ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Itoobiya ayaa horumar la taaban karo ka gaartay dhanka lacag-bixinta dhijitaalka ah
Dec 10, 2025 6
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Guddoomiyaha Bangiga Qaranma, Iyoob Tekaliny (Dr.), ayaa sheegay in horumarka ay Itoobiya ka samaysay lacag-bixinta dhijitaalka ah sanadadii u dambeeyay uu saldhig u noqday himilooyinka dambe ee dalka. Waxa uu hadalkan ka sheegay xiritaanka shirkii labaad ee Itoobiya "Shirka Lacag-bixinta Dhijitaalka ah" oo si guul leh ku soo dhammaaday. Guddoomiyaha ayaa tilmaamay in dad badan ay joojiyeen ku tiirsanaanta lacagta caddaanka ah, isla markaana ay si degdeg ah u qaateen adeegyada dhijitaalka ah. Shantii sano ee la soo dhaafay, nidaamka lacag-bixinta dhijitaalka ah ayaa sanad walba maareeyay lacag ka badan 18.5 tirilyan oo birr ah, taas oo dalka ka badbaadisay kharash iyo culays dheeri ah oo ka iman lahaa isticmaalka lacag caddaan ah. Sida uu sheegay, guushan waxaa horseeday mudnaanta dowladda siisay dhismaha kaabayaal dhijitaal ah, siyaasado sax ah iyo istiraatiijiyad cad oo lagu hirgeliyay nidaamka lacag-bixinta dhijitaalka. Waxaa hadda la qorsheynayaa in la xoojiyo kalsoonida bulshada ee bangiyada dhijitaalka ah, la adkeeyo ammaanka nidaamka, isla markaana la yareeyo farqiga u dhexeeya bulshada miyiga iyo magaalada ee adeegsiga tiknoolojiyadda. Sidoo kale, dowladda ayaa ballaarin doonta maalgelinta hal-abuurka iyo mashruucyada dhijitaalka ah. Shirka waxaa sidoo kale lagu shaaciyay Istiraatiijiyadda Qaranka ee Lacag-bixinta Dhijitaalka ah ee 2026–2030, taas oo hagaysa marxaladda xigta ee horumarinta dhaqaalaha dhijitaalka ah ee dalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wasiiru Dawlaha Warshadaha ayaa la kulmay wafti ka socda Barnaamijka Horumarinta Qeybta Gaarka ah ee Midowga Yurub
Dec 10, 2025 15
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Wasiiru Dawlaha Warshadaha, Xasan Macalin, ayaa kulan wax soo saar leh la yeeshay barnaamijka Midowga Yurub ee Horumarinta Qeybta Gaarka ah ee Itoobiya (PSD-E), kaasoo loogu talagalay in lagu ballaariyo fursadaha kobaca ee ganacsiyada yaryar, kuwa dhexdhexaadka ah iyo (MSMEs), iyo ganacsiyada yar-yar ee sii kordhaya (SGBs). Wasaaradda Warshadaha ayaa ka mid ah guddoomiyeyaasha mashruucan, kaasoo lagu fulinayo iskaashi lala yeeshay bahwadaagta caalamiga ah sida UNDP, GIZ, iyo KfW. Wasaaradda Warshadaha waxay aqoonsan tahay in dib-u-habeynta iyo xoojinta ganacsiyada aysan muhiim u ahayn kaliya soo kabashada dhaqaalaha, balse sidoo kale ay muhiim u tahay dib-u-soo celinta nolol-maalmeedka, xoojinta xasilloonida bulshada, iyo dhisidda saldhigga isbeddelka warshadaha ee waqti dheer. Ganacsiyadan waa tiir muhiim u ah qeybta wax-soo-saarka Itoobiya, iyagoo horseedaya abuurista shaqo, hal-abuurnimada, iyo adkaysiga bulsho. Wasaaradda Warshadaha waxay si buuxda uga go’an tahay inay la shaqeyso dhammaan bahwadaagta si loo xoojiyo adkeysiga ganacsatada, loo ballaariyo shaqo-abuur waara, loona furo fursado cusub oo ku saabsan silsiladda qiimaha warshadaha. Ugu dambayntii, Xasan Macalin ayaa uga mahadceliyey bahwadaagta Yurub taageeradooda joogtada ah iyo midnimada ay muujiyeen xilli muhiim ah, isagoo sheegay in iskaashigooda uu si weyn uga qayb qaadanayo horumarinta warshadaha Itoobiya. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Bangiga Horumarinta Afrika oo $184 Milyan ku Taageeray Waddada Degdegga ah ee Adhaama–Awash wajiga labaad
Dec 10, 2025 11
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Dowladda Itoobiya iyo Bangiga Horumarinta Afrika (AfDB) ayaa maanta kala saxiixday Heshiis Deeq oo dhan $184 milyan si loo taageero Mashruuca Waddada Gaadiidka Itoobiya–Jabuuti–Koonfurta Suudaan – wajiga labaad. Maalgelintan ayaa suurtogal ka dhigi doonta dhismaha waddo degdeg ah oo 67-kilomitir ah laga bilaabo Melka Jilo ilaa Awaash, taasoo ah xiriir muhiim ah oo ka maqan marinka Addis Ababa–Jabuuti. Waddadani waxay xamili doontaa in ka badan 90% ganacsiga badda ee Itoobiya, taasoo ka dhigaysa mid lama huraan u ah saadka qaranka, isku xirka gobollada, iyo isdhexgalka dhaqaale ee Geeska Afrika. Madasha saxiixa, Mudane Axmed Shide, Wasiirka Maaliyadda, ayaa adkeeyey in mashruucu uu la jaanqaadayo Hindisaha Geeska Afrika islamarkaana uu ka tarjumayo sida Itoobiya u go’an tahay xasilloonida gobolka, iskaashiga, iyo isdhexgalka qotoda dheer. Mashruuca ayaa ah tallaabooyin fududeynaya ganacsiga, horumarinta xirfadaha dhalinyarada iyo haweenka, iyo mashaariic bulshada diiradda saaraya si loo hubiyo faa’iido waarta oo ay ka qaybqaataan dhammaan qaybaha bulshada. Heshiiska waxaa saxiixay Mudane Axmed Shide, Wasiirka Maaliyadda, iyo Dr. Alekis Mubiru, Agaasimaha Guud ee Afrikada Bari ee Bangiga Horumarinta Afrika. Saxiixan kadib waxay yeesheen kulan wax ku ool leh oo u dhexeeyey Wasiir Axmed Shide iyo Dr. Mubiru, oo booqashadiisa rasmiga ah ee ugu horreysay ku jooga Itoobiya. Dr. Mubiru ayaa mar kale xaqiijiyey sida Bangigu uga go’an yahay xoojinta iskaashiga istiraatiijiga ah ee dhinacyada badan, oo ay ka mid yihiin: Taageerada miisaaniyadda si loo sii wado ajandaha dib-u-habeynta Itoobiya, maalgelinta mashaariicda waaweyn ee kaabayaasha dhaqaalaha, gaar ahaan Garoonka Diyaaradaha Bishoftu, iyo ka qaybqaadashada joogtada ah ee qaybaha muhiimka ah ee bulshada iyo dhaqaalaha. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Jarmalka ayaa xaqiijiyey sii xoojinta Iskaashiga Dhaqaale ee Itoobiya
Dec 10, 2025 10
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Dowladda Jarmalka ayaa xaqiijisay inay sii wadi doonto iskaashiga dhaqaale ee ay la leedahay Itoobiya, iyadoo ballanqaadday taageero dhan 206 milyan oo Yuuro ah si loo horumariyo dhaqaalaha, loo xoojiyo dib-u-habeynta, loona taageero mashaariicda horumarineed ee dalka. Wafti ay hoggaaminayso Wasiirka Iskaashiga Dhaqaale iyo Horumarinta Jarmalka, Reem Alabali-Radofan, ayaa maanta la kulantay waftiga Itoobiya oo uu hogaaminayay Axmed Shide, Wasiirka Maaliyadda iyaga oo ka wada hadlay sidii loo xoojin lahaa iskaashiga muddada dheer u dhexeeya labada dal. Wasiirka Jarmalka ayaa sheegtay in labada dal ay ka shaqeynayaan iskaashi waara oo ku saabsan dib-u-habeynta iyo horumarinta guud, iyaga oo qorsheynaya hirgelinta heshiis iskaashi muddo saddex sano ah oo socon doona 2025 ilaa 2027. Wasiirka Maaliyadda, Ahmed Shide, ayaa bogaadiyey taageerada xooggan ee Jarmalka, isagoo xaqiijiyey in iskaashiga labada dal uu sii socon doono, islamarkaana Itoobiya ay wado horumarinta dhaqaalaha, hagaajinta adeegyada ganacsiga, saadka, iyo adeegyada dowladda. Labada dal waxay sidoo kale xoogga saareen ilaalinta isbeddelka cimilada, dhiirrigelinta maalgashiga Jarmalka ee Itoobiya, iyo xaqiijinta joogteynta dib-u-habeynta, iyadoo la xoojinayo xiriirka diblomaasiyadeed iyo iskaashiga horumarineed ee labada dhinac. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Xuska maalinta caalamiga ah ee Xuquuqda Aadanaha ayaa lagu qabtay magaalada Jigjiga
Dec 10, 2025 10
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Xuskani maalinta Xuquuqda Aadamaha oo ah mid caalamiya ayaa ahayd mid lagu iftiimiyay muhiimadda ilaalinta xuquuqda, karaamada, sinnaanta iyo xorriyadda banii’aadamka. Munaasabadda waxaa ka qaybgalay masuuliyiin ka socda heer deegaan oo uu uhoreeyo Gudoomiye kuxigeenka Maxkamada Guud ee Deegaanka Soomaalida, Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Cadaalada, masuuliyiin heer federaal ah oo uu ugu horeeyo madaxa Hay'ada Xuquuqul-iinsaanka ee Qaramada Midoobay ufadhiya Itoobiya, ururrada bulshada rayidka, dhalinyaro, haween, culimaa'udiin, xubno Booliska Soomaalida ka socda iyo bahwadaagta caalamiga ah. Gudoomiye kuxigeenka Maxkamada Guud ee DDS Mudane Cabdikariim Axmed oo ka hadlay horumarka laga sameeyay ilaalinta xuquuqda aadanaha ayaa sheegay in lagu guulaystay ilaalinta xuquuqda aadamaha, islamarkaana lasii wadayo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Muuqaal Ahaan
Itoobiya ayaa horumar la taaban karo ka gaartay dhanka lacag-bixinta dhijitaalka ah
Dec 10, 2025 6
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Guddoomiyaha Bangiga Qaranma, Iyoob Tekaliny (Dr.), ayaa sheegay in horumarka ay Itoobiya ka samaysay lacag-bixinta dhijitaalka ah sanadadii u dambeeyay uu saldhig u noqday himilooyinka dambe ee dalka. Waxa uu hadalkan ka sheegay xiritaanka shirkii labaad ee Itoobiya "Shirka Lacag-bixinta Dhijitaalka ah" oo si guul leh ku soo dhammaaday. Guddoomiyaha ayaa tilmaamay in dad badan ay joojiyeen ku tiirsanaanta lacagta caddaanka ah, isla markaana ay si degdeg ah u qaateen adeegyada dhijitaalka ah. Shantii sano ee la soo dhaafay, nidaamka lacag-bixinta dhijitaalka ah ayaa sanad walba maareeyay lacag ka badan 18.5 tirilyan oo birr ah, taas oo dalka ka badbaadisay kharash iyo culays dheeri ah oo ka iman lahaa isticmaalka lacag caddaan ah. Sida uu sheegay, guushan waxaa horseeday mudnaanta dowladda siisay dhismaha kaabayaal dhijitaal ah, siyaasado sax ah iyo istiraatiijiyad cad oo lagu hirgeliyay nidaamka lacag-bixinta dhijitaalka. Waxaa hadda la qorsheynayaa in la xoojiyo kalsoonida bulshada ee bangiyada dhijitaalka ah, la adkeeyo ammaanka nidaamka, isla markaana la yareeyo farqiga u dhexeeya bulshada miyiga iyo magaalada ee adeegsiga tiknoolojiyadda. Sidoo kale, dowladda ayaa ballaarin doonta maalgelinta hal-abuurka iyo mashruucyada dhijitaalka ah. Shirka waxaa sidoo kale lagu shaaciyay Istiraatiijiyadda Qaranka ee Lacag-bixinta Dhijitaalka ah ee 2026–2030, taas oo hagaysa marxaladda xigta ee horumarinta dhaqaalaha dhijitaalka ah ee dalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Jarmalka ayaa xaqiijiyey sii xoojinta Iskaashiga Dhaqaale ee Itoobiya
Dec 10, 2025 10
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Dowladda Jarmalka ayaa xaqiijisay inay sii wadi doonto iskaashiga dhaqaale ee ay la leedahay Itoobiya, iyadoo ballanqaadday taageero dhan 206 milyan oo Yuuro ah si loo horumariyo dhaqaalaha, loo xoojiyo dib-u-habeynta, loona taageero mashaariicda horumarineed ee dalka. Wafti ay hoggaaminayso Wasiirka Iskaashiga Dhaqaale iyo Horumarinta Jarmalka, Reem Alabali-Radofan, ayaa maanta la kulantay waftiga Itoobiya oo uu hogaaminayay Axmed Shide, Wasiirka Maaliyadda iyaga oo ka wada hadlay sidii loo xoojin lahaa iskaashiga muddada dheer u dhexeeya labada dal. Wasiirka Jarmalka ayaa sheegtay in labada dal ay ka shaqeynayaan iskaashi waara oo ku saabsan dib-u-habeynta iyo horumarinta guud, iyaga oo qorsheynaya hirgelinta heshiis iskaashi muddo saddex sano ah oo socon doona 2025 ilaa 2027. Wasiirka Maaliyadda, Ahmed Shide, ayaa bogaadiyey taageerada xooggan ee Jarmalka, isagoo xaqiijiyey in iskaashiga labada dal uu sii socon doono, islamarkaana Itoobiya ay wado horumarinta dhaqaalaha, hagaajinta adeegyada ganacsiga, saadka, iyo adeegyada dowladda. Labada dal waxay sidoo kale xoogga saareen ilaalinta isbeddelka cimilada, dhiirrigelinta maalgashiga Jarmalka ee Itoobiya, iyo xaqiijinta joogteynta dib-u-habeynta, iyadoo la xoojinayo xiriirka diblomaasiyadeed iyo iskaashiga horumarineed ee labada dhinac. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Horumarinta Nabdoon ee Tamarta Nukliyeerka Itoobiya ayaa ka jawaabi kara baahida korontada
Dec 10, 2025 10
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Kuxigeenka Komishineerka Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya, Shifaraw Telila, ayaa sheegay in qorshaha horumarinta nabdoon ee tamarta nukliyeerka uu si weyn uga jawaabi karo baahida sii kordheysa ee korontada ee dalka. Kulankii labaad ee madasha doodda iyo cilmi-baarista oo ku saabsan doorka iyo masuuliyadda tamarta nukliyeerka ee heer qaran ayaa sii socday, iyadoo la falanqeynayo muhiimadda tamarta nukliyeerka ee horumarka waara. Shifaraw Telila wuxuu xusay in tamarta nukliyeerka ay muhiim u tahay horumar waara iyo koboca dalka, isla markaana la jaanqaadi karta kobaca dhaqaale ee Itoobiya iyo kororka tirada iyo noocyada warshadaha. Kuxigeenka Komishineerka Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya, Cabdirasaaq Cumar, ayaa sheegay in Itoobiya ay rabto in ay bixiso tamar ku filan warshadaha, iyadoo la ilaalinayo badbaadada deegaanka, taasoo ka caawinaysa dalka inuu horay u socdo. Waxa kale oo la xusay in tamarta nukliyeerka ay kaalin muuqata ka qaadan karto gaarista himilooyinka horumarineed ee dalka, iyadoo lagu saleeyay waayo-aragnimada iyo tijaabooyinka dalalka kale, isla markaana la abuurayo faham iyo karti ku saabsan hirgelinta nidaam tamarta nukliyeer nabdoon oo waara. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wasiirka Arrimaha Dibadda dalka ayaa qaabilay Wakiilka Gaarka ah ee Shiinaha u qaabilsan Geeska Afrika
Dec 10, 2025 10
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA):Wasiirka Arrimaha Dibadda, Gedhiyoon Timootieoos, ayaa maanta xafiiskiisa ku qaabilay Danjire Hu Jangcjn, oo ah Wakiilka Gaarka ah ee Shiinaha u qaabilsan Geeska Afrika. Intii kulanku socday, Wasiir Gedhiyoon wuxuu iftiimiyay muhiimadda iyo baaxadda ballaaran ee xiriirka Itoobiya iyo Shiinaha. Wuxuu uu wakiilka gaarka ah uga warbixiyay dadaallada horumarineed ee Itoobiya ka wado gudaha dalka, xaaladda gobolka, iyo himilooyinka ballaaran ee dalka ee ku aaddan isku xidhka dhaqaale ee gobolka iyo koboc wadajir ah. Danjire Hu Jangjun ayaa xusay iskaashiga istiraatiijiyadeed ee muddada dheer iyo kan joogtada ah ee aan saameynta u yeelin xaaladaha ee u dhexeeya Itoobiya iyo Shiinaha, iyadoo labada dal ay sanadkan u dabbaaldegayaan 55 sano oo xiriir diblomaasiyadeed ah. Wuxuu muujiyay heerka sare ee is-weydaarsiga madaxda labada dal, isaga oo xaqiijiyay ballanqaadka Shiinaha ee ah sii xoojinta iskaashiga labada dhinac iyo midka caalamiga ah. Labada dhinac ayaa ku heshiiyay inay si dhow uga wada shaqeeyaan meelaha ay danaha wadaagaan, heer laba geesood ah iyo heer caalami ahba. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya iyo Saambiya ayaa ku heshiiyay wada shaqayn Milatari
Dec 10, 2025 12
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Itoobiya iyo Saambiya ayaa ku heshiiyay inay si wadajir ah uga shaqeeyaan arrimaha difaaca, si loo xoojiyo xiriirka labada dal ee muddada dheer soo jiray loona horumariyo iskaashiga ciidamada ee dhinacyada kala duwan. Heshiiskan ayaa ka dhashay wada hadal dhexmaray Taliyaha Guud ee Ciidamada Difaaca dalka, Fildh Maarshaal Birhaanu Juulaa, iyo dhiggiisa Saambiya, Jeneral Jioffrey Syeele. Kadib kulankooda, madaxda difaaca ee labada dal ayaa saxiixay heshiis ku saabsan wada shaqayn milatari oo ballaaran. Fildh Maarshaal Birhaanu wuxuu sheegay in Itoobiya ay si buuxda ugu howlan tahay ilaalinta amniga gobolka iyo xasilloonida, isla markaana ay diyaar u tahay inay sii xoojiso xiriirka ay la leedahay Saambiya. Dhinaca Zambia, Jeneral Jioffrey Syeele wuxuu tilmaamay in iskaashigan uu abuuri doono awood wadajir ah oo labada dal u horseedi doonta faa'iidooyin badan. Saambiya waxay muujisay qadarin ku saabsan khibradda iyo geesinnimada Ciidanka Itoobiya tan iyo dagaalkii Adhwa, taas oo ay sheegeen inay dhiirrigelisay ka shaqaynta iskaashi dhow. Itoobiya-na waxay uga mahadcelisay Saambiya rabitaankooda ku aaddan in la ballaariyo wada shaqayntooda milatari. Ugu dambayn, Wasiirrada Gaashaandhigga labada dal ayaa kala saxiixday heshiis ku saabsan iskaashiga dhismaha ciidamo casri ah, tababar, warshadaha difaaca, iyo arrimo amni oo kale. Wasiiru Dowle Maartaa ayaa sheegtay in ujeeddada ugu weyn ay tahay ilaalinta danaha qaranka labada dal iyo kor u qaadista iskaashiga. Wasaaradda Difaaca Saambiya-na waxay ku dartay in xiriirka difaaca la sii xoojin doono si loo gaaro guulo muuqda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Jarmalka ayaa xaqiijiyey sii xoojinta Iskaashiga Dhaqaale ee Itoobiya
Dec 10, 2025 10
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Dowladda Jarmalka ayaa xaqiijisay inay sii wadi doonto iskaashiga dhaqaale ee ay la leedahay Itoobiya, iyadoo ballanqaadday taageero dhan 206 milyan oo Yuuro ah si loo horumariyo dhaqaalaha, loo xoojiyo dib-u-habeynta, loona taageero mashaariicda horumarineed ee dalka. Wafti ay hoggaaminayso Wasiirka Iskaashiga Dhaqaale iyo Horumarinta Jarmalka, Reem Alabali-Radofan, ayaa maanta la kulantay waftiga Itoobiya oo uu hogaaminayay Axmed Shide, Wasiirka Maaliyadda iyaga oo ka wada hadlay sidii loo xoojin lahaa iskaashiga muddada dheer u dhexeeya labada dal. Wasiirka Jarmalka ayaa sheegtay in labada dal ay ka shaqeynayaan iskaashi waara oo ku saabsan dib-u-habeynta iyo horumarinta guud, iyaga oo qorsheynaya hirgelinta heshiis iskaashi muddo saddex sano ah oo socon doona 2025 ilaa 2027. Wasiirka Maaliyadda, Ahmed Shide, ayaa bogaadiyey taageerada xooggan ee Jarmalka, isagoo xaqiijiyey in iskaashiga labada dal uu sii socon doono, islamarkaana Itoobiya ay wado horumarinta dhaqaalaha, hagaajinta adeegyada ganacsiga, saadka, iyo adeegyada dowladda. Labada dal waxay sidoo kale xoogga saareen ilaalinta isbeddelka cimilada, dhiirrigelinta maalgashiga Jarmalka ee Itoobiya, iyo xaqiijinta joogteynta dib-u-habeynta, iyadoo la xoojinayo xiriirka diblomaasiyadeed iyo iskaashiga horumarineed ee labada dhinac. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wasiirka Arrimaha Dibadda dalka ayaa qaabilay Wakiilka Gaarka ah ee Shiinaha u qaabilsan Geeska Afrika
Dec 10, 2025 10
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA):Wasiirka Arrimaha Dibadda, Gedhiyoon Timootieoos, ayaa maanta xafiiskiisa ku qaabilay Danjire Hu Jangcjn, oo ah Wakiilka Gaarka ah ee Shiinaha u qaabilsan Geeska Afrika. Intii kulanku socday, Wasiir Gedhiyoon wuxuu iftiimiyay muhiimadda iyo baaxadda ballaaran ee xiriirka Itoobiya iyo Shiinaha. Wuxuu uu wakiilka gaarka ah uga warbixiyay dadaallada horumarineed ee Itoobiya ka wado gudaha dalka, xaaladda gobolka, iyo himilooyinka ballaaran ee dalka ee ku aaddan isku xidhka dhaqaale ee gobolka iyo koboc wadajir ah. Danjire Hu Jangjun ayaa xusay iskaashiga istiraatiijiyadeed ee muddada dheer iyo kan joogtada ah ee aan saameynta u yeelin xaaladaha ee u dhexeeya Itoobiya iyo Shiinaha, iyadoo labada dal ay sanadkan u dabbaaldegayaan 55 sano oo xiriir diblomaasiyadeed ah. Wuxuu muujiyay heerka sare ee is-weydaarsiga madaxda labada dal, isaga oo xaqiijiyay ballanqaadka Shiinaha ee ah sii xoojinta iskaashiga labada dhinac iyo midka caalamiga ah. Labada dhinac ayaa ku heshiiyay inay si dhow uga wada shaqeeyaan meelaha ay danaha wadaagaan, heer laba geesood ah iyo heer caalami ahba. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya iyo Saambiya ayaa ku heshiiyay wada shaqayn Milatari
Dec 10, 2025 12
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Itoobiya iyo Saambiya ayaa ku heshiiyay inay si wadajir ah uga shaqeeyaan arrimaha difaaca, si loo xoojiyo xiriirka labada dal ee muddada dheer soo jiray loona horumariyo iskaashiga ciidamada ee dhinacyada kala duwan. Heshiiskan ayaa ka dhashay wada hadal dhexmaray Taliyaha Guud ee Ciidamada Difaaca dalka, Fildh Maarshaal Birhaanu Juulaa, iyo dhiggiisa Saambiya, Jeneral Jioffrey Syeele. Kadib kulankooda, madaxda difaaca ee labada dal ayaa saxiixay heshiis ku saabsan wada shaqayn milatari oo ballaaran. Fildh Maarshaal Birhaanu wuxuu sheegay in Itoobiya ay si buuxda ugu howlan tahay ilaalinta amniga gobolka iyo xasilloonida, isla markaana ay diyaar u tahay inay sii xoojiso xiriirka ay la leedahay Saambiya. Dhinaca Zambia, Jeneral Jioffrey Syeele wuxuu tilmaamay in iskaashigan uu abuuri doono awood wadajir ah oo labada dal u horseedi doonta faa'iidooyin badan. Saambiya waxay muujisay qadarin ku saabsan khibradda iyo geesinnimada Ciidanka Itoobiya tan iyo dagaalkii Adhwa, taas oo ay sheegeen inay dhiirrigelisay ka shaqaynta iskaashi dhow. Itoobiya-na waxay uga mahadcelisay Saambiya rabitaankooda ku aaddan in la ballaariyo wada shaqayntooda milatari. Ugu dambayn, Wasiirrada Gaashaandhigga labada dal ayaa kala saxiixday heshiis ku saabsan iskaashiga dhismaha ciidamo casri ah, tababar, warshadaha difaaca, iyo arrimo amni oo kale. Wasiiru Dowle Maartaa ayaa sheegtay in ujeeddada ugu weyn ay tahay ilaalinta danaha qaranka labada dal iyo kor u qaadista iskaashiga. Wasaaradda Difaaca Saambiya-na waxay ku dartay in xiriirka difaaca la sii xoojin doono si loo gaaro guulo muuqda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Saddexda Tiir ee Horumarka Waddanka
Dec 10, 2025 62
Sanadadii u dambeeyay, Dowladda Itoobiya waxay qaaday tallaabooyin ay iskugu xiriirinayso koboca dhaqaale, ballaarinta dimuqraadiyadda iyo dhisidda astaan wanaagsan oo caalami ah. Socdaalkan isbeddel wuxuu noqday bog muhiim u ah mustaqbalka horumarinta dalka. Ta koobaad Horumarka Dhaqaale iyo Bulsho Dowladdu waxay bilowday qorshayaal lagu hagaajinayo tayada koboca halkii lagu xisaabtami lahaa tiro kaliya. In dalxiusku uu noqdo il dhaqaale oo muuqda, laguna kordhiyo ilaha dakhliga ee ka baxsan beeraha iyo warshadaha, wuxuu muujinayaa kala-duwanaansho dhaqaale. Mashruucyada sida “ Mashruuca Gorgora” iyo kuwa kale ee bilicda magaalooyinka kordhiya waxay sare u qaadeen shaqo-abuurka, maalgelinta gaarka loo leeyahay iyo bilicda magaalooyinka. Horumarinta Magaalooyinka Mashaariicda waaweyn ee magaalooyinka waxay kor u qaadayaan tayada nolosha, nadaafadda deegaanka iyo heerka magaaloobista dalka. Ma aha wax lagu cabbiri karo GDP oo keliya, balse waa in la xoojiyaa adeegyada bulshada iyo kaabeyaasha dhaqaale si loo dhiso horumar waara. Ta labaad Masraxa Siyaasadda Waxaa la qaaday tallaabooyin lagu ballaarinayo goobta dimuqraadiyadda, laguna dhiirrigelinayo ka qaybgalka shacabka. Ixtiraamka xuquuqda ururidda, hadalka iyo abaabulka, iyo abuuridda jawi ay xisbiyada mucaaradku ku shaqayn karaan si xor ah ayaa muhiim u ah xasilloonida siyaasadda. Ka qaybgalka shacabka ee go’aannada dowladda wuxuu dhisaa kalsoonida shacabka, wuxuuna kobciyaa wadashaqeyn iyo midnimo qaran. Xasilloonida Siyaasadeed Xasilloonida siyaasadeed waxay soo jiidataa maalgelinta shisheeye, waxayna fududaysaa hirgelinta mashaariicda horumarineed. Waxay sidoo kale kordhisaa awoodda waddanku ugu tartami karo dunida maanta oo isbeddelkeedu degdeg yahay. Ta saddexaad Dibloomaasiyadda iyo Dhisidda Dalka Dibloomaasiyadda Itoobiya waxay ku dadaashay inay dhisto sawir wanaagsan oo caalami ah, isla markaana si hufan u maareyso caqabadaha gudaha sida arrimaha xuquuqda aadanaha. Waxaa xoog la saaray xoojinta xiriirka dhaqaale iyo amni ee waddamada sida Jabuuti, Kenya, iyo Sacuudi Carabiya, iyo sidoo kale la shaqaynta hay’adaha caalamiga ah sida IMF iyo Bangiga Adduunka. Isla markaana waxaa la hubinayaa in xiriirka quwadaha waaweyn uu noqdo mid dheellitiran oo ku dhisan dan wadaag. Socdaalka horumarineed ee Itoobiya wuxuu xoogga saaraya kobcinta dhaqaalaha, gaar ahaan dalxiiska iyo horumarinta magaalooyinka, halka dhinaca siyaasadda uu diiradda saarayo ballaarinta ka qaybgalka dimuqraadiyadda. Istaraatiijiyaddan saddex-tiir ah waa hab muhiim ah oo abuuri kara fursad dhab ah oo lagu xaqiijiyo barwaaqada qaran. Isha: Adeegga Xidhiidhka Dowladda #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Komishinku wuxuu sii wadaa shaqada kala-soocidda ajandayaasha muhiimka ah ee lagu doonayo in lagu abuuro is-afgarad guud oo ku saabsan caqabadaha muddo dheer ka jiray Itoobiya
Dec 10, 2025 13
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Komishinka Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya ayaa sheegay inuu dhammeystirayo hawsha kala-soocidda ajandayaasha loo baahan yahay in dalka uu ka yeesho is-faham guud, sida uu sheegay Komishineerka Guud ee Komishinka, Brof. Masfin Ar'aayaa. Komishinku wuxuu sidoo kale bulshada caalamka u sharaxayaa shaqooyinka uu ilaa hadda qabtay iyo natiijooyinka uu gaaray. Kulankan waxaa ka qayb-galay Komishinarrada wadashiga qaranka, danjireyaal, wakiillo ka socda hay’adaha caalamiga ah ee xaruntoodu tahay Addis Ababa, iyo marti lagu casuumay. Brof. Masfin Ar'aayaa, ayaa sheegay in komishinku uu ka shaqeynayo sidii loo heli lahaa xal ku dhisan wadahadal, si loo xaqiijiyo nabad waarta, xasillooni iyo dimuqraadiyad dalka ka jirta. Wuxuu intaas ku daray in komishinku wado hannaan furan oo qof walba codkiisa lagu maqli karo, isla markaana ku shaqeynaya habab madax-bannaan oo daahfuran, si shaqadu u noqoto mid lagu kalsoonaan karo. Sida uu sheegay, ajandayaasha lagu sheegay inay muhiim u yihiin abuurista is-afgarad guud oo ku saabsan dhibaatooyinka muddada dheer ahaa ee Itoobiya, ayaa hadda maraya heerkii ugu dambeeyay ee kala-soocidda iyo diyaarinta. Waxaa kale oo uu tilmaamay in dhismaha dowlad adag oo waxtar leh uu yahay jihada kale ee komishinku xoogga saarayo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Doorashada Qaranka ee 7-aad waxay dhacaynaa 24-ka Miicaad 2018 T.I
Dec 10, 2025 18
Addis Ababa, Gudba 30/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaran ee Itoobiya ayaa shaaciyay in doorashada 7-aad ee qaranka ee sanadkan 2018 T.I la qaban doono 24-ka bisha Miicaad. Gudoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa warbixin ay siiyeen warbaahinta ku sheegay in ay socdaan hawlaha hordhaca ah ee diyaarinta doorashada. Gudoomiyaha Guddiga, Meelaat Warqu Haylu, ayaa faahfaahin ka bixisay shaqooyinka hore ee doorashada iyo arrimaha la xiriira ee illaa hadda la qabtay. Waxay sheegtay in hawlo kala duwan oo ku saabsan diyaarinta doorashada ay wadaan, sida habeynta xafiisyada laamaha, hubinta in goobaha codbixintu yihiin kuwo ku habboon, iyo diyaarinta qalabka. Guddigu wuxuu sheegay in tababar la siiyay xisbiyada siyaasadda si ay bulshada ugu bandhigaan barnaamijyadooda. Waxa kale oo la sheegay in diiwaangelinta musharrixiinta lagu qaban doono software-ka uu Guddigu leeyahay. Xisbiyada iyo musharrixiinta madaxa-bannaan ayaa iyaguna heli doona tababar ku saabsan sida ay isu diiwaangelinayaan. Sidoo kale, muwaadiniinta codbixiyayaasha ah ayaa isku diiwaangelin kara labadaba, software-ka Guddiga iyo habkii hore ee gacanta lagu buuxin jiray. Macluumaadka ay codbixiyayaashu keenayaan isma beddelayo, ee sidii hore ayuu ahaanayaa. Guddigu wuxuu sheegay in codsadayaasha oggolaanshaha kormeerayaasha doorashada ay ku jiraan marxaladdii ugu dambaysay, isla software-kaasna lagu maamuli doono. Ugu dambayn, waxay xuseen in maalinta codbixintu tahay 24-ka Miicaad 2018 T.I. Waxa kale oo ay sheegeen in wadahadallo joogto ah la yeelanayaan dhinacyada khuseeya marka laga hadlayo duruufaha jira. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Jadwalka Doorashada Guud ee 7aad ee sanadkan la qaban doono ayaa lagu dhawaaqay
Dec 9, 2025 32
Addis Ababa; Noofambar 30, 2018 (EFE): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya ayaa ku dhawaaqay jadwalka Doorashada Guud ee 7aad ee sanadkan la qaban doono. Sidaas darteed, gudig cadeyay in taariikhda codbixinta Doorashada Guud ee 7aad ay dhicdoonto Ginbood 24, 2018 /JUN 1, 2O26/.
.jpg)
Xisbiga Isbahaysiga Dimuqraadiga Tigray ayaa lasiiyay la shahaadada xisbinioee degaanka.
Dec 9, 2025 32
Hosanna; Gudba 30/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya ayaa Xisbiga Isbahaysiga Dimuqraadiga Tigray siiyay shahaadada xisbiga degaankaa. Guddigu wuxuu ku dhawaaqay in Xisbiga la siiyay shahaadada xisbiga degaanka hidaar 29, 2018, iyadoo la raacayo awoodda sharcga dorashada . Waxaa xusid mudan in Xisbiga Isbahaysiga Dimuqraadiga Tigray uu shirkii ugu horreeyay tiqimit 14, 2018, Addis Ababa kuyeshay . Khudbaddiisii furitaanka shirka, Madaxweynaha xisbiga, Ato Getachew Reda, ayaa sheegay in xisbiga loo aasaasay si nabad ah loola dagaallamo dulmiga ay wajahayaan dadka Tigray ee gacanta ku haya TPLF. #Agency_News_Ethiopian #ENA
Siyaasada
Jarmalka ayaa xaqiijiyey sii xoojinta Iskaashiga Dhaqaale ee Itoobiya
Dec 10, 2025 10
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Dowladda Jarmalka ayaa xaqiijisay inay sii wadi doonto iskaashiga dhaqaale ee ay la leedahay Itoobiya, iyadoo ballanqaadday taageero dhan 206 milyan oo Yuuro ah si loo horumariyo dhaqaalaha, loo xoojiyo dib-u-habeynta, loona taageero mashaariicda horumarineed ee dalka. Wafti ay hoggaaminayso Wasiirka Iskaashiga Dhaqaale iyo Horumarinta Jarmalka, Reem Alabali-Radofan, ayaa maanta la kulantay waftiga Itoobiya oo uu hogaaminayay Axmed Shide, Wasiirka Maaliyadda iyaga oo ka wada hadlay sidii loo xoojin lahaa iskaashiga muddada dheer u dhexeeya labada dal. Wasiirka Jarmalka ayaa sheegtay in labada dal ay ka shaqeynayaan iskaashi waara oo ku saabsan dib-u-habeynta iyo horumarinta guud, iyaga oo qorsheynaya hirgelinta heshiis iskaashi muddo saddex sano ah oo socon doona 2025 ilaa 2027. Wasiirka Maaliyadda, Ahmed Shide, ayaa bogaadiyey taageerada xooggan ee Jarmalka, isagoo xaqiijiyey in iskaashiga labada dal uu sii socon doono, islamarkaana Itoobiya ay wado horumarinta dhaqaalaha, hagaajinta adeegyada ganacsiga, saadka, iyo adeegyada dowladda. Labada dal waxay sidoo kale xoogga saareen ilaalinta isbeddelka cimilada, dhiirrigelinta maalgashiga Jarmalka ee Itoobiya, iyo xaqiijinta joogteynta dib-u-habeynta, iyadoo la xoojinayo xiriirka diblomaasiyadeed iyo iskaashiga horumarineed ee labada dhinac. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wasiirka Arrimaha Dibadda dalka ayaa qaabilay Wakiilka Gaarka ah ee Shiinaha u qaabilsan Geeska Afrika
Dec 10, 2025 10
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA):Wasiirka Arrimaha Dibadda, Gedhiyoon Timootieoos, ayaa maanta xafiiskiisa ku qaabilay Danjire Hu Jangcjn, oo ah Wakiilka Gaarka ah ee Shiinaha u qaabilsan Geeska Afrika. Intii kulanku socday, Wasiir Gedhiyoon wuxuu iftiimiyay muhiimadda iyo baaxadda ballaaran ee xiriirka Itoobiya iyo Shiinaha. Wuxuu uu wakiilka gaarka ah uga warbixiyay dadaallada horumarineed ee Itoobiya ka wado gudaha dalka, xaaladda gobolka, iyo himilooyinka ballaaran ee dalka ee ku aaddan isku xidhka dhaqaale ee gobolka iyo koboc wadajir ah. Danjire Hu Jangjun ayaa xusay iskaashiga istiraatiijiyadeed ee muddada dheer iyo kan joogtada ah ee aan saameynta u yeelin xaaladaha ee u dhexeeya Itoobiya iyo Shiinaha, iyadoo labada dal ay sanadkan u dabbaaldegayaan 55 sano oo xiriir diblomaasiyadeed ah. Wuxuu muujiyay heerka sare ee is-weydaarsiga madaxda labada dal, isaga oo xaqiijiyay ballanqaadka Shiinaha ee ah sii xoojinta iskaashiga labada dhinac iyo midka caalamiga ah. Labada dhinac ayaa ku heshiiyay inay si dhow uga wada shaqeeyaan meelaha ay danaha wadaagaan, heer laba geesood ah iyo heer caalami ahba. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya iyo Saambiya ayaa ku heshiiyay wada shaqayn Milatari
Dec 10, 2025 12
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Itoobiya iyo Saambiya ayaa ku heshiiyay inay si wadajir ah uga shaqeeyaan arrimaha difaaca, si loo xoojiyo xiriirka labada dal ee muddada dheer soo jiray loona horumariyo iskaashiga ciidamada ee dhinacyada kala duwan. Heshiiskan ayaa ka dhashay wada hadal dhexmaray Taliyaha Guud ee Ciidamada Difaaca dalka, Fildh Maarshaal Birhaanu Juulaa, iyo dhiggiisa Saambiya, Jeneral Jioffrey Syeele. Kadib kulankooda, madaxda difaaca ee labada dal ayaa saxiixay heshiis ku saabsan wada shaqayn milatari oo ballaaran. Fildh Maarshaal Birhaanu wuxuu sheegay in Itoobiya ay si buuxda ugu howlan tahay ilaalinta amniga gobolka iyo xasilloonida, isla markaana ay diyaar u tahay inay sii xoojiso xiriirka ay la leedahay Saambiya. Dhinaca Zambia, Jeneral Jioffrey Syeele wuxuu tilmaamay in iskaashigan uu abuuri doono awood wadajir ah oo labada dal u horseedi doonta faa'iidooyin badan. Saambiya waxay muujisay qadarin ku saabsan khibradda iyo geesinnimada Ciidanka Itoobiya tan iyo dagaalkii Adhwa, taas oo ay sheegeen inay dhiirrigelisay ka shaqaynta iskaashi dhow. Itoobiya-na waxay uga mahadcelisay Saambiya rabitaankooda ku aaddan in la ballaariyo wada shaqayntooda milatari. Ugu dambayn, Wasiirrada Gaashaandhigga labada dal ayaa kala saxiixday heshiis ku saabsan iskaashiga dhismaha ciidamo casri ah, tababar, warshadaha difaaca, iyo arrimo amni oo kale. Wasiiru Dowle Maartaa ayaa sheegtay in ujeeddada ugu weyn ay tahay ilaalinta danaha qaranka labada dal iyo kor u qaadista iskaashiga. Wasaaradda Difaaca Saambiya-na waxay ku dartay in xiriirka difaaca la sii xoojin doono si loo gaaro guulo muuqda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Saddexda Tiir ee Horumarka Waddanka
Dec 10, 2025 62
Sanadadii u dambeeyay, Dowladda Itoobiya waxay qaaday tallaabooyin ay iskugu xiriirinayso koboca dhaqaale, ballaarinta dimuqraadiyadda iyo dhisidda astaan wanaagsan oo caalami ah. Socdaalkan isbeddel wuxuu noqday bog muhiim u ah mustaqbalka horumarinta dalka. Ta koobaad Horumarka Dhaqaale iyo Bulsho Dowladdu waxay bilowday qorshayaal lagu hagaajinayo tayada koboca halkii lagu xisaabtami lahaa tiro kaliya. In dalxiusku uu noqdo il dhaqaale oo muuqda, laguna kordhiyo ilaha dakhliga ee ka baxsan beeraha iyo warshadaha, wuxuu muujinayaa kala-duwanaansho dhaqaale. Mashruucyada sida “ Mashruuca Gorgora” iyo kuwa kale ee bilicda magaalooyinka kordhiya waxay sare u qaadeen shaqo-abuurka, maalgelinta gaarka loo leeyahay iyo bilicda magaalooyinka. Horumarinta Magaalooyinka Mashaariicda waaweyn ee magaalooyinka waxay kor u qaadayaan tayada nolosha, nadaafadda deegaanka iyo heerka magaaloobista dalka. Ma aha wax lagu cabbiri karo GDP oo keliya, balse waa in la xoojiyaa adeegyada bulshada iyo kaabeyaasha dhaqaale si loo dhiso horumar waara. Ta labaad Masraxa Siyaasadda Waxaa la qaaday tallaabooyin lagu ballaarinayo goobta dimuqraadiyadda, laguna dhiirrigelinayo ka qaybgalka shacabka. Ixtiraamka xuquuqda ururidda, hadalka iyo abaabulka, iyo abuuridda jawi ay xisbiyada mucaaradku ku shaqayn karaan si xor ah ayaa muhiim u ah xasilloonida siyaasadda. Ka qaybgalka shacabka ee go’aannada dowladda wuxuu dhisaa kalsoonida shacabka, wuxuuna kobciyaa wadashaqeyn iyo midnimo qaran. Xasilloonida Siyaasadeed Xasilloonida siyaasadeed waxay soo jiidataa maalgelinta shisheeye, waxayna fududaysaa hirgelinta mashaariicda horumarineed. Waxay sidoo kale kordhisaa awoodda waddanku ugu tartami karo dunida maanta oo isbeddelkeedu degdeg yahay. Ta saddexaad Dibloomaasiyadda iyo Dhisidda Dalka Dibloomaasiyadda Itoobiya waxay ku dadaashay inay dhisto sawir wanaagsan oo caalami ah, isla markaana si hufan u maareyso caqabadaha gudaha sida arrimaha xuquuqda aadanaha. Waxaa xoog la saaray xoojinta xiriirka dhaqaale iyo amni ee waddamada sida Jabuuti, Kenya, iyo Sacuudi Carabiya, iyo sidoo kale la shaqaynta hay’adaha caalamiga ah sida IMF iyo Bangiga Adduunka. Isla markaana waxaa la hubinayaa in xiriirka quwadaha waaweyn uu noqdo mid dheellitiran oo ku dhisan dan wadaag. Socdaalka horumarineed ee Itoobiya wuxuu xoogga saaraya kobcinta dhaqaalaha, gaar ahaan dalxiiska iyo horumarinta magaalooyinka, halka dhinaca siyaasadda uu diiradda saarayo ballaarinta ka qaybgalka dimuqraadiyadda. Istaraatiijiyaddan saddex-tiir ah waa hab muhiim ah oo abuuri kara fursad dhab ah oo lagu xaqiijiyo barwaaqada qaran. Isha: Adeegga Xidhiidhka Dowladda #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Komishinku wuxuu sii wadaa shaqada kala-soocidda ajandayaasha muhiimka ah ee lagu doonayo in lagu abuuro is-afgarad guud oo ku saabsan caqabadaha muddo dheer ka jiray Itoobiya
Dec 10, 2025 13
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Komishinka Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya ayaa sheegay inuu dhammeystirayo hawsha kala-soocidda ajandayaasha loo baahan yahay in dalka uu ka yeesho is-faham guud, sida uu sheegay Komishineerka Guud ee Komishinka, Brof. Masfin Ar'aayaa. Komishinku wuxuu sidoo kale bulshada caalamka u sharaxayaa shaqooyinka uu ilaa hadda qabtay iyo natiijooyinka uu gaaray. Kulankan waxaa ka qayb-galay Komishinarrada wadashiga qaranka, danjireyaal, wakiillo ka socda hay’adaha caalamiga ah ee xaruntoodu tahay Addis Ababa, iyo marti lagu casuumay. Brof. Masfin Ar'aayaa, ayaa sheegay in komishinku uu ka shaqeynayo sidii loo heli lahaa xal ku dhisan wadahadal, si loo xaqiijiyo nabad waarta, xasillooni iyo dimuqraadiyad dalka ka jirta. Wuxuu intaas ku daray in komishinku wado hannaan furan oo qof walba codkiisa lagu maqli karo, isla markaana ku shaqeynaya habab madax-bannaan oo daahfuran, si shaqadu u noqoto mid lagu kalsoonaan karo. Sida uu sheegay, ajandayaasha lagu sheegay inay muhiim u yihiin abuurista is-afgarad guud oo ku saabsan dhibaatooyinka muddada dheer ahaa ee Itoobiya, ayaa hadda maraya heerkii ugu dambeeyay ee kala-soocidda iyo diyaarinta. Waxaa kale oo uu tilmaamay in dhismaha dowlad adag oo waxtar leh uu yahay jihada kale ee komishinku xoogga saarayo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Doorashada Qaranka ee 7-aad waxay dhacaynaa 24-ka Miicaad 2018 T.I
Dec 10, 2025 18
Addis Ababa, Gudba 30/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaran ee Itoobiya ayaa shaaciyay in doorashada 7-aad ee qaranka ee sanadkan 2018 T.I la qaban doono 24-ka bisha Miicaad. Gudoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa warbixin ay siiyeen warbaahinta ku sheegay in ay socdaan hawlaha hordhaca ah ee diyaarinta doorashada. Gudoomiyaha Guddiga, Meelaat Warqu Haylu, ayaa faahfaahin ka bixisay shaqooyinka hore ee doorashada iyo arrimaha la xiriira ee illaa hadda la qabtay. Waxay sheegtay in hawlo kala duwan oo ku saabsan diyaarinta doorashada ay wadaan, sida habeynta xafiisyada laamaha, hubinta in goobaha codbixintu yihiin kuwo ku habboon, iyo diyaarinta qalabka. Guddigu wuxuu sheegay in tababar la siiyay xisbiyada siyaasadda si ay bulshada ugu bandhigaan barnaamijyadooda. Waxa kale oo la sheegay in diiwaangelinta musharrixiinta lagu qaban doono software-ka uu Guddigu leeyahay. Xisbiyada iyo musharrixiinta madaxa-bannaan ayaa iyaguna heli doona tababar ku saabsan sida ay isu diiwaangelinayaan. Sidoo kale, muwaadiniinta codbixiyayaasha ah ayaa isku diiwaangelin kara labadaba, software-ka Guddiga iyo habkii hore ee gacanta lagu buuxin jiray. Macluumaadka ay codbixiyayaashu keenayaan isma beddelayo, ee sidii hore ayuu ahaanayaa. Guddigu wuxuu sheegay in codsadayaasha oggolaanshaha kormeerayaasha doorashada ay ku jiraan marxaladdii ugu dambaysay, isla software-kaasna lagu maamuli doono. Ugu dambayn, waxay xuseen in maalinta codbixintu tahay 24-ka Miicaad 2018 T.I. Waxa kale oo ay sheegeen in wadahadallo joogto ah la yeelanayaan dhinacyada khuseeya marka laga hadlayo duruufaha jira. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Jadwalka Doorashada Guud ee 7aad ee sanadkan la qaban doono ayaa lagu dhawaaqay
Dec 9, 2025 32
Addis Ababa; Noofambar 30, 2018 (EFE): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya ayaa ku dhawaaqay jadwalka Doorashada Guud ee 7aad ee sanadkan la qaban doono. Sidaas darteed, gudig cadeyay in taariikhda codbixinta Doorashada Guud ee 7aad ay dhicdoonto Ginbood 24, 2018 /JUN 1, 2O26/.
Xisbiga Isbahaysiga Dimuqraadiga Tigray ayaa lasiiyay la shahaadada xisbinioee degaanka.
Dec 9, 2025 32
Hosanna; Gudba 30/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya ayaa Xisbiga Isbahaysiga Dimuqraadiga Tigray siiyay shahaadada xisbiga degaankaa. Guddigu wuxuu ku dhawaaqay in Xisbiga la siiyay shahaadada xisbiga degaanka hidaar 29, 2018, iyadoo la raacayo awoodda sharcga dorashada . Waxaa xusid mudan in Xisbiga Isbahaysiga Dimuqraadiga Tigray uu shirkii ugu horreeyay tiqimit 14, 2018, Addis Ababa kuyeshay . Khudbaddiisii furitaanka shirka, Madaxweynaha xisbiga, Ato Getachew Reda, ayaa sheegay in xisbiga loo aasaasay si nabad ah loola dagaallamo dulmiga ay wajahayaan dadka Tigray ee gacanta ku haya TPLF. #Agency_News_Ethiopian #ENA
Arrimaha Bulshada
Xuska maalinta caalamiga ah ee Xuquuqda Aadanaha ayaa lagu qabtay magaalada Jigjiga
Dec 10, 2025 10
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Xuskani maalinta Xuquuqda Aadamaha oo ah mid caalamiya ayaa ahayd mid lagu iftiimiyay muhiimadda ilaalinta xuquuqda, karaamada, sinnaanta iyo xorriyadda banii’aadamka. Munaasabadda waxaa ka qaybgalay masuuliyiin ka socda heer deegaan oo uu uhoreeyo Gudoomiye kuxigeenka Maxkamada Guud ee Deegaanka Soomaalida, Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Cadaalada, masuuliyiin heer federaal ah oo uu ugu horeeyo madaxa Hay'ada Xuquuqul-iinsaanka ee Qaramada Midoobay ufadhiya Itoobiya, ururrada bulshada rayidka, dhalinyaro, haween, culimaa'udiin, xubno Booliska Soomaalida ka socda iyo bahwadaagta caalamiga ah. Gudoomiye kuxigeenka Maxkamada Guud ee DDS Mudane Cabdikariim Axmed oo ka hadlay horumarka laga sameeyay ilaalinta xuquuqda aadanaha ayaa sheegay in lagu guulaystay ilaalinta xuquuqda aadamaha, islamarkaana lasii wadayo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya waxay muujisay hagar-la’aan dhab ah oo ku aaddan taageerada iyo hoyga qaxootiga— IOM
Dec 10, 2025 14
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Wakiilka IOM ee Itoobiya, Abibatu Wane, ayaa sheegtay in Itoobiya ay muujisay hagar-la’aan dhab ah oo ku aaddan bixinta hoyga iyo taageerada in ka badan hal milyan oo qaxooti ah, taasoo astaan u ah ficil saaxiibtinimo oo dhab ah. Tirada qaxootiga iyo barakacayaasha ayaa sii kordhaysa, iyadoo hadda dunida ay ku nool yihiin ilaa 90 milyan oo qaxooti iyo barakacayaal ah. Intooda badan waxay ku nool yihiin qaaradda Afrika. Itoobiya waxay martigelisay tiro badan oo qaxooti ah oo ka yimid dalal kala duwan oo deriska ah, iyada oo talaabooyin kala duwan lagu taageerayo qaxootiga la fuliyay. Tani waxay dalka ka dhigtay mid ka mid ah wadamada ugu sareeya ee Afrika ee martigeliya qaxootiga, taasoo ku abaal-marisay aqoonsi iyo ammaano caalami ah. Abibatu Wane ayaa intaa ku daray in Itoobiya ay muddo dheer lahayd dhaqanka soo dhawaynta qaxootiga, iyadoo ka sarreysay heshiisyada iyo xeerarka caalamiga ah ee la xiriira qaxootiga. Dalka ayaa bixiyay taageero iyo hagid, oo ay ku jiraan hoy, daryeel nololeed maalinle ah, iyo adeegyo caafimaad, si loo hubiyo ammaanka iyo sharafka qaxootiga. Inta badan, Itoobiya ma aha oo kaliya meel lagu dejiyo qaxootiga, balse sidoo kale waxay ka shaqeysaa sidii loo dhex-gelin lahaa bulshada iyo dhaqaalaha dalka, iyada oo siinaysa qaxootiga fursado nolosha iyo wax-soo-saarka bulshada dhexdeeda. Ugu dambayntii, Abibatu Wane ayaa sheegtay in tani ay tahay ficil hagar-la’aan ah oo muuqda oo ay Itoobiya ku muujisay taageerada qaxootiga. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Munaasabaddani waa hab lagu arko laguna xuso wejiga dhabta ah ee Itoobiya - Ka-qaybgalayaasha Maalinta Qowmiyadaha, Shucuubta iyo Bulshada Itoobiya
Dec 10, 2025 15
Hosanna; Gudba 30/2018 (ENA): Ka-qaybgalayaasha xuska maalinta qowmiyadaha, shucuubta iyo vulshada ayaa sheegay in Maalintani ay tahay hab lagu arko laguna xuso wejiga dhabta ah ee Itoobiya. Xuskii 20-aad ee Maalinta Qowmiyadaha, Shucuubta iyo Bulshada ayaa lagu xusay magaalada Hosanna iyadoo uu joogo Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ka-qaybgalayaasha ka kala yimid meelo kala duwan, ayaa sheegay in munaasabaddani ay tahay hab lagu arko laguna xuso wejiga dhabta ah ee Itoobiya. Faallo ay bixisay, Rahel Gabremika'el , oo ka timid ka qeyb galayaash ak yimid deegaanka Tigreega, ayaa sheegtay inay aragtay qurux gaar ah dabaaldegga maalinta marka annaga oo Itoobiyaan ah aan wada soconno midnimo iyo iskaashi. Mudane Asnaqe Ayele, oo ka yimid deegaanka Sidhaama, ayaa sheegtay in munaasabaddan lagu xusay si midab leh oo qurux badan oo leh aqoonsiyo kala duwan oo matalaya Itoobiya. Wuxuu sheegay in xafladdu, marka laga soo tago abuurista fursad lagu isdhaafsado dhaqamada iyo dhaqamada, ay sidoo kale door aan la bedeli karin ka ciyaarto xoojinta qiimaha midnimada. Dhankiisa, Alimirax Axmed, oo ah nin dhalinyaro ah oo ka soo jeeda deegaanka canfarta, oo ka qayb qaatay dabaaldegga maalinta, ayaa sheegay in dabaaldegga xafladda ee Magaalada Hosanna uu ka duwanaa; wuxuu muujiyay farxaddiisa sababtoo ah qiimaha midnimada iyo Itoobiyaanka waxaa laga tarjumay soo dhawaynta martida. Wuxuu sidoo kale sheegay in xafladaha qaran ee noocan oo kale ah ay si weyn uga qayb qaateen xoojinta dhaqdhaqaaqa isbeddelka dhammaystiran ee ka bilaabmay Itoobiya. "Maalinta Qowmiyadaha ma aha oo kaliya mid qurux badan laakiin sidoo kale waxay leedahay awood ay ku beddesho dalka iyadoo la xoojinayo wadajirka iyo dhammaystirka Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya," ayuu yiri Dr. Yirdhaw Nasir (PhD), oo ka yimid gobolka Silte. Wuxuu sheegay in xafladdu aysan kaliya xoojin doonin wadajirka laakiin sidoo kale ay si weyn uga qayb qaadan doonto xoojinta dhismaha dawladda. Maalinta 20-aad ee Qawmiyadaha, Shucuubta iyo Bulshada Itoobiya ayaa lagu xusay magaalada Hosanna iyadoo lagu xusayo "Midnimada Qaranka ee Is-afgaradka Dimuqraadiga". #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ololaha Tallaalka Dabaysha heer Qaran ayaa la Qabtay
Dec 10, 2025 15
Adhaama; Gudba 30/2018 (ENA):- Machadka Caafimaadka Dadweynaha Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in olole tallaal qaran oo tallaalka dabaysha ah la qaban doono laga bilaabo Xoorrey 3 ilaa 6, 2018 T.I. Madal abaabul daneeyayaal ah oo loogu talagalay in lagu gaaro ololaha tallaalka ayaa maanta lagu qabtay magaalada Adhaama. Sida laga soo xigtay Mudane Indhaale Semene, Agaasimaha Kormeerka Cudurrada iyo Ilaalinta ee Machadka Caafimaadka Dadweynaha Itoobiya, olole tallaal qaran oo isku-dubarid ah ayaa lagu qaban doonaa dalka oo dhan si loo ciribtiro cudurka dabaysha. Wuxuu ku boorriyay dhammaan daneeyayaasha inay doorkooda ka qaataan sidii ololahan uu u noqon lahaa mid guuleysta, iyadoo laga bilaabayo wacyigelin. Wuxuu xusay in dhammaan deegaannada, agabka tallaalka iyo agabka la xiriira la gaarsiiyay xarumaha caafimaadka ee degmo kasta oo loo qaybiyay kebele; wuxuu intaas ku daray in abaabulka bulshada, oo ay ku jirto diyaarinta kheyraadka aadanaha, la sameeyay. Wuxuu sharraxay in ololahan uu ku jiri doono tallaallada dabaysha ee albaab-ilaa-albaab ah, iyo sidoo kale aqoonsashada carruurta muujiya astaamaha cudurka. Sida ay sheegtay Marwo Tseganesh Gedl, La-taliyaha Isgaarsiinta ee Barnaamijka Tallaalka ee Wasaaradda Caafimaadka, carruurta aan helin tallaalka dabaysha ee joogtada ah ayaa lagu dari doonaa ololaha. Waxat sheegtay in lagu tallaali doono goobaha tallaalka ee ku meel gaarka ah iyo xarumaha caafimaadka. Waxay tilmaamtay in tallaalka la bixin doono isku mar magaalooyinka, degmooyinka iyo kebelelada dhammaan gobollada; wuxuu ku boorriyay daneeyayaasha heer kasta inay iskaashadaan oo ay gacan ka geystaan guusha. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dhaqaalaha
Itoobiya ayaa horumar la taaban karo ka gaartay dhanka lacag-bixinta dhijitaalka ah
Dec 10, 2025 6
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Guddoomiyaha Bangiga Qaranma, Iyoob Tekaliny (Dr.), ayaa sheegay in horumarka ay Itoobiya ka samaysay lacag-bixinta dhijitaalka ah sanadadii u dambeeyay uu saldhig u noqday himilooyinka dambe ee dalka. Waxa uu hadalkan ka sheegay xiritaanka shirkii labaad ee Itoobiya "Shirka Lacag-bixinta Dhijitaalka ah" oo si guul leh ku soo dhammaaday. Guddoomiyaha ayaa tilmaamay in dad badan ay joojiyeen ku tiirsanaanta lacagta caddaanka ah, isla markaana ay si degdeg ah u qaateen adeegyada dhijitaalka ah. Shantii sano ee la soo dhaafay, nidaamka lacag-bixinta dhijitaalka ah ayaa sanad walba maareeyay lacag ka badan 18.5 tirilyan oo birr ah, taas oo dalka ka badbaadisay kharash iyo culays dheeri ah oo ka iman lahaa isticmaalka lacag caddaan ah. Sida uu sheegay, guushan waxaa horseeday mudnaanta dowladda siisay dhismaha kaabayaal dhijitaal ah, siyaasado sax ah iyo istiraatiijiyad cad oo lagu hirgeliyay nidaamka lacag-bixinta dhijitaalka. Waxaa hadda la qorsheynayaa in la xoojiyo kalsoonida bulshada ee bangiyada dhijitaalka ah, la adkeeyo ammaanka nidaamka, isla markaana la yareeyo farqiga u dhexeeya bulshada miyiga iyo magaalada ee adeegsiga tiknoolojiyadda. Sidoo kale, dowladda ayaa ballaarin doonta maalgelinta hal-abuurka iyo mashruucyada dhijitaalka ah. Shirka waxaa sidoo kale lagu shaaciyay Istiraatiijiyadda Qaranka ee Lacag-bixinta Dhijitaalka ah ee 2026–2030, taas oo hagaysa marxaladda xigta ee horumarinta dhaqaalaha dhijitaalka ah ee dalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wasiiru Dawlaha Warshadaha ayaa la kulmay wafti ka socda Barnaamijka Horumarinta Qeybta Gaarka ah ee Midowga Yurub
Dec 10, 2025 15
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Wasiiru Dawlaha Warshadaha, Xasan Macalin, ayaa kulan wax soo saar leh la yeeshay barnaamijka Midowga Yurub ee Horumarinta Qeybta Gaarka ah ee Itoobiya (PSD-E), kaasoo loogu talagalay in lagu ballaariyo fursadaha kobaca ee ganacsiyada yaryar, kuwa dhexdhexaadka ah iyo (MSMEs), iyo ganacsiyada yar-yar ee sii kordhaya (SGBs). Wasaaradda Warshadaha ayaa ka mid ah guddoomiyeyaasha mashruucan, kaasoo lagu fulinayo iskaashi lala yeeshay bahwadaagta caalamiga ah sida UNDP, GIZ, iyo KfW. Wasaaradda Warshadaha waxay aqoonsan tahay in dib-u-habeynta iyo xoojinta ganacsiyada aysan muhiim u ahayn kaliya soo kabashada dhaqaalaha, balse sidoo kale ay muhiim u tahay dib-u-soo celinta nolol-maalmeedka, xoojinta xasilloonida bulshada, iyo dhisidda saldhigga isbeddelka warshadaha ee waqti dheer. Ganacsiyadan waa tiir muhiim u ah qeybta wax-soo-saarka Itoobiya, iyagoo horseedaya abuurista shaqo, hal-abuurnimada, iyo adkaysiga bulsho. Wasaaradda Warshadaha waxay si buuxda uga go’an tahay inay la shaqeyso dhammaan bahwadaagta si loo xoojiyo adkeysiga ganacsatada, loo ballaariyo shaqo-abuur waara, loona furo fursado cusub oo ku saabsan silsiladda qiimaha warshadaha. Ugu dambayntii, Xasan Macalin ayaa uga mahadceliyey bahwadaagta Yurub taageeradooda joogtada ah iyo midnimada ay muujiyeen xilli muhiim ah, isagoo sheegay in iskaashigooda uu si weyn uga qayb qaadanayo horumarinta warshadaha Itoobiya. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Bangiga Horumarinta Afrika oo $184 Milyan ku Taageeray Waddada Degdegga ah ee Adhaama–Awash wajiga labaad
Dec 10, 2025 11
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Dowladda Itoobiya iyo Bangiga Horumarinta Afrika (AfDB) ayaa maanta kala saxiixday Heshiis Deeq oo dhan $184 milyan si loo taageero Mashruuca Waddada Gaadiidka Itoobiya–Jabuuti–Koonfurta Suudaan – wajiga labaad. Maalgelintan ayaa suurtogal ka dhigi doonta dhismaha waddo degdeg ah oo 67-kilomitir ah laga bilaabo Melka Jilo ilaa Awaash, taasoo ah xiriir muhiim ah oo ka maqan marinka Addis Ababa–Jabuuti. Waddadani waxay xamili doontaa in ka badan 90% ganacsiga badda ee Itoobiya, taasoo ka dhigaysa mid lama huraan u ah saadka qaranka, isku xirka gobollada, iyo isdhexgalka dhaqaale ee Geeska Afrika. Madasha saxiixa, Mudane Axmed Shide, Wasiirka Maaliyadda, ayaa adkeeyey in mashruucu uu la jaanqaadayo Hindisaha Geeska Afrika islamarkaana uu ka tarjumayo sida Itoobiya u go’an tahay xasilloonida gobolka, iskaashiga, iyo isdhexgalka qotoda dheer. Mashruuca ayaa ah tallaabooyin fududeynaya ganacsiga, horumarinta xirfadaha dhalinyarada iyo haweenka, iyo mashaariic bulshada diiradda saaraya si loo hubiyo faa’iido waarta oo ay ka qaybqaataan dhammaan qaybaha bulshada. Heshiiska waxaa saxiixay Mudane Axmed Shide, Wasiirka Maaliyadda, iyo Dr. Alekis Mubiru, Agaasimaha Guud ee Afrikada Bari ee Bangiga Horumarinta Afrika. Saxiixan kadib waxay yeesheen kulan wax ku ool leh oo u dhexeeyey Wasiir Axmed Shide iyo Dr. Mubiru, oo booqashadiisa rasmiga ah ee ugu horreysay ku jooga Itoobiya. Dr. Mubiru ayaa mar kale xaqiijiyey sida Bangigu uga go’an yahay xoojinta iskaashiga istiraatiijiga ah ee dhinacyada badan, oo ay ka mid yihiin: Taageerada miisaaniyadda si loo sii wado ajandaha dib-u-habeynta Itoobiya, maalgelinta mashaariicda waaweyn ee kaabayaasha dhaqaalaha, gaar ahaan Garoonka Diyaaradaha Bishoftu, iyo ka qaybqaadashada joogtada ah ee qaybaha muhiimka ah ee bulshada iyo dhaqaalaha. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Horumarinta Nabdoon ee Tamarta Nukliyeerka Itoobiya ayaa ka jawaabi kara baahida korontada
Dec 10, 2025 10
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Kuxigeenka Komishineerka Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya, Shifaraw Telila, ayaa sheegay in qorshaha horumarinta nabdoon ee tamarta nukliyeerka uu si weyn uga jawaabi karo baahida sii kordheysa ee korontada ee dalka. Kulankii labaad ee madasha doodda iyo cilmi-baarista oo ku saabsan doorka iyo masuuliyadda tamarta nukliyeerka ee heer qaran ayaa sii socday, iyadoo la falanqeynayo muhiimadda tamarta nukliyeerka ee horumarka waara. Shifaraw Telila wuxuu xusay in tamarta nukliyeerka ay muhiim u tahay horumar waara iyo koboca dalka, isla markaana la jaanqaadi karta kobaca dhaqaale ee Itoobiya iyo kororka tirada iyo noocyada warshadaha. Kuxigeenka Komishineerka Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya, Cabdirasaaq Cumar, ayaa sheegay in Itoobiya ay rabto in ay bixiso tamar ku filan warshadaha, iyadoo la ilaalinayo badbaadada deegaanka, taasoo ka caawinaysa dalka inuu horay u socdo. Waxa kale oo la xusay in tamarta nukliyeerka ay kaalin muuqata ka qaadan karto gaarista himilooyinka horumarineed ee dalka, iyadoo lagu saleeyay waayo-aragnimada iyo tijaabooyinka dalalka kale, isla markaana la abuurayo faham iyo karti ku saabsan hirgelinta nidaam tamarta nukliyeer nabdoon oo waara. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Muuqaalo
.jpg)
.jpg)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
Shaqada lagu difaacayo danaha qaranka ee lagula tacaalayo weerarrada mareegaha internet-ka ayaa sii xoogeysanaysa.
Dec 10, 2025 14
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Maamulka Amniga Shabakadda Macluumaadka (IMDA) ayaa sheegay in shaqada lagu ilaalinayo danaha qaranka, gaar ahaan ka hortagga weerarrada badan ee cyber-ka ee lagu beegsado kaabayaasha muhiimka ah, ay si xooggan u socoto. Agaasimaha Waaxda Ka Hortagga Weerarrada internet-ka, Mudane Maxamed Farajaa, ayaa u sheegay WWI in saddexdii bilood ee ugu horreeyay ee sanadkan la diiwaangeliyay 13,443 weerar iyo isku day weerarro. Wuxuu sheegay in weerarka ugu badan uu ahaa kan loo yaqaan "sargo gab" oo lagu bartilmaameedsaday mareegaha, kaabayaasha muhiimka ah iyo qaybaha kale ee muhiimka ah. Isagoo hadalkiisa wata wuxuu sheegay in INSA iyo hay’adaha maamula kaabayaasha muhiimka ah ay ka hortageen 97.16% isku dayada weerarradaas. Waxa uu intaas ku daray in la maareeyay oo la xakameeyay weerarrada, lana dhimay khasaaraha ka dhalan lahaa, isla markaana la xoojiyay amniga hay’adaha si aysan mar kale u nuglaan. Maxamed Farajaa wuxuu tilmaamay in haddii weerarradaas aan la joojin lahayn, khasaaruhu uu ahaan lahaa mid aad u weyn oo heer qaran ah. Hay’adaha amniga macluumaadka iyo kuwa maamula kaabayaasha muhiimka ah ayaa sidoo kale caddeeyay inay guulo muhiim ah ka gaareen ka hortagga weerarro badan. Ugu dambeyna, waxay sheegeen in shaqada qorsheysan ee lagu difaacayo dalka ka dhanka ah weerarrada internetka ay si adag u socon doonto. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Tiknoolajiyaddan cusub waxay hay'adda ka caawin doontaa inay bixiso nidaam adeeg dijitaal ah oo dhammaystiran - Maayar Adhanej Abebe
Dec 6, 2025 45
Addis Ababa; Gudba 27/2018 (ENA): Tiknoolajiyadda cusub ee diiwaangelinta muwaadiniinta ah iyo adeegga degenaanshaha ee isku dhafan ayaa hay'adda u rogi doonta nidaam adeeg dijitaal ah oo dhammaystiran, ayay tiri maayarka Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe. Maayarka Magaalada Adhaanej Abebe ayaa maanta bilaabay nidaamka dijitaalka ah ee diiwaangelinta madaniga ah iyo adeegga degenaanshaha oo ay samaysay Garaadka ee Itoobiya. Maayarka ayaa xustay in hirgelinta nidaam adeeg oo casri ah oo hufan oo ay taageerto tiknoolajiyadda dijitaalka ah ee qaybaha kala duwan ay ka badbaadisay dadka deegaanka khasaare aan loo baahnayn oo lacag iyo waqti ah. Adeegga ayaa ku dhawaaqay inuu bixin doono adeegyo isku dhafan oo casri ah iyada oo loo marayo nidaam hawlgal oo dijitaal ah oo awood u leh. Waxa kale ay tilmaamtay inay door muhiim ah ka ciyaari doonto dejinta nidaam hawlgal oo hufan oo isla xisaabtan leh. Waxay ku dhawaaqtay in tiknoolajiyadu ay siin doonto awood dheeraad ah oo lagu sameeyo siyaasado sax ah iyo diyaarinta qorshayaal iyadoo la diiwaangelinayo macluumaadka ay soo saarto hay'addu. Wuxuu sheegay in nidaamka dijitaalka ah uu kordhin doono tartanka caalamiga ah ee Addis Ababa, lagana hirgelin doono 50 degmo laga bilaabo Gudba 29, 2018 T.Y. Worku Gachena (Dr.), Agaasimaha Guud ee Machadka Garaadka Macmalka ee Itoobiya, ayaa yiri; Garaadka Macmalka ah waa matoorka koboca. Wuxuu tilmaamay in shaqooyin badan la qabtay si Itoobiya looga dhigo mid ka faa'iidaysata tiknoolajiyada sirdoonka macmalka ah, waxayna diiwaan galiyeen natiijooyin dhiirigelin leh oo ku saabsan qaybaha dhaqaalaha iyo bulshada. Agaasimaha Guud ee Hay'adda Diiwaangelinta Madaniga ah iyo Adeegyada Degenaanshaha, Yoosef Nigusse, ayaa sheegay in tiknoolajiyadda cusubi ay kor u qaadi doonto tayada adeegga hay'adda iyo baabi'inta dhaqamada musuqmaasuqa. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Qaab iskaashi oo cusub oo caalami ah ayaa loo baahan yahay si looga hortago loona xalliyo caqabadaha xilligan casriga ah ee dijitaalka ah
Dec 6, 2025 42
Addis Ababa; Gudba 24/2018 (ENA): Wasiirka Hal-abuurka iyo Tiknoolajiyadda, Belete Molla (Dr.), ayaa sheegay in loo baahan yahay qaab iskaashi oo cusub oo caalami ah si looga hortago loona xalliyo caqabadaha xilligan casriga ah ee dijitaalka ah. Bandhigga Naadiga Diamond Club 2025 oo ay soo qabanqaabisay Jaamacadda Sayniska iyo Tiknoolajiyadda Addis Ababa ayaa lagu qabtay cinwaanka "Xoojinta Hoggaanka Dijitaalka ah ee Caalamiga ah si loo Abuuro Mustaqbal ifaya". Furitaanka siminaarka, Wasiirka Hal-abuurka iyo Tiknoolajiyadda, Belete Molla (Dr.); ayaa sheegay in horumarka dijitaalka ah ee Itoobiya uu yahay mid dhiirigelin leh; wuxuu ku dhawaaqay in malaayiin muwaadiniin ah lagu darayo nidaamyada aqoonsiga dijitaalka ah. Wuxuu tusaale u soo qaatay ballaarinta kaabayaasha dijitaalka ah iyo kobaca adeegyada dowladda ee elektaroonigga ah ee la bixiyo. Wuxuu tilmaamay in si xun u isticmaalka tignoolajiyadda adduunka ay leedahay awood ay ku abuurto caqabado cusub; Wuxuu sheegay in dalalku ay xoojinayaan iskaashigooda si ay uga gudbaan caqabaddan. Wuxuu tilmaamay in caqabadaha haysta asturnaanta xogta, amniga internetka iyo garaadka macmalka ah aan lagu xallin karin awoodda hal waddan. Sidaa darteed, wuxuu tilmaamay in loo baahan yahay in la dhiso qaab iskaashi oo cusub oo caalami ah si looga hortago loona bixiyo xalal loogu talagalay caqabadaha la kulmay xilligan casriga ah. Madaxweynaha Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa Dhereje Gedha (Dr.) ayaa sheegay in; Waagii waa wakhti tiknoolajiyada dijitaalka ah ay dunida ku qaabaynayso xawaare aan hore loo arag. Wuxuu sheegay in jaamacaddu ay ka shaqaynayso sidii ay u noqon lahayd mid saameyn ku leh heerka qaaradda iyadoo kaashanaysa xarumaha heer sare. Borofisar Junseok Hwang, Agaasimaha Barnaamijka Xirfadlayaasha Tignoolajiyadda Caalamiga ah, ayaa u mahadceliyay qabanqaabiyeyaasha madasha. Wuxuu sheegay inay fulinayaan mashaariic kala duwan oo wadajir ah oo ay la leeyihiin Jaamacadda Sayniska iyo Tignoolajiyadda ee Addis Ababa; wuxuu xaqiijiyay in iskaashiga uu sii xoojin doono. Waxa kale oo uu tilmaamay in hoggaanku ay ka go'an tahay inay furaan jaamacadda sirdoonka macmalka ah ee ugu weyn mustaqbalka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Hay'adaha iyo waaxyaha waa inay u adeegsadaan sancada sirdoonka macmalka ee Ai halbeeg waxqabadkooda - Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Dec 3, 2025 70
Addis Ababa; Gudba 24/2018 (ENA):Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr) ayaa ku nuuxnuuxsaday in hay'ad kasta iyo waax kasta ay u isticmaasho sancada sirdoonka macmalka ee AI , halbeeg waxqabadkeeda iyo yoolalkeeda. "Aragtida Dowladda ISKUTAGA / Medemer/, Horumarka Waaxyaha" Mid ka mid ah fikradaha uu Ra'iisul Wasaare Abiy AXmed (Dr.) u soo jeediyay gabagabadii tababarkii u socday hoggaamiyeyaasha sare ee Xisbiga Barwaaqada ayaa ahaa qaybta dijitaalka ah. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in qaybta dijitaalka ah ay tahay awood isku xirta hawlaha waaxya . wuxuuna tilmaamay in dowladdu ay ka shaqeyneyso ballaarinta aqoonsiga dijitaalka ah, bangiyada moobaylka iyo hababka lacag bixinta casriga ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in sirdoonka macmalka ah ee Ai ay si isa soo taraysa u saameeyaan sida dadku u nool yihiin, u shaqeeyaan iyo u fikiraan. Ra'iisul Wasaaraha, oo sheegay in aan qaadanno tiknoolajiyada, ayaa sharraxay in sirdoonka macmalka ah uu dib u qorayo sharciyada awoodda, wax soo saarka iyo ka qaybgalka. Waxa kale oo uu xusay in faa'iidooyinka, baasaboorrada, adeg kahelida hal daaq , bangiyada moobaylka, hababka lacag bixinta casriga ah, adeegyada dijitaalka ah ee kastamka iyo dakhliga iyo Nidaamka Macluumaadka Maareynta Maaliyadda ee Isku-dhafan (IFMIS) ay tahay in dalka laga horumariyo .. Wuxuu sheegay in haddii aynaan bilaabin cabbiraadda inta sirdoonka macmalka ah loo adeegsaday qaybaha kala duwan, ma gaari doonno xitaa haddii aan rabno. Wuxuu tilmaamay in tignoolajiyada loo baahan yahay in lagu isticmaalo dhammaan shaqooyinka wuxuuna ku nuuxnuuxsaday in loo baahan yahay in la isku daro tignoolajiyada kala duwan si loo hubiyo barwaaqo dhammaystiran. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale xusay in magaalo kasta ay furto adeeg hal daaq ah iyadoo la raacayo fikraddiisa hal yool. Waxa kale oo uu sheegay in si loo gaaro yoolalka boqolkiiba boqol, si buuxda loo qaadnaayo aqoonsiga faa'iidooyinka Itoobiya, wuxuuna ku nuuxnuuxsaday in dhammaan qaab-dhismeedka maamulka ay si adag uga shaqeeyaan arrintan. Wuxuu tilmaamay in Hindisaha Shanta Milyan ee tababarka Cod-bixiyeyaasha uu yahay hawl aad muhiim u ah, wuxuuna sheegay in hindisaha la gaaro boqolkiiba boqol. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale sheegay in hay'ad kasta iyo waax kasta ay tahay inay dejiso yool ku saabsan adegsiga sirdoonka macmalka ah ee la isticmaalay. Waxa kale oo uu tilmaamay in haddii aan la kordhin isticmaalka sirdoonka macmalka ah, aysan suurtogal ahayn in la keeno isbeddelka iyo isku xirnaanta la filayo. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in ku dadaalidda xaqiijinta tayada iyo tirada iyada oo loo marayo hal-abuurka iyo xawaaraha ay tahay hawl muhiim ah oo ay qabato dowladda cusub. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Ciyaaraha
Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee ka hooseeya 17-jirka ayaa la guddoonsiiyay Abaalmarin 10 Milyan oo Bir ah.
Dec 3, 2025 63
Addis Ababa; Gudba 24/2018 (ENA):- Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha ayaa guddoonsiisay abaal-marin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee 17-jirada ka hooseeya ka dib markii ay ka qayb qaateen Koobka Qaramada Afrika. Wasaaraddu waxay guddoonsiisay abaalmarin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr kooxda qaranka intii lagu jiray barnaamijka, Wasiirka Dhaqanka iyo Ciyaaraha Shewit Shanka ayaa guddoonsiisay abaalmarinta lacageed. Wasiir Shewit Shanka ayaa sheegay in guusha la gaaray xilligaas ay ka dhalatay dadaalka wadajirka ah ee dowladda iyo Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya. Waxayna muujisay sida ay ugu faraxsan tahay in kooxda qaranka ay si guul leh uga qaybgasho Koobka Qaramada Afrika. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay mas'uuliyiin sare oo ka tirsan Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha, Madaxweynaha Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya Isayas Jira iyo mas'uuliyiin kale oo ka tirsan xiriirka, iyo sidoo kale marti sharaf lagu casuumay. Xulka qaranka ee da'doodu ka yar tahay 17 sano ee Itoobiya ayaa xaqiijiyay u soo bixitaankooda heerka qaaradda iyagoo maanta 3-0 kaga badiyay Kiiniya isreebreebka CECAFA. Xulka qaranka ayaa dib ugu soo laaban doonta Koobka Qaramada Afrika 22 sano kadib. Waa markii afraad ee Itoobiya ay ka qaybgasho Koobka Qaramada Afrika ee da'doodu ka yar tahay 17 sano. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Itoobiya ayaa u soo baxday tartanka Koobka kubada ee qaarada Afrika ee 17-jirada kahosaysa
Dec 2, 2025 72
Addis Ababa; Gudba 23/2018 (ENA): Xulka qaranka Itoobiya ee da'ida 17-jirada ka hosaysa ayaa xaqiijiyay kaqaybgalka tartanka CAFA EE 2026 kaqabssomidona Moroko iyagoo 2-0 kaga badiyay Kenya isreebreebka CAFA. Ciyaartii ka dhacday garoonka Abebe Kila, Dawit Kassau ayaa dhaliyay goolka guusha daqiiqadii 66-aad iyo Ambelu Binyamin Abraha daqiiqadii 79-aad. Natiijada ka dib, Itoobiya waxay noqotay waddankii saddexaad ee u soo baxa Koobka Qaarda Afrika ee ee 17-jirada kahosaysa oo ay martigelin doonto Morocco sanadka 2026. Itoobiya ayaa markii ugu dambeysay ka qayb gashay Koobka Qaramada Afrika ee 17-jirada ka hosaysa sanadkii 2003, oo ay martigelinayso Switzerland. Waxay noqon doontaa markii ugu horreysay muddo 22 sano ah oo Itoobiya ay ka qayb qaadan doonto tartanka.
Itoobiya ayaa shaacisay isreeb-reebka heer kooxeed ee CECAFA ee wixii 17-jirada ka hooseeya
Oct 31, 2025 241
Addis Ababa, Dirir 21/2018 (ENA): Itoobiya ayaa si rasmi ah u shaacisay jadwalka isreeb-reebka heer kooxeed ee tartanka CECAFA ee loogu diyaar garoobayo Koobka Qaramada Afrika ee da’yarta ka hooseeya 17 sano jirka, kaas oo la qaban doono sanadka 2026 ayna martigalinayso dalka Marooko. Tartanka isreeb-reebka ee CECAFA, oo lagu ogaanayo labada dal ee matalaya Bariga iyo Bartamaha Afrika, ayaa lagu qaban doonaa Itoobiya intii u dhaxeysa 6-da ilaa 23-ka bisha Gudba 2018. Shaxda maanta lagu dhawaaqay, ayaa muujisay in Itoobiya—oo ah martigeliyaha—ay kooxda koowaad iskuraaceen, Soomaaliya, Kenya, Koonfurta Suudaan iyo Rwanda. Halka, kooxda labaad ay iskuraaceem Uganda, Tansaaniya, Jabuuti, Suudaan iyo Burundi. Ciyaaraha ayaa lagu qaban doonaa garoomada Abebe Biqila, Addis Ababa iyo Garoonka Caalamiga ah ee Diri Dhaba. Labada dal ee ugu sareeya tartanka isreeb-reebka ayaa u soo bixi doona Koobka Qaramada Afrika ee da’yarta 17-jirka ah, iyagoo matalaya CECAFA. Tartanka qaramada ee 17-jirada ee 16-aad ee CAF ayaa la qorsheeyay in lagu qabto Marooko 2026, waxaana ka qayb geli doona 16 dal oo ay ku jirto dalka martida loo yahay. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ciyaaryahannada Itoobiya ee Sige Kaahsaay ayaa kaalinta koowaad ka gashay Afrika tartanka baaskiillada adduunka
Sep 27, 2025 437
Addis Ababa, Kodxin/Maskaram 17/2017 (ENA): Ciyaaryahannada Itoobiya ee Sige Kaahsaay ayaa kaalmaha hore kaga jira Afrika dhanka dhalinyarada ee tartanka baaskiillada adduunka. Tartankan caalamiga ah ee baaskiil wadista ayaa ka socday dalka Rwanda, waxaana lagu tartamay qaybo kala duwan oo ay ka mid ahayd ciyaarta waddooyinka. Sige Kaahsaay ayaa masaafo dhan 74 kiiloomitir ku jirtay tartanka da’yarta ee waddooyinka, iyadoo kaalinta 1aad ka gashay tartanka guud ahaan Afrika. Iyadoo muujisay dadaal iyo xirfad heer sare ah, Sige waxay sidoo kale gashay kaalinta 7-aad ee caalamka, taasoo ah guul weyn oo taariikhi ah oo loogu dabaaldegay gudaha Itoobiya. Ka hor tartankan,Sige Kaahsaay ayaa hore ugu guuleysatay kaalinta koowaad ee Afrika ee qaybta "waqtiga shaqsiga" ee da’yarta, taas oo muujinaysa horumar iyo hibada ay u leedahay ciyaaraha baaskiil wadista. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ilaalinta Deegaanka
Soosaarida, Qaybinta iyo Isticmaalka Tamarta Itoobiya ayaa lagu dhisayo iskaashi goboleed iyo horumar waara – Aadan Faarax
Dec 10, 2025 14
Aadan Faarax, ku-xigeenka Madaxweynaha Xisbiga Barwaaqo iyo Madaxa Xarunta Iskudiwada Nidaamka Dimuqraadiyadda lehna Awood Ra'iisul Wasaare Kuxigeen, ayaa maanta ka qayb galay Shirweynaha Waxqabadka Waxtarka Tamarta Afrika oo ka dhacaya Addis Ababa. Aadan Faarax ayaa shirkan ku sheegay in Itoobiya ay soo bandhigtay tusaale wax ku ool ah oo ku saabsan hoggaaminta, qaybinta iyo isticmaalka tamarta, iyadoo la adeegsanayo iskaashi bulsho iyo tijaabooyin guuleystay oo ay ka faa’iidaystaan dhallinyarada iyo fursadaha tamarta cusub. Sidoo kale, Itoobiya ayaa ku dartay arrimaha saameynta deegaanka ee ka dhasha soo saarista tamarta, si loo hubiyo in horumarka tamarta uu yahay mid waara oo ilaalinaya deegaanka. Nidaamkan waxa uu saldhig u yahay wada-shaqeyn waxtar leh, isaga oo kor u qaadaya iskaashiga goboleed iyo horumarka waara, sidoo kalena ka faa’iideysanayaan waddamada deriska ah. Aadan Faarax ayaa intaas ku daray in Itoobiya, iyadoo leh awoodda tamarta ee Afrika, ay ka go’an tahay in ay horumariso nidaamyada tamarta si waxtar leh, iyadoo xoogga saaraysa iskaashiga, wax-soo-saarka iyo isticmaalka hufan ee tamarta, lana sii xoojinayo khibradda iyo waayo-aragnimada dalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
In Itoobiya loo doortay martigelinta COP-32, waxay muujinaysaa waxqabadka waxtarka leh oo isbeddelka cimilada
Dec 10, 2025 13
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Wakiilka Arrimaha Dibadda ee Safaaradda Jarmalka ee Itoobiya, Dr. Ferdinand Fon Weyhe, ayaa sheegay in doorashada Itoobiya ee martigelinta shirweynaha 32-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP-32) ay ka tarjumeyso waxqabad waxtar leh oo lagu dhisayo saameynta isbeddelka cimilada. Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Dr. Abiy Axmed, ayaa horay u bilaabay qorshe horumarineed oo ku aaddan tamarta cagaaran sanadka 2019 ee taariikhda Itoobiya, kaasoo xoogga saaraya ilaalinta deegaanka iyo amniga deegaanka. Doorashadan waxaa lagu dhawaaqay intii lagu guda jiray shirweynihii COP-30 ee ka dhacay Belem, Braasiil, taasoo cadeynaysa in Itoobiya ay diyaar u tahay martigelinta COP-32. Dr. Ferdinand Fon Weyhe ayaa tilmaamay in guulaha Itoobiya ay ka gaartay tamarta korontada ka timaadda biyaha, horumarinta tamarta cagaaran iyo mashaariic kale oo la xiriira tamarta cagaaran ay caddeynayaan waxqabadkeeda. Waxay sidoo kale muujinaysaa sida ay u qaadatay mas’uuliyadda ilaalinta deegaanka iyo ka hortagga dhibaatooyinka isbeddelka cimilada. Itoobiya waxay ku tallaabsatay mashaariic wax ku ool ah oo ku saabsan tamarta cagaaran, tamarta cusub, iyo horumarinta waara, kuwaasoo door muhiim ah ka ciyaaraya martigelinta COP-32. Waxay sidoo kale dhiirrigelineysaa saameyn muuqata oo gudaha dalka iyo caalamka ah, iyadoo ku saleysan qorshayaasha horumarineed ee waxtarka leh. Ugu dambayntii, Jarmalku waxa uu aqoonsaday dadaallada Itoobiya ee ku saabsan horumarinta tamarta cagaaran, wuxuuna caddeeyay in mashaariicda waxtarka leh ay sii xoojin doonaan kartida Itoobiya ee martigelinta shirweynaha COP-32 iyo ka qayb qaadashada hawlaha isbeddelka cimilada ee caalamiga ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shirkii ugu horreeyay ee Hufanaanta tamarta qaaradda ee Midowga Afrika (AU) ayaa lagu qaban doonaa 2 iyo 3 Xoorrey 2018 T.I, xarunta Midowga Afrika ee Addis Ababa
Dec 10, 2025 15
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Shirka waxaa lagu qaban doonaa qaab-dhismeedka Isbahaysiga Hufanaanta Tamarta Afrika, kaas oo lagu daahfuray Shirkii 29-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP29) ee ka dhacay Baku, Azerbayjan sanadkii 2024 T.Y. Qaab-dhismeedka isbahaysiga waxaa ansixiyay Golaha Fulinta ee Midowga Afrika. Halku-dhigga shirku waa "Ka Dhigista Ajandaha Hufanaanta Tamarta Afrika mid Xaqiiqo ah iyada oo loo marayo Iskaashiga Istaraatiijiyadeed". Munaasabadda qaaradda waxaa soo qabanqaabiyay Guddiga Tamarta Afrika, oo ah hay'ad gaar ah oo ka tirsan Midowga Afrika, iyo Dowladda Itoobiya. Shirku wuxuu higsanayaa in hufnaanta tamarta laga dhigo awood horseedda kobaca dhaqaalaha Afrika, horumarka waara iyo la qabsiga isbeddelka cimilada. Farriintiisa uu shirka u diray, Agaasimaha Fulinta ee Guddiga Tamarta Afrika, Rashiid Cali Cabdalla, ayaa sheegay in hufnaanta tamarta ay tahay hanti muhiim u ah horumarka waara ee Afrika. Wuxuu sheegay in hufnaanta tamarta ay yarayn karto qashinka tamarta, qiiqa kaarboonka iyo kharashyada, iyo hubinta kobaca dhaqaalaha oo loo dhan yahay. Shirku wuxuu isu keeni doonaa hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika, wasiirrada, hoggaamiyeyaasha warshadaha, hay'adaha maaliyadda, waaxda gaarka loo leeyahay, ururada bulshada rayidka ah, cilmi-baarayaal iyo khubaro. Daneeyayaasha ayaa ka wada hadli doona fursadaha maalgashiga ee wax ku oolka ah iyo siyaasadaha lagu dardar gelinayo isbeddelka tamarta waara ee Afrika iyo dejinta jiho wadajir ah oo loogu talagalay shaqo dheeraad ah, sida laga soo xigtay macluumaadka laga helay Midowga Afrika. Awoodda tamarta la cusboonaysiin karo ee ballaaran ee Afrika oo aan inta badan la isticmaalin ayaa door muhiim ah ka ciyaarta isbeddelka tamarta adduunka ee mustaqbalka iyo silsiladda saadka. Arrinta ka faa'iidaysiga kartideeda waa mid aan si fiican looga faa'iidaysan. Tallaabooyinka ay waddamada kale ee Afrika, oo ay ku jirto Itoobiya, qaadayaan si ay uga faa'iidaystaan kheyraadkooda tamarta la cusboonaysiin karo waa kuwo rajo leh. Kordhinta hufnaanta tamarta, siyaasadaha isku-dubaridka ah, abuurista xarumaha tamarta ee gobolka ee isku dhafan, kordhinta maaliyadda tamarta, iyo ballanqaadka siyaasadeed ee ka imanaya dowladaha ayaa faa'iidooyin badan u keeni doona awoodda tamarta Afrika, oo ay ku jiraan horumar waara, hubinta amniga tamarta, iyo dhisidda dhaqaale xooggan oo u adkeysan kara cimilada. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA #AU
Itoobiya waxay hirgelinaysaa hawlo lagu yareynayo isbeddelka cimilada oo tusaale u ah waddamada kale
Dec 6, 2025 37
Addis Ababa; Gudba 21/2018 (ENA): Itoobiya waxay hirgelinaysaa hawlo lagu yareynayo isbeddelka cimilada iyo la qabsiga oo tusaale u ah waddamada kale, ayuu yiri Wakiilka IGAD ee Itoobiya, Ababaw Bishone. Wareeggi saddexaad ee barnaamijka Abaalmarinta Warbaahinta ee Urur Goboleedka Horumarinta ee Bariga Afrika (IGAD) ayaa ka bilaabatay Addis Ababa. Wakiilka IGAD ee Itoobiya, Ababaw Bishone, ayaa yiri; Abaalmarinta Saxaafadda ee IGAD ee 2025 T.Y waxaa lagu qaban doonaa barnaamijyo kala duwan. Wuxuu sheegay in la qabanayo dood-cilmiyeedyo, is-weydaarsi khibradeed iyo barnaamijyo booqasho ah oo ku saabsan hawlaha ay waddammada gobolku ka wadaan isbeddelka cimilada. Wuxuu sheegay in shaqada ay Itoobiya ka qabanayso yareynta iyo la qabsiga isbeddelka cimilada ay aad u dhiirigelinayso oo ay tusaale wanaagsan u tahay waddamada kale. Wuxuu sidoo kale xusay in tallaabooyinka guusha leh ee Itoobiya ay dhiirigelin doonaan waddamada gobolka iyo kuwa Afrika inay si wadajir ah uga shaqeeyaan sidii looga jawaabi lahaa isbeddelka cimilada. Wuxuu xusay in waddamada xubnaha ka ah IGAD ay tahay inay xoojiyaan iskaashigooda ku aaddan dhisidda awoodda si looga hortago saameynta isbeddelka cimilada ka hor. Wuxuu sheegay in barnaamijka Abaalmarinta Saxaafadda, marka laga reebo tartanka, uu gacan ka geysan doono iftiiminta dhibaatooyinka adag iyo xalalka wax ku oolka ah ee wajahaya gobolka IGAD iyo qaaradda marka laga eego isbeddelka cimilada. Wuxuu sheegay in iyadoo la sii wado hawlahan iyo kuwa kale ee xoojinaya iskaashiga labada dhinac, dadaallada yareynta isbeddelka cimilada iyo la qabsiga Afrika waa in la xoojiyaa. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wararka Caalamka
Qalabka Duubista Codka (Sanduuqa Madow) ee Diyaaraddii ku Burburtay Hindiya ayaa la Helay – Tallaabo Muhiim ah oo Laga Gaaray Baaritaanka
Jun 16, 2025 1390
Addis Ababa, Agaali/Sane 9/2017 (ENA):Waxaa la xaqiijiyay in la helay qalabka duubista codka ee diyaaraddii dhawaan ku burburtay dalka Hindiya, arrintan oo muhiim u ah baaritaanka lagu ogaanayo sababta keentay shilkaas. Diyaaradda nooca Boeing 787-8 ah oo ka duushay magaalada Axmedabaad kuna socotay London, ayaa shil ku gashay gudaha Hindiya, taas oo sababtay dhimashada 270 qof oo saarnaa diyaaradda. Kooxda baaritaanka ee ku hawlan baadhista sababta shilka ayaa sheegtay in ay heleen qalabka duubista codka ee loo yaqaano Cockpit, kaas oo ku jiray qeybta kontoroolka ee diyaaradda. Sida ay ku warrantay BBC, qeybta la helay ee diyaaradda waxay ka kooban tahay laba qalab muhiim ah oo loogu yeero “Sanduuqa Madow” – kuwaas oo kaydiya macluumaadka duulimaadka iyo wada sheekaysiga duuliyayaasha. Helitaanka qalabkan ayaa loo arkaa horumar weyn oo lagu gaaray baaritaanka socda, waxaana baaritaankaas si wadajir ah u wadda khubaro ka kala socda Hindiya, Mareykanka iyo Boqortooyada Ingiriiska. Qalabkan ayaa fure u noqon doona fahamka dhabta ah ee sababta keentay shilka diyaaradda, waxaana la filayaa in natiijadiisu ay wax badan iftiimin doonto. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Donald Trump ayaa gaadhay Boqortooyada Sacuudi Carabiya
May 13, 2025 1719
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 5/2017 (ENA): Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa booqasho diblomaasiyadeed oo ballaaran ku tegay Boqortooyada Sacuudi Carabiya, taasoo ah safarkiisii ugu horreeyay ee caalami ah tan iyo markii uu markale xilka qabtay. Donald Trump wuxuu booqashadiisa afar maalmood ah ku tegi doonaa Sacuudi Carabiya, Qatar iyo Imaaraadka Carabta, isagoo rajeynaya in safarkani uu horseedi doono maalgashi cusub oo weyn oo uu Mareykanka ka helo. BBC ayaa ku warrantay in Trump uu jebiyay dhaqankii hore ee madaxda Mareykanka ay marka ay xilka qabtaan ugu horreyn u safri jireen dalal ay kamid yihiin Ingiriiska, Kanada iyo Meksiko, isagoo doortay inuu safarkiisii ugu horreeyay ee dibloomaasiyadeed ku tago Sacuudi Carabiya.
Dhulgariir Cabirkiisu Yahay 6.2 ayaa ku Dhuftay magaalada Istanbul ee dalka Türkiga
Apr 23, 2025 1888
Addis Ababa, Duugato/Miyaasiya 15, 2017 (ENA) – Dhulgariir cabirkiisa lagu qiyaasay 6.2 ayaa maanta ku dhuftay magaalada Istanbul ee dalka Türkiye. Sida lagu sheegay warbixin kasoo baxday wakaaladda wararka Anadolu, dhulgariirka ayaa dhacay waaberigii hore ee saaka, taasoo keentay in dadweynaha ku nool Istanbul iyo deegaannada ku xeeran ay si cabsi leh uga cararaan guryahooda. Sidoo kale, dhulgariir kale oo cabirkiisu gaarayo 4.9 ayaa laga diiwaangeliyey agagaarka xeebta Büyükçekmece oo u dhow magaalada Istanbul. Anadolu waxay xustay in maamulka gurmadka degdegga ah ee dalka uu xaqiijiyey dhul gariirka labaad. Illaa hadda wax khasaare ah lagama soo sheegin Balse, hay’adaha ammaanku waxay shacabka kula taliyeen in aanay dib ugu noqon dhismayaasha waxyeelladu soo gaartay haddii aysan muhiim ahayn, in aysan isticmaalin gaadiidka haddii aysan muhiim ahayn, iyo in ay raacaan tallaabooyinka taxaddarka ah ee la bixinayo. Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan ayaa la sheegayaa inuu si dhow ula socdo xaaladda, islamarkaana uu muujiyey dareenkiisa ku aaddan badbaadada iyo wanaagga muwaadiniinta dalka. Warbixinta sidoo kale waxa lagu sheegay in Madaxweynaha si joogto ah u helayo warbixinno la xiriira xaaladda, iyadoo ay siinayaan mas’uuliyiinta maamulka gurmadka degdegga ah iyo hay’adaha kale ee ay khuseeya. #Ethiopia #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA #Türkiye
Madaxweyne Musefeni ayaa booqday Juba xilli xiisad ay ka taagan tahay dalka hodanka ku ah Saliidda ee Bariga Afrika
Apr 4, 2025 1966
Addis Ababa, Cuur/ Magaabiit 26/2017 (ENA): Madaxweynaha Uganda, Yoweri Musefeni, ayaa Khamiistii gaaray caasimadda Koonfurta Suudaan ee Juba si uu booqasho rasmi ah ugu sameeyo. Booqashada Musefeni ee Juba waxay ku soo beegmaysaa xilli xiisad ay ka taagan tahay dalka hodanka ku ah saliidda ee Bariga Afrika, kadib markii Riek Majaar, oo ka mid ah madaxweyne ku xigeennada dalka, la xiray dhammaadkii bishii hore. Musefeni waxaa garoonka caalamiga ah ee Juba ku soo dhaweeyay Madaxweynaha Koonfurta Suudaan, Salfa Kiir. Labada hoggaamiye ayaa yeeshay kulan gaar ah ka hor inta uusan Musefeni dib ugu laaban Uganda. Toddobaadyadii u dambeeyay, xiisadda dalka ayaa sii kordhayay kadib xarigga Majaar. Kooxda siyaasadeed ee Majaar ayaa sheegtay in heshiiskii 2018-kii, oo saldhig u ahaa xasilloonida dalka kadib dagaalkii sokeeye ee naxdinta lahaa, uu gebi ahaanba burburay, taasoo cabsi gelisay in dib loogu laabto dagaal, maadaama ciidamada dawladda ee taabacsan Kiir ay dagaal kula jiraan askar iyo maleeshiyaad daacad u ah Majaar. Booqashada Musefeni ayaa sidoo kale ku soo beegantay xilli dhexdhexaadiyeyaasha Midowga Afrika ay gaareen caasimadda Koonfurta Suudaan si ay u qiimeeyaan xaaladda dalka. #Uganda #KoonfurtaSuudaan #XiisaddaKoonfurtaSuudaan
Faalooyin
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4244
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Falanqayn
Itoobiya waa aasaasihii ururrada caalamiga ah iyo hay’adaha diblomaasiyada ee dhinacyada badan leh – Madaxweyne Sahlework Zewde
Jan 12, 2024 3849
Addis Ababa; Tir 3/2016 (ENA): Itoobiya waxay kamid tahay waddan saxiixay heshisy iyo axdiyo badan oo diblomaasiyadeed oo dhinacyo badan leh, aasaasaha hay'adaha iyo hay'adaha caalamiga ah. “Diblamaasiyadayada waa Danteena Qaran” waa halkudhig logumagac daray munaasibada todobaadka ee Deblomaasyada dalka . Laga soo bilaabo caasimada Afrika ilaa heer caalami, waxaa si habsami leh uga socda barnaamijka furitaanka todobaadka dublamaasiyada Itoobiya. Ugu horeyn waxa ka hadashay furitaanka munaasibada Madaxweyne Sahlework Zewde oo sheegtay in diblumaasiyadda Itoobiya ay soo martay marxalado kala duwan. Waxa kale oo ay sheegtay in Itoobiya ay leedahay taariikh dheer oo dastuuri ah, isla markaana ay xornimadeeda ilaalinaysay qarniyo badan, isla markaana ay tahay aasaasaha hay’ado iyo ururo badan oo caalami ah. Waxna ay tilmaamay in siyaasadda arrimaha dibadda ee dalalku ay tahay mid loga danleyah in lagu muujiyo dadalka u dalku somaray , waxayna sheegay in carwo bandhiggaka dublamaasiyadeed uu muujinayo sida ay Itoobiya u faca weyn tahay. Madax wayne Slwarqi Zade sheegay in madaxda iyo dublamaasiyiinta ay dadaal dheer u galeen sidii loo ilaalin lahaa danta qaranka Itoobiya iyo sharafta qaranka. Waxa ay intaa kusodartay in guulo dublamaasiyadeed oo ay Itoobiya ka faa’iidaysteen sannadihii la soo dhaafay, wuxuuna sheegay in si bari wanaag loo sameeyo ay tahay in la iska kaashado sidii loo xallin lahaa dhibaatooyinka nala soo wajahay. Sida uu sheegay ra’iisul wasaare ku xigeenka ahna wasiirka arrimaha dibadda mudane Demeke Mekonon, bandhiggan dublamaasiyadeed waxaa loogu talagalay in lagu xuso taariikhda diblumaasiyadeed ee Itoobiya, lagana sheekeeyo waxa hadda jira, laguna tilmaamo jihada mustaqbalka. Wuxuu sheegay in taariikhda dheer ee diblumaasiyadda Itoobiya ay muhiim u tahay in la ilaaliyo danaha qarankeena. Wuxuu sheegay in sida aan taariikhda ka baranay ay jiraan waxyaabo dalkeena ka jira oo aan si wanaagsan aan u ilaashano. Mudane Demeke ayaa sheegay in Itoobiya ay tahay dal awood leh oo shacab ay kunoolyihin leh, wuxuuna sheegay in midnimadeena gudaha ay tahay inaynu sii xoojino ugan hortagno cadaadiska caalamiga ah.
Warbixino Gaar Ah
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay
Dec 2, 2025 84
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay dalkeenu wuxuu gaaray guul diblomaasiyadeed oo weyn isagoo ka qaybgalay shirkii ugu horreeyay ee G20 oo ay martigelisay Koonfur Afrika. Ka qaybgalka Ra'iisul Wasaaraha ee shirka ayaa u adeegay kor u qaadista danaha qaranka Itoobiya iyo xoojinta codka wadajirka ah ee Afrika. Tani waxay xaqiijinaysaa saameynta sii kordheysa ee qaaradda ee arrimaha caalamiga ah. Mashruuca Horumarinta Waraabka iyo Hawlaha Horumarinta Dalxiiska Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa dib u eegay horumarka Mashruuca Horumarinta Waraabka Megech intii uu booqanayay magaalada Gondar ee deegaanka Amxaarada. Mashruucu wuxuu daboolayaa dhul dhan 870 hektar waxaana la filayaa inuu waraabiyo 17,000 hektar oo dhul ah. Guud ahaan, Biyo-xireenka Megech, marka la dhammeeyo, wuxuu si weyn u kordhin doonaa wax soo saarka beeraha ee deegaanka. Ra'iisul Wasaare Abiy, isagoo sii wada booqashadiisa magaalada Gondhar, wuxuu furay qasriga Fasil Gibi oo la dayactiray iyadoo ay weheliso Marwada Koowaad ee Zinash Tayachew iyo mas'uuliyiin sare oo dowladda ka tirsan. Shaqada dayactirka ballaaran ee laga sameeyay goobta ayaa neef cusub ku abuurtay goobta dhaxalka iyadoo la ilaalinayo taariikhdeeda jirta iyo hagaajinta quruxdeeda iyo helitaankeeda. Shaqada dayactirka waxaa ka mid ahaa dayactirka qaab-dhismeedka dhismaha ee qasriga, hagaajinta waddooyinka lugta, iyo soo celinta dhismayaasha muhiimka ah iyadoo la adeegsanayo agab dhaqameed sida geed kedar ah iyo wattle si loo ilaaliyo muuqaalka iyo dareenka gaarka ah ee goobta. Xarumaha booqdayaasha ayaa sidoo kale si weyn loo casriyeeyay. Xarun dalxiis oo cusub ayaa sidoo kale la furay. Musqulo casri ah, nalalka la hagaajiyay iyo nidaamyada amniga ayaa sidoo kale la rakibay. Qasriyada imbraadoor Fasil, imbraadoor Yohannes I iyo imbraadoor Iyasu I si taxaddar leh ayaa loo dayactiray, iyo sidoo kale buundooyinka, musqulaha, albaabada taariikhiga ah, iwm. Intaa waxaa dheer, in ka badan 40,000 oo mitir oo laba jibbaaran oo shaqo dhul-beereed ah ayaa la sameeyay. Tani waxay abuurtay jawi soo jiidasho leh oo loogu talagalay booqdayaasha. Shaqada dayactirka oo dhan waxay qaadatay wax ka yar hal sano waxaana loo sameeyay si loo ilaaliyo goobtan taariikhiga ah iyo dhaqanka ee cajiibka ah muddada dheer. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale bilaabay doonta Gorgora Tananesh II. Iyada oo qaadi karta in ka badan 180 rakaab ah, Tananesh waxay safarka Gorgora Eco Lodge ka dhigaysaa mid ku habboon dalxiiska, madadaalada iyo sahaminta deegaanka dabiiciga ah ee cajiibka ah ee Harada Tana. Sidoo kale, intii uu ku sugnaa magaalada Bahir Dar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar iyo shaqooyinka socda si magaalada looga dhigo mid ku habboon waaxda dalxiiska. Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa sidoo kale arkay in Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar loo casriyeynayo heerarka uu dejiyay Xiriirka Kubadda Cagta Afrika (CAF). Garoonka wuxuu qaadi karaa 52,000 oo daawadayaal ah, rakibidda kuraasta iyo cawskana waa la dhammeeyay. Shaqooyinka kale ee kaabayaasha dhaqaalaha ee garoonka, oo ay ku jiraan nalalka, ayaa sidoo kale si degdeg ah loo fulinayaa. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Fele Gion Resort, kaas oo lagu dhisayo saldhigga Gorgora Eco Resort ee xeebta Harada Tana ee Bahir Dar; wuxuu xilligaas sheegay in goobta dalxiiska aysan kaliya kicin doonin dalxiiska magaalada laakiin sidoo kale ay abuuri doonto fursado shaqo oo loogu talagalay dhalinyaro badan. Dhanka kale, isla bishaas, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu booqday magaalada Misi, oo ah xarunta Maamulka Aagga Qowmiyadaha Oromada ee Deegaanka Amxaarada. Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada magaalada ee ka socota ay marayso marxalad hore, laakiin waddada baaskiillada ee 1.3-kiiloomitir iyo marinnada lugeynaya waa kuwo lagu ammaano. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada ay muujinayso in fikradda ah in la casriyeeyo goobaha dadweynaha laga hirgelinayo dhammaan heerarka kala duwan ee Itoobiya. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale booqday Warshadda Horumarinta Beeraha ee Isku-dhafan ee Elfora Agro-Industry, taas oo gacan ka geysanaysa horumarka waara ee magaalada. Waxsoosaarka Itoobiya iyada oo loo marayo Sirdoonka Macmalka ah (AI) Ka dib markii la raray Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya (EAI), Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (PhD) ayaa booqday xarunta wuxuuna arkay hawlaheeda. Intii uu ku guda jiray booqashadiisa, wuxuu sheegay in sannad gudaheed, uu awooday inuu u abuuro jawi aad u raaxo leh shaqaalihiisa isagoo muujinaya isbeddello dhisme oo cajiib ah iyo farshaxan casri ah oo goobta shaqada ah. Hay'addu waxay fulinaysaa kaalinteeda hoggaamineed ee qaybaha caafimaadka, beeraha, iyo adeegga shantii sano ee la soo dhaafay, waxayna horumarinaysaa awooddeeda ku aaddan xisaabinta daruuraha, xogta waaweyn, macdan qodista xogta, robotics-ka, iyo teknoolojiyadaha is-dhexgalka. Ra'iisul Wasaaraha ayaa sheegay in Xarunta Bilaabidda Sirdoonka Macmalka ah ee dhawaan la bilaabay ay siin doonto muwaadiniinta fursad ay fikrad ku yimaadaan, ku abuuraan tusaalooyin, ku celceliyaan, oo ay kula xiriiraan maalgashadayaasha shirkadaha gaarka loo leeyahay; wuxuu tilmaamay in 200 oo abuureyaal fikradeed ay ka faa'iideysteen fursaddan ilaa hadda. Isla bishaas, Golaha Wasiirrada, ka dib dood ballaaran, waxay si wadajir ah u go'aansadeen in la hirgeliyo Istaraatiijiyadda Itoobiya ee Dijitaalka ah 2030 laga bilaabo taariikhda ay ansixisay Golaha. Shirkii G20 Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) wuxuu si guul leh u raacay ballanqaadyo diblomaasiyadeed oo laba geesood ah iyo kuwo dhinacyo badan leh oo xaqiijinaya danaha istaraatiijiyadeed ee Itoobiya ee Shirkii G20 ee ay martigelisay Koonfur Afrika. Ra'iisul Wasaaraha ayaa la kulmay Madaxweynaha dalka martida loo yahay, siyril Ramafosa, habeenka shir-madaxeedka. Sidoo kale, intii uu socday shirka, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu kala hadlay Agaasimaha Guud ee IMF Kristalina Georgieva isbeddellada dhaqaale ee adduunka, dib-u-habaynta dhaqaalaha ee Itoobiya, iyo fursadaha lagu xoojinayo iskaashiga si loo taageero kobaca waara oo loo dhan yahay. Wuxuu sidoo kale la kulmay Madaxweynaha cusub ee Bangiga Horumarinta Afrika, Dr. Cidi Cuud Tah, si uu ugala hadlo doorka muhiimka ah ee Bangiga uu ku leeyahay horumarinta kobaca loo dhan yahay ee Afrika oo dhan. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu la kulmay hoggaamiyeyaal dhowr ah oo ku sugnaa shirka si ay uga wada hadlaan iskaashiga labada dhinac iyo kan istaraatiijiyadeed, oo ay ku jiraan Amiirka Dhaxalka ah ee Abu Dhabi, Madaxweynaha Turkiga, Madaxweynaha Finland, Madaxweynaha Faransiiska, iyo Ra'iisul Wasaaraha Jarmalka. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Norway, iyo sidoo kale hoggaamiyeyaasha Hindiya, Vietnam, Kuuriyada Koonfureed, iyo Australia. Wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Boqortooyada Ingiriiska, Madaxweynaha Brazil, Ra'iisul Wasaaraha Netherlands, Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga, iyo Madaxweyne Ku-xigeenka Indonesia. Wadahadalladooda waxaa ka mid ahaa iskaashiga ilaalinta cimilada, casriyeynta beeraha iyadoo diiradda la saarayo ganacsiga iyo madaxbannaanida cuntada oo ah mudnaanta koowaad, iyo horumarinta dhaqaalaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha. Ra'iisul Wasaare Abiy: Intii uu socday Shirkii G20, wuxuu kala hadlay Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres siyaabaha loo xoojin karo danaha caalamiga ah iyo xoojinta danaha la wadaago sida ficilka cimilada, nabadda iyo amniga, iyo horumarka waara. Waxay sidoo kale ka wada hadleen taageerada ay Itoobiya siin karto maadaama ay tahay dalka martigelinaya COP32. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in la sii xoojiyo iskaashiga dhinacyo kala duwan la yeeshaan Madaxweynaha Golaha Yurub Antonio Costa si loo xoojiyo xiriirka Itoobiya iyo Midowga Yurub. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Isla kulanka labada dhinac, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Madaxweynaha CAF Dr. Patrice Motsepe iyo Madaxweynaha Bangiga Adduunka Ajayi Banga. Wadahadal Diblomaasiyadeed oo lala yeeshay Hoggaamiyeyaasha Malaysia iyo Singapore Bishii Nofeembar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu martigeliyay Ra'iisul Wasaaraha Malaysia Dato' Seri Anwar bin Ibrahim iyo Ra'iisul Wasaaraha Singapore Lawrence Wong oo ku sugan Qasriga Qaranka. Labada booqasho waxaa ka mid ahaa xaflad geed beeris ah, booqashooyin lagu tagay Matxafka Qasriga, iyo wadahadallo laba geesood ah. Itoobiya iyo Singapore waxay saxiixeen heshiisyo ku saabsan tababarka xirfadaha iyo ganacsiga kaarboonka. Sidoo kale, Itoobiya iyo Malaysia waxay saxiixeen dukumentiyo ku saabsan dalxiiska, caafimaadka, adeegyada gaadiidka cirka, iyo iskaashiga magaalooyinka. Booqashooyinkan waxay iftiimiyeen iskaashiga sii kordhaya ee Koonfur-bari Aasiya. Xulashada Itoobiya ee COP 32 Ka dib magacaabista Dr. Gideon Timothy, Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, oo ah Madaxweynaha COP 32; Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa ka qayb galay kulan ay yeesheen Guddiga Isku-dubaridka Qaranka si loo isku dubbarido hawlaha muhiimka ah ee diyaarinta. Kulanka ayaa muujiyay sida ay dawladdu uga go'an tahay inay hubiso in Itoobiya ay martigeliso COP 32 isla markaana ay qabato shir loo dhan yahay oo si wanaagsan loo diyaariyay. Guud ahaan, bilihii Dirir iyo Gudba 2018 T.I, hoggaanka Ra'iisul Wasaare Abiy ee ku aaddan kor u qaadista mashaariicda waraabka, horumarinta dalxiiska, iyo isticmaalka Garaadka macmalka ah ee Itoobiya, iyo sidoo kale kor u qaadista diblomaasiyadda dalka, ayaa ahaa mid miro dhal ah. Dabayaaqadii bisha, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu la kulmay Jeneraal Dougvin R. M. Anderson, oo ah Taliyaha Taliska Mareykanka ee Afrika, si uu uga wada hadlo arrimaha amniga gobolka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Tallaabooyinka lagu xoojinayo nidaamka siyaasadeed lagu horumarinayo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa guulo wax ku ool ah laga gaaray— Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr)
Jun 5, 2025 1416
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 28/2017 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr) ayaa sheegay in tallaabooyinka ay dowladda qaaday si ay u ballaariso nidaamka siyaasadeed looguna horumariyo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa natiijooyin wanaagsan laga gaaay. Ra’iisul Wasaaraha oo u waramay Telefishinka Qaran ee Itoobiya ETV ayaa si faahfaahsan uga warramay caqabadihii iyo duruufihii adkaa ee ku hor gudbanaa xukuumaddiisa markii ay xilka la wareegeen. Wuxuu xusay in xilligaasi Itoobiya ay ahayd dal deyn xooggan lagu leeyahay, mashaariic waaweyn oo hakad ahaa ay jireen, hay’ado awooddou daciiftay, sharciyo dhib keeni kara iyo musuqmaasuq baahsan oo hareeyay dalka. Wuxuu sheegay in kala duwanaanta aragtida siyaasadeed uu xilligaasi sabab u noqday xaalado fowdo iyo khalkhal siyaasadeed. Tallaabooyinka adag ee xukuumaddu qaaday ayuu sheegay inay ahaayeen kuwo lagama maarmaan u ah sidii looga bixi lahaa caqabadahaasi culus. Wuxuu si gaar ah u xusay in dowladda ay awoodday in ay bixiso lacag qalaad oo badan si loo sii wado dhismaha biyo-xireenka weyn ee Abaay (GERD), taasoo ay ka go’nayd in aan la joojin. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale muujiyey in tallaabooyinka lagu ballaarinayo madasha siyaasadeed iyo horumarinta dimuqraadiyadda aysan ahayn kuwo sahlan. Wuxuu sheegay in xabsiyada laga sii daayay maxaabiis siyaasadeed iyo in xoogag mucaarad ah oo dibadda joogay la keeno gudaha dalka, taas oo ka mid ahayd go’aamadii adkaa ee la qaatay. Wuxuu tilmaamay in go’aamadaas aysan ahayn kuwo khasaare wata, balse ay ka dhasheen faa’iidooyin la taaban karo. Ugu dambayntii, wuxuu sheegay in tallaabooyinkaasi ay door weyn ka ciyaareen sidii Itoobiya u noqon lahayd dal leh hannaan xasilloon, haybad iyo jiho siyaasadeed oo la hubo. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4317
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Golaha Wasiirada ayaa dib u eegis ku sameeyay waxqabadka rubuci labaad ee shaqada ee sanadka 2016-ka
Mar 5, 2024 3627
Addis Ababa;yakaatiit 26/2016 (ENA): Golaha Wasiirada oo uu shir gudoominaayo Ra’iisal Wasaare Abiy Axmed (Dr.), ayaa bilaabay qiimaynta waxqabadka rubuci labaad ee sanadkan 2016-ka. Xogta aan ka helnay Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegeysa in dib u eegista lagu bilaabay afarta waaxood ee kala ah maamulka , cadaalada, bulshada iyo dhaqaalaha. Waxaa hubaal ah in Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu horay u bilaabay kulamo qiimeyn ah oo lagu lagu eegaayo dhaqanka waxqabad ee hay’adaha dowladda.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 6868
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 4488
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4411
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4317
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4244
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 6868
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 4488
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4411
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4317
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha