ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Itoobiya waxay gaartay natiijooyin la taaban karo oo ku saabsan dhismaha nidaamka cuntada ee waara. — Dr. Mandhefro Niguse
Oct 22, 2026 38
Addis Ababa; Dirir 12/2019 (ENA): Itoobiya waxay si adag uga shaqeyneysaa sidii loo dhisi lahaa nidaam beereed oo waara oo bixiya cunto la awoodi karo oo caafimaad leh, abuurta shaqooyin iyo ilaalinta kheyraadka dabiiciga ah, ayuu yiri Dr. Mandefro Niguse, Agaasimaha Guud ee Machadka Isbeddelka Beeraha Itoobiya. Maalinta Cuntada Adduunka ee 2026 ayaa lagu xusay Addis Ababa iyadoo cinwaankeedu yahay "Beer Maanta; Quudi Berri" oo ay sameeyeen Wasaaradda Beeraha, Hay'adda Cuntada iyo Beeraha ee Qaramada Midoobay (FAO) iyo Barnaamijka Cuntada Adduunka (WFP). Mas'uuliyiinta dowladda, xubnaha bulshada diblomaasiyadeed, la-hawlgalayaasha horumarinta, cilmi-baarayaasha, beeraleyda iyo xoolo-dhaqatada, iyo sidoo kale dhalinyarada iyo hal-abuurayaasha beeraha ayaa ka qayb qaatay munaasabadda. Agaasimaha Guud ee Machadka Isbeddelka Beeraha Itoobiya, Mandefro Niguse (Dr.), ayaa isla waqtigaas sheegay in qaybtu ay gacan weyn ka geysaneyso dhaqaalaha dalka. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay si adag uga shaqeyneyso sidii loo dardargelin lahaa wareejinta tignoolajiyada iyo hal-abuurka qaybta beeraha. Wuxuu sharraxay inay diiradda saartay ballaarinta waraabka iyo dardargelinta farsamada beeraha iyada oo loo marayo dib-u-habeyn lagu sameeyay siyaasadaha, barnaamijyada iyo hab-raacyada hay'adaha. Wuxuu sidoo kale sheegay inay si weyn u maalgelinayso hagaajinta nidaamka suuqa iyo dhisidda dhaqaale miyiga ah oo waara. Wuxuu xusay in aqoonta dadka asaliga ah ee beeraleyda iyo xoolo-dhaqatada la isku daray oo la hirgeliyay dhaqamada cimilada u roon. Wuxuu sidoo kale sheegay in isku-dubaridka dowladda, deegaannada, cilmi-baarayaasha iyo la-hawlgalayaasha horumarinta ay muhiim u tahay dadaalka lagu gaarayo isbeddelka nidaamka cuntada. Kaaliyaha Wakiilka Hay'adda Cuntada iyo Beeraha ee Qaramada Midoobay (FAO) ee Itoobiya, Dr. Worqicho Jateno, ayaa ku ammaanay dowladda Itoobiya dadaallada la taaban karo ee lagu hubinayo amniga cuntada, kor u qaadista kobaca dhaqaalaha iyo yaraynta saboolnimada. Wuxuu sheegay in ururkiisu uu xoojin doono iskaashiga ay la leedahay Itoobiya isla markaana
Xog la isku halleyn karo iyo nidaamyo tirakoob casri ah ayaa loo baahan yahay si loo ballaariyo horumarka iyo maalgashiga Afrika - Xoghayaha Guud Kliifer Gatete
Oct 21, 2026 72
Addis Ababa; Dirir 11/2019 (ENA): Xog la isku halleyn karo iyo nidaamyo tirakoob casri ah ayaa loo baahan yahay si loo ballaariyo horumarka iyo maalgashiga Afrika, ayuu yiri Kliifer Gatete, Xoghayaha Guud ee Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA). Dal weyn; dad waaweyn; aragti weyn Kalfadhiga 10-aad ee Guddiga Tirakoobka ee Afrika iyo Kalfadhiga 12-aad ee Guddiga Maareynta Macluumaadka Juqraafiga ee Qaramada Midoobay ee Afrika ayaa lagu qabanayaa Addis Ababa. Madasha waxaa ka soo qayb galay Madaxweyne Taaye Asqesilaase, Wasiirka Maaliyadda iyo Qorsheynta Dhaqaalaha ee Rwanda, Yusuf Murang’a, iyo Kliifer Gatete, Xoghayaha Guud ee Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika. Siyaasad-dejiyeyaasha, tirakoobyada, la-hawlgalayaasha horumarinta iyo xirfadlayaasha macluumaadka ayaa sidoo kale ka qayb qaadanaya. Xoghayaha Guud Kliifer Gatete ayaa sheegay in waqtigan; la'aanta xogta iyo tirakoobku ay caqabad ku tahay shaqada horumarinta ee dowladaha. Wuxuu sheegay in xogta iyo nidaamyada tirakoobka loo isticmaalo marka laga reebo warbixinta si loo hago go'aannada iyo shaqada horumarinta. Wuxuu xusay in dalalku ay sidoo kale sameeyaan nidaam isku xira aqoonsiga qaranka, diiwaangelinta madaniga ah, diiwaangelinta ganacsiga iyo wax ka qabashada diiwaannada, iyadoo la adeegsanayo tirakoobka dadka iyo guryaha ee 2030. Xoghayaha Guud wuxuu sheegay in loo baahan yahay in la soo saaro xog ka tarjumaysa xaqiiqada horumarka Afrika; shaqo la'aanta, tayada shaqada iyo heerka saboolnimada ayaa sidoo kale gacan ka geysan doona hirgelinta dadaallada horumarinta. Wuxuu sheegay in ay lagama maarmaan tahay in si taxaddar leh loo isticmaalo garaadka macmalka ah iyo ilo xog oocusub. In kasta oo tiknoolajiyada casriga ahi ay hagaajisay waqtigii tirakoobka, haddana waxaa muhiim ah in la aqoonsado in nidaamyada aadanaha lagu tababaray xogta aan dhammaystirnayn ay soo saari karaan natiijooyin aan sax ahayn.
Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay qaybaha maaliyadda iyo dijitaalka - Madaxweyne Taaye Asqesilaase
Oct 21, 2026 49
Addis Ababa; Dirir 11/2019 (ENA): Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay qaybaha maaliyadda iyo dijitaalka, ayuu yiri Madaxweyne Taye Aseqeslassie. Madaxweynaha ayaa hadalkan jeediyay isagoo si rasmi ah u furay Kalfadhiga 10-aad ee Guddiga Tirakoobka Afrika iyo Kalfadhiga 12-aad ee Guddiga Maareynta Macluumaadka Juqraafiga ee Qaramada Midoobay ee Afrika. Madasha waxaa lagu qabanayaa Addis Ababa; Madaxweyne Taye, Wasiirka Maaliyadda iyo Qorsheynta Dhaqaalaha ee Rwanda, Yusuf Murang’a, iyo Xoghayaha Guud ee ECA, Kiliifrr Gatete ayaa goob joog ahaa. Intaa waxaa dheer, siyaasad-dejiyeyaasha, tirakoobayaasha, la-hawlgalayaasha horumarinta iyo khubarada macluumaadka ayaa ka qayb qaadanaya. Madaxweyne Taye Asqeslassie ayaa wakhtigaas yiri; Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay qaybaha maaliyadda iyo dijitaalka. Wuxuu soo hadal qaaday horumarinta istaraatiijiyad lacag-bixineed oo qaran oo dijitaal ah, xoraynta qaybta maaliyadda, iyo horumarinta kaabayaasha lacag-bixinta bangiyada. Wuxuu sheegay in barnaamijka aqoonsiga qaranka ee dijitaalka ah ee "Fayda" uu ka mid ahaa isbeddellada; barnaamijku wuxuu bixin doonaa xaqiijin elektaroonik ah oo ammaan ah. Wuxuu sidoo kale ku dhawaaqay in tani ay ballaarin doonto helitaanka bangiyada, lacagta moobaylka, isgaarsiinta, iyo adeegyada kale ee bulshada. Wuxuu xusay in Adeegga Tirakoobka Itoobiya uu ka shaqeynayo hoggaaminta iyo isku-dubaridka nidaamka tirakoobka ee dalka; wuxuu intaas ku daray in Itoobiya ay diyaar u tahay inay la wadaagto waayo-aragnimadeeda oo ay wax ka barato kuwa kale. Wuxuu sidoo kale ku boorriyay waddamada Afrika inay hubiyaan madaxbannaanida tirakoobka, xoojiyaan qaab-dhismeedka sharciga iyo hay'adaha, iyo inay maalgashadaan nidaamyadooda tirakoobka qaranka. Wuxuu sidoo kale sheegay in isticmaalka xogta tayada liidata ay caqabad ku tahay go'aan qaadashada ku salaysan caddaynta, ay caqabad ku tahay horumarka oo ay wiiqayso isla xisaabtanka. Wuxuu ugu baaqay dhammaan daneeyayaasha, oo ay ku jiraan Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika, inay si wadajir ah uga shaqeeyaan sidii loo hubin lahaa tayada xogta. Wuxuu sheegay in xafiisyada tirakoobka qaranka iyo hoggaamiyeyaashooda ay mas'uul ka yihiin soo saarista xog waqtigeeda ku habboon, isticmaalka teknoolojiyada cusub iyo isku-darka ilo xog cusub. Wuxuu xusay in Axdiga Tirakoobka Afrika lagu ansixiyay Addis Ababa sanadkii 2009; wuxuu sidoo kale sheegay inay habboon tahay in Madasha Afrika ee Tirakoobka iyo Macluumaadka Juqraafiyeed lagu qabto Addis Ababa. #Dowladda_Wadajirka #Dal_Weyn #Dad_Weyn #Aragti_Weyn Arag wax yar
Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya ayaa muhiimad istiraatiiji ah u leh aragtida horumarka muddada dheer ee Itoobiya: Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Oct 21, 2026 72
Addis Ababa; Dirir 11/2019 (ENA): Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya uu muhiimad istiraatiiji ah u leeyahay aragtida horumarka muddada dheer ee Itoobiya. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa ku dhawaaqay inuu booqday Komishika Tamarta Nukliyeerka Itoobiya. Farriin uu ku qoray bartiisa bulshada ee ku saabsan booqashadiisa, ayuu ku yiri: "Hay'addan waxay muhiimad istiraatiiji ah u leedahay aragtida horumarka muddada dheer ee Itoobiya." Isagoo sheegay in Itoobiya muddo dheer lagu yaqaanay awooddeeda aadka u weyn iyo kheyraadka dabiiciga ah ee badan, Ra'iisul Wasaaraha ayaa ku dhawaaqay in cutubka cusub uu diiradda saari doono sidii kheyraadkan loogu beddeli lahaa horumar la taaban karo, horumar tignoolajiyadeed iyo barwaaqo la wadaago. Wuxuu sheegay in sahayda tamarta ee la isku halleyn karo oo waarta ay door muhiim ah ka ciyaarto warshadaha, wax soo saarka, kaabayaasha dhaqaalaha iyo isbeddelka guud ee dhaqaalaha. Tiknoolajiyadda nukliyeerka ayaa sidoo kale bixisa fursad weyn oo lagu daboolayo baahida sii kordheysa ee amniga tamarta iyadoo la xoojinayo wax soo saarka tamarta, waxayna sidoo kale gacan ka geysaneysaa horumarinta qaranka iyo dhisidda awoodda tignoolajiyada ee waaxyaha caafimaadka, beeraha, warshadaha iyo deegaanka. Wuxuu sheegay in Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya uu leeyahay door istaraatiijiyadeed oo lagu gaarayo aragtidan iyadoo la dhigayo aasaaska hay'adaha iyo farsamada ee lagama maarmaanka u ah barnaamijka tamarta nukliyeerka qaranka. Wuxuu sidoo kale xusay in soo saarista kheyraadka aadanaha ee aqoonta leh, ballaarinta cilmi-baarista sayniska iyo u wareejinta aqoonta hay'adda jiilka soo socda ay yihiin hawlo muhiim ah. Wuxuu sheegay in tani ay hubin doonto in horumarinta tamarta nukliyeerka si mas'uuliyad leh loo fuliyo si nabad ah, ammaan ah, ammaan ah oo waara iyadoo la horumarinayo awoodda qaranka iyo khibrad gaar ah.
DIIWAANGELINTA XAJKA 2019-KA OO BILAABANAYSA KHAMIISTA SOO SOCOTA
Oct 20, 2026 69
Addis Ababa,Dirir, Tiqimti,10,2019 (ENA) Golaha Sare ee Arrimaha Islaamka Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in diiwaangelinta xajka ee sannadka 2019-ka tirsiga Itoobiya ay bilaaban doonto Khamiista soo socota. Golaha Sare ee Arrimaha Islaamka Itoobiya ayaa war-saxaafadeed ka soo saaray habraaca diiwaangelinta xajka ee sannadka 2019-ka. madaxweyne ku-xigeenka waaxda Culimada iyo Arrimaha Bulshada ee Golaha Sare ee arimaha islamka Sheekh Xamiid Muuse ayaa xusay in diiwaangelintu bilaaban doonto Khamiista, 12-ka bisha Tikimt ee sannadka 2019-ka. dhanka kale Sheekh Xamiid ayaa xusay in goluhu casriyeeyay adeegyada diiwaangelinta si habraacu u noqdo mid hufan, degdeg ah, isla markaana waafaqsan heerarka loo baahan yahay. Waxa uu bulshada Muslimiinta ugu baaqay inay ka faa’iideystaan adeegga oo ay isdiiwaangeliyaan. Madaxa Xafiiska Madaxweynaha Golaha Sare arimaha Islaamka Ustaad Abubakar Axmed ayaa dhankiisa xusay in habraaca diiwaangelinta sannadkan loo diyaariyay qaab meesha ka saaraya caqabadihii iyo dhibaatadii ay dadku hore ula kulmi jireen, isla markaana waafaqsan taariikhda iyo sharafta Muslimiinta Itoobiya iyo dhaxalka taariikheed ee Najashi. Waxa uu sidoo kale xusay in goluhu sannadkii hore uu dowladda Sacuudi Carabiya ka helay abaalmarinta heerka “Diamond Award”, taas oo lagu aqoonsaday adeegyada uu bixiyay. ugu dambeyn Diiwaangelinta ayaa ka socon doonta 33 xarumood oo casri ah oo adeegsanaya tiknoolajiyadda, waxaana la filayaa inay socoto ilaa 10-ka bisha Tir ee sannadka 2019-ka.
Muuqaal Ahaan
Itoobiya waxay gaartay natiijooyin la taaban karo oo ku saabsan dhismaha nidaamka cuntada ee waara. — Dr. Mandhefro Niguse
Oct 22, 2026 38
Addis Ababa; Dirir 12/2019 (ENA): Itoobiya waxay si adag uga shaqeyneysaa sidii loo dhisi lahaa nidaam beereed oo waara oo bixiya cunto la awoodi karo oo caafimaad leh, abuurta shaqooyin iyo ilaalinta kheyraadka dabiiciga ah, ayuu yiri Dr. Mandefro Niguse, Agaasimaha Guud ee Machadka Isbeddelka Beeraha Itoobiya. Maalinta Cuntada Adduunka ee 2026 ayaa lagu xusay Addis Ababa iyadoo cinwaankeedu yahay "Beer Maanta; Quudi Berri" oo ay sameeyeen Wasaaradda Beeraha, Hay'adda Cuntada iyo Beeraha ee Qaramada Midoobay (FAO) iyo Barnaamijka Cuntada Adduunka (WFP). Mas'uuliyiinta dowladda, xubnaha bulshada diblomaasiyadeed, la-hawlgalayaasha horumarinta, cilmi-baarayaasha, beeraleyda iyo xoolo-dhaqatada, iyo sidoo kale dhalinyarada iyo hal-abuurayaasha beeraha ayaa ka qayb qaatay munaasabadda. Agaasimaha Guud ee Machadka Isbeddelka Beeraha Itoobiya, Mandefro Niguse (Dr.), ayaa isla waqtigaas sheegay in qaybtu ay gacan weyn ka geysaneyso dhaqaalaha dalka. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay si adag uga shaqeyneyso sidii loo dardargelin lahaa wareejinta tignoolajiyada iyo hal-abuurka qaybta beeraha. Wuxuu sharraxay inay diiradda saartay ballaarinta waraabka iyo dardargelinta farsamada beeraha iyada oo loo marayo dib-u-habeyn lagu sameeyay siyaasadaha, barnaamijyada iyo hab-raacyada hay'adaha. Wuxuu sidoo kale sheegay inay si weyn u maalgelinayso hagaajinta nidaamka suuqa iyo dhisidda dhaqaale miyiga ah oo waara. Wuxuu xusay in aqoonta dadka asaliga ah ee beeraleyda iyo xoolo-dhaqatada la isku daray oo la hirgeliyay dhaqamada cimilada u roon. Wuxuu sidoo kale sheegay in isku-dubaridka dowladda, deegaannada, cilmi-baarayaasha iyo la-hawlgalayaasha horumarinta ay muhiim u tahay dadaalka lagu gaarayo isbeddelka nidaamka cuntada. Kaaliyaha Wakiilka Hay'adda Cuntada iyo Beeraha ee Qaramada Midoobay (FAO) ee Itoobiya, Dr. Worqicho Jateno, ayaa ku ammaanay dowladda Itoobiya dadaallada la taaban karo ee lagu hubinayo amniga cuntada, kor u qaadista kobaca dhaqaalaha iyo yaraynta saboolnimada. Wuxuu sheegay in ururkiisu uu xoojin doono iskaashiga ay la leedahay Itoobiya isla markaana
Xog la isku halleyn karo iyo nidaamyo tirakoob casri ah ayaa loo baahan yahay si loo ballaariyo horumarka iyo maalgashiga Afrika - Xoghayaha Guud Kliifer Gatete
Oct 21, 2026 72
Addis Ababa; Dirir 11/2019 (ENA): Xog la isku halleyn karo iyo nidaamyo tirakoob casri ah ayaa loo baahan yahay si loo ballaariyo horumarka iyo maalgashiga Afrika, ayuu yiri Kliifer Gatete, Xoghayaha Guud ee Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA). Dal weyn; dad waaweyn; aragti weyn Kalfadhiga 10-aad ee Guddiga Tirakoobka ee Afrika iyo Kalfadhiga 12-aad ee Guddiga Maareynta Macluumaadka Juqraafiga ee Qaramada Midoobay ee Afrika ayaa lagu qabanayaa Addis Ababa. Madasha waxaa ka soo qayb galay Madaxweyne Taaye Asqesilaase, Wasiirka Maaliyadda iyo Qorsheynta Dhaqaalaha ee Rwanda, Yusuf Murang’a, iyo Kliifer Gatete, Xoghayaha Guud ee Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika. Siyaasad-dejiyeyaasha, tirakoobyada, la-hawlgalayaasha horumarinta iyo xirfadlayaasha macluumaadka ayaa sidoo kale ka qayb qaadanaya. Xoghayaha Guud Kliifer Gatete ayaa sheegay in waqtigan; la'aanta xogta iyo tirakoobku ay caqabad ku tahay shaqada horumarinta ee dowladaha. Wuxuu sheegay in xogta iyo nidaamyada tirakoobka loo isticmaalo marka laga reebo warbixinta si loo hago go'aannada iyo shaqada horumarinta. Wuxuu xusay in dalalku ay sidoo kale sameeyaan nidaam isku xira aqoonsiga qaranka, diiwaangelinta madaniga ah, diiwaangelinta ganacsiga iyo wax ka qabashada diiwaannada, iyadoo la adeegsanayo tirakoobka dadka iyo guryaha ee 2030. Xoghayaha Guud wuxuu sheegay in loo baahan yahay in la soo saaro xog ka tarjumaysa xaqiiqada horumarka Afrika; shaqo la'aanta, tayada shaqada iyo heerka saboolnimada ayaa sidoo kale gacan ka geysan doona hirgelinta dadaallada horumarinta. Wuxuu sheegay in ay lagama maarmaan tahay in si taxaddar leh loo isticmaalo garaadka macmalka ah iyo ilo xog oocusub. In kasta oo tiknoolajiyada casriga ahi ay hagaajisay waqtigii tirakoobka, haddana waxaa muhiim ah in la aqoonsado in nidaamyada aadanaha lagu tababaray xogta aan dhammaystirnayn ay soo saari karaan natiijooyin aan sax ahayn.
Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay qaybaha maaliyadda iyo dijitaalka - Madaxweyne Taaye Asqesilaase
Oct 21, 2026 49
Addis Ababa; Dirir 11/2019 (ENA): Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay qaybaha maaliyadda iyo dijitaalka, ayuu yiri Madaxweyne Taye Aseqeslassie. Madaxweynaha ayaa hadalkan jeediyay isagoo si rasmi ah u furay Kalfadhiga 10-aad ee Guddiga Tirakoobka Afrika iyo Kalfadhiga 12-aad ee Guddiga Maareynta Macluumaadka Juqraafiga ee Qaramada Midoobay ee Afrika. Madasha waxaa lagu qabanayaa Addis Ababa; Madaxweyne Taye, Wasiirka Maaliyadda iyo Qorsheynta Dhaqaalaha ee Rwanda, Yusuf Murang’a, iyo Xoghayaha Guud ee ECA, Kiliifrr Gatete ayaa goob joog ahaa. Intaa waxaa dheer, siyaasad-dejiyeyaasha, tirakoobayaasha, la-hawlgalayaasha horumarinta iyo khubarada macluumaadka ayaa ka qayb qaadanaya. Madaxweyne Taye Asqeslassie ayaa wakhtigaas yiri; Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay qaybaha maaliyadda iyo dijitaalka. Wuxuu soo hadal qaaday horumarinta istaraatiijiyad lacag-bixineed oo qaran oo dijitaal ah, xoraynta qaybta maaliyadda, iyo horumarinta kaabayaasha lacag-bixinta bangiyada. Wuxuu sheegay in barnaamijka aqoonsiga qaranka ee dijitaalka ah ee "Fayda" uu ka mid ahaa isbeddellada; barnaamijku wuxuu bixin doonaa xaqiijin elektaroonik ah oo ammaan ah. Wuxuu sidoo kale ku dhawaaqay in tani ay ballaarin doonto helitaanka bangiyada, lacagta moobaylka, isgaarsiinta, iyo adeegyada kale ee bulshada. Wuxuu xusay in Adeegga Tirakoobka Itoobiya uu ka shaqeynayo hoggaaminta iyo isku-dubaridka nidaamka tirakoobka ee dalka; wuxuu intaas ku daray in Itoobiya ay diyaar u tahay inay la wadaagto waayo-aragnimadeeda oo ay wax ka barato kuwa kale. Wuxuu sidoo kale ku boorriyay waddamada Afrika inay hubiyaan madaxbannaanida tirakoobka, xoojiyaan qaab-dhismeedka sharciga iyo hay'adaha, iyo inay maalgashadaan nidaamyadooda tirakoobka qaranka. Wuxuu sidoo kale sheegay in isticmaalka xogta tayada liidata ay caqabad ku tahay go'aan qaadashada ku salaysan caddaynta, ay caqabad ku tahay horumarka oo ay wiiqayso isla xisaabtanka. Wuxuu ugu baaqay dhammaan daneeyayaasha, oo ay ku jiraan Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika, inay si wadajir ah uga shaqeeyaan sidii loo hubin lahaa tayada xogta. Wuxuu sheegay in xafiisyada tirakoobka qaranka iyo hoggaamiyeyaashooda ay mas'uul ka yihiin soo saarista xog waqtigeeda ku habboon, isticmaalka teknoolojiyada cusub iyo isku-darka ilo xog cusub. Wuxuu xusay in Axdiga Tirakoobka Afrika lagu ansixiyay Addis Ababa sanadkii 2009; wuxuu sidoo kale sheegay inay habboon tahay in Madasha Afrika ee Tirakoobka iyo Macluumaadka Juqraafiyeed lagu qabto Addis Ababa. #Dowladda_Wadajirka #Dal_Weyn #Dad_Weyn #Aragti_Weyn Arag wax yar
Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya ayaa muhiimad istiraatiiji ah u leh aragtida horumarka muddada dheer ee Itoobiya: Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Oct 21, 2026 72
Addis Ababa; Dirir 11/2019 (ENA): Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya uu muhiimad istiraatiiji ah u leeyahay aragtida horumarka muddada dheer ee Itoobiya. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa ku dhawaaqay inuu booqday Komishika Tamarta Nukliyeerka Itoobiya. Farriin uu ku qoray bartiisa bulshada ee ku saabsan booqashadiisa, ayuu ku yiri: "Hay'addan waxay muhiimad istiraatiiji ah u leedahay aragtida horumarka muddada dheer ee Itoobiya." Isagoo sheegay in Itoobiya muddo dheer lagu yaqaanay awooddeeda aadka u weyn iyo kheyraadka dabiiciga ah ee badan, Ra'iisul Wasaaraha ayaa ku dhawaaqay in cutubka cusub uu diiradda saari doono sidii kheyraadkan loogu beddeli lahaa horumar la taaban karo, horumar tignoolajiyadeed iyo barwaaqo la wadaago. Wuxuu sheegay in sahayda tamarta ee la isku halleyn karo oo waarta ay door muhiim ah ka ciyaarto warshadaha, wax soo saarka, kaabayaasha dhaqaalaha iyo isbeddelka guud ee dhaqaalaha. Tiknoolajiyadda nukliyeerka ayaa sidoo kale bixisa fursad weyn oo lagu daboolayo baahida sii kordheysa ee amniga tamarta iyadoo la xoojinayo wax soo saarka tamarta, waxayna sidoo kale gacan ka geysaneysaa horumarinta qaranka iyo dhisidda awoodda tignoolajiyada ee waaxyaha caafimaadka, beeraha, warshadaha iyo deegaanka. Wuxuu sheegay in Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya uu leeyahay door istaraatiijiyadeed oo lagu gaarayo aragtidan iyadoo la dhigayo aasaaska hay'adaha iyo farsamada ee lagama maarmaanka u ah barnaamijka tamarta nukliyeerka qaranka. Wuxuu sidoo kale xusay in soo saarista kheyraadka aadanaha ee aqoonta leh, ballaarinta cilmi-baarista sayniska iyo u wareejinta aqoonta hay'adda jiilka soo socda ay yihiin hawlo muhiim ah. Wuxuu sheegay in tani ay hubin doonto in horumarinta tamarta nukliyeerka si mas'uuliyad leh loo fuliyo si nabad ah, ammaan ah, ammaan ah oo waara iyadoo la horumarinayo awoodda qaranka iyo khibrad gaar ah.
DIIWAANGELINTA XAJKA 2019-KA OO BILAABANAYSA KHAMIISTA SOO SOCOTA
Oct 20, 2026 69
Addis Ababa,Dirir, Tiqimti,10,2019 (ENA) Golaha Sare ee Arrimaha Islaamka Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in diiwaangelinta xajka ee sannadka 2019-ka tirsiga Itoobiya ay bilaaban doonto Khamiista soo socota. Golaha Sare ee Arrimaha Islaamka Itoobiya ayaa war-saxaafadeed ka soo saaray habraaca diiwaangelinta xajka ee sannadka 2019-ka. madaxweyne ku-xigeenka waaxda Culimada iyo Arrimaha Bulshada ee Golaha Sare ee arimaha islamka Sheekh Xamiid Muuse ayaa xusay in diiwaangelintu bilaaban doonto Khamiista, 12-ka bisha Tikimt ee sannadka 2019-ka. dhanka kale Sheekh Xamiid ayaa xusay in goluhu casriyeeyay adeegyada diiwaangelinta si habraacu u noqdo mid hufan, degdeg ah, isla markaana waafaqsan heerarka loo baahan yahay. Waxa uu bulshada Muslimiinta ugu baaqay inay ka faa’iideystaan adeegga oo ay isdiiwaangeliyaan. Madaxa Xafiiska Madaxweynaha Golaha Sare arimaha Islaamka Ustaad Abubakar Axmed ayaa dhankiisa xusay in habraaca diiwaangelinta sannadkan loo diyaariyay qaab meesha ka saaraya caqabadihii iyo dhibaatadii ay dadku hore ula kulmi jireen, isla markaana waafaqsan taariikhda iyo sharafta Muslimiinta Itoobiya iyo dhaxalka taariikheed ee Najashi. Waxa uu sidoo kale xusay in goluhu sannadkii hore uu dowladda Sacuudi Carabiya ka helay abaalmarinta heerka “Diamond Award”, taas oo lagu aqoonsaday adeegyada uu bixiyay. ugu dambeyn Diiwaangelinta ayaa ka socon doonta 33 xarumood oo casri ah oo adeegsanaya tiknoolajiyadda, waxaana la filayaa inay socoto ilaa 10-ka bisha Tir ee sannadka 2019-ka.
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Xog la isku halleyn karo iyo nidaamyo tirakoob casri ah ayaa loo baahan yahay si loo ballaariyo horumarka iyo maalgashiga Afrika - Xoghayaha Guud Kliifer Gatete
Oct 21, 2026 72
Addis Ababa; Dirir 11/2019 (ENA): Xog la isku halleyn karo iyo nidaamyo tirakoob casri ah ayaa loo baahan yahay si loo ballaariyo horumarka iyo maalgashiga Afrika, ayuu yiri Kliifer Gatete, Xoghayaha Guud ee Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA). Dal weyn; dad waaweyn; aragti weyn Kalfadhiga 10-aad ee Guddiga Tirakoobka ee Afrika iyo Kalfadhiga 12-aad ee Guddiga Maareynta Macluumaadka Juqraafiga ee Qaramada Midoobay ee Afrika ayaa lagu qabanayaa Addis Ababa. Madasha waxaa ka soo qayb galay Madaxweyne Taaye Asqesilaase, Wasiirka Maaliyadda iyo Qorsheynta Dhaqaalaha ee Rwanda, Yusuf Murang’a, iyo Kliifer Gatete, Xoghayaha Guud ee Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika. Siyaasad-dejiyeyaasha, tirakoobyada, la-hawlgalayaasha horumarinta iyo xirfadlayaasha macluumaadka ayaa sidoo kale ka qayb qaadanaya. Xoghayaha Guud Kliifer Gatete ayaa sheegay in waqtigan; la'aanta xogta iyo tirakoobku ay caqabad ku tahay shaqada horumarinta ee dowladaha. Wuxuu sheegay in xogta iyo nidaamyada tirakoobka loo isticmaalo marka laga reebo warbixinta si loo hago go'aannada iyo shaqada horumarinta. Wuxuu xusay in dalalku ay sidoo kale sameeyaan nidaam isku xira aqoonsiga qaranka, diiwaangelinta madaniga ah, diiwaangelinta ganacsiga iyo wax ka qabashada diiwaannada, iyadoo la adeegsanayo tirakoobka dadka iyo guryaha ee 2030. Xoghayaha Guud wuxuu sheegay in loo baahan yahay in la soo saaro xog ka tarjumaysa xaqiiqada horumarka Afrika; shaqo la'aanta, tayada shaqada iyo heerka saboolnimada ayaa sidoo kale gacan ka geysan doona hirgelinta dadaallada horumarinta. Wuxuu sheegay in ay lagama maarmaan tahay in si taxaddar leh loo isticmaalo garaadka macmalka ah iyo ilo xog oocusub. In kasta oo tiknoolajiyada casriga ahi ay hagaajisay waqtigii tirakoobka, haddana waxaa muhiim ah in la aqoonsado in nidaamyada aadanaha lagu tababaray xogta aan dhammaystirnayn ay soo saari karaan natiijooyin aan sax ahayn.
Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay qaybaha maaliyadda iyo dijitaalka - Madaxweyne Taaye Asqesilaase
Oct 21, 2026 49
Addis Ababa; Dirir 11/2019 (ENA): Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay qaybaha maaliyadda iyo dijitaalka, ayuu yiri Madaxweyne Taye Aseqeslassie. Madaxweynaha ayaa hadalkan jeediyay isagoo si rasmi ah u furay Kalfadhiga 10-aad ee Guddiga Tirakoobka Afrika iyo Kalfadhiga 12-aad ee Guddiga Maareynta Macluumaadka Juqraafiga ee Qaramada Midoobay ee Afrika. Madasha waxaa lagu qabanayaa Addis Ababa; Madaxweyne Taye, Wasiirka Maaliyadda iyo Qorsheynta Dhaqaalaha ee Rwanda, Yusuf Murang’a, iyo Xoghayaha Guud ee ECA, Kiliifrr Gatete ayaa goob joog ahaa. Intaa waxaa dheer, siyaasad-dejiyeyaasha, tirakoobayaasha, la-hawlgalayaasha horumarinta iyo khubarada macluumaadka ayaa ka qayb qaadanaya. Madaxweyne Taye Asqeslassie ayaa wakhtigaas yiri; Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay qaybaha maaliyadda iyo dijitaalka. Wuxuu soo hadal qaaday horumarinta istaraatiijiyad lacag-bixineed oo qaran oo dijitaal ah, xoraynta qaybta maaliyadda, iyo horumarinta kaabayaasha lacag-bixinta bangiyada. Wuxuu sheegay in barnaamijka aqoonsiga qaranka ee dijitaalka ah ee "Fayda" uu ka mid ahaa isbeddellada; barnaamijku wuxuu bixin doonaa xaqiijin elektaroonik ah oo ammaan ah. Wuxuu sidoo kale ku dhawaaqay in tani ay ballaarin doonto helitaanka bangiyada, lacagta moobaylka, isgaarsiinta, iyo adeegyada kale ee bulshada. Wuxuu xusay in Adeegga Tirakoobka Itoobiya uu ka shaqeynayo hoggaaminta iyo isku-dubaridka nidaamka tirakoobka ee dalka; wuxuu intaas ku daray in Itoobiya ay diyaar u tahay inay la wadaagto waayo-aragnimadeeda oo ay wax ka barato kuwa kale. Wuxuu sidoo kale ku boorriyay waddamada Afrika inay hubiyaan madaxbannaanida tirakoobka, xoojiyaan qaab-dhismeedka sharciga iyo hay'adaha, iyo inay maalgashadaan nidaamyadooda tirakoobka qaranka. Wuxuu sidoo kale sheegay in isticmaalka xogta tayada liidata ay caqabad ku tahay go'aan qaadashada ku salaysan caddaynta, ay caqabad ku tahay horumarka oo ay wiiqayso isla xisaabtanka. Wuxuu ugu baaqay dhammaan daneeyayaasha, oo ay ku jiraan Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika, inay si wadajir ah uga shaqeeyaan sidii loo hubin lahaa tayada xogta. Wuxuu sheegay in xafiisyada tirakoobka qaranka iyo hoggaamiyeyaashooda ay mas'uul ka yihiin soo saarista xog waqtigeeda ku habboon, isticmaalka teknoolojiyada cusub iyo isku-darka ilo xog cusub. Wuxuu xusay in Axdiga Tirakoobka Afrika lagu ansixiyay Addis Ababa sanadkii 2009; wuxuu sidoo kale sheegay inay habboon tahay in Madasha Afrika ee Tirakoobka iyo Macluumaadka Juqraafiyeed lagu qabto Addis Ababa. #Dowladda_Wadajirka #Dal_Weyn #Dad_Weyn #Aragti_Weyn Arag wax yar
RA'IISUL WASAARE ABIY AXMED (DR) TAARIIKHDA GEESINIMADA IYO NAF-HURNIMADA KENYA WAXAY SI WEYN UGU EGTAHAY TAARIIKHDA ADHWA EE ITOOBIYA
Oct 20, 2026 48
Addis Ababa, Dirir, Tiqimti,10,2019 (ENA) Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa xusay in taariikhda geesinimada iyo naf-hurnimada Kenya ay si weyn ugu egtahay taariikhda Adwa ee Itoobiya, halkaas oo Itoobiyaan ka kala yimid dhammaan daafaha dalka ay si wadajir ah ugu istaageen difaaca dalkooda. Farriin uu Ra’iisul Wasaaruhu ku baahiyey barta uu baraha bulshada ku leedahay ayuu ku xusay inuu maanta ka qaybgalay, khudbadna ka jeediyey munaasabadda qaran ee Maalinta Mashujaa (Maalinta Geesiyaasha), oo lagu qabtay magaalada Eldhoret ee dalka Kenya. Wuxuu xusay inuu muujiyey qadarin weyn oo uu u hayo geesiyaashii u halgamay xorriyadda dalkooda, isla markaana naf-hurnimo weyn u sameeyey ilaalinta madax-bannaanidiisa. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale sheegay inuu si weyn u qadariyo geesinimada ay muujiyeen geesiyaashaas iyo raadkii taariikheed ee ay ka tageen. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu tilmaamay in taariikhda geesinimada iyo naf-hurnimada Kenya ay si weyn ula mid tahay taariikhda Adwa ee Itoobiya, halkaas oo dad ka kala yimid dhammaan qaybaha dalka ay midoobeen si ay u difaacaan dalkooda.
RA'IISUL WASAARE ABIY AXMED (DR.) AYAA GAARAY MAGAALADA ELDHORET EE DALKA KENYA ,
Oct 20, 2026 63
RA'IISUL WASAARE ABIY AXMED (DR.) AYAA GAARAY MAGAALADA ELDHORET EE DALKA KENYA , SI UU MARTI SHARAF AHAAN UGA QEYB GALO MUNAASABADDA QARAN EE MAASHUJAA DAY (MAALINTA HALYEEYADA), OO LAGU MAAMUUSO HALYEEYADII KAALIN WEYN KA QAATAY XORRIYADDA, MADAXBANNAANIDA IYO HORUMARKA KENYA.
.jpg)
RA’IISUL WASAARAHA OO UGU BAAQAY SHACABKA TIGRAY INAY ILAASHADAAN MIDNIMADOODA IYO HAY’ADAHOODA , KANA WADA SHAQEEYAAN NABADDA IYO HORUMARKA
Oct 20, 2026 82
Addis Ababa, Dirir 10,2019 (ENA) – Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed,Dr ayaa shacabka Tigray ugu baaqay inay ilaashadaan midnimadooda iyo hay’adahooda, isla markaana si wadajir ah uga shaqeeyaan nabadda iyo horumarka. Ra’iisul Wasaaraha ayaa wareysi afka Tigrinya ku baxayay siiyay Warbaahinta (EBC), kaas oo uu kaga hadlay xaaladda gobolka Tigray. Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed Dr ayaa shacabka Tigray ee ku nool gudaha dalka iyo dibaddiisaba ugu baaqay inay ka qayb qaataan dadaallada lagu xaqiijinayo nabad waarta. Waxa uu sheegay in fiiro gaar ah la siinayo sidii hooyooyinku dib ula midoobi lahaayeen carruurtooda, isla markaana dib loo soo nooleyn lahaa horumarka bulshada iyo dhaqaalaha ee waxyeelladu gaartay. Dhanka kale, Ra’iisul Wasaaruhu waxa uu dhallinyarada hubeysan ugu baaqay inay hubka dhigaan, kana qayb galaan barnaamijka hub-ka-dhigista, ka-saarista kooxaha hubeysan iyo dib-u-dhexgalka bulshada (DDR). Waxa uu sidoo kale hoggaamiyeyaasha milatariga iyo siyaasadda ugu baaqay inay si nabad ah isu soo dhiibaan. Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) ayaa xusay in dadaallada lagu xaqiijinayo amniga iyo nabadgelyada shacabka ay sii socon doonaan, ilaa laga dhisayo maamul rasmi ah oo ku yimaada doorasho. Ra’iisul Wasaaruhu waxa uu carrabka ku adkeeyay in shacabka Tigray ay u baahan yihiin inay u gudbaan doorashada hoggaamiyeyaashooda, horumarinta beeraha iyo waraabka, iyo sidoo kale kobcinta macdanta iyo warshadaha.
.jpg)
Xukuumadda Eriteria waxay ka tagtay horumarka Eritrea waxayna noqotay qalab ay isticmaalaan cadowga Itoobiya – Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Oct 19, 2026 98
Addis Ababa; Dirir 9/2019 (ENA):- Sharcigu wuxuu ka tagay horumarka Eritrea wuxuuna noqday qalab ay isticmaalaan cadowga Itoobiya, ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa kulan la afka tigreega la qaatay hay’adda Warbaahinta Itoobiya. Ra’iisul Wasaaraha ayaa xusay in magaalooyinka Eritrea ay ahaayeen kuwo qurux badan oo firfircoon ka hor xornimadeeda, laakiin maanta ay yihiin hoy ay ku nool yihiin dadka saboolka ah iyo kuwa baahan. Wuxuu xasuustay in markii Eritrea ay qayb ka ahayd Itoobiya, ay lahayd in ka badan 300 oo warshadood isla markaana ay ahayd mid ka mid ah dalalka ugu warshadaha badan Afrika waqtigaas. Ra’iisul Wasaaraha, oo sheegay in Asmara aysan is beddelin oo ay weli ku sii jirto halka ay maanta joogto, ayaa sheegay in dadka Eritrea ay lumiyeen wax kasta oo ay haysteen ka dib xornimadeeda, ay ahaayeen kuwo dadaal badan oo soo dhawayn leh, laakiin maanta ay noqdeen astaanta wareejinta iyo cadaadiska. Sababta ugu weyn ee waxaas oo dhan loo sameeyay ayaa ah in sharcigu uu ka tagay horumarinta iyo dhismaha hay'adaha Eritrea, isla markaana uu noqday qalab ay isticmaalaan cadowga Itoobiya. Wuxuu sheegay in sida aan aragnay 35-kii sano ee la soo dhaafay, deris wanaag iyo saaxiibtinimo oo keliya ay shaqeyn doonaan, mana jiri doonto fursad kale oo waxtar leh. Wuxuu sheegay inaysan faa'iido lahayn in la noqdo meel lagu keydiyo cadawga halkii laga ahaan lahaa horumar iyo saaxiibtinimo, sidaas darteedna, iska indha tirka baaqa nabadda aan la aqbali karin.
TPLF waxay isu diyaarinaysay wareeg dagaal oo kale iyagoo ka baxaya Heshiiskii Pretoriya - Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Oct 19, 2026 84
Addis Ababa; Dirir 9/2019 (ENA):- Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in TPLF ay isu diyaarinayso wareeg dagaal oo kale iyagoo ka baxaya Heshiiskii Pretoriya. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa kulan la qaatay Hay'adda Warbaahinta Itoobiya oo ku hadasha luqadda Tigrigna. Sida uu sheegay Ra'iisul Wasaaruhu, Heshiiskii Pretoriya ee la saxiixay Dirir 2015 waxaa ka baxay kooxda TPLF. Wuxuu xasuusiyay in waxyaabaha ugu muhiimsan ee Heshiiska Pretoriya ay ahaayeen xabad joojin, soo celinta dhammaan adeegyada, hub ka dhigista, soo celinta dadka barakacay iyo aqoonsiga nidaamka dastuuriga ah, wuxuuna ku nuuxnuuxsaday in wax kasta oo suurtagal ah iyo wixii la filayay ay sameysay dowladda federaalka. Waxa uu sheegay in halkii ay ka hirgelin lahaayeen heshiiska, TPLF ay samaynaysay wax liddi ku ah, halkii ay ka hub ka dhigi lahayd, ay ku lug lahayd laaluush iyo tuugsi, iyo inay si cad u qoratay dhalinyaro si ay ugu diyaar garoobaan wareeg dagaal oo kale. Waxa ugu muhiimsanaa, waxay tilmaameen in heshiiska ka dib, TPLF ay dadka barakacay ku haysay la haystayaal oo ay ka hor istaagayso inay ku laabtaan tuulooyinkoodii; iyo inay sidoo kale burburinayso oo xidhayso kaabayaasha dhaqaalaha kale, oo ay ku jiraan diyaaradaha, bangiyada, iyo isgaarsiinta, kuwaas oo la filayay inay dawladda federaalku soo celiso. In kasta oo ay jiraan waxaas oo dhan, dagaalku ma noqon karo xal waara; Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay inaan kula talinay inay na cafiyaan, nabaddu way ka fiican tahay; si kastaba ha ahaatee, TPLF waxay iska indho tirtay talodiisii waxayna ku dhawaaqday dagaal aan loo baahnayn iyagoo la kaashanaya ciidamo kala duwan, sidaas darteedna ay si khaldan u jebisay Heshiiskii Pretoriya. Wuxuu sheegay in dagaalka ay TPLF geysatay uu waxyeello weyn u geystay dadka Tigray. Asal ahaan, dagaalku waa xun yahay, waa wax aan faa'iido lahayn; dagaal sokeeye ayaa ka sii daran. Waxa ugu muhiimsan, dagaalka loo galay danaha quwadaha shisheeye ayaa ka sii daran, ayuu yidhi. Wuxuu tilmaamay in natiijooyinka dagaalku ay yihiin kuwo wax burburiya, isagoo tusaale u soo qaatay dagaalkii dhawaan dhacay. Qofka ugu dhibaatada badan dagaalka waa qofka; nin dhallinyaro ah oo aan loo arkin qof caadi ah oo Tigray ah ayaa naftiisa waayay jidhkiisana uu dhaawacmay. Dhaawaca nafsaaniga ah ee soo gaaray sidoo kale si fudud looma arki karo; wuxuu tilmaamay inay sidoo kale dhaawac u geysatay horumarka iyo dhaqaalaha.
Waxaa lasoo gabo'gabeeyey qiimaynta warbixinta waxqabadka rubuca koowaad ee S.M. 2019-ka
Oct 19, 2026 73
Waxaa lasoo gabo'gabeeyey qiimaynta warbixinta waxqabadka rubuca koowaad ee S.M. 2019-ka oo muddo saddex maalmood ah u socotay hoggaaminta xafiisyada Xisbiga Barwaaqo ee gobollada, maamul-magaalooyinka iyo garabyada Haweenka iyo Dhallinyarada ee Deegaanka. Qiimayntan oo diiradda lagu saaray fulinta qorshayaashii rubuca koowaad, hawlaha siyaasadda iyo arrimaha bulshada, dakhliga, barnaamijyada horumarineed iyo hindisayaasha Xisbiga Badwaaqo ayaa intay socotay lagu adkeeyay xoojinta isla-xisaabtanka, wax-ka-qabashada caqabadaha jira iyo dardargelinta fulinta qorshayaasha. Gabo'gabadii, hoggaaminta ka qaybgashay qiimayntan ayaa loo qabtay tababaro la xidhiidha ilaalinta iyo ka faa’iidaysiga wakhtiga iyo muhiimadda hoggaaminta. Marwo Samiira Khadar Maxamed, Madaxa Garabka Haweenka Xisbiga Barwaaqo ee Deegaanka Soomaalida ahna wasiir kuxigeenka Xafiiska Arrimaha Haweenka iyo Caruurta DDS ayaa sheegtay in qiimayntan lagu lafaguray qorshayaashii rubuca koowaad, isla markaana hogaaminta la siiyey tababarro kor loogu qaadayo garaadka iyo kartida hoggaamineed ee xubnaha xisbiga. XIGASHO :- SRTV
Siyaasada
Xog la isku halleyn karo iyo nidaamyo tirakoob casri ah ayaa loo baahan yahay si loo ballaariyo horumarka iyo maalgashiga Afrika - Xoghayaha Guud Kliifer Gatete
Oct 21, 2026 72
Addis Ababa; Dirir 11/2019 (ENA): Xog la isku halleyn karo iyo nidaamyo tirakoob casri ah ayaa loo baahan yahay si loo ballaariyo horumarka iyo maalgashiga Afrika, ayuu yiri Kliifer Gatete, Xoghayaha Guud ee Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA). Dal weyn; dad waaweyn; aragti weyn Kalfadhiga 10-aad ee Guddiga Tirakoobka ee Afrika iyo Kalfadhiga 12-aad ee Guddiga Maareynta Macluumaadka Juqraafiga ee Qaramada Midoobay ee Afrika ayaa lagu qabanayaa Addis Ababa. Madasha waxaa ka soo qayb galay Madaxweyne Taaye Asqesilaase, Wasiirka Maaliyadda iyo Qorsheynta Dhaqaalaha ee Rwanda, Yusuf Murang’a, iyo Kliifer Gatete, Xoghayaha Guud ee Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika. Siyaasad-dejiyeyaasha, tirakoobyada, la-hawlgalayaasha horumarinta iyo xirfadlayaasha macluumaadka ayaa sidoo kale ka qayb qaadanaya. Xoghayaha Guud Kliifer Gatete ayaa sheegay in waqtigan; la'aanta xogta iyo tirakoobku ay caqabad ku tahay shaqada horumarinta ee dowladaha. Wuxuu sheegay in xogta iyo nidaamyada tirakoobka loo isticmaalo marka laga reebo warbixinta si loo hago go'aannada iyo shaqada horumarinta. Wuxuu xusay in dalalku ay sidoo kale sameeyaan nidaam isku xira aqoonsiga qaranka, diiwaangelinta madaniga ah, diiwaangelinta ganacsiga iyo wax ka qabashada diiwaannada, iyadoo la adeegsanayo tirakoobka dadka iyo guryaha ee 2030. Xoghayaha Guud wuxuu sheegay in loo baahan yahay in la soo saaro xog ka tarjumaysa xaqiiqada horumarka Afrika; shaqo la'aanta, tayada shaqada iyo heerka saboolnimada ayaa sidoo kale gacan ka geysan doona hirgelinta dadaallada horumarinta. Wuxuu sheegay in ay lagama maarmaan tahay in si taxaddar leh loo isticmaalo garaadka macmalka ah iyo ilo xog oocusub. In kasta oo tiknoolajiyada casriga ahi ay hagaajisay waqtigii tirakoobka, haddana waxaa muhiim ah in la aqoonsado in nidaamyada aadanaha lagu tababaray xogta aan dhammaystirnayn ay soo saari karaan natiijooyin aan sax ahayn.
Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay qaybaha maaliyadda iyo dijitaalka - Madaxweyne Taaye Asqesilaase
Oct 21, 2026 49
Addis Ababa; Dirir 11/2019 (ENA): Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay qaybaha maaliyadda iyo dijitaalka, ayuu yiri Madaxweyne Taye Aseqeslassie. Madaxweynaha ayaa hadalkan jeediyay isagoo si rasmi ah u furay Kalfadhiga 10-aad ee Guddiga Tirakoobka Afrika iyo Kalfadhiga 12-aad ee Guddiga Maareynta Macluumaadka Juqraafiga ee Qaramada Midoobay ee Afrika. Madasha waxaa lagu qabanayaa Addis Ababa; Madaxweyne Taye, Wasiirka Maaliyadda iyo Qorsheynta Dhaqaalaha ee Rwanda, Yusuf Murang’a, iyo Xoghayaha Guud ee ECA, Kiliifrr Gatete ayaa goob joog ahaa. Intaa waxaa dheer, siyaasad-dejiyeyaasha, tirakoobayaasha, la-hawlgalayaasha horumarinta iyo khubarada macluumaadka ayaa ka qayb qaadanaya. Madaxweyne Taye Asqeslassie ayaa wakhtigaas yiri; Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay qaybaha maaliyadda iyo dijitaalka. Wuxuu soo hadal qaaday horumarinta istaraatiijiyad lacag-bixineed oo qaran oo dijitaal ah, xoraynta qaybta maaliyadda, iyo horumarinta kaabayaasha lacag-bixinta bangiyada. Wuxuu sheegay in barnaamijka aqoonsiga qaranka ee dijitaalka ah ee "Fayda" uu ka mid ahaa isbeddellada; barnaamijku wuxuu bixin doonaa xaqiijin elektaroonik ah oo ammaan ah. Wuxuu sidoo kale ku dhawaaqay in tani ay ballaarin doonto helitaanka bangiyada, lacagta moobaylka, isgaarsiinta, iyo adeegyada kale ee bulshada. Wuxuu xusay in Adeegga Tirakoobka Itoobiya uu ka shaqeynayo hoggaaminta iyo isku-dubaridka nidaamka tirakoobka ee dalka; wuxuu intaas ku daray in Itoobiya ay diyaar u tahay inay la wadaagto waayo-aragnimadeeda oo ay wax ka barato kuwa kale. Wuxuu sidoo kale ku boorriyay waddamada Afrika inay hubiyaan madaxbannaanida tirakoobka, xoojiyaan qaab-dhismeedka sharciga iyo hay'adaha, iyo inay maalgashadaan nidaamyadooda tirakoobka qaranka. Wuxuu sidoo kale sheegay in isticmaalka xogta tayada liidata ay caqabad ku tahay go'aan qaadashada ku salaysan caddaynta, ay caqabad ku tahay horumarka oo ay wiiqayso isla xisaabtanka. Wuxuu ugu baaqay dhammaan daneeyayaasha, oo ay ku jiraan Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika, inay si wadajir ah uga shaqeeyaan sidii loo hubin lahaa tayada xogta. Wuxuu sheegay in xafiisyada tirakoobka qaranka iyo hoggaamiyeyaashooda ay mas'uul ka yihiin soo saarista xog waqtigeeda ku habboon, isticmaalka teknoolojiyada cusub iyo isku-darka ilo xog cusub. Wuxuu xusay in Axdiga Tirakoobka Afrika lagu ansixiyay Addis Ababa sanadkii 2009; wuxuu sidoo kale sheegay inay habboon tahay in Madasha Afrika ee Tirakoobka iyo Macluumaadka Juqraafiyeed lagu qabto Addis Ababa. #Dowladda_Wadajirka #Dal_Weyn #Dad_Weyn #Aragti_Weyn Arag wax yar
RA'IISUL WASAARE ABIY AXMED (DR) TAARIIKHDA GEESINIMADA IYO NAF-HURNIMADA KENYA WAXAY SI WEYN UGU EGTAHAY TAARIIKHDA ADHWA EE ITOOBIYA
Oct 20, 2026 48
Addis Ababa, Dirir, Tiqimti,10,2019 (ENA) Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa xusay in taariikhda geesinimada iyo naf-hurnimada Kenya ay si weyn ugu egtahay taariikhda Adwa ee Itoobiya, halkaas oo Itoobiyaan ka kala yimid dhammaan daafaha dalka ay si wadajir ah ugu istaageen difaaca dalkooda. Farriin uu Ra’iisul Wasaaruhu ku baahiyey barta uu baraha bulshada ku leedahay ayuu ku xusay inuu maanta ka qaybgalay, khudbadna ka jeediyey munaasabadda qaran ee Maalinta Mashujaa (Maalinta Geesiyaasha), oo lagu qabtay magaalada Eldhoret ee dalka Kenya. Wuxuu xusay inuu muujiyey qadarin weyn oo uu u hayo geesiyaashii u halgamay xorriyadda dalkooda, isla markaana naf-hurnimo weyn u sameeyey ilaalinta madax-bannaanidiisa. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale sheegay inuu si weyn u qadariyo geesinimada ay muujiyeen geesiyaashaas iyo raadkii taariikheed ee ay ka tageen. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu tilmaamay in taariikhda geesinimada iyo naf-hurnimada Kenya ay si weyn ula mid tahay taariikhda Adwa ee Itoobiya, halkaas oo dad ka kala yimid dhammaan qaybaha dalka ay midoobeen si ay u difaacaan dalkooda.
RA'IISUL WASAARE ABIY AXMED (DR.) AYAA GAARAY MAGAALADA ELDHORET EE DALKA KENYA ,
Oct 20, 2026 63
RA'IISUL WASAARE ABIY AXMED (DR.) AYAA GAARAY MAGAALADA ELDHORET EE DALKA KENYA , SI UU MARTI SHARAF AHAAN UGA QEYB GALO MUNAASABADDA QARAN EE MAASHUJAA DAY (MAALINTA HALYEEYADA), OO LAGU MAAMUUSO HALYEEYADII KAALIN WEYN KA QAATAY XORRIYADDA, MADAXBANNAANIDA IYO HORUMARKA KENYA.
RA’IISUL WASAARAHA OO UGU BAAQAY SHACABKA TIGRAY INAY ILAASHADAAN MIDNIMADOODA IYO HAY’ADAHOODA , KANA WADA SHAQEEYAAN NABADDA IYO HORUMARKA
Oct 20, 2026 82
Addis Ababa, Dirir 10,2019 (ENA) – Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed,Dr ayaa shacabka Tigray ugu baaqay inay ilaashadaan midnimadooda iyo hay’adahooda, isla markaana si wadajir ah uga shaqeeyaan nabadda iyo horumarka. Ra’iisul Wasaaraha ayaa wareysi afka Tigrinya ku baxayay siiyay Warbaahinta (EBC), kaas oo uu kaga hadlay xaaladda gobolka Tigray. Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed Dr ayaa shacabka Tigray ee ku nool gudaha dalka iyo dibaddiisaba ugu baaqay inay ka qayb qaataan dadaallada lagu xaqiijinayo nabad waarta. Waxa uu sheegay in fiiro gaar ah la siinayo sidii hooyooyinku dib ula midoobi lahaayeen carruurtooda, isla markaana dib loo soo nooleyn lahaa horumarka bulshada iyo dhaqaalaha ee waxyeelladu gaartay. Dhanka kale, Ra’iisul Wasaaruhu waxa uu dhallinyarada hubeysan ugu baaqay inay hubka dhigaan, kana qayb galaan barnaamijka hub-ka-dhigista, ka-saarista kooxaha hubeysan iyo dib-u-dhexgalka bulshada (DDR). Waxa uu sidoo kale hoggaamiyeyaasha milatariga iyo siyaasadda ugu baaqay inay si nabad ah isu soo dhiibaan. Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) ayaa xusay in dadaallada lagu xaqiijinayo amniga iyo nabadgelyada shacabka ay sii socon doonaan, ilaa laga dhisayo maamul rasmi ah oo ku yimaada doorasho. Ra’iisul Wasaaruhu waxa uu carrabka ku adkeeyay in shacabka Tigray ay u baahan yihiin inay u gudbaan doorashada hoggaamiyeyaashooda, horumarinta beeraha iyo waraabka, iyo sidoo kale kobcinta macdanta iyo warshadaha.
Xukuumadda Eriteria waxay ka tagtay horumarka Eritrea waxayna noqotay qalab ay isticmaalaan cadowga Itoobiya – Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Oct 19, 2026 98
Addis Ababa; Dirir 9/2019 (ENA):- Sharcigu wuxuu ka tagay horumarka Eritrea wuxuuna noqday qalab ay isticmaalaan cadowga Itoobiya, ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa kulan la afka tigreega la qaatay hay’adda Warbaahinta Itoobiya. Ra’iisul Wasaaraha ayaa xusay in magaalooyinka Eritrea ay ahaayeen kuwo qurux badan oo firfircoon ka hor xornimadeeda, laakiin maanta ay yihiin hoy ay ku nool yihiin dadka saboolka ah iyo kuwa baahan. Wuxuu xasuustay in markii Eritrea ay qayb ka ahayd Itoobiya, ay lahayd in ka badan 300 oo warshadood isla markaana ay ahayd mid ka mid ah dalalka ugu warshadaha badan Afrika waqtigaas. Ra’iisul Wasaaraha, oo sheegay in Asmara aysan is beddelin oo ay weli ku sii jirto halka ay maanta joogto, ayaa sheegay in dadka Eritrea ay lumiyeen wax kasta oo ay haysteen ka dib xornimadeeda, ay ahaayeen kuwo dadaal badan oo soo dhawayn leh, laakiin maanta ay noqdeen astaanta wareejinta iyo cadaadiska. Sababta ugu weyn ee waxaas oo dhan loo sameeyay ayaa ah in sharcigu uu ka tagay horumarinta iyo dhismaha hay'adaha Eritrea, isla markaana uu noqday qalab ay isticmaalaan cadowga Itoobiya. Wuxuu sheegay in sida aan aragnay 35-kii sano ee la soo dhaafay, deris wanaag iyo saaxiibtinimo oo keliya ay shaqeyn doonaan, mana jiri doonto fursad kale oo waxtar leh. Wuxuu sheegay inaysan faa'iido lahayn in la noqdo meel lagu keydiyo cadawga halkii laga ahaan lahaa horumar iyo saaxiibtinimo, sidaas darteedna, iska indha tirka baaqa nabadda aan la aqbali karin.
TPLF waxay isu diyaarinaysay wareeg dagaal oo kale iyagoo ka baxaya Heshiiskii Pretoriya - Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Oct 19, 2026 84
Addis Ababa; Dirir 9/2019 (ENA):- Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in TPLF ay isu diyaarinayso wareeg dagaal oo kale iyagoo ka baxaya Heshiiskii Pretoriya. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa kulan la qaatay Hay'adda Warbaahinta Itoobiya oo ku hadasha luqadda Tigrigna. Sida uu sheegay Ra'iisul Wasaaruhu, Heshiiskii Pretoriya ee la saxiixay Dirir 2015 waxaa ka baxay kooxda TPLF. Wuxuu xasuusiyay in waxyaabaha ugu muhiimsan ee Heshiiska Pretoriya ay ahaayeen xabad joojin, soo celinta dhammaan adeegyada, hub ka dhigista, soo celinta dadka barakacay iyo aqoonsiga nidaamka dastuuriga ah, wuxuuna ku nuuxnuuxsaday in wax kasta oo suurtagal ah iyo wixii la filayay ay sameysay dowladda federaalka. Waxa uu sheegay in halkii ay ka hirgelin lahaayeen heshiiska, TPLF ay samaynaysay wax liddi ku ah, halkii ay ka hub ka dhigi lahayd, ay ku lug lahayd laaluush iyo tuugsi, iyo inay si cad u qoratay dhalinyaro si ay ugu diyaar garoobaan wareeg dagaal oo kale. Waxa ugu muhiimsanaa, waxay tilmaameen in heshiiska ka dib, TPLF ay dadka barakacay ku haysay la haystayaal oo ay ka hor istaagayso inay ku laabtaan tuulooyinkoodii; iyo inay sidoo kale burburinayso oo xidhayso kaabayaasha dhaqaalaha kale, oo ay ku jiraan diyaaradaha, bangiyada, iyo isgaarsiinta, kuwaas oo la filayay inay dawladda federaalku soo celiso. In kasta oo ay jiraan waxaas oo dhan, dagaalku ma noqon karo xal waara; Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay inaan kula talinay inay na cafiyaan, nabaddu way ka fiican tahay; si kastaba ha ahaatee, TPLF waxay iska indho tirtay talodiisii waxayna ku dhawaaqday dagaal aan loo baahnayn iyagoo la kaashanaya ciidamo kala duwan, sidaas darteedna ay si khaldan u jebisay Heshiiskii Pretoriya. Wuxuu sheegay in dagaalka ay TPLF geysatay uu waxyeello weyn u geystay dadka Tigray. Asal ahaan, dagaalku waa xun yahay, waa wax aan faa'iido lahayn; dagaal sokeeye ayaa ka sii daran. Waxa ugu muhiimsan, dagaalka loo galay danaha quwadaha shisheeye ayaa ka sii daran, ayuu yidhi. Wuxuu tilmaamay in natiijooyinka dagaalku ay yihiin kuwo wax burburiya, isagoo tusaale u soo qaatay dagaalkii dhawaan dhacay. Qofka ugu dhibaatada badan dagaalka waa qofka; nin dhallinyaro ah oo aan loo arkin qof caadi ah oo Tigray ah ayaa naftiisa waayay jidhkiisana uu dhaawacmay. Dhaawaca nafsaaniga ah ee soo gaaray sidoo kale si fudud looma arki karo; wuxuu tilmaamay inay sidoo kale dhaawac u geysatay horumarka iyo dhaqaalaha.
Waxaa lasoo gabo'gabeeyey qiimaynta warbixinta waxqabadka rubuca koowaad ee S.M. 2019-ka
Oct 19, 2026 73
Waxaa lasoo gabo'gabeeyey qiimaynta warbixinta waxqabadka rubuca koowaad ee S.M. 2019-ka oo muddo saddex maalmood ah u socotay hoggaaminta xafiisyada Xisbiga Barwaaqo ee gobollada, maamul-magaalooyinka iyo garabyada Haweenka iyo Dhallinyarada ee Deegaanka. Qiimayntan oo diiradda lagu saaray fulinta qorshayaashii rubuca koowaad, hawlaha siyaasadda iyo arrimaha bulshada, dakhliga, barnaamijyada horumarineed iyo hindisayaasha Xisbiga Badwaaqo ayaa intay socotay lagu adkeeyay xoojinta isla-xisaabtanka, wax-ka-qabashada caqabadaha jira iyo dardargelinta fulinta qorshayaasha. Gabo'gabadii, hoggaaminta ka qaybgashay qiimayntan ayaa loo qabtay tababaro la xidhiidha ilaalinta iyo ka faa’iidaysiga wakhtiga iyo muhiimadda hoggaaminta. Marwo Samiira Khadar Maxamed, Madaxa Garabka Haweenka Xisbiga Barwaaqo ee Deegaanka Soomaalida ahna wasiir kuxigeenka Xafiiska Arrimaha Haweenka iyo Caruurta DDS ayaa sheegtay in qiimayntan lagu lafaguray qorshayaashii rubuca koowaad, isla markaana hogaaminta la siiyey tababarro kor loogu qaadayo garaadka iyo kartida hoggaamineed ee xubnaha xisbiga. XIGASHO :- SRTV
Arrimaha Bulshada
DIIWAANGELINTA XAJKA 2019-KA OO BILAABANAYSA KHAMIISTA SOO SOCOTA
Oct 20, 2026 69
Addis Ababa,Dirir, Tiqimti,10,2019 (ENA) Golaha Sare ee Arrimaha Islaamka Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in diiwaangelinta xajka ee sannadka 2019-ka tirsiga Itoobiya ay bilaaban doonto Khamiista soo socota. Golaha Sare ee Arrimaha Islaamka Itoobiya ayaa war-saxaafadeed ka soo saaray habraaca diiwaangelinta xajka ee sannadka 2019-ka. madaxweyne ku-xigeenka waaxda Culimada iyo Arrimaha Bulshada ee Golaha Sare ee arimaha islamka Sheekh Xamiid Muuse ayaa xusay in diiwaangelintu bilaaban doonto Khamiista, 12-ka bisha Tikimt ee sannadka 2019-ka. dhanka kale Sheekh Xamiid ayaa xusay in goluhu casriyeeyay adeegyada diiwaangelinta si habraacu u noqdo mid hufan, degdeg ah, isla markaana waafaqsan heerarka loo baahan yahay. Waxa uu bulshada Muslimiinta ugu baaqay inay ka faa’iideystaan adeegga oo ay isdiiwaangeliyaan. Madaxa Xafiiska Madaxweynaha Golaha Sare arimaha Islaamka Ustaad Abubakar Axmed ayaa dhankiisa xusay in habraaca diiwaangelinta sannadkan loo diyaariyay qaab meesha ka saaraya caqabadihii iyo dhibaatadii ay dadku hore ula kulmi jireen, isla markaana waafaqsan taariikhda iyo sharafta Muslimiinta Itoobiya iyo dhaxalka taariikheed ee Najashi. Waxa uu sidoo kale xusay in goluhu sannadkii hore uu dowladda Sacuudi Carabiya ka helay abaalmarinta heerka “Diamond Award”, taas oo lagu aqoonsaday adeegyada uu bixiyay. ugu dambeyn Diiwaangelinta ayaa ka socon doonta 33 xarumood oo casri ah oo adeegsanaya tiknoolajiyadda, waxaana la filayaa inay socoto ilaa 10-ka bisha Tir ee sannadka 2019-ka.
Wareeggii labaad ee gargaarka bani'aadamnimada ayaa loo qaadayaa Gobollada Deegaanka Canfarta ee ay saameeyeen isbeddelka cimilada
Oct 14, 2026 91
Adama; Dirir 04//2019 (ENA): Guddiga Maareynta Khatarta Masiibooyinka Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in wareeggii labaad ee gargaarka bani'aadamnimada loo qaadayo gobollada Deegaanka Canfarta ee ay saameeyeen isbeddelka cimilada. Maanta, gawaari siday gargaar bani'aadamnimo oo ka yimid Bakhaarka Badarka Dhexe ee Adhama ayaa u guuray deegaanka. Deegaanku wuxuu dadaal ugu jiraa sidii uu uga jawaabi lahaa awooddiisa, Guddiga Maareynta Khatarta Masiibooyinka Itoobiyana wuxuu ku dhawaaqay inuu taageero siinayo kooxaha mudnaanta leh. Sidaas darteed, wareeggii labaad ee gargaarka ayaa laga soo raray Bakhaarka Dhexe ee Adama una gudbay kooxaha mudnaanta leh ee deegaanka canfarta. Guddigu wuxuu sheegay inay sii wadi doonaan dadaalladooda ku aaddan wax ka qabashada masiibooyinka dabiiciga ah iyo kuwa aadanaha sameeya iyagoo xoojinaya taageeradoodii hore. Sidaa darteed, Guddigu wuxuu tilmaamay in gargaarka bani'aadamnimada ee loo dirayo kuwa u baahan mudnaanta dreganaka canfarta si habboon loo heli karo. Waxaa la ogyahay in wareeggii ugu horreeyay ee gargaarka bani'aadamnimada loo raray meelo kala duwan oo deegaanka ah dhowr maalmood ka hor.
IRREEJA OO XOOJIYA QIYAMKA MIDNIMADA IYO DIB-U-HESHIISIINTA :– ABBAA GADHAYADA
Oct 2, 2026 158
Addisabab,Koxdin 22, 2019 (ENA):- Abbaa Gadaas ayaa sheegay in xuska Irreecha uu door weyn ka qaato xoojinta qiyamka midnimada, jacaylka, cafiska iyo nabadda. Itoobiya waa dal weyn, shacab weyn leh, isla markaana leh himilo iyo aragti weyn. Waxyaabaha caddeynaya baaxadda iyo hodantinimada Itoobiya waxaa ka mid ah hiddooyinka diimeed, dhaqameed, taariikheed iyo kuwa ay dadku sameeyeen, iyo sidoo kale dhaqamada kala duwan iyo goobaha dalxiiska ee dalka. Waxyaabahaas dhaqameed ee hodanka ah waxaa ka mid ah munaasabadda Irreecha oo ka soo jeedda nidaamka Gadaa. Irreecha ayaa sannad kasta lagu xusaa munaasabado kala duwan oo si furan loo qabto. Sannadkan waxaa maalinta berri ah lagu xusi doonaa Hora Finfinnee ee magaalada Addis Ababa, halka maalinta xigta lagu qaban doono Hora Harsadhe magaalada Bishoftu. Xuska Irreeja ee sanadkan ayaa lagu qabanayaa hal-ku-dhegga “Irreecha oo loogu talagalay is-afgaradka qaran”, iyadoo munaasabaddan ay xoogga saarayso qiyamka midnimada, jacaylka, cafiska, dib-u-heshiisiinta iyo nabadda.
Jigjiga — Waxaa maanta Madasha Kulamada ee Huteelka Duule lagu qabtay kulan muhiim ah oo uu soo diyaariyey Xafiiska Waxbarashada DDS
Sep 28, 2026 147
oo diiradda lagu saaray xoojinta daryeelka, waxbarashada iyo adeegyada caafimaad ee carruurta qabta Ootiisamka (Autism), iyadoo si gaar ah looga wada hadlay sidii loo heli lahaa xarun casri ah oo si dhammaystiran uga jawaabta baahiyaha gaarka ah ee carruurtan. Kulanka waxaa ka soo qayb-galay Madaxweyne Ku-xigeenka DDS, Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, Madaxa Xafiiska Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida Inj. Maxamed Shaalle isaaq Wasiirka Xafiiska Madaxweynaha DDS, Xuseen Xaashi Qaasim (Ph.D) wasiirro iyo masuuliyiin kale oo heer deegaan ah, ganacsato, iyo qaybaha kala duwan ee bulshada. Magaalada Jigjiga waxaa hore uga jiray laba dugsi oo loogu talagalay waxbarashada iyo taageerada carruurta qabta Ootiisamka. Hase yeeshee, baahida sii kordhaysa iyo adeegyada gaarka ah ee ay carruurtani u baahan yihiin ayaa muujinaya muhiimadda ay leedahay in laga gudbo adeegyo kooban, loona tallaabo xarun isku dhafan oo bixisa waxbarasho, daryeel caafimaad, tababar iyo taageero horumarineed. Kulanka maanta ayaa udub-dhexaad u ahaa qorshaha dhismaha xarun casri ah oo awood u leh inay carruurta qabta Ootiisamka siiso goob ku habboon waxbarashadooda, kobcinta xirfadahooda iyo helitaanka adeegyada daryeel ee ay u baahan yihiin. Madasha waxaa sidoo kale lagu soo bandhigay baaxadda mashruuca iyo dhaqaalaha loo baahan yahay hirgelintiisa, iyadoo ganacsatada iyo qaybaha kala duwan ee bulshada Deegaanka Soomaalida lagu boorriyey inay kaalintooda ka qaataan maalgelinta mashruucan. Ganacsatada deegaanka ayaa dhankooda muujiyey sida ay uga go’an tahay inay garab istaagaan carruurtan sla markaana ay qayb muuqata ka qaataan dadaalka lagu dhisayo xarunta. Carruurta qabta Ootiisamku waa carruur leh karti iyo mustaqbal u baahan in la kobciyo. Marka la helo waxbarasho ku habboon, daryeel joogto ah iyo taageero xirfadeed, waxaa la xoojin karaa awooddooda, isku-filnaanshahooda iyo ka qaybgalka nolosha qoyska iyo bulshada. Dhismaha xaruntan la qorsheeyey ma noqon doono oo keliya dhisme cusub; wuxuu noqon doonaa goob waxbarasho, daryeel, rajo iyo fursad cusub u abuurta carruurta qabta Ootiisamka iyo qoysaskooda XIGASHO :- SRTV SOMALI
Dhaqaalaha
XIRIIRKA GANACSI IYO MAALGASHI EE ITOOBIYA IYO IMAARAADKA OO SII KOBCAYA
Oct 20, 2026 70
Addis Ababa,Dirir, Tiqimti, 10, 2019 (ENA) Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee dalka ayaa sheegtay in xiriirka ganacsi iyo maalgashi ee u dhexeeya Itoobiya iyo Isutagga Imaaraadka Carabta uu sii kobcayo. Madasha Ganacsiga iyo Maalgashiga ee Itoobiya iyo Imaaraadka ee 2026 ayaa ka socota iyadoo hal-ku-dhegg looga dhigay “Xoojinta Iskaashiga Cusub iyo Wadajirka Hagidda Mustaqbalka.” Agaasimaha Guud ee Waaxda Arrimaha Bariga Dhexe, Aasiya iyo Baasifigga ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda Itoobiya, Danjire Dhewano Kedir, ayaa sheegay in xiriirka u dhexeeya labada dal uu sii xoogeysanayo. Waxa uu xusay in xiriirka labada dal uu hadda marayo heer wanaagsan oo tusaale u noqon kara iskaashiga caalamiga ah. Agaasimaha guud ayaa sidoo kale sheegay in Itoobiya iyo Imaaraadku leeyihiin xiriir adag oo istaraatiiji ah, isla markaana iskaashigooda ganacsi iyo maalgashi uu sii kobcayo. Waxa uu tilmaamay inay jiraan dhinacyo kale oo ay labada dal iskaashi dheeraad ah ka samayn karaan, gaar ahaan maalgashiga, isagoo xusay in iskaashiga ganacsi iyo maalgashi loo baahan yahay in lagu ballaariyo qaybta wax-soo-saarka warshadaha.
Itoobiya ayaa Xoojinaysa Iskaashiga Istaraatiijiyadeed ee ay la leedahay Hay'adaha Maaliyadda iyo Tiknoolajiyadda Caalamiga ah
Oct 20, 2026 68
Addis Ababa; Dirir 10/2019 (ENA):- Itoobiya waxay xoojinaysaa iskaashiga istaraatiijiyadeed ee dhaqaale iyo dhaqaale ee ay la leedahay hay'adaha caalamiga ah ee ka shaqeeya qaybaha tiknoolajiyadda, horumarinta iyo bangiyada. Shirarka Sannadlaha ah ee 2026 ee Sanduuqa Lacagta Adduunka iyo Bangiga Adduunka ayaa lagu qabtay Bangkok, Thailand. Wafti heer sare ah oo uu hoggaaminayo Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya, Dr. Iyob Tekaleng, ayaa wadahadallo istiraatiiji ah oo laba geesood ah la yeeshay wakiillo ka socda hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah iyo waaxda gaarka loo leeyahay. Waftigu wuxuu wadahadallo la yeeshay madaxda sare ee Visa, Bangiga Horumarinta Talyaaniga (Cassa Depositi e Prestiti - CDP), iyo Bangiga Ameerika. Wadahadallada waxay diiradda saareen arrimaha sida kordhinta maalgashiga tooska ah ee dibadda, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee dijitaalka ah, ballaarinta fursadaha maaliyadeed ee horumarinta ee wax ka qabanaya isbeddelka cimilada, iyo isku xirka Itoobiya shabakadda bangiyada ganacsiga adduunka.
Itoobiya iyo Mareykanka ayaa dib u xaqiijiyay ballanqaadkooda ku aaddan xoojinta iskaashiga laba geesoodka ah
Oct 19, 2026 83
Addis Ababa; Dirir 9, 2019 (ENA): Itoobiya iyo Mareykanka ayaa ku dhawaaqay inay ka shaqeyn doonaan sidii loo sii xoojin lahaa iskaashigooda laba geesoodka ah, oo ay ku jiraan dhinaca dhaqaalaha. Shirarka Sanadlaha ah ee Hay'adda Lacagta Adduunka ee 2026 iyo Bangiga Adduunka ayaa lagu qabtay Bangkok, Tayland. Wafti heer sare ah oo Itoobiyaan ah oo uu hoggaaminayo Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya, Dr. Iyob Tekalign, ayaa wadahadallo la yeeshay Ku-xigeenka Kaaliyaha Xoghayaha Maaliyadda ee Afrika iyo Bariga Dhexe, Erik Meyer, iyagoo ka qaybgalaya Shirka Sannadlaha ah. Wadahadallada laba geesoodka ah waxay diiradda saareen siyaabaha lagu xoojin karo gargaarka farsamo iyo maaliyadeed ee Itoobiya si loo sii wado loona dedejiyo dib-u-habaynta dhaqaale ee dhammaystiran, gaar ahaan iyada oo loo marayo hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah. Ku-xigeenka Kaaliyaha Xoghayaha Erik Meyer ayaa ku ammaanay Itoobiya sida ay uga go'an tahay hirgelinta dib-u-habaynta dhaqaalaha ee qaab-dhismeedka. Wuxuu xaqiijiyay sida Mareykanka uga go'an tahay iskaashi laba geesood ah oo wax dhisaya. Ugu dambeyntii, labada dhinac waxay ku heshiiyeen inay sii wadaan wadahadal joogto ah oo wax dhisaya si loo gaaro yoolalka horumarinta ee la wadaago loona xoojiyo xasilloonida gobolka.
Itoobiya waxaa ka go'an inay dhaqaalaha horumarinta u beddesho fursado dhaqaale oo la taaban karo - Iyob Tekalign (Dr.)
Oct 19, 2026 76
Addis Ababa; Dirir 8/2019 (ENA): Itoobiya waxaa ka go'an inay dhaqaalaha horumarinta ka beddesho la-hawlgalayaasha una beddesho fursado dhaqaale oo la taaban karo, ayuu yiri Iyob Tekalign (Dr.), Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya. Iyob Tekalig (Dr.), Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya, ayaa ka qayb galay dood wasiirro ah oo ka dhacday dhinaca Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF) iyo Shirarka Sanadlaha ah ee Bangiga Adduunka oo cinwaan looga dhigay "Dardargelinta Waxqabadka Shaqooyin Badan oo Wanaagsan". Wuxuu xusay in Itoobiya ay ka shaqayn doonto sidii loo horumarin lahaa diyaargarowga mashaariicda si loo dedejiyo natiijooyinka horumarinta, iyadoo lagu dhisayo iskaashiga ay la leedahay Bangiga Adduunka. Dr. iyob ayaa sidoo kale sharraxay sida Itoobiya uga go'an tahay inay dhaqaalaha horumarinta ee ay hesho u beddesho fursado dhaqaale oo la taaban karo. Wuxuu sidoo kale ku nuuxnuuxsaday muhiimadda ay leedahay in la hagaajiyo habka hirgelinta mashruuca iyo xoojinta awoodda xirfadeed iyo hay'adaha. Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ayaa intaa ku daray in maaliyadda horumarintu ay tahay qalab lagu abuuro shaqooyin, lagu yareeyo saboolnimada, iyo hubinta koboc dhaqaale oo waara. Sidaas darteed, wuxuu xaqiijiyay sida Itoobiya uga go'an tahay inay si dhow ula shaqeyso Bangiga Adduunka si loo gaaro natiijooyin horumarineed oo la taaban karo.
Muuqaalo
.png)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya ayaa muhiimad istiraatiiji ah u leh aragtida horumarka muddada dheer ee Itoobiya: Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Oct 21, 2026 72
Addis Ababa; Dirir 11/2019 (ENA): Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya uu muhiimad istiraatiiji ah u leeyahay aragtida horumarka muddada dheer ee Itoobiya. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa ku dhawaaqay inuu booqday Komishika Tamarta Nukliyeerka Itoobiya. Farriin uu ku qoray bartiisa bulshada ee ku saabsan booqashadiisa, ayuu ku yiri: "Hay'addan waxay muhiimad istiraatiiji ah u leedahay aragtida horumarka muddada dheer ee Itoobiya." Isagoo sheegay in Itoobiya muddo dheer lagu yaqaanay awooddeeda aadka u weyn iyo kheyraadka dabiiciga ah ee badan, Ra'iisul Wasaaraha ayaa ku dhawaaqay in cutubka cusub uu diiradda saari doono sidii kheyraadkan loogu beddeli lahaa horumar la taaban karo, horumar tignoolajiyadeed iyo barwaaqo la wadaago. Wuxuu sheegay in sahayda tamarta ee la isku halleyn karo oo waarta ay door muhiim ah ka ciyaarto warshadaha, wax soo saarka, kaabayaasha dhaqaalaha iyo isbeddelka guud ee dhaqaalaha. Tiknoolajiyadda nukliyeerka ayaa sidoo kale bixisa fursad weyn oo lagu daboolayo baahida sii kordheysa ee amniga tamarta iyadoo la xoojinayo wax soo saarka tamarta, waxayna sidoo kale gacan ka geysaneysaa horumarinta qaranka iyo dhisidda awoodda tignoolajiyada ee waaxyaha caafimaadka, beeraha, warshadaha iyo deegaanka. Wuxuu sheegay in Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya uu leeyahay door istaraatiijiyadeed oo lagu gaarayo aragtidan iyadoo la dhigayo aasaaska hay'adaha iyo farsamada ee lagama maarmaanka u ah barnaamijka tamarta nukliyeerka qaranka. Wuxuu sidoo kale xusay in soo saarista kheyraadka aadanaha ee aqoonta leh, ballaarinta cilmi-baarista sayniska iyo u wareejinta aqoonta hay'adda jiilka soo socda ay yihiin hawlo muhiim ah. Wuxuu sheegay in tani ay hubin doonto in horumarinta tamarta nukliyeerka si mas'uuliyad leh loo fuliyo si nabad ah, ammaan ah, ammaan ah oo waara iyadoo la horumarinayo awoodda qaranka iyo khibrad gaar ah.
ITOOBIYA OO AWOOD WEYN U LEH ADEEGSIGA TEKNOLOJIYADDA GARAADKA MACMALKA AH EE (AI) EE AFRIKA IYO CAALAMKA
Oct 20, 2026 71
Addis Ababa,Dirir, Tiqimti,10, 2019 (ENA) Hay’adda Caafimaadka Adduunka (WHO) ayaa sheegtay in Itoobiya ay awood weyn u leedahay adeegsiga teknoolojiyadda garaadka macmalka ah (AI), heer ahaan Afrika iyo caalamkaba. Wafdi ka socda hay’adda ayaa booqday Machadka garaadka Macmalka ah ee dalka, halkaas oo ay masuuliyiinta machadka kala yeesheen wada xajood ku saabsan fursadaha iskaashiga ee adeegsiga teknoolojiyadda AI ee waaxda caafimaadka. Xubnaha wafdiga ayaa sheegay in Itoobiya ay leedahay awood ballaadhan oo ay kaga faa’iidaysan karto teknoolojiyadda garaadka macmalka ah, isla markaana ay kaalin muuqata ka qaadan karto horumarinta adeegsigeeda Afrika iyo guud ahaan caalamka. Ku-xigeenka Agaasimaha Guud ee Machadka garaadka Macmalka ah ee Itoobiya Taye Girma Dr ayaa wafdiga u soo bandhigay xalal ku salaysan AI oo loo diyaariyey in adeegyada caafimaadka laga dhigo kuwo ay dhammaan bulshada heli karaan. Waxa uu sidoo kale sheegay in dadaallo ballaadhan lagu bixinayo sidii muwaadin kasta uu uga faa’iidaysan lahaa teknoolojiyaddan. Intii ay wada xajoodku socdeen, dhinacyadu waxay is-weydaarsadeen fikrado ku saabsan sida garaadka macmalka ahi u beddeli karo waaxda caafimaadka, loogu adeegsan karo xarumaha caafimaadka aasaasiga ah, isla markaana kor loogu qaadi karo awoodda iyo waxqabadka xirfadlayaasha caafimaadka. Wafdigu wuxuu ammaanay shaqada uu machadku ka qabtay farsamaynta luqadaha dabiiciga ah (NLP), iyagoo xusay in teknoolojiyadda fahamka luqadaha iyo aqoonsiga hadalku ay faa’iido weyn u yeelan karaan waaxda caafimaadka. Waxay sidoo kale carrabka ku adkeeyeen baahida loo qabo in teknoolojiyadaha cusub, sida garaadka macmalka ah, lagu baahiyo guud ahaan qaaradda Afrika. Ugu dambayn Wafdigu wuxuu muujiyey rabitaan xooggan oo ku aaddan wada-shaqaynta Machadka garaadka Macmalka ah ee Itoobiya iyo xoojinta iskaashiga labada dhinac.
WAXAA LA DHAMMAYSTIRAY DIYAAR-GAROWGA SOO DHAWEYNTA KA-QAYBGALAYAASHA MADASHA TANA ( TANA FORUM)
Oct 13, 2026 76
Bahir Dhar, Dirir,Tikimt, 3,2019 (ENA) Xafiiska Isgaarsiinta ee Dowladda Deegaanka Amxaarada ayaa xusay in diyaar-garow loo sameeyay soo dhaweynta iyo martigelinta ka-qaybgalayaasha Madasha Tana ee lagu qabanayo magaalada Bahir Dar. Xafiisku wuxuu maanta warbixin ka bixiyay qabanqaabada madasha iyo hawlaha isgaarsiineed ee la xiriira diyaarinta munaasabadda Madaxa Xafiiska Isgaarsiinta ee Deegaanka Amxaarada Abay Mengiste ayss xusay in la dhammeystiray qabanqaabada lagama maarmaanka u ah in si guul leh loo qabto Madasha Tana, taas oo magaalada Bahir Dhar ka dhici doonta 13-ka ilaa 15-ka bisha Tikimt 2019. Wuxuu sheegay in madasha loo qabanqaabinayo qaab kor loogu qaadayo sumcadda Itoobiya, isla markaana lagu soo bandhigayo horumarka dalka. Waxa uu intaas ku daray in Madasha Tana ay tahay madal ay Afrikaanku kaga tashadaan xal u helidda dhibaatooyinka qaaradda, iyaga oo adeegsanaya aqoontooda, waayo-aragnimadooda iyo hoggaankooda. Dhanka kale Abay Mengiste ayaa xusay in 11-kii kulan ee hore ee madasha lagu qabtay magaalada Bahir Dar ay door muuqda ka qaateen aqoonsiga caqabadaha qaaradda ka jira iyo soo jeedinta talooyin xal loogu raadinayo shirarka madaxda Afrika. Wuxuu xusay in kulamadii hore diiradda lagu saaray nabadda iyo xasilloonida Afrika, dardargelinta horumarka iyo kobaca dhaqaalaha, iyada oo laga soo saaray talooyin iyo jihooyin lagu hagayo tallaabooyinka mustaqbalka. Dhanka kale , wuxuu tilmaamay in madashu ay ka doodday caqabadaha ay Afrika kala kulanto ka faa’iidaysiga kheyraadkeeda, gaar ahaan tahriibinta sharci-darrada ah ee dadka iyo dhaqaalaha, isla markaana la soo bandhigay habab wax looga qaban karo dhibaatooyinkaas. Madaxa xafiiska ayaa sheegay in Madasha Tana ee 12-aad, oo sannadkan lagu qabanayo hal-ku-dhegga (Waddooyinka Nabadda Afrika, Madaxbannaanida Dhaqaale iyo Isbeddelka Juqraafi-siyaasadeed) la filayo inay diiradda saarto nabadda, xasilloonida iyo horumarka qaaradda Afrika. Wuxuu intaas ku daray in Itoobiya ay sii waddo kaalinteeda ku aaddan horumarinta qaaradda, isaga oo xusay in sidii ay uga qayb qaadatay halgankii xorriyadda dadka madow ee dunida, ay maanta dadaal ugu jirto xaqiijinta horumarkeeda iyo kobaceeda, si faa’iidooyinkaas ay ugu fidaan dalalka kale ee Afrika. Abay Mengiste ayaa sidoo kale sheegay in hoteellada iyo xarumaha kale ee adeegga ee magaalada Bahir Dar ay diyaargarow sameeyeen si ay u martigeliyaan hoggaamiyeyaasha Afrika, cilmi-baarayaasha sare iyo khubarada ka qaybgalaysa madasha. Madasha Tana ee 12-aad ayaa lagu qaban doonaa magaalada Bahir Dhar, laga bilaabo 13-ka ilaa 15-ka bisha Tikimt 2019 ee taariikhda Itoobiya.
Itoobiya Waxay Sanadaha Soo Socda Joojin Doontaa waxsoosaarka ladhofoyo iyada oo aan lahabeyay ee Alaabta Ceeriin ee aan la Warshadeeyay Ama Qiimaha Loo Kordhiyay – Abiy Axmed (Dr.)
Oct 11, 2026 94
Addis Ababa, /Koxdin/Maskaram 2018 (ENA) – Ra'iisul Waasaare Abiy Ahmed (Dr.) ayaa sheegay in Itoobiya shanta ilaa tobanka sanadood ee soo socda ay si tartiib-tartiib ah u joojin doonto caadadii ahayd in dalka la soo geliyo alaabta qiimaha loo kordhiyay iyada oo taa beddelkeeda alaabta ceeriin ee dalka ka baxda lafteeda qiimo dheeraad ah loo samayn doono. Wuxuu tilmaamay in doorka weyn ee Istaraateejiyadda Weyn ee Medemer uu yahay in la baab'iyo nidaamka. Itoobiya ay hantideeda ceeriin ku iibiso qiimo yar, ka dibna ay mar kale ku soo buyosato alaab la diyaariyay oo qiimo sare leh. Ra'iisul Wasaaraha ayaa hadalkan ka sheegay munaasabaddii uu ku furayay Warshadda Qaranka ee Saffaynta Biraha Qiimaha Badan oo ka dhalatay iskaashiga maalgashi ee dhexmaray Warshadeynta Itoobiya (Ethiopian Investment Holdings) iyo shirkadda Sam Precious Metals, taas oo ku taalla Aagga Dhaqaalaha Gaarka ah ee Bole Lemi. Warshaddan cusub ayaa awood u leedahay in dalkau fudayso wax-soo-saar qiimihiisu gaarayo ilaa 80 billiyan oo dollar sanadkiiba. Qodobada Muhiimka Ah Ee Hadalka Ra'iisul Wasaaraha: Baddalaadda Nidaamka Ganacsiga: Hadda Itoobiya waxay dhoofisaa alaabta ceeriin sida cudbi, bunka, iyo dahabka iyada oo qiimo yar ku bixisa, ka dibna dib loogu soo celiyo suuqa Afrika iyada oo qiimo badan lagu kordhiyay. Tusaalaha Bunka: Bunka Addis Ababa ku jooga 8 dollar ayaa marka dibadda lagu soo dubo oo lagu diyaariyo Starbucks ka kora 30 dollar, halka dalka Talyaaniga marka looga dhigo Espresso uu ka gaaro ilaa 50 Euro. Moodeelka Dhaqaalaha: Nidaamkan ma noqon doono oo kaliya mid dahabka ku kooban, balse waxaa lagu dabaqi doonaa bacriminta iyo waaxyaha kale ee macdanta si loo kordhiyo dakhliga dhoofinta dalka. Awoodda Diyaaradda Itoobiya (Ethiopian Airlines): Isticmaalka shabakadda ballaaran ee Ethiopian Airlines waxay fursad u siin doontaa in Dahabka laga soo ururiyo gobolka iyo waddamada Afrika, ka dibna halkan lagu safeeyo, taas oo abuuraysa dhaqdoqaaq dhaqaale oo weyn. Natiijadii Sanadkii Hore: Sanadkii la soo dhaafay dhoofinta dahabka waxay ka soo xereysay 5 ilaa 6 billiyan oo dollar, balse haddii awooddan safeynta ay jiri lahayd wakhtigaas, dakhligu wuxuu gaari lahaa ilaa 10 billiyan oo dollar. Ka Faaiideysiga Deegaanka: Halkan ka hor marka 1 kiilo oo dahab ah dhoofiyo, 70% oo kaliya ayaa loo aqoonsan jiray dahab, halka 30%-ka kale loo daadin jiray sida qashin, inkasta oo ay ku jireen macdano qiimo sare leh sida feerada (lacagta/silver). Warshaddan cusub waxay ka baandheyn doontaa dhammaan macdanahaas. Xirfadlayaasha Dhedigga Ah: Warshaddan waxaa maamuli doona oo hawlgalin doona khubaro maxalli ah oo tababaran.
Ciyaaraha
MARATOONK AMSTERDAM OO AY KU GACAN SARREEYEEN ORODYAHANNADA ITOOBIYA
Oct 19, 2026 77
Addis Ababa,Dirir,Tiqimti, 8/2019 (ENA) Orod-yahannada Itoobiya ee Lemi Birhanu iyo Buze Diriba ayaa ku guuleystay tartanka maratoonka TCS Amsterdam ee sannadka 2026, iyaga oo kala galay kaalinta koowaad tartanka ragga iyo haweenka. Orodyahan Lemi Birhanu ayaa ku guuleystay tartanka ragga, isaga oo ku soo dhammeystay waqtiga 2 saacadood, 3 daqiiqo iyo 33 ilbiriqsi. Sidoo kale, orodyahanadda Buze Diriba ayaa ku guuleysatay tartanka hawenka iyada oo ku soo dhammeystay waqtiga 2 saacadood, 16 daqiiqo iyo 10 ilbiriqsi. Intaa waxaa dheer, Buze Diriba ayaa jebisay rikoodhkii hore ee tartanka maratoonka hawenka ee Amsterdam. Guushan ayaa ka dhigan in orodyahannada Itoobiya ay ku guuleysteen tartamada ragga iyo hawenka, iyaga oo muujiyey awoodda iyo heerka sare ee ciyaartoyda Itoobiyaanka ah ee tartamada caalamiga ah.
Magaalada Dhagaxbuur ayaa si rasmi ah looga furay tartanka ciyaaraha fudud
Oct 19, 2026 66
Magaalada Dhagaxbuur ayaa si rasmi ah looga furay tartanka ciyaaraha fudud ee degmooyinka gobolka Jarar, kaas oo ay ka qeybgalayaan shan degmo oo kala ah Birqod, Gunagado, Awaare, Yoocaale iyo Araarso. Tartankan oo lagu furay orodka 100-ka mitir iyo 800-ka mitir, ayay kasoo qeybgaleen gudoomiyaha gobolka Jarar mudane Axmed Xuseen Axmed, duqa maamulka magaalada Dhagaxbuur mudane c/xakiin Macalin Ciwal, gudoomiyaha xidhiidhka ciyaaraha fudud ee DDS, cabdiqaadir Muxumed, iyo masuuliyiinta xafiisyada iyo dhalinyarada iyo ciyaaraha gobolka Jarar iyo maamulka magaalada Dhagaxbuur Tartankan ayaa qeyb ka ah dadaalada lagu hormarinayo ciyaaraha fudud, laguna soo saarayo dhallinyarada hibada leh iyo xoojinta isdhexgalka dhallinyarada gobolka Jarar. XIGASHO :- SRTV
ITOOBIYA BUNNA OO 2-1 KAGA ADKAATAY QIDHUS GIYORGIS KULANKII LA WADA SUGAYAY
Oct 17, 2026 74
Addis Ababa,Dirir,Tikimt,7, 2019 (ENA) Kooxda Itoobiya Bunna ayaa 2-1 kaga adkaatay kooxda Qiddus Giyorgis kulan ka tirsanaa toddobaadkii labaad ee horyaalka Itoobiya Premier League. Ciyaarta oo ka dhacday garoonka Addis Ababa Stadium, ayaa Bifkadhu Alemayehu daqiiqaddii 57-aad, halka Okay Jules uu goolka labaad u dhaliyay Itoobiya Bunna daqiiqaddii 75-aad. Amanuel Erbo ayaa daqiiqaddii 82-aad dhaliyay goolka keliya ee Qidhus Giyorgis Itoobiya Bunna ayaa ciyaarta soo bandhigtay bandhig ciyaareed wanaagsan, halka dadaalkii Qidhus Giyorgis ee ahaa inay barbarreeyaan ciyaarta daqiiqadihii ugu dambeeyay uu fashilmay. Daqiiqadihii ugu dambeeyay ee ciyaarta, labada kooxoodba waxaa ka baxay ciyaartoy kaarar cas qaatay. Itoobiya Bunna waxaa laga saaray Bereket Woldeyohannes iyo Bifkadhu Alemayehu, halka laga saaray Yared Yemane. Kulankan ahaa kii 53-aad ee horyaalka Premier League ee labada kooxood dhex mara, ayaa ku dhammaaday guushu inay raacdo Itoobiya Bunna. Guushan ayaa ahayd tii ugu horreysay ee Itoobiya Bunna xilli-ciyaareedkan, taasoo ka caawisay inay ka soo kacdo kaalinta 14-aad una gudubto kaalinta 7-aad.
Ciyaarta ay soo bandhigeen Xulka Qaranka Itoobiya laga bilaabo Bilow ilaa Dhammaad ayaa ahaa mid aad u fiican - Tababare Baatrik Viyeera
Sep 30, 2026 126
Bahirdhaar; Koxdin 19/2019 (ENA): Tababaraha Xulka Qaranka Senegal Batrik Viyeera ayaa sheegay in qaab ciyaareedka Kooxda Xulka Qaranka Itoobiya laga bilaabo bilow ilaa dhammaad uu ahaa mid cajiib ah. Kooxda Kubadda Cagta Qaranka Itoobiya (Waliya) ayaa si dirqi ah uga badisay Senegal isreebreebka Koobka Qaramada Afrika garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dhar. Tababare Batrik Viyera, oo faallo ka bixiyay ciyaarta ka dib, ayaa sheegay in qaab ciyaareedka Kooxda Qaranka Itoobiya laga bilaabo bilow ilaa dhammaad uu ahaa mid cajiib ah. Wuxuu sheegay inuu filayay in ciyaartu ay noqoto mid adag laakiin uu ku arkay mid adag tababar ahaan. Sidaa darteed, wuxuu muujiyay farxaddiisa ah in kooxdiisu ay ku guuleysatay ciyaartii ay la ciyaareen koox adag oo ay xaqiijisatay saddexda dhibcood ee muhiimka ah. Tababaraha xulka qaranka itoobiya Yohannes Sahle; Wuxuu sheegay in inkastoo kooxda qaranka Senegal ay gool dhalisay horraantii ciyaarta sababo la xiriira cadaadiska, haddana aan awoodnay inaan ciyaarta xakameyno goor dambe. Wuxuu sheegay in kooxda qaranka Itoobiya ay soo kabsasho wanaagsan sameysay ka dib markii goolka la dhaliyay. Xulka qaranka Senegal ayaa 1-0 ku badiyay ciyaartii isreebreebka koobka qaramada Afrika ee maanta ka dhacday garoonka caalamiga ah ee Bahir Dhar Stadium 4:00 galabnimo. #dalweyn_shacabweyn_himiloweym
Ilaalinta Deegaanka
Itoobiya waxay gaartay natiijooyin la taaban karo oo ku saabsan dhismaha nidaamka cuntada ee waara. — Dr. Mandhefro Niguse
Oct 22, 2026 38
Addis Ababa; Dirir 12/2019 (ENA): Itoobiya waxay si adag uga shaqeyneysaa sidii loo dhisi lahaa nidaam beereed oo waara oo bixiya cunto la awoodi karo oo caafimaad leh, abuurta shaqooyin iyo ilaalinta kheyraadka dabiiciga ah, ayuu yiri Dr. Mandefro Niguse, Agaasimaha Guud ee Machadka Isbeddelka Beeraha Itoobiya. Maalinta Cuntada Adduunka ee 2026 ayaa lagu xusay Addis Ababa iyadoo cinwaankeedu yahay "Beer Maanta; Quudi Berri" oo ay sameeyeen Wasaaradda Beeraha, Hay'adda Cuntada iyo Beeraha ee Qaramada Midoobay (FAO) iyo Barnaamijka Cuntada Adduunka (WFP). Mas'uuliyiinta dowladda, xubnaha bulshada diblomaasiyadeed, la-hawlgalayaasha horumarinta, cilmi-baarayaasha, beeraleyda iyo xoolo-dhaqatada, iyo sidoo kale dhalinyarada iyo hal-abuurayaasha beeraha ayaa ka qayb qaatay munaasabadda. Agaasimaha Guud ee Machadka Isbeddelka Beeraha Itoobiya, Mandefro Niguse (Dr.), ayaa isla waqtigaas sheegay in qaybtu ay gacan weyn ka geysaneyso dhaqaalaha dalka. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay si adag uga shaqeyneyso sidii loo dardargelin lahaa wareejinta tignoolajiyada iyo hal-abuurka qaybta beeraha. Wuxuu sharraxay inay diiradda saartay ballaarinta waraabka iyo dardargelinta farsamada beeraha iyada oo loo marayo dib-u-habeyn lagu sameeyay siyaasadaha, barnaamijyada iyo hab-raacyada hay'adaha. Wuxuu sidoo kale sheegay inay si weyn u maalgelinayso hagaajinta nidaamka suuqa iyo dhisidda dhaqaale miyiga ah oo waara. Wuxuu xusay in aqoonta dadka asaliga ah ee beeraleyda iyo xoolo-dhaqatada la isku daray oo la hirgeliyay dhaqamada cimilada u roon. Wuxuu sidoo kale sheegay in isku-dubaridka dowladda, deegaannada, cilmi-baarayaasha iyo la-hawlgalayaasha horumarinta ay muhiim u tahay dadaalka lagu gaarayo isbeddelka nidaamka cuntada. Kaaliyaha Wakiilka Hay'adda Cuntada iyo Beeraha ee Qaramada Midoobay (FAO) ee Itoobiya, Dr. Worqicho Jateno, ayaa ku ammaanay dowladda Itoobiya dadaallada la taaban karo ee lagu hubinayo amniga cuntada, kor u qaadista kobaca dhaqaalaha iyo yaraynta saboolnimada. Wuxuu sheegay in ururkiisu uu xoojin doono iskaashiga ay la leedahay Itoobiya isla markaana
Bilicda Deegaanka Canfarta oo u eeg Caalam kale.
Sep 23, 2026 139
Itoobiya waa waddan cajiib ah oo leh muuqaal qurux badan laga bilaabo Dallol ilaa Ras Dashen. Waxaa la ogyahay inay tahay waddan gaar u ah adduunka oo ah meesha ay ku dhalatay aadanaha iyo kafeega, halkaas oo 13 bilood oo qorraxdu ay iftiimiso, waxaana ku barakeysan dhul iyo cimilo wanaagsan oo aad ugu habboon nolosha iyo horumarinta beeraha. Itoobiya, oo ah meeshii ay ku dhalatay aadanaha, Lusi iyo hadhaayo kale ayaa la helay oo la bartay, taasoo bixinaysa caddayn la taaban karo oo muujinaysa in Itoobiya ay tahay meesha ay ku dhalatay aadanaha. Tani waxay soo jiidatay dareenka saynisyahannada adduunka ee ku jira baaritaanka horumarka aadanaha. Waxaa sidoo kale la ogaaday inay leedahay lafo la ilaaliyo iyo qalab dhagax qadiimi ah oo malaayiin sano jir ah. Kani waa meel ay fiiro gaar ah ka heleen khubaro caalami ah oo ku takhasusay cilmiga qadiimiga, taariikhyahannada iyo cilmi-baarayaasha. Dallol, oo ku taal deegaanka canfarta, waa mid ka mid ah meelaha ugu kulul uguna cajiibsan dhulka, oo leh ilo biyood oo midab leh oo sulfur ah, dabaqyo milix leh, iyo muuqaallo uumi leh. Ertalem waa mid ka mid ah meelaha kaliya ee adduunka oo leh haro lava ah oo joogto ah, cirka habeenkii ee ololayana waa meel dhab ah oo loogu talagalay dadka xiiseeya dalxiiska tacaburka.
Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) iyo marwada koowaad Zinaash Tayajew ayaa fuliyey barnaamijka raadka cagaaran
Sep 10, 2026 181
Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) iyo Marwada Koowaad qaranka Zinash Tayachew, oo ay weheliyaan mas’uuliyiin sare oo ka tirsan dowladda, ayaa si wadajir ah u soo xiray barnaamijka dhir-beerista ee sanadkan ee Dhaxal Reebka Cagaaran kaas oo halku-dhig looga dhigay “Aan Beeranno Rajada, kaddib markii ay si wadajir ah uga qeyb qaateen beerista geedo. Marka la shaacinayo gabagabada ololaha beerista geedaha ee sannadka 2018-ka Itoobiya, waxaa xusuus mudan in geed kasta oo la beeray uu yahay astaan nool oo u taagan midnimadeenna, dib-u-soo-kabashadeenna iyo horumarkeena waara. Waxaan si buuxda u rajo qabnaa inaan aragno Itoobiya lagu dhisay midnimadeenna adag iyo dadaalkeenna wadajirka ah, oo noqota dal horumaray, barwaaqo ah oo leh mustaqbal ifaya, waxaana sii wadi doonnaa horay u socodkeenna!
Barnaamijka Raadka Cagaaran ee Itoobiya iyo Guulaha Horumarinta Magaalooyinka waa inay noqdaan kuwa tusaale u ah dalalka Afrika — Abuubakar diyaa'o
Sep 2, 2026 196
Addis Ababa; Naaf 27/2018 (ENA): Dadaallada Itoobiya ee lagu ilaalinayo caafimaadka jirka iyo maskaxda ee muwaadiniinteeda iyada oo loo marayo raadk Cagaaran iyo Horumarinta Magaalooyinka waa kuwa tusaale noqon kara dalalka Afrika, ayuu yiri Abubakar Diao, Agaasimaha Fulinta ee Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika. Mashruucyada horumarinta marinnada iyo webiyada ee in ka badan 70 magaalo, oo ay ku jirto Addis Ababa, ayaa magaalooyinka ka dhigay kuwo nolosha ku haboon, nadiif ah, oo ku habboon fursadaha shaqo. Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay isbeddelka dhaqaale ee qaybaha badan leh sannadihii la soo dhaafay, iyadoo dalxiisku uu soo ifbaxayo warshado aan sigaar lahayn. Siyaasadda caafimaadka ayaa dib loo eegay iyadoo lagu saleynayo ka hortagga iyo daaweynta, waxayna muujisay qaabkeeda Afrika ee daryeelka caafimaadka aasaasiga ah. Goddoomiyaha Guddiga Abubakri Diao, ayaa u sheegay ENA; Itoobiya waxay gaartay isbeddel muhiim ah oo ku yimid daryeelka caafimaadka aasaasiga ah. Isagoo sheegay in caafimaadku yahay hanti laga beddeli karo kharashka bulshada una rogi karo maalgashi; wuxuu sheegay in dhismaha kaabayaasha caafimaadka loo baahan yahay in dhaqaale ahaan la taageero si loo dhiso nidaam caafimaad oo waara. Isagoo xusay in caafimaadku uu qayb weyn ka qaato kobaca wax soo saarka guud ee dalka; Itoobiya waxay guul ka gaartay daryeelka caafimaadka aasaasiga ah. Wuxuu sheegay in Afrikaanku ay wax ka bartaan dadaallada dalka ee lagu ilaalinayo caafimaadka jirka iyo maskaxda ee muwaadiniinteeda. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay dhisayso magaalooyin ay dadku ku neefsan karaan hawo nadiif ah oo ay ku dhex wareegi karaan meelaha cagaaran iyo horumarinta magaalooyinka. Tani ma aha oo kaliya inay horumarin doonto nidaamka caafimaadka dalka, laakiin waxay sidoo kale ka dhigi doontaa meel dalxiis oo soo jiidasho leh waxayna kor u qaadi doontaa awooddeeda dhaqaale. Sarkaalku wuxuu sheegay in mashaariicda Itoobiya ay runtii yihiin wax lagu faano; wuxuu sheegay in Afrikaanku ay wax ka bartaan waayo-aragnimadooda oo ay la shaqeeyaan xaqiiqadooda. Wuxuu sheegay in Afrika ay tahay inay muujiso inay tahay qaarad ay ka hirgasho mashaariic saameyn caalami ah leh.
Wararka Caalamka
AFRIKA MA BARYAYSO INAY MEEL KA HESHO FAGAARAHA CAALAMKA, BALSE WAXAY SI MADAX-BANNAAN U XAQIIJINAYSAA BOOSKA AY XAQA U LEEDAHAY : – MAXAMUUD CALI YUUSUF
Sep 10, 2026 186
Addis Ababa, Bagume 4, 2018 (ENA):- Afrika kama baryayso inay meel ka hesho fagaaraha caalamka, balse waxay si madax-bannaan u xaqiijinaysaa booska iyo sharafta ay xaqa u leedahay, ayuu sheegay Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf. Munaasabadda Maalinta Midowga Afrika ayaa la xusay. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa munaasabadda Maalinta Midowga Afrika awgeed diray farriin. Guddoomiyuhu wuxuu sheegay in Maalinta Midowga Afrika ay tahay maalin lagu xuso Bayaankii Sirte (Sirte Declaration) ee sannadkii 1999-kii lagu gaaray go’aanka rasmiga ah ee lagu beddelayo Ururkii Midnimada Afrika (OAU). Wuxuu sheegay in xilligaas ay hoggaamiyeyaasha Afrika qaadeen tallaabo muhiim ah oo taariikhi ah oo lagu dhisayo Midowga Afrika, si loo dardargeliyo is-dhexgalka qaaradda iyo kor loogu qaado codka Afrika ee fagaarayaasha caalamka. Wuxuu xusay in Maalinta Midowga Afrika ee sannadkan loo dabbaaldegayo xilli muhiimad gaar ah u leh qaaradda. Maalmo ka hor, Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa ansixiyay qaraar uu hoggaaminayo Afrika oo taageeraya adeegsiga khariidad adduun oo si dhab ah u muujinaysa baaxadda iyo cabbirka saxda ah ee Afrika. Guddoomiyuhu wuxuu sheegay in tallaabadan, oo ku timid hindisaha wadanka Togo iyo taageerada Midowga Afrika, ay leedahay macne ka weyn sixitaan lagu sameeyo khariidad keliya. Wuxuu sheegay in tallaabadani si gaar ah diiradda u saarayo sida Afrika looga arko fagaaraha caalamka, isla markaana ay si xooggan u xusuusinayso in Afrika ay iyadu qaabayso sheekada ay isku qiimayso kuna soo bandhigto nafteeda. Waxay si gaar ah u xusuusinaysaa in Afrika ay muhiim tahay sida ay dunidu u aragto, isla markaana ay iyadu qaabayso sheekada iyo sawirka ay dunida ka bixinayso. Mustaqbalka Afrika waxaa go’aaminaya aragtida iyo go’aanka Afrikaanka; waqtiguna waa hadda in Afrika lagu qiimeeyo muuqaalkeeda dhabta ah, awooddeeda iyo kartideeda. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika ayaa sidoo kale xusay in tallaabada lagu saxayo khariidadda ay qayb ka tahay socdaalka qaaradeed ee Afrika ugu jirto xaqiijinta aragti mideysan oo heer sare ah. Wuxuu si faahfaahsan u sheegay in arrintani ay ka mid tahay xoojinta is-dhexgalka dhaqaale iyada oo loo marayo Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA), xaqiijinta nabadda iyo amniga, hirgelinta horumar waara iyo kordhinta ka-qaybgalka Afrika ee hay’adaha go’aan-qaadashada caalamka. Wuxuu xaqiijiyay in Ajandaha Midowga Afrika 2063 uu sii ahaan doono tiir-dhexaad lagu dhisayo Afrika isku xiran, barwaaqo ah oo nabdoon. Wuxuu sheegay in xaqiijinta nabadda iyo amniga, dardargelinta is-dhexgalka dhaqaale iyo kordhinta codka Afrika ee fagaarayaasha caalamka ay yihiin mudnaanta koowaad ee Midowga Afrika. Wuxuu sheegay in Afrika aysan baryayn inay aqoonsi ka hesho fagaaraha caalamka, balse ay si madax-bannaan u hananayso booskeeda saxda ah ee ay ku leedahay fagaaraha caalamiga ah. Wuxu kale oo uu xusay Afrika hadda nalaga doonayo waa inaan aaminaaddan adag u beddelno midnimo, hanti iyo barwaaqo, nabad iyo saameyn, Guddoomiyuhu wuxuu carrabka ku adkeeyay in horumarka Afrika aan lagu cabbirin oo keliya matalaadda ay ku leedahay fagaarayaasha caalamka, balse sidoo kale lagu cabbiro horumarinta tayada nolosha muwaadiniinteeda. Sidaas darteed, wuxuu sheegay in Midowga Afrika uu sannadka 2026 diiradda saaray helitaanka biyo nadiif ah oo waara iyo adeegyada nadaafadda ee ammaan ah, taas oo muujinaysa sida ay Midowga Afrika uga go’an tahay inuu aragtiyada qaaradeed ku xiro nolol-maalmeedka muwaadiniinta. Munaasabadda Maalinta Midowga Afrika awgeed, Guddoomiyuhu wuxuu ugu baaqay dalalka xubnaha ka ah Midowga Afrika, bulshooyinka dhaqaalaha ee gobollada, hay’adaha Afrika, waaxda gaarka loo leeyahay, ururrada bulshada rayidka ah, haweenka iyo dhallinyarada inay iska kaashadaan dhismaha Afrika oo sii isku xiran, isku kalsoon awooddeeda, isla markaana awood u leh inay iyadugo’aamiso masiirkeeda. Wuxuu intaasi ku daray in si dhab looga shaqayn doono xaqiijinta aragtida qaaradeed ee “Afrika aan doonayno”, isla markaana Baaqa Sirte (Sirte Declaration) uu sii ahaan doono saldhig waara oo waxbarasho iyo horumar u ah jiilasha Afrika ee soo socda. Guddoomiyuhu wuxuu kale oo uu xusay in Afrika berri aysan noqon doonin oo keliya qaarad khariidadda ku leh matalaad wanaagsan, balse ay tahay inay noqoto qaarad leh madaxbannaani adag, midnimo gudaha ah oo xooggan, isla markaana dadkeeda u horseedda barwaaqo waarta. Ugu dambayn guddoomiyaha guddiga Midowga Afrika ayaa dhammaan Afrikaanka iyo qurba-joogta Afrika u rajeeyay Maalinta Midowga Afrika oo ku suntan nabad, iskaashi iyo midnimo.
Golaha Wasiirada IGAD ayaa yeelan doona Kulan Degdeg ah
Sep 6, 2026 206
Addis Ababa; Baagumen 1/2018 (ENA): Golaha Wasiirada ee Urur Goboleedka Horumarinta (IGAD) ayaa shirkoodii 74-aad ee Degdegga ah ku yeelan doona Jabuuti Kooxdin 5, 2019. Kulanka waxaa ka soo qayb geli doona Wasiirada Arrimaha Dibadda iyo wakiillo ka socda dowladaha xubnaha ka ah IGAD. Kulanka ayaa looga hadli doonaa nabadda iyo amniga gobolka, iyo sidoo kale arrimo kale oo muhiim ah. Kulanka ayaa fursad u siin doona dowladaha xubnaha ka ah inay dib u eegaan xaaladda amniga iyo xasilloonida gobolka iyo dadaallada socda ee gobolka, iyo inay xoojiyaan ballanqaadkooda wadajirka ah ee nabadda, xasilloonida iyo iskaashiga, sida lagu sheegay xogta IGAD. Golaha ayaa sidoo kale ka talo bixinaya arrimaha hay'adaha muhiimka ah, oo ay ku jiraan himilada ururka iyo taageerada mudnaanta gobolka iyo xoojinta hirgelinta Heshiiska IGAD. Kulanka waxaa sidoo kale lagu tilmaamay inuu yahay hab ay dowladaha xubnaha ka ah IGAD ku xaqiijin karaan ballanqaadkooda xooggan ee ah inay si wadajir ah wax uga qabtaan caqabadaha gobolka iyo inay hubiyaan nabadda, xasilloonida iyo barwaaqada dadkooda. Golaha Wasiirradu waa mid ka mid ah hay'adaha ugu muhiimsan ee sameeya siyaasadda IGAD, iyagoo door muhiim ah ka ciyaara hagidda shaqada ururka iyo xoojinta iskaashiga ka dhexeeya dalalka xubnaha ka ah.
QARAMADA MIDOOBAY OO ANSIXIYAY KHARIIDAD CUSUB OO MUUJINAYSA BAAXADDA DHABTA AH EE AFRIKA
Sep 5, 2026 197
Addis Ababa, Nahaase 30, 2018 (ENA) Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa si rasmi ah u ansixiyay khariidad cusub oo si ka sax ah u muujinaysa baaxadda juqraafiyeed ee qaaradda Afrika. Go’aankan taariikhiga ah ayaa ka dhashay hindise uu wadanka Togo ku soo bandhigay magaca Midowga Afrika, waxaana ujeeddadu tahay in la soo afjaro qallooca ka jira habka khariidaynta ee muddo dheer la adeegsanayay. Sida uu dhigayo go’aanka, khariidadda Mercator oo tan iyo qarnigii 16-aad la adeegsanayay, isla markaana si aan sax ahayn u muujinaysay baaxadda qaaradda Afrika, ayaa laga saari doonaa adeegsiga, sida ay BBC werisay. Bedelkeedana waxaa la adeegsan doonaa habab casri ah oo khariidaynta ah, kuwaas oo si siman u muujinaya baaxadda iyo saamiga dhulka, sida khariidadda “Equal Earth”, oo la shaaciyay sannadkii 2018, taas oo si ka sax ah u muujisa cabbirka iyo saamiga dhulalka dunida. Go’aanka Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa helay taageero ballaaran, iyadoo 164 dal ay taageereen hindisaha. Khariidadda Mirkatoor (Mercator). waxaa sannadkii 1569 sameeyay Gerardus Mercator, oo ahaa khariidad-sameeye reer Flemish ah. Ujeeddadii ugu weynayd ee loo sameeyay waxay ahayd inay u fududeyso badmaaxiinta iyo maraakiibta inay maraan waddooyinka badda. Si kastaba, habka khariidayntan ayaa kordhiya muuqaalka baaxadda dhulalka marka laga fogaado dhulbaraha, taas oo keentay in gobollada ku dhow dhulbaraha si weyn loogu muujiyo cabbir ka yar kan dhabta ah. Natiijada habkan khaldan ee khariidaynta ayaa Afrika ka dhigtay mid muddo dheer muuqaal ahaan loogu malaynayay inay baaxad ahaan ku dhowdahay jasiiradda Greenland. Waxaa la ogyahay in Afrika ay tahay qaarad aad u ballaaran, iyadoo baaxaddeedu 14 jeer ka weyn tahay tan Greenland. Warbixinta BBC ayaa sheegtay in taageerayaasha ololahan iyo falanqeeyayaasha siyaasadda caalamka ay tallaabadan u arkaan mid taariikhi ah oo weyn, taas oo lagu saxayo aragtida eexda leh ee reer Galbeedka ee qarniyo badan ka jirtay nidaamka waxbarashada caalamka iyo samaynta khariidadaha.
Astaanta Hogaaminta Duulista Afrika oo Magac iyo Sharaf U Soo Hoyisay Itoobiya.
Aug 27, 2026 670
Addis Ababa; Naaf 21/2018: (ENA): – Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya (Ethiopian Airlines) oo ah shirkadda duulimaadka ugu weyn uguna guulaha badan qaaradda Afrika, waxay sii xoojinaysaa hoggaaminteeda qaybta duulista caalamiga ah. Shirkaddu waxay ku caan tahay maamul hufan, ballaarin istaraatejiyadeed oo joogto ah, iyo maalgashi lagu sameeyay tignoolajiyada casriga ah. Hada waxay noqotay buundada weyn ee isku xirta qaaradda Afrika iyo inteeda kale ee dunida. Shirkaddu waxay awood u leedahay in ay duulimaad ku gaarto in ka badan 140 goobood oo caalami ah, iyada oo adegsanaysa in ka badan 145 diyaaradood oo casri ah. Dhanka dalka gudahiisa, waxay awooday in ay gaarto 25 goobood. Istaraatejiyadda Hoggaaminta Hufan ee Qorshaha Istaraatejiyadeed ee 2035 Guulaha ay ku talabsatay Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya ma ahan kuwo ku timid kadis, ee waxay halkan ku soo gaartay diyaarinta iyo hirgelinta qorshayaal muddada dheer ah oo si taxaddar leh loo dejiyay. Ka dib markii ay si guul leh u dhammaystirtay qorshaheeda "Himilada 2025" ka hor xilligii loogu talagalay, hoggaanka sare wuxuu bilaabay diyaarinta qorshaha ballaaran ee "Hindisaha 2035". Qorshani wuxuu diiradda sarayaa kor u qaadista dakhliga shirkadda, kordhinta tirada rakaabka, ballaarinta garoomada, iyo dhiirrigelinta adeegga xamuulka oo noqday mid ka mid ah tiirarka ugu waaweyn ee dhaqaalaha shirkadda xilliyadii adkaa ee caalamku soo maray. "Ujeeddadeedu ma ahan oo kaliya inaan noqonno shirkadda ugu weyn Afrika—maadaama taasi mar hore la gaaray—balse waa inaan bixinno adeeg heer caalami ah oo hufan, sahal ah, oo ammaan ah, anagoo dhiseyna isku-xirnaan dhaqaale oo hufan."—Masfin Tasawe Hoggaanka Sare ee shirkada. Dhinaca Cusboonaysiinta Diyaaradaha iyo Tignoolajiyada Berri la Gaari Doono sida lagu qeexay warbixinnada ganacsiga caalamiga ah, Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay awooday in ay hawlgaliso diyaaradaha ugu da'da yar uguna casrisan Afrika iyo caalamka. Shirkaddu waxay so iibsatay diyaaradaha ugu sarreeya tignoolajiyada sida Airbus A350-900 & A350-1000: Kuwaas oo bixiya raaxo sarreysa oo rakaabka ah iyadoo isticmaalka shidaalkana uu sii kordhiyo waxtarka. Boeing 787 Dreamliner: Diyaarado loogu talagalay masaafooyinka dheer oo leh jawi gudaha ah oo hawo ahaan iyo cadaadis ahaan aad u raaxo badan. Boeing 737 MAX: Oo loo adeegsado duulimaadyada qaaradda iyo gudaha. Shabakadda Duulimaadyada Gudaha iyo Dibadda Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay dhistay shabakad isku xirka duulimaadyada ah oo aan cid kale la barbar dhigi karin, taas oo xarunteeda koowaad ay tahay Garoonka Caalamiga ah ee Bole. Duulimaadyada Dibadda: Shirkaddu waxay maanta u duushaa in ka badan 140 magaalo oo ku kala yaalla 5 qaaradood. Waxay isku xirtaa magaalooyinka waaweyn ee Yurub (London, Paris, Frankfurt), Ameerikada Waqooyi (Washington D.C., New York, Toronto), Aasiya iyo Bariga Dhexe (Dubai, Beijing, Mumbai, Tokyo), iyada oo dhanka Afrika ka bixisa adeeg toos ah oo tagaya in ka badan 60 magaalo. Duulimaadyada Gudaha iyo Deegaanka Soomaalida: Gudaha dalka Itoobiya, shirkaddu waxay ka hawlgashaa in ka badan 25 goobood, iyada oo door weyn ka ciyaarta isku xirka bulshada iyo xoojinta dhaqaalaha dalka, gaar ahaan ganacsiga iyo dalxiiska. Deegaanka Soomaalida wuxuu qayb muhiim ah ku leeyahay adeegsiga shabakaddan: Jijiga: Garoonka Caalamiga ah ee Garaad Wiilwaal wuxuu maalin kasta lahaadaa 2 ilaa 4 duulimaad oo joogto ah, taas oo kordhisa xiriirka caasimada dalka ee Addis Ababa. Godey: Garoonka Ugaas Mirad wuxuu leeyahay 1 ilaa 2 duulimaad, taas oo door weyn ka ciyaarta isku xirka koonfurta deegaanka iyo horumarinta ganacsiga xoolaha/beeraha. Qabri Dahar: Waxaa sidoo kale ka socda duulimaadyo lagu kalsoonaan karo oo taga Garoonka Kebri Dahar. Akadeemiyada Duulista iyo Dhismaha Xirfadda Salaha ugu weyn ee hufnaanta adeegga Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waa maalgashiga lagu sameeyo kordhinta awoodda aqoonta shaqaalaha. Akadeemiyada shirkadda ee EAA (Ethiopian Aviation Academy) waa xarunta ugu weyn ee tababarka duulista ee Afrika. Xaruntan waxay tababartaa: Duuliyayaasha diyaaradaha heerarka sare Injineerada iyo farsamoyaqaanada maamula hagaajinta diyaaradaha Shaqaalaha ka shaqeeya gudaha diyaaradaha iyo adeegga macaamiisha Maamulayaasha hawada iyo hoggaaminta duulista Dhinaca waaxda Xamuulka iyo Saadka Ethiopian Airlines ma ahan oo kaliya diyaarad rakaab; waaxda xamuulku waa ta ugu weyn Afrika. Xilliyadii xasillooni darrada ganacsi ee caalamka, shirkaddu waxay noqotay goobta ugu weyn ee gaarsiinta dawooyinka, tallaalka, iyo alaabaha ganacsiga. Tani waxay caddaysay dabacsanaanta iyo kartida hoggaanka sare ee dhanka maamulka. Dhinaca U Diyaargarowga Berri iyo Adeegyada Dijitaalka ah Tignoolajiyada dijitaalka ah waxay ka mid tahay tiirarka ugu waaweyn ee adeegga hufan. Shirkaddu waxay soo kordhisay nidaamyo online ah oo sahlaya goobaha baaritaanka, maamulida shandadaha, iyo hababka lacag bixinta ee fudud. Waxaa sidoo kale la ballaariyay Garoonka Bole oo leh hoolal VIP ah oo heer sare ah iyo hoteello u go'an rakaabka transit-ka ah. Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu. Waxaa kale oo socda dhismaha mashruuca garoonka Bishoftu oo la hiigsanayo in lagu soo gabagabeeyo muddo 5 sano ah. Garoonkani waa mashruuca ugu weyn ee kabayeelka duulista ee taariikhda qaaradda Afrika, waxana loogu talagalay in uu noqdo xarunta ugu weyn ee isku xirta Afrika iyo dunida inteeda kale. Fadhiga iyo Qiimaha Mashruuca: Qiimaha dhammaan mashruuca waxaa lagu qiyaasay ilaa 12.5 bilyan oo dollar. Awoodda Rakaabka:Wajiga 1-aad (2030): Wuxuu qaabili doonaa 60 milyan oo rakaab ah sannadkii. Marka la dhammaystiro: Wuxuu qaabili doonaa 110 milyan oo rakaab ah sannadkii iyo in ka badan 4 milyan oo ton oo xamuul ah, taas oo ka dhigi doonta garoonka ugu weyn Afrika. Ugu dambeyntii, Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay caddaysay in hoggaamin hufan, qorshe toosan, iyo maalgashi la taaban karo ay keeni karaan guul caalami ah oo ka timaada Afrika. Shirkaddu waxay sii ahaan doontaa tusaalaha iyo halka ay ku tilmaabsadaan ganacsiga duulista caalamiga ah. #ethiopianairlines #ENA
Faalooyin
SHIRKII WADATASHIGA QARANKA OO AASAAS U DHIGAY MUSTAQBAL WANAAGSAN
Aug 29, 2026 192
Addis Ababa, 23-ka Nehase 2018 (ENA ) Shacabka magaalada Addis Ababa oo la hadlay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) ayaa xusay in Shirkii Wadatashiga Qaranka, oo markii ugu horreysay taariikhda Itoobiya lagu qabtay, uu yahay marxalad muhiim ah oo lagu xoojinayo is-afgaradka qaranka, laguna xaqiijinayo midnimada iyo horumarka Itoobiya. Shirka Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya ayaa si rasmi ah uga socday Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis, muddo 46 maalmood ah, laga bilaabo 8-da Hamle 2018 T.I. waxaana lagu soo gabagabeeyay si guul leh. Itoobiyaanku waxay shirka ku muujiyeen inay awood u leeyihiin inay khilaafaadyada iyo kala-fogaanshaha soo jiitamayay muddo dheer kaga gudbaan awoodda fikirka, xikmadda iyo xal-doonka. Qaarka mida Shacabka magaalada Addis Ababa oo waraysi siiyey Wakaaladda Wararka ee Itoobiya (ENA) ayaa xusay in wadatashigu yahay guul weyn oo Itoobiya u horseedaysa inay u gudubto midnimo, horumar iyo koboc dhaqaale oo ka wanaagsan kii hore. Mid ka mid ah dadka aragtidooda bixiyay Mudane Taliye kontonle Abdu Hussein, ayaa xusay in wadatashigu ahaa munaasabad guul leh oo ay ka qayb qaateen qaybaha kala duwan ee bulshada, laguna wada hadlay arrimo muhiim u ah dalka. Waxa uu sheegay in wadatashigu suurageliyay in dhibaatooyinkii iyo khilaafaadkii muddo dheer soo jiray miiska wada-hadalka la keeno si xal loogu raadiyo, isagoo intaas ku daray in uu gacan ka geystay xoojinta qiyamka midnimada iyo wada-noolaanshaha. Dhankeeda, Marwo Halima Mohammed ayaa xustay in isku dayga lagu doonayo in kala-duwanaanshaha fikradaha lagu xalliyo xoog uu yahay hab waqtigiisu dhammaaday. Waxay xustay oo kale in wadatashigu abuuray jawi ku habboon in dhibaatooyinka lagu xalliyo hab ilbaxnimo leh, iyadoo sheegtay in dal lagu dhiso wada-tashi uu yahay dal guuleysta, isla markaana Itoobiya ay hadda bilowday socdaalkeeda guusha. Dhanka kale Mudane Abebe Kombe ayaa xusay Dhankiisa in wadatashigu yahay arrin jiilasha soo socda anfici doonta, ayna tahay aasaas loo dhigay midnimada dalka, isagoo xusay in khibraddan ay tusaale u noqon karto dalal kale. Dhankeeda, Marwo Zeritu Asbe ayaa xustay in waqtiyadii hore aysan Itoobiya lahayn dhaqan ah in dhibaatooyinka dalka lagu xalliyo wada-tashi iyo in dhinacyadu miis ku wada fariistaan. Ugu dambayn dambayn Waxay xustay in wadatashigu leeyahay muhiimad weyn, maadaama wada-hadalka iyo xalinta dhibaatooyinka ay Itoobiya ka caawin karaan inay u gudubto heer ka sarreeya oo horumar iyo midnimo ah.
HORUMARKA WAX-KU-OOLKA AH EE ITOOBIYA WUXUU KHIBRAD WEYN U YAHAY DALALKA AFRIKA
Aug 28, 2026 207
Addis Ababa,Nahaase, 21,2018 (ENA) Dalxiisayaal ka kala yimid dalal Afrikaan ah ayaa sheegay in hawlaha horumarineed iyo ilaalinta deegaanka ee Itoobiya ay yihiin khibrad weyn oo ay ka faa’iidaysan karaan dalalka kale ee Afrika. Ugu horey Timothy Kago oo ka yimid dalka Botswana, isla markaana muddo maalmo ah booqasho ku joogay Addis Ababa, ayaa xusay in tani ay ahayd markii ugu horreysay ee uu Itoobiya yimaado, isagoo xusay inuu aad ula dhacay hawlaha horumarineed ee uu ku arkay magaalada. Dhanka kale Intii uu booqashada ku jiray, Timothy Kago wuxuu xusay inuu booqday mashaariicda horumarinta hareeraha webiyada, isagoo tilmaamay in hawlaha horumarinta iyo ilaalinta deegaanka ee halkaas laga fuliyay ay yihiin kuwo khibrad iyo tusaale u noqon kara dalalka kale ee Afrika. Waxa kale oo uu sheegay inuu arkay xaaladdii hore ee hareeraha webiyada, isagoo xusay in natiijada ka muuqata Addis Ababa ay tusaale weyn u tahay sida kheyraadka dabiiciga ah loogu beddeli karo goobo madadaalo iyo nasasho oo gaar ah. Timothy Kago wuxuu intaas ku daray in horumarinta iyo ilaalinta deegaanka ee laga sameeyay hareeraha webiyada aysan ku koobnayn oo keliya in goobahaas loo adeegsado meelo Madadaalo iyo goobo lagu nasto, balse ay sidoo kale ku jiraan dukaamo loo dhisay kobcinta dhaqdhaqaaqa dhaqaale iyo fursado cusub oo shaqo-abuur ah, taas oo uu ku tilmaamay tallaabo weyn. Wuxuu kale oo uu xusay in tani ay muujinayso in haddii uu jiro hoggaan go’aan adag leh, ay suurtagal tahay in la fuliyo mashaariic waaweyn oo horumarineed lana gaaro natiijooyin muuqda. Waxa kale oo uu xusay in dadaalladan horumarineed ay cashar weyn siinayaan dalalka Afrika, gaar ahaan sida kheyraadka dabiiciga ah loogu beddeli karo il dhaqaale. Sidoo kale, wuxuu sheegay inuu indhihiisa ku arkay sida horumarinta hareeraha webiyada iyo ilaalinta deegaanka ee Addis Ababa ay u noqon karaan kuwo wax-ku-ool ah marka si iskaashi ah loo fuliyo. Dhanka kale, Swazi Ebel - Ebel oo ah gabadh da’yar oo u dhalatay wadanka Cameroon, ayaa dhankeeda xustay in tani ay ahayd markii ugu horreysay ee ay Itoobiya booqato. Waxay xustay inay ka hor intii aysan Itoobiya imaan ay xog iyo faham ka heshay hawlaha horumarineed ee Itoobiya iyo natiijooyinka laga gaaray. Intii ay booqashada ku jirtay Addis Ababa, waxay sheegtay inay indhaheeda ku aragtay in Itoobiya ay ku jirto dhaqdhaqaaq horumarineed oo cajiib ah, iyadoo tilmaantay in arrintani ay tusaale u noqon karto qaaradda Afrika. Ugdamabayn Waxay sidoo kale sheegtay in soo dhoweynta iyo martigelinta shacabka Itoobiya ay tahay mid gaar ah oo mudan in la ammaano.
Astaanta Hogaaminta Duulista Afrika oo Magac iyo Sharaf U Soo Hoyisay Itoobiya.
Aug 27, 2026 670
Addis Ababa; Naaf 21/2018: (ENA): – Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya (Ethiopian Airlines) oo ah shirkadda duulimaadka ugu weyn uguna guulaha badan qaaradda Afrika, waxay sii xoojinaysaa hoggaaminteeda qaybta duulista caalamiga ah. Shirkaddu waxay ku caan tahay maamul hufan, ballaarin istaraatejiyadeed oo joogto ah, iyo maalgashi lagu sameeyay tignoolajiyada casriga ah. Hada waxay noqotay buundada weyn ee isku xirta qaaradda Afrika iyo inteeda kale ee dunida. Shirkaddu waxay awood u leedahay in ay duulimaad ku gaarto in ka badan 140 goobood oo caalami ah, iyada oo adegsanaysa in ka badan 145 diyaaradood oo casri ah. Dhanka dalka gudahiisa, waxay awooday in ay gaarto 25 goobood. Istaraatejiyadda Hoggaaminta Hufan ee Qorshaha Istaraatejiyadeed ee 2035 Guulaha ay ku talabsatay Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya ma ahan kuwo ku timid kadis, ee waxay halkan ku soo gaartay diyaarinta iyo hirgelinta qorshayaal muddada dheer ah oo si taxaddar leh loo dejiyay. Ka dib markii ay si guul leh u dhammaystirtay qorshaheeda "Himilada 2025" ka hor xilligii loogu talagalay, hoggaanka sare wuxuu bilaabay diyaarinta qorshaha ballaaran ee "Hindisaha 2035". Qorshani wuxuu diiradda sarayaa kor u qaadista dakhliga shirkadda, kordhinta tirada rakaabka, ballaarinta garoomada, iyo dhiirrigelinta adeegga xamuulka oo noqday mid ka mid ah tiirarka ugu waaweyn ee dhaqaalaha shirkadda xilliyadii adkaa ee caalamku soo maray. "Ujeeddadeedu ma ahan oo kaliya inaan noqonno shirkadda ugu weyn Afrika—maadaama taasi mar hore la gaaray—balse waa inaan bixinno adeeg heer caalami ah oo hufan, sahal ah, oo ammaan ah, anagoo dhiseyna isku-xirnaan dhaqaale oo hufan."—Masfin Tasawe Hoggaanka Sare ee shirkada. Dhinaca Cusboonaysiinta Diyaaradaha iyo Tignoolajiyada Berri la Gaari Doono sida lagu qeexay warbixinnada ganacsiga caalamiga ah, Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay awooday in ay hawlgaliso diyaaradaha ugu da'da yar uguna casrisan Afrika iyo caalamka. Shirkaddu waxay so iibsatay diyaaradaha ugu sarreeya tignoolajiyada sida Airbus A350-900 & A350-1000: Kuwaas oo bixiya raaxo sarreysa oo rakaabka ah iyadoo isticmaalka shidaalkana uu sii kordhiyo waxtarka. Boeing 787 Dreamliner: Diyaarado loogu talagalay masaafooyinka dheer oo leh jawi gudaha ah oo hawo ahaan iyo cadaadis ahaan aad u raaxo badan. Boeing 737 MAX: Oo loo adeegsado duulimaadyada qaaradda iyo gudaha. Shabakadda Duulimaadyada Gudaha iyo Dibadda Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay dhistay shabakad isku xirka duulimaadyada ah oo aan cid kale la barbar dhigi karin, taas oo xarunteeda koowaad ay tahay Garoonka Caalamiga ah ee Bole. Duulimaadyada Dibadda: Shirkaddu waxay maanta u duushaa in ka badan 140 magaalo oo ku kala yaalla 5 qaaradood. Waxay isku xirtaa magaalooyinka waaweyn ee Yurub (London, Paris, Frankfurt), Ameerikada Waqooyi (Washington D.C., New York, Toronto), Aasiya iyo Bariga Dhexe (Dubai, Beijing, Mumbai, Tokyo), iyada oo dhanka Afrika ka bixisa adeeg toos ah oo tagaya in ka badan 60 magaalo. Duulimaadyada Gudaha iyo Deegaanka Soomaalida: Gudaha dalka Itoobiya, shirkaddu waxay ka hawlgashaa in ka badan 25 goobood, iyada oo door weyn ka ciyaarta isku xirka bulshada iyo xoojinta dhaqaalaha dalka, gaar ahaan ganacsiga iyo dalxiiska. Deegaanka Soomaalida wuxuu qayb muhiim ah ku leeyahay adeegsiga shabakaddan: Jijiga: Garoonka Caalamiga ah ee Garaad Wiilwaal wuxuu maalin kasta lahaadaa 2 ilaa 4 duulimaad oo joogto ah, taas oo kordhisa xiriirka caasimada dalka ee Addis Ababa. Godey: Garoonka Ugaas Mirad wuxuu leeyahay 1 ilaa 2 duulimaad, taas oo door weyn ka ciyaarta isku xirka koonfurta deegaanka iyo horumarinta ganacsiga xoolaha/beeraha. Qabri Dahar: Waxaa sidoo kale ka socda duulimaadyo lagu kalsoonaan karo oo taga Garoonka Kebri Dahar. Akadeemiyada Duulista iyo Dhismaha Xirfadda Salaha ugu weyn ee hufnaanta adeegga Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waa maalgashiga lagu sameeyo kordhinta awoodda aqoonta shaqaalaha. Akadeemiyada shirkadda ee EAA (Ethiopian Aviation Academy) waa xarunta ugu weyn ee tababarka duulista ee Afrika. Xaruntan waxay tababartaa: Duuliyayaasha diyaaradaha heerarka sare Injineerada iyo farsamoyaqaanada maamula hagaajinta diyaaradaha Shaqaalaha ka shaqeeya gudaha diyaaradaha iyo adeegga macaamiisha Maamulayaasha hawada iyo hoggaaminta duulista Dhinaca waaxda Xamuulka iyo Saadka Ethiopian Airlines ma ahan oo kaliya diyaarad rakaab; waaxda xamuulku waa ta ugu weyn Afrika. Xilliyadii xasillooni darrada ganacsi ee caalamka, shirkaddu waxay noqotay goobta ugu weyn ee gaarsiinta dawooyinka, tallaalka, iyo alaabaha ganacsiga. Tani waxay caddaysay dabacsanaanta iyo kartida hoggaanka sare ee dhanka maamulka. Dhinaca U Diyaargarowga Berri iyo Adeegyada Dijitaalka ah Tignoolajiyada dijitaalka ah waxay ka mid tahay tiirarka ugu waaweyn ee adeegga hufan. Shirkaddu waxay soo kordhisay nidaamyo online ah oo sahlaya goobaha baaritaanka, maamulida shandadaha, iyo hababka lacag bixinta ee fudud. Waxaa sidoo kale la ballaariyay Garoonka Bole oo leh hoolal VIP ah oo heer sare ah iyo hoteello u go'an rakaabka transit-ka ah. Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu. Waxaa kale oo socda dhismaha mashruuca garoonka Bishoftu oo la hiigsanayo in lagu soo gabagabeeyo muddo 5 sano ah. Garoonkani waa mashruuca ugu weyn ee kabayeelka duulista ee taariikhda qaaradda Afrika, waxana loogu talagalay in uu noqdo xarunta ugu weyn ee isku xirta Afrika iyo dunida inteeda kale. Fadhiga iyo Qiimaha Mashruuca: Qiimaha dhammaan mashruuca waxaa lagu qiyaasay ilaa 12.5 bilyan oo dollar. Awoodda Rakaabka:Wajiga 1-aad (2030): Wuxuu qaabili doonaa 60 milyan oo rakaab ah sannadkii. Marka la dhammaystiro: Wuxuu qaabili doonaa 110 milyan oo rakaab ah sannadkii iyo in ka badan 4 milyan oo ton oo xamuul ah, taas oo ka dhigi doonta garoonka ugu weyn Afrika. Ugu dambeyntii, Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay caddaysay in hoggaamin hufan, qorshe toosan, iyo maalgashi la taaban karo ay keeni karaan guul caalami ah oo ka timaada Afrika. Shirkaddu waxay sii ahaan doontaa tusaalaha iyo halka ay ku tilmaabsadaan ganacsiga duulista caalamiga ah. #ethiopianairlines #ENA
WADATASHIGA QARAN WUXUU AHAA MADAL TAARIIKHI AH OO CODKA DHINACYADA OO DHAN LA DHAGEYSTAY , GUUSHA ITOOBIYA -NA LAGU XAQIIJIYAY
Aug 27, 2026 213
Addis Ababa,Nahaase 21,2018 (ENA) Shacabka dagan caasimadda ayaa xusay in Wadatashiga Qaranka Itoobiya uu ahaa madal taariikhi ah oo lagu dhageystay codka dhammaan dhinacyada, isla markaana lagu xaqiijiyay guusha Itoobiya. Shirka Wadatashiga Qaranka ee ugu weyn Itoobiya oo muddo 46 maalmood ah ka socday Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis, laga bilaabo 8-da bisha Hamle 2018 E.C., ayaa si guul leh loo soo gabagabeeyay. Shirku wuxuu si dhab ah u muujiyay in Itoobiyaanku ay awood u leeyihiin in khilaafaadkii iyo kala-fogaanshihii muddada dheer soo jiray ay xal ugu heli karaan wada-hadal, isfaham iyo fikradaha oo mudnaanta la siiyo. Shacabka magalada addisabababa ayaa u waranay Wakaaladda Wararka ee Itoobiya (ENA) ayaa xusay in Shirka Wadatashiga Qaranka ee muddo 46 maalmood ah socday uu ahaa mid loo dhan yahay, isla markaana si ballaaran looga qaybgalay. Waxay sidoo xuseen in shirka ay ka qayb galeen 4,000 oo ergooyin ah oo laga kala soo xulay afarta gees ee dalka, kuwaas oo fursad u helay inay soo bandhigaan talooyin iyo fikrado wax ku ool ah oo dan u ah Itoobiya. Ugu horeyn Mid ka mid ah dadka shacabka caasimadda oo magaceeda la yidhaa Melkam Benti ayaa xustay in Wadatashiga Qaranku uu shacabka u suurageliyay inay si siman uga qaybqaataan oo ay uga doodaan arrimaha qaran, taasoo sare u qaaday dareenka waddaniyadeed isla markaana xoojisay lahaanshaha muwaadiniintu u leeyihiin dalkooda. Waxay intaasi ku dartay in geeddi-socodka wadatashigu uu muhiim u ahaa sidii loo sixi lahaa dhaawacyadii taariikheed ee dalka soo maray, loo xallin lahaa tabashooyinka, loona sixi lahaa dhibaatooyinka muddada dheer jiray. Ugu dambayn waxay sheegtay in shirku door muhiim ah ka qaadan doono in Itoobiya loo gudbiyo marxalad cusub oo taariikhi ah, isla markaana dalka lagu sii wado aasaas adag oo waara.
Falanqayn
HELITAANKA MARIN-BADEEDKA EE ITOOBIYA WUXUU MUHIIM U YAHAY XAQIIJINTA BARWAAQADA WADAJIRKA AH EE GOBOLKA :- AQOONYAHANNO
Oct 20, 2026 63
Addis Ababa, Dirir,Tikimt,10,2019 (ENA) Aqoonyahanno ayaa sheegay in helitaanka marin-badeedka Itoobiya uu door muhiim ah ka ciyaarayo xaqiijinta barwaaqo-wadaagga gobolka. Dadaallada lagu doonayo in arrinta marin-badeedka xal loogu helo si nabadeed iyo diblomaasiyadeed ayaa muujinaya natiijooyin rajo leh, iyadoo horumar laga sameynayo marxaladaha kala duwan ee dadaalka as. Bulshada caalamka ayaa sidoo kale fahamsan codsiga Itoobiya, waxayna siinaysaa taageerada iyo dareenka ku habboon . Cilmi-baare ku takhasusay saadka iyo gaadiidka badeecadaha Temesgen Walelign(Dr.) oo wareysi siiyay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA), ayaa xusay in marin-badeedku door weyn ku leeyahay xoojinta ganacsiga dalalka, gaadiidka badeecadaha iyo isku-xirnaanta suuqyada caalamka. Itoobiya oo aan lahayn deked u gaar ah ayaa wajahaysa kharashaad iyo caqabado dheeraad ah oo dhinaca saadka ah, taas oo adkaynaysa in badeecadaheeda ay suuqyada caalamka ku gaarto waqtigii loogu talagalay iyo qiime tartan leh.
ITOOBIYA WAA DAL DIB-U-SOO-KABASHO KU JIRA OO KU WAJAHAN MEEQAAM SARE OO KU HABBOON
Sep 28, 2026 154
Itoobiya waxay ku jirtaa geeddi-socod dib-u-soo-kabasho ah oo ay ku doonayso inay dib u hantido kaalinta taariikheed ee ku habboon. Iyadoo si bisayl leh uga gudbaysa caqabadihii iyo dhibaatooyinkii kala duwanaa ee ay la kulantay muddadii dheerayd ee soo martay, ayay ku sii siqaysaa himiladeeda ah inay gaarto heerka sare ee ay hiigsanayso. Dalku wuxuu jebiyey sheekadii quusta ee ahayd “lama samayn karo” isaga oo hirgeliyey Biyo-xireenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya (GERD), taas oo sidoo kale Bariga Afrika u noqotay il iftiin iyo rajo. Iyadoo aanay helin kaalmo cid kale, balse ay adeegsanayso khayraadka, dadaalka, aqoonta iyo kartida shacabkeeda, Itoobiya waxay dhammaystirtay dhismaha biyo-xireenka weyn, waxayna gaadhay heer ay warshadaheeda ku shaqaysiiso tamar dib loo cusboonaysiin karo oo ku filan, isla markaana ay koronto la wadaagto dalalka deriska ah. Sidoo kale, waxay tusaale iyo waayo-aragnimo cusub ka abuurtay sida si caddaalad ah looga faa’iidaysan karo khayraadka biyaha. Dhinaca kale, waaxda dalxiiska ayaa isbeddel weyn samaynaysa. Marka laga soo tago booqashada goobaha dabiiciga ah iyo kuwa dhaqanka, waxaa soo baxaya goobo dalxiis oo cusub oo la jaanqaadaya horumarka iyo awoodda dalka. Goobaha dalxiiska ee ku kala yaalla Gorgora ilaa Wenchi, Halala Kella ilaa Benu, iyo Jebera Jurjura ilaa Harad negat, ayaa furay bog cusub oo ku saabsan dalxiiska dalka. Magaalooyinkii hore ee dalka ayaa sidoo kale casriyeyn iyo dib-u-habayn lagu sameeyay, gaar ahaan mashaariicda horumarinta marinnada iyo waddooyinka, taas oo ka dhigtay kuwo soo jiidasho leh isla markaana kordhin kara muddada ay booqdayaashu ku nagaadaan. Dhinaca beeraha, waxaa la bilaabay in laga gudbo habkii wax-soo-saarka ee muddo dheer lagu yaqaanay “gacan ilaa af, loona gudbo wax-soo-saar ku salaysan suuqa iyo wax-soo-saar dheeraad ah oo faa’iido laga helo. Iyadoo laga gudbayo ku-tiirsanaanta roobka, dhaqanka wax-soo-saarka sannadka oo dhan ayaa sii kobcaya. Waayo-aragnimada laga helay barnaamijyada Dhaqo oo Dheefso (Lemaт Tirufat) iyo Hindisaha Dhaxal Reebka Cagaaran (Green Legacy Initiative) ayaa sidoo kale door muuqda ka qaadanaya casriyeynta nidaamka cuntada ee Itoobiya. Dhaqashada shinnida, xanaanada digaagga, iyo wax-soo-saarka khudaarta iyo miraha ayaa si aasaasi ah isu beddelay, iyagoo ka gudbay heerka beeralayda oo keliya, kuna biiray qayb ka mid ah beeraha magaalooyinka. Dhanka khayraadka macdanta ee dalka ayaa sidoo kale si ballaaran oo waafaqsan sharciga looga faa’iidaysanayaa. Khayraadka qaaliga ah sida dahabka ayaa laga soo saaraya ganacsiga sharci-darrada ah, waxaana loo beddelayaa qayb muhiim ah oo ka mid ah dhaqaalaha dalka; halka khayraadka kale ee macdanta sida opal-ka, dhuxusha, birta iyo macdano kale ay sii kordhayaan waayo-aragnimada iyo awoodda lagu soo saaro laguna isticmaalo. Natiijada guud ee dhammaan horumarradan ayaa muujinaysa in Itoobiya ay ku jirto geeddi-socod dib-u-soo-kabasho ah, iyadoo ku sii jeedda inay gaarto meeqaamka sare ee ku habboon.
SIRTA KA DAMBAYSA ADKAYSIGA IYO MIDNIMADA ITOOBIYA
Sep 28, 2026 135
Itoobiya waa dal weyn oo qarniyo badan soo dhisay qiyam adag oo aan la jebin karin oo ku dhisan midnimo, iyadoo si adkaysi leh uga gudubtay caqabadihii gudaha iyo dibadda ee soo wajahay, isla markaana ilaalisay madaxbannaanideeda iyo qarannimadeeda. Taariikhdeennu waa halgan sharaf leh oo ku qoran guulo lagu gaaray naf-hurnimo. Waa taariikh ka tarjumaysa wejiyaal waaweyn oo ay astaamaha wadajirka iyo wada-noolaanshaha shacabka si muuqata uga dhex muuqdaan. Weynaanta Itoobiya laguma cabbiro oo keliya baaxadda dhulkeeda, balse sidoo kale waxaa lagu cabbiraa taariikhda dheer ee adkaysiga leh ee shacabkeedu muujiyeen, iyagoo si wadajir ah uga hortagay caqabado adag, isla markaana weli muujinaya karti iyo adkaysi ay kaga gudbaan duruufaha kala duwan. Shalay, markii ciidamadii gumaystaha Talyaanigu ay isku dayeen inay Itoobiya qabsadaan oo ay gumaystaan, Itoobiyaanka oo xilligaas wajahaya caqabado gudaha ah ayaa haddana si midaysan uga hortagay ciidamadii duullaanka ahaa, kana adkaaday. Tani waxay si dhab ah u muujisay in shacabka Itoobiya ay yihiin dad leh taariikh iyo karti ay ku difaacaan dalkooda. Masarna waxay marar badan isku dayday inay duullaan ku qaaddo Itoobiya, iyadoo doonaysay inay gacanta ku dhigto dalka weyn ee uu ka soo burqado Webiga Niil. Ciidanka iyo shacabka Itoobiya oo ku mideysan awoodda wadajirka ah ayaa ka hortagay isku-dayadaas, waxaana taariikhda ku xusan in Masar laga adkaaday, iyadoo dib ugu laabatay halkii ay ka timid. Qarniyo badan ayay Itoobiyaanku si ficil ah u soo bandhigeen sirta geesinimada iyo adkaysiga ay awoowayaashood uga dhaxleen, iyagoo caddeeyay awoodda ay u leeyihiin inay iska caabiyaan cadowgooda. Itoobiyaanku sidoo kale waa halyeeyo horumarineed, maxa yeelay Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya ee Dib-u-curashada Itoobiya (GERD) ayaa tusaale weyn u ah arrintan. Mashruucan oo ku yimid dadaalka iyo go’aanka Itoobiyaanka ayaa ah markhaati nool oo muujinaya in marka Itoobiyaanku ay go’aan ka gaaraan inay yool ay hiigsadeen meel gaarsiiyaan, aysan si fudud uga laabanayn, balse ay ku dadaalayaan inay hadafkooda ku gaaraan ficil ahaan.
Safarka Itoobiya ee barwaaqada iyo Koboca waaxxda beeraha waa mid xaqiiq ah
Sep 23, 2026 136
Isbeddelka guud ee qaab-dhismeedka iyo kobaca waara ee waaxda beeraha Itoobiya ay ku jiraan waa guul taariikhi ah oo uu hoggaaminayo Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) iyo iskaashiga weyn ee muwaadiniinta. Dhiirigelinta horumarineed ee uu naqshadeeyay Ra'iisul Wasaaruhu waxay si buuxda u beddeshay qaybta beeraha maskax ku tiirsanaan ah una beddeshay waddo barwaaqo qaran, isku filnaansho iyo madax-bannaani cunto. Sida laga soo xigtay xogta rasmiga ah ee Wasaaradda Beeraha, waaxdu waxay wax ku biirinaysaa in ka badan 30 boqolkiiba wax soo saarka guud ee gudaha (GDP). Waxay abuurtay fursado shaqo oo loogu talagalay 65 boqolkiiba muwaadiniinta ku jira silsiladda qiimaha beeraha. Guulahaas cajiibka ah waa caddayn nool oo muujinaysa in dadaallada horumarineed ay ka dhigayaan safarka Itoobiya ee barwaaqo iyo horumar mid dhab ah. #barwaaqo
Warbixino Gaar Ah
Bilicda Deegaanka Canfarta oo u eeg Caalam kale.
Sep 23, 2026 139
Itoobiya waa waddan cajiib ah oo leh muuqaal qurux badan laga bilaabo Dallol ilaa Ras Dashen. Waxaa la ogyahay inay tahay waddan gaar u ah adduunka oo ah meesha ay ku dhalatay aadanaha iyo kafeega, halkaas oo 13 bilood oo qorraxdu ay iftiimiso, waxaana ku barakeysan dhul iyo cimilo wanaagsan oo aad ugu habboon nolosha iyo horumarinta beeraha. Itoobiya, oo ah meeshii ay ku dhalatay aadanaha, Lusi iyo hadhaayo kale ayaa la helay oo la bartay, taasoo bixinaysa caddayn la taaban karo oo muujinaysa in Itoobiya ay tahay meesha ay ku dhalatay aadanaha. Tani waxay soo jiidatay dareenka saynisyahannada adduunka ee ku jira baaritaanka horumarka aadanaha. Waxaa sidoo kale la ogaaday inay leedahay lafo la ilaaliyo iyo qalab dhagax qadiimi ah oo malaayiin sano jir ah. Kani waa meel ay fiiro gaar ah ka heleen khubaro caalami ah oo ku takhasusay cilmiga qadiimiga, taariikhyahannada iyo cilmi-baarayaasha. Dallol, oo ku taal deegaanka canfarta, waa mid ka mid ah meelaha ugu kulul uguna cajiibsan dhulka, oo leh ilo biyood oo midab leh oo sulfur ah, dabaqyo milix leh, iyo muuqaallo uumi leh. Ertalem waa mid ka mid ah meelaha kaliya ee adduunka oo leh haro lava ah oo joogto ah, cirka habeenkii ee ololayana waa meel dhab ah oo loogu talagalay dadka xiiseeya dalxiiska tacaburka.
Horumarinta Marinnada: Aragti Muujinaysa Bilicda Magaalooyinka
Sep 23, 2026 141
Hadda, Itoobiya waxay ka muuqataa guulo muhiim ah oo dhinacyo kala duwan ah. Mashruucyadan ugu muhiimsan waa Mashruuca Horumarinta Marinada, kaas oo beddelaya muuqaalka magaalooyinka dalka iyo qaab nololeedka dadka deggan. Mashruucan Horumarinta Marinada, oo uu bilaabay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), ayaa magaalooyinka ka dhigay kuwo casri ah, nadiif ah, oo la noolaan karo iyadoo wax ka qabanaysa ciriiriga jira, yaraanta kaabayaasha dhaqaalaha, iyo yaraanta maamulka magaalooyinka. Guusha iyo tusaalihiisa muddo gaaban gudaheed ayaa hadda ka baxsan Addis Ababa ilaa in ka badan 75 magaalo oo ku yaal deegaannada kala duwan ee Itoobiya. Muuqaalka magaalooyinka ayaa si aasaasi ah isu beddelay iyada oo loo marayo Mashruuca Horumarinta marinada. Waddooyinkii hore u ahaa kuwo cidhiidhi ah oo ku filnayn dadka lugeynaya iyo dadka naafada ah ayaa hadda lagu beddelay laamiyo ballaaran oo tayo leh iyo waddooyin baaskiil. Beeraha madadaalada, meelaha madadaalada, iyo goobaha dadweynaha ee nadiifka ah, si wanaagsan loo dayactiray ee magaalooyinka ayaa kor u qaaday sharafta bulshada iyo aadanaha ee muwaadiniinta, kaabayaashan tayada lehna waa aasaaska xooggan ee la dhigay si loo abuuro bulsho caafimaad qabta oo berri ah. Tani ma aysan kor u qaadin quruxda iyo heerka magaalooyinka oo keliya, laakiin sidoo kale waxay abuurtay jawi wanaagsan oo loogu talagalay ganacsiga, dalxiiska, iyo maalgashiga. Magaalooyinka ku qalabaysan nalalka waddooyinka casriga ah iyo kamaradaha amniga ayaa noqday xarumo ganacsi iyo dhaqaale oo aan ahayn oo keliya maalintii laakiin sidoo kale habeenkii, iyagoo abuuraya dhaqan shaqo oo 24-saacadood ah, taasoo abuuraysa fursado shaqo oo cusub oo loogu talagalay dhalinyarada iyo ganacsatada. Dhanka kale, horumarkan istaraatiijiyadeed wuxuu Itoobiya u beddelayaa meel joogto ah oo loogu talagalay shirarka, ganacsiga, iyo dalxiiska dhaqanka. Gaar ahaan, horumarinta marin-haweedka ayaa gacan weyn ka geysanaysa xoojinta isdhexgalka bulshada iyo midnimada magaalooyinka. Abuuritaanka fursad ku habboon oo loogu talagalay muwaadiniinta da'doodu kala duwan tahay iyo kuwa ka soo jeeda fasallada bulshada ee kala duwan inay ku kulmaan marin-haweedka ayaa sii xoojin doonta wadajirka iyo xiriirka bulshada ee ka dhexeeya dadka iyadoo la xoojinayo is-dhexgalkooda maalinlaha ah. Tallaabooyin wax ku ool ah oo lagu hubinayo in Itoobiya berri la horumariyo iyadoo la adeegsanayo awoodda tignoolajiyada dijitaalka ah iyo dhaqankeeda la casriyeeyo ayaa la bilaabay in laga hirgeliyo marinnada. Shaqada waxaa lagu qabanayaa iyadoo lala kaashanayo hay'adaha tignoolajiyada, nidaamyada xakamaynta taraafikada casriga ah iyo codsiyada magaalooyinka casriga ah ayaa si wadajir ah loo horumarinayaa. Intaa waxaa dheer, beerista geedaha waaweyn iyo horumarinta webiyada ee ka dhacda waddooyinka ayaa magaalooyinka ka ilaalin doonta khataraha isbeddelka cimilada iyo kulaylka, waxayna u oggolaan doontaa jiilalka inay dhaxlaan meelo nadiif ah oo nadiif ah oo ay dhisaan bulsho caafimaad qabta. Guud ahaan, Mashruuca Horumarinta marinada ma aha oo kaliya inuu hagaajinayo muuqaalka hal magaalo, laakiin sidoo kale wuxuu abuurayaa isbeddel qaran isagoo ku fidaya magaalooyin badan oo goboleed oo dalka oo dhan ah. Sida midhaha horumarkan dhinacyada badan leh ay maanta u hagaajinayaan tayada nolosha, waxay sidoo kale noqon doonaan ilo lagu faano jiilalka mustaqbalka; shaqada maanta la qabto waa fal astaan u ah oo loo gudbin doono jiilalka mustaqbalka. #corridor
Jebera ilaa Gorgora
Sep 22, 2026 155
Itoobiya waxaa loo yaqaanaa inay tahay waddan ay ku barakeysan yihiin kheyraadka dabiiciga ah, taariikhda, dhaqanka iyo dhaxalka taariikhiga ah. Si kastaba ha ahaatee, waxaa la ogyahay in kheyraadkan suurtagalka ah la dayacay sannado badan iyada oo aan la helin fiiro gaar ah, horumar iyo ilo hanti. Iyada oo ay dawladda wadajirka ay fiiro gaar ah siisay waaxda dalxiiska, waaxdu waxay noqotay mid ka mid ah tiirarka dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha. Natiijo ahaan, shaqada hagaajinta meelaha dalxiiska ee jira iyo horumarinta meelaha cusub ee dhammaan qaybaha dalka ayaa si ballaaran loo qabtay; welina waa la wadaa. Sidaa darteed, barnaamijyada horumarinta ee "Gebeta Lesheger", "Gebeta Le Hager" ee la hirgeliyay dhowr sano gudahood iyadoo uu hoggaaminayo Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) waxay keeneen horumar weyn iyo soo noolayn qaybta dalxiiska. Iyadoo la adeegsanayo hindisayaashan, waxaa suurtogal ahayd in la horumariyo oo la isticmaalo kaabayaasha dhaqaalaha ee qarsoonaa oo ku jiray gees kasta. Itoobiya waxay sii horumarisay bilicdeeda dabiiciga ah, harooyinka, beeraha qaranka iyo goobaha taariikhiga ah, iyadoo kordhinaysa goobteeda dalxiiska caalamiga ah iyo kan gudaha. Horumarinta dalxiisku waxay keentay horumarro badan oo dhinac walba ah, iyadoo lagu saleynayo dalka iyo dadkiisa. Iyada oo laga fogaanayo hawlihii dalxiiska ee hore u koobnaa, shaqooyin cajiib ah ayaa laga qabtay dhismaha goobo cusub oo dalxiis iyo goobo dalxiis. Gorgora Eco Resort, oo laga dhisay xeebta Harada Tana, ayaa loo dhisay si ay dalxiisayaasha u siiso raaxo iyo kor u qaadida quruxda harada. Hoyga, oo lala dhisay Chebera Churchur National Park, waxaa loo yaqaanaa inuu yahay meel cajiib ah oo isku daraysa quruxda dabiiciga ah iyo adeegyada casriga ah ee raaxada. Wejiga labaad ee mashruuca "Gebeta for the Generation", Logo Lake Resort, waxaa loogu talagalay in lagu xoojiyo isdhexgalka bulshada iyo wadajirka dadka, iyo inuu noqdo meel madadaalo oo soo jiidasho leh oo casri ah. Tuulada Benuna waa mid ka mid ah goobaha cusub ee dalxiiska iyo horumarinta ee la horumariyay oo soo jiitay dareenka muddo gaaban gudaheed. Iyada oo loo yaqaan markhaati joogto ah oo aaminsan "suurtagalnimada", aaggani wuxuu noqday meel qurux badan oo soo jiidatay dareenka dalxiisayaasha maxalliga ah iyo kuwa ajnabiga ah iyagoo adeegsanaya quruxda dabiiciga ah ee aagga. Harada Wenchi, oo ay samaysay qarax foolkaaneed isla markaana ilaalisay quruxdeeda dabiiciga ah, ayaa loo yaqaanaa inay tahay meel caalami ah oo loo aqoonsan yahay qaab Lamaw Eco-Lodge iyadoo la kaashanaysa bulshada. Xarunta Weyn ee Shebele, oo laga dhisay 385 hektar oo dhul ah oo ku taal magaalada Jigjiga ee gobolka Soomaalida, ayaa sidoo kale loo yaqaanaa inay tahay mashruuc weyn oo si weyn u dhiirrigeliyay horumarinta dalxiiska gobolka. Gobolka Canfarta, oo hoy u ah Saxaraha Danakil iyo Ertaale, ayaa horumarinayay goobo dalxiis oo casri ah iyo meelo loo dalxiis tago, oo ay ku jiraan mashruuca horumarinta dalxiiska "Fentale ilaa Ertaale", si loo kiciyo dalxiiska loona kordhiyo joogitaanka booqdayaasha. Guud ahaan, laga bilaabo Chebera ilaa Gorgora, Benuna, Wenchi, Lake Logo, iyo Haro Dandi Lodge ayaa ka mid ah kuwa beddelay muuqaalka dalka oo ka dhigay waaxda dalxiiska inay koraan oo ay barwaaqoobaan. Marka laga soo tago horumarinta Biyo-xidheenka Renaissance, Harada Ngat waxay noqotay meel soo jiidasho dalxiis oo weyn iyo meel la doorbido beeraha kalluunka iyo dalxiisayaasha. Marka laga soo tago dhismaha mashaariic cusub, dowladda Medemer waxay sidoo kale qabatay shaqo ballaaran oo lagu soo celinayo laguna ilaalinayo kuwii hore iyo ilaalinta iyo ilaalinta dhaxalka. Dhammaan gobollada, waxaa la sameeyay dadaallo lagu aqoonsanayo laguna horumarinayo kheyraadka suurtagalka ah iyo ilaalinta kuwa jira. Shaqada ilaalinta dhaxalka iyo horumarinta meelaha loo dalxiis tago jiilal badan ayaa door muhiim ah ka ciyaartay kor u qaadista kheyraadka kala duwan ee Itoobiya. Guud ahaan, waxaa la dhihi karaa dadaallada horumarineed ee la sameeyay shantii sano ee la soo dhaafay, gaar ahaan qaybta dalxiiska, waxay keeneen natiijooyin la taaban karo oo gaaray isbeddello aasaasi ah iyo guulo.
FAA’IIDOOYINKA BADAN EE BARNAAMIJKA QUUDINTA ARDAYDA
Sep 17, 2026 181
Xogaha ayaa muujinaya in in ka badan 466 milyan oo carruur ah oo dunida ku nool ay ka faa’iideystaan barnaamijyada quudinta ee dugsiyada. Barnaamijyada quudinta dugsiyada ma aha oo keliya in carruurta loo helo cunto, balse waxay door weyn ka qaataan horumarinta waxbarashada, caafimaadka carruurta iyo xasilloonida dhaqaale ee qoysaska. Barnaamijku wuxuu gacan ka geystaa kordhinta heerka waxbarashada ardayda, iyadoo dhinaca kalena si weyn loo yareynayo tirada ardayda ka haraysa waxbarashada. Gaar ahaan meelaha ay saameeyeen abaaraha iyo xaaladaha degdegga ah, barnaamijka quudinta dugsiyada ayaa door muhiim ah ka qaatay kordhinta tirada carruurta u soo xaadiraysa waxbarashada. Cuntada nafaqada leh ee ardaydu helaan maalin kasta waxay sare u qaaddaa feejignaantooda, awoodda xusuusta iyo fahamka casharrada, taas oo iyaduna gacan ka geysata horumarinta natiijooyinka waxbarashada. Xogaha Machadka Caafimaadka Dadweynaha Itoobiya (EPHI) iyo Barnaamijka Cunnada Adduunka (WFP) ayaa muujinaya in quudinta dugsiyadu ay carruurta siiso cuntooyin nafaqo leh oo ka kala yimaada lixda kooxood ee cuntada, taas oo yareyn karta nafaqo-darrada iyo khataraha caafimaad. Cunto isku dheelitiran ayaa sidoo kale muhiim u ah koritaanka jireed ee carruurta, xoojinta difaaca jirka iyo ilaalinta caafimaadka maskaxda, taas oo gacan ka geysanaysa kobcinta jiil caafimaad qaba. Barnaamijka Cunnada Adduunka ee Qaramada Midoobay (WFP) ayaa qorsheynaya in marka la gaaro sannadka 2030 dhammaan carruurtu ay helaan cunto nafaqo leh. Qaaradda Afrika, in ka badan 100 milyan oo carruur ah ayaa ka faa’iideysta noocyo kala duwan oo barnaamijyada quudinta dugsiyada ah, sida ay xoguhu tilmaamayaan. Itoobiya ayaa iyaduna barnaamijka quudinta dugsiyada ka faa’iideysanaysa iyadoo malaayiin carruur ah ay helayaan adeegga. Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed (Dr), ayaa hore u sheegay in in ka badan 9.5 milyan oo arday ay dalka ka helaan adeegga cunto quudinta laba jeer maalintii, isagoo xusay in tirada carruurta Itoobiya quudiso ay la mid tahay tirada dadka ku nool dalal qaar. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu carrabka ku adkeeyay in xaqiijinta in carruurta da’doodu yar tahay ay dugsiga aadaan iyaga oo aan waxbarashadooda uga maqnaan sababo la xiriira cunto la’aan ay tahay arrin muhiim u ah dhismaha qaranka. Maamulka Addis Ababa ayaa aasaasay Hay’ad Quudin, si si joogto ah oo guul leh ardayda looga faa’iideeyo adeegga quudinta. Sida xogaha Xafiiska Waxbarashada ee Maamulka Addis Ababa tilmaamayaan, ku dhowaad hal milyan oo arday oo wax ka barta dugsiyada dowladda, laga bilaabo xannaanada ilaa heerka dhexe, ayaa maalin kasta si bilaash ah u hela laba waqti oo cunto ah (quraac iyo qado). Khibradda maamulka Addis Ababa ee barnaamijka quudinta ardayda ayaa lagu soo bandhigay fagaarayaal caalami ah oo lagu qabtay Paris, Faransiiska iyo Rio de Janeiro, Brazil, iyadoo barnaamijkana lagu guddoonsiiyay abaalmarinta Milan Pact Award. Abaalmarintan taariikhiga ah ayaa lagu bixiyay shirkii 8-aad ee caalamiga ah ee ku saabsan siyaasadaha cuntada magaalooyinka, kaas oo sannadkii 2022 lagu qabtay Rio de Janeiro, iyadoo Addis Ababa lagu aqoonsaday habka ay si waara oo wax-ku-ool ah ugu hirgelisay barnaamijka iyo bixinta cunto nafaqo leh. Sidoo kale, sannadkii 2021, magaalada Rome ee Talyaaniga, intii lagu guda jiray shirkii caalamiga ahaa ee cuntada iyo Madasha Quudinta ee Milan, Addis Ababa waxaa lagu aqoonsaday inay leedahay khibrad wanaagsan oo ku saabsan quudinta. Abaalmarinnadan iyo aqoonsiyadan caalamiga ah ayaa lagu saleeyay in barnaamijku aanu kaliya wax ka qaban dhibaatada cunto la’aanta ardayda, balse uu sidoo kale gacan ka geysto horumarinta nidaam cunto oo waara iyo abaabulka hooyooyinka dakhligoodu hooseeyo ee iskaashatooyin, taas oo fursado dhaqaale iyo bulsho u abuurtay haweenka. Khibradda Addis Ababa ayaa hadda ku fidaysa deeganada iyo magaalooyinka kale ee Itoobiya, iyadoo wafdiyo ka socda dalal Afrikaan ah, oo ay Kenya ka mid tahay, ay magaalada u yimaadaan si ay uga bartaan waayo-aragnimada barnaamijka. Machadka Caafimaadka Dadweynaha Itoobiya (EPHI) ayaa sidoo kale diyaariyay buug cusub oo ku saabsan nafaqada ardayda iyo bixinta cunto isku dheelitiran, kaas oo loo adeegsado hirgelinta barnaamijka. Duqa magaalada Addis Ababa, Adanech Abiebie, ayaa mar hore sheegtay in barnaamijku uu meesha ka saarayo culayskii nafsiyeed iyo dareenkii kalsooni-darrada ahaa ee ardaydu la kulmi jireen sababo la xiriira awood-darro dhaqaale, taas oo ay ku tilmaantay tallaabo lagu xaqiijinayo caddaaladda bulshada. In ka badan 25,000 oo hooyooyin ah oo dakhligoodu hooseeyo ayaa lagu abaabulay iskaashatooyin si ay uga qayb qaataan diyaarinta iyo bixinta cuntada, taas oo u abuurtay ilo dakhli oo joogto ah, isla markaana xoojisay awoodda dhaqaale iyo bulsho ee haweenka. Xogaha Wasaaradda Waxbarashada Itoobiya ayaa muujinaya in qaybta ugu badan ee miisaaniyadda barnaamijka quudinta ardayda ee dalka lagu daboolo awoodaha gudaha iyo miisaaniyadda dowladda. Tan iyo markii la bilaabay barnaamijka, gaar ahaan deegaannada ay saameeyeen abaaraha iyo isbeddelka cimiladu, tirada ardayda isdiiwaangelisa dugsiyada ayaa korodhay boqolkiiba 10, halka heerka ka-harista waxbarashaduna si weyn hoos ugu dhacay. Si loo yareeyo kharashaadka dugsiyada, waxaa sidoo kale la dhiirrigeliyay in gudaha xarumaha dugsiyada laga sameeyo beero khudradeed, dhaqashada digaagga iyo xoolaha caanaha laga helo, si qayb ka mid ah baahida cuntada looga daboolo gudaha dugsiyada. Itoobiya ayaa barnaamijka quudinta u aragta mid aan ku koobnayn helitaanka cunto oo keliya, balse qayb ka ah istaraatiijiyadda muddada dheer ee dalka ee horumarinta raasamaalka aadanaha. Barnaamijka quudinta dugsiyadu, marka laga soo tago kordhinta helitaanka iyo waxtarka waxbarashada, wuxuu carruurta ka caawiyaa inay ku koraan jir iyo maskax caafimaad qaba, taas oo qayb ka noqon karta dadaallada caafimaadka guud ee dalka. Casharrada nadaafadda iyo badbaadada ee lagu bixiyo xarumaha quudinta ayaa sidoo kale carruurta ka caawiya inay da’ yar ku bartaan hab-nololeed caafimaad qaba iyo ilaalinta nadaafadda shaqsiga. Guud ahaan, barnaamijka quudinta dugsiyadu wuxuu door muuqda ka qaadanayaa horumarinta waxbarashada, caafimaadka iyo kobcinta jiil wax-soo-saar leh, taas oo muhiim u ah horumarka iyo kobaca mustaqbalka ee dal. Itoobiya ayaa dhinacan ku ballaarinaysa barnaamijka quudinta dugsiyada, iyadoo khibraddeeda ay sidoo kale soo jiidanayso magaalooyin iyo dalal kale oo doonaya inay wax ka bartaan nidaamka quudinta ardayda.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 12391
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 6985
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 6875
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 6764
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 5360
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 12391
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 6985
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 6875
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 6764
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
Amni, Xasillooni iyo Daryeelka Ciidamada: Dib-u Habeynta Waaxda Amniga Deegaanka Soomaalida
Sep 28, 2026 142
Dawladda Deegaanka Soomaalida waxay sannadihii u dambeeyay xoogga saartay isku xirka nabadda, amniga iyo horumarinta adeegyada bulshada. Isbeddelkaas waxaa si gaar ah looga dareemayaa dhinaca hay’adaha amniga iyo daryeelka ciidamada deegaanka, iyadoo la isku dayayo in ciidamada loo diyaariyo inay si xirfad leh u gutaan waajibaadkooda, isla markaana la xoojiyo adeegyada ay u baahan yihiin. Mid ka mid ah tallaabooyinka muujinaya jihadan ayaa ah xadhig-jarka Cusbitaalka Guud ee Ciidamada Deegaanka, kaas oo la daah-furay 17-ka Koxdin/Maskaram 2019 T. i . Cusbitaalkan wuxuu astaan u yahay in daryeelka caafimaadka ciidamada loo arko qayb muhiim ah oo ka mid ah dhismaha hay’ad amni oo awood leh. Ciidan si wanaagsan u shaqayn kara wuxuu u baahan yahay tababar iyo qalab, balse sidoo kale wuxuu u baahan yahay daryeel caafimaad oo joogto ah. Cusbitaal u gaar ah ciidamada wuxuu fududayn karaa in ciidanka iyo qoysaskooduba helaan adeegyo caafimaad oo habaysan, gaar ahaan xaaladaha dhaawacyada iyo xaaladaha caafimaad ee ka dhasha shaqada amni. Horumarka dhinaca amniga laguma cabbiri karo oo keliya tirada ciidamada ama qalabka ay haystaan. Waxaa sidoo kale muhiim ah in la helo hay’ado leh nidaam, tababar, anshax, adeeg caafimaad iyo hannaan lagu daryeelo xubnaha ciidamada. Marka ciidamada deegaanka la siiyo adeegyo caafimaad iyo taageero ku filan, waxay qayb ka noqon kartaa dhismaha hay’ad amni oo waarta. Tani waxay sidoo kale kor u qaadi kartaa awoodda ciidamada ee ay ugu adeegayaan bulshada iyo ilaalinta nabadda. Dhinaca kale nabadda iyo horumarku waa laba arrimood oo isku xiran. Deegaan amni leh wuxuu fursad u abuuraa in la dhiso waddooyin, xarumo caafimaad, iskuullo iyo adeegyo kale oo bulshada muhiim u ah. Dhanka kale, adeegyada bulshada iyo daryeelka dadka waxay qayb ka qaadan karaan xoojinta kalsoonida bulshada iyo xasilloonida. Sidaas darteed, Cusbitaalka Guud ee Ciidamada Deegaanka waxaa loo arki karaa qayb ka mid ah qorshe ballaaran oo ku wajahan xoojinta hay’adaha amniga iyo daryeelka dadka u adeegaya nabadda. Tallaabooyinka noocan ah waxay muujinayaan in awoodda amni aan lagu koobayn hawlgallada iyo ilaalinta amniga oo keliya, balse lagu darayo dhinacyada caafimaadka, tababarka, xirfadaynta iyo daryeelka ciidamada. Haddii adeegyada noocan ah si joogto ah loo horumariyo, loona sameeyo nidaam cad oo caafimaad iyo daryeel ah, waxay ka caawin karaan ciidamada deegaanka inay helaan taageerada ay u baahan yihiin si ay u gutaan waajibaadkooda. Ugu dambayn, isbeddelka dhinaca nabadda iyo amniga wuxuu u baahan yahay wax ka badan awood ciidan. Wuxuu u baahan yahay ciidan xirfad leh, hay’ado shaqeeya, daryeel caafimaad, wada-shaqayn bulsho iyo xalinta khilaafaadka si nabadeed. Cusbitaalka guud ee ciidamada deegaanka ee la daah-furayna wuxuu ka mid noqon karaa tallaabooyinka lagu dhisayo nidaamkan. #Xafiiska_warbaahinta_DDS #DDS #viral
FALANQAYN: XIDHIIDHKA SIYAASADEED EE ITOOBIYA IYO JABUUTI
Sep 26, 2026 260
Xidhiidhka u dhexeeya Itoobiya iyo Jabuuti waa mid ka mid ah xidhiidhada ugu muhiimsan Geeska Afrika. Labada dal waxaa isku xira juqraafi, ganacsi, amni, kaabayaal iyo dano siyaasadeed oo wadaag ah. Inkasta oo Itoobiya ay tahay dal aan bad lahayn, Jabuuti waxay muddo dheer ahayd marinka ugu muhiimsan ee badeecadaha Itoobiya u kala gudbaan dekedaha iyo suuqyada caalamka. Sidaas darteed, xidhiirkoodu ma aha oo keliya derisnimo diblomaasiyadeed, balse wuxuu leeyahay isku-tiirsanaan dhaqaale iyo istaraatiiji ah. Itoobiya iyo Jabuuti waxay leeyihiin xidhiidh muddo dheer soo jiray, waxaana sannadihii dambe la dhisay hannaan rasmi ah oo ay labada dhinac si joogto ah uga wada hadlaan arrimaha siyaasadda, dhaqaalaha, gaadiidka iyo amniga. Tusaale ahaan, Guddiga Wadajirka ah ee Wasiirrada Itoobiya iyo Jabuuti wuxuu noqday madal labada dowladood uga wada hadlaan arrimaha khuseeya labada dal. Kulamadii 2024 waxaa si gaar ah looga hadlay gaadiidka, saadka, ganacsiga xuduudaha, kastamka iyo horumarinta waddooyinka. Sannadkii 2025 T.Y, Madaxweyne Ismaaciil Cumar Geelle iyo Ra'iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed waxay ka wada hadleen xiriirka labada dal iyo xaaladaha gobolka, oo ay ku jiraan Soomaaliya, Suudaan iyo Koonfurta Suudaan. Tani waxay muujinaysaa in xidhiirkoodu leeyahay dhinac goboleed, oo ka baxsan arrimaha labada dal oo keliya. Qodobka ugu weyn ee xiriirka labada dal waa dekedaha iyo saadka. Itoobiya waxay ku tiirsan tahay marinnada badda si ay u soo dejiso una dhoofiso badeecadaha, halka Jabuuti ay ka faa'iidaysato doorka ay ku leedahay adeegga suuqa weyn ee Itoobiya. Dowladda Jabuuti waxay si cad u tilmaantay Jabuuti inay tahay marinka badeed ee muhiimka u ah Itoobiya, iyadoo labada dhinac ay ka shaqaynayaan fududaynta adeegyada saadka, kastamka iyo gaadiidka. Isku-xidhka tareenka Itoobiya–Jabuuti ayaa sidoo kale xoojinaya xiriirka. Waxaa intaas dheer qorshayaal lagu horumarinayo isku-xidhka xarumaha saadka qalalan (dry ports), bakhaarada iyo kaabayaasha shidaalka. Sidaas awgeed, dekedaha Jabuuti waxay Itoobiya u yihiin arrin istaraatiiji ah, halka ganacsiga Itoobiya uu Jabuuti u yahay qayb muhiim ah oo ka mid ah dhaqaalaha iyo adeegyada dekedaha. Xidhiidhka labada dal wuxuu kaloo leeyahay dhinac amni. Xuduud dheer iyo isu-socodka dadka iyo badeecadaha ayaa keena in labada dowladood ay iska kaashadaan dambiyada xuduudaha ka dhaca, tahriibinta dadka iyo dambiyada abaabulan. Sannadkii 2023 T.I, Itoobiya iyo Jabuuti waxay kala saxiixdeen heshiis lagu dhisayo koox baaritaan wadajir ah oo wax looga qabanayo ka ganacsiga dadka iyo tahriibinta muhaajiriinta. Arrintani waxay muujinaysaa in amniga labada dal uu si toos ah isugu xiran yahay: dhibaato ka dhalata xuduudaha ama marinnada gaadiidka waxay saamayn kartaa labada dhinac. Itoobiya iyo Jabuuti labaduba waxay door muuqda ku leeyihiin siyaasadda Geeska Afrika. Sidaas darteed, xiriirkooda laba geesoodka ahi wuxuu si joogto ah ugu xirmaa arrimaha Soomaaliya, Suudaan, Badda Cas iyo ururka IGAD. Kulamadii hoggaamiyeyaasha labada dal 2025 waxay ka mid ahaayeen wada-hadallada lagu falanqeeyay xaaladaha Soomaaliya, Suudaan iyo Koonfurta Suudaan. Jabuuti waxay leedahay muhiimad gaar ah oo dhanka amniga ah sababtoo ah goobteeda istaraatiijiga ah ee u dhow Bab-el-Mandeb iyo Badda Cas. Itoobiya, iyaduna, waa dal weyn oo gudaha Geeska Afrika ku yaal, sidaas darteed labada dal waxay leeyihiin dano isku dhow oo ku saabsan xasilloonida gobolka. Xidhiidhka labada dal wuxuu 2026 T.Y galay marxalad cusub oo lagu sii ballaarinayo iskaashiga dhaqaale. Bishii Koxdin/Maskaram ee sannadkan, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu booqday Jabuuti, isaga iyo Madaxweyne Ismaaciil Cumar Geelle-na waxay ka qayb qaateen dadaallo lagu xoojinayo xidhiidhka dhaqaale. Waxaa sidoo kale la shaaciyay mashruuc ay Itoobiya, Jabuuti iyo Dangote Group iska kaashanayaan oo ku saabsan dhuun shidaal oo 120 km ah, taas oo isku xiri doonta Damerjog iyo Dewele, iyadoo la qorsheeyay xarumo kaydin oo labada dhinac ah. Tani waxay muujinaysaa in xiriirku si tartiib ah uga gudbayo ku-tiirsanaanta dekedaha oo keliya, una gudbayo isku-xidhnaan ballaaran oo dhinacyada tamarta, gaadiidka, saadka iyo maalgashiga ah. Xidhiidhka Itoobiya iyo Jabuuti waxaa saldhig u ah dano is-dhexgalay. Itoobiya waxay u baahan tahay marinno badeed, adeegyo deked iyo isku-xidhnaan gaadiid; Jabuutina waxay leedahay dano dhaqaale iyo istaraatiiji ah oo ka dhasha adeegga suuqa Itoobiya iyo kaalinteeda Geeska Afrika. Siyaasadda labada dal sidaas darteed waxay ku dhisan tahay isku-dar iskaashi dhaqaale, amni, diblomaasiyadeed iyo juqraafi-siyaasadeed. Caqabadaha jira—sida kharashaadka saadka, arrimaha kastamka, iyo isbeddellada siyaasadeed ee gobolka—waxay u baahan yihiin wada-hadal joogto ah. Dhanka kale, mashaariicda cusub ee gaadiidka, tamarta iyo saadka waxay muujinayaan in labada dal ay doonayaan in xiriirkooda laga dhigo mid ka ballaadhan isticmaalka dekedaha oo keliya. Marka la soo koobo: Itoobiya iyo Jabuuti waxay leeyihiin xiriir siyaasadeed oo ay si weyn u qaabeeyaan danaha dhaqaale iyo juqraafiyeed; xasilloonida iyo horumarka mid ka mid ahna waxay si muuqata u saamayn karaan kan kale.
