ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Itoobiya iyo Azerbayjaan waxay kala saxiixdeen heshiisyo ay kaga wada shaqeeynayaan dhinacyo kala duwan.
Feb 27, 2026 27
Addis Ababa; Cirir 20/2018 (ENA): Itoobiya iyo Azerbayjaan waxay kala saxiixdeen heshiisyo ay ku wada shaqeeyaan dhinacyo kala duwan. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa wadahadallo la yeeshay Madaxweynaha Azerbayjan Ilham Aliyev. Ka dib wadahadalladii ka dhacay Qasriga Madaxtooyada Zagulba ee Baku, caasimadda Azerbayjan, labada hoggaamiye waxay ka qaybgaleen xaflad lagu saxiixay heshiisyo is-afgarad ah (MoUs) si ay uga wada shaqeeyaan difaaca iyo dhowr dhinac oo kale, sida uu ku dhawaaqay Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha. Isfahamka la saxiixay waxaa ka mid ahaa abaabulka Shirka 32-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP32), beeraha, horumarinta warbaahinta iyo is-weydaarsiga khibradaha, dhiirigelinta maalgashiga, iyo iskaashiga ka dhanka ah musuqmaasuqa. Dhanka kale, heshiis ayaa dhexmaray hay'adda casriyeynta qaybta adeegga ee Azerbayjan "ASAN" iyo Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Itoobiya si ay u wada shaqeeyaan. Heshiisyada iyo heshiisyada is-afgaradka ayaa la filayaa inay sii xoojiyaan oo ay ballaariyaan iskaashiga laba geesoodka ah ee qaybaha muhiimka ah ee labada dal, sida uu sheegay xafiisku.
Raysal wasaare Abiy Axmed (Dr.) Ayaa Booqasho Rasmi ah Ku Tagay Azarbayjaan
Feb 26, 2026 40
Xiriirka u dhexeeya Itoobiya iyo Azerbayjaan ayaa sannadahan danbe sii xoogeysanaya, taasoo ah tilmaan cad oo muujinaysa iskaashiga diblomaasiyadeed ee xooggan ee sii xoogsanaya. Ka dib markii dhawaan uu xiriir wanaagsan ka dhexeeyey labada dal, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa booqasho rasmi ah ku tagay Jamhuuriyadda Azerbayjan. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed, oo ay wehelinayso Marwada Koowaad Zinash Taayajaw iyo wafdi heer sare ah, ayaa saaka gaaray Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Baku Heydar Aliyev. Booqashadan ayaa la filayaa inay xiriirka labada dal u qaaddo heer sare.
Geedigga Guusha Itoobiya…
Feb 26, 2026 86
Diyaarinta: Muuse Malasa Turjumida: Cabdifataax Cabdiraxmaan Guulaha ay Itoobiya ka diiwaangelinayso qaybaha kala duwan ayaa lagu soo qaadanayaa tusaale ahaan fagaarayaasha caalamka. Itoobiya shanta tiir ee ugu waaweyn dhaqaalaheeda, ayaa kala ah beeraha, warshadaha, macdanta, dalxiiska iyo tiknoolajiyadda, iyadoo ka diiwaangelinaysa horumarro la taaban karo. Waxaan faahfaahin doonaa soona bandhigaynaa guulaha laga gaaray qaybahaas. Guusha Wax-soo-saarka Qamadiga Itoobiya dhinaca beeraha, gaar ahaan barnaamijka “Dalag iyo Daryeel” iyo horumarinta qamadiga, waxay ka gaartay guulo wax-soo-saar oo heer sare ah. Sida ay xoguhu muujinayaan, hore dalka wuxuu ku bixin jiray lacag qalaad oo badan si uu qamadi uga soo dejiyo dibadda. Si kastaba ha ahaatee, wixii ka dambeeyay isbeddelkii, gaar ahaan wqxaa diiradda la saaray horumarinta qamadiga, adeegsiga casriyaynta beeraha iyadoo suurta gelisay in wax-soo-saarka si weyn loo kordhiyo. Taas awgeed, marka laga reebo daboolidda baahida gudaha, dalka wuxuu hadda billaabay inuu qamadi u suuq geeyo dibadda. Guushan wax-soo-saarka ayaa sidoo kale aqoonsi ka heshay hay’ado caalami ah. Kordhinta wax-soo-saarka qamadiga waxaa sabab u ah adeegsiga nidaamyada waraabka casriga ah, habka Beerashada Kooxda, farsamooyinka casriyaynta beeraha iyo hindisayaasha beeraha ee kala duwan. Iyadoo arrintan laga duulayo, Komishaneerka Komishinka Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluuga ah iyo Deegaanka ee Midowga Afrika, Mooses Filakati, ayaa sheegay in wax-soo-saarka qamadiga Itoobiya uu tusaale u yahay Afrika. Wuxuu xusay in isbeddelka degdegga ah ee ay Itoobiya ku gaartay horumarinta qamadiga muddo gaaban uu abuuray dhiirrigelin balaadhan. Iyadoo laga duulayo waxqabadka Itoobiya, waxaa sidoo kale lagu taliyay in dalalka Afrika ay ku daydaan oo hirgeliyaan khibraddaas. Sidoo kale, sanadkii 2016 T.I., Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa la guddoonsiiyay billadd sharafta ay bixiso hay'adda FAO ee Beeraha iyo Cuntada ee QM. Abaalmarintan waxaa lagu maamuusay dadaalka uu muujiyay dhanka sugnaanta cuntada iyo hubinta helitaanka cunto ku filan, iyo sidoo kale xalalka hal-abuurka leh ee laga gaaray isku filnaanshaha qamadiga, inkastoo ay jireen duruufo deegaan oo adag, degdeg ah oo isbeddelaya. Guusha wax-soo-saarka qamadiga Itoobiya waa muujinta kacaan beereed, iyadoo bartilmaameedku yahay isku filnaansho iyo in dalku uu noqdo mid wax ku biiriya Afrika. Guulaha Diblomaasiyadda Itoobiya, ayaa ka soo muuqata doorka dhismaha nabadda, xalinta khilaafaadka iyo iskaashiga caalamiga ah, waxay muujineysaa horumar muuqda oo dhinaca diblomaasiyadda ah. Dalka Itoobiya ayaa dhawaanahan si aad ah looga arkaa madasha caalamiga ah iyada oo ku dadaalaysa ilaalinta nabadda, horumarinta deegaanka, iyo arrimaha kale ee muhiimka ah. Madaxda caalamka sida Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ee Turkiga, Ra’iisul Wasaare Naareendra Moodi ee Hindiya, Madaxweyne Williyam Ruuto ee Kenya, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Shiinaha Wang Yi, Ku-xigeenka Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Maraykanka Kristofer Landau, Madaxweynaha Israa’iil Isaaq Hersog iyo saraakiil kale oo caalami ah ayaa dhawaan booqasho ku yimid Itoobiya, taasoo muujinaysa muhiimadda istiraatiijiyadeed ee dalka iyo horumarka diblomaasiyadeed ee la taaban karo. Itoobiya waxay ka muuqataa madasha caalamiga ah iyadoo codka Afrika laga dheehan karo, kadib markii ay ku guulaysatay ilaalinta danaha qaranka ee diblomaasiyadda. Raadka Cagaaran – Guulaha kale ee Itoobiya Barnaamijka Raadka Cagaaran , oo uu hindisay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), ayaa laga bilaabay heer qaran bishii 11aad 2011. Waxaa ilaa hadda la beeray in ka badan 48 bilyan oo geed. Heerka geed-beerista Itoobiya ee 2011 T.I wuxuu ahaa 17.2%, iyadoo sannadadii la soo dhaafay, Raadka Cagaaran ay gaartay in ka badan 23%. Shaqada Raadka Cagaaran ayaa sidoo kale lagu soo bandhigay Shirweynihii 2-aad ee Caalamiga ah ee Nidaamka Cuntada, iyo Shirweynihii 2-aad ee Afrika ee Isbedelka Hawada, taasoo Itoobiya u suurta gelisay inay noqoto tusaale wanaagsan oo ka dhex muuqda dalalka Afrika. Itoobiya waxay sidoo kale ka qayb qaadatay horumarinta nabadgelyada gobolka iyada oo siinaysa dalalka deriska ah taageero geed-beerid iyo iskaashi wadajir ah, taasoo loo yaqaanno “Diblomaasiyadda Cagaaran,” kuna dhisan iskaashi iyo xiriir wanaagsan oo dalal kala duwan ah. Dhismaha iyo Xadhigjarka Mashaariicda Waaweyn Bishii Baagume 2017 T.I, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa daahfuray mashruuca weyn ee biya-xidheenka dalka, kaas oo kor u qaadaya iskaashiga Afrika ee tamarta. Waxay dalalka deriska ah u fududeynaysaa helitaanka korontada Itoobiya si loo xoojiyo iskaashiga joogtada ah. Hogaamintii sare ee dalalka deriska ee ka qaybgashay xadhigjarka mashruuca, ayaa sheegay in mashruuca uu yahay tusaale ka tarjumaya awoodda Afrika iyo awoodda Itoobiya ee hogaaminta horumarka. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale sheegay in dhismaha warshadda nukliyeerka, warshadda gaaska, saldhigyada shidaalka, garoomada diyaaradaha caalamiga ah, warshadaha wax-soo-saarka iyo dhismaha 1.5 milyan oo guri la qorsheynayo ay socdaan si loo xaqiijiyo horumar waara. Intaa waxaa dheer, dhismaha warshadda gaaska ee deegaanka Soomaalida iyo garoonka diyaaradaha ee Bishoftu, iyo warshada bacriminta ayaa la bilaabay, iyadoo dhismayaasha kale ee horumarineed iyo diyaarinta mashaariicda ay socdaan. Mashruuca Korontada ee Koysha ayaa sidoo kale loo arkaa inuu door muhiim ah ka ciyaarayo horumarinta tamarta dalka iyo kor u qaadista awoodda dhalinta quwada korontada. Horumarinta Marinnada iyo Casriyeynta Magaalooyinka Hindisayaasha horumarinta marinnada ayaa door ka qaatay casriyeynta kaabayaasha kala duwan oo ay ku jirto gaadiidka, ballaarinta mashaariicda horumarinta cagaaran, hagaajinta habraacyada ganacsiga, dhismaha kaabayaal farshaxan, iyo sidoo kale hirgelinta kaabayaasha goobaha ciyaaraha. Horumarinta marinnadu ma ahan oo kaliya qurxinta magaalooyinka deegaannada iyo caasimadda Addis Ababa, balse waxay sidoo kale suurta gelisay in muwaadiniintu ku noolaadaan deegaan nadiif ah oo habboon. Maareeyaha Guud ee Hay'adda Lacagta Adduunka (IMF), Kristalina Georgiyeefa, ayaa sanadkii 2025 marka ay ka hadlaysay Addis Ababa sheegtay inay waqti ku qaadatay booqashada magaalada isla markaana ay aragtay horumar muuqda. Sidoo kale, xildhibaan ka tirsan Baarlamaanka Kenya, Juneed Maxamed, ayaa Addis Ababa ku tilmaamay “Dubai-da cusub ee Afrika,” isagoo xusay in koboca degdegga ah ee ay magaaladu ku tallaabsatay uu tusaale u yahay Afrika inteeda kale, kana faa’iideysan doonin Itoobiya oo keliya. Waxaa intaa dheer, diblomaasiyiin kala duwan, ajaanib iyo bahwadaag horumarineed ayaa marag ka noqday isbeddelka iyo casriyeynta magaalada. Dhanka Garaadka Macmalka ah Itoobiya iyadoo mudnaan siinaysa tiknoolajiyadda iyo garaadka macmalka ah, waxay shan sano ka hor aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, kaasoo hadda si rasmi ah u shaqeeya. Sidoo kale, jaamacadaha waxbarashada sare ayaa bixiya barnaamijyo heerka labaad iyo saddexaad ah oo ku saabsan cilmigan. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa munaasabadda sannad-guurada 75aad ee Jaamacaddq Addis Ababa ku sheegay in haddii si degdeg ah loo diyaariyo jiilka cusub, ay si fudud u adeegsan karaan Garaadka macmalka ah sida agabka kale ee tiknoolajiyadda. Wuxuu sidoo kale caddeeyay in la diyaariyay lana hirgelinayo siyaasad iyo istaraatiijiyad ku saabsan garaadka macmalka ah, isla markaana Jaamacadda Garaadka Macmalka ah (AI) ee la qorsheynayo ay kaalin weyn ka qaadan doonto xalinta dhibaatooyin badan oo ka jira Itoobiya iyo Afrika. Waxa uu intaas ku daray in dalka uu dhisayo aasaaska horumarinta AI. Aragtida casriga ah ee Itoobiya ma aha oo kaliya mid ka jawaabaysa isbeddellada dijitaalka ah, balse waxay sidoo kale abuureysaa faa’iido dhaqaale. Istaraatiijiyadda “Itoobiya Casri ah 2030” iyo Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya waxa uu leeyahay awood uu dalka ugu gudbin karo wejiga xiga ee horumarka dijitaalka ah. Itoobiya – Xarunta Duulista Afrika Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya oo ah astaanta duulista Afrika, ayaa sii wadata kaalinteeda hoggaamineed ee isku xirka Itoobiya iyo adduunka intiisa kale, iyo sidoo kale isku xirka dalalka Afrika dhexdooda. Adeegyada rakaabka iyo xamuulka ee shirkaddu waxay si weyn uga qayb qaataan xoojinta ganacsiga, dalxiiska iyo xiriirrada ganacsi ee caalamiga ah. Lixdii bilood ee hore ee sannadkan, shirkaddu waxay qaaday 10.64 milyan oo rakaab ah, taasoo loo arko caddeyn muujinaysa hoggaankeeda. Dhinaca kale, waxaa la bilaabay dhismaha garoonka caalamiga ah ee Bishoftu, oo noqon doona kan ugu weyn Afrika. Bilaabista mashruucan waxay xoojinaysaa doorka hoggaamineed ee Itoobiya ee qaybta duulista qaaradda. Guusha kale ee Itoobiya – Dalxiiska Itoobiya waa dal hodan ku ah taariikh, dhaqan, iyo goobo dalxiis oo dabiici ah iyo kuwo uu aadanuhu sameeyay. Goobahan ayaa sii wada inay soo jiitaan dalxiisayaal iyo cilmi-baarayaal kala duwan. Dowladdu iyadoo u aqoonsatay dalxiiska mid ka mid ah tiirarka dhaqaalaha, ayaa hirgelisay mashaariic wax ku ool ah oo keenay natiijooyin dhiirrigelin leh. Iyadoo laga duulayo fikirka Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), mashaariicda “Dhismaha Qaranka,” “Dhismaha Jiilka,” iyo “Dhismahq Shagar” ayaa muujiyay quruxda dalxiiska isla markaana kordhiyay dakhliga. Dhawaan, Seerada Dalxiis ee Shabeelleey oo laga daahfuray Dowlad Deegaanka Soomaalida, kana mid ah mashruuca “Dhismaha Jiilka” ayaa tusaale u ah dadaalladaas. Ra’iisul Wasaaraha ayaa xilligii furitaanka sheegay in mashruucani uu caddeyn u yahay ballanqaadka lagu doonayo in Itoobiya laga dhigo meel dalxiis oo hormuud ka ah Afrika, isla markaana uu yahay shaqo weyn oo laga qabtay bariga dalka. Addis Ababa gudaheeda, Seerada Saaxiibtinimada, Seerada Midnimo, Madxafka Sayniska iyo goobo kale ayaa noqday meelo dalxiis oo la doorbido. Horumarinta marinnada waxay si cusub u muujisay bilicda caasimadda, taasoo sii kordhisay soo jiidashada dalxiisayaasha. Guud ahaan, guulaha ay Itoobiya ka gaartay beeraha, diblomaasiyadda, hal-abuurka, kaabayaasha dhaqaalaha, casriyeynta magaalooyinka iyo horumarinta marinnada, iyo sidoo kale dalxiiska, waxay muujinayaan mustaqbal ifaya. Guulahaas iyo aragtida istaraatiijiyadeed ee Itoobiya waxay ka tarjumayaan horumar ku saleysan dadaal iyo iskaashi wadajir ah oo waafaqsan waqtiga. Itoobiya ma aha mid u shaqeyneysa maanta oo keliya, balse waxay dhiseysaa aasaaska jiilasha soo socda.
Adeegga Booliska ee casriga ah oo laga hirgeliyay Itoobiya wuxuu kordhiyay awoodda qabashada munaasabadaha waaweyn
Feb 26, 2026 45
Addis Ababa, Cirir 19/2018 (ENA): Taliyaha Guud ee Booliska Federaalka Itoobiya Komishaneer Jeneraal Dhamalaash Gabramikaa'eel, ayaa sheegay in Itoobiya ay noqotay dalkii ugu horreeyay ee Afrika ka hirgeliya saldhig boolis oo “casri ah” oo aan qof ban'iiaadam ah uusan si toos ah uga shaqeyn, taasoo sare u qaaday awoodda dalka ee qabashada munaasabadaha heer qaran iyo heer caalami. Waxaa la xusuustaa in Ra’iisul Wasaaraha Abiy Acmed uu todobaadkii ugu horreeyay ee bisha Cirir daahfuray adeeggan cusub, si muwaadiniintu ay si degdeg ah oo tiknoolajiyad ku saleysan ugu helaan adeegyada booliska. Adeeggan cusub wuxuu u oggolaanayaa isticmaalaha inuu iskiis isu maareeyo adeegga isagoo adeegsanaya qalab dijitaal ah, taasoo ka dhigeysa mid fudud, dhakhso leh oo la heli karo. Waxaa lagu gudbin karaa cabashooyin dambiyo, lagu soo sheegi karaa shilalka gaadiidka, lagu bixin karaa ganaaxyada taraafikada, laguna diiwaan gelin karaa alaab lumay ama la helay. Sidoo kale, wuxuu door muhiim ah ka qaadanayaa amniga dalxiisayaasha. Komishaneer Jeneraal Dhamalaash ayaa tilmaamay in Booliska Federaalka oo qaab casri ah loo aas aasay uu jiro muddo 117 sano ah, isla markaana uu yahay mid ka mid ah hay’adaha ugu faca weyn Afrika. Wuxuu xusay in hay’addu ay door ku lahayd tababarka halgamayaal xorriyadeed oo ay ka mid yihiin madaxweynihii hore ee Koonfur Afrika Nelson Mandela, isla markaana ay weli kaalin muuqata ka qaadato nabadda iyo amniga gobolka. Tan iyo isbeddelladii dhowaan dhacay, waxaa la hirgeliyay dib-u-habeyn keentay hay’ad leh shaqaale xirfad leh, tiknoolajiyad casri ah iyo awood saadka oo dhameystiran. Sidoo kale waxaa la dhisay xarumo waxbarasho sare oo gaaraya heerka PhD si loo xoojiyo aqoonta iyo cilmi-baarista dhinaca booliska. Itoobiya waxay sidoo kale guulo ka gaartay howlgallada nabad ilaalinta ee qaar ka mid ah dalalka Afrika, taasoo sare u qaadday sumcadda dalka ee dhinaca nabadda iyo amniga caalamka. Adeegga cusub ee aan qof toos u joogin wuxuu suurtagelinayaa in muwaadiniinta gudaha iyo dibaddaba ay helaan adeeg boolis oo tiknoolajiyad ku dhisan, iyadoo si gaar ah loo ilaalinayo amniga xogta iyo sirta isticmaalayaasha. Ugu dambeyn, taliyuhu wuxuu sheegay in isku darka shaqaale tayo leh, tiknoolajiyad horumarsan iyo taageero saad ay Itoobiya u abuurtay fursad ay si guul leh ugu maareyn karto munaasabadaha heer qaran, qaaradeed iyo caalamiba. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Waxaa la wadaa diyaargarow balaadhan oo lagu bilaabayo waxbarashada Garaadka Macmalka laga soo bilaabo dugsiyadda hoose
Feb 26, 2026 35
Addis Ababa, Cirir 19/2018 (ENA): Wasaaradda Waxbarashada ayaa shaacisay in la wado diyaargarow lagu suurtagelinayo in casharro ku saabsan garaadka macmalka iyo xirfadaha dijitaalka ah laga bilaabo dugsiyada hoose. Tani waxay qeyb ka tahay dadaallada lagu xoojinayo aqoonta tiknoolajiyadda iyo kobcinta kartida ardayda da’da yar. Isku-duwaha barnaamijka waxbarashada casriga ah iyo hindisaha 5 Milyan oo Itoobiyaan ah oo noqda barnaamij-yaqaanno, Muluneh Atnaafuu, ayaa sheegay in horumarinta awoodda aadanaha ay lama huraan u tahay hirgelinta dib-u-habeynta waxbarashada iyo istiraatiijiyadda Itoobiya Casri ah 2030. Wuxuu xusay in xoojinta xirfadaha iyo aqoonta dijitaalka ay saldhig u tahay guusha qorshayaashaas. Wasaaraddu waxay sidoo kale bilowday fulinta barnaamijyo lagu horumarinayo aqoonta dijitaalka ee macallimiinta, ardayda iyo guud ahaan bulshada. Arrintan ayaa lagu sheegay mid taageeraysa ajandayaasha qaran ee dib-u-habeynta iyo howlgalka wasaaradda. Garaadka macmalka ayaa ka mid ah meelaha mudnaanta leh ee ku jira istiraatiijiyadda Itoobiya casri ah 2030. Waxa uu tilmaamay in la wado shaqo lagu xaqiijinayo faa’iidada dhaqaale ee ay waxtarka u yeelan karto dalka. Waxaa sidoo kale la qorsheynayaa in manhajka waxbarashada laga dhex daro casharro kobcinaya fahamka garaadka macmalka iyo dijitaalka laga bilaabo fasalka koowaad ilaa fasalka 12aad. Dhinaca waxbarashada sare, waxaa socda dadaallo lagu horumarinayo xirfadaha dijitaalka ee macallimiinta iyo ardayda jaamacadaha. Ugu dambeyn, wasaaraddu waxay taageeraysaa tababarka 5 Milyan oo Itoobiyaan ah si ay u bartaan barnaamijyada teknoolajiyadda, iyadoo ujeeddadu tahay in la helo jiil aqoon iyo karti u leh tartanka dunida casriga ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Muuqaal Ahaan
Itoobiya iyo Azerbayjaan waxay kala saxiixdeen heshiisyo ay kaga wada shaqeeynayaan dhinacyo kala duwan.
Feb 27, 2026 27
Addis Ababa; Cirir 20/2018 (ENA): Itoobiya iyo Azerbayjaan waxay kala saxiixdeen heshiisyo ay ku wada shaqeeyaan dhinacyo kala duwan. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa wadahadallo la yeeshay Madaxweynaha Azerbayjan Ilham Aliyev. Ka dib wadahadalladii ka dhacay Qasriga Madaxtooyada Zagulba ee Baku, caasimadda Azerbayjan, labada hoggaamiye waxay ka qaybgaleen xaflad lagu saxiixay heshiisyo is-afgarad ah (MoUs) si ay uga wada shaqeeyaan difaaca iyo dhowr dhinac oo kale, sida uu ku dhawaaqay Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha. Isfahamka la saxiixay waxaa ka mid ahaa abaabulka Shirka 32-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP32), beeraha, horumarinta warbaahinta iyo is-weydaarsiga khibradaha, dhiirigelinta maalgashiga, iyo iskaashiga ka dhanka ah musuqmaasuqa. Dhanka kale, heshiis ayaa dhexmaray hay'adda casriyeynta qaybta adeegga ee Azerbayjan "ASAN" iyo Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Itoobiya si ay u wada shaqeeyaan. Heshiisyada iyo heshiisyada is-afgaradka ayaa la filayaa inay sii xoojiyaan oo ay ballaariyaan iskaashiga laba geesoodka ah ee qaybaha muhiimka ah ee labada dal, sida uu sheegay xafiisku.
Raysal wasaare Abiy Axmed (Dr.) Ayaa Booqasho Rasmi ah Ku Tagay Azarbayjaan
Feb 26, 2026 40
Xiriirka u dhexeeya Itoobiya iyo Azerbayjaan ayaa sannadahan danbe sii xoogeysanaya, taasoo ah tilmaan cad oo muujinaysa iskaashiga diblomaasiyadeed ee xooggan ee sii xoogsanaya. Ka dib markii dhawaan uu xiriir wanaagsan ka dhexeeyey labada dal, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa booqasho rasmi ah ku tagay Jamhuuriyadda Azerbayjan. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed, oo ay wehelinayso Marwada Koowaad Zinash Taayajaw iyo wafdi heer sare ah, ayaa saaka gaaray Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Baku Heydar Aliyev. Booqashadan ayaa la filayaa inay xiriirka labada dal u qaaddo heer sare.
Geedigga Guusha Itoobiya…
Feb 26, 2026 86
Diyaarinta: Muuse Malasa Turjumida: Cabdifataax Cabdiraxmaan Guulaha ay Itoobiya ka diiwaangelinayso qaybaha kala duwan ayaa lagu soo qaadanayaa tusaale ahaan fagaarayaasha caalamka. Itoobiya shanta tiir ee ugu waaweyn dhaqaalaheeda, ayaa kala ah beeraha, warshadaha, macdanta, dalxiiska iyo tiknoolajiyadda, iyadoo ka diiwaangelinaysa horumarro la taaban karo. Waxaan faahfaahin doonaa soona bandhigaynaa guulaha laga gaaray qaybahaas. Guusha Wax-soo-saarka Qamadiga Itoobiya dhinaca beeraha, gaar ahaan barnaamijka “Dalag iyo Daryeel” iyo horumarinta qamadiga, waxay ka gaartay guulo wax-soo-saar oo heer sare ah. Sida ay xoguhu muujinayaan, hore dalka wuxuu ku bixin jiray lacag qalaad oo badan si uu qamadi uga soo dejiyo dibadda. Si kastaba ha ahaatee, wixii ka dambeeyay isbeddelkii, gaar ahaan wqxaa diiradda la saaray horumarinta qamadiga, adeegsiga casriyaynta beeraha iyadoo suurta gelisay in wax-soo-saarka si weyn loo kordhiyo. Taas awgeed, marka laga reebo daboolidda baahida gudaha, dalka wuxuu hadda billaabay inuu qamadi u suuq geeyo dibadda. Guushan wax-soo-saarka ayaa sidoo kale aqoonsi ka heshay hay’ado caalami ah. Kordhinta wax-soo-saarka qamadiga waxaa sabab u ah adeegsiga nidaamyada waraabka casriga ah, habka Beerashada Kooxda, farsamooyinka casriyaynta beeraha iyo hindisayaasha beeraha ee kala duwan. Iyadoo arrintan laga duulayo, Komishaneerka Komishinka Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluuga ah iyo Deegaanka ee Midowga Afrika, Mooses Filakati, ayaa sheegay in wax-soo-saarka qamadiga Itoobiya uu tusaale u yahay Afrika. Wuxuu xusay in isbeddelka degdegga ah ee ay Itoobiya ku gaartay horumarinta qamadiga muddo gaaban uu abuuray dhiirrigelin balaadhan. Iyadoo laga duulayo waxqabadka Itoobiya, waxaa sidoo kale lagu taliyay in dalalka Afrika ay ku daydaan oo hirgeliyaan khibraddaas. Sidoo kale, sanadkii 2016 T.I., Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa la guddoonsiiyay billadd sharafta ay bixiso hay'adda FAO ee Beeraha iyo Cuntada ee QM. Abaalmarintan waxaa lagu maamuusay dadaalka uu muujiyay dhanka sugnaanta cuntada iyo hubinta helitaanka cunto ku filan, iyo sidoo kale xalalka hal-abuurka leh ee laga gaaray isku filnaanshaha qamadiga, inkastoo ay jireen duruufo deegaan oo adag, degdeg ah oo isbeddelaya. Guusha wax-soo-saarka qamadiga Itoobiya waa muujinta kacaan beereed, iyadoo bartilmaameedku yahay isku filnaansho iyo in dalku uu noqdo mid wax ku biiriya Afrika. Guulaha Diblomaasiyadda Itoobiya, ayaa ka soo muuqata doorka dhismaha nabadda, xalinta khilaafaadka iyo iskaashiga caalamiga ah, waxay muujineysaa horumar muuqda oo dhinaca diblomaasiyadda ah. Dalka Itoobiya ayaa dhawaanahan si aad ah looga arkaa madasha caalamiga ah iyada oo ku dadaalaysa ilaalinta nabadda, horumarinta deegaanka, iyo arrimaha kale ee muhiimka ah. Madaxda caalamka sida Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ee Turkiga, Ra’iisul Wasaare Naareendra Moodi ee Hindiya, Madaxweyne Williyam Ruuto ee Kenya, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Shiinaha Wang Yi, Ku-xigeenka Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Maraykanka Kristofer Landau, Madaxweynaha Israa’iil Isaaq Hersog iyo saraakiil kale oo caalami ah ayaa dhawaan booqasho ku yimid Itoobiya, taasoo muujinaysa muhiimadda istiraatiijiyadeed ee dalka iyo horumarka diblomaasiyadeed ee la taaban karo. Itoobiya waxay ka muuqataa madasha caalamiga ah iyadoo codka Afrika laga dheehan karo, kadib markii ay ku guulaysatay ilaalinta danaha qaranka ee diblomaasiyadda. Raadka Cagaaran – Guulaha kale ee Itoobiya Barnaamijka Raadka Cagaaran , oo uu hindisay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), ayaa laga bilaabay heer qaran bishii 11aad 2011. Waxaa ilaa hadda la beeray in ka badan 48 bilyan oo geed. Heerka geed-beerista Itoobiya ee 2011 T.I wuxuu ahaa 17.2%, iyadoo sannadadii la soo dhaafay, Raadka Cagaaran ay gaartay in ka badan 23%. Shaqada Raadka Cagaaran ayaa sidoo kale lagu soo bandhigay Shirweynihii 2-aad ee Caalamiga ah ee Nidaamka Cuntada, iyo Shirweynihii 2-aad ee Afrika ee Isbedelka Hawada, taasoo Itoobiya u suurta gelisay inay noqoto tusaale wanaagsan oo ka dhex muuqda dalalka Afrika. Itoobiya waxay sidoo kale ka qayb qaadatay horumarinta nabadgelyada gobolka iyada oo siinaysa dalalka deriska ah taageero geed-beerid iyo iskaashi wadajir ah, taasoo loo yaqaanno “Diblomaasiyadda Cagaaran,” kuna dhisan iskaashi iyo xiriir wanaagsan oo dalal kala duwan ah. Dhismaha iyo Xadhigjarka Mashaariicda Waaweyn Bishii Baagume 2017 T.I, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa daahfuray mashruuca weyn ee biya-xidheenka dalka, kaas oo kor u qaadaya iskaashiga Afrika ee tamarta. Waxay dalalka deriska ah u fududeynaysaa helitaanka korontada Itoobiya si loo xoojiyo iskaashiga joogtada ah. Hogaamintii sare ee dalalka deriska ee ka qaybgashay xadhigjarka mashruuca, ayaa sheegay in mashruuca uu yahay tusaale ka tarjumaya awoodda Afrika iyo awoodda Itoobiya ee hogaaminta horumarka. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale sheegay in dhismaha warshadda nukliyeerka, warshadda gaaska, saldhigyada shidaalka, garoomada diyaaradaha caalamiga ah, warshadaha wax-soo-saarka iyo dhismaha 1.5 milyan oo guri la qorsheynayo ay socdaan si loo xaqiijiyo horumar waara. Intaa waxaa dheer, dhismaha warshadda gaaska ee deegaanka Soomaalida iyo garoonka diyaaradaha ee Bishoftu, iyo warshada bacriminta ayaa la bilaabay, iyadoo dhismayaasha kale ee horumarineed iyo diyaarinta mashaariicda ay socdaan. Mashruuca Korontada ee Koysha ayaa sidoo kale loo arkaa inuu door muhiim ah ka ciyaarayo horumarinta tamarta dalka iyo kor u qaadista awoodda dhalinta quwada korontada. Horumarinta Marinnada iyo Casriyeynta Magaalooyinka Hindisayaasha horumarinta marinnada ayaa door ka qaatay casriyeynta kaabayaasha kala duwan oo ay ku jirto gaadiidka, ballaarinta mashaariicda horumarinta cagaaran, hagaajinta habraacyada ganacsiga, dhismaha kaabayaal farshaxan, iyo sidoo kale hirgelinta kaabayaasha goobaha ciyaaraha. Horumarinta marinnadu ma ahan oo kaliya qurxinta magaalooyinka deegaannada iyo caasimadda Addis Ababa, balse waxay sidoo kale suurta gelisay in muwaadiniintu ku noolaadaan deegaan nadiif ah oo habboon. Maareeyaha Guud ee Hay'adda Lacagta Adduunka (IMF), Kristalina Georgiyeefa, ayaa sanadkii 2025 marka ay ka hadlaysay Addis Ababa sheegtay inay waqti ku qaadatay booqashada magaalada isla markaana ay aragtay horumar muuqda. Sidoo kale, xildhibaan ka tirsan Baarlamaanka Kenya, Juneed Maxamed, ayaa Addis Ababa ku tilmaamay “Dubai-da cusub ee Afrika,” isagoo xusay in koboca degdegga ah ee ay magaaladu ku tallaabsatay uu tusaale u yahay Afrika inteeda kale, kana faa’iideysan doonin Itoobiya oo keliya. Waxaa intaa dheer, diblomaasiyiin kala duwan, ajaanib iyo bahwadaag horumarineed ayaa marag ka noqday isbeddelka iyo casriyeynta magaalada. Dhanka Garaadka Macmalka ah Itoobiya iyadoo mudnaan siinaysa tiknoolajiyadda iyo garaadka macmalka ah, waxay shan sano ka hor aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, kaasoo hadda si rasmi ah u shaqeeya. Sidoo kale, jaamacadaha waxbarashada sare ayaa bixiya barnaamijyo heerka labaad iyo saddexaad ah oo ku saabsan cilmigan. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa munaasabadda sannad-guurada 75aad ee Jaamacaddq Addis Ababa ku sheegay in haddii si degdeg ah loo diyaariyo jiilka cusub, ay si fudud u adeegsan karaan Garaadka macmalka ah sida agabka kale ee tiknoolajiyadda. Wuxuu sidoo kale caddeeyay in la diyaariyay lana hirgelinayo siyaasad iyo istaraatiijiyad ku saabsan garaadka macmalka ah, isla markaana Jaamacadda Garaadka Macmalka ah (AI) ee la qorsheynayo ay kaalin weyn ka qaadan doonto xalinta dhibaatooyin badan oo ka jira Itoobiya iyo Afrika. Waxa uu intaas ku daray in dalka uu dhisayo aasaaska horumarinta AI. Aragtida casriga ah ee Itoobiya ma aha oo kaliya mid ka jawaabaysa isbeddellada dijitaalka ah, balse waxay sidoo kale abuureysaa faa’iido dhaqaale. Istaraatiijiyadda “Itoobiya Casri ah 2030” iyo Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya waxa uu leeyahay awood uu dalka ugu gudbin karo wejiga xiga ee horumarka dijitaalka ah. Itoobiya – Xarunta Duulista Afrika Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya oo ah astaanta duulista Afrika, ayaa sii wadata kaalinteeda hoggaamineed ee isku xirka Itoobiya iyo adduunka intiisa kale, iyo sidoo kale isku xirka dalalka Afrika dhexdooda. Adeegyada rakaabka iyo xamuulka ee shirkaddu waxay si weyn uga qayb qaataan xoojinta ganacsiga, dalxiiska iyo xiriirrada ganacsi ee caalamiga ah. Lixdii bilood ee hore ee sannadkan, shirkaddu waxay qaaday 10.64 milyan oo rakaab ah, taasoo loo arko caddeyn muujinaysa hoggaankeeda. Dhinaca kale, waxaa la bilaabay dhismaha garoonka caalamiga ah ee Bishoftu, oo noqon doona kan ugu weyn Afrika. Bilaabista mashruucan waxay xoojinaysaa doorka hoggaamineed ee Itoobiya ee qaybta duulista qaaradda. Guusha kale ee Itoobiya – Dalxiiska Itoobiya waa dal hodan ku ah taariikh, dhaqan, iyo goobo dalxiis oo dabiici ah iyo kuwo uu aadanuhu sameeyay. Goobahan ayaa sii wada inay soo jiitaan dalxiisayaal iyo cilmi-baarayaal kala duwan. Dowladdu iyadoo u aqoonsatay dalxiiska mid ka mid ah tiirarka dhaqaalaha, ayaa hirgelisay mashaariic wax ku ool ah oo keenay natiijooyin dhiirrigelin leh. Iyadoo laga duulayo fikirka Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), mashaariicda “Dhismaha Qaranka,” “Dhismaha Jiilka,” iyo “Dhismahq Shagar” ayaa muujiyay quruxda dalxiiska isla markaana kordhiyay dakhliga. Dhawaan, Seerada Dalxiis ee Shabeelleey oo laga daahfuray Dowlad Deegaanka Soomaalida, kana mid ah mashruuca “Dhismaha Jiilka” ayaa tusaale u ah dadaalladaas. Ra’iisul Wasaaraha ayaa xilligii furitaanka sheegay in mashruucani uu caddeyn u yahay ballanqaadka lagu doonayo in Itoobiya laga dhigo meel dalxiis oo hormuud ka ah Afrika, isla markaana uu yahay shaqo weyn oo laga qabtay bariga dalka. Addis Ababa gudaheeda, Seerada Saaxiibtinimada, Seerada Midnimo, Madxafka Sayniska iyo goobo kale ayaa noqday meelo dalxiis oo la doorbido. Horumarinta marinnada waxay si cusub u muujisay bilicda caasimadda, taasoo sii kordhisay soo jiidashada dalxiisayaasha. Guud ahaan, guulaha ay Itoobiya ka gaartay beeraha, diblomaasiyadda, hal-abuurka, kaabayaasha dhaqaalaha, casriyeynta magaalooyinka iyo horumarinta marinnada, iyo sidoo kale dalxiiska, waxay muujinayaan mustaqbal ifaya. Guulahaas iyo aragtida istaraatiijiyadeed ee Itoobiya waxay ka tarjumayaan horumar ku saleysan dadaal iyo iskaashi wadajir ah oo waafaqsan waqtiga. Itoobiya ma aha mid u shaqeyneysa maanta oo keliya, balse waxay dhiseysaa aasaaska jiilasha soo socda.
Adeegga Booliska ee casriga ah oo laga hirgeliyay Itoobiya wuxuu kordhiyay awoodda qabashada munaasabadaha waaweyn
Feb 26, 2026 45
Addis Ababa, Cirir 19/2018 (ENA): Taliyaha Guud ee Booliska Federaalka Itoobiya Komishaneer Jeneraal Dhamalaash Gabramikaa'eel, ayaa sheegay in Itoobiya ay noqotay dalkii ugu horreeyay ee Afrika ka hirgeliya saldhig boolis oo “casri ah” oo aan qof ban'iiaadam ah uusan si toos ah uga shaqeyn, taasoo sare u qaaday awoodda dalka ee qabashada munaasabadaha heer qaran iyo heer caalami. Waxaa la xusuustaa in Ra’iisul Wasaaraha Abiy Acmed uu todobaadkii ugu horreeyay ee bisha Cirir daahfuray adeeggan cusub, si muwaadiniintu ay si degdeg ah oo tiknoolajiyad ku saleysan ugu helaan adeegyada booliska. Adeeggan cusub wuxuu u oggolaanayaa isticmaalaha inuu iskiis isu maareeyo adeegga isagoo adeegsanaya qalab dijitaal ah, taasoo ka dhigeysa mid fudud, dhakhso leh oo la heli karo. Waxaa lagu gudbin karaa cabashooyin dambiyo, lagu soo sheegi karaa shilalka gaadiidka, lagu bixin karaa ganaaxyada taraafikada, laguna diiwaan gelin karaa alaab lumay ama la helay. Sidoo kale, wuxuu door muhiim ah ka qaadanayaa amniga dalxiisayaasha. Komishaneer Jeneraal Dhamalaash ayaa tilmaamay in Booliska Federaalka oo qaab casri ah loo aas aasay uu jiro muddo 117 sano ah, isla markaana uu yahay mid ka mid ah hay’adaha ugu faca weyn Afrika. Wuxuu xusay in hay’addu ay door ku lahayd tababarka halgamayaal xorriyadeed oo ay ka mid yihiin madaxweynihii hore ee Koonfur Afrika Nelson Mandela, isla markaana ay weli kaalin muuqata ka qaadato nabadda iyo amniga gobolka. Tan iyo isbeddelladii dhowaan dhacay, waxaa la hirgeliyay dib-u-habeyn keentay hay’ad leh shaqaale xirfad leh, tiknoolajiyad casri ah iyo awood saadka oo dhameystiran. Sidoo kale waxaa la dhisay xarumo waxbarasho sare oo gaaraya heerka PhD si loo xoojiyo aqoonta iyo cilmi-baarista dhinaca booliska. Itoobiya waxay sidoo kale guulo ka gaartay howlgallada nabad ilaalinta ee qaar ka mid ah dalalka Afrika, taasoo sare u qaadday sumcadda dalka ee dhinaca nabadda iyo amniga caalamka. Adeegga cusub ee aan qof toos u joogin wuxuu suurtagelinayaa in muwaadiniinta gudaha iyo dibaddaba ay helaan adeeg boolis oo tiknoolajiyad ku dhisan, iyadoo si gaar ah loo ilaalinayo amniga xogta iyo sirta isticmaalayaasha. Ugu dambeyn, taliyuhu wuxuu sheegay in isku darka shaqaale tayo leh, tiknoolajiyad horumarsan iyo taageero saad ay Itoobiya u abuurtay fursad ay si guul leh ugu maareyn karto munaasabadaha heer qaran, qaaradeed iyo caalamiba. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Waxaa la wadaa diyaargarow balaadhan oo lagu bilaabayo waxbarashada Garaadka Macmalka laga soo bilaabo dugsiyadda hoose
Feb 26, 2026 35
Addis Ababa, Cirir 19/2018 (ENA): Wasaaradda Waxbarashada ayaa shaacisay in la wado diyaargarow lagu suurtagelinayo in casharro ku saabsan garaadka macmalka iyo xirfadaha dijitaalka ah laga bilaabo dugsiyada hoose. Tani waxay qeyb ka tahay dadaallada lagu xoojinayo aqoonta tiknoolajiyadda iyo kobcinta kartida ardayda da’da yar. Isku-duwaha barnaamijka waxbarashada casriga ah iyo hindisaha 5 Milyan oo Itoobiyaan ah oo noqda barnaamij-yaqaanno, Muluneh Atnaafuu, ayaa sheegay in horumarinta awoodda aadanaha ay lama huraan u tahay hirgelinta dib-u-habeynta waxbarashada iyo istiraatiijiyadda Itoobiya Casri ah 2030. Wuxuu xusay in xoojinta xirfadaha iyo aqoonta dijitaalka ay saldhig u tahay guusha qorshayaashaas. Wasaaraddu waxay sidoo kale bilowday fulinta barnaamijyo lagu horumarinayo aqoonta dijitaalka ee macallimiinta, ardayda iyo guud ahaan bulshada. Arrintan ayaa lagu sheegay mid taageeraysa ajandayaasha qaran ee dib-u-habeynta iyo howlgalka wasaaradda. Garaadka macmalka ayaa ka mid ah meelaha mudnaanta leh ee ku jira istiraatiijiyadda Itoobiya casri ah 2030. Waxa uu tilmaamay in la wado shaqo lagu xaqiijinayo faa’iidada dhaqaale ee ay waxtarka u yeelan karto dalka. Waxaa sidoo kale la qorsheynayaa in manhajka waxbarashada laga dhex daro casharro kobcinaya fahamka garaadka macmalka iyo dijitaalka laga bilaabo fasalka koowaad ilaa fasalka 12aad. Dhinaca waxbarashada sare, waxaa socda dadaallo lagu horumarinayo xirfadaha dijitaalka ee macallimiinta iyo ardayda jaamacadaha. Ugu dambeyn, wasaaraddu waxay taageeraysaa tababarka 5 Milyan oo Itoobiyaan ah si ay u bartaan barnaamijyada teknoolajiyadda, iyadoo ujeeddadu tahay in la helo jiil aqoon iyo karti u leh tartanka dunida casriga ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Itoobiya iyo Azerbayjaan waxay kala saxiixdeen heshiisyo ay kaga wada shaqeeynayaan dhinacyo kala duwan.
Feb 27, 2026 27
Addis Ababa; Cirir 20/2018 (ENA): Itoobiya iyo Azerbayjaan waxay kala saxiixdeen heshiisyo ay ku wada shaqeeyaan dhinacyo kala duwan. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa wadahadallo la yeeshay Madaxweynaha Azerbayjan Ilham Aliyev. Ka dib wadahadalladii ka dhacay Qasriga Madaxtooyada Zagulba ee Baku, caasimadda Azerbayjan, labada hoggaamiye waxay ka qaybgaleen xaflad lagu saxiixay heshiisyo is-afgarad ah (MoUs) si ay uga wada shaqeeyaan difaaca iyo dhowr dhinac oo kale, sida uu ku dhawaaqay Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha. Isfahamka la saxiixay waxaa ka mid ahaa abaabulka Shirka 32-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP32), beeraha, horumarinta warbaahinta iyo is-weydaarsiga khibradaha, dhiirigelinta maalgashiga, iyo iskaashiga ka dhanka ah musuqmaasuqa. Dhanka kale, heshiis ayaa dhexmaray hay'adda casriyeynta qaybta adeegga ee Azerbayjan "ASAN" iyo Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Itoobiya si ay u wada shaqeeyaan. Heshiisyada iyo heshiisyada is-afgaradka ayaa la filayaa inay sii xoojiyaan oo ay ballaariyaan iskaashiga laba geesoodka ah ee qaybaha muhiimka ah ee labada dal, sida uu sheegay xafiisku.
Raysal wasaare Abiy Axmed (Dr.) Ayaa Booqasho Rasmi ah Ku Tagay Azarbayjaan
Feb 26, 2026 40
Xiriirka u dhexeeya Itoobiya iyo Azerbayjaan ayaa sannadahan danbe sii xoogeysanaya, taasoo ah tilmaan cad oo muujinaysa iskaashiga diblomaasiyadeed ee xooggan ee sii xoogsanaya. Ka dib markii dhawaan uu xiriir wanaagsan ka dhexeeyey labada dal, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa booqasho rasmi ah ku tagay Jamhuuriyadda Azerbayjan. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed, oo ay wehelinayso Marwada Koowaad Zinash Taayajaw iyo wafdi heer sare ah, ayaa saaka gaaray Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Baku Heydar Aliyev. Booqashadan ayaa la filayaa inay xiriirka labada dal u qaaddo heer sare.
Adeegga Booliska ee casriga ah oo laga hirgeliyay Itoobiya wuxuu kordhiyay awoodda qabashada munaasabadaha waaweyn
Feb 26, 2026 45
Addis Ababa, Cirir 19/2018 (ENA): Taliyaha Guud ee Booliska Federaalka Itoobiya Komishaneer Jeneraal Dhamalaash Gabramikaa'eel, ayaa sheegay in Itoobiya ay noqotay dalkii ugu horreeyay ee Afrika ka hirgeliya saldhig boolis oo “casri ah” oo aan qof ban'iiaadam ah uusan si toos ah uga shaqeyn, taasoo sare u qaaday awoodda dalka ee qabashada munaasabadaha heer qaran iyo heer caalami. Waxaa la xusuustaa in Ra’iisul Wasaaraha Abiy Acmed uu todobaadkii ugu horreeyay ee bisha Cirir daahfuray adeeggan cusub, si muwaadiniintu ay si degdeg ah oo tiknoolajiyad ku saleysan ugu helaan adeegyada booliska. Adeeggan cusub wuxuu u oggolaanayaa isticmaalaha inuu iskiis isu maareeyo adeegga isagoo adeegsanaya qalab dijitaal ah, taasoo ka dhigeysa mid fudud, dhakhso leh oo la heli karo. Waxaa lagu gudbin karaa cabashooyin dambiyo, lagu soo sheegi karaa shilalka gaadiidka, lagu bixin karaa ganaaxyada taraafikada, laguna diiwaan gelin karaa alaab lumay ama la helay. Sidoo kale, wuxuu door muhiim ah ka qaadanayaa amniga dalxiisayaasha. Komishaneer Jeneraal Dhamalaash ayaa tilmaamay in Booliska Federaalka oo qaab casri ah loo aas aasay uu jiro muddo 117 sano ah, isla markaana uu yahay mid ka mid ah hay’adaha ugu faca weyn Afrika. Wuxuu xusay in hay’addu ay door ku lahayd tababarka halgamayaal xorriyadeed oo ay ka mid yihiin madaxweynihii hore ee Koonfur Afrika Nelson Mandela, isla markaana ay weli kaalin muuqata ka qaadato nabadda iyo amniga gobolka. Tan iyo isbeddelladii dhowaan dhacay, waxaa la hirgeliyay dib-u-habeyn keentay hay’ad leh shaqaale xirfad leh, tiknoolajiyad casri ah iyo awood saadka oo dhameystiran. Sidoo kale waxaa la dhisay xarumo waxbarasho sare oo gaaraya heerka PhD si loo xoojiyo aqoonta iyo cilmi-baarista dhinaca booliska. Itoobiya waxay sidoo kale guulo ka gaartay howlgallada nabad ilaalinta ee qaar ka mid ah dalalka Afrika, taasoo sare u qaadday sumcadda dalka ee dhinaca nabadda iyo amniga caalamka. Adeegga cusub ee aan qof toos u joogin wuxuu suurtagelinayaa in muwaadiniinta gudaha iyo dibaddaba ay helaan adeeg boolis oo tiknoolajiyad ku dhisan, iyadoo si gaar ah loo ilaalinayo amniga xogta iyo sirta isticmaalayaasha. Ugu dambeyn, taliyuhu wuxuu sheegay in isku darka shaqaale tayo leh, tiknoolajiyad horumarsan iyo taageero saad ay Itoobiya u abuurtay fursad ay si guul leh ugu maareyn karto munaasabadaha heer qaran, qaaradeed iyo caalamiba. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Iskaashiga IGAD iyo QM ee Nabadda geeska
Feb 25, 2026 45
Addis Ababa, Cirir 18/2018 (ENA): Urur-gobaleedka horumarinta Bariga Afrika, IGAD, iyo Qaramada Midoobay, ayaa ku adkeystay muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo iskaashiga labada dhinac si loo gaaro nabad waarta oo Bariga Afrika ah. Muusaa Jaamac Cali, Safiirka Gaarka ah ee IGAD u qaabilsan Koonfurta Suudaan, ayaa maanta Addis Ababa kulan kula yeeshay Guwanq Kong, Ergayga Gaarka ah ee Xoghayaha Qaramada Midoobay ee Bariga Afrika. Labada dhinac ayaa ka wada hadlay arimo la xiriira nabadda iyo amniga mustaqbalka, gaar ahaan xaaladda hadda ka taagan Koonfurta Suudaan. Kulanka ayaa sidoo kale lagu eegay natiijooyinkii ka soo baxay shirka wadajirka ah ee Guddiga Shanta Xubnood ee Midowga Afrika (AU C5) iyo IGAD. Labada dhinac ayaa caddeeyey sida ay muhiimka u tahay in la sii wado qorshaha loo dejiyey nabadda, xasilloonida, iyo iskaashiga mustaqbalka ee Bariga Afrika, sida lagu sheegay xogta IGAD ee ay WWI usoo dirtay. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Guusha Dibloomaasiyadda iyo Aragtida Istiraatiijiga ah ee Itoobiya!
Feb 25, 2026 80
Bilihii u dambeeyay, booqashooyinka ay Itoobiya ku yimaadeen madaxda dalal kala duwan, diblomaasiyiin sare iyo kulamo xiriir dibadeed oo kala duwan ayaa muujinaya in ka-qaybgalka Itoobiya ee arrimaha caalamiga ah uu sii kordhayo, isla markaana heerka saameynta dibloomaasiyadeed ee ay ku leedahay uu kor u kacayo. Madaxda caalamka ayaa booqashooyin ku yimid caasimadda Afrika, iyagoo ujeedkoodu yahay xoojinta iskaashi istiraatiiji ah iyo mida heer gobol oo waara. Booqashooyinkan waxay muujinayaan muhiimadda juqraafi-siyaasadeed ee Itoobiya iyo awooddeeda dibloomaasiyadeed. Wadahadallada laba geesoodka ah ee ay madaxdu la yeesheen masuuliyiinta Itoobiya waxay diiradda saareen xoojinta xiriirka diblomaasiyadeed, kobcinta iskaashiga dhaqaale, taageeridda dadaallada nabadda ee Geeska Afrika, iyo sidii si wadajir ah looga hortagi lahaa caqabadaha gobolka iyo kuwa caalami ah. Itoobiya waa wadnaha dibloomaasiyadda Afrika. In Addis Ababa ay tahay xarunta Midowga Afrika ayaa sii kordhisay in indhaha caalamku ku soo jeestaan dalka. Booqashooyinkan waxay muujinayaan in Itoobiya aan kaliya muhiim uga ahayn Geeska Afrika, balse ay door sii kordhaya ku leedahay ajendayaasha caalamiga ah ee ballaaran. Geeska Afrika oo ay ka jiraan caqabado badan, Itoobiya waxay ka ciyaaraysaa door dhisid nabadeed, iskaashi dhaqaale iyo isku-xirnaan qaaradeed. Hadallada madaxda soo booqatay dalka ayaa laga dheehan karaa in muhiimadda Itoobiya ay tahay mid lama huraan ah oo istiraatiiji ah. Madaxda ajnebiga ah ee bilihii la soo dhaafay soo booqday dalka waxaa ka mid ah Madaxweynaha Turkiga, Rajab Dayib Erdogan, oo toddobaadkii hore yimid Itoobiya. Intii uu joogay dalka, Erdogan wuxuu wada-hadal laba geesood ah la yeeshay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed. Wuxuu caddeeyay in Turkigu qiimeynayo iskaashiga muddada dheer ee uu la leeyahay Itoobiya, isla markaana uu doonayo inuu sii xoojiyo saaxiibtinimada iyo iskaashiga labada dal. Erdogan ayaa sidoo kale tilmaamay in iyadoo dunidu wajigeeda usoo jeedisay Geeska Afrika, qaab-dhismeedka dowladeed ee Itoobiya oo muddo dheer jiray iyo nidaamkeeda maamul ay noqdeen kuwo sii kordhaya muhiimaddooda. Wuxuu muujiyay kalsooni buuxda in booqashadu ay keeni doonto natiijooyin wax ku ool ah, isla markaana ay wax ku biirin doonto nabadda iyo xasilloonida gobolka. Sidaas darteed, dhaqdhaqaaqyada dibloomaasiyadeed ee isa soo taraya waxay muujinayaan in Itoobiya ay ku tallaabsatay guul muuqata oo dibloomaasiyadeed iyo aragti istiraatiiji ah oo sii xoojinaysa kaalinteeda gobolka iyo tan caalamkaba. Bishii Dharabley 2018, Ra’iisul Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ayaa Itoobiya soo booqday isagoo joogay laba maalmood. Intii uu joogay, Moodi wuxuu la kulmay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed, iyagoo ka wada hadlay arrimo muhiim ah, sidoo kalena khudbad taariikhi ah ka jeediyay Golaha Wakiilada Shacabka iyo Golaha Federeeshinka, taasoo muujisay saaxiibtinimada dheer iyo iskaashi dadweyne oo u dhexeeya labada dal. Shirkadaha Hindiya ayaa Itoobiya ku maalgashaday boqolaal milyan oo doolar, gaar ahaan beeraha, dharka, iyo warshadaha, taasoo cadeynaysa saamigooda weyn ee maalgashiga tooska ah ee dibadda. Waxaa sidoo kale la caddeeyay in iskaashiga Itoobiya iyo Hindiya uu u gudbay marxalad istiraatiiji ah oo ka kooban dhaqaalaha, ganacsiga, maalgashiga, tiknoolajiyadda, tamarta cagaaran, iyo hal-abuurnimada. Ra’iisul Wasaare Moodi ayaa sheegay in Itoobiya ay tahay saaxiib lagu kalsoon yahay, isla markaana dadaalkeeda dibloomaasiyadeed uu sareeyo. Wuxuu ku boorriyay Itoobiya in ay sii waddo isku-darka awoodeeda dhaqameed iyo himilooyinka casriga ah si daacadnimo iyo dulqaad leh. Bishii Xorrey 2018, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Shiinaha Wang Yi ayaa sidoo kale soo booqday Addis Ababa, isagoo la kulmay Ra’iisul Wasaare Abiy, wuxuuna caddeeyay in Shiinaha uu sii xoojinayo iskaashiga istiraatiijiga ah ee aan kala go'a lahyn iyo in uu la shaqeynayo Itoobiya si loo gaaro nabad, xasillooni, iyo horumar waara. Sidoo kale Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Maraykanka, Kristofar Landau, iyo saraakiil sare oo ka socda AFRIKOM ayaa booqashooyin ku yimid Itoobiya, taasoo muujinaysa saameynta dibloomaasiyadeed ee Itoobiya iyo doorka ay ka ciyaarto nabadda gobolka. Sidoo kale, Ra’iisul Wasaaraha Singapore Lawrense Wong ayaa soo booqday Addis Ababa bishii Gudba 2018, isagoo ka qeyb galay furitaanka safaarad cusub oo Singapore ku leedahay dalka, taasoo sii xoojisay xiriirka labada dal iyo ka faa’iidaysiga fursadaha iskaashiga ee gobolka. Booqashooyinkan joogtada ah ee madaxda caalamka ayaa muujinaya in Itoobiya ay ku tallaabsatay guulo dibloomaasiyadeed, iyadoo xoojineysa xiriirka istiraatiijiga ah ee waddamada caalamka iyo kuwa gobolka, isla markaana noqotay xarun muhiim ah oo iskaashi, nabad, iyo horumar waara ee Geeska Afrika iyo guud ahaan qaaradda.
Wadatashiga Qaran ee Itoobiya waa ajende muhiim u ah dhismaha is-afgarad qaran – Soofi From-Emmesberger
Feb 25, 2026 52
Addis Ababa, Cirir 18/2018 (ENA): Danjiraha Midowga Yurub u fadhiya Itoobiya, Soofi From-Emmesberger, ayaa sheegtay in Wadatashiga Qaran ee Itoobiya uu yahay ajende muhiim ah oo suuragelin kara dhismaha is-afgarad qaran iyo nabad waarta. Wareysi ay siisay WWI ayay ku caddeysay in Itoobiya iyo Midowga Yurub ay leeyihiin iskaashi diblomaasiyadeed oo xooggan oo ku fidsan dhammaan dhinacyada. Waxay xustay in Midowga Yurub uu taageero ka siinayo Itoobiya dhinacyada casriyaynta, tamarta la cusboonaysiin karo, beeraha, waxbarashada iyo horumarinta khayraadka aadanaha. Waxay sidoo kale tilmaantay in booqashadii Madaxweynaha dalka, Taaye Asqasilaase uu ku tagay Brussels bishii Oktoobar ay xoojisay wada shaqaynta diblomaasiyadeed ee labada dhinac. Sidoo kale, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa kulan kula yeeshay Madaxweynaha Golaha Midowga Yurub, Antoniyo Kosta, intii uu ka qaybgalayay shirkii G20 ee Koonfur Afrika, taasoo sii xoojisay iskaashiga. Waxay sheegtay in xiriirka diblomaasiyadeed ee 50 sano jirsaday ee Itoobiya iyo Midowga Yurub uu hadda u gudbayo marxalad iskaashi oo heer sare ah. Waxay intaas ku dartay in 22 dal oo xubno ka ah Midowga Yurub oo safaarado ku leh Addis Ababa ay sii ballaarinayaan iskaashigooda horumarineed. Waxay xaqiijisay in dadaal xooggan la gelinayo xoojinta iskaashiga si loo gaaro dan guud oo wadajir ah. Itoobiya, ayay tiri, waxay ka shaqaynaysaa ajendayaal muhiim u ah kobaca dhaqaale, kuwaas oo ay ka mid yihiin Wadatashiga Qaran, caddaaladda ku-meel-gaarka ah iyo dib-u-dhexgelinta bulshada dagaalyahannadii hore. Soofi From-Emmesberger ayaa carrabka ku adkaysay in Wadatashiga Qaran uu yahay hannaan muhiim ah oo lagu abuuri karo is-afgarad, iyadoo aragtiyo siyaasadeed iyo bulsho oo kala duwan lagu falanqaynayo madal wadajir ah. Waxay xustay in habka wadatashigu uu yahay mid ay Itoobiyaanku hoggaaminayaan, taasoo muhiim u ah dhismaha kalsoonida iyo midnimada qaran. Ugu dambayn, waxay sheegtay in wadahadalku uu yahay dariiqa ugu habboon ee lagu xallin karo khilaafaadka siyaasadeed si nabad ah, isla markaana Wadatashiga Qaran ee Itoobiya uu yahay ajende lama huraan u ah dhismaha is-afgarad qaran iyo nabad waarta. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Itoobiya ayaa noqotay tusaale caalami ah oo ku saabsan horumarka raadka cagaaran iyo tamarta la cusboonaysiin karo – Safiirka Roomaaniya
Feb 25, 2026 50
Addis Ababa, Cirir 18/2018 (ENA): Safiirka Roomaaniya u fadhiya Itoobiya, Juliya Bataki, ayaa sheegtay in Itoobiya ay noqotay tusaale ay dunidu ku dayato marka la eego horumarinta cagaaran iyo adeegsiga tamarta la cusboonaysiin karo. Waxay tilmaantay in biya-xidheenka weyn uu leeyahay faa’iido muuqata oo ku aaddan isku xirka tamarta gobolka, isla markaana uu yahay mashruuc dhaqaale oo gaar ah oo Afrika ka hirgalay. Itoobiya ayaa sannadadii la soo dhaafay, fikradda Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ku timid, fulisay barnaamijka “Raadka Cagaaran”, iyadoo ku guuleysatay in ka badan 48 bilyan oo geedo ah la beero. Tallaabadan ayaa door weyn ka qaadatay la dagaallanka isbeddelka cimilada iyo abuurista deegaan dheellitiran, waxayna dalka u soo hoysay aqoonsi caalami ah. Wareysi ay siisay WWI ayay Danjire Juliya Bataki ku sheegtay in dadaallo lagu xoojinayo xiriirka labada dal ay socdaan, isla markaana Roomaaniya ay ka shaqaynayso in xiriirka diblomaasiyadeed loo rogo iskaashi horumarineed oo muuqda. Waxay intaas ku dartay in guulaha Itoobiya ka gaartay barnaamijka Raadka Cagaaran ay dalka u horseedeen sumcad caalami ah, isla markaana ay tusaale u noqotay dalal kale oo doonaya horumarka cagaaran iyo tamar nadiif ah. Waxay xustay in Itoobiya ay ku socoto waddada horumarineed, gaar ahaan natiijooyinka laga arkayo magaalada Addis Ababa muddadii u dambeysay ay yihiin kuwo la yaab leh. Waxay sidoo kale sheegtay in dhaqdhaqaaqyada horumarineed ay ku fidayaan magaalooyin kale oo deegaannada. Mashruucyada horumarinta ee magaalada, oo ay ka mid yihiin kuwa waddooyinka marinada iyo hareeraha webiyada, ayay ku tilmaantay kuwo si dhab ah u xaqiijinaya in Addis Ababa ay tahay caasimadda Afrika. Ugu dambayn, waxay mar kale adkaysay in Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya uu yahay mashruuc dhaqaale oo weyn, isla markaana uu kaalin muuqata ka qaadanayo isku xirka tamarta dalalka gobolka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Xiriirka Taariikhiga ah ee qarniyada badan jiray ee Itoobiya iyo Israa’iil
Feb 24, 2026 143
Itoobiya iyo Israa’iil waa laba dal oo leh xiriir qoto dheer oo taariikhi iyo dhaqan ah. Xiriirka labada dal oo soo jiray qarniyo badan ayaa maanta ku sii xoogeysanaya dhinacyo kala duwan. Inkastoo uu mararka qaar la kulmay isbeddello iyo caqabado ku xiran xaaladaha siyaasadeed ee xilliyada kala duwan, haddana wuxuu sii ahaa mid adkeysi leh oo joogto ah. Warbaahinta kala duwan ayaa sheegtay in Madaxweynaha Israa’iil, Isaaq Hersog, uu booqasho rasmi ah ku iman doono Addis Ababa, iyada oo laga soo xigtay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Israa’iil. Waxaa la filayaa inuu la kulmo Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed iyo mas’uuliyiin kale oo sar sare. Xiriirka Taariikhiga ah ee Itoobiya iyo Israa'iil Dhacdooyinka taariikhiga ah ayaa tilmaamaya in xiriirka Itoobiya iyo Israa’iil dib loo xasuusan karo xilligii Boqorad Saba iyo Boqor Sulaymaan ka hor dhalashadii Nabi Ciise. Taas ayaa saldhig u noqotay xiriirka la xiriira boqortooyadii Sulaymaaniyiinta ee Itoobiya. Xilliyadii dhexe iyo wakhtigii boqortooyooyinka, diinta iyo ganacsigu waxay sii xoojiyeen xiriirka labada dal. Jiritaanka kaniisadaha iyo macbudyada Itoobiya ku leedahay Eyerusaalam, gaar ahaan Dayr al-Suldaan, ayaa caddeyn u ah isku xirnaanta dhaqan iyo diimeed ee labada shacab. Kadib markii Israa’iil dib loo aasaasay 1948, xiriirkaas taariikhiga ah wuxuu galay marxalad cusub oo casri ah, isaga oo u gudbay dhinaca diblomaasiyadda rasmiga ah. Xiriirka Diblomaasiyadda Siyaasadeed ee Itoobiya iyo Israa'iil Xiriirka diblomaasiyadeed ee casriga ah wuxuu si rasmi ah u bilowday dabayaaqadii 1950-meeyadii, waxaana si buuxda loo xoojiyay 1961 xilligii Boqor Hayle Silaase. Labada dal waxay markaas yeesheen iskaashi istaraatiiji ah oo ku saabsan arrimaha milatariga iyo horumarinta farsamada. Intii uu talinayay Dergigu, xiriirka ayaa qaboojiyay sababo la xiriira dagaalladii Carabta iyo Israa’iil, hase yeeshee xiriir qarsoon ayaa jiray. Hawlgalladii Mooses (1984) iyo Hawlgalkii Solomon (1991) ayaa la daadgureeyay kumannaan Yuhuud Itoobiyaan ah oo loo qaaday Israa’iil. Xilligii EPRDF, xiriirku wuu sii ballaadhay. 1992, Itoobiya ayaa safaarad ka furatay Israa’iil. 2003, labada dal waxay kala saxiixdeen heshiis ilaalinta iyo dhiirrigelinta maalgashiga. 2016, Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benyamin Netanyaahu ayaa soo booqday Addis Ababa isagoo la kulmay Ra'iisul Wasaarihii xilligaas Hayle-maaryam Dhasaalany, halka 2011 (2019 GC) Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed uu booqday Israa’iil, taas oo xiriirka gelisay marxalad cusub. Xidhiidhka Dhaqan iyo midka Dhaqaale Iskaashiga dhaqaale ayaa si weyn u kobcay. Shirkado Israa’iili ah ayaa ka qaybqaata wax soo saarka beeraha ee casriga ah, macdanta, warshadaha dharka iyo kiimikada, iyo sidoo kale caafimaadka iyo dawooyinka. Ganacsiga labada dhinac ayaa sii kordhaya. Itoobiya waxay Israa’iil u dhoofisaa bun, sisin iyo dalagyo kale. Israa’iilna waxay Itoobiya siisaa taageero tiknoolajiyad sare, qalab caafimaad, agab beeraha ah iyo qalab amni. Israa’iil oo caan ku ah beeraha dhulka qalalan ayaa Itoobiya ka caawisa waraabka casriga ah, horumarinta afokaadhada iyo miraha kale, iyo sidoo kale wax soo saarka xoolaha iyo caanaha. In ka badan 160 kun oo Israa’iiliyiin ah oo asal ahaan ka soo jeeda Itoobiya ayaa door muhiim ah ka ciyaara xoojinta xiriirka labada dal, iyagoo noqday buundo isku xirta dhinacyada dhaqaale, aqoon iyo maalgashi. Ugu dambeyn, booqashada la filayo ee Madaxweyne Isaaq Hersog ku imaanayo Addis Ababa ayaa la filayaa inay sii xoojiso iskaashiga istaraatiijiga ah ee labada dal, isla markaana kor u qaaddo wada shaqeynta arrimaha gobolka iyo kuwa caalamiga ah.
Siyaasada
Itoobiya iyo Azerbayjaan waxay kala saxiixdeen heshiisyo ay kaga wada shaqeeynayaan dhinacyo kala duwan.
Feb 27, 2026 27
Addis Ababa; Cirir 20/2018 (ENA): Itoobiya iyo Azerbayjaan waxay kala saxiixdeen heshiisyo ay ku wada shaqeeyaan dhinacyo kala duwan. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa wadahadallo la yeeshay Madaxweynaha Azerbayjan Ilham Aliyev. Ka dib wadahadalladii ka dhacay Qasriga Madaxtooyada Zagulba ee Baku, caasimadda Azerbayjan, labada hoggaamiye waxay ka qaybgaleen xaflad lagu saxiixay heshiisyo is-afgarad ah (MoUs) si ay uga wada shaqeeyaan difaaca iyo dhowr dhinac oo kale, sida uu ku dhawaaqay Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha. Isfahamka la saxiixay waxaa ka mid ahaa abaabulka Shirka 32-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP32), beeraha, horumarinta warbaahinta iyo is-weydaarsiga khibradaha, dhiirigelinta maalgashiga, iyo iskaashiga ka dhanka ah musuqmaasuqa. Dhanka kale, heshiis ayaa dhexmaray hay'adda casriyeynta qaybta adeegga ee Azerbayjan "ASAN" iyo Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Itoobiya si ay u wada shaqeeyaan. Heshiisyada iyo heshiisyada is-afgaradka ayaa la filayaa inay sii xoojiyaan oo ay ballaariyaan iskaashiga laba geesoodka ah ee qaybaha muhiimka ah ee labada dal, sida uu sheegay xafiisku.
Raysal wasaare Abiy Axmed (Dr.) Ayaa Booqasho Rasmi ah Ku Tagay Azarbayjaan
Feb 26, 2026 40
Xiriirka u dhexeeya Itoobiya iyo Azerbayjaan ayaa sannadahan danbe sii xoogeysanaya, taasoo ah tilmaan cad oo muujinaysa iskaashiga diblomaasiyadeed ee xooggan ee sii xoogsanaya. Ka dib markii dhawaan uu xiriir wanaagsan ka dhexeeyey labada dal, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa booqasho rasmi ah ku tagay Jamhuuriyadda Azerbayjan. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed, oo ay wehelinayso Marwada Koowaad Zinash Taayajaw iyo wafdi heer sare ah, ayaa saaka gaaray Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Baku Heydar Aliyev. Booqashadan ayaa la filayaa inay xiriirka labada dal u qaaddo heer sare.
Adeegga Booliska ee casriga ah oo laga hirgeliyay Itoobiya wuxuu kordhiyay awoodda qabashada munaasabadaha waaweyn
Feb 26, 2026 45
Addis Ababa, Cirir 19/2018 (ENA): Taliyaha Guud ee Booliska Federaalka Itoobiya Komishaneer Jeneraal Dhamalaash Gabramikaa'eel, ayaa sheegay in Itoobiya ay noqotay dalkii ugu horreeyay ee Afrika ka hirgeliya saldhig boolis oo “casri ah” oo aan qof ban'iiaadam ah uusan si toos ah uga shaqeyn, taasoo sare u qaaday awoodda dalka ee qabashada munaasabadaha heer qaran iyo heer caalami. Waxaa la xusuustaa in Ra’iisul Wasaaraha Abiy Acmed uu todobaadkii ugu horreeyay ee bisha Cirir daahfuray adeeggan cusub, si muwaadiniintu ay si degdeg ah oo tiknoolajiyad ku saleysan ugu helaan adeegyada booliska. Adeeggan cusub wuxuu u oggolaanayaa isticmaalaha inuu iskiis isu maareeyo adeegga isagoo adeegsanaya qalab dijitaal ah, taasoo ka dhigeysa mid fudud, dhakhso leh oo la heli karo. Waxaa lagu gudbin karaa cabashooyin dambiyo, lagu soo sheegi karaa shilalka gaadiidka, lagu bixin karaa ganaaxyada taraafikada, laguna diiwaan gelin karaa alaab lumay ama la helay. Sidoo kale, wuxuu door muhiim ah ka qaadanayaa amniga dalxiisayaasha. Komishaneer Jeneraal Dhamalaash ayaa tilmaamay in Booliska Federaalka oo qaab casri ah loo aas aasay uu jiro muddo 117 sano ah, isla markaana uu yahay mid ka mid ah hay’adaha ugu faca weyn Afrika. Wuxuu xusay in hay’addu ay door ku lahayd tababarka halgamayaal xorriyadeed oo ay ka mid yihiin madaxweynihii hore ee Koonfur Afrika Nelson Mandela, isla markaana ay weli kaalin muuqata ka qaadato nabadda iyo amniga gobolka. Tan iyo isbeddelladii dhowaan dhacay, waxaa la hirgeliyay dib-u-habeyn keentay hay’ad leh shaqaale xirfad leh, tiknoolajiyad casri ah iyo awood saadka oo dhameystiran. Sidoo kale waxaa la dhisay xarumo waxbarasho sare oo gaaraya heerka PhD si loo xoojiyo aqoonta iyo cilmi-baarista dhinaca booliska. Itoobiya waxay sidoo kale guulo ka gaartay howlgallada nabad ilaalinta ee qaar ka mid ah dalalka Afrika, taasoo sare u qaadday sumcadda dalka ee dhinaca nabadda iyo amniga caalamka. Adeegga cusub ee aan qof toos u joogin wuxuu suurtagelinayaa in muwaadiniinta gudaha iyo dibaddaba ay helaan adeeg boolis oo tiknoolajiyad ku dhisan, iyadoo si gaar ah loo ilaalinayo amniga xogta iyo sirta isticmaalayaasha. Ugu dambeyn, taliyuhu wuxuu sheegay in isku darka shaqaale tayo leh, tiknoolajiyad horumarsan iyo taageero saad ay Itoobiya u abuurtay fursad ay si guul leh ugu maareyn karto munaasabadaha heer qaran, qaaradeed iyo caalamiba. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Iskaashiga IGAD iyo QM ee Nabadda geeska
Feb 25, 2026 45
Addis Ababa, Cirir 18/2018 (ENA): Urur-gobaleedka horumarinta Bariga Afrika, IGAD, iyo Qaramada Midoobay, ayaa ku adkeystay muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo iskaashiga labada dhinac si loo gaaro nabad waarta oo Bariga Afrika ah. Muusaa Jaamac Cali, Safiirka Gaarka ah ee IGAD u qaabilsan Koonfurta Suudaan, ayaa maanta Addis Ababa kulan kula yeeshay Guwanq Kong, Ergayga Gaarka ah ee Xoghayaha Qaramada Midoobay ee Bariga Afrika. Labada dhinac ayaa ka wada hadlay arimo la xiriira nabadda iyo amniga mustaqbalka, gaar ahaan xaaladda hadda ka taagan Koonfurta Suudaan. Kulanka ayaa sidoo kale lagu eegay natiijooyinkii ka soo baxay shirka wadajirka ah ee Guddiga Shanta Xubnood ee Midowga Afrika (AU C5) iyo IGAD. Labada dhinac ayaa caddeeyey sida ay muhiimka u tahay in la sii wado qorshaha loo dejiyey nabadda, xasilloonida, iyo iskaashiga mustaqbalka ee Bariga Afrika, sida lagu sheegay xogta IGAD ee ay WWI usoo dirtay. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Guusha Dibloomaasiyadda iyo Aragtida Istiraatiijiga ah ee Itoobiya!
Feb 25, 2026 80
Bilihii u dambeeyay, booqashooyinka ay Itoobiya ku yimaadeen madaxda dalal kala duwan, diblomaasiyiin sare iyo kulamo xiriir dibadeed oo kala duwan ayaa muujinaya in ka-qaybgalka Itoobiya ee arrimaha caalamiga ah uu sii kordhayo, isla markaana heerka saameynta dibloomaasiyadeed ee ay ku leedahay uu kor u kacayo. Madaxda caalamka ayaa booqashooyin ku yimid caasimadda Afrika, iyagoo ujeedkoodu yahay xoojinta iskaashi istiraatiiji ah iyo mida heer gobol oo waara. Booqashooyinkan waxay muujinayaan muhiimadda juqraafi-siyaasadeed ee Itoobiya iyo awooddeeda dibloomaasiyadeed. Wadahadallada laba geesoodka ah ee ay madaxdu la yeesheen masuuliyiinta Itoobiya waxay diiradda saareen xoojinta xiriirka diblomaasiyadeed, kobcinta iskaashiga dhaqaale, taageeridda dadaallada nabadda ee Geeska Afrika, iyo sidii si wadajir ah looga hortagi lahaa caqabadaha gobolka iyo kuwa caalami ah. Itoobiya waa wadnaha dibloomaasiyadda Afrika. In Addis Ababa ay tahay xarunta Midowga Afrika ayaa sii kordhisay in indhaha caalamku ku soo jeestaan dalka. Booqashooyinkan waxay muujinayaan in Itoobiya aan kaliya muhiim uga ahayn Geeska Afrika, balse ay door sii kordhaya ku leedahay ajendayaasha caalamiga ah ee ballaaran. Geeska Afrika oo ay ka jiraan caqabado badan, Itoobiya waxay ka ciyaaraysaa door dhisid nabadeed, iskaashi dhaqaale iyo isku-xirnaan qaaradeed. Hadallada madaxda soo booqatay dalka ayaa laga dheehan karaa in muhiimadda Itoobiya ay tahay mid lama huraan ah oo istiraatiiji ah. Madaxda ajnebiga ah ee bilihii la soo dhaafay soo booqday dalka waxaa ka mid ah Madaxweynaha Turkiga, Rajab Dayib Erdogan, oo toddobaadkii hore yimid Itoobiya. Intii uu joogay dalka, Erdogan wuxuu wada-hadal laba geesood ah la yeeshay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed. Wuxuu caddeeyay in Turkigu qiimeynayo iskaashiga muddada dheer ee uu la leeyahay Itoobiya, isla markaana uu doonayo inuu sii xoojiyo saaxiibtinimada iyo iskaashiga labada dal. Erdogan ayaa sidoo kale tilmaamay in iyadoo dunidu wajigeeda usoo jeedisay Geeska Afrika, qaab-dhismeedka dowladeed ee Itoobiya oo muddo dheer jiray iyo nidaamkeeda maamul ay noqdeen kuwo sii kordhaya muhiimaddooda. Wuxuu muujiyay kalsooni buuxda in booqashadu ay keeni doonto natiijooyin wax ku ool ah, isla markaana ay wax ku biirin doonto nabadda iyo xasilloonida gobolka. Sidaas darteed, dhaqdhaqaaqyada dibloomaasiyadeed ee isa soo taraya waxay muujinayaan in Itoobiya ay ku tallaabsatay guul muuqata oo dibloomaasiyadeed iyo aragti istiraatiiji ah oo sii xoojinaysa kaalinteeda gobolka iyo tan caalamkaba. Bishii Dharabley 2018, Ra’iisul Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ayaa Itoobiya soo booqday isagoo joogay laba maalmood. Intii uu joogay, Moodi wuxuu la kulmay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed, iyagoo ka wada hadlay arrimo muhiim ah, sidoo kalena khudbad taariikhi ah ka jeediyay Golaha Wakiilada Shacabka iyo Golaha Federeeshinka, taasoo muujisay saaxiibtinimada dheer iyo iskaashi dadweyne oo u dhexeeya labada dal. Shirkadaha Hindiya ayaa Itoobiya ku maalgashaday boqolaal milyan oo doolar, gaar ahaan beeraha, dharka, iyo warshadaha, taasoo cadeynaysa saamigooda weyn ee maalgashiga tooska ah ee dibadda. Waxaa sidoo kale la caddeeyay in iskaashiga Itoobiya iyo Hindiya uu u gudbay marxalad istiraatiiji ah oo ka kooban dhaqaalaha, ganacsiga, maalgashiga, tiknoolajiyadda, tamarta cagaaran, iyo hal-abuurnimada. Ra’iisul Wasaare Moodi ayaa sheegay in Itoobiya ay tahay saaxiib lagu kalsoon yahay, isla markaana dadaalkeeda dibloomaasiyadeed uu sareeyo. Wuxuu ku boorriyay Itoobiya in ay sii waddo isku-darka awoodeeda dhaqameed iyo himilooyinka casriga ah si daacadnimo iyo dulqaad leh. Bishii Xorrey 2018, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Shiinaha Wang Yi ayaa sidoo kale soo booqday Addis Ababa, isagoo la kulmay Ra’iisul Wasaare Abiy, wuxuuna caddeeyay in Shiinaha uu sii xoojinayo iskaashiga istiraatiijiga ah ee aan kala go'a lahyn iyo in uu la shaqeynayo Itoobiya si loo gaaro nabad, xasillooni, iyo horumar waara. Sidoo kale Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Maraykanka, Kristofar Landau, iyo saraakiil sare oo ka socda AFRIKOM ayaa booqashooyin ku yimid Itoobiya, taasoo muujinaysa saameynta dibloomaasiyadeed ee Itoobiya iyo doorka ay ka ciyaarto nabadda gobolka. Sidoo kale, Ra’iisul Wasaaraha Singapore Lawrense Wong ayaa soo booqday Addis Ababa bishii Gudba 2018, isagoo ka qeyb galay furitaanka safaarad cusub oo Singapore ku leedahay dalka, taasoo sii xoojisay xiriirka labada dal iyo ka faa’iidaysiga fursadaha iskaashiga ee gobolka. Booqashooyinkan joogtada ah ee madaxda caalamka ayaa muujinaya in Itoobiya ay ku tallaabsatay guulo dibloomaasiyadeed, iyadoo xoojineysa xiriirka istiraatiijiga ah ee waddamada caalamka iyo kuwa gobolka, isla markaana noqotay xarun muhiim ah oo iskaashi, nabad, iyo horumar waara ee Geeska Afrika iyo guud ahaan qaaradda.
Wadatashiga Qaran ee Itoobiya waa ajende muhiim u ah dhismaha is-afgarad qaran – Soofi From-Emmesberger
Feb 25, 2026 52
Addis Ababa, Cirir 18/2018 (ENA): Danjiraha Midowga Yurub u fadhiya Itoobiya, Soofi From-Emmesberger, ayaa sheegtay in Wadatashiga Qaran ee Itoobiya uu yahay ajende muhiim ah oo suuragelin kara dhismaha is-afgarad qaran iyo nabad waarta. Wareysi ay siisay WWI ayay ku caddeysay in Itoobiya iyo Midowga Yurub ay leeyihiin iskaashi diblomaasiyadeed oo xooggan oo ku fidsan dhammaan dhinacyada. Waxay xustay in Midowga Yurub uu taageero ka siinayo Itoobiya dhinacyada casriyaynta, tamarta la cusboonaysiin karo, beeraha, waxbarashada iyo horumarinta khayraadka aadanaha. Waxay sidoo kale tilmaantay in booqashadii Madaxweynaha dalka, Taaye Asqasilaase uu ku tagay Brussels bishii Oktoobar ay xoojisay wada shaqaynta diblomaasiyadeed ee labada dhinac. Sidoo kale, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa kulan kula yeeshay Madaxweynaha Golaha Midowga Yurub, Antoniyo Kosta, intii uu ka qaybgalayay shirkii G20 ee Koonfur Afrika, taasoo sii xoojisay iskaashiga. Waxay sheegtay in xiriirka diblomaasiyadeed ee 50 sano jirsaday ee Itoobiya iyo Midowga Yurub uu hadda u gudbayo marxalad iskaashi oo heer sare ah. Waxay intaas ku dartay in 22 dal oo xubno ka ah Midowga Yurub oo safaarado ku leh Addis Ababa ay sii ballaarinayaan iskaashigooda horumarineed. Waxay xaqiijisay in dadaal xooggan la gelinayo xoojinta iskaashiga si loo gaaro dan guud oo wadajir ah. Itoobiya, ayay tiri, waxay ka shaqaynaysaa ajendayaal muhiim u ah kobaca dhaqaale, kuwaas oo ay ka mid yihiin Wadatashiga Qaran, caddaaladda ku-meel-gaarka ah iyo dib-u-dhexgelinta bulshada dagaalyahannadii hore. Soofi From-Emmesberger ayaa carrabka ku adkaysay in Wadatashiga Qaran uu yahay hannaan muhiim ah oo lagu abuuri karo is-afgarad, iyadoo aragtiyo siyaasadeed iyo bulsho oo kala duwan lagu falanqaynayo madal wadajir ah. Waxay xustay in habka wadatashigu uu yahay mid ay Itoobiyaanku hoggaaminayaan, taasoo muhiim u ah dhismaha kalsoonida iyo midnimada qaran. Ugu dambayn, waxay sheegtay in wadahadalku uu yahay dariiqa ugu habboon ee lagu xallin karo khilaafaadka siyaasadeed si nabad ah, isla markaana Wadatashiga Qaran ee Itoobiya uu yahay ajende lama huraan u ah dhismaha is-afgarad qaran iyo nabad waarta. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Itoobiya ayaa noqotay tusaale caalami ah oo ku saabsan horumarka raadka cagaaran iyo tamarta la cusboonaysiin karo – Safiirka Roomaaniya
Feb 25, 2026 50
Addis Ababa, Cirir 18/2018 (ENA): Safiirka Roomaaniya u fadhiya Itoobiya, Juliya Bataki, ayaa sheegtay in Itoobiya ay noqotay tusaale ay dunidu ku dayato marka la eego horumarinta cagaaran iyo adeegsiga tamarta la cusboonaysiin karo. Waxay tilmaantay in biya-xidheenka weyn uu leeyahay faa’iido muuqata oo ku aaddan isku xirka tamarta gobolka, isla markaana uu yahay mashruuc dhaqaale oo gaar ah oo Afrika ka hirgalay. Itoobiya ayaa sannadadii la soo dhaafay, fikradda Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ku timid, fulisay barnaamijka “Raadka Cagaaran”, iyadoo ku guuleysatay in ka badan 48 bilyan oo geedo ah la beero. Tallaabadan ayaa door weyn ka qaadatay la dagaallanka isbeddelka cimilada iyo abuurista deegaan dheellitiran, waxayna dalka u soo hoysay aqoonsi caalami ah. Wareysi ay siisay WWI ayay Danjire Juliya Bataki ku sheegtay in dadaallo lagu xoojinayo xiriirka labada dal ay socdaan, isla markaana Roomaaniya ay ka shaqaynayso in xiriirka diblomaasiyadeed loo rogo iskaashi horumarineed oo muuqda. Waxay intaas ku dartay in guulaha Itoobiya ka gaartay barnaamijka Raadka Cagaaran ay dalka u horseedeen sumcad caalami ah, isla markaana ay tusaale u noqotay dalal kale oo doonaya horumarka cagaaran iyo tamar nadiif ah. Waxay xustay in Itoobiya ay ku socoto waddada horumarineed, gaar ahaan natiijooyinka laga arkayo magaalada Addis Ababa muddadii u dambeysay ay yihiin kuwo la yaab leh. Waxay sidoo kale sheegtay in dhaqdhaqaaqyada horumarineed ay ku fidayaan magaalooyin kale oo deegaannada. Mashruucyada horumarinta ee magaalada, oo ay ka mid yihiin kuwa waddooyinka marinada iyo hareeraha webiyada, ayay ku tilmaantay kuwo si dhab ah u xaqiijinaya in Addis Ababa ay tahay caasimadda Afrika. Ugu dambayn, waxay mar kale adkaysay in Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya uu yahay mashruuc dhaqaale oo weyn, isla markaana uu kaalin muuqata ka qaadanayo isku xirka tamarta dalalka gobolka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Xiriirka Taariikhiga ah ee qarniyada badan jiray ee Itoobiya iyo Israa’iil
Feb 24, 2026 143
Itoobiya iyo Israa’iil waa laba dal oo leh xiriir qoto dheer oo taariikhi iyo dhaqan ah. Xiriirka labada dal oo soo jiray qarniyo badan ayaa maanta ku sii xoogeysanaya dhinacyo kala duwan. Inkastoo uu mararka qaar la kulmay isbeddello iyo caqabado ku xiran xaaladaha siyaasadeed ee xilliyada kala duwan, haddana wuxuu sii ahaa mid adkeysi leh oo joogto ah. Warbaahinta kala duwan ayaa sheegtay in Madaxweynaha Israa’iil, Isaaq Hersog, uu booqasho rasmi ah ku iman doono Addis Ababa, iyada oo laga soo xigtay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Israa’iil. Waxaa la filayaa inuu la kulmo Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed iyo mas’uuliyiin kale oo sar sare. Xiriirka Taariikhiga ah ee Itoobiya iyo Israa'iil Dhacdooyinka taariikhiga ah ayaa tilmaamaya in xiriirka Itoobiya iyo Israa’iil dib loo xasuusan karo xilligii Boqorad Saba iyo Boqor Sulaymaan ka hor dhalashadii Nabi Ciise. Taas ayaa saldhig u noqotay xiriirka la xiriira boqortooyadii Sulaymaaniyiinta ee Itoobiya. Xilliyadii dhexe iyo wakhtigii boqortooyooyinka, diinta iyo ganacsigu waxay sii xoojiyeen xiriirka labada dal. Jiritaanka kaniisadaha iyo macbudyada Itoobiya ku leedahay Eyerusaalam, gaar ahaan Dayr al-Suldaan, ayaa caddeyn u ah isku xirnaanta dhaqan iyo diimeed ee labada shacab. Kadib markii Israa’iil dib loo aasaasay 1948, xiriirkaas taariikhiga ah wuxuu galay marxalad cusub oo casri ah, isaga oo u gudbay dhinaca diblomaasiyadda rasmiga ah. Xiriirka Diblomaasiyadda Siyaasadeed ee Itoobiya iyo Israa'iil Xiriirka diblomaasiyadeed ee casriga ah wuxuu si rasmi ah u bilowday dabayaaqadii 1950-meeyadii, waxaana si buuxda loo xoojiyay 1961 xilligii Boqor Hayle Silaase. Labada dal waxay markaas yeesheen iskaashi istaraatiiji ah oo ku saabsan arrimaha milatariga iyo horumarinta farsamada. Intii uu talinayay Dergigu, xiriirka ayaa qaboojiyay sababo la xiriira dagaalladii Carabta iyo Israa’iil, hase yeeshee xiriir qarsoon ayaa jiray. Hawlgalladii Mooses (1984) iyo Hawlgalkii Solomon (1991) ayaa la daadgureeyay kumannaan Yuhuud Itoobiyaan ah oo loo qaaday Israa’iil. Xilligii EPRDF, xiriirku wuu sii ballaadhay. 1992, Itoobiya ayaa safaarad ka furatay Israa’iil. 2003, labada dal waxay kala saxiixdeen heshiis ilaalinta iyo dhiirrigelinta maalgashiga. 2016, Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benyamin Netanyaahu ayaa soo booqday Addis Ababa isagoo la kulmay Ra'iisul Wasaarihii xilligaas Hayle-maaryam Dhasaalany, halka 2011 (2019 GC) Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed uu booqday Israa’iil, taas oo xiriirka gelisay marxalad cusub. Xidhiidhka Dhaqan iyo midka Dhaqaale Iskaashiga dhaqaale ayaa si weyn u kobcay. Shirkado Israa’iili ah ayaa ka qaybqaata wax soo saarka beeraha ee casriga ah, macdanta, warshadaha dharka iyo kiimikada, iyo sidoo kale caafimaadka iyo dawooyinka. Ganacsiga labada dhinac ayaa sii kordhaya. Itoobiya waxay Israa’iil u dhoofisaa bun, sisin iyo dalagyo kale. Israa’iilna waxay Itoobiya siisaa taageero tiknoolajiyad sare, qalab caafimaad, agab beeraha ah iyo qalab amni. Israa’iil oo caan ku ah beeraha dhulka qalalan ayaa Itoobiya ka caawisa waraabka casriga ah, horumarinta afokaadhada iyo miraha kale, iyo sidoo kale wax soo saarka xoolaha iyo caanaha. In ka badan 160 kun oo Israa’iiliyiin ah oo asal ahaan ka soo jeeda Itoobiya ayaa door muhiim ah ka ciyaara xoojinta xiriirka labada dal, iyagoo noqday buundo isku xirta dhinacyada dhaqaale, aqoon iyo maalgashi. Ugu dambeyn, booqashada la filayo ee Madaxweyne Isaaq Hersog ku imaanayo Addis Ababa ayaa la filayaa inay sii xoojiso iskaashiga istaraatiijiga ah ee labada dal, isla markaana kor u qaaddo wada shaqeynta arrimaha gobolka iyo kuwa caalamiga ah.
Arrimaha Bulshada
Waxaa la wadaa diyaargarow balaadhan oo lagu bilaabayo waxbarashada Garaadka Macmalka laga soo bilaabo dugsiyadda hoose
Feb 26, 2026 35
Addis Ababa, Cirir 19/2018 (ENA): Wasaaradda Waxbarashada ayaa shaacisay in la wado diyaargarow lagu suurtagelinayo in casharro ku saabsan garaadka macmalka iyo xirfadaha dijitaalka ah laga bilaabo dugsiyada hoose. Tani waxay qeyb ka tahay dadaallada lagu xoojinayo aqoonta tiknoolajiyadda iyo kobcinta kartida ardayda da’da yar. Isku-duwaha barnaamijka waxbarashada casriga ah iyo hindisaha 5 Milyan oo Itoobiyaan ah oo noqda barnaamij-yaqaanno, Muluneh Atnaafuu, ayaa sheegay in horumarinta awoodda aadanaha ay lama huraan u tahay hirgelinta dib-u-habeynta waxbarashada iyo istiraatiijiyadda Itoobiya Casri ah 2030. Wuxuu xusay in xoojinta xirfadaha iyo aqoonta dijitaalka ay saldhig u tahay guusha qorshayaashaas. Wasaaraddu waxay sidoo kale bilowday fulinta barnaamijyo lagu horumarinayo aqoonta dijitaalka ee macallimiinta, ardayda iyo guud ahaan bulshada. Arrintan ayaa lagu sheegay mid taageeraysa ajandayaasha qaran ee dib-u-habeynta iyo howlgalka wasaaradda. Garaadka macmalka ayaa ka mid ah meelaha mudnaanta leh ee ku jira istiraatiijiyadda Itoobiya casri ah 2030. Waxa uu tilmaamay in la wado shaqo lagu xaqiijinayo faa’iidada dhaqaale ee ay waxtarka u yeelan karto dalka. Waxaa sidoo kale la qorsheynayaa in manhajka waxbarashada laga dhex daro casharro kobcinaya fahamka garaadka macmalka iyo dijitaalka laga bilaabo fasalka koowaad ilaa fasalka 12aad. Dhinaca waxbarashada sare, waxaa socda dadaallo lagu horumarinayo xirfadaha dijitaalka ee macallimiinta iyo ardayda jaamacadaha. Ugu dambeyn, wasaaraddu waxay taageeraysaa tababarka 5 Milyan oo Itoobiyaan ah si ay u bartaan barnaamijyada teknoolajiyadda, iyadoo ujeeddadu tahay in la helo jiil aqoon iyo karti u leh tartanka dunida casriga ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Xukuumada Deegaanka Soomaalida oo wada dadaalo lagaga jawaabayo xaalada jiilaalka adag ee Jiilaalka kajira deegaanka
Feb 26, 2026 36
Addis Ababa: Cirir 19/2018 (ENA): Xukuumada Deegaanka Soomaalida ayaa wada dadaalo loogaga jawaabayo xaalada jiilaalka adag ee Jiilaalka kajira deegaanka. Madaxa Xafiiska Madaxweynaha Deegaanka, Xuseen Xaashi (Ph.D), ayaa saaka dhagaystay warbixintan oo ay soo jeediyeen kooxaha taageerada taakulaynta iyo jawaab-celinta oo mudo laba Todobaad ah ku sugnaa qaar kamid ah gobollada deegaanka, kuwaas oo ka hawlgalayay xaaladaha jilaalka iyo kulaylka saameeyay bulshada iyo xoolaha. Xukuumada Deegaankaas ayaana taageero kala duwan gaadhsiisay dadka iyo duunyada ay saameeyeen xaaladaha adag ee Jilaalka si loo yareeyo saamaynta ka dhalan karta. Kooxahan ayaa faahfaahin ka bixiyay heerka xaaladda, baahiyaha jira iyo tallaabooyinka la qaaday intii ay ku sugnaayeen Goballada. Dr. Xuseen Xaashi Qaasim ayaa kula dardaarmay kooxaha cusub ee loo dirayo gobalada inay laba jibbaaraan dadaalkooda. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyaddaha ayaa si rasmi ah uga shaqo bilowday laanta cusub ee Godey
Feb 24, 2026 81
Addis Ababa, Cirir 17/2018 (ENA): Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyaddaha dalka ayaa ku dhawaaqday in ay laan cusub ka furtay magaalada Godey ee Dowlad Deegaanka Soomaalida, si loo ballaariyo loona fududeeyo adeegyada baasaboorka ee dalka. Hay’addu waxay sheegtay in ay sii xoojinayso adeegyada baasaboorka, iyadoo hadda adeegyo ka bixisa 23 laamood oo ku kala yaalla deegaanada dalka, oo ay ku jirto Addis Ababa. Furitaanka laanta Godey ayaa la filayaa in uu si weyn u yareeyo culayska safarka ee saarnaa shacabka ku dhaqan Godey iyo nawaaxigeeda, kuwaas oo hore ugu khasbanaa inay u safraan magaalooyin kale si ay u helaan adeegyada baasaboorka. Laantan cusub waxay bixinaysaa adeegyo ay ka mid yihiin bixinta baasaboorka cusub, cusboonaysiinta baasaboorka, dib u soo saarista baasaboorka lumay, beddelka baasaboorka wax noqday, sixidda macluumaadka iyo adeegyada kale ee E-baasaboor-ka. Macaamiisha ayaa si toos ah iskaga diiwaan gelin kara bogga rasmiga ah ee hay’adda www.immigration.gov.et si ay u doortaan laanta Godey una helaan adeegyada ay u baahan yihiin. Tallaabadan ayaa qeyb ka ah dadaallada dowladda ee lagu casriyeynayo adeegyada bulshada iyo hubinta in adeegyada muhiimka ah si siman looga helo dhammaan deegaannada dalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya # FDRE Immigration and Citizenship Service Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Deegaannada hore u bilaaba beerashada xilli roobaadka waa inay si habboon uga faa’iideystaan cimilada qoyan ee siddeedda maalmood ee soo socda
Feb 23, 2026 62
Addis Ababa, Cirir 16/2018 (ENA): Machadka Saadaasha Hawada ayaa ku boorrisay deegaannada hore u bilaaba howlaha beerashada xilli roobaadka inay si wanaagsan uga faa’iideystaan xaaladda cimilo ee qoyan ee la filayo siddeedda maalmood ee soo socda. War-saxaafadeed uu machadku u diray WWI oo ku saabsan saadaasha cimilada ee u dhaxeysa 14 ilaa 21-ka Cirir 2018 T.I., ayaa lagu sheegay in maalmaha soo socda laga filayo xaalad cimilo oo si qaraabo ah u qoyan deegaannada ku habboon wax-soo-saarka xilli roobaadka. Gaar ahaan, roobab laga dareemi doono koonfur-galbeed, koonfur iyo qeybo ka mid ah bartamaha dhulka hoose ayaa la sheegay inuu abuuri doono fursad ku habboon diyaarinta dhulka, diyaargarowga abuurka iyo howlaha beerista. Sidoo kale, roobabka la filayo ayaa faa’iido u yeelan doona koritaanka daaqa iyo dalagyada joogtada ah, isla markaana wax ka tari doona hagaajinta helitaanka biyaha cabbitaanka ee dadka iyo xoolaha. Waxaa intaas dheer in roob u dhexeeya heer dhexdhexaad ilaa mid fudud laga filayo dhulka sare ee Awaash, hareeraha sare iyo bartamaha Baaro, Omo-Gibe, Dooxada Rift, iyo qaybo kooban oo ka mid ah dooxada sare ee Genaale-Dawa. Sababtaas awgeed, waxaa la saadaaliyay in meelahaas laga filan karo qulqul dhexdhexaad ah oo biyaha dusha sare ah. Ugu dambayn, war-saxaafadeedka ayaa xusay in qeybo ka mid ah koonfurta iyo koonfur-bari oo ka faa’iideysta roobabkan ay wajihi karaan xaalad cimilo oo qalalan muddadaas. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Dhaqaalaha
Mashruuca Waraabka Galbeedka Godey ayaa kordhinaya wax-soo-saarka Cuntada
Feb 25, 2026 48
Addis Ababa, Cirir 2/2018 (ENA): Madaxa Xafiiska Horumarinta Waraabka ee Deegaanka Soomaalida, Mudane Maxamed Faatax, ayaa sheegay in mashruuca Waraabka Galbeedka Godey uu door muhiim ah ka ciyaarayo barnaamijka wax-soo-saarka cuntada, si looga maarmo ku tiirsanaanta gacan shisheeye. Inkastoo qaybo ka mid ah gobollada Deegaanka Soomaalida ay la kulmaan kulayl daran, haddana mashruuca Waraabka Galbeedka Godey ayaa si joogta ah uga hirgala dhul beereedyo kala duwan. Waxaana la beerayaa dalagyo ay ka mid yihiin qamadiga, galleyda, sisinta, khudaarta kala duwan, iyadoo sidoo kale la daryeelayo calafka xoolaha iyo wax-soo-saar kale oo badan. Waqtigan, dhul ka badan 6,550 hektar ayaa la beeray, waxaana ka faa’iidaysanaya iskaashatooyin kala duwan oo beeraley ah. Mashruuca, oo hoos taga Xafiiska Horumarinta Waraabka Deegaanka Soomaalida ayaa si gaar ah xoogga u saarayaa kordhinta wax-soo-saarka calafka xoolaha, isagoo kaalin muuqata ka qaadanaya horumarinta beeraha iyo xoolaha. Guud ahaan, Mashruuca Waraabka Galbeedka Godey wuxuu door muuqda ka ciyaaraa kobcinta wax-soo-saarka cuntada iyo calafka xoolaha ee deegaanka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Duqa Maamulka Magaalada Addis Ababa, Adhaanaj Abebe, ayaa sheegtay in dhismaha 97 kun oo guri uu si xawli ah uga socdo caasimadda
Feb 23, 2026 58
Addis Ababa, Cirir 16/2018 (ENA): Waxay tilmaantay in sanadkan 2018 T.I. la qorsheeyay in la dhiso 100 kun oo guri, isla markaana 97 kun oo ka mid ah ay hadda marayaan meel wanaagsan. Farriin ay ku baahisay boggeeda baraha bulshada ayay ku sheegtay in maamulka magaalada uu mudnaan gaar ah siinayo horumarinta guryaha, maadaama ay ka mid tahay mashaariicda waaweyn ee horumarineed ee ka socda caasimadda. Adhaanaj Abebe waxay xustay in 17 goobood ay dhisme ka socdaan, kuwaas oo ay ka mid yihiin Gerji, Tulu Dimtu, Gelan Gura, Aqaaqi Qaaliti (Xaafada Worqu) iyo Nifas Silk Lafto. Waxay sheegtay in maanta la qiimeeyay heerka ay marayaan guryaha halkaas laga dhisayo. Inkasta oo mashaariicdan ay bilaabmeen kaliya 6 ilaa 7 bilood ka hor, haddana waxaa la sheegay in shaqo joogto ah oo habeen iyo maalin ah ay socoto. Qandaraaslayaal, shirkado, la-taliyeyaal iyo hoggaamiyeyaal Itoobiyaan ah oo dadaal badan, isla markaana adeegsanaya tiknoolajiyad casri ah, ayaa lagu amaanay inay gaarsiiyeen dhismaha heer wanaagsan. Waxaa sidoo kale la sheegay in in ka badan 200 kun oo muwaadiniin ah ay ka heleen fursado shaqo goobaha dhismaha. Qandaraaslayaal iyo shirkado kala duwan ayaa lagu sheegay inay ku hawlan yihiin shaqooyin cusub oo leh firfircooni iyo karti. Maamulka magaalada wuxuu carrabka ku adkeeyay in waxa diiradda la saarayo kaliya uusan ahayn tirada guryaha la dhisayo, balse sidoo kale la hubinayo in la helo naqshad casri ah, deegaan caafimaad qaba, qurux badan oo ku habboon nolol waarta. Si loo xaqiijiyo tayada dhismaha, Jaamacadda Sayniska iyo Tiknoolajiyada ee Addis Ababa ayaa la shaqeynaysa maamulka magaalada iyada oo door la-talin ah ka qaadanaysa. 50 kun oo ka mid ah guryaha la dhisayo waxaa lagu maalgelinayaa miisaaniyadda magaalada, halka 50-ka kun ee kale lagu dhisayo iskaashi u dhexeeya dowladda iyo ganacsatada. Duqa magaalada ayaa sheegtay in haddii sannadadii hore si la mid ah loo dhisi lahaa 100 kun oo guri shantii sanoba mar, maanta aysan jiri lahayn malaayiin qof oo sugaya guri muddo dheer, sidoo kalena aan lagu qasbanaan lahayn in la maareeyo deymo ka badan 60 bilyan oo birr oo la xiriira bond-yadii guryaha kondominiyamka. Ugu dambayn, waxay sheegtay in inkasta oo baahida guryaha ay weli ka badan tahay waxa la dhisayo, haddana dadaallada lagu xallinayo dhibaatada guryaha si waarta ayaa loo sii xoojin doonaa. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Wajiga labaad ee mashruuca horumarinta marinada oo dhererkoodu yahay 8.7 km ayaa ka socda Hawaasa – Duqa magaalada Tiraatu Bayane
Feb 23, 2026 54
Addis Ababa, Yekatit 16/2018 (ENA): Duqa magaalada Hawaasa, Tiraatu Bayane, ayaa sheegay in wajiga labaad ee mashruuca horumarinta marinada oo dhererkiisu yahay 8.7 kiiloomitir uu si habsami leh uga socdo magaalada. Duqu wuxuu intaas ku daray in farriintii uu jeediyay Abiy Axmed xilligii uu booqday Hawaasa ay dhiirrigelin iyo awood cusub siisay mashruuca socda. Ra’iisul Wasaaruhu dhawaan ayuu kormeeray hawlaha wajiga labaad ee ka socda magaalada, isagoo xusay in horumarinta noocan ahi ay qayb ka tahay dhismaha mustaqbalka dalka, isla markaana ay magaalooyin badan wax ka beddelayaan. Tiraatu Bayane ayaa u sheegay WWI in mashruuca 8.7 km uu ka kooban yahay kaabayaal muhiim ah oo bulshada u fududeynaya adeegyada aasaasiga ah. Wuxuu caddeeyay in ujeeddadu aysan ku ekeyn beddelka muuqaalka magaalada, balse sidoo kale lagu horumarinayo nolol-maalmeedka dadka deggan. Mashruucu wuxuu si gaar ah diiradda u saarayaa hagaajinta socodka gaadiidka iyo yaraynta ciriiriga. Duqu wuxuu tilmaamay in la dhisayo 5 xarumood oo cusub oo astaanka gaadiidka ah, iyo 13 goobood oo casri ah oo baarkinno ah oo aan hore uga jirin magaalada. Maadaama Hawaasa ay tahay magaalo dalxiis iyo shirar, waxaa sidoo kale la dhisay waddooyin lugta ah oo ku habboon booqdayaasha iyo dadka deegaanka. Guud ahaan waxaa la dhisay 17.9 km oo waddooyin lugta ah, kuwaas oo 2.2 km ka mid ahi ay gaaraan ballac dhan 7 mitir, kana dhigaya kuwo aad ugu habboon socodka lugta. Duqu wuxuu xusay in waayo-aragnimadii laga helay mashruuca ka hirgalay Addis Ababa ay cashar muhiim ah u noqotay Hawaasa, isla markaana la caddeeyay in mashaariic waaweyn lagu fulin karo tayo iyo waqti kooban, taas oo hadda si muuqata uga socota magaalada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
71.33 bilyan oo birr ah oo dakhliga la wadaago ayaa loo wareejiyay deegaannada laga soo bilaabo dakhligii la wadaagay toddobadii bilood ee la soo dhaafay — Afhayeenka Golaha Federeeshink, Agenyehu Teshager
Feb 23, 2026 62
Addis Ababa; Cirir 16/2018 (ENA): Toddobadii bilood ee la soo dhaafay ee sannad-miisaaniyadda 2018, 71.33 bilyan oo birr ayaa loo wareejiyay deegaannada iyadoo lagu saleynayo dakhliga la wadaago, xeerka wareejinta misaaniyadda ayuu yiri Afhayeenka Golaha Federeeahinka, Agenyehu Teshager. Guddiga Joogtada ah ee Kaabayaasha Dhaqaalaha iyo Dakhliga La Wadaago ee Golaha ayaa hadda ka wada hadlaya warbixinta hanti-dhawrka maaliyadeed ee ku saabsan maaraynta, ururinta iyo wareejinta dakhliga la wadaago iyada oo ay ka qayb galrrn daneeyayaasha deegaannada iyo federaalka. Guddoomiyaha Golaha Federeeshinka, Agenyehu Teshager, ayaa sheegay in shaqo wax ku ool ah la qabtay si loo xoojiyo nidaamka maamulka dakhliga la wadaago iyo qaybinta ee u dhexeeya dowlada federaalka iyo kuwa deegaanada. Waxa kale oo uu sheegay in xeerka cusub ee wadaagga dakhliga guud ee dhawaan la hirgeliyay la horumarinayo islamarkaana la hirgelinayo. Waxa kale oo uu sheegay in Wasaaradda Dakhliga iyo Macdanta ay door weyn ka ciyaareyso waxtarka go'aanka golaha iyadoo hirgelinaysa xeerka cusub ee wadaagga dakhliga guud iyo horumarinta tiknoolajiyadda casriga ah ee dardar gelinaysa nidaamka wareejinta dakhliga. Waxa uu sheegay in dakhliga dowladaha deegaannadu uu sii kordhayay shantii sano ee la soo dhaafay sababo la xiriira nidaamka hawlgalka ee la hagaajiyay. Waxa uu ku dhawaaqay in saamiga deegaannaxa, oo ahaa 4.2 bilyan oo birr ka hor dib-u-habaynta dhaqaalaha guud, uu kordhay ilaa 91.73 bilyan oo birr dhammaadka 2017 T.I. Waxa kale oo uu sharraxay in 71.33 bilyan oo birr loo wareejiyay deegaannada toddobadii bilood ee la soo dhaafay ee sannad-miisaaniyadda 2018 T.I. Waxa uu sheegay in isbeddelka ka dhashay isku-dubaridka xooggan ee u dhexeeya dowladda federaalka iyo kuwa deegaannadu uu yahay isbeddel lagu gaari doono yoolka nidaamka federaalka. Waxa kale oo uu tilmaamay in dakhliga laga soo ururiyo kheyraadka horumarinta macdanta iyo batroolka ee qiimaha sare leh, kaas oo qayb ka ah dakhliga wadajirka ah ee federaalka iyo deegaannada, uu muujiyay kobac weyn. Wuxuu ku nuuxnuuxsaday in loo baahan yahay in la kordhiyo dhammaan noocyada fursadaha dakhliga si loo hubiyo horumarka iyo kobaca dheellitiran ee dadka iyadoo la hagaajinayo ururinta, maamulka iyo wareejinta dakhliga wadajirka ah. Wuxuu sharraxay in la dejiyay jiho lagu abuurayo hufnaan iyo isla xisaabtan iyadoo la sameynayo baaritaan maaliyadeed oo ku saabsan hirgelinta dakhliga la wadaago ee loo wareejiyay deegaannada oo ay samaysay hay'ad madax-bannaan. Wuxuu sharraxay in natiijooyinka warbixinta xisaabinta maaliyadeed ee dakhliga wadajirka ah, maamulka iyo wareejinta ee ay hirgeliyeen labada hay'adood ay gacan ka geysan doonaan dejinta jihada xigta. Haylu Ifa, Xoghayaha Guddiga Joogtada ah ee Kaabayaasha iyo Dakhliga Wadajirka ah ee Golaha, ayaa sheegay in nidaamka cusub ee dakhliga wadajirka ah, maamulka iyo wareejinta uu yahay mid mabda' ku salaysan oo hufan. Waxa kale oo uu sharraxay in waxqabadka Wasaaradda Dakhliga iyo Wasaaradda Macdanta iyo saamiga gobollada ay muujinayaan koror la taaban karo oo ku yimid hirgelintiisa. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Muuqaalo
.jpg)
.jpg)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
Itoobiya ayaa dhisaysa awood ay hoggaan ugu noqoto kacaanka Garaadka Macmalka ah
Feb 16, 2026 89
Addis Ababa, Cirir 8/2018 (ENA): Ku-xigeenka Ra’iisul Wasaaraha dalka Temesgen Tiruneh ayaa sheegay in Itoobiya ay si firfircoon u dhisayso awood ay hoggaan uga noqoto xilliga kacaanka Garaadka Macmalka ah (AI). Ku-xigeenka Ra’iisul Wasaaraha ayaa si rasmi ah u daahfuray Xarunta Cilmi-baarista iyo Hal-abuurka Jaamacadaha ee AI (AI UniPod), oo ay si wadajir ah u aas-aaseen Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, Jaamacadda Addis Ababa iyo Barnaamijka Horumarinta Qaramada Midoobay (UNDP) iyada oo loo marayo hindisaha Timbuktu. Isagoo hadal ka jeediyay munaasabadda, Temesgen Tiruneh wuxuu sheegay in Itoobiya aysan noqon doonin daawade ku sugan geeska, balse ay qaadanayso door hoggaamineed xilligan cusub ee tiknoolajiyadda. Wuxuu xusay in xaruntan cusub ay xoojinayso madaxbannaanida dijitaalka ah ee dalka, isla markaana ay iftiiminayso rajada mustaqbalka. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in qarnigan 21aad madaxbannaanidu aysan ku koobneyn xuduudaha dhulka oo keliya, balse ay ku jirto awoodda lagu maamulo xogta, lagu sameeyo jihooyin u gaar ah dalka, laguna xalliyo dhibaatooyinka aqoonta gudaha ah. Xaruntu waxay isku xiraysaa barnaamijyo kobcinaya kartida laga bilaabo cilmi-baaris ilaa hal-abuur ganacsi, iyadoo u abuureysa dhalinyarada fursad ay ku horumariyaan tiknoolajiyadooda kuna gaarsiiyaan heer caalami. Sidoo kale, mashruucan wuxuu la jaanqaadayaa istaraatiijiyadda “Dhijitaal Itoobiya 2030” iyo ajandaha dib-u-habeynta dhaqaalaha gudaha, isagoo la filayo inuu door muuqda ka qaato hirgelintooda. Temesgen Tiruneh ayaa ku adkeeyay in xaruntani ay noqoneyso meel ay dhalinyarada iyo cilmi-baarayaashu ka helaan deegaan hal-abuur oo heer sare ah, isla markaana Itoobiya iyo guud ahaan Afrika ay mustaqbalkooda tiknoolajiyadeed ku dhisi karaan awooddooda iyo hal-abuurkooda.
Si loo helo natiijooyin cilmi-baaris oo xal u noqda dhibaatooyinka Afrika, waxaa loo baahan yahay iskaashi iyo isuduwid u dhexeeya dalalka
Feb 11, 2026 128
Addis Ababa, Cirir 4/2018 (ENA): Mas’uuliyiinta hay’adaha cilmi-baarista iyo cilmi-baareyaal ayaa sheegay in si loo helo natiijooyin cilmiyeed oo wax ka qabta dhibaatooyinka Afrika ay lama huraan tahay in la xoojiyo iskaashiga iyo isuduwidda dalalka qaaradda. Toddobaadka Sayniska, Teknolojiyadda iyo Hal-abuurka 2026 oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Hay’adda Horumarinta Midowga Afrika (AUDA-NEPAD) iyo Ururka Sayniska African, kuna qabsoomay halku-dhigga “Qaabeynta mustaqbalka Afrika iyada oo loo marayo garaadka macmalka ah, sayniska, teknoolojiyadda iyo hal-abuurka,” ayaa arrimahan diiradda lagu saaray. Dr. Nikki Tiffin oo ah cilmi-baare sare oo ku takhasustay xogta caafimaadka kana tirsan Machadka Qaranka ee Bioinformatics ee Koonfur Afrika, ayaa sheegtay in ay jiraan caqabado badan oo hor taagan fulinta cilmi-baaris xal u noqota dhibaatooyinka Afrika. Waxay tilmaantay in dalal badan oo Afrikaan ah ay cilmi-baarayaashu la kulmaan dhibaatooyin isku mid ah, gaar ahaan dhinacyada caafimaadka, yaraynta saboolnimada iyo arrimaha aasaasiga ah. Waxay sidoo kale sheegtay in si loo horumariyo cilmi-baarista caafimaadka ee Afrika ay muhiim tahay in la xoojiyo warshadaha soo saara kiimikooyinka iyo agabka shaybaarada. Sidoo kale waa in la ballaariyo aragtida si hay’adaha caalamiga ah loogu dhiirrigeliyo inay yimaadaan Afrika. Dr. Yaw Bediyaako, oo ah aasaasaha iyo Agaasimaha Fulinta ee Yemaaji Biotechnology oo diiradda saarta cilmi-baarista kansarka ee Afrika, ayaa isaguna xusay in cilmi-baareyaal badan ay la daalaa dhacaan dhibaatooyin la xiriira saadka iyo silsiladda sahayda. Wuxuu sheegay in si xal waara loo helo ay muhiim tahay in la xoojiyo iskaashiga iyo isuduwidda dalalka Afrika. Waxa kale oo la adkeeyay in la fududeeyo helitaanka iyo dhaqdhaqaaqa agabka cilmi-baarista si kor loogu qaado wax-soosaarka iyo waxtarka waaxda. Ka-qaybgalka firfircoon ee dowladda iyo ganacsiga gaarka loo leeyahay ayaa lagu tilmaamay mid lama huraan u ah koboca waaxda, iyadoo sidoo kale loo baahan yahay in la dhiirrigeliyo warshadaha qaaradda. Dhankiisa, Fincent Okungu oo ah cilmi-baare sare kana tirsan Jaamacadda Nairobi ee Kenya, ayaa sheegay in loo baahan yahay in la hagaajiyo nidaamka birookrasiyeed ee ka jira hay’adaha cilmi-baarista Afrika. Wuxuu ku baaqay in cilmi-baaristu noqoto mid yareysa khasaaraha, si cad u qeexda dhibaatooyinka Afrika, una jeedda arrimaha aasaasiga ah. Ugu dambayn, wuxuu xusay in cilmi-baaristu ay tahay mid loogu talagalay xalinta dhibaatooyinka bulshada, isla markaana aan loo arkin hawl qurxin ama raaxo lagu sameeyo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital�
.jpg)
Barnaamijyada tababarka horumarinta xirfadaha cusub ayaa la hirgelinayaa si kor loogu qaado himilooyinka hal-abuurka dhalinyarada.
Jan 22, 2026 282
Addis Ababa; Dharabley 14/2018 (ENA): Barnaamijyada tababarka horumarinta xirfadaha cusub ayaa la hirgelinayaa si kor loogu qaado tartanka caalamiga ah iyo himilooyinka hal-abuurka dhalinyarada, ayuu yiri Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka, Biruuk Kedir (Dr.). Barnaamij la yiraahdo "Skill Ethiopia" ayaa la hirgelinayaa si dhalinyarada loogu suurtageliyo inay xirfadahooda iyo fikradahooda u beddelaan hal-abuur macno leh. Sida uu horay u sheegay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), fikradda Skill Ethiopia waa in dhalinyarada loo suurtogeliyo inay sahamiyaan baahiyaha degdegga ah ee bulshada iyo inay abuuraan xalal u anfaca dalkooda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo in la taageero hal-abuurayaasha da'da yar si loo kordhiyo awooddooda wax soo saar. Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka Biruuk Keder (Dr.) ayaa u sheegay ENA in tababarka farsamada iyo xirfadeed uu yahay mid faa'ido weyn u leh mustaqbalka. Wuxuu sheegay in inkastoo xaaladda adduunku ay dhiirrigeliso xirfadaha iyo aqoonta, haddana wacyigayaga ku aaddan xirfadaha Itoobiya weli ma uusan horumarin. Wuxuu sheegay in xirfaduhu ay yihiin goobta tartanka iyo nimcada adduunka casriga ah; wuxuu sheegay in tababarka farsamada iyo farsamada gacanta aan loo arkin doorasho labaad. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay natiijooyin la taaban karo ka gaadhayso hirgelinta tababar farsamo iyo xirfadeed oo tixgelinaya kartida dhallinyaradeeda tan iyo markii isbeddelku dhacay. Wuxuu xusay in badeecadaha tignoolajiyada ee hormuudka ka ah adduunka ay yihiin hantida xirfadaha; wuxuu iftiimiyay awoodda tababarka iyo gelitaanka ee sii kordheysa ee hay'adaha farsamada iyo farsamada gacanta ee Itoobiya. Wuxuu sheegay in Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha ee Federaalka uu horumarinayo meelaha tababarka ee jira iyo hirgelinta kuwa cusub si loo soo saaro xirfadlayaal aqoon leh oo tartan leh oo warshadaha casriga ahi u baahan yihiin. Wuxuu sheegay in sannadkii 2018, 11 meelood oo tababar cusub la bilaabay, oo ay ku jiraan garaadka macmalka ah, amniga internetka, tignoolajiyada biomedical, tignoolajiyada balaastikada, tignoolajiyada robotics-ka, iyo tignoolajiyada wax soo saarka. Wuxuu tilmaamay in machadku uusan kaliya kordhinayn tirada dhalinyarada galaysa tababarka; sidoo kale wuxuu siinayaa meelo cusub oo tababar ah tignoolajiyada ugu dambeysay. Wuxuu sheegay in tani ay u suurta gelisay inay diiradda saarto tababarka wax ku oolka ah marka loo eego waxbarashada aragtida. Agaasimaha Guud, oo sheegay in waaxda tababarka farsamada iyo farsamada gacanta ee Itoobiya ay awood u leedahay inay qaabilto lix milyan oo muwaadin iyada oo loo marayo tababar joogto ah iyo mid gaaban, ayaa sidoo kale sheegay in tababarayaashu ay dhisi doonaan awoodda xuduudaha ka baxsan dalka. Sababtan awgeed, dawladdu waxay hubinaysaa in hay'adaha tababarka farsamada iyo farsamada gacanta ay ku qalabaysan yihiin agabka ay u baahan yihiin si ay si wax ku ool ah ugu baraan xirfadaha goobaha ay ku tababaraan. Sidaa darteed, waxay ugu baaqeen dhalinyarada inay fahmaan in tababarku uu ku saabsan yahay u diyaargarowga shaqada iyo horumarinta xirfadaha xallinta dhibaatooyinka oo ay galaan xarumaha tababarka farsamada iyo farsamada gacanta.
Shirweynaha dhalinyarada DDS, oo halku-dhig looga dhigay awoodsiinta dhalinyarada ee xilliga casriga ah, oo ay iska kaashadeen Xafiiska Dhalinyarada DDS iyo Machadka Hiraad Institute, ayaa lagu qabtay magaalada Jigjiga.
Jan 21, 2026 321
Addis Ababa: Dharabley 13/2018 (ENA): Shirweynaha dhalinyarada waxaa ka soo qayb-galay Madaxweyne Ku-xigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, Wasiirka Dhalinyarada iyo Ciyaaraha Somaliland, dhalinyaro iyo marti-sharaf kala duwan. Madaxweyne Ku-xigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax ayaa sheegay in dhalinyaradu ay door muhiim ah ku leeyihiin arrimaha bulshada, aaladaha casriga ah, waxbarashada, ka faa’iidaysiga khayraadka dabiiciga ah, beeraha, iyo horumarka guud ee deegaanka. Waxaana shirweynaha dhalinyarada ee deegaanka, inta uu socdo, looga hadli doonaa qodobo muhiim ah oo ay ka mid yihiin ka-qaybgalka arrimaha bulshada iyo horumarka deegaanka.
Ciyaaraha
Tartanka orodka 5-ta km oo loogu magacdaray tartanka orodka ee Aqoonsiga Qaranka (Fayda) ayaa subaxnimadii saaka ka dhacay magaalada Jigjiga
Jan 5, 2026 325
Addis Ababa; Xoorrey 26/2018 (ENA): Waxaana tartankan orodka ee Aqoonsiga Qaranka kasoo qeybgalay hogaaminta sare ee Deegaanka oo uu ugu horreeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, wasiirka xafiiska dakhliga Mudane muxiyadiin cabdi faarax, Duqa Maamulka Magaaladda Jigjiga Eng. Shaafi Axmed, Wasiirka Xafiiska Dhalinyarada iyo Ciyaaraha DDS, Mudane Maxamed Mahdi, Wasiirka Xafiiska Warfaafinta DDS Mudane Maxamed Aadan, Madaxa arrimaha Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida Mudane Faysal Rashiid, iskuduwaha guud ee Aqoonsiga Qaranka ee dalka, Mudane Yoodahe Aariyasilaase, orodyahanada caanka ah ee Daraartu Tullu iyo masuuliyiin kale. Masuuliyiinta ka hadashay daahfurka tartankan orodka oo uu ugu horeeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax ayaa sheegay in ahmiyada tartankan orodka uu yahay sidii shacabka loogu baraarujin lahaa qaadashada Aqoosiga Qaranka oo waxtar baladhaan oo dhinac walba ah uleh shacabka. Tartankan orodka 5-ta km oo ay ku tartameen qeybaha kala duwan ee shacabka magaalada Jigjiga ayaa waxaa dhanka wiilasha 3-da kaalmood ee ugu horeeya ku guulaystay: 1. C/qaadir C/laahi 2. Koosaar Cabdi 3. Khaalid Maxamed Halka dhinaca gabdhahana ay ku guulaysteen: 1. Najma Talwaaq 2. Nimco Cali 3. Samiira Cusmaan Waxaana halkaasi dhalinyaradii ku guulaystay kaalmahan ugu horeeya lagu gudoonsiiyay abaalmarin isugu jirtay bilad iyo lacago loogu talagalay. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Koobka kubada cagta ee qaarada Afirka ee 35-aad ayaa maanta furmaya
Dec 22, 2025 413
Addis Ababa; Xoorreey 12/2018 (ENA):: Koobka kubada Qaramada Afrika ee 35-aad, oo ay martigelinayso Morocco, ayaa maanta furmaya. Ciyaarta furitaanka tartankan ayaa 4-ta galabnimo waxa ay Group-ka A ku dhex mari doontaa xulalka Morocco iyo Comoros oo marti galin doona garoonka Prince Moulay Abdallah Stadium. Tani waa markii 20-aad ee Morocco ay ka soo muuqato Koobka Qaramada Afrika, halka Comoros ay ciyaari doonto markii seddexaad. Waa markii labaad oo ay labada dal ku kulmaan koobka Qaramada Afrika, iyadoo Cameroon ay 2-0 ku garaacday Morocco oo ku wada jira Group C ee koobka 33aad ee Qaramada Afrika 2022. Saddexdii ciyaarood ee kale, Morocco ayaa badisay laba jeer, hal kulanna barbaro ayay gashay. Morocco ayaa ku jirta kaalinta 11-aad ee qiimeynta FIFA World Cup. Morocco ayaa noqotay waddankii ugu horreeyay ee Afrikaan ah ee gaara semi-finalka Koobka Adduunka ee 22-aad ee Qatar 2022. Marooko waxa ay ku guulaysatay koobka kaliya ee qaaradaha 1976, markaas oo ay ku guulaysatay koobkii 10-aad ee qaramada Afrika, oo ay martigelisay Itoobiya. Comoros oo ku jirta kaalinta 108-aad ee qiimaynta FIFA World Cup ayaa u soo baxday wareega 16-aad ee koobka qaramada Afrika, waana markii ugu horaysay ee ay ka soo muuqato tartankan. 52-da kulan ee koobka qaramada Afrika ayaa lagu ciyaari doonaa sagaal garoon oo ku yaala lix magaalo oo ku yaala dalka Morocco. Xidhiidhka kubbada cagta Afrika ee CAF ayaa u qoondeeyay ka qaybgalayaasha tartanka lacag dhan 32 milyan oo dollar. Koobka Qaramada Afrika ee 35-aad ayaa socon doona ilaa dharabley 10, 2018
Itoobiya oo ku guulaysatay bilada dahabka ee sadexaad ee ciyaaraha dhalinyarada Afrika
Dec 13, 2025 441
Addis Ababa; Xoorreey 3/2018 (ENA): : Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika ee Afraad oo ka socda magaalada Luanda ee dalka Angola, ayaa maanta galay maalintii saddexaad. Mahder Desta ayaa ku guulaystay bilad dahab ah tartankii baaskiilka ee dumarka. Dahabka Mahder uu ka helay ciyaarihii labaad ee dhalinyarada Olombikada Itoobiya ayaa ka dhigan bilada dahabka ee seddexaad ee Itoobiya ay ka hesho tartanka, sida ay sheegtay wasaaradda dhaqanka iyo ciyaaraha. Itoobiya ayaa ku guulaysatay billadaha dahabka ah ee 3000m ee haweenka iyo kooxda baaskiilka ee hawenka. Ciyaaraha ay Itoobiya ka qayb galayso ayaa kala ah:ciyaara Fudud, Baaskiilka, Taekwondo-ga Adduunka, Karate, Tennis-ka, Dabaasha iyo Culayska qaadida. Ciyaartoyda ka qayb galaya ciyaaraha dhalinyarada Afrika ayaa lagu soo xulay qaab ciyaareedkooda ciyaarihii 2-aad ee Itoobiya oo dhawaan la soo gabagabeeyay. 54 wadan ayaa ka qayb galaya 33 ciyaarood. Munaasabadda ciyaaraha qaaradaha ayaa socon doonta ilaa tahsaas 16, 2018. Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika waa is-reeb-reeb iyo diyaar-garow loogu jiro 4-aad ee Ciyaaraha Olombikada Dhallinyarada Jiilaalka oo lagu qabanayo dalka Senegal sanadka 2019.
Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee ka hooseeya 17-jirka ayaa la guddoonsiiyay Abaalmarin 10 Milyan oo Bir ah.
Dec 3, 2025 441
Addis Ababa; Gudba 24/2018 (ENA):- Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha ayaa guddoonsiisay abaal-marin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee 17-jirada ka hooseeya ka dib markii ay ka qayb qaateen Koobka Qaramada Afrika. Wasaaraddu waxay guddoonsiisay abaalmarin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr kooxda qaranka intii lagu jiray barnaamijka, Wasiirka Dhaqanka iyo Ciyaaraha Shewit Shanka ayaa guddoonsiisay abaalmarinta lacageed. Wasiir Shewit Shanka ayaa sheegay in guusha la gaaray xilligaas ay ka dhalatay dadaalka wadajirka ah ee dowladda iyo Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya. Waxayna muujisay sida ay ugu faraxsan tahay in kooxda qaranka ay si guul leh uga qaybgasho Koobka Qaramada Afrika. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay mas'uuliyiin sare oo ka tirsan Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha, Madaxweynaha Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya Isayas Jira iyo mas'uuliyiin kale oo ka tirsan xiriirka, iyo sidoo kale marti sharaf lagu casuumay. Xulka qaranka ee da'doodu ka yar tahay 17 sano ee Itoobiya ayaa xaqiijiyay u soo bixitaankooda heerka qaaradda iyagoo maanta 3-0 kaga badiyay Kiiniya isreebreebka CECAFA. Xulka qaranka ayaa dib ugu soo laaban doonta Koobka Qaramada Afrika 22 sano kadib. Waa markii afraad ee Itoobiya ay ka qaybgasho Koobka Qaramada Afrika ee da'doodu ka yar tahay 17 sano. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Ilaalinta Deegaanka
Mashruuca Kaabayaasha Waraabka Laga Hirgeliyey Gobolka Wellega
Feb 20, 2026 80
Mashruuca Kaabayaasha Waraabka ee Keto ayaa isbeddel weyn ku keenaya degmooyinka Sedi Anka iyo Hawa Gelan. Mashruucan waxaa loogu talagalay inuu ka faa'iidaysto muuqaalka dabiiciga ah ee gobolka, isagoo hubinaya biyo aan kala go 'lahayn oo loogu talagalay beeraha - Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) Bogagga Warbaahinta Dijitaalka ah ee ENA https://linktr.ee/ENADIgital
Dalalka Afrika waa inay mudnaanta siiyaan hantida biyaha, kaabayaasha tayada iyo nadaafadda.
Feb 2, 2026 229
Addis Ababa; Dharabley 25/2018 (ENA):- Midowga Afrika wuxuu ku nuuxnuuxsaday in dhammaan waddamada ay tahay inay mudnaanta siiyaan hantida biyaha, kaabayaasha tayada iyo nadaafadda si loo hubiyo horumar waara oo ka dhaca Afrika. Wareysi uu siiyay ENA, Guddoomiyaha Midowga Afrika ee Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluugga ah iyo Deegaanka Waara, Moses Vilakati, ayaa sheegay in barnaamijka horumarinta beeraha qaaradda uu isbeddello muhiim ah ku keenay waddamada xubnaha ka ah 20-kii sano ee la soo dhaafay. Wuxuu sheegay in tani ay ka caawisay waddamada xubnaha ka ah inay horumariyaan nidaamyo qorsheyn beereed oo xooggan, inay yeeshaan barnaamijyo maalgashi oo wax ku ool ah iyo inay diiradda saaraan wax soo saarka iyo beeraha. Maadaama barnaamijku uu inta badan diiradda saaro mugga wax soo saarka iyo kobaca wax soo saarka; wuxuu sheegay in kororka mugga wax soo saarka ee hadda lagu arko dalal badan uu yahay natiijada dadaalkan. Waxa uu xusay in waxqabad kasta oo horumarineed uu la xiriiro biyaha; Haddaynu ka fikirno beeraha, tamarta ama caafimaadka, wax walba waxay la xiriiraan biyaha; sidaas darteedna biyuhu ay muhiim u yihiin horumarka waara. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dhisidda dhaqaalaha cagaaran iyo hirgelinta himilooyinka barwaaqada ayaa sii xoogeysanaya – Wasiir Dr. Alamu Simee
Jan 16, 2026 289
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Wasiirka Gaadiidka iyo Saadka, Dr. Alamu Simee, ayaa sheegay in dadaalka lagu xoojinayo dhismaha dhaqaalaha cagaaran si loo xaqiijiyo himilooyinka barwaaqada uu si joogto ah u socon doono. Wasiirku wuxuu booqday warshadda soo saarista gaadiidka ee Redaawa oo ku taalla magaalada Diridhaba, halkaas oo uu kormeer ku sameeyay hawlaha wax soo saar. Faahfaahun uu bixiyay booqashada kadib, ayuu ku sheegay in dhismaha dhaqaalaha cagaaran iyo hirgelinta himilooyinka barwaaqada ay yihiin shaqo si gaar ah diiradda loo saaray, isla markaana ay sii socon doonto si ka sii xooggan. Wuxuu tilmaamay in gaadiidka ku shaqeeya tamarta la cusboonaysiin karo ee ay soo saarayso Redaawa Motors ay yihiin tusaale cad oo muujinaya safarkan. Gaadiidkan la soo saarayo, ayuu yiri, ma aha oo kaliya kuwo badbaadinaya lacagta qalaad, balse sidoo kale waxay wax ka qabanayaan yaraanta gaadiidka, iyagoo door muhiim ah ka qaadanaya horumarka waaxda gaadiidka iyo saadka. Wasiirku wuxuu intaas ku daray in dhaqdhaqaaqa warshadaha ee Itoobiya uu si weyn uga qayb qaadanayo soo saarista badeecooyin beddel u ah kuwa dibadda laga keeno, isla markaana uu gacan ka geysanayo helitaanka lacag qalaad. Isagoo ka hadlay toddobadii sano ee isbeddelka, Dr. Alamu Simee wuxuu sheegay in Itoobiya ay ku guuleysatay horumar muuqda oo ku aaddan dhismaha dhaqaale u adkaysan kara isbeddelka cimilada. Wuxuu sidoo kale xusay in dhismaha dhaqaalaha cagaaran, kobaca dhaqaale ee ku dhisan kala-duwanaansho waaxeed, iyo guulaha kale ee la gaaray ay sii wadi doonaan horumarka iyo kobaca dalka. Dhankiisa, Maareeyaha Guud ee Qaybta Wax-soo-saarka ee Redaawa Motors, Isayas Aklilu, ayaa bogaadiyay taageerada iyo kormeerka joogtada ah ee ay bixiyaan Ismaamulka Diri Dhaba iyo dowladda federaalka ee ku aaddan warshadaha wax-soo-saarka. Wuxuu sheegay in booqashada iyo talooyinka la siiyay ay dhiirrigelin u noqdeen inay si ka sii dadaal badan u shaqeeyaan, isla markaana diyaar garowgii lagu soo bandhigi lahaa gaadiidka suuqa uu dhamaaday. Warshadda Redaawa Motors oo ka dhisan dhul dhan 100 hektar ayaa hadda soo saarta gaadiid xamuul iyo kuwo rakaab ah oo ku shaqeeya koronto iyo shidaal labadaba. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shaqooyinka ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran waxay faa’iido weyn u leeyihiin abuurista jiil caafimaad qaba
Jan 16, 2026 288
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Khubaro caafimaad oo ka shaqeeya hay’ado caafimaad oo caalami ah ayaa sheegay in shaqooyinka laga fuliyay Itoobiya ee ku saabsan ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran ay door weyn ka ciyaaraan abuurista jiil caafimaad qaba. Munaasabadda aasaaska Ururka Hematology: (Cilmiga ama takhasuska caafimaad ee ka shaqeeya dhiigga, cudurrada dhiigga, iyo xubnaha sameeya dhiigga sida lafta dhuuxa) iyo Oncology: (Cilmiga ama takhasuska caafimaad ee ka shaqeeya kansarka, oo ay ku jiraan ogaanshaha, daaweynta, iyo la socodka cudurrada kansarka) Carruurta ee Itoobiya ayaa lagu qabtay magaalada Addis Ababa. Khubarada caafimaad ee ka qayb galay munaasabadda ayaa u sheegay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) in dadaallada lagu sameeyay ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran ee dalka ay faa’iido weyn u leeyihiin ilaalinta caafimaadka, dhiirrigelinta dhaqdhaqaaqa isboortiga, iyo xoojinta xiriirrada bulsho. Dr. Bronwyn MkNamara, oo ah khabiir caafimaad oo ka socda Australia, ayaa sheegtay in magaalada Addis Ababa ay ku aragtay isbeddel muuqda oo ka duwan wixii ay hore u taqaanay, gaar ahaan dhinaca nadaafadda deegaanka, ballaarinta goobaha cagaaran iyo jardiinooyinka. Waxay sidoo kale bogaadisay dadaallada lagu xakameynayo wasakhowga, maadaama alaabta ka samaysan balaastigga iyo kiimikooyinka ay sababi karaan dhibaatooyin caafimaad. Dhanka kale, Brofeesor Sheyla Weytsman oo ka tirsan Jaamacadda Toronto ayaa sharraxday in shaqooyinka ilaalinta deegaanka ay leeyihiin kaalin weyn oo ku saabsan daryeelka iyo ilaalinta caafimaadka. Waxay tilmaantay in deegaan cagaaran oo nadiif ah uu ka mid yahay waxyaabaha suurtageliya ilaalinta caafimaadka, iyadoo xustay in ka hortagga cudurrada ay ka wanaagsan tahay daaweyntooda. Agaasimaha Bariga Afrika ee hay’adda “Pure Earth”, Firew Kefyalew, ayaa isaguna sheegay in hay’addu muddo sanado ah ka shaqaynayeen wacyigelinta ilaalinta deegaanka iyo ku lug lahaanshaha dhalinyarada hawlaha nadaafadda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wararka Caalamka
Madaxweynaha Angola Jowa'o Lourenjiyo ayaa soo gaaray Addis Ababa si uu uga qayb galo Shir Madaxeedka Midowga Afrika
Feb 12, 2026 119
Addis Ababa; Cirir 5/2018 (ENA): Guddoomiyaha hadda ee Midowga Afrika, Madaxweynaha Angola Jowa'o Lourenjiyo, ayaa soo gaaray Addis Ababa si uu uga qayb galo Shir Madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika. Madaxweynaha ayaa markii uu ka soo degay Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bole waxaa soo dhaweeyay Wasiirka Hal-abuurka iyo Tiknoolajiyadda, Dr. Belete Mola. Shir Madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika waxaa lagu qaban doonaa halku-dhigga "Hubinta Bixinta Biyaha Waara iyo Nadaafadda; Gaaritaanka Yoolalka Ajendaha 2063". Hoggaamiyeyaasha ka qaybgalaya shir madaxeedka ayaa sidoo kale soo gaaraya caasimadda Afrika, Addis Ababa. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #AUsummit
Midowga Afrika iyo Mareykanku waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah — Madaxweyne Dhoonald Traamp
Dec 23, 2025 409
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah oo ku salaysan danaha labada dhinac, ayuu yidhi Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Danjire Constanza Adelina Gasparas, Madaxa Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka, ayaa warqadaheeda magacaabista u gudbisay Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Madaxweyne Dhoonald Tramp ayaa si rasmi ah u aqbalay magacaabista Danjire Constanza xaflad ka dhacday Aqalka Cad. Danjiruhu waxay si rasmi ah u qabatay waajibaadkeeda Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka ee Washington, DC. Madaxweyne Tramp ayaa sheegay in doorashada Danjire Constanza ee madaxa howlgalka ay muujineyso iskaashiga xooggan ee ka dhexeeya Midowga Afrika iyo Mareykanka, iyadoo lagu saleynayo fursadaha dhaqaale ee la wadaago, hoggaanka madaxbannaanida, iyo nabadda iyo amniga. Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay wada shaqeynayeen ku dhawaad labaatan sano si loo dhiso iskaashi xooggan oo ku salaysan xaqiijinta nabadda, barwaaqada, iyo xasilloonida Afrika, sida laga soo xigtay xogta Midowga.
Qalabka Duubista Codka (Sanduuqa Madow) ee Diyaaraddii ku Burburtay Hindiya ayaa la Helay – Tallaabo Muhiim ah oo Laga Gaaray Baaritaanka
Jun 16, 2025 1774
Addis Ababa, Agaali/Sane 9/2017 (ENA):Waxaa la xaqiijiyay in la helay qalabka duubista codka ee diyaaraddii dhawaan ku burburtay dalka Hindiya, arrintan oo muhiim u ah baaritaanka lagu ogaanayo sababta keentay shilkaas. Diyaaradda nooca Boeing 787-8 ah oo ka duushay magaalada Axmedabaad kuna socotay London, ayaa shil ku gashay gudaha Hindiya, taas oo sababtay dhimashada 270 qof oo saarnaa diyaaradda. Kooxda baaritaanka ee ku hawlan baadhista sababta shilka ayaa sheegtay in ay heleen qalabka duubista codka ee loo yaqaano Cockpit, kaas oo ku jiray qeybta kontoroolka ee diyaaradda. Sida ay ku warrantay BBC, qeybta la helay ee diyaaradda waxay ka kooban tahay laba qalab muhiim ah oo loogu yeero “Sanduuqa Madow” – kuwaas oo kaydiya macluumaadka duulimaadka iyo wada sheekaysiga duuliyayaasha. Helitaanka qalabkan ayaa loo arkaa horumar weyn oo lagu gaaray baaritaanka socda, waxaana baaritaankaas si wadajir ah u wadda khubaro ka kala socda Hindiya, Mareykanka iyo Boqortooyada Ingiriiska. Qalabkan ayaa fure u noqon doona fahamka dhabta ah ee sababta keentay shilka diyaaradda, waxaana la filayaa in natiijadiisu ay wax badan iftiimin doonto. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Donald Trump ayaa gaadhay Boqortooyada Sacuudi Carabiya
May 13, 2025 2088
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 5/2017 (ENA): Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa booqasho diblomaasiyadeed oo ballaaran ku tegay Boqortooyada Sacuudi Carabiya, taasoo ah safarkiisii ugu horreeyay ee caalami ah tan iyo markii uu markale xilka qabtay. Donald Trump wuxuu booqashadiisa afar maalmood ah ku tegi doonaa Sacuudi Carabiya, Qatar iyo Imaaraadka Carabta, isagoo rajeynaya in safarkani uu horseedi doono maalgashi cusub oo weyn oo uu Mareykanka ka helo. BBC ayaa ku warrantay in Trump uu jebiyay dhaqankii hore ee madaxda Mareykanka ay marka ay xilka qabtaan ugu horreyn u safri jireen dalal ay kamid yihiin Ingiriiska, Kanada iyo Meksiko, isagoo doortay inuu safarkiisii ugu horreeyay ee dibloomaasiyadeed ku tago Sacuudi Carabiya.
Faalooyin
Guulaha cajiibka ah ee Itoobiya ka gaartay horumarinta dalxiiska ayaa tusaale u ah dalalka kale ee Afrika.
Feb 20, 2026 66
Addis Ababa; Cirir 13/2018 (ENA): Danjire Mariyam Lesiyan, Madaxweynaha Guddiga Dalxiiska ee Pan African, ayaa sheegtay in guulaha la taaban karo ee Itoobiya ka gaartay horumarinta dalxiiska ay yihiin tusaale u ah dalalka Afrika. Wareysi ay la yeelatay ENA, Danjire Mariyam waxay ku ammaantay kheyraadka dabiiciga iyo dhaqanka Itoobiya, iyadoo sheegtay in Itoobiya ay tahay dhul iyo waddan ay asal ahaan ka soo jeedaan banii adamka dhammaan. Waxay sidoo kale xustay inay tahay wax cajiib ah in Itoobiyaanku ay awood u yeesheen inay ilaaliyaan dhaqankooda qadiimiga ah oo ay u gudbiyaan jiilalka danbe. Waxay sheegtay in dadaallada dalka ee lagu ilaalinayo dhaqanka, oo ay ku jiraan dharka dhaqanka ee quruxda badan, caraf udgoonka bunka ee gaarka ah, iyo muusikada dhaqameed, ay ka dhigeen meel ay jecel yihiin dalxiisayaasha caalamiga ah. Waxay sharraxday in adeegga hufan ee la isku halleyn karo ee shirkadda diyaaradaha uu abuuray jawi raaxo leh oo dalxiisayaashu ay ku imaan karaan oo ay ku wareegi karaan dalka iyagoon wax dhib ah qabin. Waxay sidoo kale tilmaantay in loo baahan yahay iskaashi iyo siyaasado aan xuduud lahayn si looga faa'iidaysto awoodda qaaradda ee dalxiiska, waxayna ugu baaqday hoggaamiyeyaasha Afrika inay qaadaan xayiraadaha fiisaha ee Afrikaanka. Waxay tilmaantay in la dedejiyo dhismaha tareenada iyo kaabayaasha gaadiidka xawaaraha sare leh ee u dhexeeya waddamada qaaradda. Waxay xustay in hawlaha dalxiiska ee u dhexeeya waddamada Afrika ay yihiin aasaaska guusha dalxiiska caalamiga ah iyo in Afrika ay kordhiso saamiga ay ku leedahay khariidadda dalxiiska adduunka. Waxay sidoo kale xustay in waddamada Afrika ay tahay inay wax ka bartaan khibradaha horumarinta dalxiiska ee Itoobiya.
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4615
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Falanqayn
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa:
Feb 12, 2026 125
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa: 👉 Itoobiya waxay sii waddaa inay xoojiso qaabka ay ku dayato ee Pan-Africanism, ma aha oo kaliya waagii hore laakiin sidoo kale mustaqbalka, iyadoo had iyo jeer soo bandhigaysa waxyaabo cusub Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee la qabto sannad kasta. 👉 Itoobiya waxay dhammaystirtay diyaar garowgeeda martigelinta Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika, kaas oo muujinaya midnimada qaaradda iyo Pan-Africanism, iyo sidoo kale Shir-madaxeedka taariikhiga ah ee Afrika iyo Talyaaniga oo la isku barbar dhigi doono. 👉 Laga bilaabo yakaatiiti 6 ilaa 8, dalkeennu wuxuu martigelin doonaa laba shir-madaxeed oo waaweyn. Kan koowaad waa Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga oo la qaban doono Yakaatiit 6, 2018; kan labaadna waa Shir-madaxeedka 39-aad ee Hoggaamiyeyaasha Afrika. 👉 Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee sanadkan waxaa lagu qaban doonaa mowduuca ah; "Hubinta biyo waara iyo nadaafad ammaan ah si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063". Mawduucani wuxuu ka tarjumayaa sida Afrika uga go'an tahay horumar waara; wuxuu tilmaamayaa inay hore u socoto iyadoo leh aragti dheer si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063. Arrintan awgeed, dalkeennu wuxuu leeyahay waayo-aragnimo badan oo uu siin karo Afrikaanka. Dalkeenna Itoobiya: • Toddobadii sano ee la soo dhaafay, waxaan awoodnay inaan kordhinno daboolkeenna kaymaha laga bilaabo 17 boqolkiiba ilaa 23 boqolkiiba annagoo beerayna geedo lagu qiyaasay 50 bilyan oo geed, taasoo muujinaysa sida aan uga go'annahay horumarinta waara. • Iyada oo adeegsanaysa fursadaha tamarta la cusboonaysiin karo sida biyaha, dabaysha iyo qorraxda, oo ay ku jiraan Biyo-xidheenka Weyn ee dib ucurashada Itoobiya, waxay awood u yeelatay inay kordhiso baahiyaheeda tamarta iyo sidoo kale inay u adeegto deriskeeda. Waxay sidoo kale muujisay sida ay uga go'an tahay tamarta la cusboonaysiin karo iyadoo mamnuucday baabuurta shidaalka ku shaqeeya. • Dadaallada lagu doonayo in magaalooyinka laga dhigo kuwo nadiif ah oo qurux badan iyo in la abuuro magaalooyin firfircoon oo kandiif ah wasakhowga deegaanka oo yaraaday iyada oo loo marayo horumarinta marinnada magaalooyinka iyo horumarinta wabiyada ayaa ka bilaabmay caasimadeenna waxayna ka socdaan magaalooyin badan oo dalkeenna ah. • Waxay xaqiijisay ballanqaadkeeda ku aaddan horumarinta waara iyo ilaalinta deegaanka iyadoo mamnuucday bacaha balaastikada ah ee hal mar la isticmaalo si loo abuuro jawi aan balaastig lahayn. • Waxay sidoo kale si joogto ah u qaadaysaa tallaabooyin dhammaystiran si ay kheyraadkeeda biyaha ugu isticmaasho si hufan oo wax ku ool ah. ENA Digital Media Pages 👉 https://linktr.ee/ENADIgital
Itoobiya waa aasaasihii ururrada caalamiga ah iyo hay’adaha diblomaasiyada ee dhinacyada badan leh – Madaxweyne Sahlework Zewde
Jan 12, 2024 4214
Addis Ababa; Tir 3/2016 (ENA): Itoobiya waxay kamid tahay waddan saxiixay heshisy iyo axdiyo badan oo diblomaasiyadeed oo dhinacyo badan leh, aasaasaha hay'adaha iyo hay'adaha caalamiga ah. “Diblamaasiyadayada waa Danteena Qaran” waa halkudhig logumagac daray munaasibada todobaadka ee Deblomaasyada dalka . Laga soo bilaabo caasimada Afrika ilaa heer caalami, waxaa si habsami leh uga socda barnaamijka furitaanka todobaadka dublamaasiyada Itoobiya. Ugu horeyn waxa ka hadashay furitaanka munaasibada Madaxweyne Sahlework Zewde oo sheegtay in diblumaasiyadda Itoobiya ay soo martay marxalado kala duwan. Waxa kale oo ay sheegtay in Itoobiya ay leedahay taariikh dheer oo dastuuri ah, isla markaana ay xornimadeeda ilaalinaysay qarniyo badan, isla markaana ay tahay aasaasaha hay’ado iyo ururo badan oo caalami ah. Waxna ay tilmaamay in siyaasadda arrimaha dibadda ee dalalku ay tahay mid loga danleyah in lagu muujiyo dadalka u dalku somaray , waxayna sheegay in carwo bandhiggaka dublamaasiyadeed uu muujinayo sida ay Itoobiya u faca weyn tahay. Madax wayne Slwarqi Zade sheegay in madaxda iyo dublamaasiyiinta ay dadaal dheer u galeen sidii loo ilaalin lahaa danta qaranka Itoobiya iyo sharafta qaranka. Waxa ay intaa kusodartay in guulo dublamaasiyadeed oo ay Itoobiya ka faa’iidaysteen sannadihii la soo dhaafay, wuxuuna sheegay in si bari wanaag loo sameeyo ay tahay in la iska kaashado sidii loo xallin lahaa dhibaatooyinka nala soo wajahay. Sida uu sheegay ra’iisul wasaare ku xigeenka ahna wasiirka arrimaha dibadda mudane Demeke Mekonon, bandhiggan dublamaasiyadeed waxaa loogu talagalay in lagu xuso taariikhda diblumaasiyadeed ee Itoobiya, lagana sheekeeyo waxa hadda jira, laguna tilmaamo jihada mustaqbalka. Wuxuu sheegay in taariikhda dheer ee diblumaasiyadda Itoobiya ay muhiim u tahay in la ilaaliyo danaha qarankeena. Wuxuu sheegay in sida aan taariikhda ka baranay ay jiraan waxyaabo dalkeena ka jira oo aan si wanaagsan aan u ilaashano. Mudane Demeke ayaa sheegay in Itoobiya ay tahay dal awood leh oo shacab ay kunoolyihin leh, wuxuuna sheegay in midnimadeena gudaha ay tahay inaynu sii xoojino ugan hortagno cadaadiska caalamiga ah.
Warbixino Gaar Ah
Guusha Adhwa: Guushii Madax-bannaanida iyo Xoriyadda
Feb 26, 2026 65
Dagaalkii Adhwa, oo dhacay Cirir 23, 1888 T.I, wuxuu u taagan yahay astaan muhiim u ah taariikhda adduunka. Ma ahayn iska hor imaad ciidan oo u dhexeeyay Boqortooyadii Itoobiya iyo Boqortooyada Talyaaniga; waxay ahayd weerar kama dambays ah oo ka dhan ah mowjadaha xilligaas ee gumeysiga Yurub intii lagu jiray Guumeysiga Afrika. Iyadoo xaqiijinaysa guul muhiim ah, Itoobiya waxay ilaashatay madaxbannaanideeda waxayna dib u habaysay muuqaalka juqraafiyeed ee qarnigii 19-aad. ● Jabhad Midaysan Khilaafka ugu weyn ee sababay colaadda wuxuu ahaa Heshiiskii Wujaale. Talyaanigu wuxuu isku dayay inuu isticmaalo kala duwanaansho luqadeed oo ku jira heshiiskaas si uu u sheegto Itoobiya inay tahay maxmiyad. Markii Boqor Menelik II iyo Boqorad Taytu Betul ay ogaadeen khiyaanada, ma aysan mudaaharaadin oo keliya - waxay abaabuleen ciidankooda. Guushu waxay ahayd taariikh midnimo qaran. Boqor Menelik II wuxuu ku guuleystay inuu soo ururiyo ciidan kala duwan oo ka badan 100,000 oo askari oo ka kala yimid qowmiyado iyo deegaanno kala duwan. Go'aankan wadajirka ah wuxuu noqday mid ka sarreeya ciidamada Talyaaniga, kuwaas oo ay caqabad ku ahaayeen khariidado duugoobay, isgaarsiin xumo, iyo qiimeyn la'aan qoto dheer oo istiraatiijiyadeed. ● Raadka Guusha Adhwa Jabkii awoodaha Yurub ay kala kulmeen qaran Afrikaan ah ayaa argagax geliyay gumeysiga. Waxay bixisay qorshe iska caabin ah waxayna noqotay iftiin rajo u ah seddexdan arrimo: Midnimo-Afrikaannimo (Pan-Africanism): Adhwa waxay Itoobiya ka dhigtay astaanta adkeysiga dadka madow. Diblomaasiyadda: Talyaaniga waxaa lagu qasbay inuu saxiixo Heshiiskii Addis Ababa, isagoo aqoonsaday madaxbannaanida buuxda ee Itoobiya. Dabar-goynta gumeysiga: Waxay dhiirrigelisay dhaqdhaqaaqyadii madaxbannaanida ee dambe ee qaaradda iyo qurbaha. Ugu dambeyntii, Guusha Adhwa waxay markhaati u tahay awoodda midnimada ee ka sarreysa kala qaybsanaanta; Waxay weli tahay sharaf weyn, taasoo caddeynaysa in madaxbannaanida aan si dhayal ah loo helin balse loo baahan yahay in la difaacdo. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA #GuushaAdhwa
Abuuritaanka Iskaashi Siman: Wajjiga Cusub ee Iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga
Dec 30, 2025 383
Xiriirka Afrika iyo Talyaaniga wuxuu bilaabmay dabayaaqdii qarnigii 19-aad. Heshiisyada nabadda ee uu Talyaanigu saxiixay 1947-kii waxay soo afjareen xukkunkii gumeysiga iyo awoodda siyaasadeed ee hal hay'ad. Kadib gumeysiga, xiriirka Talyaaniga iyo Afrika wuxuu ka wareegay xiriir laba geesood ah una wareegay iskaashi dhaqaale. Waxay ahayd xilli ay Afrikaanku si isa soo taraysa u sheegeen madax-bannaanidooda, Talyaaniguna uu dib u cusbooneysiiyay iskaashigiisii Afrika. Ka dib gumeysiga, iskaashiga Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ku koobnaa dhinaca dhaqanka. Iskaashiga ganacsiga iyo farsamada ayaa xaddidanaa. Tan iyo horraantii 1990-meeyadii, iskaashiga istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga ayaa koray. Kordhinta howlgallada diblomaasiyadeed iyo xafiisyada ganacsiga, iyo sidoo kale ballaarinta iskaashiga dhaqaale, waxay ahayd muujinta iskaashigan. Iskaashiga casriga ah ee Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ka gudbay gargaar una gudbay horumar wadaag ah. Diblomaasiyadda dhaqaale waxay xoojisay iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga ee labada dhinac. Iskaashiga horumarinta ayaa ka gudbay gargaarka una gudbay horumarinta. Marka laga eego amniga, maaraynta socdaalka iyo la dagaallanka argagixisada ayaa sidoo kale ah tusaalooyin iskaashi. Siyaasadda arrimaha dibadda ee Talyaaniga, iyadoo aqoonsanaysa caqabadaha soo maray Afrika iyo Talyaaniga, waxay diiradda saartay ilaalinta danaha guud ee labada dhinac. Dukumentiga siyaasadda ayaa xoogga saaraya muhiimadda saaxiibtinimo ee Afrika, kaas oo ku salaysan fikradda "diblomaasiyadda ku salaysan qiimaha iyo sharafta". Shirka Talyaaniga iyo Afrika, oo lagu qabtay Room sanadka 2024 T.Y, waa mid ka mid ah madalada ugu muhiimsan muddooyinkii ugu dambeeyay. Waxaa ka soo qayb galay wakiillo ka socda 45 waddan oo Afrikaan ah, hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika iyo Midowga Yurub, hay'adaha caalamiga ah iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Shirka waxaa la qabtay intii uu Talyaaniga ahaa madaxweynaha Kooxda Toddobada, xoojinta ka-qaybgalka Talyaaniga ee Afrikana waxay noqotay diiradda ugu weyn ee siyaasadeeda arrimaha dibadda. Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni ayaa shirka ku tilmaamtay aragti cusub oo ku saabsan iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga, iskaashi u dhexeeya dadka siman. R/W Meloni waxay sheegtay in xilligii caawimaadda iyo gargaarka ay dhammaatay oo uu soo ifbaxayo xilli cusub oo iskaashi ah, oo ku salaysan horumarinta wadaagga ah iyo danaha la wadaago. Moussa Faki Mahamat, oo markaas ahaa Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, ayaa soo dhaweeyay isbeddelka siyaasadeed ee cusub ee Talyaaniga, isagoo sheegay in Afrika ay u baahan tahay wax ka badan ereyo: iskaashi dhab ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in isbeddelka siyaasadeed uu diiradda saaro abuurista adduun caddaalad iyo sinnaan leh. Talyaanigu waa inuu ballanqaadyadiisa u rogaa ficillo, ayuu yiri Mahamat. Mid ka mid ah hindisayaasha muhiimka ah ee lagu soo bandhigay shir-madaxeedka ayaa ahaa Qorshaha Mattei. Qorshaha Mattei, oo uu daah-furtay Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni, wuxuu higsanayaa inuu xoojiyo iskaashiga dhaqaale iyo horumarineed ee Talyaaniga uu la leeyahay Afrika. Qaab-dhismeedka istaraatiijiyadeed ee 5.5 bilyan oo Yuuro ayaa loogu magac daray Enrico Mattei, aasaasihii shirkadda saliidda iyo gaaska qaranka ee Talyaaniga. Qorshaha ayaa la sheegay inuu mudnaanta siinayso iskaashiga dhaqaale ee muddada dheer la leh Afrika halkii ay ka ahaan lahayd gargaarka muddada gaaban. Ujeeddooyinka ugu waaweyn ee qorshaha ayaa ah in la taageero kobaca dhaqaalaha Afrika, la abuuro shaqooyin, la dhiirrigeliyo Afrika sidii shirkad tamarta u iibisa Yurub, wax ka qabashada caqabadaha dhaqaale ee Afrika iyo joojinta socdaalka aan caadiga ahayn, iyo in la kobciyo dhaqanka faa'iidada iyo iskaashiga labada dhinac ah oo ka baxsan samafalka. Qorshaha Matei ee afarta sano ah waxaa si wanaagsan u arkay Afrikaanka, waxaana la ogaaday in loo baahan yahay ballanqaad siyaasadeed oo xooggan si qorshaha loogu beddelo natiijooyin la taaban karo. Xogaha rasmiga ah ayaa muujinaya in ganacsiga u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga uu gaaray 59.5 bilyan oo Yuuro sannadkii 2023 T.Y, taasna waxay tilmaamaysaa in Ganacsigu si joogto ah u kobcayo. Dalalka Afrika waxay inta badan u dhoofiyaan gaaska dabiiciga ah, saliidda cayriin, birta, iyo agabyada wax soo saarka warshadaha Talyaaniga. Mashiinnada iyo qalabka warshadaha, alaabada warsahdahaha iyo kuwa la soo saaray, iyo qalabka korontada ayaa ka mid ah agabyada ugu badan uu Talyaaniga u dhoofiyo Afrika. Marka laga hadlayo ganacsiga guud, Talyaanigu wuxuu leeyahay saamiga ugu badan ee wadarta guud. Ganacsiga, maalgashiga, kheyraadka dabiiciga ah, tamarta, kaabayaasha dhaqaalaha, gaadiidka, waxbarashada, cilmi-baarista, caafimaadka, tignoolajiyada, maaraynta socdaalka, amniga iyo maamulka ayaa ka mid ah waaxyada uu iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga u badan yahay. Shirka 2026 ee Afrika iyo Talyaaniga ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa bartamaha cirir 2018 T.I. Addis Ababa waa xarunta Midowga Afrika iyo caasimadda qaaradda. Tani waxay ka dhigaysaa shir madaxeedka mid muhiim u ah Afrika. Itoobiya waxay taariikh ahaan door hoggaamineed ka ciyaartay siyaasadda Afrikaanka. Hadda waxay martigelinaysaa dhowr dhacdo oo heer goboleed, qaaradeed iyo caalami ah. Waxaa la filayaa inay sii xoojiso iskaashiga labada dhinac. Hirgelinta Qorshaha Mattei, iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga, kordhinta saamaynta Afrika, qaadashada mowqif adag oo ku saabsan arrimaha xasaasiga ah oo ay ku jiraan socdaalka, iyo saxiixidda heshiisyada iskaashiga iyo isfahamka ayaa ah natiijooyinka Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga. Shirka Afrika iyo Talyaaniga ayaa la filayaa inuu furo bog cusub oo iskaashi ah oo u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga, iyadoo lagu dhisayo xiriirkii taariikhiga ahaa ee hore, iskaashiga dhaqaale ee sii kordhaya iyo ballanqaadka wax ka qabashada caqabadaha guud. Shirka, oo lagu qabtay Addis Ababa, oo ah xarunta diblomaasiyadda Afrika, waa fursad wanaagsan oo lagu abuuri karo iskaashi ay hoggaaminayaan Afrika iyo kordhinta ka qaybgalka Afrika.
Madasha Ganacsiga Afrika ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa.
Dec 30, 2025 432
Addis Ababa; Xoorreey 21/2018 (ENA):- Madasha Ganacsiga Afrika markeedi 9-aad ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa Cirir 9 iyo 10, 2018 T.I. Guddiga Dhaqaalaha Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA), oo kaashanaya Guddiga Midowga Afrika iyo daneeyayaasha kale, ayaa qabanqaabinaya madasha. Madashu waxa ay ka garab socon doontaa Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika oo ka dhici doona Addis Ababa bisha Cirir. "Maalgelinta Mustaqbalka Afrika; Shaqooyinka iyo Hal-abuurka lagu keenayo Isbeddel Waara" waa dulucda madasha. Madasha Ganacsiga Afrika waa madal qaaradeed oo heer sare ah oo sannadle ah oo diiradda saarta horumarinta iyo kobaca dhaqaalaha Afrika, sida laga soo xigtay xogta ay heshay ENA. Madashu waxay isu keentaa hoggaamiyeyaasha Afrika, maalgashadayaasha, jilayaasha waaxda gaarka loo leeyahay iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Madashu waxay ka wada hadli doontaa siyaabaha loo kordhin karo iskaashiga iyo maalgashiga, gaar ahaan iyada oo loo marayo iskaashiga dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo ballaarinta fursadaha maalgelinta. Fursadaha shaqo, dhisidda nidaam hal-abuur oo ku habboon qaaradda iyo furitaanka kartida hal-abuurka Afrika ayaa ka mid noqon doona ajendaha looga hadlayo madasha. Waxaa fiiro gaar ah loo yeelan doonaa warshadaha dhijitaalka ah, shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah, iyo qaybta hal-abuurka Afrika ee sii kordheysa. Hindise-sharciyeedyo iyo qaab-dhismeedyo kala duwan ayaa lagu soo bandhigi doonaa madasha. Qaab-dhismeedka Awood-siinta iyo Isbeddelka Dhalinyarada Afrika, kaas oo isku xira hal-abuurka dhalinyarada iyo helitaanka maaliyadda, ayaa la bilaabi doonaa. Nidaamka ay samaysay ICA ee la socodka hirgelinta ballanqaadyada maalgelinta dadweynaha iyo kuwa gaarka loo leeyahay ayaa sidoo kale lagu bilaabi doonaa oo lagu hirgelin doonaa madasha. Madashan oo socon doonta laba maalmood waxay ka koobnaan doontaa madasha hoggaamiyeyaasha Afrika iyo doodo ay yeelan doonaan khubaradu. Waxaa sidoo kale la qaban doonaa madal la isugu xirayo shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah iyo hal-abuurayaasha iyo maalgashadayaasha. Munaasabadda waxaa sidoo kale la filayaa inay gacan ka geysato isu beddelka ballanqaadyada mashaariic dhaqaale oo la taaban karo. Madasha Ganacsiga Afrika waxay door istaraatiijiyadeed ka ciyaareysaa gaaritaanka Yoolalka Horumarinta Waarta iyo Ajandaha 2063, sida lagu sheegay warbixinta.
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay
Dec 2, 2025 478
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay dalkeenu wuxuu gaaray guul diblomaasiyadeed oo weyn isagoo ka qaybgalay shirkii ugu horreeyay ee G20 oo ay martigelisay Koonfur Afrika. Ka qaybgalka Ra'iisul Wasaaraha ee shirka ayaa u adeegay kor u qaadista danaha qaranka Itoobiya iyo xoojinta codka wadajirka ah ee Afrika. Tani waxay xaqiijinaysaa saameynta sii kordheysa ee qaaradda ee arrimaha caalamiga ah. Mashruuca Horumarinta Waraabka iyo Hawlaha Horumarinta Dalxiiska Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa dib u eegay horumarka Mashruuca Horumarinta Waraabka Megech intii uu booqanayay magaalada Gondar ee deegaanka Amxaarada. Mashruucu wuxuu daboolayaa dhul dhan 870 hektar waxaana la filayaa inuu waraabiyo 17,000 hektar oo dhul ah. Guud ahaan, Biyo-xireenka Megech, marka la dhammeeyo, wuxuu si weyn u kordhin doonaa wax soo saarka beeraha ee deegaanka. Ra'iisul Wasaare Abiy, isagoo sii wada booqashadiisa magaalada Gondhar, wuxuu furay qasriga Fasil Gibi oo la dayactiray iyadoo ay weheliso Marwada Koowaad ee Zinash Tayachew iyo mas'uuliyiin sare oo dowladda ka tirsan. Shaqada dayactirka ballaaran ee laga sameeyay goobta ayaa neef cusub ku abuurtay goobta dhaxalka iyadoo la ilaalinayo taariikhdeeda jirta iyo hagaajinta quruxdeeda iyo helitaankeeda. Shaqada dayactirka waxaa ka mid ahaa dayactirka qaab-dhismeedka dhismaha ee qasriga, hagaajinta waddooyinka lugta, iyo soo celinta dhismayaasha muhiimka ah iyadoo la adeegsanayo agab dhaqameed sida geed kedar ah iyo wattle si loo ilaaliyo muuqaalka iyo dareenka gaarka ah ee goobta. Xarumaha booqdayaasha ayaa sidoo kale si weyn loo casriyeeyay. Xarun dalxiis oo cusub ayaa sidoo kale la furay. Musqulo casri ah, nalalka la hagaajiyay iyo nidaamyada amniga ayaa sidoo kale la rakibay. Qasriyada imbraadoor Fasil, imbraadoor Yohannes I iyo imbraadoor Iyasu I si taxaddar leh ayaa loo dayactiray, iyo sidoo kale buundooyinka, musqulaha, albaabada taariikhiga ah, iwm. Intaa waxaa dheer, in ka badan 40,000 oo mitir oo laba jibbaaran oo shaqo dhul-beereed ah ayaa la sameeyay. Tani waxay abuurtay jawi soo jiidasho leh oo loogu talagalay booqdayaasha. Shaqada dayactirka oo dhan waxay qaadatay wax ka yar hal sano waxaana loo sameeyay si loo ilaaliyo goobtan taariikhiga ah iyo dhaqanka ee cajiibka ah muddada dheer. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale bilaabay doonta Gorgora Tananesh II. Iyada oo qaadi karta in ka badan 180 rakaab ah, Tananesh waxay safarka Gorgora Eco Lodge ka dhigaysaa mid ku habboon dalxiiska, madadaalada iyo sahaminta deegaanka dabiiciga ah ee cajiibka ah ee Harada Tana. Sidoo kale, intii uu ku sugnaa magaalada Bahir Dar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar iyo shaqooyinka socda si magaalada looga dhigo mid ku habboon waaxda dalxiiska. Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa sidoo kale arkay in Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar loo casriyeynayo heerarka uu dejiyay Xiriirka Kubadda Cagta Afrika (CAF). Garoonka wuxuu qaadi karaa 52,000 oo daawadayaal ah, rakibidda kuraasta iyo cawskana waa la dhammeeyay. Shaqooyinka kale ee kaabayaasha dhaqaalaha ee garoonka, oo ay ku jiraan nalalka, ayaa sidoo kale si degdeg ah loo fulinayaa. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Fele Gion Resort, kaas oo lagu dhisayo saldhigga Gorgora Eco Resort ee xeebta Harada Tana ee Bahir Dar; wuxuu xilligaas sheegay in goobta dalxiiska aysan kaliya kicin doonin dalxiiska magaalada laakiin sidoo kale ay abuuri doonto fursado shaqo oo loogu talagalay dhalinyaro badan. Dhanka kale, isla bishaas, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu booqday magaalada Misi, oo ah xarunta Maamulka Aagga Qowmiyadaha Oromada ee Deegaanka Amxaarada. Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada magaalada ee ka socota ay marayso marxalad hore, laakiin waddada baaskiillada ee 1.3-kiiloomitir iyo marinnada lugeynaya waa kuwo lagu ammaano. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada ay muujinayso in fikradda ah in la casriyeeyo goobaha dadweynaha laga hirgelinayo dhammaan heerarka kala duwan ee Itoobiya. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale booqday Warshadda Horumarinta Beeraha ee Isku-dhafan ee Elfora Agro-Industry, taas oo gacan ka geysanaysa horumarka waara ee magaalada. Waxsoosaarka Itoobiya iyada oo loo marayo Sirdoonka Macmalka ah (AI) Ka dib markii la raray Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya (EAI), Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (PhD) ayaa booqday xarunta wuxuuna arkay hawlaheeda. Intii uu ku guda jiray booqashadiisa, wuxuu sheegay in sannad gudaheed, uu awooday inuu u abuuro jawi aad u raaxo leh shaqaalihiisa isagoo muujinaya isbeddello dhisme oo cajiib ah iyo farshaxan casri ah oo goobta shaqada ah. Hay'addu waxay fulinaysaa kaalinteeda hoggaamineed ee qaybaha caafimaadka, beeraha, iyo adeegga shantii sano ee la soo dhaafay, waxayna horumarinaysaa awooddeeda ku aaddan xisaabinta daruuraha, xogta waaweyn, macdan qodista xogta, robotics-ka, iyo teknoolojiyadaha is-dhexgalka. Ra'iisul Wasaaraha ayaa sheegay in Xarunta Bilaabidda Sirdoonka Macmalka ah ee dhawaan la bilaabay ay siin doonto muwaadiniinta fursad ay fikrad ku yimaadaan, ku abuuraan tusaalooyin, ku celceliyaan, oo ay kula xiriiraan maalgashadayaasha shirkadaha gaarka loo leeyahay; wuxuu tilmaamay in 200 oo abuureyaal fikradeed ay ka faa'iideysteen fursaddan ilaa hadda. Isla bishaas, Golaha Wasiirrada, ka dib dood ballaaran, waxay si wadajir ah u go'aansadeen in la hirgeliyo Istaraatiijiyadda Itoobiya ee Dijitaalka ah 2030 laga bilaabo taariikhda ay ansixisay Golaha. Shirkii G20 Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) wuxuu si guul leh u raacay ballanqaadyo diblomaasiyadeed oo laba geesood ah iyo kuwo dhinacyo badan leh oo xaqiijinaya danaha istaraatiijiyadeed ee Itoobiya ee Shirkii G20 ee ay martigelisay Koonfur Afrika. Ra'iisul Wasaaraha ayaa la kulmay Madaxweynaha dalka martida loo yahay, siyril Ramafosa, habeenka shir-madaxeedka. Sidoo kale, intii uu socday shirka, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu kala hadlay Agaasimaha Guud ee IMF Kristalina Georgieva isbeddellada dhaqaale ee adduunka, dib-u-habaynta dhaqaalaha ee Itoobiya, iyo fursadaha lagu xoojinayo iskaashiga si loo taageero kobaca waara oo loo dhan yahay. Wuxuu sidoo kale la kulmay Madaxweynaha cusub ee Bangiga Horumarinta Afrika, Dr. Cidi Cuud Tah, si uu ugala hadlo doorka muhiimka ah ee Bangiga uu ku leeyahay horumarinta kobaca loo dhan yahay ee Afrika oo dhan. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu la kulmay hoggaamiyeyaal dhowr ah oo ku sugnaa shirka si ay uga wada hadlaan iskaashiga labada dhinac iyo kan istaraatiijiyadeed, oo ay ku jiraan Amiirka Dhaxalka ah ee Abu Dhabi, Madaxweynaha Turkiga, Madaxweynaha Finland, Madaxweynaha Faransiiska, iyo Ra'iisul Wasaaraha Jarmalka. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Norway, iyo sidoo kale hoggaamiyeyaasha Hindiya, Vietnam, Kuuriyada Koonfureed, iyo Australia. Wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Boqortooyada Ingiriiska, Madaxweynaha Brazil, Ra'iisul Wasaaraha Netherlands, Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga, iyo Madaxweyne Ku-xigeenka Indonesia. Wadahadalladooda waxaa ka mid ahaa iskaashiga ilaalinta cimilada, casriyeynta beeraha iyadoo diiradda la saarayo ganacsiga iyo madaxbannaanida cuntada oo ah mudnaanta koowaad, iyo horumarinta dhaqaalaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha. Ra'iisul Wasaare Abiy: Intii uu socday Shirkii G20, wuxuu kala hadlay Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres siyaabaha loo xoojin karo danaha caalamiga ah iyo xoojinta danaha la wadaago sida ficilka cimilada, nabadda iyo amniga, iyo horumarka waara. Waxay sidoo kale ka wada hadleen taageerada ay Itoobiya siin karto maadaama ay tahay dalka martigelinaya COP32. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in la sii xoojiyo iskaashiga dhinacyo kala duwan la yeeshaan Madaxweynaha Golaha Yurub Antonio Costa si loo xoojiyo xiriirka Itoobiya iyo Midowga Yurub. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Isla kulanka labada dhinac, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Madaxweynaha CAF Dr. Patrice Motsepe iyo Madaxweynaha Bangiga Adduunka Ajayi Banga. Wadahadal Diblomaasiyadeed oo lala yeeshay Hoggaamiyeyaasha Malaysia iyo Singapore Bishii Nofeembar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu martigeliyay Ra'iisul Wasaaraha Malaysia Dato' Seri Anwar bin Ibrahim iyo Ra'iisul Wasaaraha Singapore Lawrence Wong oo ku sugan Qasriga Qaranka. Labada booqasho waxaa ka mid ahaa xaflad geed beeris ah, booqashooyin lagu tagay Matxafka Qasriga, iyo wadahadallo laba geesood ah. Itoobiya iyo Singapore waxay saxiixeen heshiisyo ku saabsan tababarka xirfadaha iyo ganacsiga kaarboonka. Sidoo kale, Itoobiya iyo Malaysia waxay saxiixeen dukumentiyo ku saabsan dalxiiska, caafimaadka, adeegyada gaadiidka cirka, iyo iskaashiga magaalooyinka. Booqashooyinkan waxay iftiimiyeen iskaashiga sii kordhaya ee Koonfur-bari Aasiya. Xulashada Itoobiya ee COP 32 Ka dib magacaabista Dr. Gideon Timothy, Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, oo ah Madaxweynaha COP 32; Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa ka qayb galay kulan ay yeesheen Guddiga Isku-dubaridka Qaranka si loo isku dubbarido hawlaha muhiimka ah ee diyaarinta. Kulanka ayaa muujiyay sida ay dawladdu uga go'an tahay inay hubiso in Itoobiya ay martigeliso COP 32 isla markaana ay qabato shir loo dhan yahay oo si wanaagsan loo diyaariyay. Guud ahaan, bilihii Dirir iyo Gudba 2018 T.I, hoggaanka Ra'iisul Wasaare Abiy ee ku aaddan kor u qaadista mashaariicda waraabka, horumarinta dalxiiska, iyo isticmaalka Garaadka macmalka ah ee Itoobiya, iyo sidoo kale kor u qaadista diblomaasiyadda dalka, ayaa ahaa mid miro dhal ah. Dabayaaqadii bisha, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu la kulmay Jeneraal Dougvin R. M. Anderson, oo ah Taliyaha Taliska Mareykanka ee Afrika, si uu uga wada hadlo arrimaha amniga gobolka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7370
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 5072
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4990
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4892
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4615
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7370
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 5072
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4990
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4892
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
Geedigga Guusha Itoobiya…
Feb 26, 2026 86
Diyaarinta: Muuse Malasa Turjumida: Cabdifataax Cabdiraxmaan Guulaha ay Itoobiya ka diiwaangelinayso qaybaha kala duwan ayaa lagu soo qaadanayaa tusaale ahaan fagaarayaasha caalamka. Itoobiya shanta tiir ee ugu waaweyn dhaqaalaheeda, ayaa kala ah beeraha, warshadaha, macdanta, dalxiiska iyo tiknoolajiyadda, iyadoo ka diiwaangelinaysa horumarro la taaban karo. Waxaan faahfaahin doonaa soona bandhigaynaa guulaha laga gaaray qaybahaas. Guusha Wax-soo-saarka Qamadiga Itoobiya dhinaca beeraha, gaar ahaan barnaamijka “Dalag iyo Daryeel” iyo horumarinta qamadiga, waxay ka gaartay guulo wax-soo-saar oo heer sare ah. Sida ay xoguhu muujinayaan, hore dalka wuxuu ku bixin jiray lacag qalaad oo badan si uu qamadi uga soo dejiyo dibadda. Si kastaba ha ahaatee, wixii ka dambeeyay isbeddelkii, gaar ahaan wqxaa diiradda la saaray horumarinta qamadiga, adeegsiga casriyaynta beeraha iyadoo suurta gelisay in wax-soo-saarka si weyn loo kordhiyo. Taas awgeed, marka laga reebo daboolidda baahida gudaha, dalka wuxuu hadda billaabay inuu qamadi u suuq geeyo dibadda. Guushan wax-soo-saarka ayaa sidoo kale aqoonsi ka heshay hay’ado caalami ah. Kordhinta wax-soo-saarka qamadiga waxaa sabab u ah adeegsiga nidaamyada waraabka casriga ah, habka Beerashada Kooxda, farsamooyinka casriyaynta beeraha iyo hindisayaasha beeraha ee kala duwan. Iyadoo arrintan laga duulayo, Komishaneerka Komishinka Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluuga ah iyo Deegaanka ee Midowga Afrika, Mooses Filakati, ayaa sheegay in wax-soo-saarka qamadiga Itoobiya uu tusaale u yahay Afrika. Wuxuu xusay in isbeddelka degdegga ah ee ay Itoobiya ku gaartay horumarinta qamadiga muddo gaaban uu abuuray dhiirrigelin balaadhan. Iyadoo laga duulayo waxqabadka Itoobiya, waxaa sidoo kale lagu taliyay in dalalka Afrika ay ku daydaan oo hirgeliyaan khibraddaas. Sidoo kale, sanadkii 2016 T.I., Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa la guddoonsiiyay billadd sharafta ay bixiso hay'adda FAO ee Beeraha iyo Cuntada ee QM. Abaalmarintan waxaa lagu maamuusay dadaalka uu muujiyay dhanka sugnaanta cuntada iyo hubinta helitaanka cunto ku filan, iyo sidoo kale xalalka hal-abuurka leh ee laga gaaray isku filnaanshaha qamadiga, inkastoo ay jireen duruufo deegaan oo adag, degdeg ah oo isbeddelaya. Guusha wax-soo-saarka qamadiga Itoobiya waa muujinta kacaan beereed, iyadoo bartilmaameedku yahay isku filnaansho iyo in dalku uu noqdo mid wax ku biiriya Afrika. Guulaha Diblomaasiyadda Itoobiya, ayaa ka soo muuqata doorka dhismaha nabadda, xalinta khilaafaadka iyo iskaashiga caalamiga ah, waxay muujineysaa horumar muuqda oo dhinaca diblomaasiyadda ah. Dalka Itoobiya ayaa dhawaanahan si aad ah looga arkaa madasha caalamiga ah iyada oo ku dadaalaysa ilaalinta nabadda, horumarinta deegaanka, iyo arrimaha kale ee muhiimka ah. Madaxda caalamka sida Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ee Turkiga, Ra’iisul Wasaare Naareendra Moodi ee Hindiya, Madaxweyne Williyam Ruuto ee Kenya, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Shiinaha Wang Yi, Ku-xigeenka Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Maraykanka Kristofer Landau, Madaxweynaha Israa’iil Isaaq Hersog iyo saraakiil kale oo caalami ah ayaa dhawaan booqasho ku yimid Itoobiya, taasoo muujinaysa muhiimadda istiraatiijiyadeed ee dalka iyo horumarka diblomaasiyadeed ee la taaban karo. Itoobiya waxay ka muuqataa madasha caalamiga ah iyadoo codka Afrika laga dheehan karo, kadib markii ay ku guulaysatay ilaalinta danaha qaranka ee diblomaasiyadda. Raadka Cagaaran – Guulaha kale ee Itoobiya Barnaamijka Raadka Cagaaran , oo uu hindisay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), ayaa laga bilaabay heer qaran bishii 11aad 2011. Waxaa ilaa hadda la beeray in ka badan 48 bilyan oo geed. Heerka geed-beerista Itoobiya ee 2011 T.I wuxuu ahaa 17.2%, iyadoo sannadadii la soo dhaafay, Raadka Cagaaran ay gaartay in ka badan 23%. Shaqada Raadka Cagaaran ayaa sidoo kale lagu soo bandhigay Shirweynihii 2-aad ee Caalamiga ah ee Nidaamka Cuntada, iyo Shirweynihii 2-aad ee Afrika ee Isbedelka Hawada, taasoo Itoobiya u suurta gelisay inay noqoto tusaale wanaagsan oo ka dhex muuqda dalalka Afrika. Itoobiya waxay sidoo kale ka qayb qaadatay horumarinta nabadgelyada gobolka iyada oo siinaysa dalalka deriska ah taageero geed-beerid iyo iskaashi wadajir ah, taasoo loo yaqaanno “Diblomaasiyadda Cagaaran,” kuna dhisan iskaashi iyo xiriir wanaagsan oo dalal kala duwan ah. Dhismaha iyo Xadhigjarka Mashaariicda Waaweyn Bishii Baagume 2017 T.I, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa daahfuray mashruuca weyn ee biya-xidheenka dalka, kaas oo kor u qaadaya iskaashiga Afrika ee tamarta. Waxay dalalka deriska ah u fududeynaysaa helitaanka korontada Itoobiya si loo xoojiyo iskaashiga joogtada ah. Hogaamintii sare ee dalalka deriska ee ka qaybgashay xadhigjarka mashruuca, ayaa sheegay in mashruuca uu yahay tusaale ka tarjumaya awoodda Afrika iyo awoodda Itoobiya ee hogaaminta horumarka. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale sheegay in dhismaha warshadda nukliyeerka, warshadda gaaska, saldhigyada shidaalka, garoomada diyaaradaha caalamiga ah, warshadaha wax-soo-saarka iyo dhismaha 1.5 milyan oo guri la qorsheynayo ay socdaan si loo xaqiijiyo horumar waara. Intaa waxaa dheer, dhismaha warshadda gaaska ee deegaanka Soomaalida iyo garoonka diyaaradaha ee Bishoftu, iyo warshada bacriminta ayaa la bilaabay, iyadoo dhismayaasha kale ee horumarineed iyo diyaarinta mashaariicda ay socdaan. Mashruuca Korontada ee Koysha ayaa sidoo kale loo arkaa inuu door muhiim ah ka ciyaarayo horumarinta tamarta dalka iyo kor u qaadista awoodda dhalinta quwada korontada. Horumarinta Marinnada iyo Casriyeynta Magaalooyinka Hindisayaasha horumarinta marinnada ayaa door ka qaatay casriyeynta kaabayaasha kala duwan oo ay ku jirto gaadiidka, ballaarinta mashaariicda horumarinta cagaaran, hagaajinta habraacyada ganacsiga, dhismaha kaabayaal farshaxan, iyo sidoo kale hirgelinta kaabayaasha goobaha ciyaaraha. Horumarinta marinnadu ma ahan oo kaliya qurxinta magaalooyinka deegaannada iyo caasimadda Addis Ababa, balse waxay sidoo kale suurta gelisay in muwaadiniintu ku noolaadaan deegaan nadiif ah oo habboon. Maareeyaha Guud ee Hay'adda Lacagta Adduunka (IMF), Kristalina Georgiyeefa, ayaa sanadkii 2025 marka ay ka hadlaysay Addis Ababa sheegtay inay waqti ku qaadatay booqashada magaalada isla markaana ay aragtay horumar muuqda. Sidoo kale, xildhibaan ka tirsan Baarlamaanka Kenya, Juneed Maxamed, ayaa Addis Ababa ku tilmaamay “Dubai-da cusub ee Afrika,” isagoo xusay in koboca degdegga ah ee ay magaaladu ku tallaabsatay uu tusaale u yahay Afrika inteeda kale, kana faa’iideysan doonin Itoobiya oo keliya. Waxaa intaa dheer, diblomaasiyiin kala duwan, ajaanib iyo bahwadaag horumarineed ayaa marag ka noqday isbeddelka iyo casriyeynta magaalada. Dhanka Garaadka Macmalka ah Itoobiya iyadoo mudnaan siinaysa tiknoolajiyadda iyo garaadka macmalka ah, waxay shan sano ka hor aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, kaasoo hadda si rasmi ah u shaqeeya. Sidoo kale, jaamacadaha waxbarashada sare ayaa bixiya barnaamijyo heerka labaad iyo saddexaad ah oo ku saabsan cilmigan. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa munaasabadda sannad-guurada 75aad ee Jaamacaddq Addis Ababa ku sheegay in haddii si degdeg ah loo diyaariyo jiilka cusub, ay si fudud u adeegsan karaan Garaadka macmalka ah sida agabka kale ee tiknoolajiyadda. Wuxuu sidoo kale caddeeyay in la diyaariyay lana hirgelinayo siyaasad iyo istaraatiijiyad ku saabsan garaadka macmalka ah, isla markaana Jaamacadda Garaadka Macmalka ah (AI) ee la qorsheynayo ay kaalin weyn ka qaadan doonto xalinta dhibaatooyin badan oo ka jira Itoobiya iyo Afrika. Waxa uu intaas ku daray in dalka uu dhisayo aasaaska horumarinta AI. Aragtida casriga ah ee Itoobiya ma aha oo kaliya mid ka jawaabaysa isbeddellada dijitaalka ah, balse waxay sidoo kale abuureysaa faa’iido dhaqaale. Istaraatiijiyadda “Itoobiya Casri ah 2030” iyo Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya waxa uu leeyahay awood uu dalka ugu gudbin karo wejiga xiga ee horumarka dijitaalka ah. Itoobiya – Xarunta Duulista Afrika Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya oo ah astaanta duulista Afrika, ayaa sii wadata kaalinteeda hoggaamineed ee isku xirka Itoobiya iyo adduunka intiisa kale, iyo sidoo kale isku xirka dalalka Afrika dhexdooda. Adeegyada rakaabka iyo xamuulka ee shirkaddu waxay si weyn uga qayb qaataan xoojinta ganacsiga, dalxiiska iyo xiriirrada ganacsi ee caalamiga ah. Lixdii bilood ee hore ee sannadkan, shirkaddu waxay qaaday 10.64 milyan oo rakaab ah, taasoo loo arko caddeyn muujinaysa hoggaankeeda. Dhinaca kale, waxaa la bilaabay dhismaha garoonka caalamiga ah ee Bishoftu, oo noqon doona kan ugu weyn Afrika. Bilaabista mashruucan waxay xoojinaysaa doorka hoggaamineed ee Itoobiya ee qaybta duulista qaaradda. Guusha kale ee Itoobiya – Dalxiiska Itoobiya waa dal hodan ku ah taariikh, dhaqan, iyo goobo dalxiis oo dabiici ah iyo kuwo uu aadanuhu sameeyay. Goobahan ayaa sii wada inay soo jiitaan dalxiisayaal iyo cilmi-baarayaal kala duwan. Dowladdu iyadoo u aqoonsatay dalxiiska mid ka mid ah tiirarka dhaqaalaha, ayaa hirgelisay mashaariic wax ku ool ah oo keenay natiijooyin dhiirrigelin leh. Iyadoo laga duulayo fikirka Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), mashaariicda “Dhismaha Qaranka,” “Dhismaha Jiilka,” iyo “Dhismahq Shagar” ayaa muujiyay quruxda dalxiiska isla markaana kordhiyay dakhliga. Dhawaan, Seerada Dalxiis ee Shabeelleey oo laga daahfuray Dowlad Deegaanka Soomaalida, kana mid ah mashruuca “Dhismaha Jiilka” ayaa tusaale u ah dadaalladaas. Ra’iisul Wasaaraha ayaa xilligii furitaanka sheegay in mashruucani uu caddeyn u yahay ballanqaadka lagu doonayo in Itoobiya laga dhigo meel dalxiis oo hormuud ka ah Afrika, isla markaana uu yahay shaqo weyn oo laga qabtay bariga dalka. Addis Ababa gudaheeda, Seerada Saaxiibtinimada, Seerada Midnimo, Madxafka Sayniska iyo goobo kale ayaa noqday meelo dalxiis oo la doorbido. Horumarinta marinnada waxay si cusub u muujisay bilicda caasimadda, taasoo sii kordhisay soo jiidashada dalxiisayaasha. Guud ahaan, guulaha ay Itoobiya ka gaartay beeraha, diblomaasiyadda, hal-abuurka, kaabayaasha dhaqaalaha, casriyeynta magaalooyinka iyo horumarinta marinnada, iyo sidoo kale dalxiiska, waxay muujinayaan mustaqbal ifaya. Guulahaas iyo aragtida istaraatiijiyadeed ee Itoobiya waxay ka tarjumayaan horumar ku saleysan dadaal iyo iskaashi wadajir ah oo waafaqsan waqtiga. Itoobiya ma aha mid u shaqeyneysa maanta oo keliya, balse waxay dhiseysaa aasaaska jiilasha soo socda.
Diyaarinta agabka diiwaangelinta codbixiyayaasha ee doorashada guud ee 7-aad ayaa socota.
Feb 20, 2026 75
Addis Ababa; Cirir 13/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya ayaa kormeer ku sameeyay warbaahinta si loo diyaariyo agabka diiwaangelinta codbixiyayaasha ee doorashada guud ee 7-aad. Inta uu booqashada ku jiray, Melake Alula, Madaxa Saadka ee Guddiga, ayaa sheegay in kala soocidda agabka goob kasta oo doorasho ah si taxaddar leh loo fulinayo. Waxa kale oo uu sheegay in shaqada diyaarinta ay ka fiirsanayso 52,720 oo xarumood oo doorasho ah oo dalka oo dhan ka jira. Waxa kale oo uu ku dhawaaqay in waraaqaha qoraalka, tilmaamaha xallinta cabashooyinka iyo sanduuqyada macluumaadka ee loo diyaarin doono xarun kasta si faahfaahsan loo diyaarinayo. Waxa uu sheegay in Adeegga Boostada Itoobiya uu wado xakamaynta tayada hawsha. Waxa uu tilmaamay in agabka doorashada ay ku jiraan qalab tignoolajiyadeed oo looga baahan yahay diiwaangelinta warqadda iyo tan aadanaha oo suurtogalinaysa geeddi-socod diiwaangelin oo tiknoolajiyadu ka caawiso.