ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Itoobiya waxay gashay marxalad cusub oo horumarineed oo magaalooyinka ah oo hubin doonta barwaaqo loo dhan yahay — Tigist Fiseha
Jun 24, 2026 34
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay gashay marxalad cusub oo horumarineed oo magaalooyinka ah oo hubin doonta barwaaqo loo dhan yahay, ayuu yiri Tigist Fissaha, La-taliyaha Sare ee Wasaaradda Maaliyadda. Marwo Tigiat Fiseha, La-taliyaha Sare ee Wasaaradda Maaliyadda ayaa sheegatay in Itoobiya ay gashay marxalad cusub oo horumarineed oo magaalooyinka ah. Diiradda lagu saarayo ma aha oo kaliya ballaarinta magaalooyinka laakiin sidoo kale waa in la kordhiyo wax soo saarkooda iyo in laga dhigo kuwo ku habboon, tartan leh, loo dhan yahay oo casri ah. La-taliyaha ayaa intaa ku dartay in tani ay awood u leedahay inay magaalooyinka ka dhigto matoorka xiga ee abuurista shaqada iyo barwaaqada la wadaago. Waxay sheegtay in magaalooyinku ay soo saaraan inta badan dakhliga gudaha adduunka oo dhan. Waxay sheegtay in isbeddello badan la diiwaan geliyay iyada oo loo marayo kala-guurka qaab-dhismeedka laga bilaabo dhaqaalaha beeraha ilaa dhaqaale kala duwan, laga bilaabo dhaqaale ay dowladdu hoggaamiso una gudubto dhaqaale suuq-hoggaaminaya. Waxay soo hadal qaaday horumarinta marinnada magaalada Addis Ababa, iyo sidoo kale jardiinooyin kala duwan, horumarinta wabiyada, iyo dhismayaasha kaabayaasha dhaqaalaha. Waxay sheegtay in ballaarinta Xarunta Adeegga Hal-goob, oo la bilaabay si loo hubiyo maamul wanaag, ay gaarayso natiijooyin dhiirigelin leh. Waxay sheegtay in aagga Warshadaha ee Gelan Gura ay tahay warshad fursado shaqo u abuuraysa muwaadiniin badan marka loo eego abuurista shaqada. Tani waxay u suurtagelisay soosaarayaasha gudaha inay diiradda saaraan wax soo saarka wakiillada iyagoo bixinaya dhiirigelin kala duwan, taasoo keentay keyd lacageed oo weyn. Waxay xustay in marxaladda cusub ee horumarinta ay tahay in la abuuro kala-guur xooggan oo miyi-magaalo ah, kaas oo noqon doona aasaas adag oo lagu hubinayo barwaaqo loo dhan yahay. La-taliyaha ayaa intaa ku dartay in natiijooyin dhiirigelin leh lagu diiwaan gelinayo shaqooyinka horumarineed ee dhammaystiran ee la qabtay, kuwaas oo hubin doona barwaaqada Itoobiya.
Itoobiya waxay kheyraadkeeda macdanta u beddelaysaa awood kobac qaran oo la taaban karo — Injineer Hana Birhanu
Jun 24, 2026 27
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay kheyraadkeeda macdanta u beddelaysaa awood kobac qaran oo la taaban karo, ayay tiri Wasiiru-dawlaha Macdanta Injineer Hana Berhanu. Wasiiru-dawlaha Macdanta Injineer Hana Berhanu ayaa sharraxaad faahfaahsan ka bixisay safarka isbeddelka qaybta ee madasha. Sharaxaaddeeda, Injineer Hana waxay sheegtay in Itoobiya ay kheyraadkeeda macdanta ee ballaaran u beddelayso awood kobac dhaqaale oo qaran oo la taaban karo si isku dhafan. Waxay sheegtay in waaxda macdanta ee dalka ay ka soo baxday waxqabadkeedii liitay ee hore iyo caqabadaha si ay u noqoto mid ka mid ah tiirarka istaraatiijiga ah ee kobaca dhaqaalaha. Wasiiru-dawluhu waxay xustay in isbeddelkan xooggan lagu gaaray dib-u-habaynta siyaasadda ee ay dawladdu ballanqaaday, dib-u-habaynta suuqa, iyo maalgashiyada waaweyn ee wax ku kordhin kara qiimaha. Waxa kale ay xustay in ka dib dib-u-habaynta, macdan qodista iyo saliidda laga beddelay fursad suurtagal ah oo keliya una beddelay fursad istaraatiijiyadeed oo gaari karta natiijooyin la taaban karo. Waxay sheegtay in nidaamka hadda jira uu ka dhigay qaybta mid aad ugu habboon maalgashiga la isku halleyn karo oo muddada dheer ah iyadoo la abuurayo iskaashi xooggan oo lala yeesho maalgashadayaasha, oo ka baxsan xeerarka. Waaxdu hadda waxay dalka u soo saaraysaa dakhli dhoofinta oo sarreeya, guulo la taaban karona waxaa la diiwaan geliyay iyadoo si weyn loo yareynayo ku tiirsanaanta alaabada dibadda laga keeno, ayuu yiri. Itoobiya waxay hore u kharash gareysay in ka badan 300 milyan oo doolar sannadkii macdanta dhuxusha, laakiin hadda, iyadoo dhiirrigelinaysa soo saarayaasha maxalliga ah iyo maalgashadayaasha gaarka loo leeyahay, waxay awood u yeelatay inay si buuxda u daboosho baahida dalka iyadoo la adeegsanayo wax soo saarka gudaha. Waxay xustay in siddeeddii sano ee la soo dhaafay, wax soo saarka sibidhka ee sannadlaha ah ee dalka uu ka kordhay 8 milyan oo tan ilaa 14 milyan oo tan, taasoo xasilinaysa suuqa. Waxay sheegtay in maalgashiga cusub ee lagu sameynayo dahabka, macdanta istaraatiijiga ah iyo kuwa muhiimka ah, saliidda iyo wax soo saarka bacriminta ay yihiin calaamad muujinaysa isbeddel. Injineer Hanna ayaa sharraxday in guulaha laga arkayo waaxda macdanta ay yihiin natiijada dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha, aragtida istaraatiijiyadeed iyo waxqabadka isku dhafan. Waxay sidoo kale xustay in waaxda macdanta iyo saliidda hadda diiradda la saarayo si kor loogu qaado kobaca dhaqaalaha guud ee dalka.
Itoobiya waxay dhisaysaa aasaas adag oo loogu talagalay dhaqaalaha dijitaalka ah — Maryam Saciid
Jun 24, 2026 28
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay dhisaysaa aasaas adag oo loogu talagalay dhaqaalaha dijitaalka ah iyada oo loo marayo kaabayaasha dhaqaalaha, awoodda hay'adaha iyo xirfadaha dijitaalka ah, ayay tiri Miriyam Sacid, La-taliyaha Dijitaalka ah ee Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha. Shirka "Itoobiya Way Hirgelisaa" ayaa lagu qabtay cinwaanka "Laga bilaabo Isbeddelka ilaa Kala-guurka Waara" iyadoo uu joogo Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Mariyam Sacid, La-taliyaha Dijitaalka ah ee Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha; waxay tilmaamtay in Itoobiya ay dhisayso jawi suurtogal ah oo loogu talagalay garaadka macmalka ah (AI) iyadoo isku daraysa nidaamyada hore u kala qaybsanaa qaab-dhismeedka dhaqaalaha ee isku dhafan iyada oo loo marayo aqoonsiga dijitaalka ah, lacag bixinta iyo is-weydaarsiga xogta. Waxay sheegtay inay isku xirayso adeegyada dowladda iyo horumarinta si wadajir ah awoodaha asaliga ah. Waxay sheegtay in kobaca dhaqaaluhu uu ku salaysan yahay wax soo saarka, dhoofinta iyo awoodaha maalgashiga; wuxuu sheegay in xoojinta nidaamyada dijitaalka ah ay ku habboon tahay in tan loo beddelo kobac wanaagsan. Waxa kale ay sheegtay in Itoobiya ay hirgelinayso istaraatiijiyado dijitaal ah si loo fududeeyo hawlaha dhaqaale ee dalka ee macdanta, beeraha, magaalooyinka iyo kaabayaasha dhaqaalaha isbeddel dhaqaale oo ballaaran. Waxa kale oo ay xustay in diiradda la saarayo kaabayaasha dhaqaalaha ee dardargeliya adeegyada dijitaalka ah ay ka dhigayso nidaamyada lacag bixinta kuwo waxtar u leh dhaqaalaha. Waxa ay sharraxday in si Itoobiya ay dib-u-habayntan dijitaalka ah ugu beddesho wax soo saar, ay habboon tahay in wax laga qabto dhibaatooyinka dhaqaale iyo awoodda xaddidan ee xirfadlayaasha ee caqabad ku ah kobaca qaybta. Waxa ay sheegtay in dalku uu sidoo kale hirgelinayo hawlo horumarin doona tayada waxbarashada si loo soo saaro shaqaale aqoon leh oo isticmaali kara tiknoolajiyada. Waxa ay intaas ku dartay in Hindisaha Shanta Milyan ee kodhers si ballaaran loo hirgelinayo si loo awoodsiiyo muwaadiniin badan. Waxa kale oo ay xustay in Itoobiya ay diiradda saarayso awoodda hay'adaha, kheyraadka aadanaha iyo tignoolajiyada si loo horumariyo loona hirgeliyo sirdoonka macmalka ah. Waxa ay intaas ku dartay in Jaamacadda garaadka Macmalka ah loogu talagalay inay noqoto jaamacad gaar ah oo heer caalami ah, si loo tababaro dhisayaasha nidaamka iyo in cilmi-baarista lagu xiro dhaqanka.
Kobaca wax soo saarka qamadiga ee Itoobiya waa calaamad muujinaysa soo kabashada dhaqaalaha Afrika – Xoghayaha Guud, Kilaver Gatete
Jun 24, 2026 26
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Kobaca wax soo saarka qamadiga ee Itoobiya waa calaamad muujinaysa soo kabashada dhaqaalaha Afrika, ayuu yiri Kilaver Gatete, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ee Guddiga Dhaqaalaha Afrika. Shirka "Itoobiya ay hirgelisaa" oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), ayaa lagu qabtay Matxafka Sayniska ee Addis Ababa iyadoo cinwaankiisu yahay "Ka gudubka Isbeddelka una gudubka Koboc Waara." Kilaver Gatete, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ee Guddiga Dhaqaalaha Afrika, ayaa sheegay in Afrika ay wajahayso caqabado muhiim ah oo ku saabsan xaaladda caalamiga ah. Si kastaba ha ahaatee, Itoobiya waxay leedahay awood ay ku noqoto waddan Afrikaan ah oo si degdeg ah u koraya oo aan ka difaacin caqabadaha caalamiga ah. Wuxuu sheegay in kobaca dhaqaalaha ee degdegga ah ee Itoobiya uu sidoo kale yahay natiijada dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha iyo hoggaanka go'an. Wuxuu sharraxay in raadka cagaaran ee Itoobiya iyo barnaamijyada horumarinta waara ay sidoo kale yihiin astaan. Wuxuu xusay in Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya, oo lagu dhisay iskaashi Itoobiyaanka ah, uu yahay kaabayaasha tamarta la cusboonaysiin karo ee ugu weyn Afrika. Wuxuu sheegay in guusha Itoobiya ee kaabayaasha tamarta la cusboonaysiin karo ee biyaha, dabaysha, qorraxda, iyo kuwa dhulka hoostiisa mara ay sidoo kale keenayso natiijooyin muhiim ah iyadoo fududaynaysa isdhexgalka dhaqaalaha gobolka. Madaxa guud wuxuu sheegay in Itoobiya ay si ficil ah u muujinayso in Afrika ay qayb ka noqon karto xalka dhibaatooyinka caalamiga ah; waxay sidoo kale awood u yeelatay inay noqoto tusaale Afrika marka la eego fursadaha gaadiidka nadiifka ah. Wuxuu sharraxay in warshadaha duulista hawada ee caalamiga ah ay sidoo kale door hoggaamineed ka ciyaarayaan isku xirka Afrika iyo deegaanka ganacsiga iyo maalgashiga adduunka. Wuxuu sidoo kale sheegay in Itoobiya, oo ka mid ahayd soo-dejiyayaasha sarreenka ugu sarreeya Afrika sannado ka hor, ay guulo la taaban karo ka gaartay qaybta beeraha. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay hadda awood u leedahay inay daboolo baahiyaheeda sarreenka oo ay u dhoofiso waddamada deriska ah, taas oo ah guul weyn. Wuxuu xusay in isku filnaanshaha Itoobiya ee wax soo saarka sarreenka ay calaamad u tahay soo noolaynta dhaqaalaha Afrika. Wuxuu sidoo kale xusay in qaybta dalxiiska, ay dhisayso awood dheeraad ah oo loogu talagalay kobaca dhaqaalaha iyada oo loo marayo ilaalinta iyo dayactirka dhaxalka, iyo sidoo kale horumarinta meelaha cusub ee loo socdo. Xoghayaha Guud ayaa sheegay in dhaqaalaha Itoobiya uu sii wado inuu koboc xooggan ka sameeyo Afrika; tani waa natiijo ka dhalatay barnaamijka dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha ee dalka.
Addis Ababa waxay ku biirtay Golaha maaliyadda magaalooyinka adduunka
Jun 24, 2026 34
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Addis Ababa waxay ku biirtay "Breathe Cities Network", oo ah hindise caalami ah oo lagu bixinayo taageero dhaqaale si loo hagaajiyo tayada hawada loona ilaaliyo caafimaadka dadweynaha. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada London ayaa illaa maanta socda. Kulankii maanta, Addis Ababa waxaa lagu xaqiijiyay inay xubin ka tahay shabakadda "Breathe Cities", barnaamijkana waxaa taageeri doona Sanduuqa Hawada Nadiifka ah ee Bloomberg iyo C40 Cities. Bloomberg waxay ku dhawaaqday barnaamij 45 milyan oo doolar ah oo ay kula shaqeyn doonto magaalooyin la xushay oo adduunka ah si loo horumariyo tayada hawada. Hadafku waa in la hagaajiyo tayada hawada magaalada iyo in la yareeyo saameynta caafimaad ee la xiriirta wasakhowga hawada. Tani waxaa laga hirgelin doonaa 16 magaalo oo caalami ah, oo ay ku jirto Addis Ababa. Ka dib markii lagu dhawaaqay barnaamijka, maayarja Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe, oo u maraya wakiilkiisa, ayaa muujiyay muhiimadda ay leedahay in Addis Ababa ay xubin ka noqoto Breathe City. Barnaamijku wuxuu ka caawin doonaa magaalooyinka Itoobiya inay gaaraan isbeddel magaalo oo dhammaystiran; Wuxuu yiri, wuxuu abuurayaa jawi nadiif ah, qurux badan, cagaar ah iyo mid la noolaan karo, iyadoo la ballaarinayo lana xoojinayo raadadka cagaaran, waddooyinka baaskiillada iyo aaladaha la socodka tayada hawada. Wuxuu tilmaamay in taageerada ay bixiso hay'adda samafalka ee uu hoggaaminayo duqii hore ee New York Maykel Bloomberg ay sidoo kale gacan ka geysan doonto xoojinta shaqada la bilaabay. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in barnaamijku uu ka caawin doono Addis Ababa inay muujiso waayo-aragnimo ku saabsan la socodka tayada hawada iyo hagaajinta magaalooyinka kale ee Afrika iyo magaalooyinka caalamiga ah iyadoo martigelinaysa Shirka 32-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP 32). Maykel Bloomberg, Ergeyga Gaarka ah ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada iyo Aasaasaha Bloomberg Philanthropy, ayaa yiri: "Iyada oo loo marayo Magaalooyinka Breeze, waxaan sii wadeynaa inaan awood siino duqayda iyo hoggaamiyeyaasha inay hoggaamiyaan hagaajinta tayada hawada. Tallaabooyinka magaalo kasta si loo hagaajiyo tayada hawada waxay badbaadin doonaan nolosha, waxay hagaajin doonaan caafimaadka dadweynaha waxayna yareyn doonaan qiiqa, taasoo magaalooyinka ka dhigaysa meelo wanaagsan oo lagu noolaado oo lagu shaqeeyo. Maalgashigan cusub ama taageeradan waxay dhameystiri doontaa shaqada ay duqaydu horey u qabanayeen, waxayna gacan ka geysan doontaa in casharrada laga bartay shaqadan loo kordhiyo magaalooyin badan." Marka laga soo tago Addis Ababa iyo Madrid, magaalooyinka maanta ku biiray waa Accra, Bangkok, Bogotá, Brussels, Jakarta, Johannesburg, London, Mexico City, Milan, Nairobi, Paris, Rio de Janeiro, Sofia, iyo Warsaw. Tani waxaa la muujiyay inay faa'iido weyn u leedahay xoojinta iskaashiga duqayda magaalooyinka ee ka shaqeynaya yareynta wasakhowga iyo hagaajinta caafimaadka dadweynaha. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada ee London, oo bilaabmay 13 agaali 2018, wuxuu socon doonaa ilaa 21 agaali 201
Muuqaal Ahaan
Itoobiya waxay gashay marxalad cusub oo horumarineed oo magaalooyinka ah oo hubin doonta barwaaqo loo dhan yahay — Tigist Fiseha
Jun 24, 2026 34
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay gashay marxalad cusub oo horumarineed oo magaalooyinka ah oo hubin doonta barwaaqo loo dhan yahay, ayuu yiri Tigist Fissaha, La-taliyaha Sare ee Wasaaradda Maaliyadda. Marwo Tigiat Fiseha, La-taliyaha Sare ee Wasaaradda Maaliyadda ayaa sheegatay in Itoobiya ay gashay marxalad cusub oo horumarineed oo magaalooyinka ah. Diiradda lagu saarayo ma aha oo kaliya ballaarinta magaalooyinka laakiin sidoo kale waa in la kordhiyo wax soo saarkooda iyo in laga dhigo kuwo ku habboon, tartan leh, loo dhan yahay oo casri ah. La-taliyaha ayaa intaa ku dartay in tani ay awood u leedahay inay magaalooyinka ka dhigto matoorka xiga ee abuurista shaqada iyo barwaaqada la wadaago. Waxay sheegtay in magaalooyinku ay soo saaraan inta badan dakhliga gudaha adduunka oo dhan. Waxay sheegtay in isbeddello badan la diiwaan geliyay iyada oo loo marayo kala-guurka qaab-dhismeedka laga bilaabo dhaqaalaha beeraha ilaa dhaqaale kala duwan, laga bilaabo dhaqaale ay dowladdu hoggaamiso una gudubto dhaqaale suuq-hoggaaminaya. Waxay soo hadal qaaday horumarinta marinnada magaalada Addis Ababa, iyo sidoo kale jardiinooyin kala duwan, horumarinta wabiyada, iyo dhismayaasha kaabayaasha dhaqaalaha. Waxay sheegtay in ballaarinta Xarunta Adeegga Hal-goob, oo la bilaabay si loo hubiyo maamul wanaag, ay gaarayso natiijooyin dhiirigelin leh. Waxay sheegtay in aagga Warshadaha ee Gelan Gura ay tahay warshad fursado shaqo u abuuraysa muwaadiniin badan marka loo eego abuurista shaqada. Tani waxay u suurtagelisay soosaarayaasha gudaha inay diiradda saaraan wax soo saarka wakiillada iyagoo bixinaya dhiirigelin kala duwan, taasoo keentay keyd lacageed oo weyn. Waxay xustay in marxaladda cusub ee horumarinta ay tahay in la abuuro kala-guur xooggan oo miyi-magaalo ah, kaas oo noqon doona aasaas adag oo lagu hubinayo barwaaqo loo dhan yahay. La-taliyaha ayaa intaa ku dartay in natiijooyin dhiirigelin leh lagu diiwaan gelinayo shaqooyinka horumarineed ee dhammaystiran ee la qabtay, kuwaas oo hubin doona barwaaqada Itoobiya.
Itoobiya waxay kheyraadkeeda macdanta u beddelaysaa awood kobac qaran oo la taaban karo — Injineer Hana Birhanu
Jun 24, 2026 27
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay kheyraadkeeda macdanta u beddelaysaa awood kobac qaran oo la taaban karo, ayay tiri Wasiiru-dawlaha Macdanta Injineer Hana Berhanu. Wasiiru-dawlaha Macdanta Injineer Hana Berhanu ayaa sharraxaad faahfaahsan ka bixisay safarka isbeddelka qaybta ee madasha. Sharaxaaddeeda, Injineer Hana waxay sheegtay in Itoobiya ay kheyraadkeeda macdanta ee ballaaran u beddelayso awood kobac dhaqaale oo qaran oo la taaban karo si isku dhafan. Waxay sheegtay in waaxda macdanta ee dalka ay ka soo baxday waxqabadkeedii liitay ee hore iyo caqabadaha si ay u noqoto mid ka mid ah tiirarka istaraatiijiga ah ee kobaca dhaqaalaha. Wasiiru-dawluhu waxay xustay in isbeddelkan xooggan lagu gaaray dib-u-habaynta siyaasadda ee ay dawladdu ballanqaaday, dib-u-habaynta suuqa, iyo maalgashiyada waaweyn ee wax ku kordhin kara qiimaha. Waxa kale ay xustay in ka dib dib-u-habaynta, macdan qodista iyo saliidda laga beddelay fursad suurtagal ah oo keliya una beddelay fursad istaraatiijiyadeed oo gaari karta natiijooyin la taaban karo. Waxay sheegtay in nidaamka hadda jira uu ka dhigay qaybta mid aad ugu habboon maalgashiga la isku halleyn karo oo muddada dheer ah iyadoo la abuurayo iskaashi xooggan oo lala yeesho maalgashadayaasha, oo ka baxsan xeerarka. Waaxdu hadda waxay dalka u soo saaraysaa dakhli dhoofinta oo sarreeya, guulo la taaban karona waxaa la diiwaan geliyay iyadoo si weyn loo yareynayo ku tiirsanaanta alaabada dibadda laga keeno, ayuu yiri. Itoobiya waxay hore u kharash gareysay in ka badan 300 milyan oo doolar sannadkii macdanta dhuxusha, laakiin hadda, iyadoo dhiirrigelinaysa soo saarayaasha maxalliga ah iyo maalgashadayaasha gaarka loo leeyahay, waxay awood u yeelatay inay si buuxda u daboosho baahida dalka iyadoo la adeegsanayo wax soo saarka gudaha. Waxay xustay in siddeeddii sano ee la soo dhaafay, wax soo saarka sibidhka ee sannadlaha ah ee dalka uu ka kordhay 8 milyan oo tan ilaa 14 milyan oo tan, taasoo xasilinaysa suuqa. Waxay sheegtay in maalgashiga cusub ee lagu sameynayo dahabka, macdanta istaraatiijiga ah iyo kuwa muhiimka ah, saliidda iyo wax soo saarka bacriminta ay yihiin calaamad muujinaysa isbeddel. Injineer Hanna ayaa sharraxday in guulaha laga arkayo waaxda macdanta ay yihiin natiijada dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha, aragtida istaraatiijiyadeed iyo waxqabadka isku dhafan. Waxay sidoo kale xustay in waaxda macdanta iyo saliidda hadda diiradda la saarayo si kor loogu qaado kobaca dhaqaalaha guud ee dalka.
Itoobiya waxay dhisaysaa aasaas adag oo loogu talagalay dhaqaalaha dijitaalka ah — Maryam Saciid
Jun 24, 2026 28
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay dhisaysaa aasaas adag oo loogu talagalay dhaqaalaha dijitaalka ah iyada oo loo marayo kaabayaasha dhaqaalaha, awoodda hay'adaha iyo xirfadaha dijitaalka ah, ayay tiri Miriyam Sacid, La-taliyaha Dijitaalka ah ee Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha. Shirka "Itoobiya Way Hirgelisaa" ayaa lagu qabtay cinwaanka "Laga bilaabo Isbeddelka ilaa Kala-guurka Waara" iyadoo uu joogo Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Mariyam Sacid, La-taliyaha Dijitaalka ah ee Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha; waxay tilmaamtay in Itoobiya ay dhisayso jawi suurtogal ah oo loogu talagalay garaadka macmalka ah (AI) iyadoo isku daraysa nidaamyada hore u kala qaybsanaa qaab-dhismeedka dhaqaalaha ee isku dhafan iyada oo loo marayo aqoonsiga dijitaalka ah, lacag bixinta iyo is-weydaarsiga xogta. Waxay sheegtay inay isku xirayso adeegyada dowladda iyo horumarinta si wadajir ah awoodaha asaliga ah. Waxay sheegtay in kobaca dhaqaaluhu uu ku salaysan yahay wax soo saarka, dhoofinta iyo awoodaha maalgashiga; wuxuu sheegay in xoojinta nidaamyada dijitaalka ah ay ku habboon tahay in tan loo beddelo kobac wanaagsan. Waxa kale ay sheegtay in Itoobiya ay hirgelinayso istaraatiijiyado dijitaal ah si loo fududeeyo hawlaha dhaqaale ee dalka ee macdanta, beeraha, magaalooyinka iyo kaabayaasha dhaqaalaha isbeddel dhaqaale oo ballaaran. Waxa kale oo ay xustay in diiradda la saarayo kaabayaasha dhaqaalaha ee dardargeliya adeegyada dijitaalka ah ay ka dhigayso nidaamyada lacag bixinta kuwo waxtar u leh dhaqaalaha. Waxa ay sharraxday in si Itoobiya ay dib-u-habayntan dijitaalka ah ugu beddesho wax soo saar, ay habboon tahay in wax laga qabto dhibaatooyinka dhaqaale iyo awoodda xaddidan ee xirfadlayaasha ee caqabad ku ah kobaca qaybta. Waxa ay sheegtay in dalku uu sidoo kale hirgelinayo hawlo horumarin doona tayada waxbarashada si loo soo saaro shaqaale aqoon leh oo isticmaali kara tiknoolajiyada. Waxa ay intaas ku dartay in Hindisaha Shanta Milyan ee kodhers si ballaaran loo hirgelinayo si loo awoodsiiyo muwaadiniin badan. Waxa kale oo ay xustay in Itoobiya ay diiradda saarayso awoodda hay'adaha, kheyraadka aadanaha iyo tignoolajiyada si loo horumariyo loona hirgeliyo sirdoonka macmalka ah. Waxa ay intaas ku dartay in Jaamacadda garaadka Macmalka ah loogu talagalay inay noqoto jaamacad gaar ah oo heer caalami ah, si loo tababaro dhisayaasha nidaamka iyo in cilmi-baarista lagu xiro dhaqanka.
Kobaca wax soo saarka qamadiga ee Itoobiya waa calaamad muujinaysa soo kabashada dhaqaalaha Afrika – Xoghayaha Guud, Kilaver Gatete
Jun 24, 2026 26
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Kobaca wax soo saarka qamadiga ee Itoobiya waa calaamad muujinaysa soo kabashada dhaqaalaha Afrika, ayuu yiri Kilaver Gatete, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ee Guddiga Dhaqaalaha Afrika. Shirka "Itoobiya ay hirgelisaa" oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), ayaa lagu qabtay Matxafka Sayniska ee Addis Ababa iyadoo cinwaankiisu yahay "Ka gudubka Isbeddelka una gudubka Koboc Waara." Kilaver Gatete, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ee Guddiga Dhaqaalaha Afrika, ayaa sheegay in Afrika ay wajahayso caqabado muhiim ah oo ku saabsan xaaladda caalamiga ah. Si kastaba ha ahaatee, Itoobiya waxay leedahay awood ay ku noqoto waddan Afrikaan ah oo si degdeg ah u koraya oo aan ka difaacin caqabadaha caalamiga ah. Wuxuu sheegay in kobaca dhaqaalaha ee degdegga ah ee Itoobiya uu sidoo kale yahay natiijada dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha iyo hoggaanka go'an. Wuxuu sharraxay in raadka cagaaran ee Itoobiya iyo barnaamijyada horumarinta waara ay sidoo kale yihiin astaan. Wuxuu xusay in Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya, oo lagu dhisay iskaashi Itoobiyaanka ah, uu yahay kaabayaasha tamarta la cusboonaysiin karo ee ugu weyn Afrika. Wuxuu sheegay in guusha Itoobiya ee kaabayaasha tamarta la cusboonaysiin karo ee biyaha, dabaysha, qorraxda, iyo kuwa dhulka hoostiisa mara ay sidoo kale keenayso natiijooyin muhiim ah iyadoo fududaynaysa isdhexgalka dhaqaalaha gobolka. Madaxa guud wuxuu sheegay in Itoobiya ay si ficil ah u muujinayso in Afrika ay qayb ka noqon karto xalka dhibaatooyinka caalamiga ah; waxay sidoo kale awood u yeelatay inay noqoto tusaale Afrika marka la eego fursadaha gaadiidka nadiifka ah. Wuxuu sharraxay in warshadaha duulista hawada ee caalamiga ah ay sidoo kale door hoggaamineed ka ciyaarayaan isku xirka Afrika iyo deegaanka ganacsiga iyo maalgashiga adduunka. Wuxuu sidoo kale sheegay in Itoobiya, oo ka mid ahayd soo-dejiyayaasha sarreenka ugu sarreeya Afrika sannado ka hor, ay guulo la taaban karo ka gaartay qaybta beeraha. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay hadda awood u leedahay inay daboolo baahiyaheeda sarreenka oo ay u dhoofiso waddamada deriska ah, taas oo ah guul weyn. Wuxuu xusay in isku filnaanshaha Itoobiya ee wax soo saarka sarreenka ay calaamad u tahay soo noolaynta dhaqaalaha Afrika. Wuxuu sidoo kale xusay in qaybta dalxiiska, ay dhisayso awood dheeraad ah oo loogu talagalay kobaca dhaqaalaha iyada oo loo marayo ilaalinta iyo dayactirka dhaxalka, iyo sidoo kale horumarinta meelaha cusub ee loo socdo. Xoghayaha Guud ayaa sheegay in dhaqaalaha Itoobiya uu sii wado inuu koboc xooggan ka sameeyo Afrika; tani waa natiijo ka dhalatay barnaamijka dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha ee dalka.
Addis Ababa waxay ku biirtay Golaha maaliyadda magaalooyinka adduunka
Jun 24, 2026 34
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Addis Ababa waxay ku biirtay "Breathe Cities Network", oo ah hindise caalami ah oo lagu bixinayo taageero dhaqaale si loo hagaajiyo tayada hawada loona ilaaliyo caafimaadka dadweynaha. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada London ayaa illaa maanta socda. Kulankii maanta, Addis Ababa waxaa lagu xaqiijiyay inay xubin ka tahay shabakadda "Breathe Cities", barnaamijkana waxaa taageeri doona Sanduuqa Hawada Nadiifka ah ee Bloomberg iyo C40 Cities. Bloomberg waxay ku dhawaaqday barnaamij 45 milyan oo doolar ah oo ay kula shaqeyn doonto magaalooyin la xushay oo adduunka ah si loo horumariyo tayada hawada. Hadafku waa in la hagaajiyo tayada hawada magaalada iyo in la yareeyo saameynta caafimaad ee la xiriirta wasakhowga hawada. Tani waxaa laga hirgelin doonaa 16 magaalo oo caalami ah, oo ay ku jirto Addis Ababa. Ka dib markii lagu dhawaaqay barnaamijka, maayarja Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe, oo u maraya wakiilkiisa, ayaa muujiyay muhiimadda ay leedahay in Addis Ababa ay xubin ka noqoto Breathe City. Barnaamijku wuxuu ka caawin doonaa magaalooyinka Itoobiya inay gaaraan isbeddel magaalo oo dhammaystiran; Wuxuu yiri, wuxuu abuurayaa jawi nadiif ah, qurux badan, cagaar ah iyo mid la noolaan karo, iyadoo la ballaarinayo lana xoojinayo raadadka cagaaran, waddooyinka baaskiillada iyo aaladaha la socodka tayada hawada. Wuxuu tilmaamay in taageerada ay bixiso hay'adda samafalka ee uu hoggaaminayo duqii hore ee New York Maykel Bloomberg ay sidoo kale gacan ka geysan doonto xoojinta shaqada la bilaabay. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in barnaamijku uu ka caawin doono Addis Ababa inay muujiso waayo-aragnimo ku saabsan la socodka tayada hawada iyo hagaajinta magaalooyinka kale ee Afrika iyo magaalooyinka caalamiga ah iyadoo martigelinaysa Shirka 32-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP 32). Maykel Bloomberg, Ergeyga Gaarka ah ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada iyo Aasaasaha Bloomberg Philanthropy, ayaa yiri: "Iyada oo loo marayo Magaalooyinka Breeze, waxaan sii wadeynaa inaan awood siino duqayda iyo hoggaamiyeyaasha inay hoggaamiyaan hagaajinta tayada hawada. Tallaabooyinka magaalo kasta si loo hagaajiyo tayada hawada waxay badbaadin doonaan nolosha, waxay hagaajin doonaan caafimaadka dadweynaha waxayna yareyn doonaan qiiqa, taasoo magaalooyinka ka dhigaysa meelo wanaagsan oo lagu noolaado oo lagu shaqeeyo. Maalgashigan cusub ama taageeradan waxay dhameystiri doontaa shaqada ay duqaydu horey u qabanayeen, waxayna gacan ka geysan doontaa in casharrada laga bartay shaqadan loo kordhiyo magaalooyin badan." Marka laga soo tago Addis Ababa iyo Madrid, magaalooyinka maanta ku biiray waa Accra, Bangkok, Bogotá, Brussels, Jakarta, Johannesburg, London, Mexico City, Milan, Nairobi, Paris, Rio de Janeiro, Sofia, iyo Warsaw. Tani waxaa la muujiyay inay faa'iido weyn u leedahay xoojinta iskaashiga duqayda magaalooyinka ee ka shaqeynaya yareynta wasakhowga iyo hagaajinta caafimaadka dadweynaha. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada ee London, oo bilaabmay 13 agaali 2018, wuxuu socon doonaa ilaa 21 agaali 201
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Itoobiya waxay gashay marxalad cusub oo horumarineed oo magaalooyinka ah oo hubin doonta barwaaqo loo dhan yahay — Tigist Fiseha
Jun 24, 2026 34
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay gashay marxalad cusub oo horumarineed oo magaalooyinka ah oo hubin doonta barwaaqo loo dhan yahay, ayuu yiri Tigist Fissaha, La-taliyaha Sare ee Wasaaradda Maaliyadda. Marwo Tigiat Fiseha, La-taliyaha Sare ee Wasaaradda Maaliyadda ayaa sheegatay in Itoobiya ay gashay marxalad cusub oo horumarineed oo magaalooyinka ah. Diiradda lagu saarayo ma aha oo kaliya ballaarinta magaalooyinka laakiin sidoo kale waa in la kordhiyo wax soo saarkooda iyo in laga dhigo kuwo ku habboon, tartan leh, loo dhan yahay oo casri ah. La-taliyaha ayaa intaa ku dartay in tani ay awood u leedahay inay magaalooyinka ka dhigto matoorka xiga ee abuurista shaqada iyo barwaaqada la wadaago. Waxay sheegtay in magaalooyinku ay soo saaraan inta badan dakhliga gudaha adduunka oo dhan. Waxay sheegtay in isbeddello badan la diiwaan geliyay iyada oo loo marayo kala-guurka qaab-dhismeedka laga bilaabo dhaqaalaha beeraha ilaa dhaqaale kala duwan, laga bilaabo dhaqaale ay dowladdu hoggaamiso una gudubto dhaqaale suuq-hoggaaminaya. Waxay soo hadal qaaday horumarinta marinnada magaalada Addis Ababa, iyo sidoo kale jardiinooyin kala duwan, horumarinta wabiyada, iyo dhismayaasha kaabayaasha dhaqaalaha. Waxay sheegtay in ballaarinta Xarunta Adeegga Hal-goob, oo la bilaabay si loo hubiyo maamul wanaag, ay gaarayso natiijooyin dhiirigelin leh. Waxay sheegtay in aagga Warshadaha ee Gelan Gura ay tahay warshad fursado shaqo u abuuraysa muwaadiniin badan marka loo eego abuurista shaqada. Tani waxay u suurtagelisay soosaarayaasha gudaha inay diiradda saaraan wax soo saarka wakiillada iyagoo bixinaya dhiirigelin kala duwan, taasoo keentay keyd lacageed oo weyn. Waxay xustay in marxaladda cusub ee horumarinta ay tahay in la abuuro kala-guur xooggan oo miyi-magaalo ah, kaas oo noqon doona aasaas adag oo lagu hubinayo barwaaqo loo dhan yahay. La-taliyaha ayaa intaa ku dartay in natiijooyin dhiirigelin leh lagu diiwaan gelinayo shaqooyinka horumarineed ee dhammaystiran ee la qabtay, kuwaas oo hubin doona barwaaqada Itoobiya.
Itoobiya waxay kheyraadkeeda macdanta u beddelaysaa awood kobac qaran oo la taaban karo — Injineer Hana Birhanu
Jun 24, 2026 27
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay kheyraadkeeda macdanta u beddelaysaa awood kobac qaran oo la taaban karo, ayay tiri Wasiiru-dawlaha Macdanta Injineer Hana Berhanu. Wasiiru-dawlaha Macdanta Injineer Hana Berhanu ayaa sharraxaad faahfaahsan ka bixisay safarka isbeddelka qaybta ee madasha. Sharaxaaddeeda, Injineer Hana waxay sheegtay in Itoobiya ay kheyraadkeeda macdanta ee ballaaran u beddelayso awood kobac dhaqaale oo qaran oo la taaban karo si isku dhafan. Waxay sheegtay in waaxda macdanta ee dalka ay ka soo baxday waxqabadkeedii liitay ee hore iyo caqabadaha si ay u noqoto mid ka mid ah tiirarka istaraatiijiga ah ee kobaca dhaqaalaha. Wasiiru-dawluhu waxay xustay in isbeddelkan xooggan lagu gaaray dib-u-habaynta siyaasadda ee ay dawladdu ballanqaaday, dib-u-habaynta suuqa, iyo maalgashiyada waaweyn ee wax ku kordhin kara qiimaha. Waxa kale ay xustay in ka dib dib-u-habaynta, macdan qodista iyo saliidda laga beddelay fursad suurtagal ah oo keliya una beddelay fursad istaraatiijiyadeed oo gaari karta natiijooyin la taaban karo. Waxay sheegtay in nidaamka hadda jira uu ka dhigay qaybta mid aad ugu habboon maalgashiga la isku halleyn karo oo muddada dheer ah iyadoo la abuurayo iskaashi xooggan oo lala yeesho maalgashadayaasha, oo ka baxsan xeerarka. Waaxdu hadda waxay dalka u soo saaraysaa dakhli dhoofinta oo sarreeya, guulo la taaban karona waxaa la diiwaan geliyay iyadoo si weyn loo yareynayo ku tiirsanaanta alaabada dibadda laga keeno, ayuu yiri. Itoobiya waxay hore u kharash gareysay in ka badan 300 milyan oo doolar sannadkii macdanta dhuxusha, laakiin hadda, iyadoo dhiirrigelinaysa soo saarayaasha maxalliga ah iyo maalgashadayaasha gaarka loo leeyahay, waxay awood u yeelatay inay si buuxda u daboosho baahida dalka iyadoo la adeegsanayo wax soo saarka gudaha. Waxay xustay in siddeeddii sano ee la soo dhaafay, wax soo saarka sibidhka ee sannadlaha ah ee dalka uu ka kordhay 8 milyan oo tan ilaa 14 milyan oo tan, taasoo xasilinaysa suuqa. Waxay sheegtay in maalgashiga cusub ee lagu sameynayo dahabka, macdanta istaraatiijiga ah iyo kuwa muhiimka ah, saliidda iyo wax soo saarka bacriminta ay yihiin calaamad muujinaysa isbeddel. Injineer Hanna ayaa sharraxday in guulaha laga arkayo waaxda macdanta ay yihiin natiijada dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha, aragtida istaraatiijiyadeed iyo waxqabadka isku dhafan. Waxay sidoo kale xustay in waaxda macdanta iyo saliidda hadda diiradda la saarayo si kor loogu qaado kobaca dhaqaalaha guud ee dalka.
Itoobiya waxay dhisaysaa aasaas adag oo loogu talagalay dhaqaalaha dijitaalka ah — Maryam Saciid
Jun 24, 2026 28
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay dhisaysaa aasaas adag oo loogu talagalay dhaqaalaha dijitaalka ah iyada oo loo marayo kaabayaasha dhaqaalaha, awoodda hay'adaha iyo xirfadaha dijitaalka ah, ayay tiri Miriyam Sacid, La-taliyaha Dijitaalka ah ee Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha. Shirka "Itoobiya Way Hirgelisaa" ayaa lagu qabtay cinwaanka "Laga bilaabo Isbeddelka ilaa Kala-guurka Waara" iyadoo uu joogo Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Mariyam Sacid, La-taliyaha Dijitaalka ah ee Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha; waxay tilmaamtay in Itoobiya ay dhisayso jawi suurtogal ah oo loogu talagalay garaadka macmalka ah (AI) iyadoo isku daraysa nidaamyada hore u kala qaybsanaa qaab-dhismeedka dhaqaalaha ee isku dhafan iyada oo loo marayo aqoonsiga dijitaalka ah, lacag bixinta iyo is-weydaarsiga xogta. Waxay sheegtay inay isku xirayso adeegyada dowladda iyo horumarinta si wadajir ah awoodaha asaliga ah. Waxay sheegtay in kobaca dhaqaaluhu uu ku salaysan yahay wax soo saarka, dhoofinta iyo awoodaha maalgashiga; wuxuu sheegay in xoojinta nidaamyada dijitaalka ah ay ku habboon tahay in tan loo beddelo kobac wanaagsan. Waxa kale ay sheegtay in Itoobiya ay hirgelinayso istaraatiijiyado dijitaal ah si loo fududeeyo hawlaha dhaqaale ee dalka ee macdanta, beeraha, magaalooyinka iyo kaabayaasha dhaqaalaha isbeddel dhaqaale oo ballaaran. Waxa kale oo ay xustay in diiradda la saarayo kaabayaasha dhaqaalaha ee dardargeliya adeegyada dijitaalka ah ay ka dhigayso nidaamyada lacag bixinta kuwo waxtar u leh dhaqaalaha. Waxa ay sharraxday in si Itoobiya ay dib-u-habayntan dijitaalka ah ugu beddesho wax soo saar, ay habboon tahay in wax laga qabto dhibaatooyinka dhaqaale iyo awoodda xaddidan ee xirfadlayaasha ee caqabad ku ah kobaca qaybta. Waxa ay sheegtay in dalku uu sidoo kale hirgelinayo hawlo horumarin doona tayada waxbarashada si loo soo saaro shaqaale aqoon leh oo isticmaali kara tiknoolajiyada. Waxa ay intaas ku dartay in Hindisaha Shanta Milyan ee kodhers si ballaaran loo hirgelinayo si loo awoodsiiyo muwaadiniin badan. Waxa kale oo ay xustay in Itoobiya ay diiradda saarayso awoodda hay'adaha, kheyraadka aadanaha iyo tignoolajiyada si loo horumariyo loona hirgeliyo sirdoonka macmalka ah. Waxa ay intaas ku dartay in Jaamacadda garaadka Macmalka ah loogu talagalay inay noqoto jaamacad gaar ah oo heer caalami ah, si loo tababaro dhisayaasha nidaamka iyo in cilmi-baarista lagu xiro dhaqanka.
Kobaca wax soo saarka qamadiga ee Itoobiya waa calaamad muujinaysa soo kabashada dhaqaalaha Afrika – Xoghayaha Guud, Kilaver Gatete
Jun 24, 2026 26
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Kobaca wax soo saarka qamadiga ee Itoobiya waa calaamad muujinaysa soo kabashada dhaqaalaha Afrika, ayuu yiri Kilaver Gatete, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ee Guddiga Dhaqaalaha Afrika. Shirka "Itoobiya ay hirgelisaa" oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), ayaa lagu qabtay Matxafka Sayniska ee Addis Ababa iyadoo cinwaankiisu yahay "Ka gudubka Isbeddelka una gudubka Koboc Waara." Kilaver Gatete, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ee Guddiga Dhaqaalaha Afrika, ayaa sheegay in Afrika ay wajahayso caqabado muhiim ah oo ku saabsan xaaladda caalamiga ah. Si kastaba ha ahaatee, Itoobiya waxay leedahay awood ay ku noqoto waddan Afrikaan ah oo si degdeg ah u koraya oo aan ka difaacin caqabadaha caalamiga ah. Wuxuu sheegay in kobaca dhaqaalaha ee degdegga ah ee Itoobiya uu sidoo kale yahay natiijada dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha iyo hoggaanka go'an. Wuxuu sharraxay in raadka cagaaran ee Itoobiya iyo barnaamijyada horumarinta waara ay sidoo kale yihiin astaan. Wuxuu xusay in Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya, oo lagu dhisay iskaashi Itoobiyaanka ah, uu yahay kaabayaasha tamarta la cusboonaysiin karo ee ugu weyn Afrika. Wuxuu sheegay in guusha Itoobiya ee kaabayaasha tamarta la cusboonaysiin karo ee biyaha, dabaysha, qorraxda, iyo kuwa dhulka hoostiisa mara ay sidoo kale keenayso natiijooyin muhiim ah iyadoo fududaynaysa isdhexgalka dhaqaalaha gobolka. Madaxa guud wuxuu sheegay in Itoobiya ay si ficil ah u muujinayso in Afrika ay qayb ka noqon karto xalka dhibaatooyinka caalamiga ah; waxay sidoo kale awood u yeelatay inay noqoto tusaale Afrika marka la eego fursadaha gaadiidka nadiifka ah. Wuxuu sharraxay in warshadaha duulista hawada ee caalamiga ah ay sidoo kale door hoggaamineed ka ciyaarayaan isku xirka Afrika iyo deegaanka ganacsiga iyo maalgashiga adduunka. Wuxuu sidoo kale sheegay in Itoobiya, oo ka mid ahayd soo-dejiyayaasha sarreenka ugu sarreeya Afrika sannado ka hor, ay guulo la taaban karo ka gaartay qaybta beeraha. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay hadda awood u leedahay inay daboolo baahiyaheeda sarreenka oo ay u dhoofiso waddamada deriska ah, taas oo ah guul weyn. Wuxuu xusay in isku filnaanshaha Itoobiya ee wax soo saarka sarreenka ay calaamad u tahay soo noolaynta dhaqaalaha Afrika. Wuxuu sidoo kale xusay in qaybta dalxiiska, ay dhisayso awood dheeraad ah oo loogu talagalay kobaca dhaqaalaha iyada oo loo marayo ilaalinta iyo dayactirka dhaxalka, iyo sidoo kale horumarinta meelaha cusub ee loo socdo. Xoghayaha Guud ayaa sheegay in dhaqaalaha Itoobiya uu sii wado inuu koboc xooggan ka sameeyo Afrika; tani waa natiijo ka dhalatay barnaamijka dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha ee dalka.
Addis Ababa waxay ku biirtay Golaha maaliyadda magaalooyinka adduunka
Jun 24, 2026 34
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Addis Ababa waxay ku biirtay "Breathe Cities Network", oo ah hindise caalami ah oo lagu bixinayo taageero dhaqaale si loo hagaajiyo tayada hawada loona ilaaliyo caafimaadka dadweynaha. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada London ayaa illaa maanta socda. Kulankii maanta, Addis Ababa waxaa lagu xaqiijiyay inay xubin ka tahay shabakadda "Breathe Cities", barnaamijkana waxaa taageeri doona Sanduuqa Hawada Nadiifka ah ee Bloomberg iyo C40 Cities. Bloomberg waxay ku dhawaaqday barnaamij 45 milyan oo doolar ah oo ay kula shaqeyn doonto magaalooyin la xushay oo adduunka ah si loo horumariyo tayada hawada. Hadafku waa in la hagaajiyo tayada hawada magaalada iyo in la yareeyo saameynta caafimaad ee la xiriirta wasakhowga hawada. Tani waxaa laga hirgelin doonaa 16 magaalo oo caalami ah, oo ay ku jirto Addis Ababa. Ka dib markii lagu dhawaaqay barnaamijka, maayarja Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe, oo u maraya wakiilkiisa, ayaa muujiyay muhiimadda ay leedahay in Addis Ababa ay xubin ka noqoto Breathe City. Barnaamijku wuxuu ka caawin doonaa magaalooyinka Itoobiya inay gaaraan isbeddel magaalo oo dhammaystiran; Wuxuu yiri, wuxuu abuurayaa jawi nadiif ah, qurux badan, cagaar ah iyo mid la noolaan karo, iyadoo la ballaarinayo lana xoojinayo raadadka cagaaran, waddooyinka baaskiillada iyo aaladaha la socodka tayada hawada. Wuxuu tilmaamay in taageerada ay bixiso hay'adda samafalka ee uu hoggaaminayo duqii hore ee New York Maykel Bloomberg ay sidoo kale gacan ka geysan doonto xoojinta shaqada la bilaabay. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in barnaamijku uu ka caawin doono Addis Ababa inay muujiso waayo-aragnimo ku saabsan la socodka tayada hawada iyo hagaajinta magaalooyinka kale ee Afrika iyo magaalooyinka caalamiga ah iyadoo martigelinaysa Shirka 32-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP 32). Maykel Bloomberg, Ergeyga Gaarka ah ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada iyo Aasaasaha Bloomberg Philanthropy, ayaa yiri: "Iyada oo loo marayo Magaalooyinka Breeze, waxaan sii wadeynaa inaan awood siino duqayda iyo hoggaamiyeyaasha inay hoggaamiyaan hagaajinta tayada hawada. Tallaabooyinka magaalo kasta si loo hagaajiyo tayada hawada waxay badbaadin doonaan nolosha, waxay hagaajin doonaan caafimaadka dadweynaha waxayna yareyn doonaan qiiqa, taasoo magaalooyinka ka dhigaysa meelo wanaagsan oo lagu noolaado oo lagu shaqeeyo. Maalgashigan cusub ama taageeradan waxay dhameystiri doontaa shaqada ay duqaydu horey u qabanayeen, waxayna gacan ka geysan doontaa in casharrada laga bartay shaqadan loo kordhiyo magaalooyin badan." Marka laga soo tago Addis Ababa iyo Madrid, magaalooyinka maanta ku biiray waa Accra, Bangkok, Bogotá, Brussels, Jakarta, Johannesburg, London, Mexico City, Milan, Nairobi, Paris, Rio de Janeiro, Sofia, iyo Warsaw. Tani waxaa la muujiyay inay faa'iido weyn u leedahay xoojinta iskaashiga duqayda magaalooyinka ee ka shaqeynaya yareynta wasakhowga iyo hagaajinta caafimaadka dadweynaha. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada ee London, oo bilaabmay 13 agaali 2018, wuxuu socon doonaa ilaa 21 agaali 201
Doorashadii Guud ee Todobaad waxay ahayd mid Xor ah oo Astaan u ah Ka qaybgalka Dadweynaha ee Xooggan — Safiirada Dalal Kala Duwan
Jun 24, 2026 27
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Doorashadii Guud ee Todobaad ee ka dhacday Itoobiya waxay ahayd doorasho xor ah, dimuqraadi ah oo astaan u ah ka qaybgalka dadweynaha oo xooggan, sida ay sheegeen safiirrada dalal kala duwan. Safiiro ka kala socda dalal kala duwan oo maanta warqadahooda aqoonsiga u gudbiyay Madaxweyne Taaye Asqesilaase, oo la kulmay ENA, ayaa sheegay in Doorashadii Guud ee Todobaad ee ka dhacday Itoobiya ay ahayd mid xor ah, caddaalad ah oo dimuqraadi ah. Safiirka Nayjeeriya Nasir Amino; ayaa fariin hambalyo ah u diray doorashooyinkii xorta ahaa, caddaaladda ahaa iyo kuwa la isku halleyn karo ee ka dhacay Itoobiya. Safiirka ayaa ka mahadceliyay isticmaalka tiknoolajiyadda ee geeddi-socodka doorashada; ayaa sheegay in tirada codbixiyeyaasha ee la arkay ay noqon doonto cashar weyn oo loogu talagalay dalalka kale ee Afrika. Safiirka Gaana, Macarios Akanbeanab Akanbong, ayaa dhankiisa sheegay in Itoobiya ay muujisay in nabadda lagu gaari karo doorashooyin xor ah oo caddaalad ah. Safiirka ayaa sharraxay in Itoobiya ay si ilbaxnimo leh uga jawaabtay intii ay jirtay caqabad iyo caqabad weyn oo dad badan soo food saartay. Safiirka Sri Lanka Nirmala Indumati Dias Paranavitana ayaa sheegtay in doorashooyinku ay si guul leh oo dimuqraadi ah u dhaceen. Safiirka ayaa sidoo kale muujisay mahadnaq ay u hayso dadka Itoobiya ee adeegsanaya xuquuqdooda codbixinta. Safiirka Boortaqiiska Jorge Pereira do Nascimento ayaa tilmaamay in heerka sare ee ka qaybgalka dadweynaha iyo geeddi-socodka dimuqraadiyadda ee la arkay intii lagu jiray doorashooyinka ay ahaayeen guusha ugu weyn uguna weyn. Wuxuu muujiyay aaminsanaantiisa ah in guushani ay u horseedi doonto koboc iyo horumar dhaqaale iyo bulsho oo waara dadka Itoobiya.
Itoobiya ayaa ugu baaqday beesha caalamka in la dedejiyo helitaanka korontada iyo maalgelinta cimilada
Jun 24, 2026 26
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay ku baaqday in la dedejiyo helitaanka korontada iyo maalgelinta cimilada ee la awoodi karo. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada ee London ayaa illaa maanta socda. Hay'adda Tamarta Caalamiga ah (IEA) iyo Turkiga iyo Australia (Madaxweyneyaasha COP 31) ayaa soo qabanqaabiyay Wadahadal ku saabsan Helitaanka Korontada Adduunka oo ku saabsan Toddobaadka Waxqabadka. Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Madaxweynaha Shirka 32-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbedelka Cimilada (COP 32), Gedhiyoon Timotiyoos (Dr.), ayaa farriintiisa ka jeediyay; Wuxuu ku baaqay in la dedejiyo dadaallada lagu ballaarinayo helitaanka korontada iyo in maaliyadda cimilada laga dhigo mid la awoodi karo. Wasiirku wuxuu ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo in la kordhiyo sahayda korontada ee nadiifka ah. Wuxuu raaciyay in helitaanka korontada la isku halleyn karo ay tahay aasaas muhiim u ah kobaca dhaqaalaha, amniga tamarta iyo ballaarinta warshadaha. Wuxuu sidoo kale sheegay in taageero caalami ah oo xooggan loo baahan yahay si wax looga qabto caqabadaha dhaqaale ee soo food saaray waddamada soo koraya. Si loo gaaro tan, Wasiirku wuxuu ku nuuxnuuxsaday in la ballaariyo hababka yareynta khatarta masiibada isla markaana la fududeeyo maaliyadda la awoodi karo, sida ay sheegtay Wasaaradda Arrimaha Dibadda. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada ee Londhon, kaas oo ka dhacaya London laga bilaabo Agaali 13, 2018, wuxuu socon doonaa ilaa Agaali 21, 2018.
Saamaynta isbeddelka cimilada adduunka waa in la yareeyo
Jun 23, 2026 63
Addis Ababa; Agaali 15/2018 (ENA): Guddoomiyaha Golaha COP 32 iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhiyoon Timotiyos (Dr.) ayaa sheegay in saameynta isbeddelka cimilada adduunka loo baahan yahay in la yareeyo. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada London ayaa socday tan iyo Sabtidii la soo dhaafay. Madaxweynaha COP 32 iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhiyon Timotiyos (Dr.) ayaa ka qayb qaadanaya toddobaadka. ; Wuxuu xusay in heerkul aan hore loo arag uu ka dhici karo London bisha Agaali.. Wuxuu sheegay in tani ay tahay cashar laga bartay baahida loo qabo in laga hortago saameynta isbeddelka cimilada adduunka. Wuxuu sheegay in heerkulka sare ee la arkayo ay tahay xasuusin ah in loo baahan yahay in la sameeyo oo la hirgeliyo qorshe ficil oo macquul ah oo ku saabsan isbeddelka cimilada heer caalami. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada London ayaa sidoo kale ku baaqay ballanqaad caalami ah oo lagu raadinayo xalal wax ka qabashada saameynta isbeddelka cimilada. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada London wuxuu socon doonaa ilaa Agaali 21, 2018.
Siyaasada
Itoobiya waxay gashay marxalad cusub oo horumarineed oo magaalooyinka ah oo hubin doonta barwaaqo loo dhan yahay — Tigist Fiseha
Jun 24, 2026 34
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay gashay marxalad cusub oo horumarineed oo magaalooyinka ah oo hubin doonta barwaaqo loo dhan yahay, ayuu yiri Tigist Fissaha, La-taliyaha Sare ee Wasaaradda Maaliyadda. Marwo Tigiat Fiseha, La-taliyaha Sare ee Wasaaradda Maaliyadda ayaa sheegatay in Itoobiya ay gashay marxalad cusub oo horumarineed oo magaalooyinka ah. Diiradda lagu saarayo ma aha oo kaliya ballaarinta magaalooyinka laakiin sidoo kale waa in la kordhiyo wax soo saarkooda iyo in laga dhigo kuwo ku habboon, tartan leh, loo dhan yahay oo casri ah. La-taliyaha ayaa intaa ku dartay in tani ay awood u leedahay inay magaalooyinka ka dhigto matoorka xiga ee abuurista shaqada iyo barwaaqada la wadaago. Waxay sheegtay in magaalooyinku ay soo saaraan inta badan dakhliga gudaha adduunka oo dhan. Waxay sheegtay in isbeddello badan la diiwaan geliyay iyada oo loo marayo kala-guurka qaab-dhismeedka laga bilaabo dhaqaalaha beeraha ilaa dhaqaale kala duwan, laga bilaabo dhaqaale ay dowladdu hoggaamiso una gudubto dhaqaale suuq-hoggaaminaya. Waxay soo hadal qaaday horumarinta marinnada magaalada Addis Ababa, iyo sidoo kale jardiinooyin kala duwan, horumarinta wabiyada, iyo dhismayaasha kaabayaasha dhaqaalaha. Waxay sheegtay in ballaarinta Xarunta Adeegga Hal-goob, oo la bilaabay si loo hubiyo maamul wanaag, ay gaarayso natiijooyin dhiirigelin leh. Waxay sheegtay in aagga Warshadaha ee Gelan Gura ay tahay warshad fursado shaqo u abuuraysa muwaadiniin badan marka loo eego abuurista shaqada. Tani waxay u suurtagelisay soosaarayaasha gudaha inay diiradda saaraan wax soo saarka wakiillada iyagoo bixinaya dhiirigelin kala duwan, taasoo keentay keyd lacageed oo weyn. Waxay xustay in marxaladda cusub ee horumarinta ay tahay in la abuuro kala-guur xooggan oo miyi-magaalo ah, kaas oo noqon doona aasaas adag oo lagu hubinayo barwaaqo loo dhan yahay. La-taliyaha ayaa intaa ku dartay in natiijooyin dhiirigelin leh lagu diiwaan gelinayo shaqooyinka horumarineed ee dhammaystiran ee la qabtay, kuwaas oo hubin doona barwaaqada Itoobiya.
Itoobiya waxay kheyraadkeeda macdanta u beddelaysaa awood kobac qaran oo la taaban karo — Injineer Hana Birhanu
Jun 24, 2026 27
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay kheyraadkeeda macdanta u beddelaysaa awood kobac qaran oo la taaban karo, ayay tiri Wasiiru-dawlaha Macdanta Injineer Hana Berhanu. Wasiiru-dawlaha Macdanta Injineer Hana Berhanu ayaa sharraxaad faahfaahsan ka bixisay safarka isbeddelka qaybta ee madasha. Sharaxaaddeeda, Injineer Hana waxay sheegtay in Itoobiya ay kheyraadkeeda macdanta ee ballaaran u beddelayso awood kobac dhaqaale oo qaran oo la taaban karo si isku dhafan. Waxay sheegtay in waaxda macdanta ee dalka ay ka soo baxday waxqabadkeedii liitay ee hore iyo caqabadaha si ay u noqoto mid ka mid ah tiirarka istaraatiijiga ah ee kobaca dhaqaalaha. Wasiiru-dawluhu waxay xustay in isbeddelkan xooggan lagu gaaray dib-u-habaynta siyaasadda ee ay dawladdu ballanqaaday, dib-u-habaynta suuqa, iyo maalgashiyada waaweyn ee wax ku kordhin kara qiimaha. Waxa kale ay xustay in ka dib dib-u-habaynta, macdan qodista iyo saliidda laga beddelay fursad suurtagal ah oo keliya una beddelay fursad istaraatiijiyadeed oo gaari karta natiijooyin la taaban karo. Waxay sheegtay in nidaamka hadda jira uu ka dhigay qaybta mid aad ugu habboon maalgashiga la isku halleyn karo oo muddada dheer ah iyadoo la abuurayo iskaashi xooggan oo lala yeesho maalgashadayaasha, oo ka baxsan xeerarka. Waaxdu hadda waxay dalka u soo saaraysaa dakhli dhoofinta oo sarreeya, guulo la taaban karona waxaa la diiwaan geliyay iyadoo si weyn loo yareynayo ku tiirsanaanta alaabada dibadda laga keeno, ayuu yiri. Itoobiya waxay hore u kharash gareysay in ka badan 300 milyan oo doolar sannadkii macdanta dhuxusha, laakiin hadda, iyadoo dhiirrigelinaysa soo saarayaasha maxalliga ah iyo maalgashadayaasha gaarka loo leeyahay, waxay awood u yeelatay inay si buuxda u daboosho baahida dalka iyadoo la adeegsanayo wax soo saarka gudaha. Waxay xustay in siddeeddii sano ee la soo dhaafay, wax soo saarka sibidhka ee sannadlaha ah ee dalka uu ka kordhay 8 milyan oo tan ilaa 14 milyan oo tan, taasoo xasilinaysa suuqa. Waxay sheegtay in maalgashiga cusub ee lagu sameynayo dahabka, macdanta istaraatiijiga ah iyo kuwa muhiimka ah, saliidda iyo wax soo saarka bacriminta ay yihiin calaamad muujinaysa isbeddel. Injineer Hanna ayaa sharraxday in guulaha laga arkayo waaxda macdanta ay yihiin natiijada dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha, aragtida istaraatiijiyadeed iyo waxqabadka isku dhafan. Waxay sidoo kale xustay in waaxda macdanta iyo saliidda hadda diiradda la saarayo si kor loogu qaado kobaca dhaqaalaha guud ee dalka.
Itoobiya waxay dhisaysaa aasaas adag oo loogu talagalay dhaqaalaha dijitaalka ah — Maryam Saciid
Jun 24, 2026 28
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay dhisaysaa aasaas adag oo loogu talagalay dhaqaalaha dijitaalka ah iyada oo loo marayo kaabayaasha dhaqaalaha, awoodda hay'adaha iyo xirfadaha dijitaalka ah, ayay tiri Miriyam Sacid, La-taliyaha Dijitaalka ah ee Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha. Shirka "Itoobiya Way Hirgelisaa" ayaa lagu qabtay cinwaanka "Laga bilaabo Isbeddelka ilaa Kala-guurka Waara" iyadoo uu joogo Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Mariyam Sacid, La-taliyaha Dijitaalka ah ee Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha; waxay tilmaamtay in Itoobiya ay dhisayso jawi suurtogal ah oo loogu talagalay garaadka macmalka ah (AI) iyadoo isku daraysa nidaamyada hore u kala qaybsanaa qaab-dhismeedka dhaqaalaha ee isku dhafan iyada oo loo marayo aqoonsiga dijitaalka ah, lacag bixinta iyo is-weydaarsiga xogta. Waxay sheegtay inay isku xirayso adeegyada dowladda iyo horumarinta si wadajir ah awoodaha asaliga ah. Waxay sheegtay in kobaca dhaqaaluhu uu ku salaysan yahay wax soo saarka, dhoofinta iyo awoodaha maalgashiga; wuxuu sheegay in xoojinta nidaamyada dijitaalka ah ay ku habboon tahay in tan loo beddelo kobac wanaagsan. Waxa kale ay sheegtay in Itoobiya ay hirgelinayso istaraatiijiyado dijitaal ah si loo fududeeyo hawlaha dhaqaale ee dalka ee macdanta, beeraha, magaalooyinka iyo kaabayaasha dhaqaalaha isbeddel dhaqaale oo ballaaran. Waxa kale oo ay xustay in diiradda la saarayo kaabayaasha dhaqaalaha ee dardargeliya adeegyada dijitaalka ah ay ka dhigayso nidaamyada lacag bixinta kuwo waxtar u leh dhaqaalaha. Waxa ay sharraxday in si Itoobiya ay dib-u-habayntan dijitaalka ah ugu beddesho wax soo saar, ay habboon tahay in wax laga qabto dhibaatooyinka dhaqaale iyo awoodda xaddidan ee xirfadlayaasha ee caqabad ku ah kobaca qaybta. Waxa ay sheegtay in dalku uu sidoo kale hirgelinayo hawlo horumarin doona tayada waxbarashada si loo soo saaro shaqaale aqoon leh oo isticmaali kara tiknoolajiyada. Waxa ay intaas ku dartay in Hindisaha Shanta Milyan ee kodhers si ballaaran loo hirgelinayo si loo awoodsiiyo muwaadiniin badan. Waxa kale oo ay xustay in Itoobiya ay diiradda saarayso awoodda hay'adaha, kheyraadka aadanaha iyo tignoolajiyada si loo horumariyo loona hirgeliyo sirdoonka macmalka ah. Waxa ay intaas ku dartay in Jaamacadda garaadka Macmalka ah loogu talagalay inay noqoto jaamacad gaar ah oo heer caalami ah, si loo tababaro dhisayaasha nidaamka iyo in cilmi-baarista lagu xiro dhaqanka.
Kobaca wax soo saarka qamadiga ee Itoobiya waa calaamad muujinaysa soo kabashada dhaqaalaha Afrika – Xoghayaha Guud, Kilaver Gatete
Jun 24, 2026 26
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Kobaca wax soo saarka qamadiga ee Itoobiya waa calaamad muujinaysa soo kabashada dhaqaalaha Afrika, ayuu yiri Kilaver Gatete, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ee Guddiga Dhaqaalaha Afrika. Shirka "Itoobiya ay hirgelisaa" oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), ayaa lagu qabtay Matxafka Sayniska ee Addis Ababa iyadoo cinwaankiisu yahay "Ka gudubka Isbeddelka una gudubka Koboc Waara." Kilaver Gatete, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ee Guddiga Dhaqaalaha Afrika, ayaa sheegay in Afrika ay wajahayso caqabado muhiim ah oo ku saabsan xaaladda caalamiga ah. Si kastaba ha ahaatee, Itoobiya waxay leedahay awood ay ku noqoto waddan Afrikaan ah oo si degdeg ah u koraya oo aan ka difaacin caqabadaha caalamiga ah. Wuxuu sheegay in kobaca dhaqaalaha ee degdegga ah ee Itoobiya uu sidoo kale yahay natiijada dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha iyo hoggaanka go'an. Wuxuu sharraxay in raadka cagaaran ee Itoobiya iyo barnaamijyada horumarinta waara ay sidoo kale yihiin astaan. Wuxuu xusay in Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya, oo lagu dhisay iskaashi Itoobiyaanka ah, uu yahay kaabayaasha tamarta la cusboonaysiin karo ee ugu weyn Afrika. Wuxuu sheegay in guusha Itoobiya ee kaabayaasha tamarta la cusboonaysiin karo ee biyaha, dabaysha, qorraxda, iyo kuwa dhulka hoostiisa mara ay sidoo kale keenayso natiijooyin muhiim ah iyadoo fududaynaysa isdhexgalka dhaqaalaha gobolka. Madaxa guud wuxuu sheegay in Itoobiya ay si ficil ah u muujinayso in Afrika ay qayb ka noqon karto xalka dhibaatooyinka caalamiga ah; waxay sidoo kale awood u yeelatay inay noqoto tusaale Afrika marka la eego fursadaha gaadiidka nadiifka ah. Wuxuu sharraxay in warshadaha duulista hawada ee caalamiga ah ay sidoo kale door hoggaamineed ka ciyaarayaan isku xirka Afrika iyo deegaanka ganacsiga iyo maalgashiga adduunka. Wuxuu sidoo kale sheegay in Itoobiya, oo ka mid ahayd soo-dejiyayaasha sarreenka ugu sarreeya Afrika sannado ka hor, ay guulo la taaban karo ka gaartay qaybta beeraha. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay hadda awood u leedahay inay daboolo baahiyaheeda sarreenka oo ay u dhoofiso waddamada deriska ah, taas oo ah guul weyn. Wuxuu xusay in isku filnaanshaha Itoobiya ee wax soo saarka sarreenka ay calaamad u tahay soo noolaynta dhaqaalaha Afrika. Wuxuu sidoo kale xusay in qaybta dalxiiska, ay dhisayso awood dheeraad ah oo loogu talagalay kobaca dhaqaalaha iyada oo loo marayo ilaalinta iyo dayactirka dhaxalka, iyo sidoo kale horumarinta meelaha cusub ee loo socdo. Xoghayaha Guud ayaa sheegay in dhaqaalaha Itoobiya uu sii wado inuu koboc xooggan ka sameeyo Afrika; tani waa natiijo ka dhalatay barnaamijka dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha ee dalka.
Addis Ababa waxay ku biirtay Golaha maaliyadda magaalooyinka adduunka
Jun 24, 2026 34
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Addis Ababa waxay ku biirtay "Breathe Cities Network", oo ah hindise caalami ah oo lagu bixinayo taageero dhaqaale si loo hagaajiyo tayada hawada loona ilaaliyo caafimaadka dadweynaha. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada London ayaa illaa maanta socda. Kulankii maanta, Addis Ababa waxaa lagu xaqiijiyay inay xubin ka tahay shabakadda "Breathe Cities", barnaamijkana waxaa taageeri doona Sanduuqa Hawada Nadiifka ah ee Bloomberg iyo C40 Cities. Bloomberg waxay ku dhawaaqday barnaamij 45 milyan oo doolar ah oo ay kula shaqeyn doonto magaalooyin la xushay oo adduunka ah si loo horumariyo tayada hawada. Hadafku waa in la hagaajiyo tayada hawada magaalada iyo in la yareeyo saameynta caafimaad ee la xiriirta wasakhowga hawada. Tani waxaa laga hirgelin doonaa 16 magaalo oo caalami ah, oo ay ku jirto Addis Ababa. Ka dib markii lagu dhawaaqay barnaamijka, maayarja Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe, oo u maraya wakiilkiisa, ayaa muujiyay muhiimadda ay leedahay in Addis Ababa ay xubin ka noqoto Breathe City. Barnaamijku wuxuu ka caawin doonaa magaalooyinka Itoobiya inay gaaraan isbeddel magaalo oo dhammaystiran; Wuxuu yiri, wuxuu abuurayaa jawi nadiif ah, qurux badan, cagaar ah iyo mid la noolaan karo, iyadoo la ballaarinayo lana xoojinayo raadadka cagaaran, waddooyinka baaskiillada iyo aaladaha la socodka tayada hawada. Wuxuu tilmaamay in taageerada ay bixiso hay'adda samafalka ee uu hoggaaminayo duqii hore ee New York Maykel Bloomberg ay sidoo kale gacan ka geysan doonto xoojinta shaqada la bilaabay. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in barnaamijku uu ka caawin doono Addis Ababa inay muujiso waayo-aragnimo ku saabsan la socodka tayada hawada iyo hagaajinta magaalooyinka kale ee Afrika iyo magaalooyinka caalamiga ah iyadoo martigelinaysa Shirka 32-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP 32). Maykel Bloomberg, Ergeyga Gaarka ah ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada iyo Aasaasaha Bloomberg Philanthropy, ayaa yiri: "Iyada oo loo marayo Magaalooyinka Breeze, waxaan sii wadeynaa inaan awood siino duqayda iyo hoggaamiyeyaasha inay hoggaamiyaan hagaajinta tayada hawada. Tallaabooyinka magaalo kasta si loo hagaajiyo tayada hawada waxay badbaadin doonaan nolosha, waxay hagaajin doonaan caafimaadka dadweynaha waxayna yareyn doonaan qiiqa, taasoo magaalooyinka ka dhigaysa meelo wanaagsan oo lagu noolaado oo lagu shaqeeyo. Maalgashigan cusub ama taageeradan waxay dhameystiri doontaa shaqada ay duqaydu horey u qabanayeen, waxayna gacan ka geysan doontaa in casharrada laga bartay shaqadan loo kordhiyo magaalooyin badan." Marka laga soo tago Addis Ababa iyo Madrid, magaalooyinka maanta ku biiray waa Accra, Bangkok, Bogotá, Brussels, Jakarta, Johannesburg, London, Mexico City, Milan, Nairobi, Paris, Rio de Janeiro, Sofia, iyo Warsaw. Tani waxaa la muujiyay inay faa'iido weyn u leedahay xoojinta iskaashiga duqayda magaalooyinka ee ka shaqeynaya yareynta wasakhowga iyo hagaajinta caafimaadka dadweynaha. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada ee London, oo bilaabmay 13 agaali 2018, wuxuu socon doonaa ilaa 21 agaali 201
Doorashadii Guud ee Todobaad waxay ahayd mid Xor ah oo Astaan u ah Ka qaybgalka Dadweynaha ee Xooggan — Safiirada Dalal Kala Duwan
Jun 24, 2026 27
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Doorashadii Guud ee Todobaad ee ka dhacday Itoobiya waxay ahayd doorasho xor ah, dimuqraadi ah oo astaan u ah ka qaybgalka dadweynaha oo xooggan, sida ay sheegeen safiirrada dalal kala duwan. Safiiro ka kala socda dalal kala duwan oo maanta warqadahooda aqoonsiga u gudbiyay Madaxweyne Taaye Asqesilaase, oo la kulmay ENA, ayaa sheegay in Doorashadii Guud ee Todobaad ee ka dhacday Itoobiya ay ahayd mid xor ah, caddaalad ah oo dimuqraadi ah. Safiirka Nayjeeriya Nasir Amino; ayaa fariin hambalyo ah u diray doorashooyinkii xorta ahaa, caddaaladda ahaa iyo kuwa la isku halleyn karo ee ka dhacay Itoobiya. Safiirka ayaa ka mahadceliyay isticmaalka tiknoolajiyadda ee geeddi-socodka doorashada; ayaa sheegay in tirada codbixiyeyaasha ee la arkay ay noqon doonto cashar weyn oo loogu talagalay dalalka kale ee Afrika. Safiirka Gaana, Macarios Akanbeanab Akanbong, ayaa dhankiisa sheegay in Itoobiya ay muujisay in nabadda lagu gaari karo doorashooyin xor ah oo caddaalad ah. Safiirka ayaa sharraxay in Itoobiya ay si ilbaxnimo leh uga jawaabtay intii ay jirtay caqabad iyo caqabad weyn oo dad badan soo food saartay. Safiirka Sri Lanka Nirmala Indumati Dias Paranavitana ayaa sheegtay in doorashooyinku ay si guul leh oo dimuqraadi ah u dhaceen. Safiirka ayaa sidoo kale muujisay mahadnaq ay u hayso dadka Itoobiya ee adeegsanaya xuquuqdooda codbixinta. Safiirka Boortaqiiska Jorge Pereira do Nascimento ayaa tilmaamay in heerka sare ee ka qaybgalka dadweynaha iyo geeddi-socodka dimuqraadiyadda ee la arkay intii lagu jiray doorashooyinka ay ahaayeen guusha ugu weyn uguna weyn. Wuxuu muujiyay aaminsanaantiisa ah in guushani ay u horseedi doonto koboc iyo horumar dhaqaale iyo bulsho oo waara dadka Itoobiya.
Itoobiya ayaa ugu baaqday beesha caalamka in la dedejiyo helitaanka korontada iyo maalgelinta cimilada
Jun 24, 2026 26
Addis Ababa; Agaali 17/2018 (ENA): Itoobiya waxay ku baaqday in la dedejiyo helitaanka korontada iyo maalgelinta cimilada ee la awoodi karo. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada ee London ayaa illaa maanta socda. Hay'adda Tamarta Caalamiga ah (IEA) iyo Turkiga iyo Australia (Madaxweyneyaasha COP 31) ayaa soo qabanqaabiyay Wadahadal ku saabsan Helitaanka Korontada Adduunka oo ku saabsan Toddobaadka Waxqabadka. Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Madaxweynaha Shirka 32-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbedelka Cimilada (COP 32), Gedhiyoon Timotiyoos (Dr.), ayaa farriintiisa ka jeediyay; Wuxuu ku baaqay in la dedejiyo dadaallada lagu ballaarinayo helitaanka korontada iyo in maaliyadda cimilada laga dhigo mid la awoodi karo. Wasiirku wuxuu ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo in la kordhiyo sahayda korontada ee nadiifka ah. Wuxuu raaciyay in helitaanka korontada la isku halleyn karo ay tahay aasaas muhiim u ah kobaca dhaqaalaha, amniga tamarta iyo ballaarinta warshadaha. Wuxuu sidoo kale sheegay in taageero caalami ah oo xooggan loo baahan yahay si wax looga qabto caqabadaha dhaqaale ee soo food saaray waddamada soo koraya. Si loo gaaro tan, Wasiirku wuxuu ku nuuxnuuxsaday in la ballaariyo hababka yareynta khatarta masiibada isla markaana la fududeeyo maaliyadda la awoodi karo, sida ay sheegtay Wasaaradda Arrimaha Dibadda. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada ee Londhon, kaas oo ka dhacaya London laga bilaabo Agaali 13, 2018, wuxuu socon doonaa ilaa Agaali 21, 2018.
Saamaynta isbeddelka cimilada adduunka waa in la yareeyo
Jun 23, 2026 63
Addis Ababa; Agaali 15/2018 (ENA): Guddoomiyaha Golaha COP 32 iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhiyoon Timotiyos (Dr.) ayaa sheegay in saameynta isbeddelka cimilada adduunka loo baahan yahay in la yareeyo. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada London ayaa socday tan iyo Sabtidii la soo dhaafay. Madaxweynaha COP 32 iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhiyon Timotiyos (Dr.) ayaa ka qayb qaadanaya toddobaadka. ; Wuxuu xusay in heerkul aan hore loo arag uu ka dhici karo London bisha Agaali.. Wuxuu sheegay in tani ay tahay cashar laga bartay baahida loo qabo in laga hortago saameynta isbeddelka cimilada adduunka. Wuxuu sheegay in heerkulka sare ee la arkayo ay tahay xasuusin ah in loo baahan yahay in la sameeyo oo la hirgeliyo qorshe ficil oo macquul ah oo ku saabsan isbeddelka cimilada heer caalami. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada London ayaa sidoo kale ku baaqay ballanqaad caalami ah oo lagu raadinayo xalal wax ka qabashada saameynta isbeddelka cimilada. Toddobaadka Waxqabadka Cimilada London wuxuu socon doonaa ilaa Agaali 21, 2018.
Arrimaha Bulshada
Xoojinta Adeegga Iskaa wax u qabso ayaa loo baahan yahay si loo Xalliyo Dhibaatooyinka Bulshada — Maayarka IDD, Khadiir Juhar
Jun 24, 2026 24
Dirdhaba; Agaali 17/2018 (ENA): Maayarka IDD, Khadiir Juhar ayaa sheegay in shaqada lagu xoojinayo adeegga iskaa wax u qabso si loo xalliyo dhibaatooyinka bulshada iyo dhaqaalaha ee dadka deegaanka si isku xiran ay u socoto. Adeegga iskaa wax u qabso ee sannad walba lagu qabto Dirdhaba ayaa door weyn ka ciyaara ka faa'iideysiga qaybaha dakhliga yar ee bulshada. Iyada oo la isku dubaridayo ka qaybgalka bulshada, hawlo badan ayaa la qabtay, laga bilaabo dayactirka guryaha waayeelka iyo naafada, ilaa caafimaadka, waxbarashada iyo horumarinta cagaaran. Adeegga iskaa wax u qabso ee xagaaga ee ismaamulka, oo maanta ku bilaabmay halku dhigga "Mutadawiciinta Sare ee Itoobiya", ayaa sidoo kale ku jiri doona hawlo badan oo ku wajahan dadka.
Dadaal isku xiran ayaa la sameynayaa si loo kordhiyo tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka ee Deegaanka Canfarta iyo in la kordhiyo faa'iidada bulshada — Madaxweynaha DDC, Awel Arba
Jun 24, 2026 30
Semera; Agaali 17/2018 (ENA): Dadaal isku xiran ayaa la sameynayaa si loo kordhiyo tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka deegaanka Canfarta iyo in la kordhiyo faa'iidada dadka gobolka, ayuu yiri Madaxweynaha DDC Awel Arba. Madaxweynaha ayaa xadhigga ka jaray xarun caafimaad oo dhameystiran oo laga dhisay gobolka Awsi Rasu, Degmada Afambo, qabalaha Mego . Farriin uu ka jeediyay isla barnaamijkaas, wuxuu ku sheegay in shaqooyinka horumarinta ee ku saleysan dadka la fulinayo iyadoo lagu saleynayo baahiyaha adeegga ee dadka gobolka. Waxaa sidoo kale la ogyahay in xarunta caafimaadku ay u habaysan tahay si ay u siiso adeegyo wanaagsan bulshada deegaanka. Yasin Habib, Madax Xafiiseedka Caafimaadka deegaanka, ayaa sheegay in bilowga adeegga xarunta caafimaadku uu ka jawaabi doono baahiyaha caafimaad ee bulshada deegaanka.
Waxaa cafis loo fidiyay 1,655 Itoobiyaan ku xidhnaa wadanka Saudi Carabiya, islamarkaana waxaa la joojiyay maxamadayntoodii.
Jun 12, 2026 98
Addis Ababa, Agaali, Sane /4 /2018 (ENA) – Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa sheegtay in 1,655 Itoobiyaan ah oo ku xirnaa sucuudi Carabiya cafis loofidiyey islamar ahaantaana lalaalay dacwadihii maxkamada. Wasaarada arimaha dibada ayaa sheegtay in Itoobiyaan-kan cafiska loo fidiyay ka dambaysay dadaallo dhanka diblomaasiyadeed oo iskakaashadeen safaaradda Itoobiya ee fadhiyeedu yahay Riyadh iyo qunsuliyadda Jeddah. Wasaarada Arrimaha dibada ayaa sheegtay arintani timiday markii dawladu hirgaliyay in ay xoogan saarto siyaasada diblomaasiyadda ku saleysan muwaadiniinta. Dowladdu waxay kale oo ay sheegtay in ay siiwadi doont dabagalka arrimaha kale ee sucuudi Carabiya ka taagan ee u baahan dadaallo diblomaasiyadeed oo dheeraad ah, iyadoo la raacayo siyaasadda diblomaasiyadeed ee ku saleysan muwaadiniinta. Sidaasi darteed dowladda ayaa ugu baaqday in shacabku ka taxaddaraan tahriibayaasha sharci darrada ah iyo khiyaanooyinka lagu faafiyo baraha bulshada marka dadku raadinayaan fursado ay dibadda ugu safrayaan. Gabagabadii dawladu waxay sheegtay inay ku dadadalayso sidii loo ciribtiri lahaa tahriibayaasha.
Addis Ababa waxay caddeyneysaa inay tahay xarunta shirarka caalamiga ah — Maayarka Magaalada Adhaanej Abebe
Jun 10, 2026 105
Addis Ababa; Agaali 3/2018 (ENA): Magaalada Addis Ababa waxay caddeyneysaa inay tahay xarunta shirarka caalamiga ah, ayay tiri maayar Adhaanej Abebe. Farriin ay ku soo dhigtay boggeeda baraha bulshada, maayarka ayaa sheegtay inay wadahadallo la yeelatay Wasiirka Caafimaadka, Dr. Meqdhes Dhaaba, iyo Agaasimaha Guud ee Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC), Dr. Jean Cassia. Intii ay ku jireen wadahadalkooda, waxay ka wada hadleen doorashada Addis Ababa si ay u martigeliso Shirka 5aad ee Caalamiga ah ee Caafimaadka Dadweynaha bisha Gudba/Hidhaar iyo arrimaha u sahli doona inay si wadajir ah u abaabulaan shirka. Waxay sidoo kale xustay in Addis Ababa ay ahayd magaalo xaqiijisay qiimaheeda sanadihii ugu dambeeyay marka la eego horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha, soo dhawaynta dadka deegaanka, nabadda iyo inay noqoto magaalo ku habboon in lagu qabto shirarka caalamiga ah ee kala duwan. Waxay xustay in diyaar garowga uu socdo Shirka 5aad ee Caalamiga ah ee Caafimaadka Dadweynaha, oo cinwaankiisu yahay "Kor u qaadida Madaxbannaanida iyo Amniga Caafimaadka Afrika". Waxa kale oo ay xustay in shirku yahay shir caalami ah oo weyn oo ay isugu imaan doonaan madaxda dowlad goboleedyada, wasiirrada, hoggaamiyeyaasha caafimaadka dadweynaha, siyaasad-dejiyeyaasha, cilmi-baarayaasha iyo daneeyayaasha. See less
Dhaqaalaha
Xaqiiqooyinka Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu
Jun 17, 2026 93
Dhismaha Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waxaa la bilaabay Dharabley/January 2, 2018 waxaana bilaabay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waxaa laga dhisayaa magaalada Bishooftu oo 40 kiiloomitir u jirta Addis Ababa . Waxa uu Garoonka leedahay awood ay ku qaadi karto ilaa 110 milyan oo rakaab ah sannadkii. Waxay noqon doontaa 4.4 jeer ka weyn Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bole ee hadda jira. Mashruucan taariikhiga ah waxaa lagu dhisayaa dadaal weyn habeen iyo maalin si dalkeenna looga dhigo xarunta duulista adduunka. Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika. Dhismaha garoonka diyaaradaha waxaa lagu fulin doonaa laba marxaladood. Wajiga koowaad ee dhismaha ayaa la filayaa in la dhammeeyo sanadka 2030, iyadoo qaadi karta 60 milyan oo rakaab ah. Wajigan, hal terminaal rakaab oo aad u weyn oo casri ah iyo hal terminaal rakaab oo dhexdhexaad ah ayaa la dhisi doonaa. Intaa waxaa dheer, laba armaajo diyaaradeed oo is barbar socda iyo meel baarkin ah oo awood u leh inay baarkin ku dhigto 180 diyaaradood markiiba ayaa la dhisi doonaa wejiga koowaad. Hoteel casri ah oo leh 350 qol ayaa laga dhisi doonaa terminaalka inta lagu jiro wejigan. Terminaal xamuul iyo xarun dayactir diyaaradeed oo qaban doonta 1.5 milyan oo tan oo xamuul ah sannadkii ayaa sidoo kale la dhisi doonaa inta lagu jiro wejigan. Mashruucu waa tusaale weyn oo aan ahayn oo keliya Itoobiya laakiin sidoo kale qaaradda Afrika. Waxay door muhiim ah ka ciyaartaa fududeynta hirgelinta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika iyo xoojinta xiriirka ganacsiga iyo dhaqaalaha qaaradda. Waddo tareen oo 12 baabuur ah iyo tareen xawaare sare leh ayaa laga dhisi doonaa inta u dhaxaysa Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu iyo Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bole. Dhismaha Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa tallaabo weyn oo loo qaaday xallinta dhibaatada kaabayaasha dhaqaalaha ee dib u dhigtay horumarinta duulista hawada Afrika. Mashruucan dhismaha garoonka diyaaradaha wuxuu abuuri doonaa fursado shaqo oo muhiim ah. Magaalada garoonka diyaaradaha ee la dhisi doono oo ku xigta garoonka diyaaradaha ayaa sidoo kale si weyn uga qayb qaadan doonta horumarinta gobolka ee dhinacyada ganacsiga, warshadaha iyo dalxiiska.
Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika — Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jun 15, 2026 97
Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika — Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) Addis Ababa; Agaali 8/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu uu yahay mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika. Wuxuu sheegay in mashruucani uu qaadi karo 110 milyan oo rakaab ah sannadkii marka la dhammeeyo. Wuxuu sheegay in dhammaystirka mashruucu uu u sahli doono Itoobiya inay ka mid noqoto shirkadaha duulista ee ugu horreeya adduunka, isla markaana la dhisayo iyadoo si joogto ah loo ballanqaadayo habeen iyo maalin. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Miisaaniyada sanadka 2019 T. I. oo ah 2.339 Tiriliyan ayaa la horgeyey Golaha wakiilada Shacabka.
Jun 12, 2026 111
Miisaaniyadda dowladda federaalka ee qabyada ah ee sannad-maaliyadeedka 2019 ayaa la horgeeyey Golaha Shacabka taas oo dhan 2.339 tirilyan oo birr. Kalfadhiga Golaha Wakiillada Shacabka ee 6aad, sannadka shaqeddkiisii 5 kulankiisii caadiga ahaa ee 25-aad oo falanqeynayo miisaaniyadda taas oo Golaha uu soo hordhigay Wasiirka Maaliyadda Ahmed Shide si loo qabyo-tiro miisaaniyadda dowladda federaalka ee sanad miisaaniyadeedka 2019 T.I Wasiirka Maaliyadda Ahmed ayaa si faahfaahsan u soo bandhigay saldhigyada iyo odoroska lagu dhisayo qoondaynta sanadka maaliyadeed ee soo socda, Iyodoo lagu salaynayo jihada guud ee dhaqaalaha Itoobiya (macro-ecoomi), iyo sidoo kale aragtida iyo waxqabadka dhaqaalaha ee sanad maaliyadeed hadda gabagabada ku dhow. Wasiirka Maaliyadda Ahmed Shide ayaa waqti xaadirka Golaha Shacabka u soo bandhigayay faahfaahinta miisaaniyadda qabyo-qoraalka ah. Wuxuuna sheegay Miisaaniyaddan u diyaarsan tahay iyadoo la tixgelinayo qorshayaasha horumarineed iyo kuwa dhaqaalaha guud ee dalka (macro-economics) ah ee dowladdu dejisay. Wasiirka Maaliyada ayaa sheegay in miisaaniyadda sanadka 2019 T. I, ay dhan tahay 1.236 tirilyan birr loo qoondeyn doono kharashaadka joogtada ah, halka bilyan 568.2 bilyan birr loo adeegsan doono kharashaadka raasumaalka. Waxay sidoo kale la a sheegay in 520.6 bilyan birr loo qoondeyn doono taageerada miisaaniyadda ee dowlad-deeganada dalka , sidoo kalena 14 bilyan birr loo adeegsan doono fulinta yoolalka horumar waara ee dawalad deeganada . Waxay kale oo uu shegay in 52.9% guud ahaan miisaaniyadda, oo ah qayb weyn, loo qoondeeyay kharashaadka joogtada ah. Waxay sidoo kale sheegay lacagtan oo ah 542 bilyan birr loo adeegsan doono bixinta deynta gudaha iyo tan dibadda. Waxay sidoo kale sheegay kharashaadka joogtada ah looga isticmaali donono 236.4 bilyan birr loona qoondeeyay bacriminta, kabka
Safarka barwaaqada ee bilaabmay wuxuu sii socon doonaa si xooggan iyadoo la adeegsanayo horumarinta kheyraadka — Maayarka Magaalada Adhaanej Abebe
Jun 9, 2026 102
Addis Ababa; Agaali 2/2018 (ENA): Waxaan sii wadi doonnaa inaan xoojinno dadaalkeenna si aan u hubinno in dadkeennu ay kheyraadkooda ku bixiyaan horumarinta iyagoon waqti iyo lacag ku lumin raadinta adeegyada, ayay tiri Maayarka Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe. Fariinteeda, maayarka magaaladu waxay ku tiri; Fulinta ballanqaadyada aan u sameynay dadweynaha waa astaanteenna. Waxay sidoo kale ku dhawaaqday daahfurka Adeegga Dowladda ee Hal-goob ee 9-aad ee Addis Mesob ee magaalo kasta maanta. Waxay tilmaamtay in Xarumaha Adeegga Dowladda ee Hal-goob ee Mesob loo qorsheeyay in laga bilaabo dhammaan magaalooyinka hoose sanadka 2018 si loo sameeyo bixinta adeegga dowladda mid hufan, dhakhso badan, hufan oo la heli karo. Waxay tilmaamtay in sagaal xarumood, oo ay ku jirto tan maanta, la hirgeliyay sidii loogu ballanqaaday dadka. Nidaamkani wuxuu higsanayaa inuu meesha ka saaro xadgudubka adeegga, laaluushka, isla xisaabtanka, iyo xuquuqda loogu adeego dadweynaha si sharaf leh, ayay sharraxday. Duqa magaaladu wuxuu sheegay inaan sii wadi doono safarka barwaaqada ee aan bilownay annagoo gaarnay yoolka ah in dadweynaha loo suurtogeliyo inay waqtigooda iyo lacagtooda ku bixiyaan horumarinta halkii ay waqtigooda iyo lacagtooda ku lumin lahaayeen raadinta adeegyada. Waxay sidoo kale u mahadcelisay hay'adaha ka dhigay adeegga cusub ee dawladda ee hal-xarunta dijitaalka ah ee dhismaha 7-da dabaq ah ee Magaalada Hoose ee Yeka mid dhammaystiran oo diyaar u ah adeeg degdeg ah.
Muuqaalo
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
Xisbiga Barwaaqo ayaa Helay Inta Badan Codadka Doorashada Guud ee Toddobaad
Jun 22, 2026 53
Addis Ababa; Agaali 14/ 2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in Xisbiga Barwaaqo uu helay inta badan codadka deegaan doorashooyinkii laga codeeyay Doorashada Guud ee Toddobaad. Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa maanta shaaciyay natiijada natiijada guud ee Doorashada Guud ee 7-aad. Munaasabaddan waxaa goobjoog ka ah Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Dimuqraadiga Itoobiya, Taye Asqesilaase, Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatwork Haylu, hoggaamiyeyaasha xisbiyada siyaasadeed ee doorashada ka qaybgalay, wakiillo ka socda hay'adaha caalamiga ah iyo kuwa bulshada rayidka ah, safiirrada dalalka shisheeye, iyo martisharaf kale oo lagu casuumay madasha. Guddoomiye ku-xigeenka Guddiga Doorashooyinka Qaranka, Tesfaye Neway, ayaa si faahfaahsan u soo bandhigay natiijada Doorashada Guud ee Toddobaad. Sidaas darteed, Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya wuxuu ku dhawaaqay in Xisbiga Barwaaqo uu helay inta badan codadka kuraasta Golaha Shacabka (Baarlamaanka Federaalka) iyo Golayaasha Deegaanka (Xildhibaanada degaanada) ee uu u tartamay.
Dowladdu waxay dhistay nidaam tababar farsamo iyo xirfadeed oo xooggan halkaas oo xirfadlayaasha abuura kartida kobaca guud ee dalka ay waxtar yeelan karaan — Wasiiru Dowlaha Shaqada iyo Xirfadda
Jun 13, 2026 90
Addis Ababa; Agaali 5/2018 (ENA): Dowladdu waxay dhistay nidaam tababar farsamo iyo xirfadeed oo xooggan iyo jawi ku habboon halkaas oo xirfadlayaasha iyo teknoolojiyada abuura kartida kobaca guud ee dalka ay waxtar yeelan karaan, ayuu yiri Wasiiru Dowlaha Shaqada iyo Xirfadaha, Teshale Berrecha (PhD). Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha ee Federaalka ayaa bilaabay abaabulka shirkiisii ugu horreeyay ee cilmi-baarista caalamiga ah iyo tartanka tignoolajiyada kaas oo socon doona saddex maalmood oo xiriir ah. Madasha waxaa ka soo qayb galay Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha ee Federaalka, Biruuk Keder (Dr.), cilmi-baarayaal ka socda dalal kala duwan oo caalami ah, tartamayaasha tignoolajiyada iyo marti sharaf lagu casuumay. Munaasabadda furitaanka, Wasiiru Dowlaha Shaqada iyo Xirfadaha, Teshaale Berrecha (PhD); Wuxuu sheegay in iyadoo la dhisayo nidaam tababar farsamo iyo xirfadeed oo xooggan, dowladdu ay abuurtay jawi ku habboon xirfadlayaasha iyo teknoolojiyada oo abuura karti kobaca guud ee dalka. Wuxuu tilmaamay in dowladdu ay hirgelisay siyaasado iyo habraacyo xaqiijinaya horumarinta qaybta si loo horumariyo tababar farsamo iyo xirfadeed oo la jaanqaadaya horumarka qaranka. Wuxuu sheegay in la abuurayo jawi u oggolaanaya horumarinta nidaam farsamo iyo xirfadeed oo loo dhan yahay oo tayo leh kaas oo ka jawaabaya kobaca warshadaha iyadoo la soo saarayo xirfadlayaal aqoon u leh qaybta iyo soo saarista tiknoolajiyada. Wuxuu intaas ku daray in isbeddellada dhiirrigelinta leh la diiwaan geliyay gaar ahaan marka la eego soo saarista tababarayaal aqoon u leh, tignoolajiyada horumarsan iyo kuwa tartan caalami ah. Wuxuu sharraxay in sababaha ugu waaweyn ee guulahan ay yihiin tababar suuqeed, ka qaybgalka warshadaha, ka-mid-noqoshada, dijitaalka, iyo horumarinta nidaam hal-abuur iyo ganacsi-abuur. Wuxuu kaloo xusay inay aad muhiim u tahay in la xoojiyo nidaam farsamo iyo xirfadeed oo xooggan lana shaqeeyo waddamada caalamiga ah si loo dedejiyo warshadaha loona gaaro kobac dhaqaale oo waara. Wuxuu sidoo kale sheegay in maadaama hawlaha cilmi-baarista tignoolajiyada ay muhiim u yihiin tan, tartanka caalamiga ah iyo tignoolajiyada ee maanta bilaabmay wuxuu abuuri doonaa awood weyn oo lagu horumarinayo aqoonta iyo wareejinta tiknoolajiyada. Dhankiisa, Biruuk Keder (PhD), Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka Itoobiya, ayaa sharraxay in warqadaha cilmi-baarista ee diiradda saaraya goobta la soo bandhigi doono inta lagu jiro shirka saddexda maalmood ah, mashaariicda tignoolajiyada ee la soo xulayna ay u qalmi doonaan tartan. Wuxuu sheegay in cilmi-baarayaal iyo daneeyayaal ka socda in ka badan 16 waddan ay ka qayb qaadanayaan dhacdadan weyn. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Dadaalka Laga Wado Ismaamulka Dirdhaba ee lagu Ballaariyay Fursadaha Shaqada Shantii Sano ee la soo dhaafay ayaa Waxtar leh — Maayar Khadiir Juhar
Jun 13, 2026 93
Dirdhaba; Agaali 5/2018 (ENA): Hawlaha laga fuliyay Ismaamulka Dirdhaba ee lagu ballaarinayay fursadaha shaqada si isku xiran shantii sano ee la soo dhaafay ayaa waxtar leh, ayuu yiri Maayarka IDD, Khadiir Juhar. Xafiiska Shaqada iyo Xirfadaha ee Ismaamulka Dirdhaba ayaa qabanaya shirkiisii sannadlaha. Furitaanka shirka, Maayarka IDD Khadiir Juhar, ayaa yiri; Hawlaha laga fuliyay ismaamulka si loo ballaariyo fursadaha shaqada si isku xiran shantii sano ee la soo dhaafay, oo ay ku jirto sanadkan, waa kuwo wax ku ool ah. Gaar ahaan, wuxuu tusaale u soo qaatay abuurista fursado shaqo oo joogto ah in ka badan 71,000 oo qof oo dalka dibaddiisa iyo gudaha ah. Wuxuu xusay in Xafiiska uu mas'uuliyad weyn ka saaran yahay inuu sii wado hawlahan dhiirigelinta leh; wuxuu sheegay inay si dadaal leh uga shaqeyn doonaan sidii loo gaari lahaa natiijooyin wanaagsan, gaar ahaan iyadoo la adeegsanayo khibradaha sanadihii la soo dhaafay. Madaxa Xafiiska Shaqada iyo Xirfadaha ee Ismaamulka, Robel Getachew, ayaa sheegay in muwaadiniinta fursadaha shaqo loo abuuray ay abuurayaan hanti ka baxsan baahiyahooda maalinlaha ah isla markaana ay abuurayaan fursado shaqo oo loogu talagalay dadka kale. Wuxuu sheegay in iyadoo la kaashanayo fursadaha shaqo ee la abuuray iyo tababarka ku salaysan xirfadaha la bixiyay, dhalinyarada ku hawlan qaybaha adeegga, warshadaha iyo beeraha ay muujinayaan kartidooda iyo tartankooda shaqo kasta. Wuxuu sidoo kale sheegay in shirku uu abuuri doono hab ku habboon oo lagu sii wadi karo hawlahan mustaqbalka. 11-ka bilood ee ugu horreeya sannad-maaliyadeedkan oo keliya, qiyaastii 19,000 oo dhallinyaro ah oo shaqo la'aan ah oo ku jira maamulka ayaa loo abuuray fursado shaqo oo joogto ah, ayuu yiri agaasimaha Abuurista Shaqada iyo Adeegga Hal-Joog ah ee Xafiiska, Ato Siciid Cali. Wuxuu sheegay in fursadaha shaqo laga abuuray qaybaha beeraha, warshadaha iyo adeegga. Intaa waxaa dheer, in ka badan 125 milyan oo birr oo isku xidhka suuqa ah ayaa loo abuurayaa in ka badan 3,000 oo shirkadood oo ka shaqeeya magaalada, iyo sidoo kale bixinta amaahda, fududeynta booska, iyo taageerada tababarka si ay u noqdaan kuwo guuleysta safarkooda qaybta wax soo saarka, ayuu yiri. Golaha Shaqo Abuurista iyo Shaqada ee Xafiiska Shaqada ee Ismaamulka Dirdhaba, oo shirkiisa laba jeer sannadkii qabta, ayaa dhageysanaya warbixinta ku saabsan hirgelinta qorshaha shaqo abuurka ee ay fuliyeen xafiiska iyo hay'adaha xubnaha ka ah golaha sannadkan. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Qaybta Tiknooloojiyadda oo iyadna Sida Qaybaha Kale Guul Laga Gaadhay.
Jun 12, 2026 131
Itoobiya waxay guulo badan ka gaartay dadaalkeeda ay ku dhiseyso dhaqaale u adkeysan kara isbedelka caalamka. Guulaha laga diiwaan geliyay warshadaha duulista, raadka cagaaran, horumarinta qamadiga, dalxiiska iyo qaybaha kale ayaa tilmaamaya tan. Maalgashiga dhinaca tignoolajiyada, oo ay ku jirto garaadka macmalka ah, ayaa diiradda la saarayaa maadaama ay lagama maarmaan tahay in la abuuro waddan iyo dhalinyaro tartan badan. Suurtagalnimada in tiknoolajiyadda loo isticmaalo heer ka sarreeya sidii hore iyo maanta way sii ballaaran doontaa, sidaa darteed dareenka la siinayo qaybta dijitaalka ah, sida hindisayaasha kale ayaa ah mid xusid mudan. Tusaale ahaan, hindisaha 5 milyan oo arday oo Itoobiyaan ah oo baranaysa koodhka oo la bilaabay Afagaal 16, 2016 T.I, ayaa weli si ballaaran loogu barayaa ardayda. Tan iyo markii la bilaabay hindisahan, 5,005,146 oo qof ayaa iska diiwaangalisay inay qaataan tababarka koodhka kombiyuutarka, falanqaynta xogta, horumarinta barnaamijyada Android iyo koorsooyinka aasaasiga ah ee garaadka macmalka ah. In ka badan 3 milyan ayaa dhammeeyay tababarka. Marka la eego arrintan, dhalinyarada Itoobiya waa inay had iyo jeer diyaar u ahaadaan isbeddelka tignoolajiyada iyagoo si joogto ah u weydiinaya, u baranaya, oo raadinaya waxyaabo cusub. Maadaama ay tusaale u noqotay gaadiidka cirka ee horumarsan, horumarinta marinnada, dalxiiska, beeraha iyo qaybaha kale, waxay sidoo kale gaari kartaa heer sare oo dhinaca tiknoolajiyada ah iyada oo loo marayo garaadka macmalka. Kan aan muujin calaamadaha xawaaraha; Haddii calaamadaha aan la daaweyn isla markiiba ka dib marka ay soo baxaan, cudurku wuxuu horseedi karaa dib u dhac maskaxeed Bishii Janaayo ee la soo dhaafay, intii lagu jiray shirkii caadiga ahaa ee 10-aad ee sannadka 5-aad ee Golaha Wakiillada Shacabka, kaas oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.), wuxuu sheegay inaan maalgelinayno tignoolajiyada shaqadayada dib-u-habaynta si aan u abuurno waddan iyo dhallinyaro kula tartami karta tiknoolojiyadda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday in sababta tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah shanta qaybood ee kala duwan ay sabab u tahay faa'iidooyinkeeda jiilka mustaqbalka. Wuxuu tusaale u soo qaatay garaadka macmalka ah; Wuxuu xusay in markii Itoobiya ay aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah qiyaastii lix sano ka hor, aysan jirin waddan kale oo Afrikaan ah oo abuuray AI-ga heer hay'adeed, wuxuuna sidoo kale tilmaamay in Itoobiya ay dhisayso Jaamacad Garaadka Macmalka ah iyo inay bilaabi doonto shaqada ugu badnaan sannad gudaheed. Diyaargarradan oo dhan waxaa la sameynayaa sidii awowayaasheen ay u aasaaseen Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa lambarka koowaad ee Afrika; iyo Ciidanka Cirka Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa mid ka mid ah ciidamada cirka ee ugu horreeya Afrika; waxaan ka shaqeyneynay dib-u-habaynta arrin muhiim ah si Jaamacaddayada iyo Machadkayaga AI-ga ay u noqdaan hoggaamiye Afrika berri, oo ay u kacaan iyagoo leh aasaas wanaagsan. Mid ka mid ah diyaargarowga badan ee loo sameynayo berri wanaagsan; waa dowladdu oo tababar bilaash ah siineysa 5 milyan oo cod-bixiyeyaal ah, taasoo noqon doonta kharash badan xitaa haddii ay si gaar ah u ahaan lahayd. Maadaama hindisahani uu guul ka gaaray waqtigii loogu talagalay; Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.) wuxuu u hambalyeeyay Itoobiyaanka qaaliga ah guusha marxaladda tababarataysaasha hindisaha 5 milyan oo Koodhar. Wuxuu sheegay in yoolka la dejiyay in lagu gaaro saddex sano gudahood la gaaray wax ka yar laba sano, guushanina ay markhaati u tahay go'aan qaadashada iyo kartida aan xadka lahayn ee dadkeenna. Wuxuu tilmaamay in 50 boqolkiiba dadka shaqo doonka ah ee adduunka ay joogi doonaan Afrika 10ka sano ee soo socda; wuxuu ku nuuxnuuxsaday in fursaddan dahabiga ah la qaato oo loo diyaar garoobo tartanka berri. Marka la eego arrintan, waxaan fahamsanahay in tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah tilmaamayaasha lagu arko inta dib-u-habaynta Itoobiya ay diiradda saartay jiilka. Sidaa darteed, marxaladda taariikhiga ah ee aan bilownay inaan u diyaargarowno adduunka dijitaalka ah maaha dhammaadka safarkeenna laakiin waa barta laga bilaabayo dardargelinta aragtideenna qaran, ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu; marka la gaaro Koodxin 2018, waxaa la gaarayaa bartilmaameedka ah in la gaaro 7 milyan oo tababar qaadanaya. Wuxuu ugu baaqay qof kasta oo Itoobiyaan ah inuu qayb ka noqdo hawshan qaran. Farriintiisa uu u diray ardayda, wuxuu ku boorriyay inay ka fogaadaan inay waqtigooda ku lumiyaan xagaaga soo socda; marka ay ku laabtaan dugsiyadooda iyagoo isdiiwaangelinaya oo baranaya, waa inaysan noqon oo keliya arday, laakiin sidoo kale inay noqdaan hoggaamiyeyaal dijitaal ah oo caalami ah oo la aqoonsan yahay. Dhanka kale, bishii Dirir ee la soo dhaafay, isagoo ka jawaabaya su'aalo ka yimid aqoonyahanno ku sugan madal dood ah oo loo abaabulay in lagu xuso sannad-guuradii 75-aad ee Jaamacadda Addis Ababa, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh ballanqaad weyn oo ku saabsan garaadka macmalka.
Ciyaaraha
Jarmalka ayaa ku guuleystay ciyaartiisii ugu horreysay ee Koobka Adduunka
Jun 15, 2026 79
Addis Ababa; Agiaali 7/2018 (ENA): Jarmalka ayaa 7-1 kaga badiyay tartanka ciyaartii ugu horreysay ee 23-aad ee Koobka Adduunka ee FIFA Group F. Kai Havertz (laba gool), Felix Nmecha, Nico Schlotterbeck, Jamal Musiala, Nathaniel Brown iyo Denis Undav ayaa dhaliyay goolasha ciyaartii ka dhacday garoonka Houston Stadium Axaddii. Livano Comenensis ayaa u dhaliyay goolka kaliya ee Curaacao Comenensis waxay taariikh sameysay iyadoo u dhalisay Curacao, kuwaas oo markii ugu horreysay ka qayb qaadanaya Koobka Adduunka. Jarmalku wuxuu ciyaarta maamulayay. Ciyaarta ayaa ahayd ciyaartii ugu goolasha badnayd Koobka Adduunka sanadkan. Natiijada ayaa ka dhigaysa Jarmalka oo afar jeer ku guuleystay Koobka Adduunka inuu hogaanka u qabto Group F saddex dhibcood. Curaacao ayaa kaalinta afraad ku jirta iyadoo aan wax dhibco ah lahayn. Isla group-kan, Ivory Coast waxay la ciyaari doontaa Ecuador garoonka Philadelphia Stadium habeenka Axadda.
Mexico ayaa Koonfur Afrika 2-0 kaga badisay ciyaartii furitaanka Koobka Adduunka ee 23aad. Julian Quinones ayaa dhaliyay goolka furitaanka Mexico daqiiqadii sagaalaad ee ciyaartii Group A ee ka dhacday Garoonka Azteca habeenkii xalay.
Jun 12, 2026 98
Weeraryahanka 29 jirka ah ee Quinones ayaa dhaliyay goolkii ugu horreeyay ee Koobka Adduunka. Raul Jimenez ayaa dhaliyay goolkii labaad isagoo madax ku dhaliyay daqiiqadii 67aad. Spefelo Sithole oo u dhashay Koonfur Afrika ayaa karaka casaan la siiyay daqiiqadii 49aad. Waxay ahayd kaarkii ugu horreeyay ee casaanka ahaa ee tartanka. Ciyaaryahan kale oo u dhashay Koonfur Afrika, Temba Zwane, ayaa isna karaka casaan la siiyay daqiiqadii 84aad. Koonfur Afrika ayaa lagu qasbay inay ciyaarta ku dhammeeyaan sagaal ciyaaryahan. Mexico ayaa ciyaarta maamulaysay laakiin way ku guuldareysatay inay ka faa'iidaysato fursadahooda. Koonfur Afrika, oo ciyaareysay ciyaar weerar celin ah oo qoto dheer, ayaa ku guuldareysatay inay abuurto fursado gool dhalin ah. Mexico, oo ka mid ah dalalka martigelinaya, ayaa ku bilaabatay tartanka guul. Koonfur Afrika ayaa laga badiyay ciyaartii ugu horreysay. Koobka Adduunka ee 23-aad ee FIFA, oo ay si wadajir ah u martigelinayaan Mareykanka, Kanada iyo Mexico, ayaa socon doona ilaa Luulyo 12, 2018.
16 garoon oo lagu qaban doono Koobka kubada Adduunka ee 2026
Jun 12, 2026 94
Addis Ababa, Agali, Sane 4, 2018(ENA) Koobka kubada cagta Adduunka ee 23-aad ee FIFA, oo ay si wadajir ah u martigelinayaan Mareykanka, Mexico iyo Kanada, ayaa si rasmi ah caawa u bilaabmaya. Tartankan wuxuu noqon doonaa madal weyn oo ay ka qayb qaadan doonaan 48 waddan, taasoo kordhin doonta tirada 32 waddan markii ugu horreysay taariikhdeeda. Tartanku wuxuu ka dhici doonaa 16 garoon oo laga soo xulay 16 magaalo oo ku kala yaal saddexda waddan ee Waqooyiga Ameerika, iyadoo hal garoon oo keliya uu ku yaal magaalo kasta oo martigelin doonta tartanka.
Horumarka garoomada ciyaaraha ee Addis Ababa wuxuu furayaa fursad lagu martigeliyo tartamo caalami ah
May 9, 2026 205
Addis Ababa, Miicaad 1/2018 (ENA): Duqa magaalada Adhaanaj Abebe ayaa sheegtay in horumarka kaabayaasha ciyaaraha ee Addis Ababa uu abuurayo fursado ay magaaladu ku martigeliso dhacdooyin iyo tartamo ciyaareed oo caalami ah. Shirkii 3aad ee caadiga ahaa ee golaha Baarlamaanka Addis Ababa, sanad-shaqeedkeedka 5aad, ayaa lagu qabtay hoolka shirarka ee Madxafka Xuska Guusha Adhwa. Duqa magaalada iyo hoggaanka sare ee maamulka magaalada ayaa ka jawaabay su’aalo iyo arrimaha ay soo jeediyeen xubnaha golaha. Adhaanaj Abebe waxay sharraxday in Addis Ababa ay ku guulaysatay abuuridda deegaan ku habboon carruurta iyo dhallinyarada mustaqbalka dalka. Waxaa la qabtay mashaariic ballaaran oo lagu dhisayo xarumo lagu hayo carruurta iyo goobo ay ku ciyaaraan, kuwaas oo kor u qaadaya caafimaadka iyo kartida jiilka soo koraya. Waxay si gaar ah u tilmaantay in dhallinyarada loo abuuray jawi ay ku kobcin karaan dhaqanka dhaqdhaqaaqa ciyaaraha, taas oo ka caawinaysa inay waqtigooda ku horumariyaan jir ahaan iyo maskax ahaanba. Tirada goobaha lagu sameeyo jimicsiga iyo ciyaaraha oo hore u ahayd 495 ayaa hadda la gaarsiiyay ku dhowaad 2,000. Tani waxay door weyn ka qaadanaysaa soo saaridda ciyaartooy caafimaad qaba oo tayo leh. Iyadoo la ballaarinayo kaabayaasha ciyaaraha lana gaarsiinayo bulshada si dhow, waxaa suurta gashay in magaalada ay u diyaar garowdo martigelinta tartamo caalami ah. Tusaale ahaan, bisha Duugato oo keliya waxaa Addis Ababa lagu qabtay saddex dhacdo ciyaareed oo heer caalami ah. Tartamada caalamiga ah waxay gacan ka geysanayaan soo bandhigista dhaqanka iyo qiyamka dalka, abuurista xiriir dadweyne oo ka dhexeeya shucuubta, iyo kicinta dhiirrigelinta jiilka dhallinyarada. Adhaanaj Abebe waxay xustay in garoomada caalamiga ah ee Aqaaqi, Adhey Ababa, Garoonka Addis Ababa, iyo Garoonka Ababa Biqila ay kordhinayaan awoodda magaalada ee martigelinta tartamada ciyaaraha. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ilaalinta Deegaanka
Barnaamijka Raadka Cagaaran wuxuu sharaf weyn u soo hooyay Itoobiya - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Jun 23, 2026 62
Addis Ababa; Agaali 15/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh ayaa sheegay in Raadka Cagaaran uu sharaf iyo sumcad weyn u soo hooyay Itoobiya marka loo eego diblomaasiyadda caalamiga ah. Farriin uu ku soo dhigay boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa yiri; raadka Cagaaran waa markhaati ka ah fikradda sharafta leh ee ah in si wadajir ah loo wada shaqeeyo oo midnimo lagu jiro. Waxa kale oo uu xusay in barnaamijka raadka Cagaaran maanta lagu qabtay Mashruuca Bushak iyadoo ay la socdaan shaqaalaha Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha. Waxa uu tilmaamay in raadka Cagaaran uu yahay hawl loo qorsheeyay oo la hirgeliyay si ay u noqoto il qurux badan oo dalka ah isla markaana natiijo ahaan midho dhal ah. Waxa uu sheegay in safarkan ballaaran ee horumarinta cagaaran, oo ay taageerayaan tallaabooyin wax ku ool ah, uusan kaliya keenin faa'iidooyin dhaqaale iyo deegaan laakiin sidoo kale uu dalka u keenay sharaf iyo sharaf weyn marka loo eego diblomaasiyadda caalamiga ah. Wuxuu sheegay in guushan, oo soo jiidanaysa dareenka bulshada caalamka, ay aasaas adag oo la isku halleyn karo u dhigtay dadaalka diblomaasiyadeed ee taariikhiga ah ee si sharaf leh u martigelinaya Shirka Isbeddelka Cimilada Adduunka (COP32). Wuxuu sheegay in horumarkan dhammaystiran uu yahay guul qaran oo weyn oo muujinaysa dadaalka dowladda iyo muwaadiniinta, iyo in dhammaan Itoobiyaanka ay aad ugu faanaan. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sidoo kale ugu baaqay dhammaan Itoobiyaanka inay beeraan oo ay daryeelaan 8 bilyan oo geed oo hoos yimaada mowduuca "Beerista Rajada" sanadkan si loo gaaro yoolka beerista 8 bilyan oo geed.
Hawlaha Raadka Cagaaran ayaa Kordhiyay Daboolka Dhirta ee Addis Ababa ilaa 24 Boqolkiiba – Maayarka Magaalada Adhaanej Abebe
Jun 22, 2026 52
Addis Ababa; Agaali 14/2018 (ENA): Maayarka Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe ayaa ku sheegtay in daboolka dhirta ee Addis Ababa uu kordhay ilaa 24 boqolkiiba iyada oo loo marayo Barnaamijka Raadka Cagaaran sanadihii la soo dhaafay. Maamulka Magaalada Addis Ababa ayaa si rasmi ah u bilaabay Barnaamijka Raadka Cagaaran ee sanadkan iyada oo cinwaan looga dhigay "Beerista Rajada". Barnaamijka waxaa ka soo qayb galay Afhayeenka Golaha Federeeshinka, Agenyehu Teshaager, Maayarka Magaalada Adhaanej Abebe, Ku-xigeenka maayarka Magaalada iyo Madaxa Xafiiska Horumarinta Warshadaha Addis Ababa, Jantrar Abay, iyo marti sharaf kale oo lagu casuumay. Maayarka Magaalada Adhaanej Abebe ayaa sidoo kale sheegtay in; Siddeed sano laga joogo markii Barnaamijka Raadka Cagaaran lagu bilaabay si abaabulan oo isku xiran, shaqooyin guul lehna lagu qabtay habkan. Waxay sheegtay in maamulka magaaladu uu awooday inuu kordhiyo daboolka cagaaran ee magaalada iyada oo loo marayo hawlaha horumarinta ee joogtada ah ee uu qabtay. Waxay sheegtay in 6 milyan oo geed lagu beeri doono magaalada Addis Ababa iyadoo la raacayo Barnaamijka Raadka Cagaaran ee sanadkan. Waxay tilmaamtay in yool la dejinayo si loo gaaro 30 boqolkiiba daboolka cagaaran ee magaalada sanadaha soo socda. Maayarka ayaa ku nuuxnuuxsatay in marka laga soo tago beerista si loo dhiso magaalo nadiif ah, qurux badan oo cagaaran, in geedo la beeray si joogto ah loo daryeelo oo loo ilaaliyo. #ENA
Muwaadin kasta waa inuu ku biiro Dhaqdhaqaaqa Raadka Cagaaran ok ah hindise ballaaran oo uu gacan ka geysto horumarka waara ee dalka - Afhayeenka Golaha Federeeshinka, Agenyehu Teshager
Jun 22, 2026 59
Addis Ababa; Agaali 14/2018 (ENA): Muwaadin kasta waa inuu ku biiro Dhaqdhaqaaqa Raadka Cagaaran oo ah hindise ballaaran oo uu gacan ka geysto horumarka waara ee dalka, ayuu yiri Afhayeenka Golaha Federeeshinka, Agenyehu Teshager. Maamulka Magaalada Addis Ababa ayaa si rasmi ah u bilaabay Barnaamijka Raadka Cagaaran sanadkan oo cinwaankiisu yahay "Beerista Rajada". Afhayeenka Golaha Federeeshinka, Agenyehu Teshager, ayaa sheegay in shaqada laga qabtay Barnaamijka Raadka Cagaaran ahaan waddan ahaan ay door muhiim ah ka ciyaarto horumarka waara ka sokow ilaalinta deegaanka. Wuxuu tilmaamay in shaqada weyn ee laga qabtay Itoobiya ee hoos timaada Raadka Cagaaran ay heshay aqoonsi caalami ah. Wuxuu sharraxay in xaqiiqda ah in shaqada ilaalinta deegaanka lagu abaabulayo heer hay'adeed ay shaqada ka dhigtay mid guuleysata oo waxtar leh. Wuxuu sheegay in iyada oo loo marayo shaqadan horumarinta cagaaran iyo qurxinta, Addis Ababa ay noqonayso magaalo tusaale u ah Afrika. Sidaa darteed, wuxuu ugu baaqay dhammaan muwaadiniinta inay ku biiraan Dhaqdhaqaaqa Dhaxalka Cagaaran iyagoo wata dadaal dheeraad ah oo ay gacan ka geystaan horumarka waara ee dalka. #ENA
Saxraha Alamo oo isu beddelay kayn iyadoo la raacayo barnaamijka Raadka Cagaaran
Jun 20, 2026 58
Dadka degan Degmada Yeki ee Gobolka Sheka ayaa sheegay in geedo laga beeray aagga loo yaqaan "Alamo" ee Degmada, oo loo yaqaan dhul-hoosaadkeeda, ay nidaamka deegaanka ee deegaanka u beddeleen dhul lagu beeraad, isla markaana ay ka faa'iideysteen wax soo saarka miraha. Deegaannada ku yaal Degmada, Alamo waxay ahayd lamadegaan, ka dib markii barnaamijka Raadka Cagaaran uu noqday kayn, cimiladuna ay soo hagaagayso, sida uu xaqiijiyay Fisa Gizaw, oo ah khabiir ka tirsan Xafiiska Beeraha Degmada Yeki. Dadka degan Degmada oo la hadlay ENA, mudane Ayne Addis Gebeyehu ayaa sheegay inay bilaabeen inay ka faa'iidaystaan beerista basbaaska madow ee hoos yimaada geedaha gravila ee lagu beeray barnaamijka Raadka Cagaaran. Amare Berhanu oo dhallinyaro ah ayaa sheegay inuu arkay natiijooyin wanaagsan isagoo beeraya geedo yaryar oo babaaya, cambaha iyo muuska ah oo uu ka soo qaatay Xarunta Cilmi-baarista Beeraha ee Tepi, isla markaana ay si dhakhso ah u soo saaraan, iyo sidoo kale geedo yaryar oo kookaha iyo dhir udgoon kale leh. Wuxuu sheegay inuu si adag uga shaqeynayo ilaalinta deegaanka isagoo beeraya geedo dheeraad ah xagaagan, isla markaana kordhinaya faa'iidooyinkiisa dhaqaale. Fissa Gizaw, oo ah khabiir ka tirsan Xafiiska Beeraha ee Degmada Yeki, ayaa xasuusiyay in Alamo ay mar ahayd dhul lamadegaan ah oo ku yaal Degmada, wuxuuna xaqiijiyay in deegaanku uu noqday kayn cimiladuna ay soo hagaagayso ka dib barnaamijka Green Ashara. Wuxuu sheegay in faa'iidooyinka beeralayda ay kordheen tan iyo markii geedo lagu beeray aagga aysan ahayn kaymaha oo keliya laakiin sidoo kale ay yihiin wax soo saar badan oo miro iyo dhir udgoon ah. Sida uu sheegay khabiirku, wax soo saarka miraha laga soo saaro geedo lagu beeray barnaamijka Green Ashara hadda loo dhoofinayo suuqa dhexe. Wuxuu sidoo kale xusay in geedo leh faa'iidooyin badan loo diyaariyey barnaamijka Green Ashara ee sanadkan.
Wararka Caalamka
Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ayaa dib u xaqiijiyay ballanqaadkooda ah inay xoojinayaan iskaashigooda istaraatiijiyadeed
Jun 9, 2026 120
Addis Ababa; Agaali 2/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ayaa ku dhawaaqay inay ka shaqeyn doonaan sidii loo xoojin lahaa iskaashigooda istaraatiijiyadeed si ku salaysan faa'iido wadajir ah. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yusuf, ayaa kula kulmay Guddoomiyaha Midowga Yurub ee Sinnaanta, Diyaargarowga iyo Maareynta Dhibaatooyinka, Hajja Lahbib, xarunta Midowga ee Addis Ababa maanta. Guddoomiyaha ayaa iftiimiyay iskaashiga istiraatiijiyadeed ee waara ee xooggan ee u dhexeeya Midowga Afrika iyo Midowga Yurub. Wuxuu sidoo kale ammaanay taageerada joogtada ah ee Midowga iyo ka-qaybgalka ajendayaasha mudnaanta leh ee Afrika. Wadahadalladii labada dhinac waxay diiradda saareen arrimaha walaaca guud, oo ay ku jiraan la dagaallanka cudurka Ebola, iyo sida si wadajir ah looga jawaabi karo xaaladaha degdegga ah ee caafimaadka iyo bani'aadamnimada. Waxay sidoo kale ka wada hadleen caqabadaha haysta Afrika marka la eego nabadda, amniga iyo horumarka. Guddoomiyaha ayaa ku nuuxnuuxsaday muhiimadda ay leedahay xoojinta qaab-dhismeedka amniga caafimaadka Afrika, hubinta madaxbannaanida caafimaadka, iyo kor u qaadista wax soo saarka tallaalka qaaradda, u diyaargarowga cudurrada iyo awoodda jawaab celinta. Wuxuu intaas ku daray in amniga caafimaadka qaaradda uu si toos ah oo aan kala go 'lahayn ula xiriiro nabadda iyo horumarka waara. Guddoomiyuhu wuxuu sidoo kale iftiimiyay dhibaatada bani'aadamnimada iyo caafimaadka dadweynaha ee ay sababeen xaaladda hadda ka jirta bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Kongo, isagoo ku baaqay in la dedejiyo dadaallada xabad joojinta, fududaynta gargaarka bani'aadamnimada iyo bixinta taageerada lagama maarmaanka ah ee bulshooyinka ay dhibaatadu saameysey. Guddoomiye Hajja Lahbib, ayaa dhankiisa ku nuuxnuuxsatay sida Midowga Yurub uga go'an tahay xoojinta shaqadeeda Midowga Afrika iyo hay'adihiisa, sida Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (CDC). Tani waxaa loogu talagalay in lagu xoojiyo diyaargarowga degdegga ah iyo taageeridda jawaab celinta caafimaadka iyo bani'aadamnimada ee ay hoggaaminayso Afrika. Dooddu waxay diiradda saartay saameynta colaadaha ka socda Bariga Dhexe ay ku leeyihiin Afrika, sida laga soo xigtay macluumaadka ay AU ka heshay Midowga Afrika. Labada dhinac waxay muujiyeen sida ay uga go'an tahay inay sii xoojiyaan iskaashiga istaraatiijiyadeed ee ku salaysan aragti wadaag ah oo midnimo, nabad iyo horumar waara, iyagoo ku saleynaya natiijooyinka Shirweynihii Wadajirka ahaa ee Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ee lagu qabtay Luanda, Angola.
Waa inaan sii xoojinaa midnimada Afrika si aan u dhisno qaarad barwaaqo ah - Maxamuud Cali Yusuf
May 26, 2026 155
Addis Ababa; Miicaad 18/2018 (ENA): Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yusuf, ayaa sheegay in loo baahan yahay in la sii xoojiyo midnimada Afrika si loo dhiso qaarad barwaaqo ah. Maalinta 63aad ee Afrika waxaa loo dabaaldegayaa munaasabadda ''63 sano oo midnimo, isku xirnaan iyo horumar ah; Mawduuca munaasabadda waa "Isku Dabaaldeg Wadajir ah" Xarunta Midowga Afrika ee Addis Ababana waxaa lagu xusayaa munaasabado kala duwan. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Mahamoud Ali Yusuf, Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda, Danjire Hadera Abera, iyo diblomaasiyiin ka socda waddamada xubnaha ka ah Midowga iyo marti sharaf lagu casuumay. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Mahamoud Ali Yusuf, ayaa sheegay in doorka Afrika ee masraxa adduunka si joogto ah loo cusbooneysiinayo. Wuxuu sheegay in tirada dadka iyo kobaca dhaqaalaha qaaradda la filayo inay gaaraan $10 tiriliyan sannadaha soo socda. Waxa kale oo uu iftiimiyay in dhalinyarada Afrika ay yihiin awoodda kobaca iyo barwaaqada qaaradda ee ay qaaradaha kale higsanayaan. Waxa kale oo uu carabka ku adkeeyay in loo baahan yahay in la sii xoojiyo awoodda midnimada Afrika iyo in la beddelo awoodda qaaradda ee kobaca iyo barwaaqada guud. Waxa uu xusay. Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Danjire Hadera Abera, ayaa dhankiisa sheegay in dhaqanka iyo qiyamka Afrika ay yihiin ilo xoog leh mustaqbalka qaaradda, kobaca iyo barwaaqada. Waxa uu sheegay in loo baahan yahay in la xoojiyo awoodda iskaashiga Afrika, la hubiyo faa'iidada muwaadiniinta qaaradda iyo in la qaabeeyo mustaqbalkeeda wanaagsan. Waxa uu sheegay in arrintan awgeed, awoodda horumarinta qaaradda loo rogi doono barwaaqo waara iyadoo la ballaarinayo kobaca dhaqaalaha Afrika ee dhammaan qaybaha. Waxa uu xusay in marka laga soo tago hubinta caddaalad darrada ka jirta qaaradda, ay lagama maarmaan tahay in lala shaqeeyo go'aan ka gaarista guusha Ajendaha 2063 iyo go'aaminta masiirka mustaqbalka. Maalinta Afrika, oo la bilaabay in sanad walba la xuso, waxaa la ogyahay in la aasaasay 1963-kii Ururka Midnimada Afrika, oo ah Midowga Afrika ee hadda jira. Maalinta Afrika ee sanadkan waxaa sidoo kale u dabaaldegay Guddiga Midowga shaqaalaha Midowga. Ururka waxaa la diyaariyey iyadoo lala kaashanayo dowladaha xubnaha ka ah, hay'adaha Midowga iyo bulshooyinka dhaqaalaha ee gobolka. #ENA
#DALXIIS : Togga Jalalaqe – Duleedka Degmada Sallaxaad.
May 22, 2026 221
Degmada Sallaxaad ee Gobolka Erer waxaa ku yaalla Togga Jalalaqe, oo ka mid ah goobaha dabiiciga ah ee ugu quruxda badan deegaanka. Toggan ayaa leh muuqaal dabiici ah oo soo jiidasho leh, waxaana hareerihiisa ku teedsan dhir cagaaran iyo deegaan qurux badan oo indhaha soo jiita, gaar ahaan xilliyada roobka iyo barwaaqada. Xafiiska Dhaqanka iyo Dalxiiska ee DDS ayaa wada xog ururin iyo daraasaad lagu ogaanayo goobaha ku habboon dalxiiska iyo khayraadka dabiiciga ah ee gobolka Erar, Isu-duwaha dhaqanka iyo dalxiiska ee gobolka ayaana qayb ka ah dadaallada lagu soo bandhigayo goobaha dabiiciga ah iyo kuwa dhaqameed ee deegaanku caanka ku yahay. Togga Jalalaqe wuxuu muhiimad weyn u leeyahay bulshada deegaanka iyo xoolo-dhaqatada, maadaama uu door weyn ka qaato helitaanka biyaha iyo daaqa xoolaha. Sidoo kale, Togga Jalalaqe waa goob laga helo nasasho, bilic dabiici ah iyo muuqaal muujinaya hodantinimada deegaanka Sallaxaad. Togga Jalalaqe wuxuu astaan u yahay:- Quruxda dabiiciga ah Deegaan cagaaran oo barwaaqo ah Nolosha miyiga iyo dhaqanka reer guuraaga Khayraadka dabiiciga ah ee Gobolka Erer Xigasho: Xafiiska Dhaqanka Iyo Dalxiiska DDA
Shirka Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee BRICS ayaa ka Bilaabmay Caasimadda Hindiya Niw Delhi.
May 14, 2026 184
Addis Ababa; Miicaad 6/2018 (ENA): Shirka Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee BRICS, ayaa ka bilaabmay Niw Delhi, Hindiya, ayaa rajo weyn ka muujiyay in si wadajir ah wax looga qabto caqabadaha caalamiga ah iyo bilowga cutub cusub oo iskaashi ah. Shirku wuxuu aasaas muhiim ah u noqon doonaa guusha Shir-madaxeedka 18-aad ee BRICS oo ay martigelin doonto Hindiya bisha Kooxdin, wuxuuna muujin doonaa midnimada dalalka xubnaha ka ah iyo sida ay uga go'an tahay xasilloonida adduunka. Shirka, oo lagu qabanayo cinwaanka "Dhisidda Xoogga, Hal-abuurka, Iskaashiga", ayaa ujeeddadiisu tahay in la xoojiyo iskaashiga caafimaadka adduunka iyo dhaqaalaha, gaar ahaan, arrimaha khuseeya adduunka. Shirka waxaa ka soo qayb galay wasiirro arrimo dibadeed oo ka kala socda Itoobiya, Ruushka, Koonfur Afrika, Brasiil, Iiraan iyo Indonesia, iyagoo xaqiijiyay in kooxdu ay sii kordhayso oo codka Koonfurta adduunka la xoojinayo. In kasta oo xiisadda Iiraan iyo xiisadaha juqraafiyeed ay hoos u dhigeen adduunka, haddana rabitaanka waddamada xubnaha ka ah BRICS ee ah inay helaan xal diblomaasiyadeed iyo inay xasiliyaan dhaqaalaha adduunka ayaa noqday iftiin weyn oo loogu talagalay dadka nabadda jecel. Gaar ahaan, wadatashiyada lagu xallinayo dhibaatada sahayda tamarta ee ka dhalatay xidhitaanka marin biyoodka Hormuz iyo xasilidda suuqyada adduunka ayaa la filayaa inay door muhiim ah ka ciyaaraan soo kabashada dhaqaalaha. Ka qaybgalka Ra'iisul Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ee shirka iyo joogitaanka wakiillada Shiinaha ayaa muujinaya in ruuxa iskaashiga ee ka dhexeeya dalalka waaweyn uu weli xooggan yahay. Shirka laba maalmood soconaya, oo ka bilaabmay New Delhi, ayaa la rumeysan yahay inuu sii dardargelin doono safarka caalamiga ah ee ku aaddan barwaaqada la wadaago iyo nabadda waarta iyadoo la iska fogeynayo khilaafaadka. #BRICS2026 #ENA
Faalooyin
Waxaan adeegsanay xuquuqdeenna dimuqraadiyadeed, waana codeynay — Shacabka Magaalda Jigjiga
Jun 1, 2026 119
Jigjiga; Miicaad 24/2018 (ENA): Shacabka Deegaanka Jigjiga waxay sheegeen inay qaateen xuquuqdooda dimuqraadiyadeed, ayna codeeyeen. Codbixiyeyaasha aan la hadalnay goobaha codbixinta ee Laanqeyrta Cas iyo Keryan Dodan ee Degmada1-aad Jigjiga ayaa sheegay in habka codbixinta loo fulinayo si dimuqraadi ah oo dhammaystiran. Dadweynaha ka mid ah, Xaaji Cabdikariin Qalinle, oo ra'yigiisa dhiibtay, ayaa sheegay in habka doorashada loo fulinayo si xor ah; wuxuu sidoo kale sheegay inuu joogo goobta codbixinta, uuna si sax ah u codeynayo. Faallo kale, mudane Cabdiraxmaan Maxmuud, ayaa sheegtay inuu joogo isla goobta codbixinta, uuna codkiisa dhiibanayo. Marwo Dayiba Aaden, ayaa dhankeeda sheegtay inay saaka joogtay goobta codbixinta si ay codkeeda u dhiibato, una isticmaasho xuquuqdeeda dimuqraadiyadeed. Waxay sidoo kale sheegtay inay u codeysay xisbiga ay aaminsan tahay inuu ugu fiican yahay dalka iyo dadka.
Cutubka Cusub ee Isbeddelka Qaranka — Kaabayaasha Waddooyinka
Apr 7, 2026 277
Cuur 24 waxay calaamad u tahay bilowga cutubka cusub ee siyaasadda Itoobiya. Isbeddelku wuxuu sii waday inuu diiwaan geliyo guulo badan oo Itoobiya gaarsiin doona meel sare iyadoo la wajahayo caqabado kala duwan. Mid ka mid ah meelaha la fiiro gaar ah la siiyay 8-dii sano ee la soo dhaafay isbeddelka waa kaabayaasha waddooyinka. Xafiiska isgaarsiinta deegaanka Hararida ayaa ku dhawaaqay in deegaanka Hararida, guulo badan laga diiwaan geliyay xallinta dhibaatooyinka kaabayaasha waddooyinka ee dadka iyadoo la tixgelinayo kaabayaasha waddooyinka iyo hawlaha la qabtay. Gaar ahaan, wuxuu sheegay in shaqooyin badan la qabtay si loo hubiyo helitaanka sinnaan ee kaabayaasha dhaqaalaha ee magaalooyinka iyo miyiga iyadoo la isku xirayo miyiga iyo magaalada. Natiijo ahaan, waddooyinka laamiga ah iyo kuwa quruuruxda ah ee isku xira degmada iyo degmada iyo miyiga iyo magaalada ayaa la dhisay oo loo furay adeeg. Tani waxay u sahlaysaa beeralayda inay si fudud u suuq geeyaan alaabadooda; Waxaa la sheegay in kaabayaasha waddooyinka ee laga dhisay magaalada aysan kaliya fududeyn dhaqdhaqaaqa dadka, laakiin sidoo kale ay bixiyeen waddooyin lugeynaya oo ku habboon oo hagaajiyay muuqaalka magaalada, iyagoo hubinaya badbaadada muwaadiniinta. Waxaa la sheegay in mashaariicda waddooyinku aysan kaliya beddelin muuqaalka laakiin ay sidoo kale kiciyeen dhaqaalaha maxalliga ah. Dowladda isbeddelka ayaa ka go'an inay mashaariicda ku dhammaystirto waqti gaaban tayo iyo xawaare, sida ay u ballanqaadday dadka. Mashaariicda dhabta ah ma aha oo kaliya kuwo waqtiga ku salaysan, laakiin sidoo kale waa kuwo tayo ku salaysan oo la dhisay iyadoo diiradda la saarayo waaritaankooda. Xafiisku wuxuu ku dhawaaqay in shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha waddooyinka sannadihii isbeddelka ay sidoo kale u suurtageliyeen dadka inay helaan jawaabo su'aalo la soo jeediyay qarniyo badan. Dowladda deegaanku waxay sheegtay inay sii wadi doonto xoojinta shaqooyinka ay fulinayso iyadoo fiiro gaar ah siinaysa kaabayaasha waddooyinka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Xilliga diiwaangelinta codbixiyayaasha Doorashada 7aad ayaa la kordhiyay ilaa 14 bisha Duugato.
Apr 7, 2026 271
Addis Ababa, Cuur 26/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa shaacisay in muddada diiwaangelinta codbixiyayaasha ee Doorashada Guud ee 7aad la kordhiyay ilaa 14-ka bisha Duugato 2018 T.I. Guddigu wuxuu xusuusiyay in jadwalkii hore uu dhigayay in diiwaangelintu socoto laga bilaabo 28-ka Cirir ilaa 28-ka Cuur 2018 T.I. Sida qorshuhu ahaa, habka diiwaangelinta waxaa lagu taageerayay tiknoolajiyad, halka diiwaangelinta musharraxiintu ay horey u dhammaatay, diiwaangelinta codbixiyayaashuna ay ku socotay jadwalkii loo asteeyay. Si kastaba ha ahaatee, guddigu wuxuu sheegay in meelaha qaar ay ka dhaceen dhibaatooyin ku saabsan helitaanka shabakadda internetka, taas oo caqabad ku noqotay hirgelinta nidaamka tiknoolajiyadda ku salaysan. Si loo magdhabo waqtigii ku lumay xalinta caqabadahaas loona hubiyo in habraacu noqdo mid lagu kalsoonaan karo oo hufan, waxaa lagama maarmaan noqotay in muddada la kordhiyo. Sidoo kale, meelo hore loo filayay inay leeyihiin shabakad internetka oo deggan ayaa laga diiwaangeliyay go’itaan internetka, taas oo keentay in habka loo beddelo diiwaangelin gacanta ah ee waraaqaha, si loo daboolo waqtigii halkaas ku baxay. Intaa waxaa dheer, dhibaatooyin gaadiid oo ka jiray qaar ka mid ah goobaha codbixinta ayaa sababay in qalabkii diiwaangelinta uusan waqtigii loogu talagalay gaarin, taas oo dib u dhac dhalisay. Sidaas darteed, guddigu wuxuu go’aamiyay in diiwaangelinta codbixiyayaasha la kordhiyo ilaa 14-ka Duugato 2018 T.I., iyadoo aan lagu darin labada maalmood ee ciida ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya iyo Shiinaha ayaa ku heshiiyay inay saxiixaan heshiis dib-u-habeynta deynta ah.
Apr 4, 2026 317
Addis Ababa; Cuur 26/2018 (ENA): Itoobiya iyo Shiinaha ayaa gaaray heshiis lagu saxiixayo heshiis dib-u-habeyn deyn ah oo hoos yimaada Heshiiska Qaab-dhismeedka Wadajirka ah ee G20, sida ay ku dhawaaqday Wasaaradda Maaliyaddu. Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide ayaa la kulmay Wasiirka Maaliyadda Shiinaha Lan Fuan magaalada Beijing si ay uga wada hadlaan iskaashiga dhaqaale ee labada dhinac. Dooddu waxay diiradda saartay siyaabaha loo dhammaystiri karo dib-u-habaynta deynta Itoobiya, loo dedejin karo mashaariicda jira, iyo sidii loo heli lahaa maalgelin loogu talagalay mashaariicda horumarinta ee waaweyn. Labada dhinac waxay ku heshiiyeen in la xoojiyo awoodda dhaqaale ee Itoobiya marka la eego dib-u-habaynta deynta iyo in la abuuro jawi ku habboon kobaca dhaqaalaha. Waxay xaqiijiyeen inay diyaar u yihiin inay saxiixaan heshiiska laba geesoodka ah ka dib Qaab-dhismeedka Wadajirka ah ee G20, kaas oo lagu tilmaamay tallaabo weyn oo loo qaaday yareynta culayska deynta Itoobiya. Dooddu waxay xoogga saartay baahida loo qabo in mashaariicda horumarinta ee hore loo bilaabay waqtigii loogu talagalay la dhammaystiro iyo in la hubiyo isticmaalka hufan ee lacagaha. Waxay ku heshiiyeen inay si dhow ula socdaan hirgelinta mashaariicda oo ay si wadajir ah wax uga qabtaan caqabadaha. Waxay yeesheen doodo miro dhal ah oo ku saabsan mashaariicda cusub ee istaraatiijiga ah, gaar ahaan maalgelinta dhismaha Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu. Garoonka diyaaradaha ayaa la filayaa inuu xoojiyo xiriirka ganacsiga iyo gaadiidka ee u dhexeeya Itoobiya, Shiinaha iyo suuqa caalamiga ah. Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya, Dr. Eyob Tekaleny, ayaa warbixin guud ka bixiyay iskaashiga iyo heshiisyada ay gaareen bangiyada dhexe ee labada dal. Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide, ayaa dhankiisa tilmaamay in heshiiska la gaaray uu yahay cutub cusub oo ku saabsan xiriirka soo jireenka ah ee labada dal. Wasaaradda Maaliyadda ayaa qoraal ay u dirtay ENA ku sheegtay inay ku heshiiyeen inay si dhow uga shaqeeyaan heerka farsamada si ay u saxiixaan heshiiska deynta iyo inay bilaabaan mashruuca garoonka diyaaradaha. #ENA #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Falanqayn
.jpg)
Shir Madaxeedka 'Africa Forward', kaas oo ujeedadiisu tahay in xiriirka diblomaasiyeed iyo dhaqaale ee u dhexeeya Faransiiska iyo qaaradda Afrika loo qaado heer cusub, ayaa ka furmay Nayroobi, Kiiniya.
May 12, 2026 230
Addis Ababa; Miicaad 4/2018 (ENA) Shir madaxeedkan, oo lagu qaban doono cinwaanka "Horudhaca Afrika: Iskaashiga Afrika iyo Faransiiska ee Hal-abuurka iyo Kobaca", waa madal taariikhi ah oo ujeedadeedu tahay in la horumariyo istaraatiijiyad cusub oo ay ku jiraan dhammaan waddamada Afrika, iyadoo laga fogaanayo xiriirka dhaqameed ee "Franco-Africa" ee soo jiray sannado badan. Xaqiiqda ah in shir madaxeedkan lagu qabto waddan aan ku hadlin afka Faransiiska sida Kiiniya waa muujin wax ku ool ah oo muujinaysa sida Faransiiska uga go'an tahay inuu sii xoojiyo iskaashiga uu la leeyahay qaaradda iyo inuu la xiriiro xarumo dhaqaale oo cusub. Hadafka ugu weyn ee shir madaxeedkan waa in la xoojiyo iskaashiga dhaqaale ee u dhexeeya Afrika iyo Faransiiska, la dedejiyo wareejinta tiknoolajiyadda, iyo in la abuuro iskaashi siman oo ku salaysan is-ixtiraamka labada dhinac ah. Shir madaxeedka 'Afrika Forward" ah ee sanadkan wuxuu diiradda saarayaa toddobo meelood oo muhiim ah. Kala-guurka tamarta ee Afrika ka beddeli doona dhoofiyaha badeecadaha una beddeli doona xarun warshadeed oo cagaaran, isbeddelka nidaamka maaliyadeed ee u baahan hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah inay horumariyaan taageeradooda Afrika, horumarinta dhaqaalaha badweynta ayaa ka mid ah arrimaha ugu muhiimsan ee lagaga hadli doono shirka. Beeraha waara iyo amniga cuntada, garaadka macmalka (AI) iyo madaxbannaanida tignoolajiyada dijitaalka ah, iyo dhisidda nidaamyada caafimaadka ee xooggan ayaa si faahfaahsan loo baarayaa, sidoo kale awoodda qaaradda ee ay u leedahay inay soo saarto tallaalladeeda iyo daawooyinkeeda. Taageeridda dadaallada nabad ilaalinta qaaradda ee ku salaysan nabadda iyo amniga oo ah aasaaska horumarka ayaa sidoo kale ah udub-dhexaadka doodda. In ka badan 30 hoggaamiye oo Afrikaan ah iyo madax ka tirsan hay'adaha caalamiga ah ayaa la filayaa inay ka soo qayb galaan shirkan taariikhiga ah. Martigeliyayaasha shirka, Madaxweynaha Kiiniya Wiliyam Ruto iyo Madaxweynaha Faransiiska Imanuweel Makron, ayaa jeediyay kalmadaha furitaanka shirmadaxeedkan. Hogaamiyeyaal sida Madaxweynaha Ruwanda Bool Kagame ayaa sidoo kale door hoggaamineed ka qaadanaya shirar kala duwan. Joogitaanka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antoniyo Guterres, iyo sidoo kale madaxda Bangiga Horumarinta Afrika iyo Ururka Ganacsiga Adduunka, ayaa shirweynahan siiyay cabbir caalami ah. Marka laga soo tago hoggaamiyeyaasha siyaasadda, maalgashadayaasha Afrika sida Aliko Dangote iyo Strive Masiyiwa ayaa sidoo kale la tashanaya shirkadaha Faransiiska maalgashiga tooska ah. Tani waa caddayn muujinaysa in shirku uu ka gudbay hadal-haynta siyaasadeed ee caadiga ah una gudbay iskaashi dhaqaale oo wax ku ool ah. #ENA #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya iyo Laybeeriya waxay leeyihiin saaxiibtinimo soo jireen ah. Saaxiibtinimadani waxay ka soo gudubtay caqabado badab.
Apr 15, 2026 303
Maadaama ay yihiin dalalka kaliya ee aanan la gumaysan ee Afrika, labada waddan waxay isu taageen inay yihiin codka Afrikaanka ee goobaha caalamiga ah (sida Ururka Qaramada Midoobay). Heshiiskii Iskaashiga iyo wadashaqeynta ee dalalka, kaas oo la saxiixay dabayaaqadii 1950-meeyadii, waxaa loo arkaa heshiis saaxiibtinimo waarta iyo ballanqaad ah in si wadajir ah loogu istaago goobaha caalamiga ah (sida Qaramada Midoobay). Aasaaska xiriirka diblomaasiyadeed ee casriga ah waxaa dhigay Boqor Hayle Selasse iyo Madaxweyne Wiliyam Tubman. Booqashadii Madaxweyne Tubman ee Addis Ababa sannadkii 1954 T.I waxay albaab u furtay dhisidda xiriir rasmi ah oo u dhexeeya labada waddan. Boqor Hayle Selase Sannadkii 1958 T.I waxa uu booqday Monrovuya caasimadda Laybeeriya si ay uga wada hadlaan taageerada wadajirka ah ee dhaqdhaqaaqyada xoraynta Galbeedka Afrika. Booqashadani ma ahayn oo keliya laba geesood laakiin sidoo kale waxay ahayd mid qaarad ahaan ah. Markii la aasaasay Ururka Midnimada Afrika (OAU) 1963 T.Y labada waddan waxay muujiyeen inay yihiin laf-dhabarta midnimada qaaradda iyagoo xalliyay khilaafaadka u dhexeeya "Kooxda Monroviya" iyo "Kooxda Kasablanka" iyada oo loo marayo wadahadal. Horraantii 1960-meeyadii, Itoobiya iyo Laybeeriya waxay si wada jir ah uga wada shaqeeyeen sidii loo buuxin lahaa farqiga u dhexeeya "Kooxda Monroviya" iyo "Kooxda Kasablanka", taasoo horseeday aasaaskii Ururka Midnimada Afrika. Xiriirka ka dhexeeya labada waddan waxaa badanaa lagu tilmaamaa saaxiibtinimo lagu tijaabiyay caqabado badan. Tani waxay qayb ahaan sabab u tahay doorka Itoobiya ee nabad ilaaliye ee Laybeeriya. Laybeeriya waxaa burburiyay dagaal sokeeye oo ba'an oo socday 14 sano. Ka dib heshiiskii nabadda ee 2003 T.Y, Itoobiya waxay ka mid ahayd waddamadii ugu horreeyay ee Qaramada Midoobay (QM) ugu baaqday inay dhaqan geliyaan heshiiska nabadda. Itoobiya waxay bixisay qiimaha nabadda dalka iyadoo ciidamo badan geysay Laybeeriya. Ciidanku wuxuu qabtay shaqo aad u wanaagsan oo ah hub ka dhigista fallaagada, dib u soo celinta dagaalyahannada bulshada, iyo ka caawinta dagaalyahannadii hore inay ku soo laabtaan nolol nabad ah. Waxay si adag u xakamaysay caasimadda, Monroviya, iyo meelaha miyiga ah si loo hubiyo in heshiiska xabad joojinta aan la jebin. Kooxaha caafimaadka ee ciidamada Itoobiya ayaa ku wareegayay xeryaha, iyagoo siinaya daryeel caafimaad iyo daawo bilaash ah dadka reer Liibiya. Ciidanku wuxuu sidoo kale muujiyay isku duubnidiisa isagoo la wadaagaya sahayda cuntadooda muwaadiniinta baahan. Inta lagu jiro cudurka Iboola ee ugu xumaa ee ka dilaacay Laybeeriya sannadkii 2014 T.Y, Itoobiya waxay garab istaagtay dadka reer Liibiya iyadoo ilaalinaysa kooxaha caafimaadka iyo ciidamadeeda halka dalalka kale ay ciidamadooda la baxeen. Itoobiya waxay door muhiim ah ka ciyaartay fududeynta saddex doorasho oo isdaba joog ah oo nabdoon oo dimuqraadi ah oo ka dhacda Laybeeriya. Qaramada Midoobay iyo Dowladda Laybeeriya waxay ciidamada nabad ilaalinta Itoobiya guddoonsiiyeen Biladda Adeegga Sharafta leh iyo Shahaadada Mahadnaqa. Doorka nabad ilaalinta Itoobiya ee Laybeeriya wuxuu ka gudbay howlgallada militariga wuxuuna bixiyay qiimo dhiig iyo lafo ah. Ka qaybgalkan milatari waxaa loo arkaa sabab weyn oo saaxiibtinimada xooggan u ah dadka labada dal ilaa maanta. Sannadihii u dambeeyay, is-weydaarsiga booqashooyinka iyo wadahadallada labada dal ayaa gacan ka geystay xoojinta iskaashiga labada dal. Madaxweynihii hore ee Laybeeriya Ellen Johnson Sirleaf ayaa booqatay Addis Ababa wax yar ka dib markii ay xilka qabatay 2006. Tani waxay ahayd aqoonsiga taageerada Itoobiya ee nabadda Laybeeriya. Sirleaf waxay booqatay Itoobiya bishii Dharabley 2015, ka dib markii la xakameeyay cudurkii Iboola, si ay ugu mahadceliso kooxda caafimaadka itoobiya taageeradooda. Madaxweynihii hore wuxuu booqasho rasmi ah oo saddex maalmood ah sameeyay sannadkii 2017 T.Y wuxuuna wadahadallo laba geesood ah la yeeshay Ra'iisul Wasaarihii hore Haylemariyam Desaleyn. Madaxweynuhu wuxuu booqday aagga Warshadaha ee Hawassa intii lagu jiray booqashada, halkaas oo ay sheegtay in Laybeeriya ay rabto inay wax ka barato warshadaha dharka ee Itoobiya. Xiddiga kubadda cagta ee Layberiya iyo Madaxweynihii hore Joorj Weyah ayaa ka qaybgalay Shirweynihii 30-aad ee Midowga Afrika ee ka dhacay Addis Ababa ka dib markii uu xilka qabtay 2018 T.Y, halkaas oo uu kula kulmay Ra'iisul Wasaarihii Itoobiya ee xilligaas Haylemariyam Desaleny dhinac shirka si looga wada hadlo xiriirka labada dal. Wasiirkii hore ee Arrimaha Dibadda ee Liberia D-Makswell Sah ayaa saxiixay heshiis lagu dhisayo Guddi Wasiirro oo Wadajir ah oo u dhexeeya labada dal intii uu booqasho ku joogay Addis Ababa sannadkii 2022 T.Y. Inta lagu guda jiray ciidamada Difaaca Itoobiya ee loo dirayo Hawlgalka Qaramada Midoobay ee Liberia (UNMIL), wasiirro kala duwan oo difaaca iyo taliyayaal ciidan ayaa dhowr jeer u safray Monroviya si ay u booqdaan ciidamada nabad ilaalinta Itoobiya oo ay wadahadallo la yeeshaan mas'uuliyiinta Liberiya. Itoobiya iyo Liberiya ayaa sidoo kale saxiixay heshiisyo ay ku wada shaqeyn karaan meelo kala duwan intii ay wadahadalladoodu socdeen. Nabadda, amniga, caafimaadka, adeegyada hawada, gelitaanka fiisaha la'aanta, qaab-dhismeedka iskaashiga ganacsiga, beeraha, waxbarashada, dhaqanka, iyo isboortiga ayaa ka mid ah meelaha lagu heshiiyay. Heshiiska adeegyada hawada waa qaab-dhismeed sharci oo u oggolaanaya diyaaradaha Itoobiya inay u duulaan Monroviya iyada oo aan la xaddidin oo ay Liberiya ku xirto adduunka intiisa kale. Heshiiska nabadda, kaas oo u oggolaaday Itoobiya inay ciidamo nabad ilaalin ah geyso qaab-dhismeedka Qaramada Midoobay, ayaa door muhiim ah ka qaatay sidii loo xasilin lahaa Laybeeriya. Heshiisyada Isfahamka ayaa la saxiixay si loo fududeeyo is-weydaarsiga khibradaha dhallinyarada labada dal ee fanka iyo ciyaaraha (gaar ahaan kubadda cagta). Madaxweynaha hadda ee Laybeeriya Josef Boakye, markii loo doortay Madaxweynenimada 2023, wuxuu muujiyay rabitaankiisa ah inuu cusbooneysiiyo xiriirka soo jireenka ah ee labada dal iyo inuu si wadajir ah uga shaqeeyo qaybta ganacsiga. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa wadahadallo la yeeshay Madaxweynaha Laybeeriya Josef Boakye oo ka dhacay Shir-madaxeedkii 39-aad ee Midowga Afrika bishii Cirir 2018 T.I. Wadahadallada labada dhinac waxay diiradda saareen tignoolajiyada, garaadka macmalka ah, iyo Jaamacadda garaadka Macmalka ee Itoobiya qorsheyneyso inay dhisto. Intii lagu jiray wadahadallada, Itoobiya iyo Laybeeriya waxay muujiyeen sida ay uga go'an tahay inay xoojiyaan iskaashigooda ganacsiga iyo maalgashiga. Madaxweynaha Laybeeriya Josef Nyuma Boakai ayaa daraad fiidkii gaaray Addis Ababa, waxaana qaabilay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ra'iisul Wasaare Abiy, oo farriin ku qoray boggiisa baraha bulshada, ayaa sheegay in Madaxweynaha Layneeriya Josef Nyuma Boakai uu si nabad ah ku yimid dhulka Itoobiya, halkaas oo mustaqbal ifaya laga dhisayo. Wuxuu muujiyay kalsoonidiisa ah inay yeelan doonaan wadahadallo aad waxtar u leh inta uu Madaxweynuhu joogo. Waxa kale oo uu aaminsanaa in booqashada shaqo ee Madaxweyne Josef Nyuma Boakai ay sii xoojin doonto saaxiibtinimada taariikhiga ah ee labada dal. Waxaa jira rabitaan labada dhinac ah oo ah in la horumariyo xiriirka mustaqbalka ee u dhexeeya Itoobiya iyo Laybeeriya laga bilaabo saaxiibtinimada taariikhiga ah ilaa iskaashiga dhaqaale ee istaraatiijiga ah. Xiriirka duulista hawada, is-weydaarsiga tiknoolajiyada, iyo iskaashiga ku jira qaab-dhismeedka Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA) ee u dhexeeya labada dal ayaa saldhig u ah barwaaqada la wadaago. #Wakallada_Wararka_Itoobiya
Horumarinta Qamadiga — Udub-dhexaad ka mid ah Geeddiga Itoobiya ee Isku-filnaanshaha Cuntada.
Apr 13, 2026 372
Qoraalka: Muuse Salamoon Turjumaadda : C/raxmaan Fahmi Qamadiga waa dalagga ugu badan ee laga beero laguna ganacsado Itoobiya. Sidaas darteed, Itoobiya waa mid ka mid ah dalalka ugu sarreeya soo saarista qamadiga ee Afrika. Kahor xilli-beeraadka dalagga ee 2011/2012, dhulka lagu beero qamadiga xilliga oo roob jirin ee Itoobiya ma ahayn wax ka badan 1.7 milyan oo hektar. Markii la soo bandhigay mashruuca qamadiga la waraabiyo xagaaga, xogtu waxay tilmaamaysaa inuu ahaa 3,000 oo hektar oo keliya. Hadda, Itoobiya waxay ku beeraysaa qamadiga 7.4 milyan oo hektar oo dhul ah xilliga abaarta, qamadiga la waraabiyo xagaaga iyo xilliyada qamadiga la waraabiyo dayrta, sida laga soo xigtay Wasaaradda Beeraha. Macluumaadka ay soo saartay Wasaaraddu ee ku saabsan beerista qamadiga ee la waraabiyo xagaaga ee 2018 T.I, waxaa la xasuustaa in qorshuhu yahay in qamadigu lagu beero 4.29 milyan oo hektar oo dhul ah lana soo saaro 175 milyan oo kiintal oo qamadiga ah oo la waraabiyo xagaaga. Inta badan wax soo saarka qamadiga ee Itoobiya waxaa soo saara beeraleyda yaryar. Si kastaba ha ahaatee, sannadihii u dambeeyay, beerashada makiinadaysan ayaa labanlaabtay wax soo saarka qamadiga. Dowladdu waxay ka shaqeyneysaa sidii loo kordhin lahaa wax soo saarka dalka iyadoo abuuraysa nidaam u oggolaanaya qamadiga in la soo saaro saddex jeer sannadkii, laga bilaabo hal mar sannadkii, iyadoo la adeegsanayo waraabka. Baahida qamadiga ee sannadlaha ah ee Itoobiya waa in ka badan 107 milyan oo kiintal. Si loo daboolo baahidan, waxay ku bixisay inta u dhaxaysa $700 milyan iyo 1 bilyan oo doolar iibsiga qamadiga. Itoobiya waxay dabooli jirtay 25 ilaa 30 boqolkiiba baahida qamadiga ee sannadlaha ah iyada oo loo marayo soo dejinta qamadiga. Dowladdu waxay si adag uga shaqeyneysay sidii loo hubin lahaa in Itoobiya si buuxda u daboosho isticmaalka qamadiga iyadoo ballaarinaysa beerista qamadiga waraabka xagaaga iyo kordhinta wax soo saarka sannadlaha ah. Isla sanadkaas, Itoobiya waxay joojisay soo dejinta qamadiga ee dibadda. Guulaha Itoobiya ee horumarinta qamadiga kuma koobnayn joojinta soo dejinta. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sheegay in Itoobiya aysan isku filnayn oo keliya wax soo saarka qamadiga laakiin ay sidoo kale leedahay awood ay ku dhoofiso; wuxuu dejiyay jiho loogu talagalay dhoofinta qamadiga. Iyadoo la raacayo yoolka qaran ee uu dejiyay Ra'iisul Wasaaraha, Itoobiya waxay si rasmi ah u bilowday dhoofinta qamadiga Cirir 5, 2015 T.I. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu xilligaas sheegay in dhoofinta qamadiga ay calaamad u tahay gelitaanka Itoobiya marxalad taariikhi ah oo cusub oo beddeli doonta wejigeeda. Itoobiya waxay leedahay awood ay ku dhoofiso 32 milyan oo kiintal oo qamadi ah si ay u daboolo isticmaalka gudaha ee 2015, sida uu xaqiijiyay Guddiga Dhaqaalaha Guud iyo Dhoofinta Qaranka. Guddigu wuxuu sidoo kale sheegay in 32 milyan oo kiintal oo qamadi ah oo dheeraad ah la dhoofin karo ka dib marka la barto isticmaalka qaranka ee qofkiiba iyo dheelitirka guud ee wax soo saarka dalka. Waxaa xusid mudan in Shirweynihii 38-aad ee Midowga Afrika lagu qabtay Addis Ababa, xarunta Midowga, bishii Cirir ee la soo dhaafay. War-saxaafadeed uu ka soo saaray Goluhu, Guddoomiyaha Midowga Afrika ee Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluugga ah iyo Horumarinta Waarta, Moses Vilakati, ayaa sheegay in guusha Itoobiya ee wax soo saarka qamadiga ay tahay guul astaan u ah Afrika. Wuxuu sheegay in Midowga uu arkay Itoobiya oo kordhisay wax soo saarkeeda qamadiga muddo gaaban gudaheed si loo daboolo baahida gudaha loona dhoofiyo. Waxa kale oo uu xusay in qamadiga uu yahay saamiga ugu badan ee dakhliga sarrifka lacagaha qalaad ee ka soo gala cuntooyinka dalalka Afrika sannad kasta. Waxa uu sheegay in Itoobiya ay si ficil ah u muujisay inay suurtagal tahay in badeecadaha dibadda laga keeno lagu beddelo qamadiga gudaha. Guddoomiyaha ayaa ugu baaqay dalalka kale ee Afrika inay wax ka bartaan khibradda Itoobiya oo ay ku dhaqmaan. Waxa kale oo uu xusay in haddii Itoobiya ay sii waddo ballaarinta shaqadeeda ku aaddan horumarinta qamadiga, ay haysato fursad ballaaran oo ay ku gaari karto riyadeeda isku filnaanshaha cuntada.
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa:
Feb 12, 2026 603
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa: 👉 Itoobiya waxay sii waddaa inay xoojiso qaabka ay ku dayato ee Pan-Africanism, ma aha oo kaliya waagii hore laakiin sidoo kale mustaqbalka, iyadoo had iyo jeer soo bandhigaysa waxyaabo cusub Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee la qabto sannad kasta. 👉 Itoobiya waxay dhammaystirtay diyaar garowgeeda martigelinta Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika, kaas oo muujinaya midnimada qaaradda iyo Pan-Africanism, iyo sidoo kale Shir-madaxeedka taariikhiga ah ee Afrika iyo Talyaaniga oo la isku barbar dhigi doono. 👉 Laga bilaabo yakaatiiti 6 ilaa 8, dalkeennu wuxuu martigelin doonaa laba shir-madaxeed oo waaweyn. Kan koowaad waa Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga oo la qaban doono Yakaatiit 6, 2018; kan labaadna waa Shir-madaxeedka 39-aad ee Hoggaamiyeyaasha Afrika. 👉 Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee sanadkan waxaa lagu qaban doonaa mowduuca ah; "Hubinta biyo waara iyo nadaafad ammaan ah si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063". Mawduucani wuxuu ka tarjumayaa sida Afrika uga go'an tahay horumar waara; wuxuu tilmaamayaa inay hore u socoto iyadoo leh aragti dheer si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063. Arrintan awgeed, dalkeennu wuxuu leeyahay waayo-aragnimo badan oo uu siin karo Afrikaanka. Dalkeenna Itoobiya: • Toddobadii sano ee la soo dhaafay, waxaan awoodnay inaan kordhinno daboolkeenna kaymaha laga bilaabo 17 boqolkiiba ilaa 23 boqolkiiba annagoo beerayna geedo lagu qiyaasay 50 bilyan oo geed, taasoo muujinaysa sida aan uga go'annahay horumarinta waara. • Iyada oo adeegsanaysa fursadaha tamarta la cusboonaysiin karo sida biyaha, dabaysha iyo qorraxda, oo ay ku jiraan Biyo-xidheenka Weyn ee dib ucurashada Itoobiya, waxay awood u yeelatay inay kordhiso baahiyaheeda tamarta iyo sidoo kale inay u adeegto deriskeeda. Waxay sidoo kale muujisay sida ay uga go'an tahay tamarta la cusboonaysiin karo iyadoo mamnuucday baabuurta shidaalka ku shaqeeya. • Dadaallada lagu doonayo in magaalooyinka laga dhigo kuwo nadiif ah oo qurux badan iyo in la abuuro magaalooyin firfircoon oo kandiif ah wasakhowga deegaanka oo yaraaday iyada oo loo marayo horumarinta marinnada magaalooyinka iyo horumarinta wabiyada ayaa ka bilaabmay caasimadeenna waxayna ka socdaan magaalooyin badan oo dalkeenna ah. • Waxay xaqiijisay ballanqaadkeeda ku aaddan horumarinta waara iyo ilaalinta deegaanka iyadoo mamnuucday bacaha balaastikada ah ee hal mar la isticmaalo si loo abuuro jawi aan balaastig lahayn. • Waxay sidoo kale si joogto ah u qaadaysaa tallaabooyin dhammaystiran si ay kheyraadkeeda biyaha ugu isticmaasho si hufan oo wax ku ool ah. ENA Digital Media Pages 👉 https://linktr.ee/ENADIgital
Warbixino Gaar Ah
Mashruuca Garoonka Diyaaradaha ee Bishoftu: Qayb Kale oo Cusub oo ka mid ah Guusha Itoobiya
Jun 20, 2026 58
Sanadihii ugu dambeeyay, guulo waaweyn ayaa laga gaaray hubinta faa'iidada guud ee muwaadiniinta iyo dhisidda hay'ado xooggan oo dalka kor u qaaday. Mid ka mid ah hay'adaha guusha gaaray waa Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya. Hay'addu waxay ballaarinaysaa awooddeeda qayb kasta. Dhismaha Garoonka Diyaaradaha ee Caalamiga ah ee Bishoftu waa marag u ah tan. Markii Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu bilaabay dhismaha Garoonka Diyaaradaha ee Caalamiga ah ee Bishoftu Dharabley 2, 2018, wuxuu sheegay inay u adeegi doonto deked weyn oo loogu talagalay maraakiibteena cirka ku duulaya; tani waxay ka jawaabi doontaa cilladaha muddada dheer soo jiray ee nidaamka saadka ee Itoobiya. Dhismaha Garoonka Diyaaradaha ee Caalamiga ah ee Bishoftu waxaa la filayaa inuu noqdo muujin ku saabsan horumarinta duulista hawada ee Afrika iyo tusaale weyn. Mashruucan wuxuu Itoobiya u dhigi doonaa xarun duulimaad oo heer caalami ah wuxuuna si weyn u horumarin doonaa tartanka caalamiga ah ee Diyaaradaha Itoobiya. Maadaama mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika, wuxuu sii xoojin doonaa awoodaha gaadiidka hawada ee Itoobiya. Garoonka diyaaradaha ayaa door muhiim ah ka ciyaari doona fududeynta hirgelinta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA) iyo xoojinta xiriirka ganacsiga iyo dhaqaalaha ee qaaradda. Magaalada garoonka diyaaradaha ee la dhisi doono oo ku xigta garoonka diyaaradaha ayaa si weyn uga qayb qaadan doonta kobaca gobolka ee dhinacyada ganacsiga, warshadaha iyo dalxiiska, waxayna abuuri doontaa dhaqdhaqaaq dhaqaale oo dheeraad ah. Baaxadda mashruuca iyo muhiimadda istaraatiijiyadeed ma soo jiidan doonto oo keliya maalgashiga tooska ah ee shisheeye (FDI) ee Itoobiya, laakiin sidoo kale waxay abuuri doontaa fursado shaqo oo toos ah iyo mid dadban kumanaan Itoobiyaan ah iyada oo loo marayo adeegyada la bixiyo inta lagu jiro dhismaha iyo ka dib dhammaystirka. Dhismaha Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuc aad u weyn oo sii xoojin doona weynaanta Itoobiya, kor u qaadi doona faa'iidooyinka muwaadiniinteeda ee qayb kasta, iyo dalka ka dhigi doona shirkadaha duulista ee hormuudka ka ah adduunka. Mashruucu wuxuu sii xoojin doonaa awoodda Itoobiya ee hadda ku jirta waaxda gaadiidka cirka iyada oo loo marayo wareejinta aqoonta, abuurista shaqada, iyo horumarinta gobolka iyo dalka. Dhismaha Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu ayaa sidoo kale la filayaa inuu markhaati u noqdo awoodda dalka ee uu ku bilaabi karo oo uu ku dhammaystiri karo mashaariicda la hirgeliyay sannadihii la soo dhaafay ee isbeddelka. Dalku wuxuu abuuray dhaqan shaqo oo qaran oo cusub oo caalami ah oo loo aqoonsan yahay awooddiisa uu ku dhammaystiro mashaariic waaweyn oo waaweyn oo adag oo leh hoggaan xooggan iyo waqti ku habboon iyo tayo sare leh. Tusaale ahaan, dhammaystirka Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-soo-nooleynta Itoobiya, dhismaha Xusuusta Guusha Adwa muddo gaaban gudaheed, dhammaystirka Matxafka Sayniska, horumarinta marinnada, iyo jardiinooyinka dalxiiska ee casriga ah oo leh tayo sare oo diyaar u ah adeeg, waxay si cad u muujinayaan awoodda Itoobiya ee hadda jirta ee ay ku qorsheynayso, ku maareynayso, iyo ku dhammaystirayso mashaariicda dhaqaale iyo kaabayaasha dhaqaalaha ee waaweyn jadwalka. Garoonka Diyaaradaha ee Bishoftu wuxuu sidoo kale ku celin doonaa safarkan adkaysiga iyo guusha baaxad weyn.
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa si rasmi ah u daah-furay Barnaamijka Raadka Cagaaran ee sanadkan
Jun 16, 2026 68
Addis Ababa; Agaali 8/2018 (ENA):- Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa maanta si rasmi ah u daah-furay Barnaamijka Raadka Cagaaran ee sanadkan. Farriin uu ku qoray boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa ku sheegay in aan dejinay yool ah in sanadkan la beero 8 bilyan oo geed. Wuxuu sheegay in aan si joogto ah u soconno si aan u gaarno yoolkeenna ah in la beero 65 bilyan oo geed. Wuxuu sidoo kale ugu baaqay qof walba inuu ku biiro dhaqdhaqaaqa oo uu dhaxalkaaga cagaarka ah u beero jiilka soo socda. #Wakaaladda Wararka Itoobiya #ENA
Qaybta Tiknooloojiyadda oo iyadna Sida Qaybaha Kale Guul Laga Gaadhay.
Jun 12, 2026 131
Itoobiya waxay guulo badan ka gaartay dadaalkeeda ay ku dhiseyso dhaqaale u adkeysan kara isbedelka caalamka. Guulaha laga diiwaan geliyay warshadaha duulista, raadka cagaaran, horumarinta qamadiga, dalxiiska iyo qaybaha kale ayaa tilmaamaya tan. Maalgashiga dhinaca tignoolajiyada, oo ay ku jirto garaadka macmalka ah, ayaa diiradda la saarayaa maadaama ay lagama maarmaan tahay in la abuuro waddan iyo dhalinyaro tartan badan. Suurtagalnimada in tiknoolajiyadda loo isticmaalo heer ka sarreeya sidii hore iyo maanta way sii ballaaran doontaa, sidaa darteed dareenka la siinayo qaybta dijitaalka ah, sida hindisayaasha kale ayaa ah mid xusid mudan. Tusaale ahaan, hindisaha 5 milyan oo arday oo Itoobiyaan ah oo baranaysa koodhka oo la bilaabay Afagaal 16, 2016 T.I, ayaa weli si ballaaran loogu barayaa ardayda. Tan iyo markii la bilaabay hindisahan, 5,005,146 oo qof ayaa iska diiwaangalisay inay qaataan tababarka koodhka kombiyuutarka, falanqaynta xogta, horumarinta barnaamijyada Android iyo koorsooyinka aasaasiga ah ee garaadka macmalka ah. In ka badan 3 milyan ayaa dhammeeyay tababarka. Marka la eego arrintan, dhalinyarada Itoobiya waa inay had iyo jeer diyaar u ahaadaan isbeddelka tignoolajiyada iyagoo si joogto ah u weydiinaya, u baranaya, oo raadinaya waxyaabo cusub. Maadaama ay tusaale u noqotay gaadiidka cirka ee horumarsan, horumarinta marinnada, dalxiiska, beeraha iyo qaybaha kale, waxay sidoo kale gaari kartaa heer sare oo dhinaca tiknoolajiyada ah iyada oo loo marayo garaadka macmalka. Kan aan muujin calaamadaha xawaaraha; Haddii calaamadaha aan la daaweyn isla markiiba ka dib marka ay soo baxaan, cudurku wuxuu horseedi karaa dib u dhac maskaxeed Bishii Janaayo ee la soo dhaafay, intii lagu jiray shirkii caadiga ahaa ee 10-aad ee sannadka 5-aad ee Golaha Wakiillada Shacabka, kaas oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.), wuxuu sheegay inaan maalgelinayno tignoolajiyada shaqadayada dib-u-habaynta si aan u abuurno waddan iyo dhallinyaro kula tartami karta tiknoolojiyadda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday in sababta tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah shanta qaybood ee kala duwan ay sabab u tahay faa'iidooyinkeeda jiilka mustaqbalka. Wuxuu tusaale u soo qaatay garaadka macmalka ah; Wuxuu xusay in markii Itoobiya ay aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah qiyaastii lix sano ka hor, aysan jirin waddan kale oo Afrikaan ah oo abuuray AI-ga heer hay'adeed, wuxuuna sidoo kale tilmaamay in Itoobiya ay dhisayso Jaamacad Garaadka Macmalka ah iyo inay bilaabi doonto shaqada ugu badnaan sannad gudaheed. Diyaargarradan oo dhan waxaa la sameynayaa sidii awowayaasheen ay u aasaaseen Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa lambarka koowaad ee Afrika; iyo Ciidanka Cirka Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa mid ka mid ah ciidamada cirka ee ugu horreeya Afrika; waxaan ka shaqeyneynay dib-u-habaynta arrin muhiim ah si Jaamacaddayada iyo Machadkayaga AI-ga ay u noqdaan hoggaamiye Afrika berri, oo ay u kacaan iyagoo leh aasaas wanaagsan. Mid ka mid ah diyaargarowga badan ee loo sameynayo berri wanaagsan; waa dowladdu oo tababar bilaash ah siineysa 5 milyan oo cod-bixiyeyaal ah, taasoo noqon doonta kharash badan xitaa haddii ay si gaar ah u ahaan lahayd. Maadaama hindisahani uu guul ka gaaray waqtigii loogu talagalay; Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.) wuxuu u hambalyeeyay Itoobiyaanka qaaliga ah guusha marxaladda tababarataysaasha hindisaha 5 milyan oo Koodhar. Wuxuu sheegay in yoolka la dejiyay in lagu gaaro saddex sano gudahood la gaaray wax ka yar laba sano, guushanina ay markhaati u tahay go'aan qaadashada iyo kartida aan xadka lahayn ee dadkeenna. Wuxuu tilmaamay in 50 boqolkiiba dadka shaqo doonka ah ee adduunka ay joogi doonaan Afrika 10ka sano ee soo socda; wuxuu ku nuuxnuuxsaday in fursaddan dahabiga ah la qaato oo loo diyaar garoobo tartanka berri. Marka la eego arrintan, waxaan fahamsanahay in tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah tilmaamayaasha lagu arko inta dib-u-habaynta Itoobiya ay diiradda saartay jiilka. Sidaa darteed, marxaladda taariikhiga ah ee aan bilownay inaan u diyaargarowno adduunka dijitaalka ah maaha dhammaadka safarkeenna laakiin waa barta laga bilaabayo dardargelinta aragtideenna qaran, ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu; marka la gaaro Koodxin 2018, waxaa la gaarayaa bartilmaameedka ah in la gaaro 7 milyan oo tababar qaadanaya. Wuxuu ugu baaqay qof kasta oo Itoobiyaan ah inuu qayb ka noqdo hawshan qaran. Farriintiisa uu u diray ardayda, wuxuu ku boorriyay inay ka fogaadaan inay waqtigooda ku lumiyaan xagaaga soo socda; marka ay ku laabtaan dugsiyadooda iyagoo isdiiwaangelinaya oo baranaya, waa inaysan noqon oo keliya arday, laakiin sidoo kale inay noqdaan hoggaamiyeyaal dijitaal ah oo caalami ah oo la aqoonsan yahay. Dhanka kale, bishii Dirir ee la soo dhaafay, isagoo ka jawaabaya su'aalo ka yimid aqoonyahanno ku sugan madal dood ah oo loo abaabulay in lagu xuso sannad-guuradii 75-aad ee Jaamacadda Addis Ababa, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh ballanqaad weyn oo ku saabsan garaadka macmalka.
.jpg)
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 8028
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 5861
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 5767
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 5663
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 5001
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 8028
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 5861
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 5767
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 5663
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
Xaqiiqooyinka Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu
Jun 17, 2026 93
Dhismaha Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waxaa la bilaabay Dharabley/January 2, 2018 waxaana bilaabay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waxaa laga dhisayaa magaalada Bishooftu oo 40 kiiloomitir u jirta Addis Ababa . Waxa uu Garoonka leedahay awood ay ku qaadi karto ilaa 110 milyan oo rakaab ah sannadkii. Waxay noqon doontaa 4.4 jeer ka weyn Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bole ee hadda jira. Mashruucan taariikhiga ah waxaa lagu dhisayaa dadaal weyn habeen iyo maalin si dalkeenna looga dhigo xarunta duulista adduunka. Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika. Dhismaha garoonka diyaaradaha waxaa lagu fulin doonaa laba marxaladood. Wajiga koowaad ee dhismaha ayaa la filayaa in la dhammeeyo sanadka 2030, iyadoo qaadi karta 60 milyan oo rakaab ah. Wajigan, hal terminaal rakaab oo aad u weyn oo casri ah iyo hal terminaal rakaab oo dhexdhexaad ah ayaa la dhisi doonaa. Intaa waxaa dheer, laba armaajo diyaaradeed oo is barbar socda iyo meel baarkin ah oo awood u leh inay baarkin ku dhigto 180 diyaaradood markiiba ayaa la dhisi doonaa wejiga koowaad. Hoteel casri ah oo leh 350 qol ayaa laga dhisi doonaa terminaalka inta lagu jiro wejigan. Terminaal xamuul iyo xarun dayactir diyaaradeed oo qaban doonta 1.5 milyan oo tan oo xamuul ah sannadkii ayaa sidoo kale la dhisi doonaa inta lagu jiro wejigan. Mashruucu waa tusaale weyn oo aan ahayn oo keliya Itoobiya laakiin sidoo kale qaaradda Afrika. Waxay door muhiim ah ka ciyaartaa fududeynta hirgelinta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika iyo xoojinta xiriirka ganacsiga iyo dhaqaalaha qaaradda. Waddo tareen oo 12 baabuur ah iyo tareen xawaare sare leh ayaa laga dhisi doonaa inta u dhaxaysa Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu iyo Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bole. Dhismaha Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa tallaabo weyn oo loo qaaday xallinta dhibaatada kaabayaasha dhaqaalaha ee dib u dhigtay horumarinta duulista hawada Afrika. Mashruucan dhismaha garoonka diyaaradaha wuxuu abuuri doonaa fursado shaqo oo muhiim ah. Magaalada garoonka diyaaradaha ee la dhisi doono oo ku xigta garoonka diyaaradaha ayaa sidoo kale si weyn uga qayb qaadan doonta horumarinta gobolka ee dhinacyada ganacsiga, warshadaha iyo dalxiiska.
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa si rasmi ah u daah-furay Barnaamijka Raadka Cagaaran ee sanadkan
Jun 16, 2026 68
Addis Ababa; Agaali 8/2018 (ENA):- Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa maanta si rasmi ah u daah-furay Barnaamijka Raadka Cagaaran ee sanadkan. Farriin uu ku qoray boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa ku sheegay in aan dejinay yool ah in sanadkan la beero 8 bilyan oo geed. Wuxuu sheegay in aan si joogto ah u soconno si aan u gaarno yoolkeenna ah in la beero 65 bilyan oo geed. Wuxuu sidoo kale ugu baaqay qof walba inuu ku biiro dhaqdhaqaaqa oo uu dhaxalkaaga cagaarka ah u beero jiilka soo socda. #Wakaaladda Wararka Itoobiya #ENA