah sida dhexdhexaadinta ay ku salaysan yihiin fahamka iyo abuurista nabadda bulshada; wuxuuna tilmaamay inay keenaan xalal la aqbali karo oo loo helo dhibaatooyinka adag. Wuxuu sharraxay in maxkamadda caadiga ah ay diiradda saarto go'aan qaadashada, halka nidaamyada cadaaladda dhaqameed ay ku fidsan yihiin dib-u-heshiisiin waarta iyo isdhexgalka bulshada. Waxa kale oo uu xusay in haddii nidaamyada caddaaladda ee dadka asaliga ah laga hirgeliyay dalkeenna iyo deegaanka Amxaarada si habboon loo isticmaalo, ay si weyn u yareyn karaan culayska culus ee saaran hay'adaha caddaaladda ee rasmiga ah iyo inay bixiyaan xalal leh dareen lahaansho bulshada dhexdeeda ah. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa xusay in caqabadaha saboolnimada, khilaafaadka, khilaafaadka iyo khilaafaadka gobolka Amxaarada ay tijaabiyeen nidaamyada caddaaladda ee dhaqanka. Gaar ahaan, sannadihii ugu dambeeyay, wuxuu sheegay in xubno u qaatay hub sababo siyaasadeed iyo kuwo shaqsiyeed oo kala duwan ay si ula kac ah uga shaqeeyeen inay wiiqaan nidaamyada caddaaladda ee dhaqanka iyo kuwa rasmiga ah labadaba. Wuxuu tilmaamay in nidaamyada caddaaladda ee dhaqanka ay tahay in la waafajiyo fikradaha casriga ah iyo dib-u-habaynta qaranka si loo gaaro caddaalad la heli karo oo mabda' leh oo heer qaran ah. Waxa kale oo uu tilmaamay inay muhiim tahay in la taageero oo la casriyeeyo shaqada hay'adaha asaliga ah lana siiyo qaab-dhismeed hay'adeed. Waxa uu sheegay in loo baahan yahay in la abuuro jawi ay nidaamyada caddaaladda ee rasmiga ah iyo kuwa dhaqameedku ay si iswaafaqsan ugu shaqeyn karaan; waxa uu tilmaamay in ay tahay waajibka waqtiga in si joogto ah loogu daro hababka xallinta khilaafaadka ee dhaqanka iyo kuwa kale ee nidaamka caddaaladda ee rasmiga ah si loo hubiyo xukunka sharciga. Wuxuu sheegay in Sharciga Dhexdhexaadinta iyo Heshiisiinta ee laga dhaqan geliyay heer qaran iyo Baaqa ku saabsan Aasaasidda Maxkamadaha Dhaqanka ee laga ansixiyay deegaanka Amxaarada ay siiyeen waaxda caddaaladda qaab-dhismeed hay'adeed iyo mid casri ah. Wuxuu ku nuuxnuuxsaday in xoojinta nidaamyada xallinta khilaafaadka ee kale iyo xallinta khilaafaadka ay muhiim u yihiin gaaritaanka dib-u-heshiisiinta xaaladaha ka dambeeya colaadaha, hagaajinta xiriirrada burburay, iyo mudnaanta la siinayo wadahadalka halkii laga hormarin lahaa iskahorimaadka. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in dowladda iskudarka ay si adag u aaminsan tahay dhismaha berri iyadoo isku daraysa qiimaha wanaagsan ee shalay iyo qiimaha cusub ee maanta; isagoo sharraxaya in Itoobiyada barwaaqada ah ee berri ay u baahan tahay isku-darka wanaagsan ee nidaamyada caddaaladda dhaqameed iyo kuwa rasmiga ah. #Ethiopian_News_Agency #ENA
Si aan u ilaalino midnimada iyo danta qaran ee Itoobiya, seexan mayno annagoo iska indho tirayna— Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jan 24, 2026 69
Addis Ababa, Dharabley 16/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in ciidanka cirka uu dabaaldegayo sannad-guuradii 90-aad, isagoo carrabka ku adkeeyay in muddo 90 sano ah uu ciidanka cirku soo maray kufaa kac badan. Shanta sano ee la soo dhaafay, ciidanka cirka wuxuu horumar ka sameeyay teknoolojiyadda, awooda bini’aadamka, iyo difaaca hawada iyo dhulka si uu u ilaaliyo dalka ugana hortaggo weerarada cirka. Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in qorshaha dowladda uu yahay in shanta sano ee soo socota la xoojiyo awooda ciidanka cirka, iyadoo la diyaariyay qorshe cad, miisaaniyad iyo ilo si wadajir ah ula shaqeynaya hormuudka ugu waaweyn. Waxa uu sheegay in ciidanka cirka uu diyaar u yahay inuu jiilka shanaad ee 2030 gaarsiiyo awood buuxda, isla markaana uu diiradda saarayo difaaca danaha istiraatiijiga ah ee dalka. Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa adkeeyay in Itoobiya ay diyaar u tahay iskaashiga iyo wada shaqeynta saaxiibadeeda, isla markaana ilaalinta sharafta, midnimada iyo danaha qaranka ay tahay masuuliyad ay iska leedahay, isagoo xusay in horumarka, teknoolojiyadda casriga ah iyo qorshayaasha mustaqbalka ay ka dhigan yihiin in Itoobiya aysan ahayn dal halkii shalay ay taagnayd taagan, balse ay tahay dal u taagan horumar, kobac iyo difaac xooggan. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Haddii Itoobiya ay si dheellitiran uga horumarto dhammaan dhinacyada, waxaan jiilka soo socda u gudbin karnaa dal adag oo la ixtiraamo” – Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed
Jan 24, 2026 68
Addis Ababa, Dharabley 16/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in haddii Itoobiya ay si miisaaman uga horumarto dhammaan dhinacyada, ay suurtagal tahay in jiilka soo socda loo gudbiyo dal adag, la ixtiraamo, oo mustaqbal leh. Hadalkan ayuu ka jeediyay xilli uu socday xuska sannad-guuradii 90aad ee Ciidanka Cirka dalka. Ra’iisul Wasaaraha oo khudbad ka jeediyay munaasabadda ayaa sheegay in inkastoo Ciidanka Cirka uu jiro 90 sano, haddana muddo dheer uusan helin dhisme joogto ah oo ku filan. Waxa uu xusay in shantii sano ee la soo dhaafay la qabtay hawl dib-u-dhis iyo casriyeyn ballaaran, taas oo wax ka qabatay dib-u-dhacyadii 85 sano, laguna dhisay awood dhinaca tignoolajiyada, tayada ciidanka, iyo kartida lagu difaaci karo Itoobiya ee weerarrada cirka ah. Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in shanta sano ee soo socota qorshuhu yahay in awoodda hadda jirta ee Ciidanka Cirka la laba jibbaaro. Waxa uu sidoo kale tilmaamay in Ciidanka Cirka, oo maanta dhisay awood dagaal oo jiilka afraad ah, uu hiigsanayo inuu sanadka 2030 u gudbo awoodda jiilka shanaad. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu caddeeyay in horumar waara aan lagu gaari karin awood ciidan oo keliya, balse ay lama huraan tahay horumar dhammaystiran oo dhinacyo badan taabanaya. “Haddii aan si dheellitiran u horumarino dhaqaalaha, diblomaasiyadda, siyaasadda, iyo awoodda milatari, waxaan carruurteena u gudbin karnaa Itoobiya adag, laga cabsado, lana ixtiraamo,” ayuu yiri. Waxa uu intaas ku daray in Itoobiya ay u furan tahay la-shaqeynta saaxiibbadeeda, balse ay si buuxda uga go’an tahay difaaca danaha qaranka, midnimada, iyo madax-bannaanida dalka marka ay timaado cid kasta oo cadaw ah. Ra’iisul Wasaaraha ayaa sidoo kale sheegay in safarka lagu xaqiijinayo barwaaqada iyo horumarka Itoobiya uu sii socon doono si ka xooggan, isla markaana uusan jirin awood joojin karta. Isagoo xusay in Itoobiya aysan ku hakan shalay, ayuu sheegay in dalka uu maanta dhisanayo awood uu berrito ku wajahayo. Ugu dambayn, waxa uu carrabka ku adkeeyay in nabadda, midnimada, iyo barwaaqada Itoobiya ay ku hirgeli doonaan iskaashi iyo wadajir ay yeeshaan dhammaan Itoobiyaanka, isla markaana dalka loogu hawlan yahay in uu noqdo mid qof walba ku filan, qof walbana uu ka helo kaalintiisa. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ciidanka Cirka waa astaan muujinaysa awoodda qaranka iyo sharafta qaranimada
Jan 24, 2026 69
Addis Ababa, Dharabley 16/2018 (ENA): Taliyaha Ciidanka Cirka ee dalka, Lt. Jeneraal Yilma Mardhaasa, ayaa sheegay in Ciidanka Cirka uu yahay astaan muujinaysa awoodda qaranka iyo calaamad ka tarjumaysa awooda iyo qaranimada dalka. Dabaaldegga sannad-guuradii 90aad ee aasaaska Ciidanka Cirka Itoobiya ayaa si heer sare ah u qabsoontay, iyadoo ay ka soo qaybgalayaan Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed iyo marti sharaf sare oo ka kala socda dalal kala duwan. Iyadoo loo dabbaaldegayo munaasabadda aasaaska, bandhig hawadeed aad u xiiso badan oo loo bixiyay “Libaaxyada Madow” ayaa sidoo kale la qabtay. Taliyaha Ciidanka Cirka, Lt. Jeneraal Yilma Mardhaasaa, ayaa sheegay in barnaamijkani uusan ahayn oo kaliya xuska 90 sano guurada, balse uu yahay muujin cad oo ka tarjumaya sagaal iyo toban sano oo adeeg qaran oo xooggan iyo hal-abuurnimo joogto ah. Waxa uu carrabka ku adkeeyay in Ciidanka Cirka Itoobiya uu 90-kii sano ee la soo dhaafay ahaa difaac adag oo ilaalinayay madax-bannaanida Itoobiya. Sidoo kale, waxa uu xusay in Itoobiya ay ka mid tahay dalalkii ugu horreeyay Afrika ee dhisa ciidan cirka ah, isla markaana ay door muuqda ka qaadatay taageeridda hawlgallada nabad-ilaalinta iyo fashilinta awoodihii halista ku ahaa danaha qaran ee dalka. Waxa uu sheegay in dabaaldegga sannad-guuradan 90aad iyo bandhigga hawada ee “Libaaxyada Madow” ay si dhab ah u muujinayaan awooda Itoobiya iyo heerka sare ee xirfadda duulista. Taliyaha ayaa tilmaamay in ay sharaf u tahay ka-qaybgalka munaasabaddan ee taliyeyaasha ciidamada cirka ee Afrika iyo dalal kale, isagoo uga mahadceliyay dhammaan dhinacyadii gacan ka geystay guushan. Waxa uu intaas ku daray in bandhigga hawadu uu kor u qaadayo sawirka Itoobiya ee caalamka, isla markaana uu dhiirrigelinayo jiilkan inay u dadaalaan riyooyinkooda, muwaadiniintana lagu abuuro kalsooni ku saabsan mustaqbalka tignoolajiyada dalka. Sidoo kale, waxa uu xusay in Ciidanka Cirka Itoobiya uu yahay aalad istaraatiiji ah oo lagu xoojinayo awoodda qaranka, sharafta qaranimada, iyo joogitaanka caalamiga ah ee dalka. “Waxaan ku faanaynaa wixii aan soo marnay, maanta waxaan nahay hoggaaminta hawada, mustaqbalkana waan qorshaynaynaa sii xoojinta,” ayuu yiri Lt. Jeneraal Yilma Mardaasa, isagoo tilmaamay in barnaamijkani yahay muujin isbeddel warshadeed iyo iskaashi wadajir ah. Waxa uu sidoo kale xusay in dabaaldegga uu ka tarjumayo guulaha dhanka kaabeyaasha horumarinta iyo awoodda Ciidanka Cirka ee jiilka afraad iyo shanaad. Taliyaha ayaa amaan ballaaran u jeediyay xubnaha Ciidanka Cirka isagoo sheegay in ay u shaqeeyeen si adag si ay si dhab ah ugu muujiyaan awoodda Itoobiya. Ugu dambayn, waxa uu sheegay in ka-qaybgalka saaxiibbada caalamiga ah ee munaasabaddan uu xoojinayo xiriirrada wada shaqeyneed, isla markaana uu abuurayo jawi ku habboon dhismaha ciidan cir oo casri ah, lagu kalsoonaan karo, oo wadajir loo horumariyo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ciidanka Cirka ayaa maraya meel aad u sareysa, isagoo adeegsanaya tignoolajiyad casri ah
Jan 24, 2026 62
Addis Ababa, Dharabley 16/2018 (ENA): Taliyaha Ciidanka Cirka dalka, Lt. Jeneraal Yilma Mardhaasaa, ayaa sheegay in Ciidanka Cirka oo ah astaanta iyo sharafta Itoobiya uu maanta ku marayo meel sare, isagoo si wax ku ool ah u adeegsanaya tignoolajiyado casri ah. Hadalkan ayuu ka jeediyay xilli Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu goob joog ka ahaa bandhigga hawada ee “Libaaxyada Madow”, kaas oo ka socda magaalada Bishoftu, isla markaana lagu qabanayo xuska sannad-guuradii 90aad ee Ciidanka Cirka dalka. Taliyaha ayaa xusay in Ciidanka Cirka, oo ah hay’ad qaran oo fac weyn isla markaana 90 sano jirsatay, uu qabtay hawlo badan oo waaweyn, isla markaana maanta ku jiro diyaargarow sare oo lagu xaqiijinayo nabadda iyo amniga dalka. Waxa uu intaas ku daray in si joogto ah loo xoojinayo awoodda Ciidanka Cirka, dhinaca tayada iyo tirada ciidanka iyo sidoo kale dhinaca tignoolajiyada, si loo guto waajibaadka ka saaran ilaalinta amniga iyo madaxbannaanida dalka. Bandhigga hawada waxaa ka qaybgalay Afhayeenka Golaha Wakiillada Shacabka Tagaase Jaafo, Afhayeenka Golaha Federeeshinka Aganyahu Tashaagar, madaxweynayaasha deegaannada, wasiirro, iyo saraakiil sare oo ka tirsan Ciidamada Difaaca Qaranka. Bandhiggan hal-ku-dhigga looga dhigay “Hawada Libaaxyadu leedahay ee Itoobiya”, waxaa ka qaybgalaya, marka laga soo tago Ciidanka Cirka dalka, sidoo kale ciidamo cirka oo ka kala socda dalal kala duwan. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Arrimaha Bulshada
Qaab-dhismeedyo sharci ah oo lagu xoojinayo awoodda maaraynta kheyraadka biyaha ayaa la diyaarinayaa
Jan 27, 2026 15
Addis Ababa, Dharabley 19/2018 (ENA): Wasaaradda Biyaha iyo Tamarta ayaa sheegtay in la diyaarinayo qaab-dhismeedyo sharci ah oo awood u siinaya kor u qaadidda maaraynta kheyraadka biyaha. Wasiirka Biyaha iyo Tamarta Injineer Habtamu Itafaa (Dr.) ayaa sheegay in Itoobiya ay waddo hawlo kala duwan oo lagu xoojinayo awoodda maaraynta kheyraadka biyaha. Wuxuu tilmaamay in mid ka mid ah tallaabooyinka ugu muhiimsan ay tahay dejinta iyo dhaqan-gelinta sharciyo xoojinaya maamulka biyaha. Wasiirku wuxuu xusuusiyay in sanadkii hore la ansixiyay xeerka Golaha Wabiyada si loo suurtageliyo maarayn sax ah oo kheyraadka biyaha ah. Si xeerkaas loo dhaqan-geliyo, ayuu sheegay in la wado shaqo ururin talo iyo diyaarin xeer-hoosaadyo, iyadoo deegaannada si buuxda looga qaybgelinayo. Waxaa kale oo uu caddeeyay in xeerku fursad u abuuro in si wadajir ah loo dhiso loona maamulo biyo-xireenno iyo kaabayaal wabiyo oo leh dan guud, isla markaana uu door muhiim ah ka qaato ilaalinta joogtada ah ee hareeraha ilaha biyaha iyo biyo-xireennada. Maadaama qaab-dhismeedka sharcigu yahay mid lama huraan ah, wasiirku wuxuu sheegay in la sii diyaarin doono sharciyo kale oo xoojinaya awoodda maamulka kheyraadka biyaha. Isla mar ahaantaas, wasaaraddu waxay ku hawlan tahay dib-u-habeyn lagu sameynayo hay’adaha biyaha si wax looga qabto caqabadaha ka jira adeegyada biyaha, iyadoo arrintan si gaar ah diiradda loo saaray. Dhanka adeegyada biyaha magaalooyinka, wasiirku wuxuu sheegay in la qaadayo tallaabooyin lagu xoojinayo bixinta adeegga, oo ay ka mid yihiin dhisidda guddiyada biyaha ee magaalooyinka, wacyigelinta bulshada, iyo hubinta in waaxda ay hoggaamiyaan xirfadlayaal aqoon leh. Wuxuu intaa ku daray in dalka laga hirgelinayo mashaariic sifeynaya bulaacadaha 22 magaalo, kuwaas oo looga golleeyahay in laga hortago in wasakhda si toos ah ugu shubanto webiyada ama ay ku milanto biyaha nadiifka ah, isla markaana dib loo nadiifiyo si loogu adeegsado beeraha. Dhanka kale, wasiirku wuxuu sheegay in horumar wanaagsan laga sameeyay bixinta biyaha la cabo iyo waaxda tamarta, isagoo si gaar ah u ammaanay hawlaha ay bulshada ka qaybqaadatay ee laga hirgeliyay deegaanka Oromiya, kuwaas oo uu ku tilmaamay kuwo dhiirrigelin leh. Sidoo kale, wuxuu xusay in deegaanka Bartamaha Itoobiya uu natiijooyin wax ku ool ah ka gaaray ballaarinta tiknoolajiyada gaaska dabiiciga ah. Si loo yareeyo dib u dhacyada ka jira dhismaha mashaariicda biyaha, wasiirku wuxuu caddeeyay in tallaabo sharci ah laga qaadayo qandaraaslayaasha muujinaya waxqabad liita, oo ay ku jirto joojinta heshiisyada. Ugu dambeyn, waxaa la xusay in Wasaaradda Biyaha iyo Tamarta iyo xafiisyada biyaha iyo tamarta ee deegaannada ay ku yeesheen magaalada Naqamte kulan lagu qiimeeyay waxqabadka qorshaha lixda bilood ee la soo dhaafay. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Qalabka caafimaad ee casriga ah ayaa si muuqata u wanaajinaya tayada adeegyada
Jan 27, 2026 15
Addis Ababa, Dharabley 19/2018 (ENA): Wasaaradda Caafimaadka ayaa sheegtay in qalabka iyo agabka caafimaad ee casriga ah ee la gaarsiinayo xarumaha caafimaadka ay si dhab ah u wanaajinayaan tayada adeegyada la bixiyo. Hay’adda Adeegga Bixinta Daawooyinka dalka ayaa, iyadoo kaashanaysa Wasaaradda Caafimaadka, gaarsiisay mashiinno iyo qalab caafimaad Maamulka Magaalada Addis Ababa, Maamulka Diri Dhaba iyo deegaano kala duwan oo dalka ah. Munasaabaddaas waxaa lagu wareejiyay 81 mashiin oo shaybaareed oo loo yaqaan “CBC”, qalab caafimaad oo kale iyo walxo shaybaar. Wasiiru Dowlaha Caafimaadka Frehiwot Abebe ayaa sheegtay in dadaallada lagu xoojinayo nidaamka caafimaadka si uu u noqdo mid adag oo lagu kalsoonaan karo ay horseedeen natiijooyin la taaban karo. Waxay tilmaantay in mashiinnada iyo agabka caafimaad ee maanta la wareejiyay ay siinayaan nidaamka caafimaadka awood dheeraad ah oo wax ku ool ah. Sidoo kale, waxay carrabka ku adkeysay in agabkan ay kaalin muhiim ah ka qaadanayaan dhimista dhimashada hooyada iyo dhallaanka, ka hortagga cudurrada faafa iyo kuwa aan faafin, iyo daryeelka bukaanada si loo daweeyo loona badbaadiyo noloshooda. Waxay intaa ku dartay in qalabka caafimaadkani uu gacan ka geysanayo xaqiijinta tayada adeegyada caafimaadka iyo in la helo adeeg shaybaar oo casri ah oo si fudud loo gaari karo. Dhanka kale, Agaasimaha Guud ee Hay’adda Adeegga Bixinta Daawooyinka ee dalka, Dr. Cabdiqaadir Galgalo, ayaa sheegay in hay’addu ay si joogto ah ugu hawlan tahay ballaarinta helitaanka adeegyada caafimaadka iyadoo xarumaha caafimaadka siinaysa qalab caafimaad iyo daawooyin. Wuxuu xusay in hay’addu ay heshiisyo la saxiixatay in ka badan 5,000 xarumood, kuwaas oo ay si joogto ah u siiso agab caafimaad. Sidoo kale, waxa uu sheegay in hay’addu ay saxiixday heshiisyo cusub oo u oggolaanaya inay mustaqbalka dhow sii ballaariso bixinta qalab iyo agab caafimaad oo dheeraad ah oo la gaarsiinayo xarumaha caafimaadka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Waxaa xadhiga lagajaray mashruuc casri ah oo bakhaar qaboojiye ah iyo dhisme adeegyo badan bixinaya
Jan 27, 2026 13
Addis Ababa, Dharabley 19/2018 (ENA): Duqa Maamulka Magaalada Addis Ababa Adhaanaj Abebe ayaa si rasmi ah u daahfurtay una bilowday mashruuc casri ah oo ah bakhaar qaboojiye ah oo loogu talagalay khudaarta, miraha iyo wax-soo-saarka xoolaha, isla markaana leh dhisme adeegyo badan leh. Munaasabadda furitaanka waxaa ka soo qeyb galay Duqa magaalada Adhaanaj Abebe, Wasiirka Ganacsiga iyo Isku-xirka Gobolka Dr. Kassahun Gofe, iyo mas’uuliyiin kale oo heerar kala duwan ah. Mashruucan ayaa laga dhisay dhul ka badan 11,400 mitir oo laba jibbaaran, waxaana la sheegay inuu yahay bakhaarka qaboojiyaha iyo dhismaha adeegyada badan ee ugu weyn dalka marka loo eego baaxaddiisa. Waxaa lagu tilmaamay in mashruucu door weyn ka qaadan doono yareynta khasaaraha iyo qashinka dhaca ka dib marka wax-soo-saarka la goosto, xasillinta suuqa, iyo hubinta in khudaarta, miraha iyo wax-soo-saarka xoolaha ee dalka lagu soo bandhigo iyagoo ilaalinaya tayadooda dabiiciga ah, si loogu gudbiyo bulshada macaamiisha ah iyo suuqyada dibadda. Sidoo kale, Duqa magaalada Adhaanaj Abebe ayaa sheegtay in mashruucu u sahlayo bulshada macaamiisha ah inay helaan wax-soo-saar beeraha oo cusub isla markaana qiimo macquul ah leh. Waxay intaa ku dartay in mashruucu kaalin muuqata ka qaadan doono hubinta in beeraleydu ka faa’iideystaan wax-soo-saarkooda, isla markaana la soo gaabiyo silsiladda suuq-geynta. Duqa magaalada ayaa sidoo kale sheegtay in Maamulka Magaalada Addis Ababa uu sii xoojin doono taageerada uu bixiyo, gaar ahaan dhanka bixinta dhulka iyo taageerooyin kale, si mashruucan iyo kuwo la midka ahba u hirgalaan. Waxay carrabka ku adkeysay in mashruucu muhiim u yahay tayada wax-soo-saarka beeraha iyo kor u qaadidda tartanka suuqa. Ugu dambeyn, waxay u mahadcelisay hoggaamiyeyaasha, khubarada iyo hay’adaha ka qeyb qaatay hirgelinta mashruucan oo leh faa’iido qaran oo weyn, isla markaana kor u qaadaya tartanka caalamiga ah ee dalka ee dhinacan. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Addis Ababa waxay si joogto ah u sii wadi doontaa guulaha laga gaaray dhammaan dhinacyada si diiradda loo saaro ka faa’iideysiga muwaadiniinta— Adhaanaj Abebe
Jan 26, 2026 28
Addis Ababa, Dharabley 18/2018 (ENA): Duqa Magaalada Addis Ababa, Adhaanaj Abebe, ayaa sheegtay in magaalada ay si joogto ah u sii wadi doonto guulaha laga gaaray dhammaan dhinacyada, iyadoo si gaar ah diiradda u saari doonta in muwaadiniintu ka helaan faa’iidooyin dhammeystiran. Maamulka Magaalada Addis Ababa ayaa soo gabagabeeyay qiimeynta waxqabadka lixda bilood ee ugu horreeya sanadkan 2018 ee hawlaha dowladeed iyo kuwa xisbi, taas oo lagu qabtay Madxafka Xuska Guusha Adwa, iyadoo hal-ku-dhiggu ahaa “Addis Ababa oo dadaal ku gaareysa guul sarreysa”. Adhaanaj Abebe, khudbaddii gabagabada ahayd, waxay sheegtay in magaalada laga hirgeliyay mashaariic horumarineed oo casri ah oo ay ka mid yihiin waddooyin, biyo, horumarinta marinnada iyo hareeraha togaga, kuwaas oo qurux iyo bilic usoo kordhiyay caasimadda. Waxay sidoo kale tilmaantay in guulaha horumarineed ee lagu qurxiyay Addis Ababa ay sare u qaadeen doorka magaalada ee ah xarun shirar iyo kulammo caalami ah, isla markaana ay fursado shaqo u abuureen muwaadiniin badan, gaar ahaan kuwa ka shaqeeya dalxiiska. Duqa magaalada ayaa sheegtay in adeegyada laga hirgeliyay nidaamka “ Adeegga Hal-goob ee Mesob” ay si wax ku ool ah uga jawaabeen baahida muwaadiniinta ee maamul wanaagga, isla markaana ay kordhiyeen qanacsanaanta adeegyada. Waxay intaas ku dartay in adeegyada tabarucaadka ay xoojiyeen ka-qaybgalka shacabka iyo bahwadaagta horumarinta, isla markaana ay horseedeen natiijooyin la taaban karo oo xaqiijinaya ka faa’iideysiga dhammaan muwaadiniinta. Duqa magaalada ayaa sidoo kale xustay in sannadkan 2018 guulo muuqda laga gaaray horumarinta ku saleysan dadka, nidaamka sahayda wax-soo-saarka suuqa, xasillinta suuqa iyo dhimista sicir-bararka nolosha, dhismaha nabadda waarta, iyo dhinacyo kale oo horumarineed. Waxay sharaxday in guulaha horumarineed ee laga diiwaangeliyay dhammaan waaxyaha lixdii bilood ee la soo dhaafay ay yihiin natiijada go’aan adag oo hoggaamineed iyo wada-shaqeyn isku duuban. Duqa magaalada Adhaanaj Abebe ayaa xaqiijisay in lixda bilood ee soo socda ee sannadkan ay maamulka magaalada si xoogan u sii wadi doonaan guulaha horumarineed, si kor loogu qaado ka faa’iideysiga shacabka. Ugu dambeyn, waxay carrabka ku adkeysay in hoggaanka maamulka magaalada laga filayo inay sii xoojiyaan awoodda fulinta, ayna xoogga saaraan horumarinta guryaha, dalxiiska, maamul wanaagga, iyo ururinta dakhliga, si loo hubiyo in muwaadiniintu si buuxda uga faa’iideystaan dadaallada horumarineed. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dhaqaalaha
Bangiga Adduunka waxaa ka go’an inuu si joogto ah u sii wado taageerada ajandaha horumarineed ee Itoobiya – Agaasimaha Maamulka Bangiga Wenjiyaiay Shaang
Jan 26, 2026 28
Addis Ababa, Dharabley 18/2018 (ENA): Bangiga Adduunka ayaa mar kale xaqiijiyay inuu si xoogan u sii wadi doono taageerada uu siinayo ajandaha horumarineed ee Itoobiya, sida uu sheegay Agaasimaha Maamulka Bangiga Wenjiyaiay Shaang. Wasiirka Maaliyadda, Axmed Shide, ayaa kulan la yeeshay Agaasimaha Maamulka Bangiga Adduunka Wenjiyaiay Shaang. Intii uu socday kulanka, Wasiirka Maaliyaddu wuxuu si faahfaahsan uga warbixiyay barnaamijka dib-u-habaynta dhaqaale ee heer qaran oo ay Itoobiya hadda si dhab ah u hirgelinayso. Wasiirku wuxuu sharaxay in barnaamijkan dib-u-habaynta ahi uu ujeedkiisu yahay in dhaqaalaha dalka uu hoggaan u noqdo qaybta gaarka loo leeyahay, in la ballaariyo ilaha kobaca dhaqaalaha, in la horumariyo dhaqaalaha dhijitaalka ah iyo dalxiiska, iyo sidoo kale in la xoojiyo isdhexgalka gobolka iyada oo loo marayo Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA). Sidoo kale, Wasiirka Maaliyaddu wuxuu ammaanay doorka muhiimka ah ee Bangiga Adduunka ka qaadanayo taageerada uu siiyo qaybaha muhiimka ah ee Itoobiya, iyo kaalinta uu ku leeyahay hirgelinta dib-u-habaynta iyo mudnaanta horumarineed ee dalka. Dhankiisa, Agaasimaha Maamulka Bangiga Adduunka Wenjiyaiay Shaang wuxuu bogaadiyay tallaabooyinka adag ee ay dowladdu qaadday, gaar ahaan kuwa la xiriira dib-u-habaynta dhaqaalaha guud iyo dib-u-habeynta deynta dalka. Wuxuu sidoo kale xusay in isbeddellada la gaaray ay yihiin kuwo dhiirrigelin leh. Wenjiyaiay Shaang ayaa caddeeyay in Bangiga Adduunku uu ka go’an yahay inuu sii xoojiyo taageerada farsamo iyo mida maaliyadeed ee uu siinayo Itoobiya, isagoo adeegsanaya xulashooyin kala duwan oo maaliyadeed, si loo taageero ajandaha horumarineed ee dalka. Labada dhinac ayaa sidoo kale qiimeeyay heerka uu marayo iskaashiga istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya Itoobiya iyo Bangiga Adduunka. Gaar ahaan, waxay ka wada hadleen taageerada miisaaniyadeed iyo maalgelinta mashaariicda ee Bangiga Adduunku bixiyo, kuwaas oo si toos ah ula jaanqaadaya yoolalka horumarineed ee Itoobiya. Sida lagu sheegay warbixin ay Wasaaradda Maaliyaddu usoo dirtay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA), wadahadalladu waxay si gaar ah diiradda u saareen xoojinta taageeradaas si waafaqsan mudnaanta horumarineed ee dalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Hantiileyaasha Ku Hawlan Ismaamulka Dirdhaba ee Lixdii Bilood ee La soo Dhaafay diiwaan Geliyay raasamaal ka badan 48 bilyan oo birr ayaa Ka Faa'ideysanaya Fursadaha Maalgashi ee ka Jira Ismaamulka.
Jan 26, 2026 30
Dirdhaba; Dharabley 17/2018 (ENA): Xafiiska Ganacsiga, Warshadaha iyo Maalgashiga ayaa ku dhawaaqay in hantiileyaasha haysta raasamaal ka badan 48 bilyan oo birr lixdii bilood ee lasoo dhaafay ay bilaabeen inay ka faa'ideystaan fursadaha maalgashi ee ka jira IDD. Horumarinta Marinada iyo shaqooyinka kaabayaasha dhaqaalaha ee ka socda magaaladu ayaa door muhiim ah ka ciyaaraya kordhinta durdurka maalgashiga. Abera Mengistu, oo ah madaxa kooxda cilmi-baarista iyo diyaarinta macluumaadka mashruuca maalgashiga ee xafiiska, ayaa u sheegay ENA; in 251 hantiileyaal oo maxalli ah iyo kuwo ajnabi ah oo leh raasamaal ka diiwaan gashan in ka badan 48.9 bilyan oo birr lixdii bilood ee ugu horreysay sannad-maaliyadeedka ayaa helay ruqsado waxayna bilaabeen inay shaqeeyaan. Horumariyayaashii helay ruqsadaha, 10 warshadood ayaa ilaa hadda bilaabay wax soo saar, taasoo abuurtay fursado shaqo oo loogu talagalay 1,800 oo muwaadin. Wuxuu sheegay in horumariyayaasha bilaabay shaqada qeybtii hore ee sannad-maaliyadeedka ay sidoo kale ku hawlan yihiin wax soo saarka, adeegyada, dhismaha iyo qaybaha beeraha, iyagoo abuuraya fursado shaqo oo joogto ah iyo kuwo ku meel gaar ah in ka badan 13,000 oo muwaadin. Sida laga soo xigtay mudane Abera, u dhowaanshaha Dirdhaba ee dekedda Jabuuti, nabadda iyo amniga la isku halleyn karo, iyo taageerada ay siiyaan maalgashadayaasha dowladda federaalka iyo kuwa maxalliga ah ayaa gacan ka geysanaya kororka durdurka maalgashiga. Waxa kale oo uu sheegay in kaabayaasha dhaqaalaha ee la sameeyay sannadihii la soo dhaafay ee isbeddelka, horumarinta waddooyinka iyo aagga ganacsiga xorta ah ay abuureen jawi wanaagsan oo maalgashadayaasha ajnabiga ah iyo kuwa maxalliga ah ay u yimaadaan maalgashi. Madaxa Xafiiska Horumarinta Dhulka iyo Maareynta ee maamulka, Sajid Cali, ayaa sidoo kale sheegay in taageero gaar ah la siiyay maalgashadayaasha maalgashanaya Dirdhaba. Waxa uu intaa ku daray in taageero iyo kormeer la siinayo maalgashadayaasha si ay si dhakhso ah ugu isticmaalaan dhulka loo siiyay ujeeddadooda loogu talagalay. Maareeyaha Warshadaha Isku-xidhka Gawaarida ee AM Motors Alemayehu Mideqsa ayaa sheegay inay diyaar u yihiin inay isugu geeyaan gawaarida xamuulka culus iyo baabuurta korontada ku shaqeeya ee loogu talagalay gaadiidka dadweynaha goobta ku habboon ee la bixiyo. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Itoobiya iyo Madasha Dhaqaalaha Adduunka ayaa yeeshay wada-tashiyo ujeedadoodu tahay xoojinta iskaashigooda.
Jan 26, 2026 31
Addis Ababa; Dharabley 17/2018 (ENA):- Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide ayaa kala hadlay Madaxweynaha Madasha Borge Brand siyaabaha loogu sii xoojin karo iskaashiga ka dhexeeya Itoobiya iyo Madasha Dhaqaalaha Adduunka. Doodda ayaa lagu barbar qabtay Madasha Dhaqaalaha Adduunka ee 2026 oo lagu qabtay Davos. Intii lagu jiray doodda, Wasiir Axmed Shide; wuxuu Madaxweynaha u soo bandhigay dib-u-habaynta dhaqaalaha Itoobiya. Waxa kale oo uu uga mahadceliyay madasha fursad wanaagsan oo ay Itoobiya u siisay inay la tashato la-hawlgalayaasha kala duwan ee ku saabsan horumarinta caalamiga ah, tignoolajiyada iyo maaliyadda. Wasaaradda Maaliyadda ayaa xogta ay u soo dirtay ENA ku sheegtay in labada dhinac ay ku heshiiyeen inay ka wada shaqeeyaan iskaashiga horumarinta, oo ay ku jiraan maalgashiga. Waxaa sidoo kale la xusay in ka qaybgalka Itoobiya ee Madasha Dhaqaalaha Adduunka ee 2026 ay keentay guulo dibloomaasiyadeed dhinacyo kala duwan. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Itoobiya ayaa si firfircoon uga qayb qaadanaysa Shirka Dhaqaalaha Adduunka
Jan 23, 2026 85
Addis Ababa; Dharabley 15/2018 (ENA):Itoobiya ayaa si firfircoon uga qayb qaadanaysa maalintii afraad ee Shirka Dhaqaalaha Adduunka iyada Itoobiya waxa shirka uga qaybqaatay wafdi uu hoggaaminayo Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide. Wasiirku wuxuu sidoo kale ka qayb galay shalay dood uu martigeli Addis Ababa; Dharabley 14/2018 (ENA):Itoobiya ayaa si firfircoon uga qayb qaadanaysa maalintii afraad ee Shirka Dhaqaalaha Adduunka iyada Itoobiya waxa shirka uga qaybqaatay wafdi uu hoggaaminayo Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide. Wasiirku wuxuu sidoo kale ka qayb galay shalay dood uu martigeliyay Bill Gates oo ku saabsan mustaqbalka caafimaadka iyo maaliyadda adduunka. Intii lagu guda jiray doodda, Wasiirku wuxuu sharraxay horumarka ay Itoobiya ka samaynayso isticmaalka tignoolajiyada dijitaalka ah iyo garaadka macmalka ah (AI), gaar ahaan ballaarinta helitaanka adeegyada caafimaadka ee miyiga dalka. Wuxuu sidoo kale ku baaqay iskaashi muddo dheer ah iyo maalgelin waara si loo xoojiyo nidaamyada AI iyo caafimaadka, kor loogu qaado horumarinta kheyraadka aadanaha, iyo kor loogu qaado kaabayaasha dhaqaalaha dijitaalka ah. Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide ayaa sidoo kale qeexay tiirarka muhiimka ah ee loo baahan yahay si loo dhiso aasaas dhaqaale oo xooggan intii lagu jiray madasha doodda ee cinwaankeedu ahaa "Dhaqaalaha ka baxsan Xaaladda Degdegga ah". Dhinaca madasha, wuxuu sidoo kale wadahadallo laba geesood ah la yeeshay Bill Gates iyo Guddoomiyaha Midowga Yurub ee Iskaashiga Caalamiga ah. Tani waxay xaqiijisay sida Itoobiya uga go'an tahay hal-abuurka, iskaashiga iyo horumarka waara. Ka qaybgalka Itoobiya ee Shirka Dhaqaalaha Adduunka ee 2026 ilaa maanta wuxuu muujinayaa sida dalka uga go'an tahay isticmaalka hal-abuurka, isbeddelka dijitaalka ah iyo iskaashiga istaraatiijiyadeed si loo gaaro kobac waara oo loo dhan yahay. #Ethiopian_News_Agency #ENA yay Bill Gates oo ku saabsan mustaqbalka caafimaadka iyo maaliyadda adduunka. Intii lagu guda jiray doodda, Wasiirku wuxuu sharraxay horumarka ay Itoobiya ka samaynayso isticmaalka tignoolajiyada dijitaalka ah iyo garaadka macmalka ah (AI), gaar ahaan ballaarinta helitaanka adeegyada caafimaadka ee miyiga dalka. Wuxuu sidoo kale ku baaqay iskaashi muddo dheer ah iyo maalgelin waara si loo xoojiyo nidaamyada AI iyo caafimaadka, kor loogu qaado horumarinta kheyraadka aadanaha, iyo kor loogu qaado kaabayaasha dhaqaalaha dijitaalka ah. Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide ayaa sidoo kale qeexay tiirarka muhiimka ah ee loo baahan yahay si loo dhiso aasaas dhaqaale oo xooggan intii lagu jiray madasha doodda ee cinwaankeedu ahaa "Dhaqaalaha ka baxsan Xaaladda Degdegga ah". Dhinaca madasha, wuxuu sidoo kale wadahadallo laba geesood ah la yeeshay Bill Gates iyo Guddoomiyaha Midowga Yurub ee Iskaashiga Caalamiga ah. Tani waxay xaqiijisay sida Itoobiya uga go'an tahay hal-abuurka, iskaashiga iyo horumarka waara. Ka qaybgalka Itoobiya ee Shirka Dhaqaalaha Adduunka ee 2026 ilaa maanta wuxuu muujinayaa sida dalka uga go'an tahay isticmaalka hal-abuurka, isbeddelka dijitaalka ah iyo iskaashiga istaraatiijiyadeed si loo gaaro kobac waara oo loo dhan yahay. #Ethiopian_News_Agency #ENA
Muuqaalo
.jpg)
.jpg)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
.jpg)
Barnaamijyada tababarka horumarinta xirfadaha cusub ayaa la hirgelinayaa si kor loogu qaado himilooyinka hal-abuurka dhalinyarada.
Jan 22, 2026 83
Addis Ababa; Dharabley 14/2018 (ENA): Barnaamijyada tababarka horumarinta xirfadaha cusub ayaa la hirgelinayaa si kor loogu qaado tartanka caalamiga ah iyo himilooyinka hal-abuurka dhalinyarada, ayuu yiri Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka, Biruuk Kedir (Dr.). Barnaamij la yiraahdo "Skill Ethiopia" ayaa la hirgelinayaa si dhalinyarada loogu suurtageliyo inay xirfadahooda iyo fikradahooda u beddelaan hal-abuur macno leh. Sida uu horay u sheegay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), fikradda Skill Ethiopia waa in dhalinyarada loo suurtogeliyo inay sahamiyaan baahiyaha degdegga ah ee bulshada iyo inay abuuraan xalal u anfaca dalkooda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo in la taageero hal-abuurayaasha da'da yar si loo kordhiyo awooddooda wax soo saar. Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka Biruuk Keder (Dr.) ayaa u sheegay ENA in tababarka farsamada iyo xirfadeed uu yahay mid faa'ido weyn u leh mustaqbalka. Wuxuu sheegay in inkastoo xaaladda adduunku ay dhiirrigeliso xirfadaha iyo aqoonta, haddana wacyigayaga ku aaddan xirfadaha Itoobiya weli ma uusan horumarin. Wuxuu sheegay in xirfaduhu ay yihiin goobta tartanka iyo nimcada adduunka casriga ah; wuxuu sheegay in tababarka farsamada iyo farsamada gacanta aan loo arkin doorasho labaad. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay natiijooyin la taaban karo ka gaadhayso hirgelinta tababar farsamo iyo xirfadeed oo tixgelinaya kartida dhallinyaradeeda tan iyo markii isbeddelku dhacay. Wuxuu xusay in badeecadaha tignoolajiyada ee hormuudka ka ah adduunka ay yihiin hantida xirfadaha; wuxuu iftiimiyay awoodda tababarka iyo gelitaanka ee sii kordheysa ee hay'adaha farsamada iyo farsamada gacanta ee Itoobiya. Wuxuu sheegay in Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha ee Federaalka uu horumarinayo meelaha tababarka ee jira iyo hirgelinta kuwa cusub si loo soo saaro xirfadlayaal aqoon leh oo tartan leh oo warshadaha casriga ahi u baahan yihiin. Wuxuu sheegay in sannadkii 2018, 11 meelood oo tababar cusub la bilaabay, oo ay ku jiraan garaadka macmalka ah, amniga internetka, tignoolajiyada biomedical, tignoolajiyada balaastikada, tignoolajiyada robotics-ka, iyo tignoolajiyada wax soo saarka. Wuxuu tilmaamay in machadku uusan kaliya kordhinayn tirada dhalinyarada galaysa tababarka; sidoo kale wuxuu siinayaa meelo cusub oo tababar ah tignoolajiyada ugu dambeysay. Wuxuu sheegay in tani ay u suurta gelisay inay diiradda saarto tababarka wax ku oolka ah marka loo eego waxbarashada aragtida. Agaasimaha Guud, oo sheegay in waaxda tababarka farsamada iyo farsamada gacanta ee Itoobiya ay awood u leedahay inay qaabilto lix milyan oo muwaadin iyada oo loo marayo tababar joogto ah iyo mid gaaban, ayaa sidoo kale sheegay in tababarayaashu ay dhisi doonaan awoodda xuduudaha ka baxsan dalka. Sababtan awgeed, dawladdu waxay hubinaysaa in hay'adaha tababarka farsamada iyo farsamada gacanta ay ku qalabaysan yihiin agabka ay u baahan yihiin si ay si wax ku ool ah ugu baraan xirfadaha goobaha ay ku tababaraan. Sidaa darteed, waxay ugu baaqeen dhalinyarada inay fahmaan in tababarku uu ku saabsan yahay u diyaargarowga shaqada iyo horumarinta xirfadaha xallinta dhibaatooyinka oo ay galaan xarumaha tababarka farsamada iyo farsamada gacanta.
Shirweynaha dhalinyarada DDS, oo halku-dhig looga dhigay awoodsiinta dhalinyarada ee xilliga casriga ah, oo ay iska kaashadeen Xafiiska Dhalinyarada DDS iyo Machadka Hiraad Institute, ayaa lagu qabtay magaalada Jigjiga.
Jan 21, 2026 101
Addis Ababa: Dharabley 13/2018 (ENA): Shirweynaha dhalinyarada waxaa ka soo qayb-galay Madaxweyne Ku-xigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, Wasiirka Dhalinyarada iyo Ciyaaraha Somaliland, dhalinyaro iyo marti-sharaf kala duwan. Madaxweyne Ku-xigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax ayaa sheegay in dhalinyaradu ay door muhiim ah ku leeyihiin arrimaha bulshada, aaladaha casriga ah, waxbarashada, ka faa’iidaysiga khayraadka dabiiciga ah, beeraha, iyo horumarka guud ee deegaanka. Waxaana shirweynaha dhalinyarada ee deegaanka, inta uu socdo, looga hadli doonaa qodobo muhiim ah oo ay ka mid yihiin ka-qaybgalka arrimaha bulshada iyo horumarka deegaanka.
Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 ayaa muhiim ah si loo Dardargeliyo Hindisaha Horumarinta Magaalooyinka Casriga ah ee ka socda Addis Ababa.
Jan 21, 2026 97
Addis Ababa; Dharabley 12/2018 (ENA): Xafiiska Hal-abuurka iyo Tiknoolajiyadda Ismaamulka Magaalada Addis Ababa ayaa ku dhawaaqay in Istaraatiijiyadda Dijitaal Itoobiya 2030 ay sii dardargelin doonto hindisaha horumarinta magaalooyinka Casriga ah ee ka socda Addis Ababa. Markii Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu si rasmi ah u bilaabay hirgelinta Dijitaal Itoobiya 2030, wuxuu sharraxay in ballaarinta kaabayaasha abuurista fursado shaqo oo loo siman yahay oo loogu talagalay muwaadiniinta, iyo dhisidda kalsoonida muwaadiniinta iyo hay'adaha ay yihiin yoolalka ugu muhiimsan ee istaraatiijiyadda. Madaxa Xafiiska Hal-abuurka iyo Tiknoolajiyadda Ismaamulka Magaalada Addis Ababa Tulu Tilahun (PhD) ayaa u sheegay ENA; Sannadihii la soo dhaafay, mashaariicda kaabayaasha dhaqaalaha ee muhiimka u ah horumarinta dhaqaalaha dijitaalka ah ayaa si guul leh looga hirgeliyay caasimadda. Gaar ahaan, wuxuu xusay in Istaraatiijiyadda Dijitaalka Itoobiya 2025 si guul leh looga hirgeliyay magaalada; Tani waxay aasaas adag u dhigtay kala-guurka Istaraatiijiyadda Dijitaalka Itoobiya 2030. Wuxuu tusaale u soo qaatay xoojinta Aagga ICT ee caasimadda iyadoo la raacayo Istaraatiijiyadda Dijitaal Itoobiya 2025. Madax-xafiiseedka ayaa sheegay in isku-xirka shabakadda, oo markii hore ku koobnaa xawaare hoose iyo heer degmo, uu soo hagaagay; wuxuu sheegay in siddeetan iyo lix hay'adood oo dowladeed ay hadda ku xiran yihiin kaabayaasha shabakadda Magaalada. Wuxuu sidoo kale xusay in hirgelinta Adeegga Hal-goob ah iyo helitaanka Kaarka Aqoonsiga Qaranka ay yihiin natiijooyinka istaraatiijiyadda. Wuxuu sheegay in aasaaska loo dhigay si buuxda loogu sameeyo adeegyada dowladda ee magaalada, taasoo u oggolaanaysa muwaadiniinta inay helaan adeegyo hufan meel kasta oo ay joogaan. Wuxuu sheegay in Istaraatiijiyadda Dijitaal Itoobiya 2030 ay sii dardargelin doonto dhismaha Addis Ababa oo ah magaalo caqli badan oo ay ka dhigi doonto nolosha muwaadiniinta mid fudud. Wuxuu sidoo kale xusay in istaraatiijiyadda ay abuuri doonto jawi ay muwaadiniintu aysan kaliya noqon doonin isticmaaleyaasha tignoolajiyada laakiin sidoo kale ay noqon doonaan abuureyaasha xalal cusub oo dijitaal ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in Istaraatiijiyadda Dijitaal Itoobiya 2030 ay xaqiijin doonto aragtida ah in Addis Ababa laga dhigo magaalo casri ah.
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in haddii aan diyaar garoobin oo aan aqoon yeelano, aan gaari doono heer aan AI (Garaadka Macmalka ah) maareyn karno
Jan 9, 2026 132
Addis Ababa, Xoorreey 28/2018 (ENA): Wuxuu xusay in dowladda ay horumar ka samaysay dhismaha wadooyinka iyo kor u qaadista kaabayaasha, aqoonyahannaduna ay tahay inay ka faa’iideystaan maskaxda bini’aadamka si ay u fahmaan sida ugu wanaagsan ee loo maamulo horumarka. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu tilmaamay in Itoobiya ay leedahay mustaqbal weyn oo la xiriira Garaadka Macmalka ah, iyadoo ay muhiim tahay in lagu maalgeliyo tamarta. Wuxuu xusay in Itoobiya ay leedahay awood ballaaran oo wax soo saar tamareed, sida biyaha, qoraxda, kulaylka dhulka, iyo tamarta nukliyeerka. Wuxuu intaas ku daray in maalgashiga tamarta uu fududeyn doono horumarka Garaadka Macmalka ah, isla markaana AI-ga uu sidoo kale u baahan yahay xog iyo xarumo xog ururin. Ugu dambeyntii, wuxuu carrabka ku adkeeyay in haddii aan diyaar garowno oo aan iskaashi sameyno, AI waxay ka caawin doontaa Itoobiya in ay gaarto heer aan caadi ahayn oo horumarineed, iyadoo sidoo kale fursado badan oo AI ah ay ku jiraan qaaradda Afrika. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ciyaaraha
Tartanka orodka 5-ta km oo loogu magacdaray tartanka orodka ee Aqoonsiga Qaranka (Fayda) ayaa subaxnimadii saaka ka dhacay magaalada Jigjiga
Jan 5, 2026 145
Addis Ababa; Xoorrey 26/2018 (ENA): Waxaana tartankan orodka ee Aqoonsiga Qaranka kasoo qeybgalay hogaaminta sare ee Deegaanka oo uu ugu horreeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, wasiirka xafiiska dakhliga Mudane muxiyadiin cabdi faarax, Duqa Maamulka Magaaladda Jigjiga Eng. Shaafi Axmed, Wasiirka Xafiiska Dhalinyarada iyo Ciyaaraha DDS, Mudane Maxamed Mahdi, Wasiirka Xafiiska Warfaafinta DDS Mudane Maxamed Aadan, Madaxa arrimaha Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida Mudane Faysal Rashiid, iskuduwaha guud ee Aqoonsiga Qaranka ee dalka, Mudane Yoodahe Aariyasilaase, orodyahanada caanka ah ee Daraartu Tullu iyo masuuliyiin kale. Masuuliyiinta ka hadashay daahfurka tartankan orodka oo uu ugu horeeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax ayaa sheegay in ahmiyada tartankan orodka uu yahay sidii shacabka loogu baraarujin lahaa qaadashada Aqoosiga Qaranka oo waxtar baladhaan oo dhinac walba ah uleh shacabka. Tartankan orodka 5-ta km oo ay ku tartameen qeybaha kala duwan ee shacabka magaalada Jigjiga ayaa waxaa dhanka wiilasha 3-da kaalmood ee ugu horeeya ku guulaystay: 1. C/qaadir C/laahi 2. Koosaar Cabdi 3. Khaalid Maxamed Halka dhinaca gabdhahana ay ku guulaysteen: 1. Najma Talwaaq 2. Nimco Cali 3. Samiira Cusmaan Waxaana halkaasi dhalinyaradii ku guulaystay kaalmahan ugu horeeya lagu gudoonsiiyay abaalmarin isugu jirtay bilad iyo lacago loogu talagalay. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Koobka kubada cagta ee qaarada Afirka ee 35-aad ayaa maanta furmaya
Dec 22, 2025 229
Addis Ababa; Xoorreey 12/2018 (ENA):: Koobka kubada Qaramada Afrika ee 35-aad, oo ay martigelinayso Morocco, ayaa maanta furmaya. Ciyaarta furitaanka tartankan ayaa 4-ta galabnimo waxa ay Group-ka A ku dhex mari doontaa xulalka Morocco iyo Comoros oo marti galin doona garoonka Prince Moulay Abdallah Stadium. Tani waa markii 20-aad ee Morocco ay ka soo muuqato Koobka Qaramada Afrika, halka Comoros ay ciyaari doonto markii seddexaad. Waa markii labaad oo ay labada dal ku kulmaan koobka Qaramada Afrika, iyadoo Cameroon ay 2-0 ku garaacday Morocco oo ku wada jira Group C ee koobka 33aad ee Qaramada Afrika 2022. Saddexdii ciyaarood ee kale, Morocco ayaa badisay laba jeer, hal kulanna barbaro ayay gashay. Morocco ayaa ku jirta kaalinta 11-aad ee qiimeynta FIFA World Cup. Morocco ayaa noqotay waddankii ugu horreeyay ee Afrikaan ah ee gaara semi-finalka Koobka Adduunka ee 22-aad ee Qatar 2022. Marooko waxa ay ku guulaysatay koobka kaliya ee qaaradaha 1976, markaas oo ay ku guulaysatay koobkii 10-aad ee qaramada Afrika, oo ay martigelisay Itoobiya. Comoros oo ku jirta kaalinta 108-aad ee qiimaynta FIFA World Cup ayaa u soo baxday wareega 16-aad ee koobka qaramada Afrika, waana markii ugu horaysay ee ay ka soo muuqato tartankan. 52-da kulan ee koobka qaramada Afrika ayaa lagu ciyaari doonaa sagaal garoon oo ku yaala lix magaalo oo ku yaala dalka Morocco. Xidhiidhka kubbada cagta Afrika ee CAF ayaa u qoondeeyay ka qaybgalayaasha tartanka lacag dhan 32 milyan oo dollar. Koobka Qaramada Afrika ee 35-aad ayaa socon doona ilaa dharabley 10, 2018
Itoobiya oo ku guulaysatay bilada dahabka ee sadexaad ee ciyaaraha dhalinyarada Afrika
Dec 13, 2025 243
Addis Ababa; Xoorreey 3/2018 (ENA): : Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika ee Afraad oo ka socda magaalada Luanda ee dalka Angola, ayaa maanta galay maalintii saddexaad. Mahder Desta ayaa ku guulaystay bilad dahab ah tartankii baaskiilka ee dumarka. Dahabka Mahder uu ka helay ciyaarihii labaad ee dhalinyarada Olombikada Itoobiya ayaa ka dhigan bilada dahabka ee seddexaad ee Itoobiya ay ka hesho tartanka, sida ay sheegtay wasaaradda dhaqanka iyo ciyaaraha. Itoobiya ayaa ku guulaysatay billadaha dahabka ah ee 3000m ee haweenka iyo kooxda baaskiilka ee hawenka. Ciyaaraha ay Itoobiya ka qayb galayso ayaa kala ah:ciyaara Fudud, Baaskiilka, Taekwondo-ga Adduunka, Karate, Tennis-ka, Dabaasha iyo Culayska qaadida. Ciyaartoyda ka qayb galaya ciyaaraha dhalinyarada Afrika ayaa lagu soo xulay qaab ciyaareedkooda ciyaarihii 2-aad ee Itoobiya oo dhawaan la soo gabagabeeyay. 54 wadan ayaa ka qayb galaya 33 ciyaarood. Munaasabadda ciyaaraha qaaradaha ayaa socon doonta ilaa tahsaas 16, 2018. Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika waa is-reeb-reeb iyo diyaar-garow loogu jiro 4-aad ee Ciyaaraha Olombikada Dhallinyarada Jiilaalka oo lagu qabanayo dalka Senegal sanadka 2019.
Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee ka hooseeya 17-jirka ayaa la guddoonsiiyay Abaalmarin 10 Milyan oo Bir ah.
Dec 3, 2025 259
Addis Ababa; Gudba 24/2018 (ENA):- Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha ayaa guddoonsiisay abaal-marin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee 17-jirada ka hooseeya ka dib markii ay ka qayb qaateen Koobka Qaramada Afrika. Wasaaraddu waxay guddoonsiisay abaalmarin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr kooxda qaranka intii lagu jiray barnaamijka, Wasiirka Dhaqanka iyo Ciyaaraha Shewit Shanka ayaa guddoonsiisay abaalmarinta lacageed. Wasiir Shewit Shanka ayaa sheegay in guusha la gaaray xilligaas ay ka dhalatay dadaalka wadajirka ah ee dowladda iyo Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya. Waxayna muujisay sida ay ugu faraxsan tahay in kooxda qaranka ay si guul leh uga qaybgasho Koobka Qaramada Afrika. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay mas'uuliyiin sare oo ka tirsan Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha, Madaxweynaha Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya Isayas Jira iyo mas'uuliyiin kale oo ka tirsan xiriirka, iyo sidoo kale marti sharaf lagu casuumay. Xulka qaranka ee da'doodu ka yar tahay 17 sano ee Itoobiya ayaa xaqiijiyay u soo bixitaankooda heerka qaaradda iyagoo maanta 3-0 kaga badiyay Kiiniya isreebreebka CECAFA. Xulka qaranka ayaa dib ugu soo laaban doonta Koobka Qaramada Afrika 22 sano kadib. Waa markii afraad ee Itoobiya ay ka qaybgasho Koobka Qaramada Afrika ee da'doodu ka yar tahay 17 sano. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Ilaalinta Deegaanka
Dhisidda dhaqaalaha cagaaran iyo hirgelinta himilooyinka barwaaqada ayaa sii xoogeysanaya – Wasiir Dr. Alamu Simee
Jan 16, 2026 102
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Wasiirka Gaadiidka iyo Saadka, Dr. Alamu Simee, ayaa sheegay in dadaalka lagu xoojinayo dhismaha dhaqaalaha cagaaran si loo xaqiijiyo himilooyinka barwaaqada uu si joogto ah u socon doono. Wasiirku wuxuu booqday warshadda soo saarista gaadiidka ee Redaawa oo ku taalla magaalada Diridhaba, halkaas oo uu kormeer ku sameeyay hawlaha wax soo saar. Faahfaahun uu bixiyay booqashada kadib, ayuu ku sheegay in dhismaha dhaqaalaha cagaaran iyo hirgelinta himilooyinka barwaaqada ay yihiin shaqo si gaar ah diiradda loo saaray, isla markaana ay sii socon doonto si ka sii xooggan. Wuxuu tilmaamay in gaadiidka ku shaqeeya tamarta la cusboonaysiin karo ee ay soo saarayso Redaawa Motors ay yihiin tusaale cad oo muujinaya safarkan. Gaadiidkan la soo saarayo, ayuu yiri, ma aha oo kaliya kuwo badbaadinaya lacagta qalaad, balse sidoo kale waxay wax ka qabanayaan yaraanta gaadiidka, iyagoo door muhiim ah ka qaadanaya horumarka waaxda gaadiidka iyo saadka. Wasiirku wuxuu intaas ku daray in dhaqdhaqaaqa warshadaha ee Itoobiya uu si weyn uga qayb qaadanayo soo saarista badeecooyin beddel u ah kuwa dibadda laga keeno, isla markaana uu gacan ka geysanayo helitaanka lacag qalaad. Isagoo ka hadlay toddobadii sano ee isbeddelka, Dr. Alamu Simee wuxuu sheegay in Itoobiya ay ku guuleysatay horumar muuqda oo ku aaddan dhismaha dhaqaale u adkaysan kara isbeddelka cimilada. Wuxuu sidoo kale xusay in dhismaha dhaqaalaha cagaaran, kobaca dhaqaale ee ku dhisan kala-duwanaansho waaxeed, iyo guulaha kale ee la gaaray ay sii wadi doonaan horumarka iyo kobaca dalka. Dhankiisa, Maareeyaha Guud ee Qaybta Wax-soo-saarka ee Redaawa Motors, Isayas Aklilu, ayaa bogaadiyay taageerada iyo kormeerka joogtada ah ee ay bixiyaan Ismaamulka Diri Dhaba iyo dowladda federaalka ee ku aaddan warshadaha wax-soo-saarka. Wuxuu sheegay in booqashada iyo talooyinka la siiyay ay dhiirrigelin u noqdeen inay si ka sii dadaal badan u shaqeeyaan, isla markaana diyaar garowgii lagu soo bandhigi lahaa gaadiidka suuqa uu dhamaaday. Warshadda Redaawa Motors oo ka dhisan dhul dhan 100 hektar ayaa hadda soo saarta gaadiid xamuul iyo kuwo rakaab ah oo ku shaqeeya koronto iyo shidaal labadaba. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shaqooyinka ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran waxay faa’iido weyn u leeyihiin abuurista jiil caafimaad qaba
Jan 16, 2026 93
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Khubaro caafimaad oo ka shaqeeya hay’ado caafimaad oo caalami ah ayaa sheegay in shaqooyinka laga fuliyay Itoobiya ee ku saabsan ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran ay door weyn ka ciyaaraan abuurista jiil caafimaad qaba. Munaasabadda aasaaska Ururka Hematology: (Cilmiga ama takhasuska caafimaad ee ka shaqeeya dhiigga, cudurrada dhiigga, iyo xubnaha sameeya dhiigga sida lafta dhuuxa) iyo Oncology: (Cilmiga ama takhasuska caafimaad ee ka shaqeeya kansarka, oo ay ku jiraan ogaanshaha, daaweynta, iyo la socodka cudurrada kansarka) Carruurta ee Itoobiya ayaa lagu qabtay magaalada Addis Ababa. Khubarada caafimaad ee ka qayb galay munaasabadda ayaa u sheegay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) in dadaallada lagu sameeyay ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran ee dalka ay faa’iido weyn u leeyihiin ilaalinta caafimaadka, dhiirrigelinta dhaqdhaqaaqa isboortiga, iyo xoojinta xiriirrada bulsho. Dr. Bronwyn MkNamara, oo ah khabiir caafimaad oo ka socda Australia, ayaa sheegtay in magaalada Addis Ababa ay ku aragtay isbeddel muuqda oo ka duwan wixii ay hore u taqaanay, gaar ahaan dhinaca nadaafadda deegaanka, ballaarinta goobaha cagaaran iyo jardiinooyinka. Waxay sidoo kale bogaadisay dadaallada lagu xakameynayo wasakhowga, maadaama alaabta ka samaysan balaastigga iyo kiimikooyinka ay sababi karaan dhibaatooyin caafimaad. Dhanka kale, Brofeesor Sheyla Weytsman oo ka tirsan Jaamacadda Toronto ayaa sharraxday in shaqooyinka ilaalinta deegaanka ay leeyihiin kaalin weyn oo ku saabsan daryeelka iyo ilaalinta caafimaadka. Waxay tilmaantay in deegaan cagaaran oo nadiif ah uu ka mid yahay waxyaabaha suurtageliya ilaalinta caafimaadka, iyadoo xustay in ka hortagga cudurrada ay ka wanaagsan tahay daaweyntooda. Agaasimaha Bariga Afrika ee hay’adda “Pure Earth”, Firew Kefyalew, ayaa isaguna sheegay in hay’addu muddo sanado ah ka shaqaynayeen wacyigelinta ilaalinta deegaanka iyo ku lug lahaanshaha dhalinyarada hawlaha nadaafadda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Kulanka Raysl wasaare Dr. Abiy Axmed iyo Maxamuud Cali Yuusuf, Komishinka Midowga Afrika ee laxdhidha qaban qaabada shirka COP32
Dec 18, 2025 209
Farriinta Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed waxaan kulan la yeeshay Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika, anagoo ka hadlaynay sida ay Itoobiya iyo Midowga Afrika si dhow isaga kaashan karaan diyaarinta COP32 oo si dhab ah u metelaya Afrika. Waxaan fahmay in, Maxamuud Cali Yuusuf, Komishinka Midowga Afrika ay si buuxda uga go’an tahay in COP32 guul noqoto, isla markaana Itoobiya ay noqoto lammaane muhiim ah oo arrintan door muuqda ka qaata. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
In Itoobiya loo doortay martigelinta COP-32, waa guul diblomaasiyadeed oo weyn
Dec 13, 2025 222
Addis Ababa, Xoorreey 4/2018 (ENA): Duqa Maamulka Magaalada Addis Ababa, Adhaanaj Abebe, ayaa sheegtay in in Itoobiya loo doorto martigelinta shirka COP-32 ay tahay guul diblomaasiyadeed oo ka dhalatay hoggaanka diblomaasiyadeed ee Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed. Waxay ku tilmaantay arrintan mid muujinaysa kalsoonida caalamku ku qabo Itoobiya. Doorashaduna ay tahay guul qaran. Adhaanaj Abebe waxay sheegtay in natiijooyinka laga gaaray barnaamijka Raadka Cagaaran iyo horumarinta magaalooyinka ay Itoobiya ka dhigeen dal ku habboon martigelinta shirkan. Waxay xustay in Addis Ababa ay noqotay xarun soo jiidata shirarka caalamiga ah. COP-32-na uu yahay shir si weyn indhaha dunida lagu hayo. Waxay ugu baaqday dhammaan daneeyayaasha inay dowladda la shaqeeyaan. Diyaargarow wadajir ah ayay ku tilmaantay mid lama huraan ah. Wasiirka Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha iyo Arrimaha Golaha Wasiirrada, Alemsahay Baawloos, ayaa sheegtay in awoodda Itoobiya ee martigelinta shirarka caalamiga ah ay si joogto ah u korortay. Waxay xustay in dalka uu hadda leeyahay kaabayaal iyo waayo-aragnimo ku filan. Guulaha la gaarayna ay yihiin kuwo wadajir lagu hantiyay. Alemsahay Baawloos waxay sheegtay in Itoobiya ay tartan caalami ah u gashay helidda martigelinta COP-32, isla markaana lagu doortay natiijooyinka horumarinta cagaaran. Waxay intaas ku dartay in shanta bilood ee ugu horreysay sanad-miisaaniyadeedkan la qabtay in ka badan 105 munaasabadood. Taasna ay caddeyn u tahay in Itoobiya si guul leh u martigelin karto COP-32. Ugu dambayn, masuuliyiintu waxay ku adkeeyeen in martigelinta shirka COP-32 ay Itoobiya u tahay fursad taariikhi ah oo lagu muujiyo horumarka cagaaran, awoodda martigelinta iyo kaalinta ay ku leedahay arrimaha caalamka. Waxay ku baaqeen in dhammaan daneeyayaasha ay si wadajir ah uga shaqeeyaan diyaarinta shirka. Taasina ay saldhig u noqon doonto guul qaran iyo sumcad caalami ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wararka Caalamka
Midowga Afrika iyo Mareykanku waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah — Madaxweyne Dhoonald Traamp
Dec 23, 2025 211
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah oo ku salaysan danaha labada dhinac, ayuu yidhi Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Danjire Constanza Adelina Gasparas, Madaxa Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka, ayaa warqadaheeda magacaabista u gudbisay Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Madaxweyne Dhoonald Tramp ayaa si rasmi ah u aqbalay magacaabista Danjire Constanza xaflad ka dhacday Aqalka Cad. Danjiruhu waxay si rasmi ah u qabatay waajibaadkeeda Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka ee Washington, DC. Madaxweyne Tramp ayaa sheegay in doorashada Danjire Constanza ee madaxa howlgalka ay muujineyso iskaashiga xooggan ee ka dhexeeya Midowga Afrika iyo Mareykanka, iyadoo lagu saleynayo fursadaha dhaqaale ee la wadaago, hoggaanka madaxbannaanida, iyo nabadda iyo amniga. Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay wada shaqeynayeen ku dhawaad labaatan sano si loo dhiso iskaashi xooggan oo ku salaysan xaqiijinta nabadda, barwaaqada, iyo xasilloonida Afrika, sida laga soo xigtay xogta Midowga.
Qalabka Duubista Codka (Sanduuqa Madow) ee Diyaaraddii ku Burburtay Hindiya ayaa la Helay – Tallaabo Muhiim ah oo Laga Gaaray Baaritaanka
Jun 16, 2025 1589
Addis Ababa, Agaali/Sane 9/2017 (ENA):Waxaa la xaqiijiyay in la helay qalabka duubista codka ee diyaaraddii dhawaan ku burburtay dalka Hindiya, arrintan oo muhiim u ah baaritaanka lagu ogaanayo sababta keentay shilkaas. Diyaaradda nooca Boeing 787-8 ah oo ka duushay magaalada Axmedabaad kuna socotay London, ayaa shil ku gashay gudaha Hindiya, taas oo sababtay dhimashada 270 qof oo saarnaa diyaaradda. Kooxda baaritaanka ee ku hawlan baadhista sababta shilka ayaa sheegtay in ay heleen qalabka duubista codka ee loo yaqaano Cockpit, kaas oo ku jiray qeybta kontoroolka ee diyaaradda. Sida ay ku warrantay BBC, qeybta la helay ee diyaaradda waxay ka kooban tahay laba qalab muhiim ah oo loogu yeero “Sanduuqa Madow” – kuwaas oo kaydiya macluumaadka duulimaadka iyo wada sheekaysiga duuliyayaasha. Helitaanka qalabkan ayaa loo arkaa horumar weyn oo lagu gaaray baaritaanka socda, waxaana baaritaankaas si wadajir ah u wadda khubaro ka kala socda Hindiya, Mareykanka iyo Boqortooyada Ingiriiska. Qalabkan ayaa fure u noqon doona fahamka dhabta ah ee sababta keentay shilka diyaaradda, waxaana la filayaa in natiijadiisu ay wax badan iftiimin doonto. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Donald Trump ayaa gaadhay Boqortooyada Sacuudi Carabiya
May 13, 2025 1900
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 5/2017 (ENA): Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa booqasho diblomaasiyadeed oo ballaaran ku tegay Boqortooyada Sacuudi Carabiya, taasoo ah safarkiisii ugu horreeyay ee caalami ah tan iyo markii uu markale xilka qabtay. Donald Trump wuxuu booqashadiisa afar maalmood ah ku tegi doonaa Sacuudi Carabiya, Qatar iyo Imaaraadka Carabta, isagoo rajeynaya in safarkani uu horseedi doono maalgashi cusub oo weyn oo uu Mareykanka ka helo. BBC ayaa ku warrantay in Trump uu jebiyay dhaqankii hore ee madaxda Mareykanka ay marka ay xilka qabtaan ugu horreyn u safri jireen dalal ay kamid yihiin Ingiriiska, Kanada iyo Meksiko, isagoo doortay inuu safarkiisii ugu horreeyay ee dibloomaasiyadeed ku tago Sacuudi Carabiya.
Dhulgariir Cabirkiisu Yahay 6.2 ayaa ku Dhuftay magaalada Istanbul ee dalka Türkiga
Apr 23, 2025 2083
Addis Ababa, Duugato/Miyaasiya 15, 2017 (ENA) – Dhulgariir cabirkiisa lagu qiyaasay 6.2 ayaa maanta ku dhuftay magaalada Istanbul ee dalka Türkiye. Sida lagu sheegay warbixin kasoo baxday wakaaladda wararka Anadolu, dhulgariirka ayaa dhacay waaberigii hore ee saaka, taasoo keentay in dadweynaha ku nool Istanbul iyo deegaannada ku xeeran ay si cabsi leh uga cararaan guryahooda. Sidoo kale, dhulgariir kale oo cabirkiisu gaarayo 4.9 ayaa laga diiwaangeliyey agagaarka xeebta Büyükçekmece oo u dhow magaalada Istanbul. Anadolu waxay xustay in maamulka gurmadka degdegga ah ee dalka uu xaqiijiyey dhul gariirka labaad. Illaa hadda wax khasaare ah lagama soo sheegin Balse, hay’adaha ammaanku waxay shacabka kula taliyeen in aanay dib ugu noqon dhismayaasha waxyeelladu soo gaartay haddii aysan muhiim ahayn, in aysan isticmaalin gaadiidka haddii aysan muhiim ahayn, iyo in ay raacaan tallaabooyinka taxaddarka ah ee la bixinayo. Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan ayaa la sheegayaa inuu si dhow ula socdo xaaladda, islamarkaana uu muujiyey dareenkiisa ku aaddan badbaadada iyo wanaagga muwaadiniinta dalka. Warbixinta sidoo kale waxa lagu sheegay in Madaxweynaha si joogto ah u helayo warbixinno la xiriira xaaladda, iyadoo ay siinayaan mas’uuliyiinta maamulka gurmadka degdegga ah iyo hay’adaha kale ee ay khuseeya. #Ethiopia #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA #Türkiye
Faalooyin
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4432
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Falanqayn
Itoobiya waa aasaasihii ururrada caalamiga ah iyo hay’adaha diblomaasiyada ee dhinacyada badan leh – Madaxweyne Sahlework Zewde
Jan 12, 2024 4036
Addis Ababa; Tir 3/2016 (ENA): Itoobiya waxay kamid tahay waddan saxiixay heshisy iyo axdiyo badan oo diblomaasiyadeed oo dhinacyo badan leh, aasaasaha hay'adaha iyo hay'adaha caalamiga ah. “Diblamaasiyadayada waa Danteena Qaran” waa halkudhig logumagac daray munaasibada todobaadka ee Deblomaasyada dalka . Laga soo bilaabo caasimada Afrika ilaa heer caalami, waxaa si habsami leh uga socda barnaamijka furitaanka todobaadka dublamaasiyada Itoobiya. Ugu horeyn waxa ka hadashay furitaanka munaasibada Madaxweyne Sahlework Zewde oo sheegtay in diblumaasiyadda Itoobiya ay soo martay marxalado kala duwan. Waxa kale oo ay sheegtay in Itoobiya ay leedahay taariikh dheer oo dastuuri ah, isla markaana ay xornimadeeda ilaalinaysay qarniyo badan, isla markaana ay tahay aasaasaha hay’ado iyo ururo badan oo caalami ah. Waxna ay tilmaamay in siyaasadda arrimaha dibadda ee dalalku ay tahay mid loga danleyah in lagu muujiyo dadalka u dalku somaray , waxayna sheegay in carwo bandhiggaka dublamaasiyadeed uu muujinayo sida ay Itoobiya u faca weyn tahay. Madax wayne Slwarqi Zade sheegay in madaxda iyo dublamaasiyiinta ay dadaal dheer u galeen sidii loo ilaalin lahaa danta qaranka Itoobiya iyo sharafta qaranka. Waxa ay intaa kusodartay in guulo dublamaasiyadeed oo ay Itoobiya ka faa’iidaysteen sannadihii la soo dhaafay, wuxuuna sheegay in si bari wanaag loo sameeyo ay tahay in la iska kaashado sidii loo xallin lahaa dhibaatooyinka nala soo wajahay. Sida uu sheegay ra’iisul wasaare ku xigeenka ahna wasiirka arrimaha dibadda mudane Demeke Mekonon, bandhiggan dublamaasiyadeed waxaa loogu talagalay in lagu xuso taariikhda diblumaasiyadeed ee Itoobiya, lagana sheekeeyo waxa hadda jira, laguna tilmaamo jihada mustaqbalka. Wuxuu sheegay in taariikhda dheer ee diblumaasiyadda Itoobiya ay muhiim u tahay in la ilaaliyo danaha qarankeena. Wuxuu sheegay in sida aan taariikhda ka baranay ay jiraan waxyaabo dalkeena ka jira oo aan si wanaagsan aan u ilaashano. Mudane Demeke ayaa sheegay in Itoobiya ay tahay dal awood leh oo shacab ay kunoolyihin leh, wuxuuna sheegay in midnimadeena gudaha ay tahay inaynu sii xoojino ugan hortagno cadaadiska caalamiga ah.
Warbixino Gaar Ah
Abuuritaanka Iskaashi Siman: Wajjiga Cusub ee Iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga
Dec 30, 2025 211
Xiriirka Afrika iyo Talyaaniga wuxuu bilaabmay dabayaaqdii qarnigii 19-aad. Heshiisyada nabadda ee uu Talyaanigu saxiixay 1947-kii waxay soo afjareen xukkunkii gumeysiga iyo awoodda siyaasadeed ee hal hay'ad. Kadib gumeysiga, xiriirka Talyaaniga iyo Afrika wuxuu ka wareegay xiriir laba geesood ah una wareegay iskaashi dhaqaale. Waxay ahayd xilli ay Afrikaanku si isa soo taraysa u sheegeen madax-bannaanidooda, Talyaaniguna uu dib u cusbooneysiiyay iskaashigiisii Afrika. Ka dib gumeysiga, iskaashiga Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ku koobnaa dhinaca dhaqanka. Iskaashiga ganacsiga iyo farsamada ayaa xaddidanaa. Tan iyo horraantii 1990-meeyadii, iskaashiga istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga ayaa koray. Kordhinta howlgallada diblomaasiyadeed iyo xafiisyada ganacsiga, iyo sidoo kale ballaarinta iskaashiga dhaqaale, waxay ahayd muujinta iskaashigan. Iskaashiga casriga ah ee Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ka gudbay gargaar una gudbay horumar wadaag ah. Diblomaasiyadda dhaqaale waxay xoojisay iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga ee labada dhinac. Iskaashiga horumarinta ayaa ka gudbay gargaarka una gudbay horumarinta. Marka laga eego amniga, maaraynta socdaalka iyo la dagaallanka argagixisada ayaa sidoo kale ah tusaalooyin iskaashi. Siyaasadda arrimaha dibadda ee Talyaaniga, iyadoo aqoonsanaysa caqabadaha soo maray Afrika iyo Talyaaniga, waxay diiradda saartay ilaalinta danaha guud ee labada dhinac. Dukumentiga siyaasadda ayaa xoogga saaraya muhiimadda saaxiibtinimo ee Afrika, kaas oo ku salaysan fikradda "diblomaasiyadda ku salaysan qiimaha iyo sharafta". Shirka Talyaaniga iyo Afrika, oo lagu qabtay Room sanadka 2024 T.Y, waa mid ka mid ah madalada ugu muhiimsan muddooyinkii ugu dambeeyay. Waxaa ka soo qayb galay wakiillo ka socda 45 waddan oo Afrikaan ah, hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika iyo Midowga Yurub, hay'adaha caalamiga ah iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Shirka waxaa la qabtay intii uu Talyaaniga ahaa madaxweynaha Kooxda Toddobada, xoojinta ka-qaybgalka Talyaaniga ee Afrikana waxay noqotay diiradda ugu weyn ee siyaasadeeda arrimaha dibadda. Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni ayaa shirka ku tilmaamtay aragti cusub oo ku saabsan iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga, iskaashi u dhexeeya dadka siman. R/W Meloni waxay sheegtay in xilligii caawimaadda iyo gargaarka ay dhammaatay oo uu soo ifbaxayo xilli cusub oo iskaashi ah, oo ku salaysan horumarinta wadaagga ah iyo danaha la wadaago. Moussa Faki Mahamat, oo markaas ahaa Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, ayaa soo dhaweeyay isbeddelka siyaasadeed ee cusub ee Talyaaniga, isagoo sheegay in Afrika ay u baahan tahay wax ka badan ereyo: iskaashi dhab ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in isbeddelka siyaasadeed uu diiradda saaro abuurista adduun caddaalad iyo sinnaan leh. Talyaanigu waa inuu ballanqaadyadiisa u rogaa ficillo, ayuu yiri Mahamat. Mid ka mid ah hindisayaasha muhiimka ah ee lagu soo bandhigay shir-madaxeedka ayaa ahaa Qorshaha Mattei. Qorshaha Mattei, oo uu daah-furtay Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni, wuxuu higsanayaa inuu xoojiyo iskaashiga dhaqaale iyo horumarineed ee Talyaaniga uu la leeyahay Afrika. Qaab-dhismeedka istaraatiijiyadeed ee 5.5 bilyan oo Yuuro ayaa loogu magac daray Enrico Mattei, aasaasihii shirkadda saliidda iyo gaaska qaranka ee Talyaaniga. Qorshaha ayaa la sheegay inuu mudnaanta siinayso iskaashiga dhaqaale ee muddada dheer la leh Afrika halkii ay ka ahaan lahayd gargaarka muddada gaaban. Ujeeddooyinka ugu waaweyn ee qorshaha ayaa ah in la taageero kobaca dhaqaalaha Afrika, la abuuro shaqooyin, la dhiirrigeliyo Afrika sidii shirkad tamarta u iibisa Yurub, wax ka qabashada caqabadaha dhaqaale ee Afrika iyo joojinta socdaalka aan caadiga ahayn, iyo in la kobciyo dhaqanka faa'iidada iyo iskaashiga labada dhinac ah oo ka baxsan samafalka. Qorshaha Matei ee afarta sano ah waxaa si wanaagsan u arkay Afrikaanka, waxaana la ogaaday in loo baahan yahay ballanqaad siyaasadeed oo xooggan si qorshaha loogu beddelo natiijooyin la taaban karo. Xogaha rasmiga ah ayaa muujinaya in ganacsiga u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga uu gaaray 59.5 bilyan oo Yuuro sannadkii 2023 T.Y, taasna waxay tilmaamaysaa in Ganacsigu si joogto ah u kobcayo. Dalalka Afrika waxay inta badan u dhoofiyaan gaaska dabiiciga ah, saliidda cayriin, birta, iyo agabyada wax soo saarka warshadaha Talyaaniga. Mashiinnada iyo qalabka warshadaha, alaabada warsahdahaha iyo kuwa la soo saaray, iyo qalabka korontada ayaa ka mid ah agabyada ugu badan uu Talyaaniga u dhoofiyo Afrika. Marka laga hadlayo ganacsiga guud, Talyaanigu wuxuu leeyahay saamiga ugu badan ee wadarta guud. Ganacsiga, maalgashiga, kheyraadka dabiiciga ah, tamarta, kaabayaasha dhaqaalaha, gaadiidka, waxbarashada, cilmi-baarista, caafimaadka, tignoolajiyada, maaraynta socdaalka, amniga iyo maamulka ayaa ka mid ah waaxyada uu iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga u badan yahay. Shirka 2026 ee Afrika iyo Talyaaniga ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa bartamaha cirir 2018 T.I. Addis Ababa waa xarunta Midowga Afrika iyo caasimadda qaaradda. Tani waxay ka dhigaysaa shir madaxeedka mid muhiim u ah Afrika. Itoobiya waxay taariikh ahaan door hoggaamineed ka ciyaartay siyaasadda Afrikaanka. Hadda waxay martigelinaysaa dhowr dhacdo oo heer goboleed, qaaradeed iyo caalami ah. Waxaa la filayaa inay sii xoojiso iskaashiga labada dhinac. Hirgelinta Qorshaha Mattei, iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga, kordhinta saamaynta Afrika, qaadashada mowqif adag oo ku saabsan arrimaha xasaasiga ah oo ay ku jiraan socdaalka, iyo saxiixidda heshiisyada iskaashiga iyo isfahamka ayaa ah natiijooyinka Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga. Shirka Afrika iyo Talyaaniga ayaa la filayaa inuu furo bog cusub oo iskaashi ah oo u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga, iyadoo lagu dhisayo xiriirkii taariikhiga ahaa ee hore, iskaashiga dhaqaale ee sii kordhaya iyo ballanqaadka wax ka qabashada caqabadaha guud. Shirka, oo lagu qabtay Addis Ababa, oo ah xarunta diblomaasiyadda Afrika, waa fursad wanaagsan oo lagu abuuri karo iskaashi ay hoggaaminayaan Afrika iyo kordhinta ka qaybgalka Afrika.
Madasha Ganacsiga Afrika ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa.
Dec 30, 2025 235
Addis Ababa; Xoorreey 21/2018 (ENA):- Madasha Ganacsiga Afrika markeedi 9-aad ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa Cirir 9 iyo 10, 2018 T.I. Guddiga Dhaqaalaha Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA), oo kaashanaya Guddiga Midowga Afrika iyo daneeyayaasha kale, ayaa qabanqaabinaya madasha. Madashu waxa ay ka garab socon doontaa Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika oo ka dhici doona Addis Ababa bisha Cirir. "Maalgelinta Mustaqbalka Afrika; Shaqooyinka iyo Hal-abuurka lagu keenayo Isbeddel Waara" waa dulucda madasha. Madasha Ganacsiga Afrika waa madal qaaradeed oo heer sare ah oo sannadle ah oo diiradda saarta horumarinta iyo kobaca dhaqaalaha Afrika, sida laga soo xigtay xogta ay heshay ENA. Madashu waxay isu keentaa hoggaamiyeyaasha Afrika, maalgashadayaasha, jilayaasha waaxda gaarka loo leeyahay iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Madashu waxay ka wada hadli doontaa siyaabaha loo kordhin karo iskaashiga iyo maalgashiga, gaar ahaan iyada oo loo marayo iskaashiga dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo ballaarinta fursadaha maalgelinta. Fursadaha shaqo, dhisidda nidaam hal-abuur oo ku habboon qaaradda iyo furitaanka kartida hal-abuurka Afrika ayaa ka mid noqon doona ajendaha looga hadlayo madasha. Waxaa fiiro gaar ah loo yeelan doonaa warshadaha dhijitaalka ah, shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah, iyo qaybta hal-abuurka Afrika ee sii kordheysa. Hindise-sharciyeedyo iyo qaab-dhismeedyo kala duwan ayaa lagu soo bandhigi doonaa madasha. Qaab-dhismeedka Awood-siinta iyo Isbeddelka Dhalinyarada Afrika, kaas oo isku xira hal-abuurka dhalinyarada iyo helitaanka maaliyadda, ayaa la bilaabi doonaa. Nidaamka ay samaysay ICA ee la socodka hirgelinta ballanqaadyada maalgelinta dadweynaha iyo kuwa gaarka loo leeyahay ayaa sidoo kale lagu bilaabi doonaa oo lagu hirgelin doonaa madasha. Madashan oo socon doonta laba maalmood waxay ka koobnaan doontaa madasha hoggaamiyeyaasha Afrika iyo doodo ay yeelan doonaan khubaradu. Waxaa sidoo kale la qaban doonaa madal la isugu xirayo shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah iyo hal-abuurayaasha iyo maalgashadayaasha. Munaasabadda waxaa sidoo kale la filayaa inay gacan ka geysato isu beddelka ballanqaadyada mashaariic dhaqaale oo la taaban karo. Madasha Ganacsiga Afrika waxay door istaraatiijiyadeed ka ciyaareysaa gaaritaanka Yoolalka Horumarinta Waarta iyo Ajandaha 2063, sida lagu sheegay warbixinta.
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay
Dec 2, 2025 298
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay dalkeenu wuxuu gaaray guul diblomaasiyadeed oo weyn isagoo ka qaybgalay shirkii ugu horreeyay ee G20 oo ay martigelisay Koonfur Afrika. Ka qaybgalka Ra'iisul Wasaaraha ee shirka ayaa u adeegay kor u qaadista danaha qaranka Itoobiya iyo xoojinta codka wadajirka ah ee Afrika. Tani waxay xaqiijinaysaa saameynta sii kordheysa ee qaaradda ee arrimaha caalamiga ah. Mashruuca Horumarinta Waraabka iyo Hawlaha Horumarinta Dalxiiska Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa dib u eegay horumarka Mashruuca Horumarinta Waraabka Megech intii uu booqanayay magaalada Gondar ee deegaanka Amxaarada. Mashruucu wuxuu daboolayaa dhul dhan 870 hektar waxaana la filayaa inuu waraabiyo 17,000 hektar oo dhul ah. Guud ahaan, Biyo-xireenka Megech, marka la dhammeeyo, wuxuu si weyn u kordhin doonaa wax soo saarka beeraha ee deegaanka. Ra'iisul Wasaare Abiy, isagoo sii wada booqashadiisa magaalada Gondhar, wuxuu furay qasriga Fasil Gibi oo la dayactiray iyadoo ay weheliso Marwada Koowaad ee Zinash Tayachew iyo mas'uuliyiin sare oo dowladda ka tirsan. Shaqada dayactirka ballaaran ee laga sameeyay goobta ayaa neef cusub ku abuurtay goobta dhaxalka iyadoo la ilaalinayo taariikhdeeda jirta iyo hagaajinta quruxdeeda iyo helitaankeeda. Shaqada dayactirka waxaa ka mid ahaa dayactirka qaab-dhismeedka dhismaha ee qasriga, hagaajinta waddooyinka lugta, iyo soo celinta dhismayaasha muhiimka ah iyadoo la adeegsanayo agab dhaqameed sida geed kedar ah iyo wattle si loo ilaaliyo muuqaalka iyo dareenka gaarka ah ee goobta. Xarumaha booqdayaasha ayaa sidoo kale si weyn loo casriyeeyay. Xarun dalxiis oo cusub ayaa sidoo kale la furay. Musqulo casri ah, nalalka la hagaajiyay iyo nidaamyada amniga ayaa sidoo kale la rakibay. Qasriyada imbraadoor Fasil, imbraadoor Yohannes I iyo imbraadoor Iyasu I si taxaddar leh ayaa loo dayactiray, iyo sidoo kale buundooyinka, musqulaha, albaabada taariikhiga ah, iwm. Intaa waxaa dheer, in ka badan 40,000 oo mitir oo laba jibbaaran oo shaqo dhul-beereed ah ayaa la sameeyay. Tani waxay abuurtay jawi soo jiidasho leh oo loogu talagalay booqdayaasha. Shaqada dayactirka oo dhan waxay qaadatay wax ka yar hal sano waxaana loo sameeyay si loo ilaaliyo goobtan taariikhiga ah iyo dhaqanka ee cajiibka ah muddada dheer. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale bilaabay doonta Gorgora Tananesh II. Iyada oo qaadi karta in ka badan 180 rakaab ah, Tananesh waxay safarka Gorgora Eco Lodge ka dhigaysaa mid ku habboon dalxiiska, madadaalada iyo sahaminta deegaanka dabiiciga ah ee cajiibka ah ee Harada Tana. Sidoo kale, intii uu ku sugnaa magaalada Bahir Dar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar iyo shaqooyinka socda si magaalada looga dhigo mid ku habboon waaxda dalxiiska. Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa sidoo kale arkay in Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar loo casriyeynayo heerarka uu dejiyay Xiriirka Kubadda Cagta Afrika (CAF). Garoonka wuxuu qaadi karaa 52,000 oo daawadayaal ah, rakibidda kuraasta iyo cawskana waa la dhammeeyay. Shaqooyinka kale ee kaabayaasha dhaqaalaha ee garoonka, oo ay ku jiraan nalalka, ayaa sidoo kale si degdeg ah loo fulinayaa. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Fele Gion Resort, kaas oo lagu dhisayo saldhigga Gorgora Eco Resort ee xeebta Harada Tana ee Bahir Dar; wuxuu xilligaas sheegay in goobta dalxiiska aysan kaliya kicin doonin dalxiiska magaalada laakiin sidoo kale ay abuuri doonto fursado shaqo oo loogu talagalay dhalinyaro badan. Dhanka kale, isla bishaas, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu booqday magaalada Misi, oo ah xarunta Maamulka Aagga Qowmiyadaha Oromada ee Deegaanka Amxaarada. Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada magaalada ee ka socota ay marayso marxalad hore, laakiin waddada baaskiillada ee 1.3-kiiloomitir iyo marinnada lugeynaya waa kuwo lagu ammaano. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada ay muujinayso in fikradda ah in la casriyeeyo goobaha dadweynaha laga hirgelinayo dhammaan heerarka kala duwan ee Itoobiya. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale booqday Warshadda Horumarinta Beeraha ee Isku-dhafan ee Elfora Agro-Industry, taas oo gacan ka geysanaysa horumarka waara ee magaalada. Waxsoosaarka Itoobiya iyada oo loo marayo Sirdoonka Macmalka ah (AI) Ka dib markii la raray Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya (EAI), Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (PhD) ayaa booqday xarunta wuxuuna arkay hawlaheeda. Intii uu ku guda jiray booqashadiisa, wuxuu sheegay in sannad gudaheed, uu awooday inuu u abuuro jawi aad u raaxo leh shaqaalihiisa isagoo muujinaya isbeddello dhisme oo cajiib ah iyo farshaxan casri ah oo goobta shaqada ah. Hay'addu waxay fulinaysaa kaalinteeda hoggaamineed ee qaybaha caafimaadka, beeraha, iyo adeegga shantii sano ee la soo dhaafay, waxayna horumarinaysaa awooddeeda ku aaddan xisaabinta daruuraha, xogta waaweyn, macdan qodista xogta, robotics-ka, iyo teknoolojiyadaha is-dhexgalka. Ra'iisul Wasaaraha ayaa sheegay in Xarunta Bilaabidda Sirdoonka Macmalka ah ee dhawaan la bilaabay ay siin doonto muwaadiniinta fursad ay fikrad ku yimaadaan, ku abuuraan tusaalooyin, ku celceliyaan, oo ay kula xiriiraan maalgashadayaasha shirkadaha gaarka loo leeyahay; wuxuu tilmaamay in 200 oo abuureyaal fikradeed ay ka faa'iideysteen fursaddan ilaa hadda. Isla bishaas, Golaha Wasiirrada, ka dib dood ballaaran, waxay si wadajir ah u go'aansadeen in la hirgeliyo Istaraatiijiyadda Itoobiya ee Dijitaalka ah 2030 laga bilaabo taariikhda ay ansixisay Golaha. Shirkii G20 Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) wuxuu si guul leh u raacay ballanqaadyo diblomaasiyadeed oo laba geesood ah iyo kuwo dhinacyo badan leh oo xaqiijinaya danaha istaraatiijiyadeed ee Itoobiya ee Shirkii G20 ee ay martigelisay Koonfur Afrika. Ra'iisul Wasaaraha ayaa la kulmay Madaxweynaha dalka martida loo yahay, siyril Ramafosa, habeenka shir-madaxeedka. Sidoo kale, intii uu socday shirka, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu kala hadlay Agaasimaha Guud ee IMF Kristalina Georgieva isbeddellada dhaqaale ee adduunka, dib-u-habaynta dhaqaalaha ee Itoobiya, iyo fursadaha lagu xoojinayo iskaashiga si loo taageero kobaca waara oo loo dhan yahay. Wuxuu sidoo kale la kulmay Madaxweynaha cusub ee Bangiga Horumarinta Afrika, Dr. Cidi Cuud Tah, si uu ugala hadlo doorka muhiimka ah ee Bangiga uu ku leeyahay horumarinta kobaca loo dhan yahay ee Afrika oo dhan. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu la kulmay hoggaamiyeyaal dhowr ah oo ku sugnaa shirka si ay uga wada hadlaan iskaashiga labada dhinac iyo kan istaraatiijiyadeed, oo ay ku jiraan Amiirka Dhaxalka ah ee Abu Dhabi, Madaxweynaha Turkiga, Madaxweynaha Finland, Madaxweynaha Faransiiska, iyo Ra'iisul Wasaaraha Jarmalka. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Norway, iyo sidoo kale hoggaamiyeyaasha Hindiya, Vietnam, Kuuriyada Koonfureed, iyo Australia. Wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Boqortooyada Ingiriiska, Madaxweynaha Brazil, Ra'iisul Wasaaraha Netherlands, Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga, iyo Madaxweyne Ku-xigeenka Indonesia. Wadahadalladooda waxaa ka mid ahaa iskaashiga ilaalinta cimilada, casriyeynta beeraha iyadoo diiradda la saarayo ganacsiga iyo madaxbannaanida cuntada oo ah mudnaanta koowaad, iyo horumarinta dhaqaalaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha. Ra'iisul Wasaare Abiy: Intii uu socday Shirkii G20, wuxuu kala hadlay Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres siyaabaha loo xoojin karo danaha caalamiga ah iyo xoojinta danaha la wadaago sida ficilka cimilada, nabadda iyo amniga, iyo horumarka waara. Waxay sidoo kale ka wada hadleen taageerada ay Itoobiya siin karto maadaama ay tahay dalka martigelinaya COP32. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in la sii xoojiyo iskaashiga dhinacyo kala duwan la yeeshaan Madaxweynaha Golaha Yurub Antonio Costa si loo xoojiyo xiriirka Itoobiya iyo Midowga Yurub. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Isla kulanka labada dhinac, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Madaxweynaha CAF Dr. Patrice Motsepe iyo Madaxweynaha Bangiga Adduunka Ajayi Banga. Wadahadal Diblomaasiyadeed oo lala yeeshay Hoggaamiyeyaasha Malaysia iyo Singapore Bishii Nofeembar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu martigeliyay Ra'iisul Wasaaraha Malaysia Dato' Seri Anwar bin Ibrahim iyo Ra'iisul Wasaaraha Singapore Lawrence Wong oo ku sugan Qasriga Qaranka. Labada booqasho waxaa ka mid ahaa xaflad geed beeris ah, booqashooyin lagu tagay Matxafka Qasriga, iyo wadahadallo laba geesood ah. Itoobiya iyo Singapore waxay saxiixeen heshiisyo ku saabsan tababarka xirfadaha iyo ganacsiga kaarboonka. Sidoo kale, Itoobiya iyo Malaysia waxay saxiixeen dukumentiyo ku saabsan dalxiiska, caafimaadka, adeegyada gaadiidka cirka, iyo iskaashiga magaalooyinka. Booqashooyinkan waxay iftiimiyeen iskaashiga sii kordhaya ee Koonfur-bari Aasiya. Xulashada Itoobiya ee COP 32 Ka dib magacaabista Dr. Gideon Timothy, Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, oo ah Madaxweynaha COP 32; Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa ka qayb galay kulan ay yeesheen Guddiga Isku-dubaridka Qaranka si loo isku dubbarido hawlaha muhiimka ah ee diyaarinta. Kulanka ayaa muujiyay sida ay dawladdu uga go'an tahay inay hubiso in Itoobiya ay martigeliso COP 32 isla markaana ay qabato shir loo dhan yahay oo si wanaagsan loo diyaariyay. Guud ahaan, bilihii Dirir iyo Gudba 2018 T.I, hoggaanka Ra'iisul Wasaare Abiy ee ku aaddan kor u qaadista mashaariicda waraabka, horumarinta dalxiiska, iyo isticmaalka Garaadka macmalka ah ee Itoobiya, iyo sidoo kale kor u qaadista diblomaasiyadda dalka, ayaa ahaa mid miro dhal ah. Dabayaaqadii bisha, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu la kulmay Jeneraal Dougvin R. M. Anderson, oo ah Taliyaha Taliska Mareykanka ee Afrika, si uu uga wada hadlo arrimaha amniga gobolka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Tallaabooyinka lagu xoojinayo nidaamka siyaasadeed lagu horumarinayo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa guulo wax ku ool ah laga gaaray— Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr)
Jun 5, 2025 1592
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 28/2017 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr) ayaa sheegay in tallaabooyinka ay dowladda qaaday si ay u ballaariso nidaamka siyaasadeed looguna horumariyo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa natiijooyin wanaagsan laga gaaay. Ra’iisul Wasaaraha oo u waramay Telefishinka Qaran ee Itoobiya ETV ayaa si faahfaahsan uga warramay caqabadihii iyo duruufihii adkaa ee ku hor gudbanaa xukuumaddiisa markii ay xilka la wareegeen. Wuxuu xusay in xilligaasi Itoobiya ay ahayd dal deyn xooggan lagu leeyahay, mashaariic waaweyn oo hakad ahaa ay jireen, hay’ado awooddou daciiftay, sharciyo dhib keeni kara iyo musuqmaasuq baahsan oo hareeyay dalka. Wuxuu sheegay in kala duwanaanta aragtida siyaasadeed uu xilligaasi sabab u noqday xaalado fowdo iyo khalkhal siyaasadeed. Tallaabooyinka adag ee xukuumaddu qaaday ayuu sheegay inay ahaayeen kuwo lagama maarmaan u ah sidii looga bixi lahaa caqabadahaasi culus. Wuxuu si gaar ah u xusay in dowladda ay awoodday in ay bixiso lacag qalaad oo badan si loo sii wado dhismaha biyo-xireenka weyn ee Abaay (GERD), taasoo ay ka go’nayd in aan la joojin. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale muujiyey in tallaabooyinka lagu ballaarinayo madasha siyaasadeed iyo horumarinta dimuqraadiyadda aysan ahayn kuwo sahlan. Wuxuu sheegay in xabsiyada laga sii daayay maxaabiis siyaasadeed iyo in xoogag mucaarad ah oo dibadda joogay la keeno gudaha dalka, taas oo ka mid ahayd go’aamadii adkaa ee la qaatay. Wuxuu tilmaamay in go’aamadaas aysan ahayn kuwo khasaare wata, balse ay ka dhasheen faa’iidooyin la taaban karo. Ugu dambayntii, wuxuu sheegay in tallaabooyinkaasi ay door weyn ka ciyaareen sidii Itoobiya u noqon lahayd dal leh hannaan xasilloon, haybad iyo jiho siyaasadeed oo la hubo. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7134
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 4803
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4723
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4624
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4432
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7134
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 4803
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4723
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4624
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
Kalfadhiga Caadiga ah ee 51aad ee Guddiga Wakiilada Joogtada ah ee Midowga Afrika ayaa Bilaabmi doona Toddobaadka Soo Socda
Jan 9, 2026 126
Addis Ababa, Xoorreey 30/2018 (ENA):Kalfadhiga Caadiga ah ee 51aad ee Guddiga Wakiilada Joogtada ah ee Midowga Afrika ayaa magaalada Addis Ababa ee xarunta Midowga Afirika ka bilaabmi doona Dharabley 4, 2018. Kalfadhiga waxaa lagu qaban doonaa mawduuca 2026 ee Midowga Afrika, "Hubinta helida Biyo joogta oo amnigiisu suganyahay islmarkaan Nadaafad leh kan oo ah ; Gaaritaanka Yoolalka Ajendaha 2063." Mawduuca sanadkan wuxuu diiradda saarayaa amniga iyo nadaafadda biyaha. Kulanka waxaa ka soo qayb geli doona hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika iyo hay'adihiisa, safiirrada iyo diblomaasiyiinta ka socda waddamada xubnaha ka ah, sida ay sheegtay warbixinta ENA kaheshay midawga Afirka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya