ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Midowga Yurub wuxuu sii wadi doonaa iskaashiga kala duwan ee uu la leeyahay Itoobiya
Jan 16, 2026 33
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Xoghayaha siyaasadda arrimaha dibadda ee Midowga Yurub, Olof Skoug, ayaa sheegay in iskaashiga Midowga Yurub uu la leeyahay Itoobiya uu si joogto ah u sii socdo, kana dhaco dhinacyo kala duwan. Madaxweyne Taaye Asqasilaase ayaa shalay la kulmay Olof Skoug, iyaga oo ka wada hadlay xiriirka ka dhexeeya Midowga Yurub iyo Itoobiya iyo sidii loo xoojin lahaa iskaashiga. Xoghayaha siyaasadda ayaa intaa ku daray in kulanka uu diiradda saaray horumarinta xiriirka labada dhinac, gaar ahaan taageerada Midowga Yurub uu siinayo Itoobiya dhinaca dhaqaalaha, iyo iskaashiga mustaqbalka ee ganacsiga iyo maalgashiga. Waxa uu sheegay in Itoobiya, iyada oo ku saleynaysa horumarinta joogtada ah ee teknoolojiyada iyo dadaallada wax ku oolka ah, ay gacan ka geysanayso ka faa’iideysiga iskaashigan. Intaa waxaa dheer, Midowga Yurub ayaa ka shaqeynaya hirgelinta mashruuc la yiraahdo “Istiraatijiyad caalami ah oo Midowga Yurub iyo dalal kale ay ku xoojinayaan iskaashiga dhaqaalaha, horumarinta, iyo kaabayaasha muhiimka ah ee dalalka kale, si loo dhiirrigeliyo ganacsiga, maalgashiga, iyo isku xirka caalamiga ah—Global Gateway” oo xoojinaya iskaashiga dhaqaale iyo horumarineed ee labada dhinac, kadib markii la dhameystiray heshiisyadii hore ee labada dhinac. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ahmiyadda la siiyay waaxda dalxiiska ayaa dhalisay firfircooni ballaaran dhammaan deegaannada – Aadan Farax
Jan 16, 2026 34
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Ku-xigeenka Madaxweynaha Xisbiga Barwaaqo ahna Madaxa Xarunta Isku-duwidda Dhismaha Nidaamka Dimuqraadiyadda lehna awood Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen, Aadan Faarax, ayaa sheegay in ahmiyadda uu xisbigu siiyay waaxda dalxiisku ay abuurtay firfircooni weyn oo ka jirta dhammaan deegaannada dalka. Aadan Farax iyo mas’uuliyiin kale oo ka tirsan laamaha Xisbiga Barwaaqo ayaa booqday goobta dalxiiska ee Hambarijo 777 oo ku taalla Aagga Kambaataa. Isagoo ka hadlay booqashada kadib, Aadan Farax wuxuu warbaahinta u sheegay in dalxiisku ka mid yahay waaxaha uu xisbigu mudnaanta gaarka ah siiyay, kuna hirgeliyay istiraatiijiyadda dhaqaale ee ku dhisan kala-duwanaansho. Wuxuu xusay in si qaran ah looga shaqeynayo in la horumariyo awoodda qarsoon ee waaxda dalxiiska, lana kordhiyo faa’iidada ay shacabka ka helaan. Sida uu sheegay, hirgelinta aragtida Xisbiga Barwaaqo ee dalxiiska ayaa horseeday firfircooni muuqata oo ka jirta dhammaan deegaannada dalka. Wuxuu tilmaamay in goobta dalxiiska ee Hambariji 777 ay tusaale cad u tahay arrintan, isagoo xusay in buurta dib loo horumariyay, laguna sameeyay 777 jaranjaro, iyadoo uu hormuud u ahaa Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Aadan Farax ayaa sidoo kale sheegay in ahmiyadda gaarka ah ee la siiyay waaxda dalxiiska ay sababtay in dhaxalka dabiiciga ah iyo kan bini’aadamnimo ee dalka laga hirgeliyo lagana suuq geeyo meelo badan, isla markaana faa’iidada laga helo dalxiisku ay sii kordhayso. Wuxuu intaas ku daray in dadaalka lagu horumarinayo goobaha dalxiiska ee kala duwan, si loo kordhiyo faa’iidada waaxda, uu sii xoogeysan doono. Mas’uulka xiriirka Bulshada iyo kan caalamiga ah ee Xisbiga Barwaaqo, Dr. Biqila Hurisa, ayaa dhankiisa sheegay in xisbigu si wax ku ool ah uga shaqeynayo ka faa’iidaysiga khayraadka dabiiciga ah ee Ilaahay ku manaystay Itoobiya. Wuxuu xusay in horumarinta kheyraadka dabiiciga ah si kor loogu qaado faa’iidada laga helo dalxiiska ay keentay natiijooyin la taaban karo. Sidoo kale wuxuu sheegay in aqoonsiga iyo ka faa’iidaysiga khayraadka jira, iyadoo la adeegsanayo qorshe fog iyo mid dhow, ay keeni karto guul, isla markaana goobta dalxiiska ee Hambarijo ay noqon karto tusaale lagu daydo. Mas’uulka xafiiska garabka dhallinyarada ee Xisbiga Barwaaqo, Abaang Kumadaan, ayaa isna sheegay in diiradda la saaray dhaqaalaha ku dhisan qaybaha kaladuwan ay suurto gelisay hirgelinta fikrado cusub oo hore aan u jirin. Wuxuu intaas ku daray in goobta dalxiiska ee Hambarijo 777 ay tahay mid ka mid ah miraha ka dhashay aragtida Xisbiga Barwaaqo. Ugu dambayn, wuxuu sheegay in ballaarinta mashaariicda horumarineed ee ku saleysan khayraadka dabiiciga ah ay kor u qaadi doonto dakhliga ka soo xarooda dalxiiska, isla markaana ay door weyn ka qaadan doonto abuurista fursado shaqo oo loo sameeyo dhallinyarada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa muujiyay sida uu uga xunyahay geerida jilaagii caanka ahaa ee Nasaanat Warqinah
Jan 16, 2026 26
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare, Dr. Abiy Axmed, ayaa muujiyay sida uu uga xunyahay geerida jilaagii caanka ahaa ee Nasaanat Warqinah. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu farriin tacsi ah ku qoray boggiisa baraha bulshada, isagoo sheegay in uu aad uga murugooday geerida jilaagii caanka ahaa ee Nasaanat Warqinah. Wuxuu xusay in uu mar walba xusuusan doono doorkii iyo waxqabadkii uu ku lahaa barnaamijkii soo dhaweynta Sannadka Cusub ee 2016 ee lagu qabtay Biyo-xireenka Itoobiya (GERD). Isagoo sheegay in uu kaalin weyn ka qaatay in shacabka ay sannadkaas cusub ku qaabilaan farxad, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa tacsi iyo samir u rajeeyay qoyska, ehelka, asxaabta iyo dhammaan taageerayaashii jilaaga. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dhisidda dhaqaalaha cagaaran iyo hirgelinta himilooyinka barwaaqada ayaa sii xoogeysanaya – Wasiir Dr. Alamu Simee
Jan 16, 2026 24
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Wasiirka Gaadiidka iyo Saadka, Dr. Alamu Simee, ayaa sheegay in dadaalka lagu xoojinayo dhismaha dhaqaalaha cagaaran si loo xaqiijiyo himilooyinka barwaaqada uu si joogto ah u socon doono. Wasiirku wuxuu booqday warshadda soo saarista gaadiidka ee Redaawa oo ku taalla magaalada Diridhaba, halkaas oo uu kormeer ku sameeyay hawlaha wax soo saar. Faahfaahun uu bixiyay booqashada kadib, ayuu ku sheegay in dhismaha dhaqaalaha cagaaran iyo hirgelinta himilooyinka barwaaqada ay yihiin shaqo si gaar ah diiradda loo saaray, isla markaana ay sii socon doonto si ka sii xooggan. Wuxuu tilmaamay in gaadiidka ku shaqeeya tamarta la cusboonaysiin karo ee ay soo saarayso Redaawa Motors ay yihiin tusaale cad oo muujinaya safarkan. Gaadiidkan la soo saarayo, ayuu yiri, ma aha oo kaliya kuwo badbaadinaya lacagta qalaad, balse sidoo kale waxay wax ka qabanayaan yaraanta gaadiidka, iyagoo door muhiim ah ka qaadanaya horumarka waaxda gaadiidka iyo saadka. Wasiirku wuxuu intaas ku daray in dhaqdhaqaaqa warshadaha ee Itoobiya uu si weyn uga qayb qaadanayo soo saarista badeecooyin beddel u ah kuwa dibadda laga keeno, isla markaana uu gacan ka geysanayo helitaanka lacag qalaad. Isagoo ka hadlay toddobadii sano ee isbeddelka, Dr. Alamu Simee wuxuu sheegay in Itoobiya ay ku guuleysatay horumar muuqda oo ku aaddan dhismaha dhaqaale u adkaysan kara isbeddelka cimilada. Wuxuu sidoo kale xusay in dhismaha dhaqaalaha cagaaran, kobaca dhaqaale ee ku dhisan kala-duwanaansho waaxeed, iyo guulaha kale ee la gaaray ay sii wadi doonaan horumarka iyo kobaca dalka. Dhankiisa, Maareeyaha Guud ee Qaybta Wax-soo-saarka ee Redaawa Motors, Isayas Aklilu, ayaa bogaadiyay taageerada iyo kormeerka joogtada ah ee ay bixiyaan Ismaamulka Diri Dhaba iyo dowladda federaalka ee ku aaddan warshadaha wax-soo-saarka. Wuxuu sheegay in booqashada iyo talooyinka la siiyay ay dhiirrigelin u noqdeen inay si ka sii dadaal badan u shaqeeyaan, isla markaana diyaar garowgii lagu soo bandhigi lahaa gaadiidka suuqa uu dhamaaday. Warshadda Redaawa Motors oo ka dhisan dhul dhan 100 hektar ayaa hadda soo saarta gaadiid xamuul iyo kuwo rakaab ah oo ku shaqeeya koronto iyo shidaal labadaba. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Xisbiga Barwaaqo wuxuu xoojinayaa hawlihii uu ka bilaabay kor u qaadista ka faa’iideysiga shacabka dhammaan waaxyaha – Aadan Faarax
Jan 16, 2026 29
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Ku-xigeenka Madaxweynaha Xisbiga Barwaaqo ahna Madaxa Xarunta Isku-duwidda Dhismaha Nidaamka Dimuqraadiyadda lehna awood Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen, Aadan Faarax, ayaa sheegay in xisbigu sii xoojin doono hawlihii uu ka bilaabay dhammaan waaxyaha si kor loogu qaado ka faa’iideysiga shacabka. Madasha qiimeynta waxqabadka lixda bilood ee xisbiga oo ka socotay magaalada Hosaanaa ayaa lagu soo gabagabeeyay iyadoo dib loo eegay hawlaha laga qabtay abuurista fursadaha shaqo iyo xasilinta suuqa. Aadan Faarax ayaa sheegay in hirgelinta jihada dhaqaale ee ku dhisan kala-duwanaansho waaxeed ay keentay natiijooyin la taaban karo. Wuxuu xusay in lixdii bilood ee la soo dhaafay la diiwaangeliyay natiijooyin rajo leh, kadib markii si ficil ah loo hirgeliyay abuurista shaqooyin ku saleysan xirfad, taas oo ballaarisay ka faa’iideysiga muwaadiniinta ee fursadaha shaqo. Si loo sii adkeeyo guulaha la gaaray, ayuu sheegay in ay muhiim tahay in si habboon loo adeegsado fursadaha ka jira beeraha, warshadaha wax-soo-saarka, iyo teknoolojiyada abuuri karta shaqooyin. Wuxuu sidoo kale carrabka ku adkeeyay in si gaar ah loo hago lana xoojiyo hawlaha ogaanshaha shaqo-la’aanta, taageeridda shirkadaha jira, iyo in hay’adaha qiimeeya xirfadaha ay shaqadooda u gutaan si tayo leh. Dhanka xasilinta suuqa, Aadan Faarax wuxuu sheegay in horumarro isdaba joog ah la arkayo, isla markaana si loo sii xoojiyo arrintan diiradda la saari doono kordhinta wax-soo-saarka iyo helitaanka badeecadaha. Arrintan awgeed, wuxuu tilmaamay in loo baahan yahay in la ballaariyo xarumaha ganacsiga, la ilaaliyo tayada wax-soo-saarka, la taageero iskaashatooyinka, isla markaana la dardar-geliyo dhismaha xarumo ganacsi oo casri ah, tayo leh, oo ah himilo ka mid ah yoolalka xisbiga, si magaalo walba looga helo. Gebogabadii, wuxuu sheegay in Xisbiga Barwaaqo uu si joogto ah u xoojin doono hawlihii uu ku bilaabay waaxyaha kala duwan si kor loogu qaado ka faa’iideysiga shacabka. Wuxuu intaas ku daray in si loo gaaro natiijooyinka la doonayo ay lama huraan tahay go’aan adag oo hoggaamineed, iyadoo lagu dhisayo guulihii lixda bilood ee la soo dhaafay lagana jawaabayo caqabadaha jira iyadoo la dejinayo xalal cad. Madasha waxaa ka qayb galay madaxda laamaha Xisbiga Barwaaqo iyo hoggaaminta garabka dhallinyarada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Muuqaal Ahaan
Midowga Yurub wuxuu sii wadi doonaa iskaashiga kala duwan ee uu la leeyahay Itoobiya
Jan 16, 2026 33
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Xoghayaha siyaasadda arrimaha dibadda ee Midowga Yurub, Olof Skoug, ayaa sheegay in iskaashiga Midowga Yurub uu la leeyahay Itoobiya uu si joogto ah u sii socdo, kana dhaco dhinacyo kala duwan. Madaxweyne Taaye Asqasilaase ayaa shalay la kulmay Olof Skoug, iyaga oo ka wada hadlay xiriirka ka dhexeeya Midowga Yurub iyo Itoobiya iyo sidii loo xoojin lahaa iskaashiga. Xoghayaha siyaasadda ayaa intaa ku daray in kulanka uu diiradda saaray horumarinta xiriirka labada dhinac, gaar ahaan taageerada Midowga Yurub uu siinayo Itoobiya dhinaca dhaqaalaha, iyo iskaashiga mustaqbalka ee ganacsiga iyo maalgashiga. Waxa uu sheegay in Itoobiya, iyada oo ku saleynaysa horumarinta joogtada ah ee teknoolojiyada iyo dadaallada wax ku oolka ah, ay gacan ka geysanayso ka faa’iideysiga iskaashigan. Intaa waxaa dheer, Midowga Yurub ayaa ka shaqeynaya hirgelinta mashruuc la yiraahdo “Istiraatijiyad caalami ah oo Midowga Yurub iyo dalal kale ay ku xoojinayaan iskaashiga dhaqaalaha, horumarinta, iyo kaabayaasha muhiimka ah ee dalalka kale, si loo dhiirrigeliyo ganacsiga, maalgashiga, iyo isku xirka caalamiga ah—Global Gateway” oo xoojinaya iskaashiga dhaqaale iyo horumarineed ee labada dhinac, kadib markii la dhameystiray heshiisyadii hore ee labada dhinac. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa muujiyay sida uu uga xunyahay geerida jilaagii caanka ahaa ee Nasaanat Warqinah
Jan 16, 2026 26
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare, Dr. Abiy Axmed, ayaa muujiyay sida uu uga xunyahay geerida jilaagii caanka ahaa ee Nasaanat Warqinah. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu farriin tacsi ah ku qoray boggiisa baraha bulshada, isagoo sheegay in uu aad uga murugooday geerida jilaagii caanka ahaa ee Nasaanat Warqinah. Wuxuu xusay in uu mar walba xusuusan doono doorkii iyo waxqabadkii uu ku lahaa barnaamijkii soo dhaweynta Sannadka Cusub ee 2016 ee lagu qabtay Biyo-xireenka Itoobiya (GERD). Isagoo sheegay in uu kaalin weyn ka qaatay in shacabka ay sannadkaas cusub ku qaabilaan farxad, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa tacsi iyo samir u rajeeyay qoyska, ehelka, asxaabta iyo dhammaan taageerayaashii jilaaga. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Xisbiga Barwaaqo wuxuu xoojinayaa hawlihii uu ka bilaabay kor u qaadista ka faa’iideysiga shacabka dhammaan waaxyaha – Aadan Faarax
Jan 16, 2026 29
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Ku-xigeenka Madaxweynaha Xisbiga Barwaaqo ahna Madaxa Xarunta Isku-duwidda Dhismaha Nidaamka Dimuqraadiyadda lehna awood Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen, Aadan Faarax, ayaa sheegay in xisbigu sii xoojin doono hawlihii uu ka bilaabay dhammaan waaxyaha si kor loogu qaado ka faa’iideysiga shacabka. Madasha qiimeynta waxqabadka lixda bilood ee xisbiga oo ka socotay magaalada Hosaanaa ayaa lagu soo gabagabeeyay iyadoo dib loo eegay hawlaha laga qabtay abuurista fursadaha shaqo iyo xasilinta suuqa. Aadan Faarax ayaa sheegay in hirgelinta jihada dhaqaale ee ku dhisan kala-duwanaansho waaxeed ay keentay natiijooyin la taaban karo. Wuxuu xusay in lixdii bilood ee la soo dhaafay la diiwaangeliyay natiijooyin rajo leh, kadib markii si ficil ah loo hirgeliyay abuurista shaqooyin ku saleysan xirfad, taas oo ballaarisay ka faa’iideysiga muwaadiniinta ee fursadaha shaqo. Si loo sii adkeeyo guulaha la gaaray, ayuu sheegay in ay muhiim tahay in si habboon loo adeegsado fursadaha ka jira beeraha, warshadaha wax-soo-saarka, iyo teknoolojiyada abuuri karta shaqooyin. Wuxuu sidoo kale carrabka ku adkeeyay in si gaar ah loo hago lana xoojiyo hawlaha ogaanshaha shaqo-la’aanta, taageeridda shirkadaha jira, iyo in hay’adaha qiimeeya xirfadaha ay shaqadooda u gutaan si tayo leh. Dhanka xasilinta suuqa, Aadan Faarax wuxuu sheegay in horumarro isdaba joog ah la arkayo, isla markaana si loo sii xoojiyo arrintan diiradda la saari doono kordhinta wax-soo-saarka iyo helitaanka badeecadaha. Arrintan awgeed, wuxuu tilmaamay in loo baahan yahay in la ballaariyo xarumaha ganacsiga, la ilaaliyo tayada wax-soo-saarka, la taageero iskaashatooyinka, isla markaana la dardar-geliyo dhismaha xarumo ganacsi oo casri ah, tayo leh, oo ah himilo ka mid ah yoolalka xisbiga, si magaalo walba looga helo. Gebogabadii, wuxuu sheegay in Xisbiga Barwaaqo uu si joogto ah u xoojin doono hawlihii uu ku bilaabay waaxyaha kala duwan si kor loogu qaado ka faa’iideysiga shacabka. Wuxuu intaas ku daray in si loo gaaro natiijooyinka la doonayo ay lama huraan tahay go’aan adag oo hoggaamineed, iyadoo lagu dhisayo guulihii lixda bilood ee la soo dhaafay lagana jawaabayo caqabadaha jira iyadoo la dejinayo xalal cad. Madasha waxaa ka qayb galay madaxda laamaha Xisbiga Barwaaqo iyo hoggaaminta garabka dhallinyarada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Waxaan xoojinaynaa awooddeena ka hortagga kana adkaysiga dhammaan masiibooyinka si loo gaaro horumar waara – Adhaanaj Abebe
Jan 16, 2026 27
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Duqa Magaalada Addis Ababa, Adhaanaj Abebe, ayaa sheegtay in iyada oo laga hortagayo dhammaan noocyada masiibooyinka bini’aadamku sababo iyo kuwa dabiiciga ah, lana xoojinayo awoodda lagu adkaysan karo, isla markaana lagu tiirsanaanayo dadaalkeenna iyo shaqo wadajir ah, in si dhab ah looga hawlgelayo gaarista horumar waara. Waxay carrabka ku adkeysay in deeqaha iyo ku tiirsanaanta gargaar joogto ah ay faafiyaan dabacsanaan, dhaawacaan sharafta bini’aadamka, isla markaana aysan xaqiijin horumar waara, sidaas darteedna ay lama huraan tahay in la keeno isbeddel fikir iyo aragti. Adhaanaj Abebe waxay si gaar ah u sheegtay in hay’adaha waxbarashada iyo kuwa diinta laga sugayo in ay door hoggaamineed ka qaataan beddelidda fikirka ku dhisan suguda deeqaha iyo ku tiirsanaanta gargaar. Si arrintan loo hirgeliyo, ayay sheegtay in Golaha Maareynta Khatarta Masiibooyinka ee Addis Ababa uu maanta si rasmi ah u bilaabay shaqooyin lagu yareynayo nuglaanta masiibooyinka, lagu xoojinayo diyaargarowga, laguna kobcinayo awoodda jawaab-celinta, si loo sii wado isbeddelka nidaam shaqo ee heer qaran ka bilowday. Waxay intaas ku dartay in goluhu uu gaadhay is-afgarad guud si uu hormuud uga noqdo dadaallada lagu beddelayo fikirka taban ee ku saabsan ku tiirsanaanta gargaar, isla markaana uu kaalin firfircoon ka qaato hawshaas. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shaqooyinka ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran waxay faa’iido weyn u leeyihiin abuurista jiil caafimaad qaba
Jan 16, 2026 25
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Khubaro caafimaad oo ka shaqeeya hay’ado caafimaad oo caalami ah ayaa sheegay in shaqooyinka laga fuliyay Itoobiya ee ku saabsan ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran ay door weyn ka ciyaaraan abuurista jiil caafimaad qaba. Munaasabadda aasaaska Ururka Hematology: (Cilmiga ama takhasuska caafimaad ee ka shaqeeya dhiigga, cudurrada dhiigga, iyo xubnaha sameeya dhiigga sida lafta dhuuxa) iyo Oncology: (Cilmiga ama takhasuska caafimaad ee ka shaqeeya kansarka, oo ay ku jiraan ogaanshaha, daaweynta, iyo la socodka cudurrada kansarka) Carruurta ee Itoobiya ayaa lagu qabtay magaalada Addis Ababa. Khubarada caafimaad ee ka qayb galay munaasabadda ayaa u sheegay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) in dadaallada lagu sameeyay ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran ee dalka ay faa’iido weyn u leeyihiin ilaalinta caafimaadka, dhiirrigelinta dhaqdhaqaaqa isboortiga, iyo xoojinta xiriirrada bulsho. Dr. Bronwyn MkNamara, oo ah khabiir caafimaad oo ka socda Australia, ayaa sheegtay in magaalada Addis Ababa ay ku aragtay isbeddel muuqda oo ka duwan wixii ay hore u taqaanay, gaar ahaan dhinaca nadaafadda deegaanka, ballaarinta goobaha cagaaran iyo jardiinooyinka. Waxay sidoo kale bogaadisay dadaallada lagu xakameynayo wasakhowga, maadaama alaabta ka samaysan balaastigga iyo kiimikooyinka ay sababi karaan dhibaatooyin caafimaad. Dhanka kale, Brofeesor Sheyla Weytsman oo ka tirsan Jaamacadda Toronto ayaa sharraxday in shaqooyinka ilaalinta deegaanka ay leeyihiin kaalin weyn oo ku saabsan daryeelka iyo ilaalinta caafimaadka. Waxay tilmaantay in deegaan cagaaran oo nadiif ah uu ka mid yahay waxyaabaha suurtageliya ilaalinta caafimaadka, iyadoo xustay in ka hortagga cudurrada ay ka wanaagsan tahay daaweyntooda. Agaasimaha Bariga Afrika ee hay’adda “Pure Earth”, Firew Kefyalew, ayaa isaguna sheegay in hay’addu muddo sanado ah ka shaqaynayeen wacyigelinta ilaalinta deegaanka iyo ku lug lahaanshaha dhalinyarada hawlaha nadaafadda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Midowga Yurub wuxuu sii wadi doonaa iskaashiga kala duwan ee uu la leeyahay Itoobiya
Jan 16, 2026 33
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Xoghayaha siyaasadda arrimaha dibadda ee Midowga Yurub, Olof Skoug, ayaa sheegay in iskaashiga Midowga Yurub uu la leeyahay Itoobiya uu si joogto ah u sii socdo, kana dhaco dhinacyo kala duwan. Madaxweyne Taaye Asqasilaase ayaa shalay la kulmay Olof Skoug, iyaga oo ka wada hadlay xiriirka ka dhexeeya Midowga Yurub iyo Itoobiya iyo sidii loo xoojin lahaa iskaashiga. Xoghayaha siyaasadda ayaa intaa ku daray in kulanka uu diiradda saaray horumarinta xiriirka labada dhinac, gaar ahaan taageerada Midowga Yurub uu siinayo Itoobiya dhinaca dhaqaalaha, iyo iskaashiga mustaqbalka ee ganacsiga iyo maalgashiga. Waxa uu sheegay in Itoobiya, iyada oo ku saleynaysa horumarinta joogtada ah ee teknoolojiyada iyo dadaallada wax ku oolka ah, ay gacan ka geysanayso ka faa’iideysiga iskaashigan. Intaa waxaa dheer, Midowga Yurub ayaa ka shaqeynaya hirgelinta mashruuc la yiraahdo “Istiraatijiyad caalami ah oo Midowga Yurub iyo dalal kale ay ku xoojinayaan iskaashiga dhaqaalaha, horumarinta, iyo kaabayaasha muhiimka ah ee dalalka kale, si loo dhiirrigeliyo ganacsiga, maalgashiga, iyo isku xirka caalamiga ah—Global Gateway” oo xoojinaya iskaashiga dhaqaale iyo horumarineed ee labada dhinac, kadib markii la dhameystiray heshiisyadii hore ee labada dhinac. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Midowga Yurub iyo dalalka xubnaha ka ah waa saaxiibbo lagu kalsoonaan karo oo Itoobiya ay leedahay – Gedhiyoon Timootiwoos (Dr.)
Jan 15, 2026 36
Addis Ababa, Dharabley 7/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, Gedhiyoon Timootiwoos (Dr.), ayaa sheegay in Midowga Yurub iyo dalalka xubnaha ka ah ay yihiin saaxiibbo lagu kalsoonaan karo oo Itoobiya ay leedahay. Wasiirka Arrimaha Dibadda ayaa xafiiskiisa ku qaabilay Ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee Arrimaha Siyaasadda ee Adeegga Arrimaha Dibadda Midowga Yurub, Ulof Skuggi, halkaas oo ay ku wada yeesheen wadahadal. Intii ay wada hadlayeen, Gedhiyoon Timootiwoos (Dr.) wuxuu carrabka ku adkeeyay in xiriirka u dhexeeya Itoobiya iyo Midowga Yurub uu yahay iskaashi muhiim ah oo ku dhisan qiyam iyo rajooyin wadaag ah, isla markaana Midowga Yurub iyo dalalkiisa xubnaha ka ah ay yihiin saaxiibbo lagu kalsoonaan karo oo Itoobiya ay leedahay. Wasiirku wuxuu sidoo kale kala hadlay dadaallada ay Itoobiya ku doonayso is-dhexgalka gobolka, isagoo xusay in dadaalladaasi ay waafaqsan yihiin hindisaha marinka dunida ee Midowga Yurub, isla markaana ay muujinayaan go’aanka Itoobiya ee kor loogu qaadayo is-dhexgalka dhaqaale ee gobolka. Isagoo ka faa’iideysanaya jawiga wanaagsan ee maalgashi ee ay abuureen isbeddellada dhaqaale ee socda, Wasiirka Arrimaha Dibadda ayaa ku boorriyay shirkadaha Yurub inay kordhiyaan maalgashigooda gudaha Itoobiya. Dhankiisa, Ulof Skuggi wuxuu xaqiijiyay in Midowga Yurub uu sii xoojin doono taageeradiisa ku aaddan isbeddellada dhaqaale ee Itoobiya iyo iskaashiga istiraatiijiyadeed ee kala dhexeeya. Sidoo kale, Ulof Skuggi wuxuu hambalyo u jeediyay Itoobiya kadib markii loo doortay martigelinta shirka COP32, isagoo sheegay in Midowga Yurub uu bixin doono iskaashiga lagama maarmaanka ah si loo hirgeliyo himilooyinka horumarineed ee Itoobiya. Sida ay sheegtay Wasaaradda Arrimaha Dibadda, labada dhinacba waxay ku heshiiyeen in ay si wadajir ah uga shaqeeyaan arrimaha danaha wadaagga ah.
Qorshayaasha iyo fikradaha Xisbiga Barwaaqo natiijooyin la taaban karo ayay keenayaan – Aadan Faarax
Jan 15, 2026 39
Hoosaanaa, Dharabley 7/2018 (ENA): Madaxweyne ku xigeenka Xisbiga Barwaaqo ahna Madaxa Xarunta Isku-duwidda Dhismaha Nidaamka Dimuqraadiyadda lehna awood Ra’iisul Wasaare ku xigeen, Mudane Aadan Faarax, ayaa sheegay in qorshayaasha iyo fikradaha Xisbiga Barwaaqo ay si guud uga hirgelayaan dhammaan deegaannada isla markaana ay keenayaan natiijooyin muuqda. Mudane Aadan Faarax ayaa hadalkan ka sheegay madal lagu qiimeynayay waxqabadka lixda bilood ee sanad-miisaaniyeedka 2018 ee Xisbiga Barwaaqo, taas oo ka socota magaalada Hosaanaa. Madashaasi waxaa lagu soo bandhigay warbixinno ay diyaariyeen xafiisyada laamaha xisbiga, waxaana laga yeeshay dood iyo falanqeyn. Wuxuu sheegay in warbixinnada ka yimid deegaannada iyo maamullada magaalooyinku ay muujinayaan in qorshayaasha iyo fikradaha xisbiga ay ka hirgaleen dhammaan deegaannada iyagoo helaya taageerada iyo aqbalaadda shacabka. Mudane Aadan Faarax ayaa sidoo kale tilmaamay in horumar laga sameeyay diyaarinta qorsheyaal isku xiran oo kor u qaadaya wax-ku-oolnimada shaqada xisbiga, iyo dadaallada lagu dhisayo hoggaan adag oo si anshax leh u hirgeliya fikradaha xisbiga, kadib marka si qoto dheer loo fahmo. Dhanka adeeg-bixinta, wuxuu xusay in ballaarinta adeegga xarumaha “Meesob Hal-goob” ay gacan ka geysatay xalinta cabashooyinka la xiriira maamul-wanaagga ee ay dadweynuhu soo bandhigaan, isla markaana ay keentay natiijooyin wax ku ool ah. Wuxuu intaas ku daray in hirgelinta fikradaha kale ee xisbiga, oo ay ka mid yihiin horumarinta mashruuca marinada iyo barnaamijka dhaqo oo dheefso iyo dalag iyo daryeel, ay keentay natiijooyin la taaban karo, maadaama shacabka si wadajir ah uga qayb qaateen fulinta hawlahaas. Mudane Aadan Faarax ayaa carrabka ku adkeeyay in dadaallada lagu dardargelinayo horumarka iyo lagu xaqiijinayo maamul-wanaagga ay sii socon doonaan si xooggan dhammaan deegaannada, isla markaana hoggaanku uu si feejigan uga shaqeeyo hirgelinta ajendayaasha horumarinta iyo isbeddelka guud ee xisbigu dejiyay, si loo hubiyo in shacabka si caddaalad ah uga faa’iideystaan. Madasha waxaa ka qaybgalaya hoggaaminta sare ee xisbiga, mas’uuliyiinta xafiisyada laamaha Xisbiga Barwaaqo ee deegaannada iyo labada maamul-magaalo, iyo sidoo kale hoggaanka garabka dhallinyarada ee xisbiga.
Deegaanka Amxaarada waxaa si xooggan looga shaqeynayaa xoojinta nabadda si loo xaqiijiyo horumar – Madaxweyne Aragaa Kabadha
Jan 15, 2026 37
Madaxweynaha Deegaanka Amxaarada, Argaa Kabadha, ayaa sheegay in si xoogan looga shaqeynayo xallinta dhibaatooyinka iyada oo loo marayo wadahadal nabadeed iyo adkeynta nabadda, si loo xaqiijiyo horumar dhamaystiran oo ka hana qaada guud ahaan deegaanka. Wuxuu hadalkan ka sheegay dood cilmiyeed ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Wakaaladda Wararka Itoobiya iyo Xafiiska Warfaafinta ee Deegaanka Amxaarada, kaas oo ku socda hal-ku-dhegga ah “Xoojinta nabadda; horumarinta khayraadka”, kuna qabsoomaya magaalada Baahir Dhaar. Khudbaddiisa, Madaxweyne Argaa Kabadha wuxuu carrabka ku adkeeyay in nabaddu tahay aasaaska horumarka iyo kobaca. Wuxuu sheegay in si habboon loo horumarin karo khayraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani’aadam ee deegaanka, iyo sidoo kale awoodaha ku jira beeraha, macdanta, dalxiiska iyo warshadaha, kaliya marka ay jirto nabad iyo xasillooni, si loo xaqiijiyo in shacabka ka faa’iideystaan. Sidoo kale wuxuu tilmaamay in dowladda ay mudnaan gaar ah siineyso nabadda, isla markaana ay waddo dadaallo kala duwan oo lagu doonayo in dhibaatooyinka si waara loogu xalliyo wadahadal. Arrintan awgeed, ayuu sheegay in ilaa 28 kun oo dagaalyahanno hore ah ay aqbaleen baaqa nabadda ee dowladda, tababar dib-u-habeyn ahna qaateen, kaddibna ay dib ugu biireen bulshada. Wuxuu intaa ku daray in hoggaamiyeyaasha kooxaha hubeysan ee doortay waddada nabadda ay caddeeyeen in xallinta arrimaha siyaasadeed lagu maro wadahadal iyo hannaan dimuqraadi ah, halkii xoog loo adeegsan lahaa, ay tahay waddada kaliya ee lagu kalsoonaan karo. Madaxweynaha ayaa sidoo kale xusay in tani ay gacan weyn ka geysan doonto xallinta joogtada ah ee caqabadaha amni ee ka jira gobolka, isla markaana lagu laaban doono hawlaha horumarineed ee caadiga ah. Ugu dambeyn, wuxuu sheegay in doodda maanta socota ee ku saleysan hal-ku-dhegga “Xoojinta nabadda; horumarinta khayraadka” ay muhiim u tahay dadaallada lagu xoojinayo nabadda laguna xaqiijinayo horumarka Deegaanka Amxaarada.
Booliska Federaalka ayaa Qabtay in ka badan 56,000 oo Hub iyo Rasaaso kala duwan ah oo ay Dowladda Eritiriya u dirtay Jabhadaba hubaysan ee ku howlgala Magaca Faano
Jan 15, 2026 35
Addis Ababa; Dharableey 7/2018 (ENA): Booliska Federaalka Itoobiya ayaa ku dhawaaqay inay qabteen in ka badan 56,000 oo hub iyo rasaas kala duwan ah oo ay Dowladda Eritiriya u dirtay jabhadaha hubeysan ee ku shaqeysata magaca Fano. Booliiska Federaalka Itoobiya, oo kaashanaya hay'adaha kale ee amniga, ayaa ku dhawaaqay inay qabteen in ka badan 56,000 oo hub iyo rasaas kala duwan ah iyo laba tuhumane oo ay Dowladda Eritiriya u dirtay inay hubeyso jabhadaha hubeysan ku shaqeysata magaca Faano, kuwaas oo kaashanaya cadawga taariikhiga ah ee Itoobiya si ay u carqaladeeyaan nabadda dalkeenna. Baaritaankii ugu horreeyay ee lagu sameeyay labada tuhmane ee lagu qabtay howlgalka ayaa lagu ogaaday in rasaasta ay soo dirtay Dowladda Eritiriya iyo kooxda xagjirka ah ee TPLF ee ku sugan Maqale, Deegaanka Tigray, ayna u gudbinayaan Shewarobit, Deegaanka Amxaarada, si ay ugu geyso Jabhadaha hubeysan ee ku ganacsata magaca Faano. Kooxda xagjirka ah ee TPLF iyo dowladda Eritiriya oo midaysan, ayaa qorsheyneya inay carqaladeeyaan nabadda dalkeenna iyagoo hubeynaya jabhadaha ku ganacsata magaca Fano. Waxaa lagu qabtay koontaroolka Woldhiya iyagoo u raraya 41,999 rasaas Clash ah, 14,000 rasaas Bren ah iyo 800 rasaas ah, wadarta guudna waa 56,799 rasaas ah. Booliiska Federaalka Itoobiya ayaa sheegay inay baarayaan labada tuhmane ee la xiray. Booliska Federaalka Itoobiya ayaa sheegay in kooxahan cadowga ah ay hadda u dhaqaaqayaan inay waxyeello u geystaan dalkeenna, iyo in ciidamada ammaanku ay sii wadi doonaan xoojinta howlgalka ay bilaabeen, waxayna ugu baaqeen dadweynaha inay la shaqeeyaan ciidamada amniga oo ay siiyaan taageeradooda caadiga ah.
Dadaallada Xisbiga Barwaaqo ee lagu dhisayo dowlad xooggan oo ku salaysan mabda'a Wadajirka iyo midnimada qaranka ayaa natiijooyin guul leh keenaya - Mudane Aaden Faarax
Jan 14, 2026 58
Hosanna, Dharableey 6/2018 (ENA): Dadaallada Xisbiga Barwaaqo ee lagu dhisayo dowlad xooggan oo ku salaysan mabda'a wadahirka iyo midnimada qaranka ayaa natiijooyin guul leh keenaya, ayuu yiri Mudane Aaden Farax, Madaxweyne Ku-xigeenka xisbiga iyo Madaxa Xarunta Isku-dubaridka Dhismaha Nidaamka Dimuqraadiga lehna awwood darajada Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen. Madal dib loogu eegayo waxqabadka sannad-miisaaniyeedka lixda bilood ah ee Xisbiga Barwaaqo ayaa ka bilaabatay magaalada Hosanna. Isagoo ka hadlayay madasha, Aaden Faarax, Madaxweyne Ku-xigeenka xisbiga iyo Madaxa Xarunta Isku-dubaridka Dhismaha Nidaamka Dimuqraadiga oo leh awwood Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen, Wuxuu sheegay in dadaallada Xisbiga Barwaaqo ee lagu dhisayo dowlad xooggan oo ku salaysan fikradda wadajirka iyo Midnimada Qaranka ay gaarayaan natiijooyin guul leh. Wuxuu sheegay in dadaallo lagu bixinayo sidii loo dhisi lahaa waddan barwaaqo ah oo ku habboon dhammaan muwaadiniinta iyadoo la xoojinayo halganka wadajirka ah iyo in jiilka soo socda looga tago dhaxal horumarineed. Wuxuu sheegay in xisbigu uu sidoo kale sameeyay hawlo guul leh oo ku saabsan dhismaha hay'ad xooggan oo ka jirta Itoobiya iyo abuurista hoggaan xooggan oo ku salaysan hal-abuur iyo xawaare. Wuxuu sidoo kale xusay in dadaallo lagu bixinayo sidii loo xaqiijin lahaa mashaariic kale oo waaweyn iyadoo la dhammaystirayo dhismaha Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya. Wuxuu sidoo kale xusay inay ka shaqeynayaan dhisidda awoodda hoggaanka iyo xubnaha iyagoo raacaya habka hal qorshe iyo hal warbixin, laga bilaabo dhismaha Itoobiyada Dijitaalka ah. Wuxuu sheegay in hawlo kala duwan oo hubinaya faa'iidada dadweynaha la qorsheeyay in la qabtay SM-ka 2018, hawlo guul lehna ilaa hadda la qabtay sida ku xusan qorshaha. Wuxuu sidoo kale sheegay in madasha maanta ay fursad u siin doonto dib u eegista guulaha laga gaaray qaybaha kala duwan, xoojinta, iyo ku talinta hawlaha mustaqbalka. Madaxda xafiisyada laamaha Xisbiga Barwaaqada iyo hoggaamiyeyaasha garabka dhallinyarada ee dhammaan deegaannada iyo labada ismaamul magaalo ayaa ka qayb qaadanaya madasha.
Midowga Afrika iyo Jabaan ayaa ballan qaaday inay xoojin doonaan iskaashigooda.
Jan 14, 2026 43
Addis Ababa; Dharableey 6/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Jabaan ayaa ku dhawaaqay inay ka shaqeyn doonaan sidii loo xoojin lahaa iskaashigooda dhinacyada badan leh. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yusuf, ayaa xarunta Midowga Afrika wadahadallo kula yeeshay Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda ee Jabaan, Ayano Kunimitsu. Guddoomiyaha Guddiga ayaa xasuusiyay in Midowga Afrika iyo Jabaan ay lahaayeen iskaashi soo jiray muddo ka badan soddon sano taas oo ku salaysnayd qaab-dhismeedka madasha Caalamiga ah ee Jabaan iyo Afrika (TICAD). Wuxuu xusay in Shirweynihii 9-aad ee Caalamiga ahaa ee Jabaan iyo Afrika (TICAD) ee lagu qabtay Yokohama bishii Xoorreey 2017 T.I uu ahaa guul muhiim ah oo ku timid iskaashiga labada dhinac. Wadahadalladu waxay ujeeddadoodu ahayd in la sii xoojiyo iskaashiga labada dhinac. Taageerada Jabaan ee Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (CDC Afrika) iyo maalgashigeeda mashaariicda kaabayaasha dhaqaalaha ee taageera kobaca waara ee Afrika iyo isku xirnaanta ayaa sii kordhayay. Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda ee Jabaan, Ayano Kunimitsu, ayaa ammaanay qabsoomidda guusha leh ee Madasha 9-aad ee Jabaanka iyi Afrika ee Horumarinta (TICAD). Wuxuuna caddeeyey in jabaanka ay ka go'an tahay inay si dhow ula shaqeyso Guddiga Midowga Afrika si ay u martigeliso shirka 10-aad ee TICAD ee Afrika. Waxa kale uu sheegya in Jabaan ay sii wadi doonta inay taageerto dadaallada muhiimka ah ee ay mudnaanta siisay Midowga Afrika, oo ay ku jiraan Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA) iyo Barnaamijka Horumarinta Kaabayaasha Dhaqaalaha Afrika (AfID). Wasiiru Dowlaha ayaa sidoo kale iftiimiyay doorka sii kordhaya ee Afrika ee maamulka caalamiga ah, isagoo xusay in xubinnimada joogtada ah ee AU ee G20 ay tahay tallaabo weyn. Labada dhinaca waxay caddeeyeen inay si wadajir ah uga wada shaqeyn doonaan sidii loo sii xoojin lahaa iskaashigooda iyada oo loo marayo Madasha Wadatashiga Heerka Sare ee Midowga Afrika iyo Japan iyo TICAD. Midowga Afrika iyo Jabaan waxay aasaaseen iskaashigooda sanadkii 1993 T.Y. Nabadda iyo amniga, dhaqaalaha, horumarka, ganacsiga, caafimaadka, beeraha, tignoolajiyada iyo yaraynta isbeddelka cimilada ayaa ka mid ah dhinacyada iskaashiga labada dhinac.
Golaha Wasiirrada ayaa maanta kulankoodii 51-aad ee joogtada ah ka yeeshay arrimo kala duwan, iyaga oo ka soo saaray go’aanno muhiim ah
Jan 9, 2026 73
Go’aannada kulanka Golaha Wasiirrada ee 51-aad ayaa kala ah: 1. Golaha Wasiirrada ayaa ka dooday oggolaanshaha wax-soo-saarka macdanta iyo heshiisyada muhiimka ah ee macdanta kala duwan. Heshiisyadani waxay ka caawinayaan dalka helitaanka lacag shisheeye, abuurista fursado shaqo, taageeridda wax-soo-saarka gudaha, iyo hubinta in beeraha dalka helaan agab macdan ah oo ku filan, iyaga oo u hoggaansamaya siyaasadda dowladda. 2. Golaha ayaa sidoo kale ka dooday siyaasadda horumarinta guryaha. Inkasta oo dadaallo hore loo sameeyay si loo helo guryo ku filan, haddana baahida guryaha ayaa wali jirta. Sidaa darteed, waxaa la diyaariyay siyaasadda guryaha ee u oggolaanaysa bixinta guryo tayo leh, la heli karo, oo waara dhammaan muwaadiniinta, iyadoo la hubinayo hufnaanta sharciga iyo siyaasadda. 3. Goluhu wuxuu ka dooday heshiiska taageerada maaliyadeed ee lala galay Bangiga Koritaanka & Dhoofinta Korea, kaas oo bixin doona $30,000,000 oo doolar oo loogu talagalay qalabka beeraha iyo mashruuca Hirgelinta Qeybta 2aad, iyadoo dulsaarka uu yahay 0.01% oo lagu bixiyo muddo 40 sano ah. Golaha ayaa xaqiijiyay in heshiiskani uu la jaanqaadayo siyaasadda maaliyadeed ee dalka. 4. Waxaa sidoo kale la ansixiyay sharciga cusub ee khidmadaha adeegyada socdaalka iyo dhalashada, si loo hubiyo in adeegyada la bixiyo ay yihiin kuwo tayo leh, la awoodi karo, isla markaana ku habboon bulshada. 5. Golaha ayaa ka dooday sharciga dib-u-habaynta ururrada bulshada rayidka ah, si uu u waafaqo isbeddellada qaran iyo siyaasadaha horay loo dejiyay. 6. Waxaa la ansixiyay dib-u-habeyn lagu sameeyay sharciga amniga hawada ee xeer lambar . 432/1997, si loo xoojiyo ammaanka, hufnaanta, iyo ka hortagga khataraha. 7. Golaha ayaa ka dooday laba sharci oo muhiim ah: mid lagu aasaasayo adeegyo hal meel ah oo lagu cabbiro loona fududeeyo adeegyada dowladda, iyo mid lagu hagaajinayo Machadka Horumarinta Awoodda iyo Hoggaanka Itoobiya si ay u qeexdo awoodda, waajibaadka, iyo masuuliyadda. Labadaba sharcigaas ayaa hirgali doona marka lagu daabaco jaraa'idka Nagaariit. 8. Waxaa la ansixiyay sharciga maaliyadda ee sanduuqa horumarinta adeegyada isgaarsiinta, si loo qeexo dakhliga, ilaha, iyo maamulka sanduuqa, taasoo waafaqsan sharciga isgaarsiinta ee dalka. 9. Golaha ayaa ka dooday siyaasadda ciyaaraha ee dalka, si loo xoojiyo ka qaybgalka bulshada, loo hirgeliyo nidaamyo xog ururin iyo tiknoolajiyad casri ah, loona horumariyo ciyaaraha bulshada. 10. Ugu dambeyntii, goluhu wuxuu ansixiyay sharci cusub oo lagu maamulo horumarinta iyo maamulka ciyaaraha dalka, kaas oo hubinaya faa’iido bulsho, dhaqaale, iyo siyaasadeed, isla markaana dhisaya nidaam sharci iyo maamul casri ah oo hufan. #XafiiskaRaysalWasaarahaItoobiya
Siyaasada
Midowga Yurub wuxuu sii wadi doonaa iskaashiga kala duwan ee uu la leeyahay Itoobiya
Jan 16, 2026 33
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Xoghayaha siyaasadda arrimaha dibadda ee Midowga Yurub, Olof Skoug, ayaa sheegay in iskaashiga Midowga Yurub uu la leeyahay Itoobiya uu si joogto ah u sii socdo, kana dhaco dhinacyo kala duwan. Madaxweyne Taaye Asqasilaase ayaa shalay la kulmay Olof Skoug, iyaga oo ka wada hadlay xiriirka ka dhexeeya Midowga Yurub iyo Itoobiya iyo sidii loo xoojin lahaa iskaashiga. Xoghayaha siyaasadda ayaa intaa ku daray in kulanka uu diiradda saaray horumarinta xiriirka labada dhinac, gaar ahaan taageerada Midowga Yurub uu siinayo Itoobiya dhinaca dhaqaalaha, iyo iskaashiga mustaqbalka ee ganacsiga iyo maalgashiga. Waxa uu sheegay in Itoobiya, iyada oo ku saleynaysa horumarinta joogtada ah ee teknoolojiyada iyo dadaallada wax ku oolka ah, ay gacan ka geysanayso ka faa’iideysiga iskaashigan. Intaa waxaa dheer, Midowga Yurub ayaa ka shaqeynaya hirgelinta mashruuc la yiraahdo “Istiraatijiyad caalami ah oo Midowga Yurub iyo dalal kale ay ku xoojinayaan iskaashiga dhaqaalaha, horumarinta, iyo kaabayaasha muhiimka ah ee dalalka kale, si loo dhiirrigeliyo ganacsiga, maalgashiga, iyo isku xirka caalamiga ah—Global Gateway” oo xoojinaya iskaashiga dhaqaale iyo horumarineed ee labada dhinac, kadib markii la dhameystiray heshiisyadii hore ee labada dhinac. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Midowga Yurub iyo dalalka xubnaha ka ah waa saaxiibbo lagu kalsoonaan karo oo Itoobiya ay leedahay – Gedhiyoon Timootiwoos (Dr.)
Jan 15, 2026 36
Addis Ababa, Dharabley 7/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, Gedhiyoon Timootiwoos (Dr.), ayaa sheegay in Midowga Yurub iyo dalalka xubnaha ka ah ay yihiin saaxiibbo lagu kalsoonaan karo oo Itoobiya ay leedahay. Wasiirka Arrimaha Dibadda ayaa xafiiskiisa ku qaabilay Ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee Arrimaha Siyaasadda ee Adeegga Arrimaha Dibadda Midowga Yurub, Ulof Skuggi, halkaas oo ay ku wada yeesheen wadahadal. Intii ay wada hadlayeen, Gedhiyoon Timootiwoos (Dr.) wuxuu carrabka ku adkeeyay in xiriirka u dhexeeya Itoobiya iyo Midowga Yurub uu yahay iskaashi muhiim ah oo ku dhisan qiyam iyo rajooyin wadaag ah, isla markaana Midowga Yurub iyo dalalkiisa xubnaha ka ah ay yihiin saaxiibbo lagu kalsoonaan karo oo Itoobiya ay leedahay. Wasiirku wuxuu sidoo kale kala hadlay dadaallada ay Itoobiya ku doonayso is-dhexgalka gobolka, isagoo xusay in dadaalladaasi ay waafaqsan yihiin hindisaha marinka dunida ee Midowga Yurub, isla markaana ay muujinayaan go’aanka Itoobiya ee kor loogu qaadayo is-dhexgalka dhaqaale ee gobolka. Isagoo ka faa’iideysanaya jawiga wanaagsan ee maalgashi ee ay abuureen isbeddellada dhaqaale ee socda, Wasiirka Arrimaha Dibadda ayaa ku boorriyay shirkadaha Yurub inay kordhiyaan maalgashigooda gudaha Itoobiya. Dhankiisa, Ulof Skuggi wuxuu xaqiijiyay in Midowga Yurub uu sii xoojin doono taageeradiisa ku aaddan isbeddellada dhaqaale ee Itoobiya iyo iskaashiga istiraatiijiyadeed ee kala dhexeeya. Sidoo kale, Ulof Skuggi wuxuu hambalyo u jeediyay Itoobiya kadib markii loo doortay martigelinta shirka COP32, isagoo sheegay in Midowga Yurub uu bixin doono iskaashiga lagama maarmaanka ah si loo hirgeliyo himilooyinka horumarineed ee Itoobiya. Sida ay sheegtay Wasaaradda Arrimaha Dibadda, labada dhinacba waxay ku heshiiyeen in ay si wadajir ah uga shaqeeyaan arrimaha danaha wadaagga ah.
Qorshayaasha iyo fikradaha Xisbiga Barwaaqo natiijooyin la taaban karo ayay keenayaan – Aadan Faarax
Jan 15, 2026 39
Hoosaanaa, Dharabley 7/2018 (ENA): Madaxweyne ku xigeenka Xisbiga Barwaaqo ahna Madaxa Xarunta Isku-duwidda Dhismaha Nidaamka Dimuqraadiyadda lehna awood Ra’iisul Wasaare ku xigeen, Mudane Aadan Faarax, ayaa sheegay in qorshayaasha iyo fikradaha Xisbiga Barwaaqo ay si guud uga hirgelayaan dhammaan deegaannada isla markaana ay keenayaan natiijooyin muuqda. Mudane Aadan Faarax ayaa hadalkan ka sheegay madal lagu qiimeynayay waxqabadka lixda bilood ee sanad-miisaaniyeedka 2018 ee Xisbiga Barwaaqo, taas oo ka socota magaalada Hosaanaa. Madashaasi waxaa lagu soo bandhigay warbixinno ay diyaariyeen xafiisyada laamaha xisbiga, waxaana laga yeeshay dood iyo falanqeyn. Wuxuu sheegay in warbixinnada ka yimid deegaannada iyo maamullada magaalooyinku ay muujinayaan in qorshayaasha iyo fikradaha xisbiga ay ka hirgaleen dhammaan deegaannada iyagoo helaya taageerada iyo aqbalaadda shacabka. Mudane Aadan Faarax ayaa sidoo kale tilmaamay in horumar laga sameeyay diyaarinta qorsheyaal isku xiran oo kor u qaadaya wax-ku-oolnimada shaqada xisbiga, iyo dadaallada lagu dhisayo hoggaan adag oo si anshax leh u hirgeliya fikradaha xisbiga, kadib marka si qoto dheer loo fahmo. Dhanka adeeg-bixinta, wuxuu xusay in ballaarinta adeegga xarumaha “Meesob Hal-goob” ay gacan ka geysatay xalinta cabashooyinka la xiriira maamul-wanaagga ee ay dadweynuhu soo bandhigaan, isla markaana ay keentay natiijooyin wax ku ool ah. Wuxuu intaas ku daray in hirgelinta fikradaha kale ee xisbiga, oo ay ka mid yihiin horumarinta mashruuca marinada iyo barnaamijka dhaqo oo dheefso iyo dalag iyo daryeel, ay keentay natiijooyin la taaban karo, maadaama shacabka si wadajir ah uga qayb qaateen fulinta hawlahaas. Mudane Aadan Faarax ayaa carrabka ku adkeeyay in dadaallada lagu dardargelinayo horumarka iyo lagu xaqiijinayo maamul-wanaagga ay sii socon doonaan si xooggan dhammaan deegaannada, isla markaana hoggaanku uu si feejigan uga shaqeeyo hirgelinta ajendayaasha horumarinta iyo isbeddelka guud ee xisbigu dejiyay, si loo hubiyo in shacabka si caddaalad ah uga faa’iideystaan. Madasha waxaa ka qaybgalaya hoggaaminta sare ee xisbiga, mas’uuliyiinta xafiisyada laamaha Xisbiga Barwaaqo ee deegaannada iyo labada maamul-magaalo, iyo sidoo kale hoggaanka garabka dhallinyarada ee xisbiga.
Deegaanka Amxaarada waxaa si xooggan looga shaqeynayaa xoojinta nabadda si loo xaqiijiyo horumar – Madaxweyne Aragaa Kabadha
Jan 15, 2026 37
Madaxweynaha Deegaanka Amxaarada, Argaa Kabadha, ayaa sheegay in si xoogan looga shaqeynayo xallinta dhibaatooyinka iyada oo loo marayo wadahadal nabadeed iyo adkeynta nabadda, si loo xaqiijiyo horumar dhamaystiran oo ka hana qaada guud ahaan deegaanka. Wuxuu hadalkan ka sheegay dood cilmiyeed ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Wakaaladda Wararka Itoobiya iyo Xafiiska Warfaafinta ee Deegaanka Amxaarada, kaas oo ku socda hal-ku-dhegga ah “Xoojinta nabadda; horumarinta khayraadka”, kuna qabsoomaya magaalada Baahir Dhaar. Khudbaddiisa, Madaxweyne Argaa Kabadha wuxuu carrabka ku adkeeyay in nabaddu tahay aasaaska horumarka iyo kobaca. Wuxuu sheegay in si habboon loo horumarin karo khayraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani’aadam ee deegaanka, iyo sidoo kale awoodaha ku jira beeraha, macdanta, dalxiiska iyo warshadaha, kaliya marka ay jirto nabad iyo xasillooni, si loo xaqiijiyo in shacabka ka faa’iideystaan. Sidoo kale wuxuu tilmaamay in dowladda ay mudnaan gaar ah siineyso nabadda, isla markaana ay waddo dadaallo kala duwan oo lagu doonayo in dhibaatooyinka si waara loogu xalliyo wadahadal. Arrintan awgeed, ayuu sheegay in ilaa 28 kun oo dagaalyahanno hore ah ay aqbaleen baaqa nabadda ee dowladda, tababar dib-u-habeyn ahna qaateen, kaddibna ay dib ugu biireen bulshada. Wuxuu intaa ku daray in hoggaamiyeyaasha kooxaha hubeysan ee doortay waddada nabadda ay caddeeyeen in xallinta arrimaha siyaasadeed lagu maro wadahadal iyo hannaan dimuqraadi ah, halkii xoog loo adeegsan lahaa, ay tahay waddada kaliya ee lagu kalsoonaan karo. Madaxweynaha ayaa sidoo kale xusay in tani ay gacan weyn ka geysan doonto xallinta joogtada ah ee caqabadaha amni ee ka jira gobolka, isla markaana lagu laaban doono hawlaha horumarineed ee caadiga ah. Ugu dambeyn, wuxuu sheegay in doodda maanta socota ee ku saleysan hal-ku-dhegga “Xoojinta nabadda; horumarinta khayraadka” ay muhiim u tahay dadaallada lagu xoojinayo nabadda laguna xaqiijinayo horumarka Deegaanka Amxaarada.
Booliska Federaalka ayaa Qabtay in ka badan 56,000 oo Hub iyo Rasaaso kala duwan ah oo ay Dowladda Eritiriya u dirtay Jabhadaba hubaysan ee ku howlgala Magaca Faano
Jan 15, 2026 35
Addis Ababa; Dharableey 7/2018 (ENA): Booliska Federaalka Itoobiya ayaa ku dhawaaqay inay qabteen in ka badan 56,000 oo hub iyo rasaas kala duwan ah oo ay Dowladda Eritiriya u dirtay jabhadaha hubeysan ee ku shaqeysata magaca Fano. Booliiska Federaalka Itoobiya, oo kaashanaya hay'adaha kale ee amniga, ayaa ku dhawaaqay inay qabteen in ka badan 56,000 oo hub iyo rasaas kala duwan ah iyo laba tuhumane oo ay Dowladda Eritiriya u dirtay inay hubeyso jabhadaha hubeysan ku shaqeysata magaca Faano, kuwaas oo kaashanaya cadawga taariikhiga ah ee Itoobiya si ay u carqaladeeyaan nabadda dalkeenna. Baaritaankii ugu horreeyay ee lagu sameeyay labada tuhmane ee lagu qabtay howlgalka ayaa lagu ogaaday in rasaasta ay soo dirtay Dowladda Eritiriya iyo kooxda xagjirka ah ee TPLF ee ku sugan Maqale, Deegaanka Tigray, ayna u gudbinayaan Shewarobit, Deegaanka Amxaarada, si ay ugu geyso Jabhadaha hubeysan ee ku ganacsata magaca Faano. Kooxda xagjirka ah ee TPLF iyo dowladda Eritiriya oo midaysan, ayaa qorsheyneya inay carqaladeeyaan nabadda dalkeenna iyagoo hubeynaya jabhadaha ku ganacsata magaca Fano. Waxaa lagu qabtay koontaroolka Woldhiya iyagoo u raraya 41,999 rasaas Clash ah, 14,000 rasaas Bren ah iyo 800 rasaas ah, wadarta guudna waa 56,799 rasaas ah. Booliiska Federaalka Itoobiya ayaa sheegay inay baarayaan labada tuhmane ee la xiray. Booliska Federaalka Itoobiya ayaa sheegay in kooxahan cadowga ah ay hadda u dhaqaaqayaan inay waxyeello u geystaan dalkeenna, iyo in ciidamada ammaanku ay sii wadi doonaan xoojinta howlgalka ay bilaabeen, waxayna ugu baaqeen dadweynaha inay la shaqeeyaan ciidamada amniga oo ay siiyaan taageeradooda caadiga ah.
Dadaallada Xisbiga Barwaaqo ee lagu dhisayo dowlad xooggan oo ku salaysan mabda'a Wadajirka iyo midnimada qaranka ayaa natiijooyin guul leh keenaya - Mudane Aaden Faarax
Jan 14, 2026 58
Hosanna, Dharableey 6/2018 (ENA): Dadaallada Xisbiga Barwaaqo ee lagu dhisayo dowlad xooggan oo ku salaysan mabda'a wadahirka iyo midnimada qaranka ayaa natiijooyin guul leh keenaya, ayuu yiri Mudane Aaden Farax, Madaxweyne Ku-xigeenka xisbiga iyo Madaxa Xarunta Isku-dubaridka Dhismaha Nidaamka Dimuqraadiga lehna awwood darajada Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen. Madal dib loogu eegayo waxqabadka sannad-miisaaniyeedka lixda bilood ah ee Xisbiga Barwaaqo ayaa ka bilaabatay magaalada Hosanna. Isagoo ka hadlayay madasha, Aaden Faarax, Madaxweyne Ku-xigeenka xisbiga iyo Madaxa Xarunta Isku-dubaridka Dhismaha Nidaamka Dimuqraadiga oo leh awwood Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen, Wuxuu sheegay in dadaallada Xisbiga Barwaaqo ee lagu dhisayo dowlad xooggan oo ku salaysan fikradda wadajirka iyo Midnimada Qaranka ay gaarayaan natiijooyin guul leh. Wuxuu sheegay in dadaallo lagu bixinayo sidii loo dhisi lahaa waddan barwaaqo ah oo ku habboon dhammaan muwaadiniinta iyadoo la xoojinayo halganka wadajirka ah iyo in jiilka soo socda looga tago dhaxal horumarineed. Wuxuu sheegay in xisbigu uu sidoo kale sameeyay hawlo guul leh oo ku saabsan dhismaha hay'ad xooggan oo ka jirta Itoobiya iyo abuurista hoggaan xooggan oo ku salaysan hal-abuur iyo xawaare. Wuxuu sidoo kale xusay in dadaallo lagu bixinayo sidii loo xaqiijin lahaa mashaariic kale oo waaweyn iyadoo la dhammaystirayo dhismaha Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya. Wuxuu sidoo kale xusay inay ka shaqeynayaan dhisidda awoodda hoggaanka iyo xubnaha iyagoo raacaya habka hal qorshe iyo hal warbixin, laga bilaabo dhismaha Itoobiyada Dijitaalka ah. Wuxuu sheegay in hawlo kala duwan oo hubinaya faa'iidada dadweynaha la qorsheeyay in la qabtay SM-ka 2018, hawlo guul lehna ilaa hadda la qabtay sida ku xusan qorshaha. Wuxuu sidoo kale sheegay in madasha maanta ay fursad u siin doonto dib u eegista guulaha laga gaaray qaybaha kala duwan, xoojinta, iyo ku talinta hawlaha mustaqbalka. Madaxda xafiisyada laamaha Xisbiga Barwaaqada iyo hoggaamiyeyaasha garabka dhallinyarada ee dhammaan deegaannada iyo labada ismaamul magaalo ayaa ka qayb qaadanaya madasha.
Midowga Afrika iyo Jabaan ayaa ballan qaaday inay xoojin doonaan iskaashigooda.
Jan 14, 2026 43
Addis Ababa; Dharableey 6/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Jabaan ayaa ku dhawaaqay inay ka shaqeyn doonaan sidii loo xoojin lahaa iskaashigooda dhinacyada badan leh. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yusuf, ayaa xarunta Midowga Afrika wadahadallo kula yeeshay Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda ee Jabaan, Ayano Kunimitsu. Guddoomiyaha Guddiga ayaa xasuusiyay in Midowga Afrika iyo Jabaan ay lahaayeen iskaashi soo jiray muddo ka badan soddon sano taas oo ku salaysnayd qaab-dhismeedka madasha Caalamiga ah ee Jabaan iyo Afrika (TICAD). Wuxuu xusay in Shirweynihii 9-aad ee Caalamiga ahaa ee Jabaan iyo Afrika (TICAD) ee lagu qabtay Yokohama bishii Xoorreey 2017 T.I uu ahaa guul muhiim ah oo ku timid iskaashiga labada dhinac. Wadahadalladu waxay ujeeddadoodu ahayd in la sii xoojiyo iskaashiga labada dhinac. Taageerada Jabaan ee Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (CDC Afrika) iyo maalgashigeeda mashaariicda kaabayaasha dhaqaalaha ee taageera kobaca waara ee Afrika iyo isku xirnaanta ayaa sii kordhayay. Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda ee Jabaan, Ayano Kunimitsu, ayaa ammaanay qabsoomidda guusha leh ee Madasha 9-aad ee Jabaanka iyi Afrika ee Horumarinta (TICAD). Wuxuuna caddeeyey in jabaanka ay ka go'an tahay inay si dhow ula shaqeyso Guddiga Midowga Afrika si ay u martigeliso shirka 10-aad ee TICAD ee Afrika. Waxa kale uu sheegya in Jabaan ay sii wadi doonta inay taageerto dadaallada muhiimka ah ee ay mudnaanta siisay Midowga Afrika, oo ay ku jiraan Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA) iyo Barnaamijka Horumarinta Kaabayaasha Dhaqaalaha Afrika (AfID). Wasiiru Dowlaha ayaa sidoo kale iftiimiyay doorka sii kordhaya ee Afrika ee maamulka caalamiga ah, isagoo xusay in xubinnimada joogtada ah ee AU ee G20 ay tahay tallaabo weyn. Labada dhinaca waxay caddeeyeen inay si wadajir ah uga wada shaqeyn doonaan sidii loo sii xoojin lahaa iskaashigooda iyada oo loo marayo Madasha Wadatashiga Heerka Sare ee Midowga Afrika iyo Japan iyo TICAD. Midowga Afrika iyo Jabaan waxay aasaaseen iskaashigooda sanadkii 1993 T.Y. Nabadda iyo amniga, dhaqaalaha, horumarka, ganacsiga, caafimaadka, beeraha, tignoolajiyada iyo yaraynta isbeddelka cimilada ayaa ka mid ah dhinacyada iskaashiga labada dhinac.
Golaha Wasiirrada ayaa maanta kulankoodii 51-aad ee joogtada ah ka yeeshay arrimo kala duwan, iyaga oo ka soo saaray go’aanno muhiim ah
Jan 9, 2026 73
Go’aannada kulanka Golaha Wasiirrada ee 51-aad ayaa kala ah: 1. Golaha Wasiirrada ayaa ka dooday oggolaanshaha wax-soo-saarka macdanta iyo heshiisyada muhiimka ah ee macdanta kala duwan. Heshiisyadani waxay ka caawinayaan dalka helitaanka lacag shisheeye, abuurista fursado shaqo, taageeridda wax-soo-saarka gudaha, iyo hubinta in beeraha dalka helaan agab macdan ah oo ku filan, iyaga oo u hoggaansamaya siyaasadda dowladda. 2. Golaha ayaa sidoo kale ka dooday siyaasadda horumarinta guryaha. Inkasta oo dadaallo hore loo sameeyay si loo helo guryo ku filan, haddana baahida guryaha ayaa wali jirta. Sidaa darteed, waxaa la diyaariyay siyaasadda guryaha ee u oggolaanaysa bixinta guryo tayo leh, la heli karo, oo waara dhammaan muwaadiniinta, iyadoo la hubinayo hufnaanta sharciga iyo siyaasadda. 3. Goluhu wuxuu ka dooday heshiiska taageerada maaliyadeed ee lala galay Bangiga Koritaanka & Dhoofinta Korea, kaas oo bixin doona $30,000,000 oo doolar oo loogu talagalay qalabka beeraha iyo mashruuca Hirgelinta Qeybta 2aad, iyadoo dulsaarka uu yahay 0.01% oo lagu bixiyo muddo 40 sano ah. Golaha ayaa xaqiijiyay in heshiiskani uu la jaanqaadayo siyaasadda maaliyadeed ee dalka. 4. Waxaa sidoo kale la ansixiyay sharciga cusub ee khidmadaha adeegyada socdaalka iyo dhalashada, si loo hubiyo in adeegyada la bixiyo ay yihiin kuwo tayo leh, la awoodi karo, isla markaana ku habboon bulshada. 5. Golaha ayaa ka dooday sharciga dib-u-habaynta ururrada bulshada rayidka ah, si uu u waafaqo isbeddellada qaran iyo siyaasadaha horay loo dejiyay. 6. Waxaa la ansixiyay dib-u-habeyn lagu sameeyay sharciga amniga hawada ee xeer lambar . 432/1997, si loo xoojiyo ammaanka, hufnaanta, iyo ka hortagga khataraha. 7. Golaha ayaa ka dooday laba sharci oo muhiim ah: mid lagu aasaasayo adeegyo hal meel ah oo lagu cabbiro loona fududeeyo adeegyada dowladda, iyo mid lagu hagaajinayo Machadka Horumarinta Awoodda iyo Hoggaanka Itoobiya si ay u qeexdo awoodda, waajibaadka, iyo masuuliyadda. Labadaba sharcigaas ayaa hirgali doona marka lagu daabaco jaraa'idka Nagaariit. 8. Waxaa la ansixiyay sharciga maaliyadda ee sanduuqa horumarinta adeegyada isgaarsiinta, si loo qeexo dakhliga, ilaha, iyo maamulka sanduuqa, taasoo waafaqsan sharciga isgaarsiinta ee dalka. 9. Golaha ayaa ka dooday siyaasadda ciyaaraha ee dalka, si loo xoojiyo ka qaybgalka bulshada, loo hirgeliyo nidaamyo xog ururin iyo tiknoolajiyad casri ah, loona horumariyo ciyaaraha bulshada. 10. Ugu dambeyntii, goluhu wuxuu ansixiyay sharci cusub oo lagu maamulo horumarinta iyo maamulka ciyaaraha dalka, kaas oo hubinaya faa’iido bulsho, dhaqaale, iyo siyaasadeed, isla markaana dhisaya nidaam sharci iyo maamul casri ah oo hufan. #XafiiskaRaysalWasaarahaItoobiya
Arrimaha Bulshada
Ahmiyadda la siiyay waaxda dalxiiska ayaa dhalisay firfircooni ballaaran dhammaan deegaannada – Aadan Farax
Jan 16, 2026 34
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Ku-xigeenka Madaxweynaha Xisbiga Barwaaqo ahna Madaxa Xarunta Isku-duwidda Dhismaha Nidaamka Dimuqraadiyadda lehna awood Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen, Aadan Faarax, ayaa sheegay in ahmiyadda uu xisbigu siiyay waaxda dalxiisku ay abuurtay firfircooni weyn oo ka jirta dhammaan deegaannada dalka. Aadan Farax iyo mas’uuliyiin kale oo ka tirsan laamaha Xisbiga Barwaaqo ayaa booqday goobta dalxiiska ee Hambarijo 777 oo ku taalla Aagga Kambaataa. Isagoo ka hadlay booqashada kadib, Aadan Farax wuxuu warbaahinta u sheegay in dalxiisku ka mid yahay waaxaha uu xisbigu mudnaanta gaarka ah siiyay, kuna hirgeliyay istiraatiijiyadda dhaqaale ee ku dhisan kala-duwanaansho. Wuxuu xusay in si qaran ah looga shaqeynayo in la horumariyo awoodda qarsoon ee waaxda dalxiiska, lana kordhiyo faa’iidada ay shacabka ka helaan. Sida uu sheegay, hirgelinta aragtida Xisbiga Barwaaqo ee dalxiiska ayaa horseeday firfircooni muuqata oo ka jirta dhammaan deegaannada dalka. Wuxuu tilmaamay in goobta dalxiiska ee Hambariji 777 ay tusaale cad u tahay arrintan, isagoo xusay in buurta dib loo horumariyay, laguna sameeyay 777 jaranjaro, iyadoo uu hormuud u ahaa Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Aadan Farax ayaa sidoo kale sheegay in ahmiyadda gaarka ah ee la siiyay waaxda dalxiiska ay sababtay in dhaxalka dabiiciga ah iyo kan bini’aadamnimo ee dalka laga hirgeliyo lagana suuq geeyo meelo badan, isla markaana faa’iidada laga helo dalxiisku ay sii kordhayso. Wuxuu intaas ku daray in dadaalka lagu horumarinayo goobaha dalxiiska ee kala duwan, si loo kordhiyo faa’iidada waaxda, uu sii xoogeysan doono. Mas’uulka xiriirka Bulshada iyo kan caalamiga ah ee Xisbiga Barwaaqo, Dr. Biqila Hurisa, ayaa dhankiisa sheegay in xisbigu si wax ku ool ah uga shaqeynayo ka faa’iidaysiga khayraadka dabiiciga ah ee Ilaahay ku manaystay Itoobiya. Wuxuu xusay in horumarinta kheyraadka dabiiciga ah si kor loogu qaado faa’iidada laga helo dalxiiska ay keentay natiijooyin la taaban karo. Sidoo kale wuxuu sheegay in aqoonsiga iyo ka faa’iidaysiga khayraadka jira, iyadoo la adeegsanayo qorshe fog iyo mid dhow, ay keeni karto guul, isla markaana goobta dalxiiska ee Hambarijo ay noqon karto tusaale lagu daydo. Mas’uulka xafiiska garabka dhallinyarada ee Xisbiga Barwaaqo, Abaang Kumadaan, ayaa isna sheegay in diiradda la saaray dhaqaalaha ku dhisan qaybaha kaladuwan ay suurto gelisay hirgelinta fikrado cusub oo hore aan u jirin. Wuxuu intaas ku daray in goobta dalxiiska ee Hambarijo 777 ay tahay mid ka mid ah miraha ka dhashay aragtida Xisbiga Barwaaqo. Ugu dambayn, wuxuu sheegay in ballaarinta mashaariicda horumarineed ee ku saleysan khayraadka dabiiciga ah ay kor u qaadi doonto dakhliga ka soo xarooda dalxiiska, isla markaana ay door weyn ka qaadan doonto abuurista fursado shaqo oo loo sameeyo dhallinyarada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa muujiyay sida uu uga xunyahay geerida jilaagii caanka ahaa ee Nasaanat Warqinah
Jan 16, 2026 26
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare, Dr. Abiy Axmed, ayaa muujiyay sida uu uga xunyahay geerida jilaagii caanka ahaa ee Nasaanat Warqinah. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu farriin tacsi ah ku qoray boggiisa baraha bulshada, isagoo sheegay in uu aad uga murugooday geerida jilaagii caanka ahaa ee Nasaanat Warqinah. Wuxuu xusay in uu mar walba xusuusan doono doorkii iyo waxqabadkii uu ku lahaa barnaamijkii soo dhaweynta Sannadka Cusub ee 2016 ee lagu qabtay Biyo-xireenka Itoobiya (GERD). Isagoo sheegay in uu kaalin weyn ka qaatay in shacabka ay sannadkaas cusub ku qaabilaan farxad, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa tacsi iyo samir u rajeeyay qoyska, ehelka, asxaabta iyo dhammaan taageerayaashii jilaaga. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Xisbiga Barwaaqo wuxuu xoojinayaa hawlihii uu ka bilaabay kor u qaadista ka faa’iideysiga shacabka dhammaan waaxyaha – Aadan Faarax
Jan 16, 2026 29
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Ku-xigeenka Madaxweynaha Xisbiga Barwaaqo ahna Madaxa Xarunta Isku-duwidda Dhismaha Nidaamka Dimuqraadiyadda lehna awood Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen, Aadan Faarax, ayaa sheegay in xisbigu sii xoojin doono hawlihii uu ka bilaabay dhammaan waaxyaha si kor loogu qaado ka faa’iideysiga shacabka. Madasha qiimeynta waxqabadka lixda bilood ee xisbiga oo ka socotay magaalada Hosaanaa ayaa lagu soo gabagabeeyay iyadoo dib loo eegay hawlaha laga qabtay abuurista fursadaha shaqo iyo xasilinta suuqa. Aadan Faarax ayaa sheegay in hirgelinta jihada dhaqaale ee ku dhisan kala-duwanaansho waaxeed ay keentay natiijooyin la taaban karo. Wuxuu xusay in lixdii bilood ee la soo dhaafay la diiwaangeliyay natiijooyin rajo leh, kadib markii si ficil ah loo hirgeliyay abuurista shaqooyin ku saleysan xirfad, taas oo ballaarisay ka faa’iideysiga muwaadiniinta ee fursadaha shaqo. Si loo sii adkeeyo guulaha la gaaray, ayuu sheegay in ay muhiim tahay in si habboon loo adeegsado fursadaha ka jira beeraha, warshadaha wax-soo-saarka, iyo teknoolojiyada abuuri karta shaqooyin. Wuxuu sidoo kale carrabka ku adkeeyay in si gaar ah loo hago lana xoojiyo hawlaha ogaanshaha shaqo-la’aanta, taageeridda shirkadaha jira, iyo in hay’adaha qiimeeya xirfadaha ay shaqadooda u gutaan si tayo leh. Dhanka xasilinta suuqa, Aadan Faarax wuxuu sheegay in horumarro isdaba joog ah la arkayo, isla markaana si loo sii xoojiyo arrintan diiradda la saari doono kordhinta wax-soo-saarka iyo helitaanka badeecadaha. Arrintan awgeed, wuxuu tilmaamay in loo baahan yahay in la ballaariyo xarumaha ganacsiga, la ilaaliyo tayada wax-soo-saarka, la taageero iskaashatooyinka, isla markaana la dardar-geliyo dhismaha xarumo ganacsi oo casri ah, tayo leh, oo ah himilo ka mid ah yoolalka xisbiga, si magaalo walba looga helo. Gebogabadii, wuxuu sheegay in Xisbiga Barwaaqo uu si joogto ah u xoojin doono hawlihii uu ku bilaabay waaxyaha kala duwan si kor loogu qaado ka faa’iideysiga shacabka. Wuxuu intaas ku daray in si loo gaaro natiijooyinka la doonayo ay lama huraan tahay go’aan adag oo hoggaamineed, iyadoo lagu dhisayo guulihii lixda bilood ee la soo dhaafay lagana jawaabayo caqabadaha jira iyadoo la dejinayo xalal cad. Madasha waxaa ka qayb galay madaxda laamaha Xisbiga Barwaaqo iyo hoggaaminta garabka dhallinyarada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Waxaan xoojinaynaa awooddeena ka hortagga kana adkaysiga dhammaan masiibooyinka si loo gaaro horumar waara – Adhaanaj Abebe
Jan 16, 2026 27
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Duqa Magaalada Addis Ababa, Adhaanaj Abebe, ayaa sheegtay in iyada oo laga hortagayo dhammaan noocyada masiibooyinka bini’aadamku sababo iyo kuwa dabiiciga ah, lana xoojinayo awoodda lagu adkaysan karo, isla markaana lagu tiirsanaanayo dadaalkeenna iyo shaqo wadajir ah, in si dhab ah looga hawlgelayo gaarista horumar waara. Waxay carrabka ku adkeysay in deeqaha iyo ku tiirsanaanta gargaar joogto ah ay faafiyaan dabacsanaan, dhaawacaan sharafta bini’aadamka, isla markaana aysan xaqiijin horumar waara, sidaas darteedna ay lama huraan tahay in la keeno isbeddel fikir iyo aragti. Adhaanaj Abebe waxay si gaar ah u sheegtay in hay’adaha waxbarashada iyo kuwa diinta laga sugayo in ay door hoggaamineed ka qaataan beddelidda fikirka ku dhisan suguda deeqaha iyo ku tiirsanaanta gargaar. Si arrintan loo hirgeliyo, ayay sheegtay in Golaha Maareynta Khatarta Masiibooyinka ee Addis Ababa uu maanta si rasmi ah u bilaabay shaqooyin lagu yareynayo nuglaanta masiibooyinka, lagu xoojinayo diyaargarowga, laguna kobcinayo awoodda jawaab-celinta, si loo sii wado isbeddelka nidaam shaqo ee heer qaran ka bilowday. Waxay intaas ku dartay in goluhu uu gaadhay is-afgarad guud si uu hormuud uga noqdo dadaallada lagu beddelayo fikirka taban ee ku saabsan ku tiirsanaanta gargaar, isla markaana uu kaalin firfircoon ka qaato hawshaas. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dhaqaalaha
Hawlaha Horumarineed ee ka socda Deegaanka ayaa caddeyn u ah in hindisayaasha horumarineed ee qaran ay midho dhalinayaan - Mudane Aaden Faarax
Jan 16, 2026 27
Addis Ababa; Dharabley 8/2018 (ENA): Hawlaha Horumarineed ee ka socdaa Dowlad deegaanka badhtamaha Itoobiya ayaa caddeyn u ah in hindisayaasha horumarineed ay midho dhalinayaan, ayuu yiri Aaden Faarax, Madaxa Xarunta Isku-dubaridka Dhismaha Dimuqraadiyadda iyo Madaxweyne Ku-xigeenka Xisbiga Barwaaqo lehna awwood Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen. Qiimeynta 6-dii bilood waxqabadka ee Xisbiga Barwaaqo ee sannad-miisaaniyadda 2018 ayaa lagu qabanayaa magaalada Hosaana ee deegaanka badhtamaha itoobiya. Mudane Aaden Faarax ayaa ku dhawaaqay inuu booqday mashaariicda horumarinta ee laga fulinayo magaalada Hosaana ee si xawli ah u koraysa oo nabadda jecel. Wuxuu sheegay in waddo 12.5 kiiloomitir ah laga dhisayo magaalada. Wuxuu sidoo kale booqday Garoonka Abiodun Ersamo ee laga dhisay magaalada, wuxuuna sheegay in garoonku uu si wanaagsan uga qayb qaadan doono horumarinta akhlaaqda dhalinyarada, taageeri doono qaybta ciyaaraha, iyo shaqada ay xisbigu u qabanayaan bulshada. Wuxuu sheegay inuu booqday tuulada dhaqanka ee lagu magacaabo Hadi Nefera (Hadiya Dejaf), oo isku daraysa dhaqanka, taariikhda, iyo qaab nololeedka dadka waaweyn ee Hadiya, wuxuuna tilmaamay inay noqon doonto tusaale dhab ah oo dib u soo noolaynta lagu arkayo qaybta dalxiiska ee meelo kala duwan. Waxay sidoo kale kormeereen xafiiska cusub ee la dhammeeyay oo diyaar u ah in la isticmaalo ee maamulka gobolka, kaas oo ay sheegeen inuu abuuri doono awood dheeraad ah oo loogu talagalay yoolka ah in la dhiso hay'ado shaqo oo gobolka u fiican. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Hay’adda Maalgashiga ee Shirkadaha Dowladda Itoobiya oo Kordhisay Hantida iyo Maamulka Casriga ah ee Shirkadaha Horumarinta Dowladda.
Jan 15, 2026 44
Hay’adda, oo la aasaasay 2014, ayaa mideysay 41 ka mid ah shirkadaha horumarinta dowladda si loo maamulo hantida dalka loona habeeyo hanti horey u noqotay mid aan nidaamsanayn. Shirkadahan ka hor aasaaska hay'adda waxay la daalaa-dhaceen dhibaatooyin maaliyadeed, kormeer, maalgashi, culeyska deynta, iyo maamulka shirkadaha. Hadda, shirkadahan waxay hoos yimaadeen maamul casri ah, lahaansho hufan, iyo nidaam maamul shirkadeed oo heer caalami ah, waxaana sidoo kale la hirgeliyay nidaam kormeer casri ah. Tani waxay u ogolaatay shirkadahan inay u gudbaan faa’iido, iyadoo dakhligooda guud ee afarkii sano ee la soo dhaafay laga kordhiyay 704 bilyan Birr ilaa 6.1 tiriliyan Birr. Shirkadaha dowladda ee horumarinta ayaa hadda ka qayb qaadanaya 36 mashruuc oo waaweyn, iyadoo hantidooda guud ay gaartay 8.2 tiriliyan Birr. Hadafka Hay’adda Maalgashiga ee Shirkadaha Dowladda Itoobiya waa in shirkadahan ay sii xoojiyaan kaalintooda dhaqaalaha, si ay uga dhabeeyaan tartan iyo door muhiim ah suuqa Afrika. ● Dr. Biruk Taye
Sanadadii isbeddelka ee la soo dhaafay, dib-u-habaynta siyaasadda lacagta, hagaajinta nidaamka sarrifka lacagaha qalaad, dib-u-habaynta waaxda maaliyadda iyo isbeddellada hay’adeed ayaa ka mid ah hawlaha waaweyn ee dib-u-habaynta la fuliyay.
Jan 15, 2026 39
Tallaabooyinkan isbeddelka ah waxay suurto geliyeen in sicir-bararku hoos uga dhaco boqolkiiba 30 oo uu ahaa Miicaad 2012, kuna soo dego boqolkiiba 9.7 bishii Xoorreey 2018. Hirgelinta isbeddellada la xiriira sarrifka lacagaha qalaad waxay ka sokow kor u qaadista helitaanka lacagaha qalaad, sidoo kale suurtagelisay in la yareeyo farqiga u dhexeeya suuqa rasmiga ah iyo kan is barbar socda. Waqtigan xaadirka ah, saamiga amaahda la siiyo waaxda gaarka loo leeyahay wuxuu gaaray 77 boqolkiiba. Dhanka xisaabaadka (Akoon Xisaabeed) casriga ahna, dib-u-habaynadu waxay suurto geliyeen in la gaaro 254 milyan oo xisaabood. Mustaqbalka dhow, arrimaha mudnaanta la siinayo waxaa ka mid ah in sicir-bararka lagu hayo hal-tiro, in suuqa lacagaha qalaad laga dhigo mid si ka sii wanaagsan u shaqeeya oo xasilloon, hirgelinta mideynta iyo iibsashada bangiyada, dhisidda hay’ad maamusha waaxda caymiska, iyo xoojinta nidaamka bangiyada aan ribada ku dhisnayn. ●Dr. Eyob Tekalign Guddoomiyaha Bangiga Qaranka
Isbeddelka qaran ee dalka ka socda wuxuu nidaamka dhaqaalaha ku soo kordhiyay hay’ado cusub, kuwaas oo ay ka mid tahay Hay’adda Suuqa Raasumaalka Itoobiya.
Jan 15, 2026 38
Hay’addan waxay ku hawlan tahay dhisidda nidaam suuq raasumaal oo dhiirrigeliya hal-abuurka, isla markaana noqda buundo isku xirta kuwa raasumaal u baahan iyo kuwa raasumaal bixinaya. Itoobiya gudaheeda, nidaamka suuqa raasumaalka oo markii ugu horreysay lagu soo bandhigay dib-u-habaynta dhaqaale ee dalka u gaar ah sannadkii 2011, ayaa sanadadii la soo dhaafay maray heerar kala duwan, waxaana lagu guuleystay in la dhiso saddex hay’adood oo muhiim ah. Hay’adahaasi waa Hay’adda Suuqa Raasumaalka Itoobiya, iyo Xarunta Dhexe ee Kaydinta Raasamaalka. Marka laga soo tago dhismaha hay’adahan, 15 hay’adood oo bixiya adeegyada suuqa raasumaalka ayaa helay ruqsad, isla markaana bilaabay shaqo. Hay’adahaas raasumaalkooda la bixiyay wuxuu gaaray 1.5 bilyan oo birr. Intaa waxaa dheer, 10 shirkadood ayaa hadda ku jira habraaca isdiiwaangelinta Suuqa raasamaalka Itoobiya. Sidoo kale, is-weydaarsiga lacageed ee ku saleysan suuqa ee u dhexeeya bangiyada ayaa si tartiib ah u kobcaya. Mustaqbalka, shaqooyinka isbeddelka ee la bilaabay ayaa sii xoogeysan doona, si loo taageero hal-abuurka iyo abuurista shaqooyin, loona xaqiijiyo in waaxdu ka qaadato doorkeeda ku aaddan horumarka qaran. ● Hanaa Tekhulqu Agaasimaha Guud ee Hay’adda Suuqa Raasumaalka Itoobiya
Muuqaalo
.jpg)
.jpg)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in haddii aan diyaar garoobin oo aan aqoon yeelano, aan gaari doono heer aan AI (Garaadka Macmalka ah) maareyn karno
Jan 9, 2026 62
Addis Ababa, Xoorreey 28/2018 (ENA): Wuxuu xusay in dowladda ay horumar ka samaysay dhismaha wadooyinka iyo kor u qaadista kaabayaasha, aqoonyahannaduna ay tahay inay ka faa’iideystaan maskaxda bini’aadamka si ay u fahmaan sida ugu wanaagsan ee loo maamulo horumarka. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu tilmaamay in Itoobiya ay leedahay mustaqbal weyn oo la xiriira Garaadka Macmalka ah, iyadoo ay muhiim tahay in lagu maalgeliyo tamarta. Wuxuu xusay in Itoobiya ay leedahay awood ballaaran oo wax soo saar tamareed, sida biyaha, qoraxda, kulaylka dhulka, iyo tamarta nukliyeerka. Wuxuu intaas ku daray in maalgashiga tamarta uu fududeyn doono horumarka Garaadka Macmalka ah, isla markaana AI-ga uu sidoo kale u baahan yahay xog iyo xarumo xog ururin. Ugu dambeyntii, wuxuu carrabka ku adkeeyay in haddii aan diyaar garowno oo aan iskaashi sameyno, AI waxay ka caawin doontaa Itoobiya in ay gaarto heer aan caadi ahayn oo horumarineed, iyadoo sidoo kale fursado badan oo AI ah ay ku jiraan qaaradda Afrika. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 waxay Bog Cusub u furaysaa Casriyeynta Magaalooyinka
Dec 28, 2025 119
Addis Ababa; Xoorreey 19/2018 (ENA): Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 waxay abuuri doontaa awood weyn oo lagu dhiso magaalooyinka casriga ah iyada oo loo marayo tignoolajiyada iyo hagaajinta xaaladaha nololeed ee muwaadiniinta, ayay tiri Wasiirka Horumarinta Magaalooyinka iyo Kaabayaasha Dhaqaalaha Jaaltu Sani. Waxaa la ogyahay in uu Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu si rasmi ah u daahfuray istraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030, uu sheegay in ballaarinta marin u helidda, abuurista fursado siman oo loogu talagalay muwaadiniinta, iyo kor u qaadista kalsoonida ka dhaxaysa muwaadiniinta iyo hay'adaha ay yihiin tiirarka ugu muhiimsan ee istaraatiijiyadda. Waxay xustay in ballaarinta kaabayaasha dhijitaalka ah ee dadweynaha ay tahay hawl muhiim ah si loo gaaro tiirarkan, taas oo abuuri doonta awood weyn oo lagu horumarinayo nolol maalmeedka muwaadiniinta iyadoo laga dhigayo tignoolajiyada mid ku saleysan aadanaha. Wasiirka Magaalooyinka iyo Kaabayaasha Dhaqaalaha Jaaltu Sani ayaa ku tiri wareysi ay la yeelatay ENA; Dowladda Iskudarka waxay ka shaqeyneysaa sidii magaalooyinka looga dhigi lahaa bandhig hal-abuur, tignoolajiyada, iyo barwaaqada. Waxay sheegtay in Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2025 ay aasaas adag u dhigtay in magaalooyinka loo beddelo magaalooyin casri ah. Waxay sheegtay in tani ay gacan weyn ka geysatay sidii magaalooyinka loogu maamuli lahaa qaab dijitaal ah laga bilaabo marxaladda qorsheynta iyo casriyeynta bixinta adeegga. Wasiirka ayaa kale oo sheegtay in tani ay u suurtagelisay magaalo ku habboon dadka deegaanka, ganacsiga elektaroonigga ah, iyo adeegyo aan kala go 'lahayn oo loogu talagalay muwaadiniinta. Waxay sheegtay in tani ay keentay natiijooyin muuqda iyo aasaas weyn oo loogu talagalay horumarinta magaalooyinka oo si guul leh loo dhammaystiray. Waxay tilmaamtay in Istaraatiijiyadda cusub ee Dhijitaal Itoobiya 2030 ay awood u siin doonto magaalooyinka inay ka gudbaan magaalooyinka caqliga badan oo ay noqdaan kuwo horumarsan oo tignoolajiyada ah. Waxay sharraxday in siyaasadda cusub ee horumarinta magaalooyinka ay sidoo kale si toos ah ula xiriirto istaraatiijiyadda; waxay isku xirtaa isticmaalka tamarta, dhaqdhaqaaqa dhaqaalaha, iyo bixinta adeegga. Waxay sidoo kale sheegtay in casriyeyntu ay abuurto kalsooni u dhaxaysa muwaadiniinta iyo dowladda, iyo sidoo kale bixiyeyaasha adeegga iyo kuwa qaata.
Siyaasadda Horumarinta Ganacsiga ayaa la Diyaariyay iyadoo la raacayo Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Dec 28, 2025 111
Addis Ababa; Xoorreey 17/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh ayaa sheegay in Siyaasadda Horumarinta Ganacsiga la diyaariyey iyadoo la raacayo Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh ayaa wadahadal khadka internetka ah la yeeshay xubnaha Golaha Dhijitaalka, kaas oo ku saabsan qabyo-qoraalka Siyaasadda Horumarinta Ganacsiga. Farriin uu ku soo dhigay boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in ganacsigu uu yahay qalab muhiim ah oo lagu gaarayo kobac waara oo degdeg ah iyadoo lagu beerayo dhaqan ganacsi oo dhinac walba ah. Wuxuu tilmaamay in siyaasaddu ay si gaar ah u dhiirrigeliso oo ay taageerto ganacsi dhijitaalka ah iyo tartan iyadoo la kobcinayo dhaqdhaqaaq ganacsi oo qaran oo dhammaystiran oo loo dhan yahay oo waafaqsan Istaraatiijiyadda Dijitaal Itoobiya 2030. Wuxuu sidoo kale sheegay in qaab-dhismeedka siyaasaddu uu yahay qaab-dhismeed kobac dhaqaale oo dhisi kara bulsho xallinta dhibaatooyinka, kobcin karta dhaqan hal-abuur leh, ku dari karta qiimo, iyo dhisi karta nidaam deegaan oo ku habboon. Intaa waxaa dheer, wuxuu sheegay inay door muhiim ah ka ciyaarto hagista nidaamka ganacsiga Itoobiya iyo hindisayaasha abuurista shaqada. Wuxuu sharraxay inay si weyn uga caawin doonto horumarinta dabeecadaha, iyo dhaqamada caadiga ah ee hagaajin kara nidaamka ganacsiga. Intii lagu jiray doodda, waxay muujiyeen fahamkooda Golaha Dijitaalka ah in nidaam kormeer oo joogto ah oo xooggan la sameeyo heer kasta iyadoo la aqoonsanayo awoodaha iyo caqabadaha siyaasadda horumarinta si loo gaaro natiijooyinka la doonayo. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa tilmaamay in ka dib dood qoto dheer oo ku saabsan qabyo-qoraalka Siyaasadda Horumarinta Ganacsiga iyo ku darista kheyraadka, la go'aamiyay in dukumentiga siyaasadda horumarinta loo diro Golaha Wasiirrada si loo ansixiyo.
Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 waxay abuuraysa Fursad lagu hubinayo Barwaaqo loo dhan yahay - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Dec 23, 2025 123
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen ahna Guddoomiyaha Golaha Isbeddelka Dhijitaalka ah ee Qaranka Temesgen Tiruneh ayaa sheegay in Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 ay abuuri doonto jawi wanaagsan oo lagu hubinayo barwaaqada loo dhan yahay ee la beegsanayo. Waxa kale oo uu ku boorriyay qof walba inuu doorkiisa ka qaato waxtarka istaraatiijiyadda. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) waxaa la ogyahay inuu shaaca ka qaaday Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka dalka ahna Guddoomiyaha Golaha Isbeddelka Dijitaalka ah ee Qaranka Temesgen Tiruneh ayaa farriin ku saabsan dhammaystirka Dijitaalka ah ee Itoobiya 2025 iyo daahfurka rasmiga ah ee Istaraatiijiyadda Dijitaalka ah ee Itoobiya 2030. Fariintiisa, wuxuu ku sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh rabitaan ah inuu koro iyo awood uu ku koro. Wuxuu sheegay in waxa aan u baahanahay dal ahaan ay tahay istaraatiijiyad isku xirta rabitaankayaga ah inaan korno iyo awooddeenna aan ku korno, wuxuuna tilmaamay in awooddan isku xirka ah la shaqeynayo iyadoo la aaminsan yahay in tignoolajiyada dijitaalka ah ay tahay furaha. Wuxuu xusay in dowladdu ay billowday barnaamijka Dijitaalka Itoobiya iyadoo lagu saleynayo dib-u-habaynta dhaqaalaha dalka, qorshaha horumarinta ee 10-ka sano ah, iyo istaraatiijiyadaha isbeddelka qaaradda Afrika. Wuxuu sheegay in istaraatiijiyadda Dijitaalka Itoobiya ee 2025, oo lagu sameeyay arrintan, ay safarka dijitaalka ah ee Itoobiya u qaadday marxalad kale. Wuxuu xusay in istaraatiijiyadda ay beddeshay dhaqammo kala duwan oo heer qaran ah, oo ay ku jiraan nidaamyada maaliyadeed, bixinta adeegga, xiriirka dadweynaha, nidaamyada ganacsiga, helitaanka dowladda, amniga iyo badbaadada, iyo waaxda warbaahinta. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in fikirka, cilmi-nafsiga, iyo dhaqamada dhallinyarada ay isbeddeleen, deegaanka la abuurayna uu door muhiim ah ka ciyaaray kobaca qaybta dijitaalka ah. Wuxuu sheegay in Istaraatiijiyadda Dijitaalka Itoobiya ee 2030 ay tahay tallaabo taariikhi ah oo Itoobiya u ah, iyo in istaraatiijiyaddan ay dhawaan ansixisay Golaha Wasiirrada. Istaraatiijiyadan cusub waa qaab-dhismeed lagu dardar gelinayo ballaarinta degdegga ah ee hindisayaasha dijitaalka ah ee lagu bilaabay dadaallo wadajir ah, dadaal, iyo iskaashi, dhisidda nidaam dijitaal ah oo firfircoon, abuurista wax soo saar dijitaal oo waara, iyo hubinta isbeddelka qaranka. Wuxuu xusay in Istaraatiijiyadda Dijitaalka ah ee Itoobiya 2030 ay tahay qaab-dhismeed lagu ballaarinayo nidaam dowladeed oo muwaadiniintu ku xiran yihiin, bixinta adeegyo dijitaal oo dhammaystiran oo loo dhan yahay, ballaarinta nidaamyada dijitaalka ah ee madaxbannaan oo ammaan ah, iyo dhiirigelinta hal-abuurka gudaha.
Ciyaaraha
Tartanka orodka 5-ta km oo loogu magacdaray tartanka orodka ee Aqoonsiga Qaranka (Fayda) ayaa subaxnimadii saaka ka dhacay magaalada Jigjiga
Jan 5, 2026 81
Addis Ababa; Xoorrey 26/2018 (ENA): Waxaana tartankan orodka ee Aqoonsiga Qaranka kasoo qeybgalay hogaaminta sare ee Deegaanka oo uu ugu horreeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, wasiirka xafiiska dakhliga Mudane muxiyadiin cabdi faarax, Duqa Maamulka Magaaladda Jigjiga Eng. Shaafi Axmed, Wasiirka Xafiiska Dhalinyarada iyo Ciyaaraha DDS, Mudane Maxamed Mahdi, Wasiirka Xafiiska Warfaafinta DDS Mudane Maxamed Aadan, Madaxa arrimaha Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida Mudane Faysal Rashiid, iskuduwaha guud ee Aqoonsiga Qaranka ee dalka, Mudane Yoodahe Aariyasilaase, orodyahanada caanka ah ee Daraartu Tullu iyo masuuliyiin kale. Masuuliyiinta ka hadashay daahfurka tartankan orodka oo uu ugu horeeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax ayaa sheegay in ahmiyada tartankan orodka uu yahay sidii shacabka loogu baraarujin lahaa qaadashada Aqoosiga Qaranka oo waxtar baladhaan oo dhinac walba ah uleh shacabka. Tartankan orodka 5-ta km oo ay ku tartameen qeybaha kala duwan ee shacabka magaalada Jigjiga ayaa waxaa dhanka wiilasha 3-da kaalmood ee ugu horeeya ku guulaystay: 1. C/qaadir C/laahi 2. Koosaar Cabdi 3. Khaalid Maxamed Halka dhinaca gabdhahana ay ku guulaysteen: 1. Najma Talwaaq 2. Nimco Cali 3. Samiira Cusmaan Waxaana halkaasi dhalinyaradii ku guulaystay kaalmahan ugu horeeya lagu gudoonsiiyay abaalmarin isugu jirtay bilad iyo lacago loogu talagalay. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Koobka kubada cagta ee qaarada Afirka ee 35-aad ayaa maanta furmaya
Dec 22, 2025 157
Addis Ababa; Xoorreey 12/2018 (ENA):: Koobka kubada Qaramada Afrika ee 35-aad, oo ay martigelinayso Morocco, ayaa maanta furmaya. Ciyaarta furitaanka tartankan ayaa 4-ta galabnimo waxa ay Group-ka A ku dhex mari doontaa xulalka Morocco iyo Comoros oo marti galin doona garoonka Prince Moulay Abdallah Stadium. Tani waa markii 20-aad ee Morocco ay ka soo muuqato Koobka Qaramada Afrika, halka Comoros ay ciyaari doonto markii seddexaad. Waa markii labaad oo ay labada dal ku kulmaan koobka Qaramada Afrika, iyadoo Cameroon ay 2-0 ku garaacday Morocco oo ku wada jira Group C ee koobka 33aad ee Qaramada Afrika 2022. Saddexdii ciyaarood ee kale, Morocco ayaa badisay laba jeer, hal kulanna barbaro ayay gashay. Morocco ayaa ku jirta kaalinta 11-aad ee qiimeynta FIFA World Cup. Morocco ayaa noqotay waddankii ugu horreeyay ee Afrikaan ah ee gaara semi-finalka Koobka Adduunka ee 22-aad ee Qatar 2022. Marooko waxa ay ku guulaysatay koobka kaliya ee qaaradaha 1976, markaas oo ay ku guulaysatay koobkii 10-aad ee qaramada Afrika, oo ay martigelisay Itoobiya. Comoros oo ku jirta kaalinta 108-aad ee qiimaynta FIFA World Cup ayaa u soo baxday wareega 16-aad ee koobka qaramada Afrika, waana markii ugu horaysay ee ay ka soo muuqato tartankan. 52-da kulan ee koobka qaramada Afrika ayaa lagu ciyaari doonaa sagaal garoon oo ku yaala lix magaalo oo ku yaala dalka Morocco. Xidhiidhka kubbada cagta Afrika ee CAF ayaa u qoondeeyay ka qaybgalayaasha tartanka lacag dhan 32 milyan oo dollar. Koobka Qaramada Afrika ee 35-aad ayaa socon doona ilaa dharabley 10, 2018
Itoobiya oo ku guulaysatay bilada dahabka ee sadexaad ee ciyaaraha dhalinyarada Afrika
Dec 13, 2025 178
Addis Ababa; Xoorreey 3/2018 (ENA): : Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika ee Afraad oo ka socda magaalada Luanda ee dalka Angola, ayaa maanta galay maalintii saddexaad. Mahder Desta ayaa ku guulaystay bilad dahab ah tartankii baaskiilka ee dumarka. Dahabka Mahder uu ka helay ciyaarihii labaad ee dhalinyarada Olombikada Itoobiya ayaa ka dhigan bilada dahabka ee seddexaad ee Itoobiya ay ka hesho tartanka, sida ay sheegtay wasaaradda dhaqanka iyo ciyaaraha. Itoobiya ayaa ku guulaysatay billadaha dahabka ah ee 3000m ee haweenka iyo kooxda baaskiilka ee hawenka. Ciyaaraha ay Itoobiya ka qayb galayso ayaa kala ah:ciyaara Fudud, Baaskiilka, Taekwondo-ga Adduunka, Karate, Tennis-ka, Dabaasha iyo Culayska qaadida. Ciyaartoyda ka qayb galaya ciyaaraha dhalinyarada Afrika ayaa lagu soo xulay qaab ciyaareedkooda ciyaarihii 2-aad ee Itoobiya oo dhawaan la soo gabagabeeyay. 54 wadan ayaa ka qayb galaya 33 ciyaarood. Munaasabadda ciyaaraha qaaradaha ayaa socon doonta ilaa tahsaas 16, 2018. Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika waa is-reeb-reeb iyo diyaar-garow loogu jiro 4-aad ee Ciyaaraha Olombikada Dhallinyarada Jiilaalka oo lagu qabanayo dalka Senegal sanadka 2019.
Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee ka hooseeya 17-jirka ayaa la guddoonsiiyay Abaalmarin 10 Milyan oo Bir ah.
Dec 3, 2025 196
Addis Ababa; Gudba 24/2018 (ENA):- Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha ayaa guddoonsiisay abaal-marin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee 17-jirada ka hooseeya ka dib markii ay ka qayb qaateen Koobka Qaramada Afrika. Wasaaraddu waxay guddoonsiisay abaalmarin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr kooxda qaranka intii lagu jiray barnaamijka, Wasiirka Dhaqanka iyo Ciyaaraha Shewit Shanka ayaa guddoonsiisay abaalmarinta lacageed. Wasiir Shewit Shanka ayaa sheegay in guusha la gaaray xilligaas ay ka dhalatay dadaalka wadajirka ah ee dowladda iyo Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya. Waxayna muujisay sida ay ugu faraxsan tahay in kooxda qaranka ay si guul leh uga qaybgasho Koobka Qaramada Afrika. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay mas'uuliyiin sare oo ka tirsan Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha, Madaxweynaha Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya Isayas Jira iyo mas'uuliyiin kale oo ka tirsan xiriirka, iyo sidoo kale marti sharaf lagu casuumay. Xulka qaranka ee da'doodu ka yar tahay 17 sano ee Itoobiya ayaa xaqiijiyay u soo bixitaankooda heerka qaaradda iyagoo maanta 3-0 kaga badiyay Kiiniya isreebreebka CECAFA. Xulka qaranka ayaa dib ugu soo laaban doonta Koobka Qaramada Afrika 22 sano kadib. Waa markii afraad ee Itoobiya ay ka qaybgasho Koobka Qaramada Afrika ee da'doodu ka yar tahay 17 sano. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Ilaalinta Deegaanka
Dhisidda dhaqaalaha cagaaran iyo hirgelinta himilooyinka barwaaqada ayaa sii xoogeysanaya – Wasiir Dr. Alamu Simee
Jan 16, 2026 24
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Wasiirka Gaadiidka iyo Saadka, Dr. Alamu Simee, ayaa sheegay in dadaalka lagu xoojinayo dhismaha dhaqaalaha cagaaran si loo xaqiijiyo himilooyinka barwaaqada uu si joogto ah u socon doono. Wasiirku wuxuu booqday warshadda soo saarista gaadiidka ee Redaawa oo ku taalla magaalada Diridhaba, halkaas oo uu kormeer ku sameeyay hawlaha wax soo saar. Faahfaahun uu bixiyay booqashada kadib, ayuu ku sheegay in dhismaha dhaqaalaha cagaaran iyo hirgelinta himilooyinka barwaaqada ay yihiin shaqo si gaar ah diiradda loo saaray, isla markaana ay sii socon doonto si ka sii xooggan. Wuxuu tilmaamay in gaadiidka ku shaqeeya tamarta la cusboonaysiin karo ee ay soo saarayso Redaawa Motors ay yihiin tusaale cad oo muujinaya safarkan. Gaadiidkan la soo saarayo, ayuu yiri, ma aha oo kaliya kuwo badbaadinaya lacagta qalaad, balse sidoo kale waxay wax ka qabanayaan yaraanta gaadiidka, iyagoo door muhiim ah ka qaadanaya horumarka waaxda gaadiidka iyo saadka. Wasiirku wuxuu intaas ku daray in dhaqdhaqaaqa warshadaha ee Itoobiya uu si weyn uga qayb qaadanayo soo saarista badeecooyin beddel u ah kuwa dibadda laga keeno, isla markaana uu gacan ka geysanayo helitaanka lacag qalaad. Isagoo ka hadlay toddobadii sano ee isbeddelka, Dr. Alamu Simee wuxuu sheegay in Itoobiya ay ku guuleysatay horumar muuqda oo ku aaddan dhismaha dhaqaale u adkaysan kara isbeddelka cimilada. Wuxuu sidoo kale xusay in dhismaha dhaqaalaha cagaaran, kobaca dhaqaale ee ku dhisan kala-duwanaansho waaxeed, iyo guulaha kale ee la gaaray ay sii wadi doonaan horumarka iyo kobaca dalka. Dhankiisa, Maareeyaha Guud ee Qaybta Wax-soo-saarka ee Redaawa Motors, Isayas Aklilu, ayaa bogaadiyay taageerada iyo kormeerka joogtada ah ee ay bixiyaan Ismaamulka Diri Dhaba iyo dowladda federaalka ee ku aaddan warshadaha wax-soo-saarka. Wuxuu sheegay in booqashada iyo talooyinka la siiyay ay dhiirrigelin u noqdeen inay si ka sii dadaal badan u shaqeeyaan, isla markaana diyaar garowgii lagu soo bandhigi lahaa gaadiidka suuqa uu dhamaaday. Warshadda Redaawa Motors oo ka dhisan dhul dhan 100 hektar ayaa hadda soo saarta gaadiid xamuul iyo kuwo rakaab ah oo ku shaqeeya koronto iyo shidaal labadaba. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shaqooyinka ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran waxay faa’iido weyn u leeyihiin abuurista jiil caafimaad qaba
Jan 16, 2026 25
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Khubaro caafimaad oo ka shaqeeya hay’ado caafimaad oo caalami ah ayaa sheegay in shaqooyinka laga fuliyay Itoobiya ee ku saabsan ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran ay door weyn ka ciyaaraan abuurista jiil caafimaad qaba. Munaasabadda aasaaska Ururka Hematology: (Cilmiga ama takhasuska caafimaad ee ka shaqeeya dhiigga, cudurrada dhiigga, iyo xubnaha sameeya dhiigga sida lafta dhuuxa) iyo Oncology: (Cilmiga ama takhasuska caafimaad ee ka shaqeeya kansarka, oo ay ku jiraan ogaanshaha, daaweynta, iyo la socodka cudurrada kansarka) Carruurta ee Itoobiya ayaa lagu qabtay magaalada Addis Ababa. Khubarada caafimaad ee ka qayb galay munaasabadda ayaa u sheegay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) in dadaallada lagu sameeyay ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran ee dalka ay faa’iido weyn u leeyihiin ilaalinta caafimaadka, dhiirrigelinta dhaqdhaqaaqa isboortiga, iyo xoojinta xiriirrada bulsho. Dr. Bronwyn MkNamara, oo ah khabiir caafimaad oo ka socda Australia, ayaa sheegtay in magaalada Addis Ababa ay ku aragtay isbeddel muuqda oo ka duwan wixii ay hore u taqaanay, gaar ahaan dhinaca nadaafadda deegaanka, ballaarinta goobaha cagaaran iyo jardiinooyinka. Waxay sidoo kale bogaadisay dadaallada lagu xakameynayo wasakhowga, maadaama alaabta ka samaysan balaastigga iyo kiimikooyinka ay sababi karaan dhibaatooyin caafimaad. Dhanka kale, Brofeesor Sheyla Weytsman oo ka tirsan Jaamacadda Toronto ayaa sharraxday in shaqooyinka ilaalinta deegaanka ay leeyihiin kaalin weyn oo ku saabsan daryeelka iyo ilaalinta caafimaadka. Waxay tilmaantay in deegaan cagaaran oo nadiif ah uu ka mid yahay waxyaabaha suurtageliya ilaalinta caafimaadka, iyadoo xustay in ka hortagga cudurrada ay ka wanaagsan tahay daaweyntooda. Agaasimaha Bariga Afrika ee hay’adda “Pure Earth”, Firew Kefyalew, ayaa isaguna sheegay in hay’addu muddo sanado ah ka shaqaynayeen wacyigelinta ilaalinta deegaanka iyo ku lug lahaanshaha dhalinyarada hawlaha nadaafadda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Kulanka Raysl wasaare Dr. Abiy Axmed iyo Maxamuud Cali Yuusuf, Komishinka Midowga Afrika ee laxdhidha qaban qaabada shirka COP32
Dec 18, 2025 148
Farriinta Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed waxaan kulan la yeeshay Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika, anagoo ka hadlaynay sida ay Itoobiya iyo Midowga Afrika si dhow isaga kaashan karaan diyaarinta COP32 oo si dhab ah u metelaya Afrika. Waxaan fahmay in, Maxamuud Cali Yuusuf, Komishinka Midowga Afrika ay si buuxda uga go’an tahay in COP32 guul noqoto, isla markaana Itoobiya ay noqoto lammaane muhiim ah oo arrintan door muuqda ka qaata. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
In Itoobiya loo doortay martigelinta COP-32, waa guul diblomaasiyadeed oo weyn
Dec 13, 2025 162
Addis Ababa, Xoorreey 4/2018 (ENA): Duqa Maamulka Magaalada Addis Ababa, Adhaanaj Abebe, ayaa sheegtay in in Itoobiya loo doorto martigelinta shirka COP-32 ay tahay guul diblomaasiyadeed oo ka dhalatay hoggaanka diblomaasiyadeed ee Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed. Waxay ku tilmaantay arrintan mid muujinaysa kalsoonida caalamku ku qabo Itoobiya. Doorashaduna ay tahay guul qaran. Adhaanaj Abebe waxay sheegtay in natiijooyinka laga gaaray barnaamijka Raadka Cagaaran iyo horumarinta magaalooyinka ay Itoobiya ka dhigeen dal ku habboon martigelinta shirkan. Waxay xustay in Addis Ababa ay noqotay xarun soo jiidata shirarka caalamiga ah. COP-32-na uu yahay shir si weyn indhaha dunida lagu hayo. Waxay ugu baaqday dhammaan daneeyayaasha inay dowladda la shaqeeyaan. Diyaargarow wadajir ah ayay ku tilmaantay mid lama huraan ah. Wasiirka Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha iyo Arrimaha Golaha Wasiirrada, Alemsahay Baawloos, ayaa sheegtay in awoodda Itoobiya ee martigelinta shirarka caalamiga ah ay si joogto ah u korortay. Waxay xustay in dalka uu hadda leeyahay kaabayaal iyo waayo-aragnimo ku filan. Guulaha la gaarayna ay yihiin kuwo wadajir lagu hantiyay. Alemsahay Baawloos waxay sheegtay in Itoobiya ay tartan caalami ah u gashay helidda martigelinta COP-32, isla markaana lagu doortay natiijooyinka horumarinta cagaaran. Waxay intaas ku dartay in shanta bilood ee ugu horreysay sanad-miisaaniyadeedkan la qabtay in ka badan 105 munaasabadood. Taasna ay caddeyn u tahay in Itoobiya si guul leh u martigelin karto COP-32. Ugu dambayn, masuuliyiintu waxay ku adkeeyeen in martigelinta shirka COP-32 ay Itoobiya u tahay fursad taariikhi ah oo lagu muujiyo horumarka cagaaran, awoodda martigelinta iyo kaalinta ay ku leedahay arrimaha caalamka. Waxay ku baaqeen in dhammaan daneeyayaasha ay si wadajir ah uga shaqeeyaan diyaarinta shirka. Taasina ay saldhig u noqon doonto guul qaran iyo sumcad caalami ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wararka Caalamka
Midowga Afrika iyo Mareykanku waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah — Madaxweyne Dhoonald Traamp
Dec 23, 2025 145
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah oo ku salaysan danaha labada dhinac, ayuu yidhi Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Danjire Constanza Adelina Gasparas, Madaxa Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka, ayaa warqadaheeda magacaabista u gudbisay Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Madaxweyne Dhoonald Tramp ayaa si rasmi ah u aqbalay magacaabista Danjire Constanza xaflad ka dhacday Aqalka Cad. Danjiruhu waxay si rasmi ah u qabatay waajibaadkeeda Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka ee Washington, DC. Madaxweyne Tramp ayaa sheegay in doorashada Danjire Constanza ee madaxa howlgalka ay muujineyso iskaashiga xooggan ee ka dhexeeya Midowga Afrika iyo Mareykanka, iyadoo lagu saleynayo fursadaha dhaqaale ee la wadaago, hoggaanka madaxbannaanida, iyo nabadda iyo amniga. Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay wada shaqeynayeen ku dhawaad labaatan sano si loo dhiso iskaashi xooggan oo ku salaysan xaqiijinta nabadda, barwaaqada, iyo xasilloonida Afrika, sida laga soo xigtay xogta Midowga.
Qalabka Duubista Codka (Sanduuqa Madow) ee Diyaaraddii ku Burburtay Hindiya ayaa la Helay – Tallaabo Muhiim ah oo Laga Gaaray Baaritaanka
Jun 16, 2025 1529
Addis Ababa, Agaali/Sane 9/2017 (ENA):Waxaa la xaqiijiyay in la helay qalabka duubista codka ee diyaaraddii dhawaan ku burburtay dalka Hindiya, arrintan oo muhiim u ah baaritaanka lagu ogaanayo sababta keentay shilkaas. Diyaaradda nooca Boeing 787-8 ah oo ka duushay magaalada Axmedabaad kuna socotay London, ayaa shil ku gashay gudaha Hindiya, taas oo sababtay dhimashada 270 qof oo saarnaa diyaaradda. Kooxda baaritaanka ee ku hawlan baadhista sababta shilka ayaa sheegtay in ay heleen qalabka duubista codka ee loo yaqaano Cockpit, kaas oo ku jiray qeybta kontoroolka ee diyaaradda. Sida ay ku warrantay BBC, qeybta la helay ee diyaaradda waxay ka kooban tahay laba qalab muhiim ah oo loogu yeero “Sanduuqa Madow” – kuwaas oo kaydiya macluumaadka duulimaadka iyo wada sheekaysiga duuliyayaasha. Helitaanka qalabkan ayaa loo arkaa horumar weyn oo lagu gaaray baaritaanka socda, waxaana baaritaankaas si wadajir ah u wadda khubaro ka kala socda Hindiya, Mareykanka iyo Boqortooyada Ingiriiska. Qalabkan ayaa fure u noqon doona fahamka dhabta ah ee sababta keentay shilka diyaaradda, waxaana la filayaa in natiijadiisu ay wax badan iftiimin doonto. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Donald Trump ayaa gaadhay Boqortooyada Sacuudi Carabiya
May 13, 2025 1842
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 5/2017 (ENA): Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa booqasho diblomaasiyadeed oo ballaaran ku tegay Boqortooyada Sacuudi Carabiya, taasoo ah safarkiisii ugu horreeyay ee caalami ah tan iyo markii uu markale xilka qabtay. Donald Trump wuxuu booqashadiisa afar maalmood ah ku tegi doonaa Sacuudi Carabiya, Qatar iyo Imaaraadka Carabta, isagoo rajeynaya in safarkani uu horseedi doono maalgashi cusub oo weyn oo uu Mareykanka ka helo. BBC ayaa ku warrantay in Trump uu jebiyay dhaqankii hore ee madaxda Mareykanka ay marka ay xilka qabtaan ugu horreyn u safri jireen dalal ay kamid yihiin Ingiriiska, Kanada iyo Meksiko, isagoo doortay inuu safarkiisii ugu horreeyay ee dibloomaasiyadeed ku tago Sacuudi Carabiya.
Dhulgariir Cabirkiisu Yahay 6.2 ayaa ku Dhuftay magaalada Istanbul ee dalka Türkiga
Apr 23, 2025 2023
Addis Ababa, Duugato/Miyaasiya 15, 2017 (ENA) – Dhulgariir cabirkiisa lagu qiyaasay 6.2 ayaa maanta ku dhuftay magaalada Istanbul ee dalka Türkiye. Sida lagu sheegay warbixin kasoo baxday wakaaladda wararka Anadolu, dhulgariirka ayaa dhacay waaberigii hore ee saaka, taasoo keentay in dadweynaha ku nool Istanbul iyo deegaannada ku xeeran ay si cabsi leh uga cararaan guryahooda. Sidoo kale, dhulgariir kale oo cabirkiisu gaarayo 4.9 ayaa laga diiwaangeliyey agagaarka xeebta Büyükçekmece oo u dhow magaalada Istanbul. Anadolu waxay xustay in maamulka gurmadka degdegga ah ee dalka uu xaqiijiyey dhul gariirka labaad. Illaa hadda wax khasaare ah lagama soo sheegin Balse, hay’adaha ammaanku waxay shacabka kula taliyeen in aanay dib ugu noqon dhismayaasha waxyeelladu soo gaartay haddii aysan muhiim ahayn, in aysan isticmaalin gaadiidka haddii aysan muhiim ahayn, iyo in ay raacaan tallaabooyinka taxaddarka ah ee la bixinayo. Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan ayaa la sheegayaa inuu si dhow ula socdo xaaladda, islamarkaana uu muujiyey dareenkiisa ku aaddan badbaadada iyo wanaagga muwaadiniinta dalka. Warbixinta sidoo kale waxa lagu sheegay in Madaxweynaha si joogto ah u helayo warbixinno la xiriira xaaladda, iyadoo ay siinayaan mas’uuliyiinta maamulka gurmadka degdegga ah iyo hay’adaha kale ee ay khuseeya. #Ethiopia #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA #Türkiye
Faalooyin
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4372
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Falanqayn
Itoobiya waa aasaasihii ururrada caalamiga ah iyo hay’adaha diblomaasiyada ee dhinacyada badan leh – Madaxweyne Sahlework Zewde
Jan 12, 2024 3980
Addis Ababa; Tir 3/2016 (ENA): Itoobiya waxay kamid tahay waddan saxiixay heshisy iyo axdiyo badan oo diblomaasiyadeed oo dhinacyo badan leh, aasaasaha hay'adaha iyo hay'adaha caalamiga ah. “Diblamaasiyadayada waa Danteena Qaran” waa halkudhig logumagac daray munaasibada todobaadka ee Deblomaasyada dalka . Laga soo bilaabo caasimada Afrika ilaa heer caalami, waxaa si habsami leh uga socda barnaamijka furitaanka todobaadka dublamaasiyada Itoobiya. Ugu horeyn waxa ka hadashay furitaanka munaasibada Madaxweyne Sahlework Zewde oo sheegtay in diblumaasiyadda Itoobiya ay soo martay marxalado kala duwan. Waxa kale oo ay sheegtay in Itoobiya ay leedahay taariikh dheer oo dastuuri ah, isla markaana ay xornimadeeda ilaalinaysay qarniyo badan, isla markaana ay tahay aasaasaha hay’ado iyo ururo badan oo caalami ah. Waxna ay tilmaamay in siyaasadda arrimaha dibadda ee dalalku ay tahay mid loga danleyah in lagu muujiyo dadalka u dalku somaray , waxayna sheegay in carwo bandhiggaka dublamaasiyadeed uu muujinayo sida ay Itoobiya u faca weyn tahay. Madax wayne Slwarqi Zade sheegay in madaxda iyo dublamaasiyiinta ay dadaal dheer u galeen sidii loo ilaalin lahaa danta qaranka Itoobiya iyo sharafta qaranka. Waxa ay intaa kusodartay in guulo dublamaasiyadeed oo ay Itoobiya ka faa’iidaysteen sannadihii la soo dhaafay, wuxuuna sheegay in si bari wanaag loo sameeyo ay tahay in la iska kaashado sidii loo xallin lahaa dhibaatooyinka nala soo wajahay. Sida uu sheegay ra’iisul wasaare ku xigeenka ahna wasiirka arrimaha dibadda mudane Demeke Mekonon, bandhiggan dublamaasiyadeed waxaa loogu talagalay in lagu xuso taariikhda diblumaasiyadeed ee Itoobiya, lagana sheekeeyo waxa hadda jira, laguna tilmaamo jihada mustaqbalka. Wuxuu sheegay in taariikhda dheer ee diblumaasiyadda Itoobiya ay muhiim u tahay in la ilaaliyo danaha qarankeena. Wuxuu sheegay in sida aan taariikhda ka baranay ay jiraan waxyaabo dalkeena ka jira oo aan si wanaagsan aan u ilaashano. Mudane Demeke ayaa sheegay in Itoobiya ay tahay dal awood leh oo shacab ay kunoolyihin leh, wuxuuna sheegay in midnimadeena gudaha ay tahay inaynu sii xoojino ugan hortagno cadaadiska caalamiga ah.
Warbixino Gaar Ah
Abuuritaanka Iskaashi Siman: Wajjiga Cusub ee Iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga
Dec 30, 2025 153
Xiriirka Afrika iyo Talyaaniga wuxuu bilaabmay dabayaaqdii qarnigii 19-aad. Heshiisyada nabadda ee uu Talyaanigu saxiixay 1947-kii waxay soo afjareen xukkunkii gumeysiga iyo awoodda siyaasadeed ee hal hay'ad. Kadib gumeysiga, xiriirka Talyaaniga iyo Afrika wuxuu ka wareegay xiriir laba geesood ah una wareegay iskaashi dhaqaale. Waxay ahayd xilli ay Afrikaanku si isa soo taraysa u sheegeen madax-bannaanidooda, Talyaaniguna uu dib u cusbooneysiiyay iskaashigiisii Afrika. Ka dib gumeysiga, iskaashiga Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ku koobnaa dhinaca dhaqanka. Iskaashiga ganacsiga iyo farsamada ayaa xaddidanaa. Tan iyo horraantii 1990-meeyadii, iskaashiga istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga ayaa koray. Kordhinta howlgallada diblomaasiyadeed iyo xafiisyada ganacsiga, iyo sidoo kale ballaarinta iskaashiga dhaqaale, waxay ahayd muujinta iskaashigan. Iskaashiga casriga ah ee Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ka gudbay gargaar una gudbay horumar wadaag ah. Diblomaasiyadda dhaqaale waxay xoojisay iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga ee labada dhinac. Iskaashiga horumarinta ayaa ka gudbay gargaarka una gudbay horumarinta. Marka laga eego amniga, maaraynta socdaalka iyo la dagaallanka argagixisada ayaa sidoo kale ah tusaalooyin iskaashi. Siyaasadda arrimaha dibadda ee Talyaaniga, iyadoo aqoonsanaysa caqabadaha soo maray Afrika iyo Talyaaniga, waxay diiradda saartay ilaalinta danaha guud ee labada dhinac. Dukumentiga siyaasadda ayaa xoogga saaraya muhiimadda saaxiibtinimo ee Afrika, kaas oo ku salaysan fikradda "diblomaasiyadda ku salaysan qiimaha iyo sharafta". Shirka Talyaaniga iyo Afrika, oo lagu qabtay Room sanadka 2024 T.Y, waa mid ka mid ah madalada ugu muhiimsan muddooyinkii ugu dambeeyay. Waxaa ka soo qayb galay wakiillo ka socda 45 waddan oo Afrikaan ah, hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika iyo Midowga Yurub, hay'adaha caalamiga ah iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Shirka waxaa la qabtay intii uu Talyaaniga ahaa madaxweynaha Kooxda Toddobada, xoojinta ka-qaybgalka Talyaaniga ee Afrikana waxay noqotay diiradda ugu weyn ee siyaasadeeda arrimaha dibadda. Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni ayaa shirka ku tilmaamtay aragti cusub oo ku saabsan iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga, iskaashi u dhexeeya dadka siman. R/W Meloni waxay sheegtay in xilligii caawimaadda iyo gargaarka ay dhammaatay oo uu soo ifbaxayo xilli cusub oo iskaashi ah, oo ku salaysan horumarinta wadaagga ah iyo danaha la wadaago. Moussa Faki Mahamat, oo markaas ahaa Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, ayaa soo dhaweeyay isbeddelka siyaasadeed ee cusub ee Talyaaniga, isagoo sheegay in Afrika ay u baahan tahay wax ka badan ereyo: iskaashi dhab ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in isbeddelka siyaasadeed uu diiradda saaro abuurista adduun caddaalad iyo sinnaan leh. Talyaanigu waa inuu ballanqaadyadiisa u rogaa ficillo, ayuu yiri Mahamat. Mid ka mid ah hindisayaasha muhiimka ah ee lagu soo bandhigay shir-madaxeedka ayaa ahaa Qorshaha Mattei. Qorshaha Mattei, oo uu daah-furtay Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni, wuxuu higsanayaa inuu xoojiyo iskaashiga dhaqaale iyo horumarineed ee Talyaaniga uu la leeyahay Afrika. Qaab-dhismeedka istaraatiijiyadeed ee 5.5 bilyan oo Yuuro ayaa loogu magac daray Enrico Mattei, aasaasihii shirkadda saliidda iyo gaaska qaranka ee Talyaaniga. Qorshaha ayaa la sheegay inuu mudnaanta siinayso iskaashiga dhaqaale ee muddada dheer la leh Afrika halkii ay ka ahaan lahayd gargaarka muddada gaaban. Ujeeddooyinka ugu waaweyn ee qorshaha ayaa ah in la taageero kobaca dhaqaalaha Afrika, la abuuro shaqooyin, la dhiirrigeliyo Afrika sidii shirkad tamarta u iibisa Yurub, wax ka qabashada caqabadaha dhaqaale ee Afrika iyo joojinta socdaalka aan caadiga ahayn, iyo in la kobciyo dhaqanka faa'iidada iyo iskaashiga labada dhinac ah oo ka baxsan samafalka. Qorshaha Matei ee afarta sano ah waxaa si wanaagsan u arkay Afrikaanka, waxaana la ogaaday in loo baahan yahay ballanqaad siyaasadeed oo xooggan si qorshaha loogu beddelo natiijooyin la taaban karo. Xogaha rasmiga ah ayaa muujinaya in ganacsiga u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga uu gaaray 59.5 bilyan oo Yuuro sannadkii 2023 T.Y, taasna waxay tilmaamaysaa in Ganacsigu si joogto ah u kobcayo. Dalalka Afrika waxay inta badan u dhoofiyaan gaaska dabiiciga ah, saliidda cayriin, birta, iyo agabyada wax soo saarka warshadaha Talyaaniga. Mashiinnada iyo qalabka warshadaha, alaabada warsahdahaha iyo kuwa la soo saaray, iyo qalabka korontada ayaa ka mid ah agabyada ugu badan uu Talyaaniga u dhoofiyo Afrika. Marka laga hadlayo ganacsiga guud, Talyaanigu wuxuu leeyahay saamiga ugu badan ee wadarta guud. Ganacsiga, maalgashiga, kheyraadka dabiiciga ah, tamarta, kaabayaasha dhaqaalaha, gaadiidka, waxbarashada, cilmi-baarista, caafimaadka, tignoolajiyada, maaraynta socdaalka, amniga iyo maamulka ayaa ka mid ah waaxyada uu iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga u badan yahay. Shirka 2026 ee Afrika iyo Talyaaniga ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa bartamaha cirir 2018 T.I. Addis Ababa waa xarunta Midowga Afrika iyo caasimadda qaaradda. Tani waxay ka dhigaysaa shir madaxeedka mid muhiim u ah Afrika. Itoobiya waxay taariikh ahaan door hoggaamineed ka ciyaartay siyaasadda Afrikaanka. Hadda waxay martigelinaysaa dhowr dhacdo oo heer goboleed, qaaradeed iyo caalami ah. Waxaa la filayaa inay sii xoojiso iskaashiga labada dhinac. Hirgelinta Qorshaha Mattei, iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga, kordhinta saamaynta Afrika, qaadashada mowqif adag oo ku saabsan arrimaha xasaasiga ah oo ay ku jiraan socdaalka, iyo saxiixidda heshiisyada iskaashiga iyo isfahamka ayaa ah natiijooyinka Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga. Shirka Afrika iyo Talyaaniga ayaa la filayaa inuu furo bog cusub oo iskaashi ah oo u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga, iyadoo lagu dhisayo xiriirkii taariikhiga ahaa ee hore, iskaashiga dhaqaale ee sii kordhaya iyo ballanqaadka wax ka qabashada caqabadaha guud. Shirka, oo lagu qabtay Addis Ababa, oo ah xarunta diblomaasiyadda Afrika, waa fursad wanaagsan oo lagu abuuri karo iskaashi ay hoggaaminayaan Afrika iyo kordhinta ka qaybgalka Afrika.
Madasha Ganacsiga Afrika ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa.
Dec 30, 2025 171
Addis Ababa; Xoorreey 21/2018 (ENA):- Madasha Ganacsiga Afrika markeedi 9-aad ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa Cirir 9 iyo 10, 2018 T.I. Guddiga Dhaqaalaha Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA), oo kaashanaya Guddiga Midowga Afrika iyo daneeyayaasha kale, ayaa qabanqaabinaya madasha. Madashu waxa ay ka garab socon doontaa Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika oo ka dhici doona Addis Ababa bisha Cirir. "Maalgelinta Mustaqbalka Afrika; Shaqooyinka iyo Hal-abuurka lagu keenayo Isbeddel Waara" waa dulucda madasha. Madasha Ganacsiga Afrika waa madal qaaradeed oo heer sare ah oo sannadle ah oo diiradda saarta horumarinta iyo kobaca dhaqaalaha Afrika, sida laga soo xigtay xogta ay heshay ENA. Madashu waxay isu keentaa hoggaamiyeyaasha Afrika, maalgashadayaasha, jilayaasha waaxda gaarka loo leeyahay iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Madashu waxay ka wada hadli doontaa siyaabaha loo kordhin karo iskaashiga iyo maalgashiga, gaar ahaan iyada oo loo marayo iskaashiga dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo ballaarinta fursadaha maalgelinta. Fursadaha shaqo, dhisidda nidaam hal-abuur oo ku habboon qaaradda iyo furitaanka kartida hal-abuurka Afrika ayaa ka mid noqon doona ajendaha looga hadlayo madasha. Waxaa fiiro gaar ah loo yeelan doonaa warshadaha dhijitaalka ah, shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah, iyo qaybta hal-abuurka Afrika ee sii kordheysa. Hindise-sharciyeedyo iyo qaab-dhismeedyo kala duwan ayaa lagu soo bandhigi doonaa madasha. Qaab-dhismeedka Awood-siinta iyo Isbeddelka Dhalinyarada Afrika, kaas oo isku xira hal-abuurka dhalinyarada iyo helitaanka maaliyadda, ayaa la bilaabi doonaa. Nidaamka ay samaysay ICA ee la socodka hirgelinta ballanqaadyada maalgelinta dadweynaha iyo kuwa gaarka loo leeyahay ayaa sidoo kale lagu bilaabi doonaa oo lagu hirgelin doonaa madasha. Madashan oo socon doonta laba maalmood waxay ka koobnaan doontaa madasha hoggaamiyeyaasha Afrika iyo doodo ay yeelan doonaan khubaradu. Waxaa sidoo kale la qaban doonaa madal la isugu xirayo shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah iyo hal-abuurayaasha iyo maalgashadayaasha. Munaasabadda waxaa sidoo kale la filayaa inay gacan ka geysato isu beddelka ballanqaadyada mashaariic dhaqaale oo la taaban karo. Madasha Ganacsiga Afrika waxay door istaraatiijiyadeed ka ciyaareysaa gaaritaanka Yoolalka Horumarinta Waarta iyo Ajandaha 2063, sida lagu sheegay warbixinta.
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay
Dec 2, 2025 236
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay dalkeenu wuxuu gaaray guul diblomaasiyadeed oo weyn isagoo ka qaybgalay shirkii ugu horreeyay ee G20 oo ay martigelisay Koonfur Afrika. Ka qaybgalka Ra'iisul Wasaaraha ee shirka ayaa u adeegay kor u qaadista danaha qaranka Itoobiya iyo xoojinta codka wadajirka ah ee Afrika. Tani waxay xaqiijinaysaa saameynta sii kordheysa ee qaaradda ee arrimaha caalamiga ah. Mashruuca Horumarinta Waraabka iyo Hawlaha Horumarinta Dalxiiska Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa dib u eegay horumarka Mashruuca Horumarinta Waraabka Megech intii uu booqanayay magaalada Gondar ee deegaanka Amxaarada. Mashruucu wuxuu daboolayaa dhul dhan 870 hektar waxaana la filayaa inuu waraabiyo 17,000 hektar oo dhul ah. Guud ahaan, Biyo-xireenka Megech, marka la dhammeeyo, wuxuu si weyn u kordhin doonaa wax soo saarka beeraha ee deegaanka. Ra'iisul Wasaare Abiy, isagoo sii wada booqashadiisa magaalada Gondhar, wuxuu furay qasriga Fasil Gibi oo la dayactiray iyadoo ay weheliso Marwada Koowaad ee Zinash Tayachew iyo mas'uuliyiin sare oo dowladda ka tirsan. Shaqada dayactirka ballaaran ee laga sameeyay goobta ayaa neef cusub ku abuurtay goobta dhaxalka iyadoo la ilaalinayo taariikhdeeda jirta iyo hagaajinta quruxdeeda iyo helitaankeeda. Shaqada dayactirka waxaa ka mid ahaa dayactirka qaab-dhismeedka dhismaha ee qasriga, hagaajinta waddooyinka lugta, iyo soo celinta dhismayaasha muhiimka ah iyadoo la adeegsanayo agab dhaqameed sida geed kedar ah iyo wattle si loo ilaaliyo muuqaalka iyo dareenka gaarka ah ee goobta. Xarumaha booqdayaasha ayaa sidoo kale si weyn loo casriyeeyay. Xarun dalxiis oo cusub ayaa sidoo kale la furay. Musqulo casri ah, nalalka la hagaajiyay iyo nidaamyada amniga ayaa sidoo kale la rakibay. Qasriyada imbraadoor Fasil, imbraadoor Yohannes I iyo imbraadoor Iyasu I si taxaddar leh ayaa loo dayactiray, iyo sidoo kale buundooyinka, musqulaha, albaabada taariikhiga ah, iwm. Intaa waxaa dheer, in ka badan 40,000 oo mitir oo laba jibbaaran oo shaqo dhul-beereed ah ayaa la sameeyay. Tani waxay abuurtay jawi soo jiidasho leh oo loogu talagalay booqdayaasha. Shaqada dayactirka oo dhan waxay qaadatay wax ka yar hal sano waxaana loo sameeyay si loo ilaaliyo goobtan taariikhiga ah iyo dhaqanka ee cajiibka ah muddada dheer. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale bilaabay doonta Gorgora Tananesh II. Iyada oo qaadi karta in ka badan 180 rakaab ah, Tananesh waxay safarka Gorgora Eco Lodge ka dhigaysaa mid ku habboon dalxiiska, madadaalada iyo sahaminta deegaanka dabiiciga ah ee cajiibka ah ee Harada Tana. Sidoo kale, intii uu ku sugnaa magaalada Bahir Dar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar iyo shaqooyinka socda si magaalada looga dhigo mid ku habboon waaxda dalxiiska. Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa sidoo kale arkay in Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar loo casriyeynayo heerarka uu dejiyay Xiriirka Kubadda Cagta Afrika (CAF). Garoonka wuxuu qaadi karaa 52,000 oo daawadayaal ah, rakibidda kuraasta iyo cawskana waa la dhammeeyay. Shaqooyinka kale ee kaabayaasha dhaqaalaha ee garoonka, oo ay ku jiraan nalalka, ayaa sidoo kale si degdeg ah loo fulinayaa. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Fele Gion Resort, kaas oo lagu dhisayo saldhigga Gorgora Eco Resort ee xeebta Harada Tana ee Bahir Dar; wuxuu xilligaas sheegay in goobta dalxiiska aysan kaliya kicin doonin dalxiiska magaalada laakiin sidoo kale ay abuuri doonto fursado shaqo oo loogu talagalay dhalinyaro badan. Dhanka kale, isla bishaas, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu booqday magaalada Misi, oo ah xarunta Maamulka Aagga Qowmiyadaha Oromada ee Deegaanka Amxaarada. Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada magaalada ee ka socota ay marayso marxalad hore, laakiin waddada baaskiillada ee 1.3-kiiloomitir iyo marinnada lugeynaya waa kuwo lagu ammaano. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada ay muujinayso in fikradda ah in la casriyeeyo goobaha dadweynaha laga hirgelinayo dhammaan heerarka kala duwan ee Itoobiya. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale booqday Warshadda Horumarinta Beeraha ee Isku-dhafan ee Elfora Agro-Industry, taas oo gacan ka geysanaysa horumarka waara ee magaalada. Waxsoosaarka Itoobiya iyada oo loo marayo Sirdoonka Macmalka ah (AI) Ka dib markii la raray Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya (EAI), Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (PhD) ayaa booqday xarunta wuxuuna arkay hawlaheeda. Intii uu ku guda jiray booqashadiisa, wuxuu sheegay in sannad gudaheed, uu awooday inuu u abuuro jawi aad u raaxo leh shaqaalihiisa isagoo muujinaya isbeddello dhisme oo cajiib ah iyo farshaxan casri ah oo goobta shaqada ah. Hay'addu waxay fulinaysaa kaalinteeda hoggaamineed ee qaybaha caafimaadka, beeraha, iyo adeegga shantii sano ee la soo dhaafay, waxayna horumarinaysaa awooddeeda ku aaddan xisaabinta daruuraha, xogta waaweyn, macdan qodista xogta, robotics-ka, iyo teknoolojiyadaha is-dhexgalka. Ra'iisul Wasaaraha ayaa sheegay in Xarunta Bilaabidda Sirdoonka Macmalka ah ee dhawaan la bilaabay ay siin doonto muwaadiniinta fursad ay fikrad ku yimaadaan, ku abuuraan tusaalooyin, ku celceliyaan, oo ay kula xiriiraan maalgashadayaasha shirkadaha gaarka loo leeyahay; wuxuu tilmaamay in 200 oo abuureyaal fikradeed ay ka faa'iideysteen fursaddan ilaa hadda. Isla bishaas, Golaha Wasiirrada, ka dib dood ballaaran, waxay si wadajir ah u go'aansadeen in la hirgeliyo Istaraatiijiyadda Itoobiya ee Dijitaalka ah 2030 laga bilaabo taariikhda ay ansixisay Golaha. Shirkii G20 Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) wuxuu si guul leh u raacay ballanqaadyo diblomaasiyadeed oo laba geesood ah iyo kuwo dhinacyo badan leh oo xaqiijinaya danaha istaraatiijiyadeed ee Itoobiya ee Shirkii G20 ee ay martigelisay Koonfur Afrika. Ra'iisul Wasaaraha ayaa la kulmay Madaxweynaha dalka martida loo yahay, siyril Ramafosa, habeenka shir-madaxeedka. Sidoo kale, intii uu socday shirka, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu kala hadlay Agaasimaha Guud ee IMF Kristalina Georgieva isbeddellada dhaqaale ee adduunka, dib-u-habaynta dhaqaalaha ee Itoobiya, iyo fursadaha lagu xoojinayo iskaashiga si loo taageero kobaca waara oo loo dhan yahay. Wuxuu sidoo kale la kulmay Madaxweynaha cusub ee Bangiga Horumarinta Afrika, Dr. Cidi Cuud Tah, si uu ugala hadlo doorka muhiimka ah ee Bangiga uu ku leeyahay horumarinta kobaca loo dhan yahay ee Afrika oo dhan. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu la kulmay hoggaamiyeyaal dhowr ah oo ku sugnaa shirka si ay uga wada hadlaan iskaashiga labada dhinac iyo kan istaraatiijiyadeed, oo ay ku jiraan Amiirka Dhaxalka ah ee Abu Dhabi, Madaxweynaha Turkiga, Madaxweynaha Finland, Madaxweynaha Faransiiska, iyo Ra'iisul Wasaaraha Jarmalka. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Norway, iyo sidoo kale hoggaamiyeyaasha Hindiya, Vietnam, Kuuriyada Koonfureed, iyo Australia. Wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Boqortooyada Ingiriiska, Madaxweynaha Brazil, Ra'iisul Wasaaraha Netherlands, Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga, iyo Madaxweyne Ku-xigeenka Indonesia. Wadahadalladooda waxaa ka mid ahaa iskaashiga ilaalinta cimilada, casriyeynta beeraha iyadoo diiradda la saarayo ganacsiga iyo madaxbannaanida cuntada oo ah mudnaanta koowaad, iyo horumarinta dhaqaalaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha. Ra'iisul Wasaare Abiy: Intii uu socday Shirkii G20, wuxuu kala hadlay Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres siyaabaha loo xoojin karo danaha caalamiga ah iyo xoojinta danaha la wadaago sida ficilka cimilada, nabadda iyo amniga, iyo horumarka waara. Waxay sidoo kale ka wada hadleen taageerada ay Itoobiya siin karto maadaama ay tahay dalka martigelinaya COP32. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in la sii xoojiyo iskaashiga dhinacyo kala duwan la yeeshaan Madaxweynaha Golaha Yurub Antonio Costa si loo xoojiyo xiriirka Itoobiya iyo Midowga Yurub. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Isla kulanka labada dhinac, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Madaxweynaha CAF Dr. Patrice Motsepe iyo Madaxweynaha Bangiga Adduunka Ajayi Banga. Wadahadal Diblomaasiyadeed oo lala yeeshay Hoggaamiyeyaasha Malaysia iyo Singapore Bishii Nofeembar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu martigeliyay Ra'iisul Wasaaraha Malaysia Dato' Seri Anwar bin Ibrahim iyo Ra'iisul Wasaaraha Singapore Lawrence Wong oo ku sugan Qasriga Qaranka. Labada booqasho waxaa ka mid ahaa xaflad geed beeris ah, booqashooyin lagu tagay Matxafka Qasriga, iyo wadahadallo laba geesood ah. Itoobiya iyo Singapore waxay saxiixeen heshiisyo ku saabsan tababarka xirfadaha iyo ganacsiga kaarboonka. Sidoo kale, Itoobiya iyo Malaysia waxay saxiixeen dukumentiyo ku saabsan dalxiiska, caafimaadka, adeegyada gaadiidka cirka, iyo iskaashiga magaalooyinka. Booqashooyinkan waxay iftiimiyeen iskaashiga sii kordhaya ee Koonfur-bari Aasiya. Xulashada Itoobiya ee COP 32 Ka dib magacaabista Dr. Gideon Timothy, Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, oo ah Madaxweynaha COP 32; Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa ka qayb galay kulan ay yeesheen Guddiga Isku-dubaridka Qaranka si loo isku dubbarido hawlaha muhiimka ah ee diyaarinta. Kulanka ayaa muujiyay sida ay dawladdu uga go'an tahay inay hubiso in Itoobiya ay martigeliso COP 32 isla markaana ay qabato shir loo dhan yahay oo si wanaagsan loo diyaariyay. Guud ahaan, bilihii Dirir iyo Gudba 2018 T.I, hoggaanka Ra'iisul Wasaare Abiy ee ku aaddan kor u qaadista mashaariicda waraabka, horumarinta dalxiiska, iyo isticmaalka Garaadka macmalka ah ee Itoobiya, iyo sidoo kale kor u qaadista diblomaasiyadda dalka, ayaa ahaa mid miro dhal ah. Dabayaaqadii bisha, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu la kulmay Jeneraal Dougvin R. M. Anderson, oo ah Taliyaha Taliska Mareykanka ee Afrika, si uu uga wada hadlo arrimaha amniga gobolka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Tallaabooyinka lagu xoojinayo nidaamka siyaasadeed lagu horumarinayo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa guulo wax ku ool ah laga gaaray— Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr)
Jun 5, 2025 1537
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 28/2017 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr) ayaa sheegay in tallaabooyinka ay dowladda qaaday si ay u ballaariso nidaamka siyaasadeed looguna horumariyo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa natiijooyin wanaagsan laga gaaay. Ra’iisul Wasaaraha oo u waramay Telefishinka Qaran ee Itoobiya ETV ayaa si faahfaahsan uga warramay caqabadihii iyo duruufihii adkaa ee ku hor gudbanaa xukuumaddiisa markii ay xilka la wareegeen. Wuxuu xusay in xilligaasi Itoobiya ay ahayd dal deyn xooggan lagu leeyahay, mashaariic waaweyn oo hakad ahaa ay jireen, hay’ado awooddou daciiftay, sharciyo dhib keeni kara iyo musuqmaasuq baahsan oo hareeyay dalka. Wuxuu sheegay in kala duwanaanta aragtida siyaasadeed uu xilligaasi sabab u noqday xaalado fowdo iyo khalkhal siyaasadeed. Tallaabooyinka adag ee xukuumaddu qaaday ayuu sheegay inay ahaayeen kuwo lagama maarmaan u ah sidii looga bixi lahaa caqabadahaasi culus. Wuxuu si gaar ah u xusay in dowladda ay awoodday in ay bixiso lacag qalaad oo badan si loo sii wado dhismaha biyo-xireenka weyn ee Abaay (GERD), taasoo ay ka go’nayd in aan la joojin. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale muujiyey in tallaabooyinka lagu ballaarinayo madasha siyaasadeed iyo horumarinta dimuqraadiyadda aysan ahayn kuwo sahlan. Wuxuu sheegay in xabsiyada laga sii daayay maxaabiis siyaasadeed iyo in xoogag mucaarad ah oo dibadda joogay la keeno gudaha dalka, taas oo ka mid ahayd go’aamadii adkaa ee la qaatay. Wuxuu tilmaamay in go’aamadaas aysan ahayn kuwo khasaare wata, balse ay ka dhasheen faa’iidooyin la taaban karo. Ugu dambayntii, wuxuu sheegay in tallaabooyinkaasi ay door weyn ka ciyaareen sidii Itoobiya u noqon lahayd dal leh hannaan xasilloon, haybad iyo jiho siyaasadeed oo la hubo. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7051
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 4717
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4636
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4541
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4372
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7051
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 4717
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4636
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4541
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
Kalfadhiga Caadiga ah ee 51aad ee Guddiga Wakiilada Joogtada ah ee Midowga Afrika ayaa Bilaabmi doona Toddobaadka Soo Socda
Jan 9, 2026 67
Addis Ababa, Xoorreey 30/2018 (ENA):Kalfadhiga Caadiga ah ee 51aad ee Guddiga Wakiilada Joogtada ah ee Midowga Afrika ayaa magaalada Addis Ababa ee xarunta Midowga Afirika ka bilaabmi doona Dharabley 4, 2018. Kalfadhiga waxaa lagu qaban doonaa mawduuca 2026 ee Midowga Afrika, "Hubinta helida Biyo joogta oo amnigiisu suganyahay islmarkaan Nadaafad leh kan oo ah ; Gaaritaanka Yoolalka Ajendaha 2063." Mawduuca sanadkan wuxuu diiradda saarayaa amniga iyo nadaafadda biyaha. Kulanka waxaa ka soo qayb geli doona hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika iyo hay'adihiisa, safiirrada iyo diblomaasiyiinta ka socda waddamada xubnaha ka ah, sida ay sheegtay warbixinta ENA kaheshay midawga Afirka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya