ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
.jpg)
Ciidamadii ugu badnaa deegaanka ayaa tababar loogu soo xidhay Birqod
Jan 5, 2026 34
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Madaxweynaha Deegaanka Soomaalida, Mudane Mustafe Muxummed, ayaa maanta si rasmi ah tababar ugu soo xidhay kumannaan askari oo ka tirsan Ciidamada Ammaanka Deegaanka, kuwaas oo ku qalin-jabiyay xerada tababarka ee Gaashaanle Khadar. Qalin-jabintan ayaa astaan u ah dadaallada joogtada ah ee xukuumadda isbeddelku ku xoojinayso tayada, tirada iyo awoodda ciidamada, si loo sugo nabadda, xasilloonida iyo badbaadada shacabka. Ciidamadan qalin-jabiyay ayaa soo maray tababarro isugu jira kuwo ciidan, anshax, wadaninimo iyo ilaalinta ammaanka bulshada, kuwaas oo kor u qaadaya awoodda ay u leeyihiin sugidda nabadda, xasilloonida iyo difaaca deegaanka. Madaxweynaha oo ka hadlay munaasabadda ayaa adkeeyay doorka muhiimka ah ee ay ciidamada deegaanku ku leeyihiin ilaalinta midnimada, sharciga iyo badbaadada shacabka, isagoo tilmaamay in qalin-jabintani ay tahay tallaabo kale oo lagu xoojinayo awoodda ammaanka guud. Dufcadda maanta tababarka loosoo xidhay ayaa noqonaysa midii 18aad. Si guud 14 dufcadood oo ciidamada kala duwan ee deegaanka ah oo 10 kamid ah ay yihiin ciidamada Booliska DDS ayaa isbaddelka kaddib ciidamada lagu soo kordhiyay, taasi oo ka dhigan in la soo biiriyay tiro ka badan labanlaab ciidamadii dawladihii ka horreeyay xukuumadda isbaddelka. Xukuumaddu, muddadii ay hoggaanka deegaanka haysay, waxay horumar muuqda ka samaysay dhismaha iyo tayeynta ciidamada ammaanka, iyada oo si la taaban karo loo kordhiyay tirada, tayada iyo zaadka ciidamada. Tani waxay ka tarjumaysaa sida ay xukuumaddu mudnaanta u siisay amniga iyo xasilloonida deegaanka, taas oo saldhig u ah horumar waara iyo deegaan nabdoon. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dawladda ayaa diiradda saareysa dhisidda nabadd waarta – Wasiir Maxamed Idriis
Jan 5, 2026 38
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Wasiirka Nabadda Maxamed Idriis ayaa sheegay in dowladda ay si weyn uga shaqaynayso dhisidda nabad waarta iyo abuuridda dhaqan lagu xalliyo khilaafaadka iyadoo loo marayo wada-hadal. Dowladdu waxa ay u qaadatay siyaasadda nabadda iyo wadahadalka sidii jidka ugu habboon ee lagu gaari karo horumar waara oo dalka ah, waxaana lagu sheegay in ay si joogto ah ugu hawlan tahay hawlahaas. Wasiirku waxa uu intaa ku daray in dowladda ay ka shaqaynayso fulinta hawlo wax ku ool ah oo la xiriira dhisidda nabadda gudaha dalka iyo qorshayaasha waarta ee nabadda, tan iyo markii isbeddelka lagu sameeyay maamulka dalka. Waxaa la adkeeyay in dhisidda wadan xooggan ay ku xiran tahay midnimo iyo wada-tashiga shacabka, isla markaana dowladda ay qaadatay mowqif adag oo arrintan ku aaddan. Sidoo kale, dowladda ayaa soo bandhigtay dadaallo ay ku casriyaynayso gudbinta dadkii hore ee ka baxay dariiqa nabadda, iyadoo dib loogu soo celinayo nolol nabadeed, isla markaana la dhiirrigelinayo ka qaybgalka bulshada si ay door wax ku ool ah uga qaataan dhisidda nabadda iyo horumarka qaranka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
.jpg)
Gedhiyoon Timootiwoos (Dr.) oo la kulmay Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda ee Cumaan
Jan 5, 2026 34
Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Itoobiya, Dr. Gedhiyoon Timootiwoos, ayaa la yeeshay kulan xafiiskooda ah Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda ee Cumaan ee Arrimaha Siyaasadda, Sheekh Khaliifa Bin Cali Al-Hartin. Gedhiyoon (Dr.) ayaa intii uu kulanka socday ku adkeeyay in Itoobiya ay ka go’an tahay xoojinta xiriirka joogtada ah iyo ka faa’iidaysiga danaha labada dhinac, iyo sidoo kale in la sii xoojiyo wada-shaqeynta labada dal. Waxaa sidoo kale la isku afgartay in ganacsatada Cumaan ay ka faa’iidaystaan fursadaha dhaqaale ee ka jira Itoobiya, gaar ahaan horumarinta dhaqaalaha. Labada dhinac waxay ka wada hadleen iskaashiga beeraha iyo wax-soo-saarka, warshadaha, dalxiiska, iyo xoojinta xiriirka dadweynaha iyo bulshada, iyagoo muujiyay muhiimadda iskaashiga. Sheekh Khaliifa Bin Cali Al-Hartin ayaa dhanka kale sheegay in Cumaan ay si weyn u xiiseyneyso xoojinta xiriirka ganacsi iyo maalgashi ee ay la leedahay Itoobiya. Labada mas’uul ayaa sidoo kale isku afgartay in la isweydaarsado talooyin ku saabsan arrimaha wadajirka ah iyo xaaladaha nabadgelyo iyo ammaan ee gobolka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Hannaanka doorashooyinka oo lagu xoojinayo teknolojiyadda si looga dhigo mid degdeg ah, hufan oo lagu kalsoonaan karo
Jan 5, 2026 28
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Waxaa la sheegay in doorashooyinka marka lagu taageero teknolojiyadda ay noqdaan kuwo degdeg ah, hufan oo lagu kalsoonaan karo, sida uu tilmaamay Madaxweynaha Maxkamadda Federaalka, Tewodhroos Mihret. Komishinka Doorashooyinka Qaranka ayaa shaaca ka qaaday in ka badan 30,000 oo degmo doorasho, diiwaangelinta codbixiyeyaasha iyo musharrixiinta lagu sameyn doono hab dijitaal ah. Komishinka ayaa maanta si rasmi ah u soo bandhigay nidaamka dijitaalka ah ee diiwaangelinta musharrixiinta iyo codbixiyeyaasha. Tewodhroos Mihret ayaa xusay in habkan cusub uu fududeynayo hufnaanta iyo daahfurnaanta doorashooyinka, isagoo sidoo kale tilmaamay in adeegsiga teknolojiyadda ay muhiim u tahay in la abuuro faham ku filan oo ku saabsan habka doorashada. Diiwaangelinta dijitaalka ah waxay ka dhigeysaa habka doorashada mid ka dhaqso badan habka waraaqaha, iyadoo sidoo kale yareyneysa kharashka iyo waqtiga. Waxay sidoo kale fududeysaa in codbixiyeyaashu iyo musharrixiintu si fudud isu diiwaangeliyaan, isla markaana la xaliyo dhibaatooyinka la xiriira xogta iyo xuquuqda dimuqraadiga ah. Gudoomiyaha Komishinka Doorashooyinka Qaranka, Meelaatwarq Haylu, ayaa tilmaamay in taageerada teknolojiyadda ay qayb ka tahay qorshaha istiraatiijiga ah ee shanta sano ah ee guddiga. Waxaa sidoo kale la sheegay in doorashada 7-aad ee qaranka loo diyaarinayo in la qabto 24-ka Miicaad 2018, iyadoo la adeegsanayo laba mareeg oo teknolojiyadeed si loo xoojiyo hufnaanta iyo daahfurnaanta. Waxaa la caddeeyay in musharrixiinta iyo codbixiyeyaasha aan awoodin inay isticmaalaan diiwaangelinta dijitaalka ah ay wali iska diiwaangeli karaan waraaq ahaan, si loo hubiyo in qof walba xuquuqdiisa dimuqraadiyadeed la ilaaliyo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Saddexda Shaqo ee aasaasiga ah ee laga sugayo Jaamacadaha Sare – Ra’iisul Wasaaraha Dr. Abiy Axmed
Jan 5, 2026 43
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in dhammaan jaamacadaha sare laga filayo inay fuliyaan saddex shaqo oo aasaasi ah. Ra’iisul Wasaaruhu waxa uu madal ka soo jeediyay madasha doodda ee loo qabtay xafladda 75-aad ee Jaamacadda Addis Ababa, isagoo tilmaamay in saddexdaas shaqo ee aasaasiga ah ay kala yihiin barashada iyo waxbaridda, baarista iyo hogaaminta, iyo hal-abuurka iyo hirgelinta. Sidoo kale, waxa uu carrabka ku adkeeyay in fikradaha, dhaqanka, iyo hiddaha ay ka mid yihiin hawlaha muhiimka ah ee dalka, isla markaana isku darka hawlahaas uu ka hortagi karo dhibaatooyin heer qaran ah. Ra’iisul Wasaaraha ayaa intaa ku daray in xilligan ay jiraan fursado iyo caqabado, taasoo ka dhalatay xaqiiqda ah in aan la abuurin runta wadajirka ah, aan la xallin khilaafaadka, aan laga gudbin kala duwanaanshaha, iyo in aan laga faa’iidaysan aqoonta iyo dhaqanka si habboon. Si loo horumariyo arrimahan, waxa uu sheegay in loo baahan yahay aragti qaran oo wanaagsan, hanaan isbeddel leh, iyo awood iyo karti mideysan oo lagu hirgeliyo isbeddel waara. Waxa uu sidoo kale tilmaamay in aragti qaran oo wanaagsan ay ka dhalato barashada waxyaabihii hore, diyaarinta jiilka soo socda, iyo in la abuuro hal-abuuro waxtar u leh bulshada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Muuqaal Ahaan
.jpg)
Ciidamadii ugu badnaa deegaanka ayaa tababar loogu soo xidhay Birqod
Jan 5, 2026 34
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Madaxweynaha Deegaanka Soomaalida, Mudane Mustafe Muxummed, ayaa maanta si rasmi ah tababar ugu soo xidhay kumannaan askari oo ka tirsan Ciidamada Ammaanka Deegaanka, kuwaas oo ku qalin-jabiyay xerada tababarka ee Gaashaanle Khadar. Qalin-jabintan ayaa astaan u ah dadaallada joogtada ah ee xukuumadda isbeddelku ku xoojinayso tayada, tirada iyo awoodda ciidamada, si loo sugo nabadda, xasilloonida iyo badbaadada shacabka. Ciidamadan qalin-jabiyay ayaa soo maray tababarro isugu jira kuwo ciidan, anshax, wadaninimo iyo ilaalinta ammaanka bulshada, kuwaas oo kor u qaadaya awoodda ay u leeyihiin sugidda nabadda, xasilloonida iyo difaaca deegaanka. Madaxweynaha oo ka hadlay munaasabadda ayaa adkeeyay doorka muhiimka ah ee ay ciidamada deegaanku ku leeyihiin ilaalinta midnimada, sharciga iyo badbaadada shacabka, isagoo tilmaamay in qalin-jabintani ay tahay tallaabo kale oo lagu xoojinayo awoodda ammaanka guud. Dufcadda maanta tababarka loosoo xidhay ayaa noqonaysa midii 18aad. Si guud 14 dufcadood oo ciidamada kala duwan ee deegaanka ah oo 10 kamid ah ay yihiin ciidamada Booliska DDS ayaa isbaddelka kaddib ciidamada lagu soo kordhiyay, taasi oo ka dhigan in la soo biiriyay tiro ka badan labanlaab ciidamadii dawladihii ka horreeyay xukuumadda isbaddelka. Xukuumaddu, muddadii ay hoggaanka deegaanka haysay, waxay horumar muuqda ka samaysay dhismaha iyo tayeynta ciidamada ammaanka, iyada oo si la taaban karo loo kordhiyay tirada, tayada iyo zaadka ciidamada. Tani waxay ka tarjumaysaa sida ay xukuumaddu mudnaanta u siisay amniga iyo xasilloonida deegaanka, taas oo saldhig u ah horumar waara iyo deegaan nabdoon. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dawladda ayaa diiradda saareysa dhisidda nabadd waarta – Wasiir Maxamed Idriis
Jan 5, 2026 38
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Wasiirka Nabadda Maxamed Idriis ayaa sheegay in dowladda ay si weyn uga shaqaynayso dhisidda nabad waarta iyo abuuridda dhaqan lagu xalliyo khilaafaadka iyadoo loo marayo wada-hadal. Dowladdu waxa ay u qaadatay siyaasadda nabadda iyo wadahadalka sidii jidka ugu habboon ee lagu gaari karo horumar waara oo dalka ah, waxaana lagu sheegay in ay si joogto ah ugu hawlan tahay hawlahaas. Wasiirku waxa uu intaa ku daray in dowladda ay ka shaqaynayso fulinta hawlo wax ku ool ah oo la xiriira dhisidda nabadda gudaha dalka iyo qorshayaasha waarta ee nabadda, tan iyo markii isbeddelka lagu sameeyay maamulka dalka. Waxaa la adkeeyay in dhisidda wadan xooggan ay ku xiran tahay midnimo iyo wada-tashiga shacabka, isla markaana dowladda ay qaadatay mowqif adag oo arrintan ku aaddan. Sidoo kale, dowladda ayaa soo bandhigtay dadaallo ay ku casriyaynayso gudbinta dadkii hore ee ka baxay dariiqa nabadda, iyadoo dib loogu soo celinayo nolol nabadeed, isla markaana la dhiirrigelinayo ka qaybgalka bulshada si ay door wax ku ool ah uga qaataan dhisidda nabadda iyo horumarka qaranka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
.jpg)
Gedhiyoon Timootiwoos (Dr.) oo la kulmay Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda ee Cumaan
Jan 5, 2026 34
Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Itoobiya, Dr. Gedhiyoon Timootiwoos, ayaa la yeeshay kulan xafiiskooda ah Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda ee Cumaan ee Arrimaha Siyaasadda, Sheekh Khaliifa Bin Cali Al-Hartin. Gedhiyoon (Dr.) ayaa intii uu kulanka socday ku adkeeyay in Itoobiya ay ka go’an tahay xoojinta xiriirka joogtada ah iyo ka faa’iidaysiga danaha labada dhinac, iyo sidoo kale in la sii xoojiyo wada-shaqeynta labada dal. Waxaa sidoo kale la isku afgartay in ganacsatada Cumaan ay ka faa’iidaystaan fursadaha dhaqaale ee ka jira Itoobiya, gaar ahaan horumarinta dhaqaalaha. Labada dhinac waxay ka wada hadleen iskaashiga beeraha iyo wax-soo-saarka, warshadaha, dalxiiska, iyo xoojinta xiriirka dadweynaha iyo bulshada, iyagoo muujiyay muhiimadda iskaashiga. Sheekh Khaliifa Bin Cali Al-Hartin ayaa dhanka kale sheegay in Cumaan ay si weyn u xiiseyneyso xoojinta xiriirka ganacsi iyo maalgashi ee ay la leedahay Itoobiya. Labada mas’uul ayaa sidoo kale isku afgartay in la isweydaarsado talooyin ku saabsan arrimaha wadajirka ah iyo xaaladaha nabadgelyo iyo ammaan ee gobolka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Hannaanka doorashooyinka oo lagu xoojinayo teknolojiyadda si looga dhigo mid degdeg ah, hufan oo lagu kalsoonaan karo
Jan 5, 2026 28
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Waxaa la sheegay in doorashooyinka marka lagu taageero teknolojiyadda ay noqdaan kuwo degdeg ah, hufan oo lagu kalsoonaan karo, sida uu tilmaamay Madaxweynaha Maxkamadda Federaalka, Tewodhroos Mihret. Komishinka Doorashooyinka Qaranka ayaa shaaca ka qaaday in ka badan 30,000 oo degmo doorasho, diiwaangelinta codbixiyeyaasha iyo musharrixiinta lagu sameyn doono hab dijitaal ah. Komishinka ayaa maanta si rasmi ah u soo bandhigay nidaamka dijitaalka ah ee diiwaangelinta musharrixiinta iyo codbixiyeyaasha. Tewodhroos Mihret ayaa xusay in habkan cusub uu fududeynayo hufnaanta iyo daahfurnaanta doorashooyinka, isagoo sidoo kale tilmaamay in adeegsiga teknolojiyadda ay muhiim u tahay in la abuuro faham ku filan oo ku saabsan habka doorashada. Diiwaangelinta dijitaalka ah waxay ka dhigeysaa habka doorashada mid ka dhaqso badan habka waraaqaha, iyadoo sidoo kale yareyneysa kharashka iyo waqtiga. Waxay sidoo kale fududeysaa in codbixiyeyaashu iyo musharrixiintu si fudud isu diiwaangeliyaan, isla markaana la xaliyo dhibaatooyinka la xiriira xogta iyo xuquuqda dimuqraadiga ah. Gudoomiyaha Komishinka Doorashooyinka Qaranka, Meelaatwarq Haylu, ayaa tilmaamay in taageerada teknolojiyadda ay qayb ka tahay qorshaha istiraatiijiga ah ee shanta sano ah ee guddiga. Waxaa sidoo kale la sheegay in doorashada 7-aad ee qaranka loo diyaarinayo in la qabto 24-ka Miicaad 2018, iyadoo la adeegsanayo laba mareeg oo teknolojiyadeed si loo xoojiyo hufnaanta iyo daahfurnaanta. Waxaa la caddeeyay in musharrixiinta iyo codbixiyeyaasha aan awoodin inay isticmaalaan diiwaangelinta dijitaalka ah ay wali iska diiwaangeli karaan waraaq ahaan, si loo hubiyo in qof walba xuquuqdiisa dimuqraadiyadeed la ilaaliyo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Saddexda Shaqo ee aasaasiga ah ee laga sugayo Jaamacadaha Sare – Ra’iisul Wasaaraha Dr. Abiy Axmed
Jan 5, 2026 43
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in dhammaan jaamacadaha sare laga filayo inay fuliyaan saddex shaqo oo aasaasi ah. Ra’iisul Wasaaruhu waxa uu madal ka soo jeediyay madasha doodda ee loo qabtay xafladda 75-aad ee Jaamacadda Addis Ababa, isagoo tilmaamay in saddexdaas shaqo ee aasaasiga ah ay kala yihiin barashada iyo waxbaridda, baarista iyo hogaaminta, iyo hal-abuurka iyo hirgelinta. Sidoo kale, waxa uu carrabka ku adkeeyay in fikradaha, dhaqanka, iyo hiddaha ay ka mid yihiin hawlaha muhiimka ah ee dalka, isla markaana isku darka hawlahaas uu ka hortagi karo dhibaatooyin heer qaran ah. Ra’iisul Wasaaraha ayaa intaa ku daray in xilligan ay jiraan fursado iyo caqabado, taasoo ka dhalatay xaqiiqda ah in aan la abuurin runta wadajirka ah, aan la xallin khilaafaadka, aan laga gudbin kala duwanaanshaha, iyo in aan laga faa’iidaysan aqoonta iyo dhaqanka si habboon. Si loo horumariyo arrimahan, waxa uu sheegay in loo baahan yahay aragti qaran oo wanaagsan, hanaan isbeddel leh, iyo awood iyo karti mideysan oo lagu hirgeliyo isbeddel waara. Waxa uu sidoo kale tilmaamay in aragti qaran oo wanaagsan ay ka dhalato barashada waxyaabihii hore, diyaarinta jiilka soo socda, iyo in la abuuro hal-abuuro waxtar u leh bulshada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Ciidamadii ugu badnaa deegaanka ayaa tababar loogu soo xidhay Birqod
Jan 5, 2026 34
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Madaxweynaha Deegaanka Soomaalida, Mudane Mustafe Muxummed, ayaa maanta si rasmi ah tababar ugu soo xidhay kumannaan askari oo ka tirsan Ciidamada Ammaanka Deegaanka, kuwaas oo ku qalin-jabiyay xerada tababarka ee Gaashaanle Khadar. Qalin-jabintan ayaa astaan u ah dadaallada joogtada ah ee xukuumadda isbeddelku ku xoojinayso tayada, tirada iyo awoodda ciidamada, si loo sugo nabadda, xasilloonida iyo badbaadada shacabka. Ciidamadan qalin-jabiyay ayaa soo maray tababarro isugu jira kuwo ciidan, anshax, wadaninimo iyo ilaalinta ammaanka bulshada, kuwaas oo kor u qaadaya awoodda ay u leeyihiin sugidda nabadda, xasilloonida iyo difaaca deegaanka. Madaxweynaha oo ka hadlay munaasabadda ayaa adkeeyay doorka muhiimka ah ee ay ciidamada deegaanku ku leeyihiin ilaalinta midnimada, sharciga iyo badbaadada shacabka, isagoo tilmaamay in qalin-jabintani ay tahay tallaabo kale oo lagu xoojinayo awoodda ammaanka guud. Dufcadda maanta tababarka loosoo xidhay ayaa noqonaysa midii 18aad. Si guud 14 dufcadood oo ciidamada kala duwan ee deegaanka ah oo 10 kamid ah ay yihiin ciidamada Booliska DDS ayaa isbaddelka kaddib ciidamada lagu soo kordhiyay, taasi oo ka dhigan in la soo biiriyay tiro ka badan labanlaab ciidamadii dawladihii ka horreeyay xukuumadda isbaddelka. Xukuumaddu, muddadii ay hoggaanka deegaanka haysay, waxay horumar muuqda ka samaysay dhismaha iyo tayeynta ciidamada ammaanka, iyada oo si la taaban karo loo kordhiyay tirada, tayada iyo zaadka ciidamada. Tani waxay ka tarjumaysaa sida ay xukuumaddu mudnaanta u siisay amniga iyo xasilloonida deegaanka, taas oo saldhig u ah horumar waara iyo deegaan nabdoon. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dawladda ayaa diiradda saareysa dhisidda nabadd waarta – Wasiir Maxamed Idriis
Jan 5, 2026 38
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Wasiirka Nabadda Maxamed Idriis ayaa sheegay in dowladda ay si weyn uga shaqaynayso dhisidda nabad waarta iyo abuuridda dhaqan lagu xalliyo khilaafaadka iyadoo loo marayo wada-hadal. Dowladdu waxa ay u qaadatay siyaasadda nabadda iyo wadahadalka sidii jidka ugu habboon ee lagu gaari karo horumar waara oo dalka ah, waxaana lagu sheegay in ay si joogto ah ugu hawlan tahay hawlahaas. Wasiirku waxa uu intaa ku daray in dowladda ay ka shaqaynayso fulinta hawlo wax ku ool ah oo la xiriira dhisidda nabadda gudaha dalka iyo qorshayaasha waarta ee nabadda, tan iyo markii isbeddelka lagu sameeyay maamulka dalka. Waxaa la adkeeyay in dhisidda wadan xooggan ay ku xiran tahay midnimo iyo wada-tashiga shacabka, isla markaana dowladda ay qaadatay mowqif adag oo arrintan ku aaddan. Sidoo kale, dowladda ayaa soo bandhigtay dadaallo ay ku casriyaynayso gudbinta dadkii hore ee ka baxay dariiqa nabadda, iyadoo dib loogu soo celinayo nolol nabadeed, isla markaana la dhiirrigelinayo ka qaybgalka bulshada si ay door wax ku ool ah uga qaataan dhisidda nabadda iyo horumarka qaranka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Gedhiyoon Timootiwoos (Dr.) oo la kulmay Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda ee Cumaan
Jan 5, 2026 34
Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Itoobiya, Dr. Gedhiyoon Timootiwoos, ayaa la yeeshay kulan xafiiskooda ah Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda ee Cumaan ee Arrimaha Siyaasadda, Sheekh Khaliifa Bin Cali Al-Hartin. Gedhiyoon (Dr.) ayaa intii uu kulanka socday ku adkeeyay in Itoobiya ay ka go’an tahay xoojinta xiriirka joogtada ah iyo ka faa’iidaysiga danaha labada dhinac, iyo sidoo kale in la sii xoojiyo wada-shaqeynta labada dal. Waxaa sidoo kale la isku afgartay in ganacsatada Cumaan ay ka faa’iidaystaan fursadaha dhaqaale ee ka jira Itoobiya, gaar ahaan horumarinta dhaqaalaha. Labada dhinac waxay ka wada hadleen iskaashiga beeraha iyo wax-soo-saarka, warshadaha, dalxiiska, iyo xoojinta xiriirka dadweynaha iyo bulshada, iyagoo muujiyay muhiimadda iskaashiga. Sheekh Khaliifa Bin Cali Al-Hartin ayaa dhanka kale sheegay in Cumaan ay si weyn u xiiseyneyso xoojinta xiriirka ganacsi iyo maalgashi ee ay la leedahay Itoobiya. Labada mas’uul ayaa sidoo kale isku afgartay in la isweydaarsado talooyin ku saabsan arrimaha wadajirka ah iyo xaaladaha nabadgelyo iyo ammaan ee gobolka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Hannaanka doorashooyinka oo lagu xoojinayo teknolojiyadda si looga dhigo mid degdeg ah, hufan oo lagu kalsoonaan karo
Jan 5, 2026 28
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Waxaa la sheegay in doorashooyinka marka lagu taageero teknolojiyadda ay noqdaan kuwo degdeg ah, hufan oo lagu kalsoonaan karo, sida uu tilmaamay Madaxweynaha Maxkamadda Federaalka, Tewodhroos Mihret. Komishinka Doorashooyinka Qaranka ayaa shaaca ka qaaday in ka badan 30,000 oo degmo doorasho, diiwaangelinta codbixiyeyaasha iyo musharrixiinta lagu sameyn doono hab dijitaal ah. Komishinka ayaa maanta si rasmi ah u soo bandhigay nidaamka dijitaalka ah ee diiwaangelinta musharrixiinta iyo codbixiyeyaasha. Tewodhroos Mihret ayaa xusay in habkan cusub uu fududeynayo hufnaanta iyo daahfurnaanta doorashooyinka, isagoo sidoo kale tilmaamay in adeegsiga teknolojiyadda ay muhiim u tahay in la abuuro faham ku filan oo ku saabsan habka doorashada. Diiwaangelinta dijitaalka ah waxay ka dhigeysaa habka doorashada mid ka dhaqso badan habka waraaqaha, iyadoo sidoo kale yareyneysa kharashka iyo waqtiga. Waxay sidoo kale fududeysaa in codbixiyeyaashu iyo musharrixiintu si fudud isu diiwaangeliyaan, isla markaana la xaliyo dhibaatooyinka la xiriira xogta iyo xuquuqda dimuqraadiga ah. Gudoomiyaha Komishinka Doorashooyinka Qaranka, Meelaatwarq Haylu, ayaa tilmaamay in taageerada teknolojiyadda ay qayb ka tahay qorshaha istiraatiijiga ah ee shanta sano ah ee guddiga. Waxaa sidoo kale la sheegay in doorashada 7-aad ee qaranka loo diyaarinayo in la qabto 24-ka Miicaad 2018, iyadoo la adeegsanayo laba mareeg oo teknolojiyadeed si loo xoojiyo hufnaanta iyo daahfurnaanta. Waxaa la caddeeyay in musharrixiinta iyo codbixiyeyaasha aan awoodin inay isticmaalaan diiwaangelinta dijitaalka ah ay wali iska diiwaangeli karaan waraaq ahaan, si loo hubiyo in qof walba xuquuqdiisa dimuqraadiyadeed la ilaaliyo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya waxay noqon doontaa astaan Afrikaan ah oo barwaaqo ah sanadka 2023 – Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jan 5, 2026 46
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in ay socdaan hawlo wax ku ool ah oo suurto-gelinaya in sanadka 2023 Itoobiya noqoto astaan Afrikaan oo barwaaqo ah. Wuxuu sheegay in xukuumad ahaan ay dejisteen himilo ah in sanadka 2023 Itoobiya noqoto astaan Afrikaan oo barwaaqo, isla markaana ay si buuxda u xaqiijin doonaan himiladaas. Sidoo kale wuxuu tilmaamay in sanadka 2040 Itoobiya ay noqon doonto dal dunida tusaale looga soo qaato. Si loo gaaro himiladan, Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu adkeeyay in ay jiraan saddex tiir oo waaweyn: ilaalinta sharafta aadanaha, xaqiijinta madax-bannaanida dhaqaale, iyo in Itoobiya noqoto awooda Afrika. Isagoo ka hadlayay doorka aqoonyahannada iyo bulshada, wuxuu xusay in kor u qaadista kaalinta aqooneed ee isku xiran ay u baahan tahay ka-qaybgal firfircoon, lahaanshaha ujeeddo ka baxsan dan shakhsi ah, ku adeegista xirfad iyo in la noqdo buundo isku xirta fikradaha iyo bulshada. Wuxuu sidoo kale ku baaqay in laga baxo xayndaabyada fikirka ee hore, lana abuuro fikrado cusub, maadaama fikirku uusan lahayn xuduud. Wuxuu ku booriyay dhammaan qaybaha bulshada in ay ka gudbaan kala qoqobka, una wada shaqeeyaan dhismaha Itoobiya barwaaqo ah. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in haddii la is fahmo, la is kaashado, la is barto, loona wada istaago shaqada, natiijada la gaari karo ay noqon doonto mid aad u weyn. Ugu dambayn, wuxuu xusay in wadajir, niyad-wanaag iyo damiir suuban lagu gaarsiin karo Itoobiya barwaaqo iyo horumar waara. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Diiwaangelinta bulshada rayidka ah iyo qoyska ee casriga ah oo ku saleysan xog faraha iyo indhaha ah waxay xaqiijineysaa in qof walba yeesho hal aqoonsi oo keliya
Jan 5, 2026 28
Addis Ababa, Xoorreey 26/2018 (ENA): Adeegga Socdaalka iyo Jinsiyadda ayaa sheegay in diiwaangelinta bulshada rayidka iyo qoyska ee dijitaalka ah, oo adeegsaneysa xogta faraha iyo indhaha ah, ay suurtagelinayso in qof walba yeesho hal aqoonsi oo sax ah, taas oo fududeynaysa dejinta siyaasado sax ah oo ku saleysan xog lagu kalsoonaan karo. Adeeggan, oo ku shaqeeya xeer Lambar 1370/2017, ayaa leh qaab-dhismeed madax-bannaan oo ka shaqeeya dhammaan heerarka maamulka laga bilaabo federaalka ilaa heerarka hoose. Waxaa loo xilsaaray fulinta, hoggaaminta, isku-dubaridka, taageeridda, maareynta iyo abaabulidda xogta diiwaangelinta rayidka iyo qoyska, iyo sidoo kale kaydinta xogtan heer qaran oo ku jirta keyd xogeed mideysan. Iyadoo la raacayo awoodaha loo igmaday, adeeggu wuxuu wakiil u magacaabay Hay’adda Diiwaangelinta Rayidka iyo Deggenaanshaha ee Maamulka Magaalada Addis Ababa, taas oo suuragelisay in dhammaan magaalo hoosaadyada caasimadda laga bilaabo diiwaangelinta bulshada rayidka iyo qoyska. Ku-xigeenka Agaasimaha Guud ee Adeegga Socdaalka iyo Jinsiyadda, Biqilaa Masgabu, ayaa u sheegay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) in nidaamka cusub uu beddelay habkii warqadaha ku saleysnaa, isla markaana uu xaqiijinayo mabda’a ah “hal qof, hal aqoonsi”. Wuxuu xusay in nidaamkii hore ee gacanta iyo warqadaha ku saleysnaa uu suuragelin jiray in qof keliya uu ka qaato shahaadooyin dhalasho, dhimasho iyo dhacdooyin kale oo muhiim ah meelo kala duwan, taas oo keentay jahawareer iyo khaladaad. Arrintaas awgeed, xogaha dhacdooyinka muhiimka ah ee ku saleysnaa macluumaad khaldan ama la been-abuuray ayaa dhibaato ku noqday go’aannada siyaasadeed ee dowladda. Waxaa la sheegay in diiwaangelinta rayidka iyo qoyska ay qaadaneyso xogta faraha iyo indhaha ah, isla markaana xogtaasi lagu xiriirinayo aqoonsiga qaran. Tani waxay qayb ka tahay dadaal lagu dhisayo Itoobiya uu qof walba si cad oo hal aqoonsi ah loogu garto. Waxaa la caddeeyay in isku-darka xogta faraha iyo indhaha ah ay si sax ah u muujinayaan aqoonsiga qofka, sidoo kalena ay fududeynayaan kala saaridda jinsiyadda muwaadinka. Sidoo kale, xogtan diiwaangelinta bulshada rayidka iyo qoyska waxaa lagu ururin karaa diiwaangelinta dhacdooyinka nolosha iyo aqoonsiga qaran (Fayda). Ugu dambeyn, waxaa la sheegay in barnaamijka lagu fulinayo diiwaangelinta rayidka iyo qoyska lagu sameeyay Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, isla markaana uu si rasmi ah u galay shaqo. #ItoobiyaCasriah2030 #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ciidannimadu waxay dalbanaysaa in la qaato geesinimo, anshax iyo adkaysi, loona istaago caqabad kasta oo bini’aadam iyo mid dabiici ah – Lt. Jen. Shuma Abdhetaa
Jan 5, 2026 31
Addis Ababa, Xoorreey 26/2018 (ENA): Taliyaha Ciidanka Hawlgallada Gaarka ah, Lt. Jen. Shuma Abdhetaa, ayaa sheegay in xirfadda ciidannimadu ay u baahan tahay shakhsiyad ku dhisan geesinimo iyo anshax, isla markaana ay dalbanayso in si adkaysi leh looga hortago caqabadaha bini’aadam sameeyo iyo kuwa dabiiciga ahba. Xarunta tababarka Ciidanka Hawlgallada Gaarka ah ayaa maanta si heer sare ah u qabatay xaflad ay ku qalin-jabiyeen askar aasaasi ah oo muddo bilo ah tababar ku jiray. Askarta qalin-jabisay ayaa buuxiyay shuruudaha tababarka ciidannimada aasaasiga ah iyo shuruudaha hordhaca ah ee tababarka komaandooska. Lt. Jen. Shuma Abdhetaa oo ka hadlay xafladda qalin-jabinta ayaa sheegay in xirfadda milatarigu aysan ku koobnayn xirfad shaqo oo keliya, balse ay u baahan tahay aqoonsi ku dhisan geesinimo iyo anshax, iyo awoodda lagu wajahayo caqabadaha adag iyadoo lagu taagan yahay samir iyo adkaysi. Waxa uu sidoo kale xusay in qofku, inkastoo noloshu tahay mid dhammaanaysa, uu suuragal u yahay inuu ku reebo taariikh aan dhammaanayn, taas oo ku sii noolaan karta qalbiyada muwaadiniinta jiilba jiilka ka dambeeya. Askarta dhammeystay tababarka aasaasiga ah ayaa lagu dhiirrigeliyay inay si buuxda ugu diyaargaroobaan tababarada xiga ee u oggolaanaya inay ku biiraan cutubyada Komandooska, Ciidanka Hawada laga dejiyo, Ciidanka Gaarka ah, La-dagaallanka Argagixisada, iyo sidoo kale Ciidanka Ilaalada Jamhuuriyadda. Lt. Jen. Shuma Abdhetaa ayaa sidoo kale sheegay in hoggaanka iyo xubnaha Ciidanka Hawlgallada Gaarka ah iyo Ciidanka Ilaalada Jamhuuriyadda ay mar walba caddeeyeen garab-istaaggooda marka Itoobiya wajahdo xaalado adag, isla markaana ay yihiin ciidamo la isku hallayn karo xilliyada go’aanka. Dhankiisa, Taliyaha Xarunta Tababarka Ciidanka Hawlgallada Gaarka ah, Brigadier Jeneral Bojaa Agaa, ayaa sheegay in askarta qalin-jabisay ay heleen tababar dhammaystiran oo ay ku jiraan adkeynta jirka, xirfadaha rasaasta, xeeladaha dagaalka ee kala duwan oo lagu bartay maalintii iyo habeenkii, iyo sidoo kale tababaro dhinaca nafsaaniga iyo caafimaadka ah. Brigadier Jeneral Bojaa Agaa ayaa intaa ku daray in xarunta tababarku ay si weyn u kordhisay awoodda ay ku qaabili karto askar badan, isla markaana la ballaariyay kaabeyaasha tababarka. Ugu dambayn, askarta qalin-jabisay ayaa uga mahadceliyay macallimiinta iyo hoggaanka dadaalka ballaaran ee lagu bixiyay tababarkooda, iyagoo caddeeyay inay si buuxda ugu diyaarsan yihiin tababarka xiga ee komandooska aasaasiga ah, sida uu sheegay warbixin ay soo gudbisay Warbaahinta casriga ah ee Wasaaradda Difaaca. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Hawlaha abuurista fursadaha shaqo ee ka socda Addis Ababa ayaa dhalinyarada u keenaya natiijooyin muuqda
Jan 5, 2026 30
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Madaxa Xafiiska Isku-dubaridka Nidaamka Dimuqraadiyadda ee Maamulka Magaalada Addis Ababa, lehna awooda ku-xigeenka duqa magaalada, Moogas Baaljaa, ayaa sheegay in hawlaha abuurista fursadaha shaqo ee ka socda caasimadda ay dhalinyarada u keenayaan natiijooyin la taaban karo. Madasha soo koobista dhaqdhaqaaqa horumarinta ganacsiyada jira, oo uu qabtay Xafiiska Shaqada iyo Xirfadaha ee Maamulka Magaalada Addis Ababa, kuna socotay hal-ku-dhegga ah “Wax-soosaarka Ganacsiyada si loo gaaro Barwaaqo Cusub”, ayaa hadda ka socota Madxafka Xuska Guusha Adhwa. Moogas Baaljaa oo ka hadlay madasha ayaa xusay in si gaar ah diiradda loo saaray ka faa’iideysiga dhalinyarada ee fursadaha shaqo. Waxa uu sheegay in sanad walba dhalinyaro badan oo shaqo doon ah la siiyo tababaro gaaban iyo kuwo waqti dheer ah, si loogu diyaariyo inay si toos ah ugu biiraan suuqa shaqada. Tani, ayuu yiri, waxay dhalinyarada siisay fursad ay natiijooyin wanaagsan uga gaaraan qeybaha ay ka shaqeeyaan. Sidoo kale, ganacsiyada hore u jiray ayaa helaya taageero iyo kormeer joogto ah, si ay ugu gudbaan heerar horumar oo ka wanaagsan, sida uu sheegay mas’uulku. Guud ahaan, Moogas Baaljaa ayaa xaqiijiyay in fursadaha shaqo ee magaalada laga abuurayo ay yihiin kuwo wax ku ool ah, isla markaana si dhab ah uga faa’iideynaya dhalinyarada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Siyaasada
Ciidamadii ugu badnaa deegaanka ayaa tababar loogu soo xidhay Birqod
Jan 5, 2026 34
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Madaxweynaha Deegaanka Soomaalida, Mudane Mustafe Muxummed, ayaa maanta si rasmi ah tababar ugu soo xidhay kumannaan askari oo ka tirsan Ciidamada Ammaanka Deegaanka, kuwaas oo ku qalin-jabiyay xerada tababarka ee Gaashaanle Khadar. Qalin-jabintan ayaa astaan u ah dadaallada joogtada ah ee xukuumadda isbeddelku ku xoojinayso tayada, tirada iyo awoodda ciidamada, si loo sugo nabadda, xasilloonida iyo badbaadada shacabka. Ciidamadan qalin-jabiyay ayaa soo maray tababarro isugu jira kuwo ciidan, anshax, wadaninimo iyo ilaalinta ammaanka bulshada, kuwaas oo kor u qaadaya awoodda ay u leeyihiin sugidda nabadda, xasilloonida iyo difaaca deegaanka. Madaxweynaha oo ka hadlay munaasabadda ayaa adkeeyay doorka muhiimka ah ee ay ciidamada deegaanku ku leeyihiin ilaalinta midnimada, sharciga iyo badbaadada shacabka, isagoo tilmaamay in qalin-jabintani ay tahay tallaabo kale oo lagu xoojinayo awoodda ammaanka guud. Dufcadda maanta tababarka loosoo xidhay ayaa noqonaysa midii 18aad. Si guud 14 dufcadood oo ciidamada kala duwan ee deegaanka ah oo 10 kamid ah ay yihiin ciidamada Booliska DDS ayaa isbaddelka kaddib ciidamada lagu soo kordhiyay, taasi oo ka dhigan in la soo biiriyay tiro ka badan labanlaab ciidamadii dawladihii ka horreeyay xukuumadda isbaddelka. Xukuumaddu, muddadii ay hoggaanka deegaanka haysay, waxay horumar muuqda ka samaysay dhismaha iyo tayeynta ciidamada ammaanka, iyada oo si la taaban karo loo kordhiyay tirada, tayada iyo zaadka ciidamada. Tani waxay ka tarjumaysaa sida ay xukuumaddu mudnaanta u siisay amniga iyo xasilloonida deegaanka, taas oo saldhig u ah horumar waara iyo deegaan nabdoon. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dawladda ayaa diiradda saareysa dhisidda nabadd waarta – Wasiir Maxamed Idriis
Jan 5, 2026 38
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Wasiirka Nabadda Maxamed Idriis ayaa sheegay in dowladda ay si weyn uga shaqaynayso dhisidda nabad waarta iyo abuuridda dhaqan lagu xalliyo khilaafaadka iyadoo loo marayo wada-hadal. Dowladdu waxa ay u qaadatay siyaasadda nabadda iyo wadahadalka sidii jidka ugu habboon ee lagu gaari karo horumar waara oo dalka ah, waxaana lagu sheegay in ay si joogto ah ugu hawlan tahay hawlahaas. Wasiirku waxa uu intaa ku daray in dowladda ay ka shaqaynayso fulinta hawlo wax ku ool ah oo la xiriira dhisidda nabadda gudaha dalka iyo qorshayaasha waarta ee nabadda, tan iyo markii isbeddelka lagu sameeyay maamulka dalka. Waxaa la adkeeyay in dhisidda wadan xooggan ay ku xiran tahay midnimo iyo wada-tashiga shacabka, isla markaana dowladda ay qaadatay mowqif adag oo arrintan ku aaddan. Sidoo kale, dowladda ayaa soo bandhigtay dadaallo ay ku casriyaynayso gudbinta dadkii hore ee ka baxay dariiqa nabadda, iyadoo dib loogu soo celinayo nolol nabadeed, isla markaana la dhiirrigelinayo ka qaybgalka bulshada si ay door wax ku ool ah uga qaataan dhisidda nabadda iyo horumarka qaranka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Gedhiyoon Timootiwoos (Dr.) oo la kulmay Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda ee Cumaan
Jan 5, 2026 34
Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Itoobiya, Dr. Gedhiyoon Timootiwoos, ayaa la yeeshay kulan xafiiskooda ah Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda ee Cumaan ee Arrimaha Siyaasadda, Sheekh Khaliifa Bin Cali Al-Hartin. Gedhiyoon (Dr.) ayaa intii uu kulanka socday ku adkeeyay in Itoobiya ay ka go’an tahay xoojinta xiriirka joogtada ah iyo ka faa’iidaysiga danaha labada dhinac, iyo sidoo kale in la sii xoojiyo wada-shaqeynta labada dal. Waxaa sidoo kale la isku afgartay in ganacsatada Cumaan ay ka faa’iidaystaan fursadaha dhaqaale ee ka jira Itoobiya, gaar ahaan horumarinta dhaqaalaha. Labada dhinac waxay ka wada hadleen iskaashiga beeraha iyo wax-soo-saarka, warshadaha, dalxiiska, iyo xoojinta xiriirka dadweynaha iyo bulshada, iyagoo muujiyay muhiimadda iskaashiga. Sheekh Khaliifa Bin Cali Al-Hartin ayaa dhanka kale sheegay in Cumaan ay si weyn u xiiseyneyso xoojinta xiriirka ganacsi iyo maalgashi ee ay la leedahay Itoobiya. Labada mas’uul ayaa sidoo kale isku afgartay in la isweydaarsado talooyin ku saabsan arrimaha wadajirka ah iyo xaaladaha nabadgelyo iyo ammaan ee gobolka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Hannaanka doorashooyinka oo lagu xoojinayo teknolojiyadda si looga dhigo mid degdeg ah, hufan oo lagu kalsoonaan karo
Jan 5, 2026 28
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Waxaa la sheegay in doorashooyinka marka lagu taageero teknolojiyadda ay noqdaan kuwo degdeg ah, hufan oo lagu kalsoonaan karo, sida uu tilmaamay Madaxweynaha Maxkamadda Federaalka, Tewodhroos Mihret. Komishinka Doorashooyinka Qaranka ayaa shaaca ka qaaday in ka badan 30,000 oo degmo doorasho, diiwaangelinta codbixiyeyaasha iyo musharrixiinta lagu sameyn doono hab dijitaal ah. Komishinka ayaa maanta si rasmi ah u soo bandhigay nidaamka dijitaalka ah ee diiwaangelinta musharrixiinta iyo codbixiyeyaasha. Tewodhroos Mihret ayaa xusay in habkan cusub uu fududeynayo hufnaanta iyo daahfurnaanta doorashooyinka, isagoo sidoo kale tilmaamay in adeegsiga teknolojiyadda ay muhiim u tahay in la abuuro faham ku filan oo ku saabsan habka doorashada. Diiwaangelinta dijitaalka ah waxay ka dhigeysaa habka doorashada mid ka dhaqso badan habka waraaqaha, iyadoo sidoo kale yareyneysa kharashka iyo waqtiga. Waxay sidoo kale fududeysaa in codbixiyeyaashu iyo musharrixiintu si fudud isu diiwaangeliyaan, isla markaana la xaliyo dhibaatooyinka la xiriira xogta iyo xuquuqda dimuqraadiga ah. Gudoomiyaha Komishinka Doorashooyinka Qaranka, Meelaatwarq Haylu, ayaa tilmaamay in taageerada teknolojiyadda ay qayb ka tahay qorshaha istiraatiijiga ah ee shanta sano ah ee guddiga. Waxaa sidoo kale la sheegay in doorashada 7-aad ee qaranka loo diyaarinayo in la qabto 24-ka Miicaad 2018, iyadoo la adeegsanayo laba mareeg oo teknolojiyadeed si loo xoojiyo hufnaanta iyo daahfurnaanta. Waxaa la caddeeyay in musharrixiinta iyo codbixiyeyaasha aan awoodin inay isticmaalaan diiwaangelinta dijitaalka ah ay wali iska diiwaangeli karaan waraaq ahaan, si loo hubiyo in qof walba xuquuqdiisa dimuqraadiyadeed la ilaaliyo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya waxay noqon doontaa astaan Afrikaan ah oo barwaaqo ah sanadka 2023 – Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jan 5, 2026 46
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in ay socdaan hawlo wax ku ool ah oo suurto-gelinaya in sanadka 2023 Itoobiya noqoto astaan Afrikaan oo barwaaqo ah. Wuxuu sheegay in xukuumad ahaan ay dejisteen himilo ah in sanadka 2023 Itoobiya noqoto astaan Afrikaan oo barwaaqo, isla markaana ay si buuxda u xaqiijin doonaan himiladaas. Sidoo kale wuxuu tilmaamay in sanadka 2040 Itoobiya ay noqon doonto dal dunida tusaale looga soo qaato. Si loo gaaro himiladan, Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu adkeeyay in ay jiraan saddex tiir oo waaweyn: ilaalinta sharafta aadanaha, xaqiijinta madax-bannaanida dhaqaale, iyo in Itoobiya noqoto awooda Afrika. Isagoo ka hadlayay doorka aqoonyahannada iyo bulshada, wuxuu xusay in kor u qaadista kaalinta aqooneed ee isku xiran ay u baahan tahay ka-qaybgal firfircoon, lahaanshaha ujeeddo ka baxsan dan shakhsi ah, ku adeegista xirfad iyo in la noqdo buundo isku xirta fikradaha iyo bulshada. Wuxuu sidoo kale ku baaqay in laga baxo xayndaabyada fikirka ee hore, lana abuuro fikrado cusub, maadaama fikirku uusan lahayn xuduud. Wuxuu ku booriyay dhammaan qaybaha bulshada in ay ka gudbaan kala qoqobka, una wada shaqeeyaan dhismaha Itoobiya barwaaqo ah. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in haddii la is fahmo, la is kaashado, la is barto, loona wada istaago shaqada, natiijada la gaari karo ay noqon doonto mid aad u weyn. Ugu dambayn, wuxuu xusay in wadajir, niyad-wanaag iyo damiir suuban lagu gaarsiin karo Itoobiya barwaaqo iyo horumar waara. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Diiwaangelinta bulshada rayidka ah iyo qoyska ee casriga ah oo ku saleysan xog faraha iyo indhaha ah waxay xaqiijineysaa in qof walba yeesho hal aqoonsi oo keliya
Jan 5, 2026 28
Addis Ababa, Xoorreey 26/2018 (ENA): Adeegga Socdaalka iyo Jinsiyadda ayaa sheegay in diiwaangelinta bulshada rayidka iyo qoyska ee dijitaalka ah, oo adeegsaneysa xogta faraha iyo indhaha ah, ay suurtagelinayso in qof walba yeesho hal aqoonsi oo sax ah, taas oo fududeynaysa dejinta siyaasado sax ah oo ku saleysan xog lagu kalsoonaan karo. Adeeggan, oo ku shaqeeya xeer Lambar 1370/2017, ayaa leh qaab-dhismeed madax-bannaan oo ka shaqeeya dhammaan heerarka maamulka laga bilaabo federaalka ilaa heerarka hoose. Waxaa loo xilsaaray fulinta, hoggaaminta, isku-dubaridka, taageeridda, maareynta iyo abaabulidda xogta diiwaangelinta rayidka iyo qoyska, iyo sidoo kale kaydinta xogtan heer qaran oo ku jirta keyd xogeed mideysan. Iyadoo la raacayo awoodaha loo igmaday, adeeggu wuxuu wakiil u magacaabay Hay’adda Diiwaangelinta Rayidka iyo Deggenaanshaha ee Maamulka Magaalada Addis Ababa, taas oo suuragelisay in dhammaan magaalo hoosaadyada caasimadda laga bilaabo diiwaangelinta bulshada rayidka iyo qoyska. Ku-xigeenka Agaasimaha Guud ee Adeegga Socdaalka iyo Jinsiyadda, Biqilaa Masgabu, ayaa u sheegay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) in nidaamka cusub uu beddelay habkii warqadaha ku saleysnaa, isla markaana uu xaqiijinayo mabda’a ah “hal qof, hal aqoonsi”. Wuxuu xusay in nidaamkii hore ee gacanta iyo warqadaha ku saleysnaa uu suuragelin jiray in qof keliya uu ka qaato shahaadooyin dhalasho, dhimasho iyo dhacdooyin kale oo muhiim ah meelo kala duwan, taas oo keentay jahawareer iyo khaladaad. Arrintaas awgeed, xogaha dhacdooyinka muhiimka ah ee ku saleysnaa macluumaad khaldan ama la been-abuuray ayaa dhibaato ku noqday go’aannada siyaasadeed ee dowladda. Waxaa la sheegay in diiwaangelinta rayidka iyo qoyska ay qaadaneyso xogta faraha iyo indhaha ah, isla markaana xogtaasi lagu xiriirinayo aqoonsiga qaran. Tani waxay qayb ka tahay dadaal lagu dhisayo Itoobiya uu qof walba si cad oo hal aqoonsi ah loogu garto. Waxaa la caddeeyay in isku-darka xogta faraha iyo indhaha ah ay si sax ah u muujinayaan aqoonsiga qofka, sidoo kalena ay fududeynayaan kala saaridda jinsiyadda muwaadinka. Sidoo kale, xogtan diiwaangelinta bulshada rayidka iyo qoyska waxaa lagu ururin karaa diiwaangelinta dhacdooyinka nolosha iyo aqoonsiga qaran (Fayda). Ugu dambeyn, waxaa la sheegay in barnaamijka lagu fulinayo diiwaangelinta rayidka iyo qoyska lagu sameeyay Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, isla markaana uu si rasmi ah u galay shaqo. #ItoobiyaCasriah2030 #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ciidannimadu waxay dalbanaysaa in la qaato geesinimo, anshax iyo adkaysi, loona istaago caqabad kasta oo bini’aadam iyo mid dabiici ah – Lt. Jen. Shuma Abdhetaa
Jan 5, 2026 31
Addis Ababa, Xoorreey 26/2018 (ENA): Taliyaha Ciidanka Hawlgallada Gaarka ah, Lt. Jen. Shuma Abdhetaa, ayaa sheegay in xirfadda ciidannimadu ay u baahan tahay shakhsiyad ku dhisan geesinimo iyo anshax, isla markaana ay dalbanayso in si adkaysi leh looga hortago caqabadaha bini’aadam sameeyo iyo kuwa dabiiciga ahba. Xarunta tababarka Ciidanka Hawlgallada Gaarka ah ayaa maanta si heer sare ah u qabatay xaflad ay ku qalin-jabiyeen askar aasaasi ah oo muddo bilo ah tababar ku jiray. Askarta qalin-jabisay ayaa buuxiyay shuruudaha tababarka ciidannimada aasaasiga ah iyo shuruudaha hordhaca ah ee tababarka komaandooska. Lt. Jen. Shuma Abdhetaa oo ka hadlay xafladda qalin-jabinta ayaa sheegay in xirfadda milatarigu aysan ku koobnayn xirfad shaqo oo keliya, balse ay u baahan tahay aqoonsi ku dhisan geesinimo iyo anshax, iyo awoodda lagu wajahayo caqabadaha adag iyadoo lagu taagan yahay samir iyo adkaysi. Waxa uu sidoo kale xusay in qofku, inkastoo noloshu tahay mid dhammaanaysa, uu suuragal u yahay inuu ku reebo taariikh aan dhammaanayn, taas oo ku sii noolaan karta qalbiyada muwaadiniinta jiilba jiilka ka dambeeya. Askarta dhammeystay tababarka aasaasiga ah ayaa lagu dhiirrigeliyay inay si buuxda ugu diyaargaroobaan tababarada xiga ee u oggolaanaya inay ku biiraan cutubyada Komandooska, Ciidanka Hawada laga dejiyo, Ciidanka Gaarka ah, La-dagaallanka Argagixisada, iyo sidoo kale Ciidanka Ilaalada Jamhuuriyadda. Lt. Jen. Shuma Abdhetaa ayaa sidoo kale sheegay in hoggaanka iyo xubnaha Ciidanka Hawlgallada Gaarka ah iyo Ciidanka Ilaalada Jamhuuriyadda ay mar walba caddeeyeen garab-istaaggooda marka Itoobiya wajahdo xaalado adag, isla markaana ay yihiin ciidamo la isku hallayn karo xilliyada go’aanka. Dhankiisa, Taliyaha Xarunta Tababarka Ciidanka Hawlgallada Gaarka ah, Brigadier Jeneral Bojaa Agaa, ayaa sheegay in askarta qalin-jabisay ay heleen tababar dhammaystiran oo ay ku jiraan adkeynta jirka, xirfadaha rasaasta, xeeladaha dagaalka ee kala duwan oo lagu bartay maalintii iyo habeenkii, iyo sidoo kale tababaro dhinaca nafsaaniga iyo caafimaadka ah. Brigadier Jeneral Bojaa Agaa ayaa intaa ku daray in xarunta tababarku ay si weyn u kordhisay awoodda ay ku qaabili karto askar badan, isla markaana la ballaariyay kaabeyaasha tababarka. Ugu dambayn, askarta qalin-jabisay ayaa uga mahadceliyay macallimiinta iyo hoggaanka dadaalka ballaaran ee lagu bixiyay tababarkooda, iyagoo caddeeyay inay si buuxda ugu diyaarsan yihiin tababarka xiga ee komandooska aasaasiga ah, sida uu sheegay warbixin ay soo gudbisay Warbaahinta casriga ah ee Wasaaradda Difaaca. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Hawlaha abuurista fursadaha shaqo ee ka socda Addis Ababa ayaa dhalinyarada u keenaya natiijooyin muuqda
Jan 5, 2026 30
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Madaxa Xafiiska Isku-dubaridka Nidaamka Dimuqraadiyadda ee Maamulka Magaalada Addis Ababa, lehna awooda ku-xigeenka duqa magaalada, Moogas Baaljaa, ayaa sheegay in hawlaha abuurista fursadaha shaqo ee ka socda caasimadda ay dhalinyarada u keenayaan natiijooyin la taaban karo. Madasha soo koobista dhaqdhaqaaqa horumarinta ganacsiyada jira, oo uu qabtay Xafiiska Shaqada iyo Xirfadaha ee Maamulka Magaalada Addis Ababa, kuna socotay hal-ku-dhegga ah “Wax-soosaarka Ganacsiyada si loo gaaro Barwaaqo Cusub”, ayaa hadda ka socota Madxafka Xuska Guusha Adhwa. Moogas Baaljaa oo ka hadlay madasha ayaa xusay in si gaar ah diiradda loo saaray ka faa’iideysiga dhalinyarada ee fursadaha shaqo. Waxa uu sheegay in sanad walba dhalinyaro badan oo shaqo doon ah la siiyo tababaro gaaban iyo kuwo waqti dheer ah, si loogu diyaariyo inay si toos ah ugu biiraan suuqa shaqada. Tani, ayuu yiri, waxay dhalinyarada siisay fursad ay natiijooyin wanaagsan uga gaaraan qeybaha ay ka shaqeeyaan. Sidoo kale, ganacsiyada hore u jiray ayaa helaya taageero iyo kormeer joogto ah, si ay ugu gudbaan heerar horumar oo ka wanaagsan, sida uu sheegay mas’uulku. Guud ahaan, Moogas Baaljaa ayaa xaqiijiyay in fursadaha shaqo ee magaalada laga abuurayo ay yihiin kuwo wax ku ool ah, isla markaana si dhab ah uga faa’iideynaya dhalinyarada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Arrimaha Bulshada
Saddexda Shaqo ee aasaasiga ah ee laga sugayo Jaamacadaha Sare – Ra’iisul Wasaaraha Dr. Abiy Axmed
Jan 5, 2026 43
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in dhammaan jaamacadaha sare laga filayo inay fuliyaan saddex shaqo oo aasaasi ah. Ra’iisul Wasaaruhu waxa uu madal ka soo jeediyay madasha doodda ee loo qabtay xafladda 75-aad ee Jaamacadda Addis Ababa, isagoo tilmaamay in saddexdaas shaqo ee aasaasiga ah ay kala yihiin barashada iyo waxbaridda, baarista iyo hogaaminta, iyo hal-abuurka iyo hirgelinta. Sidoo kale, waxa uu carrabka ku adkeeyay in fikradaha, dhaqanka, iyo hiddaha ay ka mid yihiin hawlaha muhiimka ah ee dalka, isla markaana isku darka hawlahaas uu ka hortagi karo dhibaatooyin heer qaran ah. Ra’iisul Wasaaraha ayaa intaa ku daray in xilligan ay jiraan fursado iyo caqabado, taasoo ka dhalatay xaqiiqda ah in aan la abuurin runta wadajirka ah, aan la xallin khilaafaadka, aan laga gudbin kala duwanaanshaha, iyo in aan laga faa’iidaysan aqoonta iyo dhaqanka si habboon. Si loo horumariyo arrimahan, waxa uu sheegay in loo baahan yahay aragti qaran oo wanaagsan, hanaan isbeddel leh, iyo awood iyo karti mideysan oo lagu hirgeliyo isbeddel waara. Waxa uu sidoo kale tilmaamay in aragti qaran oo wanaagsan ay ka dhalato barashada waxyaabihii hore, diyaarinta jiilka soo socda, iyo in la abuuro hal-abuuro waxtar u leh bulshada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
.jpg)
Aqoonyahannadu waa inay ka adkaadaan caqabadaha ka hor istaaga inay ku noolaadaan waxa ay ka fikireen, qoreen, ayna wax ka bareen – Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jan 5, 2026 31
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in aqoonyahannadu ay waajib ku tahay inay ka adkaadaan caqabadaha ka hor istaaga inay si dhab ah ugu noolaadaan fikirradooda, qoraalladooda iyo casharrada ay baraan. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in kibir, islaweynaan, iyo fikirka ah “aniga ayaa ka sarreeya dadka kale” ay yihiin sun khatar ku ah aqoonyahannimada. Ra’iisul Wasaaruhu hadalkan wuxuu ku sheegay qoraal uu ka jeediyay madal dood ah oo loo qabtay xuska sannad-guurada 75aad ee aasaaska Jaamacadda Addis Ababa. Isaga oo sii faahfaahinaya ayuu sheegay in shucuur xad-dhaaf ah, fikir eex ku dhisan, madax-adayg, kooxaysi, aragti ku dhegganaan, daadadka xogta iyo buuqa macluumaadka, sidoo kale kibir, danaysi iyo islaweynaan ay ka mid yihiin caqabadaha waaweyn ee hortaagan aqoonyahannimada. Wuxuu sharraxay in dabeecadahani ay noqdaan caqabado dhab ah, isla markaana ay sababaan in aqoonyahannadu awoodi waayaan inay ku noolaadaan waxa ay ka fikireen, qoreen ama ay dadka bareen. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu xusay in su’aal weydiintu ay tahay furaha waxbarashada, isaga oo adkeeyay in aqoonyahan kastaa uu is-baadho, naftiisa dhagaysto, kana shaqeeyo ka gudbidda iyo sixidda dabeecadahaan caqabadda ku ah. Sidoo kale wuxuu sheegay in aqoonyahannada Itoobiya loo kala saari karo dhowr qaybood oo ay ka mid yihiin aqoonyahannadii Itoobiyada hore, kuwa Itoobiyada casriga ah, aqoonyahannadii kacaanka, aqoonyahannada qurbaha ku nool, iyo aqoonyahannada rajada leh. Ugu dambayn, wuxuu tilmaamay in aqoonyahannada sare, kuwa qurbaha iyo kuwa rajada leh ay yihiin kuwii si gaar ah raadkooda ugu reebay Jaamacadda Addis Ababa muddadii 75-kii sano ee la soo dhaafay. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
.jpg)
Aqoonyahannadu waxay leeyihiin masuuliyad taariikhi ah oo ah soo saarista jiil wax weydiiya, si qoto dheer u fakara, kana gudba imtixaannada si uu dal u dhiso – Abiy Axmed (Dr.)
Jan 5, 2026 29
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in aqoonyahannadu ay saaran tahay masuuliyad weyn oo ah inay abuuraan jiil wax weydiiya, si qoto dheer u fekera, dalkana jecel, isla markaana awood u leh inuu ka gudbo caqabadaha si uu u dhiso dalka. Ra’iisul Wasaaruhu hadalkan wuxuu ku sheegay madal uu ka jeediyay madal dood ah oo loo qabtay xuska sannad-guurada 75aad ee aasaaska Jaamacadda Addis Ababa. Munaasabaddaas ayuu si faahfaahsan uga hadlay micnaha aqoonyahannimo, astaamaheeda iyo doorka wax ku oolka ah ee aqoonyahannadu ku leeyihiin bulshada iyo horumarka dalka. Wuxuu carrabka ku adkeeyay in waxa aqoonyahannada ka sooca bulshada inteeda kale ay yihiin fikirradooda iyo ficilladooda, isagoo xusay in aqoonyahannimadu ay ka bilaabato diyaar u ahaanshaha su’aal, kartida wax weydiinta iyo maskax furnaanta. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in gelitaanka hay’adaha tacliinta sare uu yahay tallaabo hore loo qaado, balse aqoonyahannimada dhabta ahi ay ku timaaddo kartida su’aal weydiinta inta lagu jiro barashada iyo ka dib, iyo dadaalka joogtada ah ee raadinta aqoonta. Aqoonyahannimadu, ayuu yiri, waa isku dayga la falgalka arrimaha adag, u diyaargarowga in fikrad la dhiibto, la dhageysto, lana isweydiiyo, taas oo saldhig u ah dhismaha awoodda fekerka. Wuxuu intaas ku daray in marka laga gudbo awoodda fekerka, ay lama huraan tahay xigmaddu, taas oo uu ku tilmaamay mid ka kooban xigmad shucuureed, mid bulsheed iyo awood feker oo dhammaystiran. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in Itoobiya u baahan tahay fikrado beddela waqtiyada isla markaana jiilasha is xiga isku xira, isagoo tilmaamay in astaamaha aqoonyahanku ay ka mid yihiin ixtiraamka iyo jacaylka fikradda, feker qoto dheer, su’aalo badan, akhris joogto ah, falanqeyn firfircoon, xal-raadis iyo xal-bixin. Sidoo kale wuxuu xusay in aqoonyahannadu ay tahay inay awood u yeeshaan inay arrimaha u arkaan si ka duwan sida caadiga ah, falanqeeyaan xaaladaha adag, kana beddelaan aqoonta ficil la taaban karo. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu tilmaamay in aqoonyahannadu ay leeyihiin doorar jiil, bulsho, warshadeed iyo mid caalami ah. Wuxuu mar kale adkeeyay in aqoonyahannadu masuul ka yihiin abuurista jiil wax weydiiya, si qoto dheer u fakara, dalkana jecel, isla markaana awood u leh inuu ka gudbo imtixaannada si uu dalka u dhiso. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu doorka wax ku oolka ah ee aqoonyahannada u kala saaray saddex qaybood oo waaweyn: beerista abuurka aqoonta, jihaynta isbeddelka, iyo qeexidda qiimayaasha guud ee bulshada. Wuxuu sheegay in aqoonyahanku waajib ku yahay inuu aqoonta laga dhaxlay taariikhda iyo kuwii hore u qaabeeyo si ay ula jaanqaaddo waqtigan, uga dooddo, kana dhigo mid gaarta heer caalami ah. Ugu dambayn, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu xusay in aqoonyahannadu ay abuuraan fikrado iyo qiimayaal xoojiya hal-abuurka, shaqada, dimuqraadiyadda, madaniga iyo dhaqanka magaalo nadiif ah, isla markaana ay qaabeeyaan qiimayaal wadajir ah oo suurtageliya hirgelinta isbeddelka. Wuxuu ku booriyay aqoonyahannada inay si gaar ah diiradda u saaraan fikradaha nidaamsan, istaraatiijiga ah, hal-abuurka iyo kuwa ku dhisan sababayn, isagoo adkeeyay in aqoonyahannadu yihiin xudunta dhammaan fikradahaas. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Aqoonyahannadu waa inay bixiyaan hoggaan aqooneed iyagoo dhisaya taariikh wadajir ah si loo arko Itoobiya barwaaqo ah – Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jan 5, 2026 30
Addis Ababa, Xoorreey 27/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in aqoonyahannadu ay waajib ku tahay inay bixiyaan hoggaan aqooneed iyagoo abuuraya sheeko qaran oo mideysan, si loo gaaro Itoobiya ka xorowday saboolnimada una tallaabta barwaaqo dhammaystiran. Ra’iisul Wasaaruhu hadalkan wuxuu ku sheegay madal uu ka jeediyay madal dood ah oo loo qabtay xuska sannad-guurada 75aad ee aasaaska Jaamacadda Addis Ababa. Warbixinta ayuu carrabka ku adkeeyay in aqoonyahanku leeyahay door aad u weyn oo ku saabsan barwaaqada dalka, isla markaana laga rabo inuu si cad u fahmo uguna shaqeeyo hoggaanka loo igmaday ee ku aaddan waaxdiisa. Wuxuu mar kale xusay in si loo arko Itoobiya ka baxday saboolnimada una tallaabta barwaaqo, ay lama huraan tahay in aqoonyahannadu dhisaan taariikh wadajir ah oo ay ku hoggaamiyaan bulshada aqoon iyo fikir mideysan. Isaga oo ka hadlayay doorka aqoonyahannada ee ka saarista Itoobiya wareegga saboolnimada lana gaarsiinayo horumar buuxa, Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in hoggaan wax ku ool ah lagu gaari karo marka hore is-xakameyn iyo ka adkaansho nafta ah. “Hoggaanku wuxuu ka bilaabmaa qofka naftiisa,” ayuu yiri Ra’iisul Wasaaruhu, isaga oo ku booriyay aqoonyahannada inay dhegaystaan codkooda gudaha, ka adkaadaan caqabadaha naftooda, una guuleystaan hoggaan dhab ah. Sidoo kale wuxuu tilmaamay in aqoonyahannadu ay leeyihiin masuuliyad weyn, aqoon iyo saameyn ay ku bixin karaan hoggaan wax ku ool ah, haddii ay si sax ah u adeegsadaan awooddaas. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in hoggaanku yahay xirfad la baranayo waqti iyo duruufo kala duwan, isla markaana daqiiqad kasta loo adeegsan karo ujeeddo la hiigsanayo. Wuxuu sidoo kale xusay in aqoonyahannimada dhabta ahi ay tahay in la fahmo tartanka waqtiga, lana ahaado kuwo aan dib u dhicin ama horay u boodin, balse fahamsan xilliga ay ku nool yihiin oo awood u leh inay arkaan waxa ka baxsan duruufaha muuqda. Ra’iisul Wasaaruhu, waxa uu ku adkeeyay in aqoonyahannadu gutaan kaalintooda fikir ahaan, siyaasadda, dhaqaalaha iyo xiriirka bulshada dhexdeeda. Ugu dambayn, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sheegay in fikraddu dhaliso dhaqdhaqaaq, dhaqdhaqaaquna abuuro nidaam, sidaas darteedna ay lagama maarmaan tahay in la dhiso hay’ado fikir oo ay aqoonyahannadu hormuud ka yihiin. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dhaqaalaha
Horumarka laga diiwaan geliyay in lagu dhiso wadooyinka tareenada dalka gudihiisa waa in lasii wado - Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jan 5, 2026 36
Addis Ababa; Xoorreey 27/2018 (ENA): Horumarka laga diiwaan geliyay dhismaha waddooyinka tareenada dalka gudihiisa waa in lasiu wado, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Farriin uu soo dhigay boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu ku sheegay inuu booqday Shirkadda Tareenada Itoobiya illaa Jabuuti. Booqashadan ayaa siisay fursad qaali ah oo lagu qiimeeyo awoodda hawlgalka saadka qaranka ee dalkeenna iyo in lagu qabto doodo wax ku ool ah oo ku saabsan diyaargarowga saadka si loo taageero ajandaha horumarinta dalka ee sii kordhaya . Wuxuu sheegay in marka dhaqaalaheena uu korayo, qaybta saadka ay sii ahaan doonto caqabad weyn oo ku wajahan kobaca waara haddii aan la casriyeyn. Wuxuu sidoo kale xusay in horumarka laga sameeyay dhismaha tareenada dalka gudihiisa ay cajiib tahay. Tani waxay muujinaysaa ballanqaadkeenna xooggan ee ku aaddan dhisidda awoodda gudaha, hagaajinta hufnaanta iyo hubinta waarta muddada dheer ee qaybta tareenka. Wuxuu xusay in saadka uu ka kooban yahay silsiladda oo dhan laga bilaabo badda ilaa bakhaarada; oo ay ku jiraan dekedaha, tareennada, waddooyinka waaweyn, adeegyada gaadiidka iyo xarumaha kaydinta. Hadda, meelaha aan gacanta ku hayno, sida dekedaha qalalan, kaabayaasha tareenka, waddooyinka waaweyn iyo dhismaha bakhaarrada, waxaa socda horumarin lagama maarmaan ah iyo casriyeyn. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Mashruuca Wadada Xawaaraha Sare ee Mi'ayso-Dirdhaba wuxuu Kor u qaadayaa Doorka Itoobiya ee Isku-xirka Gobolka – Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen, Temesgen Tiruneh
Jan 5, 2026 33
Addis Ababa; Xoirreey 25/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh ayaa sheegay in Mashruuca Wadada Xawaaraha Sare ee Mi'ayso-Dirdhaba uu fududeyn doono ganacsiga soo dejinta iyo dhoofinta isla markaana uu xoojin doono doorka Itoobiya ee isku-xirka gobolka. Fariin uu ku soo dhigay boggiisa xiriirka bulshada, Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh ayaa ku sheegay in kaabayaasha waddooyinka ay yihiin arrin muhiim u ah safarka kobaca dhaqaalaha. Wuxuu tilmaamay inuu kala hadlay mas’uuliyiinta ay khuseyso horumarka Mashruuca Wadada Xawaaraha Sare ee Mieso-Dire Dawa. Wuxuu tilmaamay inay ka wada hadleen arrimaha diyaarinta shaqaalaha, bixinta mashiinnada iyo agabka kale ee dhismaha, diyaarinta goobta iyo wadahadallada lala yeelan doono bulshada deegaanka ee la qabanayo inta lagu jiro hawsha mashruuca. Wuxuu sheegay in mashruuca Wadada Xawaaraha Sare ee Mi'ayso-Dirdhaba uu fududeyn doono dhaqdhaqaaqa gawaarida xamuulka culus, fududeyn doono ganacsiga soo dejinta iyo dhoofinta, iyo kor u qaadi doono doorka Itoobiya ee isku-xirka gobolka. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa carabka ku adkeeyay in mashruucu uu si weyn uga qayb qaadan doono horumarinta tartanka dhaqaalaha iyo nolosha muwaadiniinta, sidaa darteed waa in la sameeyaa dadaallo isku xiran si loo dhammaystiro sida ku cad qorshaha la qorsheeyay. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI #Ma'ayso-Diri Dhaba
Dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dalka Itoobiya waxay guul muuqata ka keentay horumarinta kheyraadka macdanta – Inj. Habtaamu Tagany
Jan 3, 2026 47
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Wasiirka Macdanta, Inj. Habtaamu Tagany, ayaa sheegay in dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dalka oo ku dhisan awoodaha gudaha ay keentay guul la taaban karo oo dhinaca horumarinta kheyraadka macdanta ah. Waxaa la shaaciyay in wax-soo-saarka marmarka ee hadda dibadda laga keeno uu gebi ahaanba lagu beddeli doono mid gudaha lagu soo saaro dhowr bilood gudahood. Arrintan ayaa lagu muujiyay kormeer lagu tagay warshadda Marmarka ee Bajjea oo ku taalla maamulka magaalada Bulga, Waqooyiga Shewa ee Amxaarada, taas oo leh awood ay ku beddesho dhoobada dibadda laga keeno. Wasiirka Macdanta, Inj. Habtaamu Tagany ayaa xilligaas sheegay in warshaddu ay Itoobiya ka dhigi karto dal hormuud ka ah Afrika marka la eego wax soo-saarka marmarka sagxadaha iyo darbiyada. Waxa uu intaas ku daray in warshadda Bajjea ay maalgelin ku sameeyeen laba maalqabeen oo Shiine ah, iyadoo qiimaha maalgashigu gaarayo 10 bilyan oo birr, isla markaana dhismaheedu ku socdo xawaare wanaagsan. Sidoo kale, Wasiirku wuxuu xusay in 95 boqolkiiba agabka ay warshaddu isticmaasho uu yahay mid gudaha dalka laga helo, taas oo fursad dahabi ah u ah kobcinta warshadaha dhismaha ee Itoobiya. Dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee ku dhisan awoodaha gudaha ayaa sidoo kale gacan ka geysanaysa in Itoobiya si wax ku ool ah uga faa’iidaysato awooddeeda qarsoon ee kheyraadka macdanta, sida uu wasiirku sheegay. Waxa uu carrabka ku adkeeyay in isla dib-u-habayntani ay door togan ka qaadanayso kordhinta qulqulka maalgelinta tooska ah ee shisheeye ee ku wajahan waaxda macdanta. Warshadda Bajjea ee Marmarka oo la filayo inay wax-soo-saar bilowdo saddex bilood gudahood, ayaa marxaladda koowaad soo saari doonta 35 kun oo mitir oo labajibbaaran oo marmar ah maalintii. Wasiirku wuxuu sheegay in warshaddu ay abuurayso fursado shaqo, ay dabooli doonto baahida gudaha ee marmarka, isla markaana ay awood u yeelan doonto inay wax u dhoofiso suuqyada dibadda. Isagoo hadalkiisa sii wata, ayuu sheegay in ka dhigista waaxda macdanta tiir muhiim u ah kobaca dhaqaalaha ay sare u qaadayso wax-qabadka waaxdaas, isla markaana ay si weyn u kordhinayso maalgelinta tooska ah ee shisheeye. Ugu dambeyn, waxa uu sheegay in xilligan la joogo ay socdaan dhismaha warshado waaweyn oo dabooli doona baahida marmarka noocyadiisa kala duwan ee horumarinta guryaha iyo warshadaha dhismaha ee Itoobiya. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Dirdhaba wuxuu keenay natiijooyin rajo leh oo ku saabsan hagaajinta nidaamka ganacsiga iyo saadka Itoobiya
Dec 31, 2025 71
Addis Ababa; Xoorreey 22/2018 (ENA):- Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Dirdhaba wuxuu keenay natiijooyin rajo leh oo ku saabsan hagaajinta nidaamka ganacsiga iyo saadka Itoobiya, ayuu yiri Madaxa Hay'adda Horumarinta Aagagga Warshadaha, Mudane Fisaha Yitagesu (Dr.). Waxa kale oo uu xusay in aaggu uu ka uga shaqeeynayo sidii loo xoojin lahaa doorka uu ku leeyahay koboca dhaqaale ee Itoobiya. Hay'addu waxay qaban-qaabisay gole wadatashi oo ay la yeelanayso daneeyayaasha si loo abuuro hufnaanta hawlaha mustaqbalka ee Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Dirdhaba iyo in lagu dhiirrigeliyo maalgashadayaasha inay si ballaaran uga qaybqaataan aagga. Madaxa hay'adda Fisaha Yitagesu (Dr.) ayaa madashan ku sheegay; Inkasta oo Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Dirdhaba uusan si buuxda u shaqeyn muddo sannad ah, haddana waxay uu keenay natiijooyin rajo leh oo ku saabsan hagaajinta nidaamka ganacsiga iyo saadka ee dalka. Waxa kale oo uu sheegay in yoolku yahay in la fududeeyo ku dhawaad afar bilyan oo doolar oo alaab ah oo loo marayo Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Dirdhaba shanta sano ee soo socota. Wuxuu ugu baaqay hay'adaha dowladda iyo waaxda gaarka loo leeyahay inay si wadajir ah uga shaqeeyaan sidii loo horumarin lahaa doorka aagga ee barwaaqada dhaqaale ee Itoobiya, wuxuuna ku boorriyay maalgashadayaasha helay ruqsadaha shaqada inay si degdeg ah u bilaabaan shaqada. Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Dirdhaba waa aagga ganacsiga xorta ah ee ugu horreeya Itoobiya waana mashruuc ballaaran oo loogu talagalay in dalka lagu daro nidaamka ganacsiga caalamiga ah. Aagga ganacsiga xorta ah wuxuu door weyn ka ciyaari doonaa yaraynta kharashyada saadka, soo jiidashada maalgashiga shisheeye, iyo abuurista fursado shaqo.
Muuqaalo
.jpg)
.jpg)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 waxay Bog Cusub u furaysaa Casriyeynta Magaalooyinka
Dec 28, 2025 76
Addis Ababa; Xoorreey 19/2018 (ENA): Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 waxay abuuri doontaa awood weyn oo lagu dhiso magaalooyinka casriga ah iyada oo loo marayo tignoolajiyada iyo hagaajinta xaaladaha nololeed ee muwaadiniinta, ayay tiri Wasiirka Horumarinta Magaalooyinka iyo Kaabayaasha Dhaqaalaha Jaaltu Sani. Waxaa la ogyahay in uu Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu si rasmi ah u daahfuray istraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030, uu sheegay in ballaarinta marin u helidda, abuurista fursado siman oo loogu talagalay muwaadiniinta, iyo kor u qaadista kalsoonida ka dhaxaysa muwaadiniinta iyo hay'adaha ay yihiin tiirarka ugu muhiimsan ee istaraatiijiyadda. Waxay xustay in ballaarinta kaabayaasha dhijitaalka ah ee dadweynaha ay tahay hawl muhiim ah si loo gaaro tiirarkan, taas oo abuuri doonta awood weyn oo lagu horumarinayo nolol maalmeedka muwaadiniinta iyadoo laga dhigayo tignoolajiyada mid ku saleysan aadanaha. Wasiirka Magaalooyinka iyo Kaabayaasha Dhaqaalaha Jaaltu Sani ayaa ku tiri wareysi ay la yeelatay ENA; Dowladda Iskudarka waxay ka shaqeyneysaa sidii magaalooyinka looga dhigi lahaa bandhig hal-abuur, tignoolajiyada, iyo barwaaqada. Waxay sheegtay in Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2025 ay aasaas adag u dhigtay in magaalooyinka loo beddelo magaalooyin casri ah. Waxay sheegtay in tani ay gacan weyn ka geysatay sidii magaalooyinka loogu maamuli lahaa qaab dijitaal ah laga bilaabo marxaladda qorsheynta iyo casriyeynta bixinta adeegga. Wasiirka ayaa kale oo sheegtay in tani ay u suurtagelisay magaalo ku habboon dadka deegaanka, ganacsiga elektaroonigga ah, iyo adeegyo aan kala go 'lahayn oo loogu talagalay muwaadiniinta. Waxay sheegtay in tani ay keentay natiijooyin muuqda iyo aasaas weyn oo loogu talagalay horumarinta magaalooyinka oo si guul leh loo dhammaystiray. Waxay tilmaamtay in Istaraatiijiyadda cusub ee Dhijitaal Itoobiya 2030 ay awood u siin doonto magaalooyinka inay ka gudbaan magaalooyinka caqliga badan oo ay noqdaan kuwo horumarsan oo tignoolajiyada ah. Waxay sharraxday in siyaasadda cusub ee horumarinta magaalooyinka ay sidoo kale si toos ah ula xiriirto istaraatiijiyadda; waxay isku xirtaa isticmaalka tamarta, dhaqdhaqaaqa dhaqaalaha, iyo bixinta adeegga. Waxay sidoo kale sheegtay in casriyeyntu ay abuurto kalsooni u dhaxaysa muwaadiniinta iyo dowladda, iyo sidoo kale bixiyeyaasha adeegga iyo kuwa qaata.
Siyaasadda Horumarinta Ganacsiga ayaa la Diyaariyay iyadoo la raacayo Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Dec 28, 2025 72
Addis Ababa; Xoorreey 17/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh ayaa sheegay in Siyaasadda Horumarinta Ganacsiga la diyaariyey iyadoo la raacayo Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh ayaa wadahadal khadka internetka ah la yeeshay xubnaha Golaha Dhijitaalka, kaas oo ku saabsan qabyo-qoraalka Siyaasadda Horumarinta Ganacsiga. Farriin uu ku soo dhigay boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in ganacsigu uu yahay qalab muhiim ah oo lagu gaarayo kobac waara oo degdeg ah iyadoo lagu beerayo dhaqan ganacsi oo dhinac walba ah. Wuxuu tilmaamay in siyaasaddu ay si gaar ah u dhiirrigeliso oo ay taageerto ganacsi dhijitaalka ah iyo tartan iyadoo la kobcinayo dhaqdhaqaaq ganacsi oo qaran oo dhammaystiran oo loo dhan yahay oo waafaqsan Istaraatiijiyadda Dijitaal Itoobiya 2030. Wuxuu sidoo kale sheegay in qaab-dhismeedka siyaasaddu uu yahay qaab-dhismeed kobac dhaqaale oo dhisi kara bulsho xallinta dhibaatooyinka, kobcin karta dhaqan hal-abuur leh, ku dari karta qiimo, iyo dhisi karta nidaam deegaan oo ku habboon. Intaa waxaa dheer, wuxuu sheegay inay door muhiim ah ka ciyaarto hagista nidaamka ganacsiga Itoobiya iyo hindisayaasha abuurista shaqada. Wuxuu sharraxay inay si weyn uga caawin doonto horumarinta dabeecadaha, iyo dhaqamada caadiga ah ee hagaajin kara nidaamka ganacsiga. Intii lagu jiray doodda, waxay muujiyeen fahamkooda Golaha Dijitaalka ah in nidaam kormeer oo joogto ah oo xooggan la sameeyo heer kasta iyadoo la aqoonsanayo awoodaha iyo caqabadaha siyaasadda horumarinta si loo gaaro natiijooyinka la doonayo. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa tilmaamay in ka dib dood qoto dheer oo ku saabsan qabyo-qoraalka Siyaasadda Horumarinta Ganacsiga iyo ku darista kheyraadka, la go'aamiyay in dukumentiga siyaasadda horumarinta loo diro Golaha Wasiirrada si loo ansixiyo.
Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 waxay abuuraysa Fursad lagu hubinayo Barwaaqo loo dhan yahay - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Dec 23, 2025 89
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen ahna Guddoomiyaha Golaha Isbeddelka Dhijitaalka ah ee Qaranka Temesgen Tiruneh ayaa sheegay in Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 ay abuuri doonto jawi wanaagsan oo lagu hubinayo barwaaqada loo dhan yahay ee la beegsanayo. Waxa kale oo uu ku boorriyay qof walba inuu doorkiisa ka qaato waxtarka istaraatiijiyadda. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) waxaa la ogyahay inuu shaaca ka qaaday Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka dalka ahna Guddoomiyaha Golaha Isbeddelka Dijitaalka ah ee Qaranka Temesgen Tiruneh ayaa farriin ku saabsan dhammaystirka Dijitaalka ah ee Itoobiya 2025 iyo daahfurka rasmiga ah ee Istaraatiijiyadda Dijitaalka ah ee Itoobiya 2030. Fariintiisa, wuxuu ku sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh rabitaan ah inuu koro iyo awood uu ku koro. Wuxuu sheegay in waxa aan u baahanahay dal ahaan ay tahay istaraatiijiyad isku xirta rabitaankayaga ah inaan korno iyo awooddeenna aan ku korno, wuxuuna tilmaamay in awooddan isku xirka ah la shaqeynayo iyadoo la aaminsan yahay in tignoolajiyada dijitaalka ah ay tahay furaha. Wuxuu xusay in dowladdu ay billowday barnaamijka Dijitaalka Itoobiya iyadoo lagu saleynayo dib-u-habaynta dhaqaalaha dalka, qorshaha horumarinta ee 10-ka sano ah, iyo istaraatiijiyadaha isbeddelka qaaradda Afrika. Wuxuu sheegay in istaraatiijiyadda Dijitaalka Itoobiya ee 2025, oo lagu sameeyay arrintan, ay safarka dijitaalka ah ee Itoobiya u qaadday marxalad kale. Wuxuu xusay in istaraatiijiyadda ay beddeshay dhaqammo kala duwan oo heer qaran ah, oo ay ku jiraan nidaamyada maaliyadeed, bixinta adeegga, xiriirka dadweynaha, nidaamyada ganacsiga, helitaanka dowladda, amniga iyo badbaadada, iyo waaxda warbaahinta. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in fikirka, cilmi-nafsiga, iyo dhaqamada dhallinyarada ay isbeddeleen, deegaanka la abuurayna uu door muhiim ah ka ciyaaray kobaca qaybta dijitaalka ah. Wuxuu sheegay in Istaraatiijiyadda Dijitaalka Itoobiya ee 2030 ay tahay tallaabo taariikhi ah oo Itoobiya u ah, iyo in istaraatiijiyaddan ay dhawaan ansixisay Golaha Wasiirrada. Istaraatiijiyadan cusub waa qaab-dhismeed lagu dardar gelinayo ballaarinta degdegga ah ee hindisayaasha dijitaalka ah ee lagu bilaabay dadaallo wadajir ah, dadaal, iyo iskaashi, dhisidda nidaam dijitaal ah oo firfircoon, abuurista wax soo saar dijitaal oo waara, iyo hubinta isbeddelka qaranka. Wuxuu xusay in Istaraatiijiyadda Dijitaalka ah ee Itoobiya 2030 ay tahay qaab-dhismeed lagu ballaarinayo nidaam dowladeed oo muwaadiniintu ku xiran yihiin, bixinta adeegyo dijitaal oo dhammaystiran oo loo dhan yahay, ballaarinta nidaamyada dijitaalka ah ee madaxbannaan oo ammaan ah, iyo dhiirigelinta hal-abuurka gudaha.
Hibadu waxa ay kamid tahay kaabayaasha Horumarka ugu muhiimsan ee dalka - Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Dec 23, 2025 93
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA):- Hibadu waxa ay kamid tahay kaabayaasha Horumarka ugu muhiimsan ee dalka, waana in si la mid ah loo maalgeliyaa horumarinta hibada, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa ka jawaabay su'aalo ka yimid ka qaybgalayaasha Soo Koobidda hindisaha dhijitaal Itoobiya 2025 iyo Xafladda Daahfurka Rasmiga ah ee Istaraatiijiyadda dhijitaal Itoobiya 2030 wuxuuna bixiyay sharraxaad. Sharaxaaddiisa, Ra'iisul Wasaaraha ayaa sheegay in mid ka mid ah awoodaha hal-abuurka tignoolajiyada ay tahay awooddooda ay kaga sarreeyaan tartamayaashooda. Wuxuu sidoo kale xaqiijiyay in dowladdu ay kor u qaadi doonto oo ay taageeri doonto hal-abuurka caafimaadka iyo qaybaha kale. Ujeeddada ugu weyn ee istraateejiyadda dhijitaal Itoobiya 2030 waa in la helo ugu yaraan hal robot oo gabi ahaan lagu sameeyay dalka gudihiisa; Wuxuu sheegay in ay tahay in la abuuro awoodda lagu dhiso wax soo saarka qalabka kaas oo abuuri kara taleefanno iyo iPads, taas oo noo abuuri doonta fursad aan kaga fogaanno barnaamijyada oo aan ku dhisno qalabka. Dhanka kale, wuxuu sheegay in dhoofinta bunka ay saddex jibbaar korodhay, waana in tan loo dhoofiyaa iyada oo loo marayo dijitaalaynta iyo qiimaha lagu daray, dawladduna ay si adag uga shaqaynayso arrintan. Wuxuu sidoo kale sheegay in dawladdu ay si buuxda u taageeri doonto shirkadaha tignoolajiyada ee alaabadooda ka dhoofiya suuqa Itoobiya una dhoofiya suuqa Afrika. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in dawladdu ay aaminsan tahay in kartidu ay tahay kaabayaal muhiim ah, sida korontada, waddooyinka, iyo isgaarsiinta, wuxuuna sharraxay inay qabatay hawlo badan oo ujeeddadaas ah. Iskuullada xagaaga ee laga bilaabay oo la sii xoojinayo ee INSA, tartanka robot-ka ee sanadlaha ah ee lagu qabtay Maktabadda Abrhot, iyo dhismaha kaabayaasha cusub ee dhawaan la bilaabay ee Machadka garaadka Macmalka ah ayaa ah tusaalooyin arrintan. Wuxuu sidoo kale raaciyay in la sameeyay xafiisyo dawladeed oo tayo leh iyo goobo loogu talagalay shirkadaha cusub. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sheegay in mas'uuliyiinta dawladdu ay tahay inay si siman u maalgashadaan kartida shaqada aan qabanno, isagoo ku nuuxnuuxsaday inay tahay mas'uuliyadda laba-geesoodka ah ee mas'uuliyiinta dawladdu inay hubiyaan in shirkadaha yaryar ee cusub ay koraan oo aysan baaba'in.
Ciyaaraha
Tartanka orodka 5-ta km oo loogu magacdaray tartanka orodka ee Aqoonsiga Qaranka (Fayda) ayaa subaxnimadii saaka ka dhacay magaalada Jigjiga
Jan 5, 2026 27
Addis Ababa; Xoorrey 26/2018 (ENA): Waxaana tartankan orodka ee Aqoonsiga Qaranka kasoo qeybgalay hogaaminta sare ee Deegaanka oo uu ugu horreeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, wasiirka xafiiska dakhliga Mudane muxiyadiin cabdi faarax, Duqa Maamulka Magaaladda Jigjiga Eng. Shaafi Axmed, Wasiirka Xafiiska Dhalinyarada iyo Ciyaaraha DDS, Mudane Maxamed Mahdi, Wasiirka Xafiiska Warfaafinta DDS Mudane Maxamed Aadan, Madaxa arrimaha Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida Mudane Faysal Rashiid, iskuduwaha guud ee Aqoonsiga Qaranka ee dalka, Mudane Yoodahe Aariyasilaase, orodyahanada caanka ah ee Daraartu Tullu iyo masuuliyiin kale. Masuuliyiinta ka hadashay daahfurka tartankan orodka oo uu ugu horeeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax ayaa sheegay in ahmiyada tartankan orodka uu yahay sidii shacabka loogu baraarujin lahaa qaadashada Aqoosiga Qaranka oo waxtar baladhaan oo dhinac walba ah uleh shacabka. Tartankan orodka 5-ta km oo ay ku tartameen qeybaha kala duwan ee shacabka magaalada Jigjiga ayaa waxaa dhanka wiilasha 3-da kaalmood ee ugu horeeya ku guulaystay: 1. C/qaadir C/laahi 2. Koosaar Cabdi 3. Khaalid Maxamed Halka dhinaca gabdhahana ay ku guulaysteen: 1. Najma Talwaaq 2. Nimco Cali 3. Samiira Cusmaan Waxaana halkaasi dhalinyaradii ku guulaystay kaalmahan ugu horeeya lagu gudoonsiiyay abaalmarin isugu jirtay bilad iyo lacago loogu talagalay. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Koobka kubada cagta ee qaarada Afirka ee 35-aad ayaa maanta furmaya
Dec 22, 2025 114
Addis Ababa; Xoorreey 12/2018 (ENA):: Koobka kubada Qaramada Afrika ee 35-aad, oo ay martigelinayso Morocco, ayaa maanta furmaya. Ciyaarta furitaanka tartankan ayaa 4-ta galabnimo waxa ay Group-ka A ku dhex mari doontaa xulalka Morocco iyo Comoros oo marti galin doona garoonka Prince Moulay Abdallah Stadium. Tani waa markii 20-aad ee Morocco ay ka soo muuqato Koobka Qaramada Afrika, halka Comoros ay ciyaari doonto markii seddexaad. Waa markii labaad oo ay labada dal ku kulmaan koobka Qaramada Afrika, iyadoo Cameroon ay 2-0 ku garaacday Morocco oo ku wada jira Group C ee koobka 33aad ee Qaramada Afrika 2022. Saddexdii ciyaarood ee kale, Morocco ayaa badisay laba jeer, hal kulanna barbaro ayay gashay. Morocco ayaa ku jirta kaalinta 11-aad ee qiimeynta FIFA World Cup. Morocco ayaa noqotay waddankii ugu horreeyay ee Afrikaan ah ee gaara semi-finalka Koobka Adduunka ee 22-aad ee Qatar 2022. Marooko waxa ay ku guulaysatay koobka kaliya ee qaaradaha 1976, markaas oo ay ku guulaysatay koobkii 10-aad ee qaramada Afrika, oo ay martigelisay Itoobiya. Comoros oo ku jirta kaalinta 108-aad ee qiimaynta FIFA World Cup ayaa u soo baxday wareega 16-aad ee koobka qaramada Afrika, waana markii ugu horaysay ee ay ka soo muuqato tartankan. 52-da kulan ee koobka qaramada Afrika ayaa lagu ciyaari doonaa sagaal garoon oo ku yaala lix magaalo oo ku yaala dalka Morocco. Xidhiidhka kubbada cagta Afrika ee CAF ayaa u qoondeeyay ka qaybgalayaasha tartanka lacag dhan 32 milyan oo dollar. Koobka Qaramada Afrika ee 35-aad ayaa socon doona ilaa dharabley 10, 2018
Itoobiya oo ku guulaysatay bilada dahabka ee sadexaad ee ciyaaraha dhalinyarada Afrika
Dec 13, 2025 143
Addis Ababa; Xoorreey 3/2018 (ENA): : Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika ee Afraad oo ka socda magaalada Luanda ee dalka Angola, ayaa maanta galay maalintii saddexaad. Mahder Desta ayaa ku guulaystay bilad dahab ah tartankii baaskiilka ee dumarka. Dahabka Mahder uu ka helay ciyaarihii labaad ee dhalinyarada Olombikada Itoobiya ayaa ka dhigan bilada dahabka ee seddexaad ee Itoobiya ay ka hesho tartanka, sida ay sheegtay wasaaradda dhaqanka iyo ciyaaraha. Itoobiya ayaa ku guulaysatay billadaha dahabka ah ee 3000m ee haweenka iyo kooxda baaskiilka ee hawenka. Ciyaaraha ay Itoobiya ka qayb galayso ayaa kala ah:ciyaara Fudud, Baaskiilka, Taekwondo-ga Adduunka, Karate, Tennis-ka, Dabaasha iyo Culayska qaadida. Ciyaartoyda ka qayb galaya ciyaaraha dhalinyarada Afrika ayaa lagu soo xulay qaab ciyaareedkooda ciyaarihii 2-aad ee Itoobiya oo dhawaan la soo gabagabeeyay. 54 wadan ayaa ka qayb galaya 33 ciyaarood. Munaasabadda ciyaaraha qaaradaha ayaa socon doonta ilaa tahsaas 16, 2018. Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika waa is-reeb-reeb iyo diyaar-garow loogu jiro 4-aad ee Ciyaaraha Olombikada Dhallinyarada Jiilaalka oo lagu qabanayo dalka Senegal sanadka 2019.
Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee ka hooseeya 17-jirka ayaa la guddoonsiiyay Abaalmarin 10 Milyan oo Bir ah.
Dec 3, 2025 165
Addis Ababa; Gudba 24/2018 (ENA):- Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha ayaa guddoonsiisay abaal-marin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee 17-jirada ka hooseeya ka dib markii ay ka qayb qaateen Koobka Qaramada Afrika. Wasaaraddu waxay guddoonsiisay abaalmarin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr kooxda qaranka intii lagu jiray barnaamijka, Wasiirka Dhaqanka iyo Ciyaaraha Shewit Shanka ayaa guddoonsiisay abaalmarinta lacageed. Wasiir Shewit Shanka ayaa sheegay in guusha la gaaray xilligaas ay ka dhalatay dadaalka wadajirka ah ee dowladda iyo Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya. Waxayna muujisay sida ay ugu faraxsan tahay in kooxda qaranka ay si guul leh uga qaybgasho Koobka Qaramada Afrika. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay mas'uuliyiin sare oo ka tirsan Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha, Madaxweynaha Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya Isayas Jira iyo mas'uuliyiin kale oo ka tirsan xiriirka, iyo sidoo kale marti sharaf lagu casuumay. Xulka qaranka ee da'doodu ka yar tahay 17 sano ee Itoobiya ayaa xaqiijiyay u soo bixitaankooda heerka qaaradda iyagoo maanta 3-0 kaga badiyay Kiiniya isreebreebka CECAFA. Xulka qaranka ayaa dib ugu soo laaban doonta Koobka Qaramada Afrika 22 sano kadib. Waa markii afraad ee Itoobiya ay ka qaybgasho Koobka Qaramada Afrika ee da'doodu ka yar tahay 17 sano. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Ilaalinta Deegaanka
Kulanka Raysl wasaare Dr. Abiy Axmed iyo Maxamuud Cali Yuusuf, Komishinka Midowga Afrika ee laxdhidha qaban qaabada shirka COP32
Dec 18, 2025 112
Farriinta Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed waxaan kulan la yeeshay Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika, anagoo ka hadlaynay sida ay Itoobiya iyo Midowga Afrika si dhow isaga kaashan karaan diyaarinta COP32 oo si dhab ah u metelaya Afrika. Waxaan fahmay in, Maxamuud Cali Yuusuf, Komishinka Midowga Afrika ay si buuxda uga go’an tahay in COP32 guul noqoto, isla markaana Itoobiya ay noqoto lammaane muhiim ah oo arrintan door muuqda ka qaata. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
In Itoobiya loo doortay martigelinta COP-32, waa guul diblomaasiyadeed oo weyn
Dec 13, 2025 130
Addis Ababa, Xoorreey 4/2018 (ENA): Duqa Maamulka Magaalada Addis Ababa, Adhaanaj Abebe, ayaa sheegtay in in Itoobiya loo doorto martigelinta shirka COP-32 ay tahay guul diblomaasiyadeed oo ka dhalatay hoggaanka diblomaasiyadeed ee Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed. Waxay ku tilmaantay arrintan mid muujinaysa kalsoonida caalamku ku qabo Itoobiya. Doorashaduna ay tahay guul qaran. Adhaanaj Abebe waxay sheegtay in natiijooyinka laga gaaray barnaamijka Raadka Cagaaran iyo horumarinta magaalooyinka ay Itoobiya ka dhigeen dal ku habboon martigelinta shirkan. Waxay xustay in Addis Ababa ay noqotay xarun soo jiidata shirarka caalamiga ah. COP-32-na uu yahay shir si weyn indhaha dunida lagu hayo. Waxay ugu baaqday dhammaan daneeyayaasha inay dowladda la shaqeeyaan. Diyaargarow wadajir ah ayay ku tilmaantay mid lama huraan ah. Wasiirka Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha iyo Arrimaha Golaha Wasiirrada, Alemsahay Baawloos, ayaa sheegtay in awoodda Itoobiya ee martigelinta shirarka caalamiga ah ay si joogto ah u korortay. Waxay xustay in dalka uu hadda leeyahay kaabayaal iyo waayo-aragnimo ku filan. Guulaha la gaarayna ay yihiin kuwo wadajir lagu hantiyay. Alemsahay Baawloos waxay sheegtay in Itoobiya ay tartan caalami ah u gashay helidda martigelinta COP-32, isla markaana lagu doortay natiijooyinka horumarinta cagaaran. Waxay intaas ku dartay in shanta bilood ee ugu horreysay sanad-miisaaniyadeedkan la qabtay in ka badan 105 munaasabadood. Taasna ay caddeyn u tahay in Itoobiya si guul leh u martigelin karto COP-32. Ugu dambayn, masuuliyiintu waxay ku adkeeyeen in martigelinta shirka COP-32 ay Itoobiya u tahay fursad taariikhi ah oo lagu muujiyo horumarka cagaaran, awoodda martigelinta iyo kaalinta ay ku leedahay arrimaha caalamka. Waxay ku baaqeen in dhammaan daneeyayaasha ay si wadajir ah uga shaqeeyaan diyaarinta shirka. Taasina ay saldhig u noqon doonto guul qaran iyo sumcad caalami ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Soosaarida, Qaybinta iyo Isticmaalka Tamarta Itoobiya ayaa lagu dhisayo iskaashi goboleed iyo horumar waara – Aadan Faarax
Dec 10, 2025 148
Aadan Faarax, ku-xigeenka Madaxweynaha Xisbiga Barwaaqo iyo Madaxa Xarunta Iskudiwada Nidaamka Dimuqraadiyadda lehna Awood Ra'iisul Wasaare Kuxigeen, ayaa maanta ka qayb galay Shirweynaha Waxqabadka Waxtarka Tamarta Afrika oo ka dhacaya Addis Ababa. Aadan Faarax ayaa shirkan ku sheegay in Itoobiya ay soo bandhigtay tusaale wax ku ool ah oo ku saabsan hoggaaminta, qaybinta iyo isticmaalka tamarta, iyadoo la adeegsanayo iskaashi bulsho iyo tijaabooyin guuleystay oo ay ka faa’iidaystaan dhallinyarada iyo fursadaha tamarta cusub. Sidoo kale, Itoobiya ayaa ku dartay arrimaha saameynta deegaanka ee ka dhasha soo saarista tamarta, si loo hubiyo in horumarka tamarta uu yahay mid waara oo ilaalinaya deegaanka. Nidaamkan waxa uu saldhig u yahay wada-shaqeyn waxtar leh, isaga oo kor u qaadaya iskaashiga goboleed iyo horumarka waara, sidoo kalena ka faa’iideysanayaan waddamada deriska ah. Aadan Faarax ayaa intaas ku daray in Itoobiya, iyadoo leh awoodda tamarta ee Afrika, ay ka go’an tahay in ay horumariso nidaamyada tamarta si waxtar leh, iyadoo xoogga saaraysa iskaashiga, wax-soo-saarka iyo isticmaalka hufan ee tamarta, lana sii xoojinayo khibradda iyo waayo-aragnimada dalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
In Itoobiya loo doortay martigelinta COP-32, waxay muujinaysaa waxqabadka waxtarka leh oo isbeddelka cimilada
Dec 10, 2025 144
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Wakiilka Arrimaha Dibadda ee Safaaradda Jarmalka ee Itoobiya, Dr. Ferdinand Fon Weyhe, ayaa sheegay in doorashada Itoobiya ee martigelinta shirweynaha 32-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP-32) ay ka tarjumeyso waxqabad waxtar leh oo lagu dhisayo saameynta isbeddelka cimilada. Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Dr. Abiy Axmed, ayaa horay u bilaabay qorshe horumarineed oo ku aaddan tamarta cagaaran sanadka 2019 ee taariikhda Itoobiya, kaasoo xoogga saaraya ilaalinta deegaanka iyo amniga deegaanka. Doorashadan waxaa lagu dhawaaqay intii lagu guda jiray shirweynihii COP-30 ee ka dhacay Belem, Braasiil, taasoo cadeynaysa in Itoobiya ay diyaar u tahay martigelinta COP-32. Dr. Ferdinand Fon Weyhe ayaa tilmaamay in guulaha Itoobiya ay ka gaartay tamarta korontada ka timaadda biyaha, horumarinta tamarta cagaaran iyo mashaariic kale oo la xiriira tamarta cagaaran ay caddeynayaan waxqabadkeeda. Waxay sidoo kale muujinaysaa sida ay u qaadatay mas’uuliyadda ilaalinta deegaanka iyo ka hortagga dhibaatooyinka isbeddelka cimilada. Itoobiya waxay ku tallaabsatay mashaariic wax ku ool ah oo ku saabsan tamarta cagaaran, tamarta cusub, iyo horumarinta waara, kuwaasoo door muhiim ah ka ciyaaraya martigelinta COP-32. Waxay sidoo kale dhiirrigelineysaa saameyn muuqata oo gudaha dalka iyo caalamka ah, iyadoo ku saleysan qorshayaasha horumarineed ee waxtarka leh. Ugu dambayntii, Jarmalku waxa uu aqoonsaday dadaallada Itoobiya ee ku saabsan horumarinta tamarta cagaaran, wuxuuna caddeeyay in mashaariicda waxtarka leh ay sii xoojin doonaan kartida Itoobiya ee martigelinta shirweynaha COP-32 iyo ka qayb qaadashada hawlaha isbeddelka cimilada ee caalamiga ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wararka Caalamka
Midowga Afrika iyo Mareykanku waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah — Madaxweyne Dhoonald Traamp
Dec 23, 2025 100
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah oo ku salaysan danaha labada dhinac, ayuu yidhi Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Danjire Constanza Adelina Gasparas, Madaxa Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka, ayaa warqadaheeda magacaabista u gudbisay Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Madaxweyne Dhoonald Tramp ayaa si rasmi ah u aqbalay magacaabista Danjire Constanza xaflad ka dhacday Aqalka Cad. Danjiruhu waxay si rasmi ah u qabatay waajibaadkeeda Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka ee Washington, DC. Madaxweyne Tramp ayaa sheegay in doorashada Danjire Constanza ee madaxa howlgalka ay muujineyso iskaashiga xooggan ee ka dhexeeya Midowga Afrika iyo Mareykanka, iyadoo lagu saleynayo fursadaha dhaqaale ee la wadaago, hoggaanka madaxbannaanida, iyo nabadda iyo amniga. Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay wada shaqeynayeen ku dhawaad labaatan sano si loo dhiso iskaashi xooggan oo ku salaysan xaqiijinta nabadda, barwaaqada, iyo xasilloonida Afrika, sida laga soo xigtay xogta Midowga.
Qalabka Duubista Codka (Sanduuqa Madow) ee Diyaaraddii ku Burburtay Hindiya ayaa la Helay – Tallaabo Muhiim ah oo Laga Gaaray Baaritaanka
Jun 16, 2025 1497
Addis Ababa, Agaali/Sane 9/2017 (ENA):Waxaa la xaqiijiyay in la helay qalabka duubista codka ee diyaaraddii dhawaan ku burburtay dalka Hindiya, arrintan oo muhiim u ah baaritaanka lagu ogaanayo sababta keentay shilkaas. Diyaaradda nooca Boeing 787-8 ah oo ka duushay magaalada Axmedabaad kuna socotay London, ayaa shil ku gashay gudaha Hindiya, taas oo sababtay dhimashada 270 qof oo saarnaa diyaaradda. Kooxda baaritaanka ee ku hawlan baadhista sababta shilka ayaa sheegtay in ay heleen qalabka duubista codka ee loo yaqaano Cockpit, kaas oo ku jiray qeybta kontoroolka ee diyaaradda. Sida ay ku warrantay BBC, qeybta la helay ee diyaaradda waxay ka kooban tahay laba qalab muhiim ah oo loogu yeero “Sanduuqa Madow” – kuwaas oo kaydiya macluumaadka duulimaadka iyo wada sheekaysiga duuliyayaasha. Helitaanka qalabkan ayaa loo arkaa horumar weyn oo lagu gaaray baaritaanka socda, waxaana baaritaankaas si wadajir ah u wadda khubaro ka kala socda Hindiya, Mareykanka iyo Boqortooyada Ingiriiska. Qalabkan ayaa fure u noqon doona fahamka dhabta ah ee sababta keentay shilka diyaaradda, waxaana la filayaa in natiijadiisu ay wax badan iftiimin doonto. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Donald Trump ayaa gaadhay Boqortooyada Sacuudi Carabiya
May 13, 2025 1812
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 5/2017 (ENA): Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa booqasho diblomaasiyadeed oo ballaaran ku tegay Boqortooyada Sacuudi Carabiya, taasoo ah safarkiisii ugu horreeyay ee caalami ah tan iyo markii uu markale xilka qabtay. Donald Trump wuxuu booqashadiisa afar maalmood ah ku tegi doonaa Sacuudi Carabiya, Qatar iyo Imaaraadka Carabta, isagoo rajeynaya in safarkani uu horseedi doono maalgashi cusub oo weyn oo uu Mareykanka ka helo. BBC ayaa ku warrantay in Trump uu jebiyay dhaqankii hore ee madaxda Mareykanka ay marka ay xilka qabtaan ugu horreyn u safri jireen dalal ay kamid yihiin Ingiriiska, Kanada iyo Meksiko, isagoo doortay inuu safarkiisii ugu horreeyay ee dibloomaasiyadeed ku tago Sacuudi Carabiya.
Dhulgariir Cabirkiisu Yahay 6.2 ayaa ku Dhuftay magaalada Istanbul ee dalka Türkiga
Apr 23, 2025 1994
Addis Ababa, Duugato/Miyaasiya 15, 2017 (ENA) – Dhulgariir cabirkiisa lagu qiyaasay 6.2 ayaa maanta ku dhuftay magaalada Istanbul ee dalka Türkiye. Sida lagu sheegay warbixin kasoo baxday wakaaladda wararka Anadolu, dhulgariirka ayaa dhacay waaberigii hore ee saaka, taasoo keentay in dadweynaha ku nool Istanbul iyo deegaannada ku xeeran ay si cabsi leh uga cararaan guryahooda. Sidoo kale, dhulgariir kale oo cabirkiisu gaarayo 4.9 ayaa laga diiwaangeliyey agagaarka xeebta Büyükçekmece oo u dhow magaalada Istanbul. Anadolu waxay xustay in maamulka gurmadka degdegga ah ee dalka uu xaqiijiyey dhul gariirka labaad. Illaa hadda wax khasaare ah lagama soo sheegin Balse, hay’adaha ammaanku waxay shacabka kula taliyeen in aanay dib ugu noqon dhismayaasha waxyeelladu soo gaartay haddii aysan muhiim ahayn, in aysan isticmaalin gaadiidka haddii aysan muhiim ahayn, iyo in ay raacaan tallaabooyinka taxaddarka ah ee la bixinayo. Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan ayaa la sheegayaa inuu si dhow ula socdo xaaladda, islamarkaana uu muujiyey dareenkiisa ku aaddan badbaadada iyo wanaagga muwaadiniinta dalka. Warbixinta sidoo kale waxa lagu sheegay in Madaxweynaha si joogto ah u helayo warbixinno la xiriira xaaladda, iyadoo ay siinayaan mas’uuliyiinta maamulka gurmadka degdegga ah iyo hay’adaha kale ee ay khuseeya. #Ethiopia #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA #Türkiye
Faalooyin
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4342
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Falanqayn
Itoobiya waa aasaasihii ururrada caalamiga ah iyo hay’adaha diblomaasiyada ee dhinacyada badan leh – Madaxweyne Sahlework Zewde
Jan 12, 2024 3950
Addis Ababa; Tir 3/2016 (ENA): Itoobiya waxay kamid tahay waddan saxiixay heshisy iyo axdiyo badan oo diblomaasiyadeed oo dhinacyo badan leh, aasaasaha hay'adaha iyo hay'adaha caalamiga ah. “Diblamaasiyadayada waa Danteena Qaran” waa halkudhig logumagac daray munaasibada todobaadka ee Deblomaasyada dalka . Laga soo bilaabo caasimada Afrika ilaa heer caalami, waxaa si habsami leh uga socda barnaamijka furitaanka todobaadka dublamaasiyada Itoobiya. Ugu horeyn waxa ka hadashay furitaanka munaasibada Madaxweyne Sahlework Zewde oo sheegtay in diblumaasiyadda Itoobiya ay soo martay marxalado kala duwan. Waxa kale oo ay sheegtay in Itoobiya ay leedahay taariikh dheer oo dastuuri ah, isla markaana ay xornimadeeda ilaalinaysay qarniyo badan, isla markaana ay tahay aasaasaha hay’ado iyo ururo badan oo caalami ah. Waxna ay tilmaamay in siyaasadda arrimaha dibadda ee dalalku ay tahay mid loga danleyah in lagu muujiyo dadalka u dalku somaray , waxayna sheegay in carwo bandhiggaka dublamaasiyadeed uu muujinayo sida ay Itoobiya u faca weyn tahay. Madax wayne Slwarqi Zade sheegay in madaxda iyo dublamaasiyiinta ay dadaal dheer u galeen sidii loo ilaalin lahaa danta qaranka Itoobiya iyo sharafta qaranka. Waxa ay intaa kusodartay in guulo dublamaasiyadeed oo ay Itoobiya ka faa’iidaysteen sannadihii la soo dhaafay, wuxuuna sheegay in si bari wanaag loo sameeyo ay tahay in la iska kaashado sidii loo xallin lahaa dhibaatooyinka nala soo wajahay. Sida uu sheegay ra’iisul wasaare ku xigeenka ahna wasiirka arrimaha dibadda mudane Demeke Mekonon, bandhiggan dublamaasiyadeed waxaa loogu talagalay in lagu xuso taariikhda diblumaasiyadeed ee Itoobiya, lagana sheekeeyo waxa hadda jira, laguna tilmaamo jihada mustaqbalka. Wuxuu sheegay in taariikhda dheer ee diblumaasiyadda Itoobiya ay muhiim u tahay in la ilaaliyo danaha qarankeena. Wuxuu sheegay in sida aan taariikhda ka baranay ay jiraan waxyaabo dalkeena ka jira oo aan si wanaagsan aan u ilaashano. Mudane Demeke ayaa sheegay in Itoobiya ay tahay dal awood leh oo shacab ay kunoolyihin leh, wuxuuna sheegay in midnimadeena gudaha ay tahay inaynu sii xoojino ugan hortagno cadaadiska caalamiga ah.
Warbixino Gaar Ah
Abuuritaanka Iskaashi Siman: Wajjiga Cusub ee Iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga
Dec 30, 2025 115
Xiriirka Afrika iyo Talyaaniga wuxuu bilaabmay dabayaaqdii qarnigii 19-aad. Heshiisyada nabadda ee uu Talyaanigu saxiixay 1947-kii waxay soo afjareen xukkunkii gumeysiga iyo awoodda siyaasadeed ee hal hay'ad. Kadib gumeysiga, xiriirka Talyaaniga iyo Afrika wuxuu ka wareegay xiriir laba geesood ah una wareegay iskaashi dhaqaale. Waxay ahayd xilli ay Afrikaanku si isa soo taraysa u sheegeen madax-bannaanidooda, Talyaaniguna uu dib u cusbooneysiiyay iskaashigiisii Afrika. Ka dib gumeysiga, iskaashiga Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ku koobnaa dhinaca dhaqanka. Iskaashiga ganacsiga iyo farsamada ayaa xaddidanaa. Tan iyo horraantii 1990-meeyadii, iskaashiga istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga ayaa koray. Kordhinta howlgallada diblomaasiyadeed iyo xafiisyada ganacsiga, iyo sidoo kale ballaarinta iskaashiga dhaqaale, waxay ahayd muujinta iskaashigan. Iskaashiga casriga ah ee Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ka gudbay gargaar una gudbay horumar wadaag ah. Diblomaasiyadda dhaqaale waxay xoojisay iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga ee labada dhinac. Iskaashiga horumarinta ayaa ka gudbay gargaarka una gudbay horumarinta. Marka laga eego amniga, maaraynta socdaalka iyo la dagaallanka argagixisada ayaa sidoo kale ah tusaalooyin iskaashi. Siyaasadda arrimaha dibadda ee Talyaaniga, iyadoo aqoonsanaysa caqabadaha soo maray Afrika iyo Talyaaniga, waxay diiradda saartay ilaalinta danaha guud ee labada dhinac. Dukumentiga siyaasadda ayaa xoogga saaraya muhiimadda saaxiibtinimo ee Afrika, kaas oo ku salaysan fikradda "diblomaasiyadda ku salaysan qiimaha iyo sharafta". Shirka Talyaaniga iyo Afrika, oo lagu qabtay Room sanadka 2024 T.Y, waa mid ka mid ah madalada ugu muhiimsan muddooyinkii ugu dambeeyay. Waxaa ka soo qayb galay wakiillo ka socda 45 waddan oo Afrikaan ah, hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika iyo Midowga Yurub, hay'adaha caalamiga ah iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Shirka waxaa la qabtay intii uu Talyaaniga ahaa madaxweynaha Kooxda Toddobada, xoojinta ka-qaybgalka Talyaaniga ee Afrikana waxay noqotay diiradda ugu weyn ee siyaasadeeda arrimaha dibadda. Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni ayaa shirka ku tilmaamtay aragti cusub oo ku saabsan iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga, iskaashi u dhexeeya dadka siman. R/W Meloni waxay sheegtay in xilligii caawimaadda iyo gargaarka ay dhammaatay oo uu soo ifbaxayo xilli cusub oo iskaashi ah, oo ku salaysan horumarinta wadaagga ah iyo danaha la wadaago. Moussa Faki Mahamat, oo markaas ahaa Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, ayaa soo dhaweeyay isbeddelka siyaasadeed ee cusub ee Talyaaniga, isagoo sheegay in Afrika ay u baahan tahay wax ka badan ereyo: iskaashi dhab ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in isbeddelka siyaasadeed uu diiradda saaro abuurista adduun caddaalad iyo sinnaan leh. Talyaanigu waa inuu ballanqaadyadiisa u rogaa ficillo, ayuu yiri Mahamat. Mid ka mid ah hindisayaasha muhiimka ah ee lagu soo bandhigay shir-madaxeedka ayaa ahaa Qorshaha Mattei. Qorshaha Mattei, oo uu daah-furtay Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni, wuxuu higsanayaa inuu xoojiyo iskaashiga dhaqaale iyo horumarineed ee Talyaaniga uu la leeyahay Afrika. Qaab-dhismeedka istaraatiijiyadeed ee 5.5 bilyan oo Yuuro ayaa loogu magac daray Enrico Mattei, aasaasihii shirkadda saliidda iyo gaaska qaranka ee Talyaaniga. Qorshaha ayaa la sheegay inuu mudnaanta siinayso iskaashiga dhaqaale ee muddada dheer la leh Afrika halkii ay ka ahaan lahayd gargaarka muddada gaaban. Ujeeddooyinka ugu waaweyn ee qorshaha ayaa ah in la taageero kobaca dhaqaalaha Afrika, la abuuro shaqooyin, la dhiirrigeliyo Afrika sidii shirkad tamarta u iibisa Yurub, wax ka qabashada caqabadaha dhaqaale ee Afrika iyo joojinta socdaalka aan caadiga ahayn, iyo in la kobciyo dhaqanka faa'iidada iyo iskaashiga labada dhinac ah oo ka baxsan samafalka. Qorshaha Matei ee afarta sano ah waxaa si wanaagsan u arkay Afrikaanka, waxaana la ogaaday in loo baahan yahay ballanqaad siyaasadeed oo xooggan si qorshaha loogu beddelo natiijooyin la taaban karo. Xogaha rasmiga ah ayaa muujinaya in ganacsiga u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga uu gaaray 59.5 bilyan oo Yuuro sannadkii 2023 T.Y, taasna waxay tilmaamaysaa in Ganacsigu si joogto ah u kobcayo. Dalalka Afrika waxay inta badan u dhoofiyaan gaaska dabiiciga ah, saliidda cayriin, birta, iyo agabyada wax soo saarka warshadaha Talyaaniga. Mashiinnada iyo qalabka warshadaha, alaabada warsahdahaha iyo kuwa la soo saaray, iyo qalabka korontada ayaa ka mid ah agabyada ugu badan uu Talyaaniga u dhoofiyo Afrika. Marka laga hadlayo ganacsiga guud, Talyaanigu wuxuu leeyahay saamiga ugu badan ee wadarta guud. Ganacsiga, maalgashiga, kheyraadka dabiiciga ah, tamarta, kaabayaasha dhaqaalaha, gaadiidka, waxbarashada, cilmi-baarista, caafimaadka, tignoolajiyada, maaraynta socdaalka, amniga iyo maamulka ayaa ka mid ah waaxyada uu iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga u badan yahay. Shirka 2026 ee Afrika iyo Talyaaniga ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa bartamaha cirir 2018 T.I. Addis Ababa waa xarunta Midowga Afrika iyo caasimadda qaaradda. Tani waxay ka dhigaysaa shir madaxeedka mid muhiim u ah Afrika. Itoobiya waxay taariikh ahaan door hoggaamineed ka ciyaartay siyaasadda Afrikaanka. Hadda waxay martigelinaysaa dhowr dhacdo oo heer goboleed, qaaradeed iyo caalami ah. Waxaa la filayaa inay sii xoojiso iskaashiga labada dhinac. Hirgelinta Qorshaha Mattei, iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga, kordhinta saamaynta Afrika, qaadashada mowqif adag oo ku saabsan arrimaha xasaasiga ah oo ay ku jiraan socdaalka, iyo saxiixidda heshiisyada iskaashiga iyo isfahamka ayaa ah natiijooyinka Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga. Shirka Afrika iyo Talyaaniga ayaa la filayaa inuu furo bog cusub oo iskaashi ah oo u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga, iyadoo lagu dhisayo xiriirkii taariikhiga ahaa ee hore, iskaashiga dhaqaale ee sii kordhaya iyo ballanqaadka wax ka qabashada caqabadaha guud. Shirka, oo lagu qabtay Addis Ababa, oo ah xarunta diblomaasiyadda Afrika, waa fursad wanaagsan oo lagu abuuri karo iskaashi ay hoggaaminayaan Afrika iyo kordhinta ka qaybgalka Afrika.
Madasha Ganacsiga Afrika ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa.
Dec 30, 2025 126
Addis Ababa; Xoorreey 21/2018 (ENA):- Madasha Ganacsiga Afrika markeedi 9-aad ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa Cirir 9 iyo 10, 2018 T.I. Guddiga Dhaqaalaha Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA), oo kaashanaya Guddiga Midowga Afrika iyo daneeyayaasha kale, ayaa qabanqaabinaya madasha. Madashu waxa ay ka garab socon doontaa Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika oo ka dhici doona Addis Ababa bisha Cirir. "Maalgelinta Mustaqbalka Afrika; Shaqooyinka iyo Hal-abuurka lagu keenayo Isbeddel Waara" waa dulucda madasha. Madasha Ganacsiga Afrika waa madal qaaradeed oo heer sare ah oo sannadle ah oo diiradda saarta horumarinta iyo kobaca dhaqaalaha Afrika, sida laga soo xigtay xogta ay heshay ENA. Madashu waxay isu keentaa hoggaamiyeyaasha Afrika, maalgashadayaasha, jilayaasha waaxda gaarka loo leeyahay iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Madashu waxay ka wada hadli doontaa siyaabaha loo kordhin karo iskaashiga iyo maalgashiga, gaar ahaan iyada oo loo marayo iskaashiga dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo ballaarinta fursadaha maalgelinta. Fursadaha shaqo, dhisidda nidaam hal-abuur oo ku habboon qaaradda iyo furitaanka kartida hal-abuurka Afrika ayaa ka mid noqon doona ajendaha looga hadlayo madasha. Waxaa fiiro gaar ah loo yeelan doonaa warshadaha dhijitaalka ah, shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah, iyo qaybta hal-abuurka Afrika ee sii kordheysa. Hindise-sharciyeedyo iyo qaab-dhismeedyo kala duwan ayaa lagu soo bandhigi doonaa madasha. Qaab-dhismeedka Awood-siinta iyo Isbeddelka Dhalinyarada Afrika, kaas oo isku xira hal-abuurka dhalinyarada iyo helitaanka maaliyadda, ayaa la bilaabi doonaa. Nidaamka ay samaysay ICA ee la socodka hirgelinta ballanqaadyada maalgelinta dadweynaha iyo kuwa gaarka loo leeyahay ayaa sidoo kale lagu bilaabi doonaa oo lagu hirgelin doonaa madasha. Madashan oo socon doonta laba maalmood waxay ka koobnaan doontaa madasha hoggaamiyeyaasha Afrika iyo doodo ay yeelan doonaan khubaradu. Waxaa sidoo kale la qaban doonaa madal la isugu xirayo shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah iyo hal-abuurayaasha iyo maalgashadayaasha. Munaasabadda waxaa sidoo kale la filayaa inay gacan ka geysato isu beddelka ballanqaadyada mashaariic dhaqaale oo la taaban karo. Madasha Ganacsiga Afrika waxay door istaraatiijiyadeed ka ciyaareysaa gaaritaanka Yoolalka Horumarinta Waarta iyo Ajandaha 2063, sida lagu sheegay warbixinta.
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay
Dec 2, 2025 196
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay dalkeenu wuxuu gaaray guul diblomaasiyadeed oo weyn isagoo ka qaybgalay shirkii ugu horreeyay ee G20 oo ay martigelisay Koonfur Afrika. Ka qaybgalka Ra'iisul Wasaaraha ee shirka ayaa u adeegay kor u qaadista danaha qaranka Itoobiya iyo xoojinta codka wadajirka ah ee Afrika. Tani waxay xaqiijinaysaa saameynta sii kordheysa ee qaaradda ee arrimaha caalamiga ah. Mashruuca Horumarinta Waraabka iyo Hawlaha Horumarinta Dalxiiska Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa dib u eegay horumarka Mashruuca Horumarinta Waraabka Megech intii uu booqanayay magaalada Gondar ee deegaanka Amxaarada. Mashruucu wuxuu daboolayaa dhul dhan 870 hektar waxaana la filayaa inuu waraabiyo 17,000 hektar oo dhul ah. Guud ahaan, Biyo-xireenka Megech, marka la dhammeeyo, wuxuu si weyn u kordhin doonaa wax soo saarka beeraha ee deegaanka. Ra'iisul Wasaare Abiy, isagoo sii wada booqashadiisa magaalada Gondhar, wuxuu furay qasriga Fasil Gibi oo la dayactiray iyadoo ay weheliso Marwada Koowaad ee Zinash Tayachew iyo mas'uuliyiin sare oo dowladda ka tirsan. Shaqada dayactirka ballaaran ee laga sameeyay goobta ayaa neef cusub ku abuurtay goobta dhaxalka iyadoo la ilaalinayo taariikhdeeda jirta iyo hagaajinta quruxdeeda iyo helitaankeeda. Shaqada dayactirka waxaa ka mid ahaa dayactirka qaab-dhismeedka dhismaha ee qasriga, hagaajinta waddooyinka lugta, iyo soo celinta dhismayaasha muhiimka ah iyadoo la adeegsanayo agab dhaqameed sida geed kedar ah iyo wattle si loo ilaaliyo muuqaalka iyo dareenka gaarka ah ee goobta. Xarumaha booqdayaasha ayaa sidoo kale si weyn loo casriyeeyay. Xarun dalxiis oo cusub ayaa sidoo kale la furay. Musqulo casri ah, nalalka la hagaajiyay iyo nidaamyada amniga ayaa sidoo kale la rakibay. Qasriyada imbraadoor Fasil, imbraadoor Yohannes I iyo imbraadoor Iyasu I si taxaddar leh ayaa loo dayactiray, iyo sidoo kale buundooyinka, musqulaha, albaabada taariikhiga ah, iwm. Intaa waxaa dheer, in ka badan 40,000 oo mitir oo laba jibbaaran oo shaqo dhul-beereed ah ayaa la sameeyay. Tani waxay abuurtay jawi soo jiidasho leh oo loogu talagalay booqdayaasha. Shaqada dayactirka oo dhan waxay qaadatay wax ka yar hal sano waxaana loo sameeyay si loo ilaaliyo goobtan taariikhiga ah iyo dhaqanka ee cajiibka ah muddada dheer. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale bilaabay doonta Gorgora Tananesh II. Iyada oo qaadi karta in ka badan 180 rakaab ah, Tananesh waxay safarka Gorgora Eco Lodge ka dhigaysaa mid ku habboon dalxiiska, madadaalada iyo sahaminta deegaanka dabiiciga ah ee cajiibka ah ee Harada Tana. Sidoo kale, intii uu ku sugnaa magaalada Bahir Dar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar iyo shaqooyinka socda si magaalada looga dhigo mid ku habboon waaxda dalxiiska. Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa sidoo kale arkay in Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar loo casriyeynayo heerarka uu dejiyay Xiriirka Kubadda Cagta Afrika (CAF). Garoonka wuxuu qaadi karaa 52,000 oo daawadayaal ah, rakibidda kuraasta iyo cawskana waa la dhammeeyay. Shaqooyinka kale ee kaabayaasha dhaqaalaha ee garoonka, oo ay ku jiraan nalalka, ayaa sidoo kale si degdeg ah loo fulinayaa. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Fele Gion Resort, kaas oo lagu dhisayo saldhigga Gorgora Eco Resort ee xeebta Harada Tana ee Bahir Dar; wuxuu xilligaas sheegay in goobta dalxiiska aysan kaliya kicin doonin dalxiiska magaalada laakiin sidoo kale ay abuuri doonto fursado shaqo oo loogu talagalay dhalinyaro badan. Dhanka kale, isla bishaas, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu booqday magaalada Misi, oo ah xarunta Maamulka Aagga Qowmiyadaha Oromada ee Deegaanka Amxaarada. Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada magaalada ee ka socota ay marayso marxalad hore, laakiin waddada baaskiillada ee 1.3-kiiloomitir iyo marinnada lugeynaya waa kuwo lagu ammaano. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada ay muujinayso in fikradda ah in la casriyeeyo goobaha dadweynaha laga hirgelinayo dhammaan heerarka kala duwan ee Itoobiya. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale booqday Warshadda Horumarinta Beeraha ee Isku-dhafan ee Elfora Agro-Industry, taas oo gacan ka geysanaysa horumarka waara ee magaalada. Waxsoosaarka Itoobiya iyada oo loo marayo Sirdoonka Macmalka ah (AI) Ka dib markii la raray Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya (EAI), Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (PhD) ayaa booqday xarunta wuxuuna arkay hawlaheeda. Intii uu ku guda jiray booqashadiisa, wuxuu sheegay in sannad gudaheed, uu awooday inuu u abuuro jawi aad u raaxo leh shaqaalihiisa isagoo muujinaya isbeddello dhisme oo cajiib ah iyo farshaxan casri ah oo goobta shaqada ah. Hay'addu waxay fulinaysaa kaalinteeda hoggaamineed ee qaybaha caafimaadka, beeraha, iyo adeegga shantii sano ee la soo dhaafay, waxayna horumarinaysaa awooddeeda ku aaddan xisaabinta daruuraha, xogta waaweyn, macdan qodista xogta, robotics-ka, iyo teknoolojiyadaha is-dhexgalka. Ra'iisul Wasaaraha ayaa sheegay in Xarunta Bilaabidda Sirdoonka Macmalka ah ee dhawaan la bilaabay ay siin doonto muwaadiniinta fursad ay fikrad ku yimaadaan, ku abuuraan tusaalooyin, ku celceliyaan, oo ay kula xiriiraan maalgashadayaasha shirkadaha gaarka loo leeyahay; wuxuu tilmaamay in 200 oo abuureyaal fikradeed ay ka faa'iideysteen fursaddan ilaa hadda. Isla bishaas, Golaha Wasiirrada, ka dib dood ballaaran, waxay si wadajir ah u go'aansadeen in la hirgeliyo Istaraatiijiyadda Itoobiya ee Dijitaalka ah 2030 laga bilaabo taariikhda ay ansixisay Golaha. Shirkii G20 Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) wuxuu si guul leh u raacay ballanqaadyo diblomaasiyadeed oo laba geesood ah iyo kuwo dhinacyo badan leh oo xaqiijinaya danaha istaraatiijiyadeed ee Itoobiya ee Shirkii G20 ee ay martigelisay Koonfur Afrika. Ra'iisul Wasaaraha ayaa la kulmay Madaxweynaha dalka martida loo yahay, siyril Ramafosa, habeenka shir-madaxeedka. Sidoo kale, intii uu socday shirka, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu kala hadlay Agaasimaha Guud ee IMF Kristalina Georgieva isbeddellada dhaqaale ee adduunka, dib-u-habaynta dhaqaalaha ee Itoobiya, iyo fursadaha lagu xoojinayo iskaashiga si loo taageero kobaca waara oo loo dhan yahay. Wuxuu sidoo kale la kulmay Madaxweynaha cusub ee Bangiga Horumarinta Afrika, Dr. Cidi Cuud Tah, si uu ugala hadlo doorka muhiimka ah ee Bangiga uu ku leeyahay horumarinta kobaca loo dhan yahay ee Afrika oo dhan. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu la kulmay hoggaamiyeyaal dhowr ah oo ku sugnaa shirka si ay uga wada hadlaan iskaashiga labada dhinac iyo kan istaraatiijiyadeed, oo ay ku jiraan Amiirka Dhaxalka ah ee Abu Dhabi, Madaxweynaha Turkiga, Madaxweynaha Finland, Madaxweynaha Faransiiska, iyo Ra'iisul Wasaaraha Jarmalka. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Norway, iyo sidoo kale hoggaamiyeyaasha Hindiya, Vietnam, Kuuriyada Koonfureed, iyo Australia. Wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Boqortooyada Ingiriiska, Madaxweynaha Brazil, Ra'iisul Wasaaraha Netherlands, Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga, iyo Madaxweyne Ku-xigeenka Indonesia. Wadahadalladooda waxaa ka mid ahaa iskaashiga ilaalinta cimilada, casriyeynta beeraha iyadoo diiradda la saarayo ganacsiga iyo madaxbannaanida cuntada oo ah mudnaanta koowaad, iyo horumarinta dhaqaalaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha. Ra'iisul Wasaare Abiy: Intii uu socday Shirkii G20, wuxuu kala hadlay Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres siyaabaha loo xoojin karo danaha caalamiga ah iyo xoojinta danaha la wadaago sida ficilka cimilada, nabadda iyo amniga, iyo horumarka waara. Waxay sidoo kale ka wada hadleen taageerada ay Itoobiya siin karto maadaama ay tahay dalka martigelinaya COP32. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in la sii xoojiyo iskaashiga dhinacyo kala duwan la yeeshaan Madaxweynaha Golaha Yurub Antonio Costa si loo xoojiyo xiriirka Itoobiya iyo Midowga Yurub. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Isla kulanka labada dhinac, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Madaxweynaha CAF Dr. Patrice Motsepe iyo Madaxweynaha Bangiga Adduunka Ajayi Banga. Wadahadal Diblomaasiyadeed oo lala yeeshay Hoggaamiyeyaasha Malaysia iyo Singapore Bishii Nofeembar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu martigeliyay Ra'iisul Wasaaraha Malaysia Dato' Seri Anwar bin Ibrahim iyo Ra'iisul Wasaaraha Singapore Lawrence Wong oo ku sugan Qasriga Qaranka. Labada booqasho waxaa ka mid ahaa xaflad geed beeris ah, booqashooyin lagu tagay Matxafka Qasriga, iyo wadahadallo laba geesood ah. Itoobiya iyo Singapore waxay saxiixeen heshiisyo ku saabsan tababarka xirfadaha iyo ganacsiga kaarboonka. Sidoo kale, Itoobiya iyo Malaysia waxay saxiixeen dukumentiyo ku saabsan dalxiiska, caafimaadka, adeegyada gaadiidka cirka, iyo iskaashiga magaalooyinka. Booqashooyinkan waxay iftiimiyeen iskaashiga sii kordhaya ee Koonfur-bari Aasiya. Xulashada Itoobiya ee COP 32 Ka dib magacaabista Dr. Gideon Timothy, Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, oo ah Madaxweynaha COP 32; Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa ka qayb galay kulan ay yeesheen Guddiga Isku-dubaridka Qaranka si loo isku dubbarido hawlaha muhiimka ah ee diyaarinta. Kulanka ayaa muujiyay sida ay dawladdu uga go'an tahay inay hubiso in Itoobiya ay martigeliso COP 32 isla markaana ay qabato shir loo dhan yahay oo si wanaagsan loo diyaariyay. Guud ahaan, bilihii Dirir iyo Gudba 2018 T.I, hoggaanka Ra'iisul Wasaare Abiy ee ku aaddan kor u qaadista mashaariicda waraabka, horumarinta dalxiiska, iyo isticmaalka Garaadka macmalka ah ee Itoobiya, iyo sidoo kale kor u qaadista diblomaasiyadda dalka, ayaa ahaa mid miro dhal ah. Dabayaaqadii bisha, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu la kulmay Jeneraal Dougvin R. M. Anderson, oo ah Taliyaha Taliska Mareykanka ee Afrika, si uu uga wada hadlo arrimaha amniga gobolka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Tallaabooyinka lagu xoojinayo nidaamka siyaasadeed lagu horumarinayo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa guulo wax ku ool ah laga gaaray— Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr)
Jun 5, 2025 1509
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 28/2017 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr) ayaa sheegay in tallaabooyinka ay dowladda qaaday si ay u ballaariso nidaamka siyaasadeed looguna horumariyo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa natiijooyin wanaagsan laga gaaay. Ra’iisul Wasaaraha oo u waramay Telefishinka Qaran ee Itoobiya ETV ayaa si faahfaahsan uga warramay caqabadihii iyo duruufihii adkaa ee ku hor gudbanaa xukuumaddiisa markii ay xilka la wareegeen. Wuxuu xusay in xilligaasi Itoobiya ay ahayd dal deyn xooggan lagu leeyahay, mashaariic waaweyn oo hakad ahaa ay jireen, hay’ado awooddou daciiftay, sharciyo dhib keeni kara iyo musuqmaasuq baahsan oo hareeyay dalka. Wuxuu sheegay in kala duwanaanta aragtida siyaasadeed uu xilligaasi sabab u noqday xaalado fowdo iyo khalkhal siyaasadeed. Tallaabooyinka adag ee xukuumaddu qaaday ayuu sheegay inay ahaayeen kuwo lagama maarmaan u ah sidii looga bixi lahaa caqabadahaasi culus. Wuxuu si gaar ah u xusay in dowladda ay awoodday in ay bixiso lacag qalaad oo badan si loo sii wado dhismaha biyo-xireenka weyn ee Abaay (GERD), taasoo ay ka go’nayd in aan la joojin. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale muujiyey in tallaabooyinka lagu ballaarinayo madasha siyaasadeed iyo horumarinta dimuqraadiyadda aysan ahayn kuwo sahlan. Wuxuu sheegay in xabsiyada laga sii daayay maxaabiis siyaasadeed iyo in xoogag mucaarad ah oo dibadda joogay la keeno gudaha dalka, taas oo ka mid ahayd go’aamadii adkaa ee la qaatay. Wuxuu tilmaamay in go’aamadaas aysan ahayn kuwo khasaare wata, balse ay ka dhasheen faa’iidooyin la taaban karo. Ugu dambayntii, wuxuu sheegay in tallaabooyinkaasi ay door weyn ka ciyaareen sidii Itoobiya u noqon lahayd dal leh hannaan xasilloon, haybad iyo jiho siyaasadeed oo la hubo. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 6999
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 4656
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4579
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4486
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4342
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 6999
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 4656
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4579
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4486
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha