ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Midnimada qaaradda ayaa muhiim u ah si loo dhiso Afrika u adkeysan karta isbeddelka cimilada — Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Apr 10, 2026 46
Addis Ababa; Duugato 2/2018 (ENA):- Midnimadda qaarada ayaa muhiim u ah si loo dhiso Afrika u adkeysan karta isbeddelka cimilada, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka dalka Temesgen Tiruneh. Farriin uu ku qoray boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in maanta, Itoobiya, oo ah hoyga qadiimiga ah ee aadanaha, ay si rasmi ah u daahfurtay Shirweynihii 16-aad ee Isbeddelka Cimilada Afrika (ARC-COP16) kaas oi lagu qabanayo Addis Ababa. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in qaaraddu ay si xun u tijaabinayso isbeddelka cimilada; si kastaba ha ahaatee, tijaabadani ma mugdi gelin doonto rajada ama ma carqaladeyn doonto geediga loogu jiro in la xalliyo dh8baatadan. Waa fursad lagu xoojinayo midnimadeenna, maskaxdeenna, iyo dadaalkeenna wadajirka ah. Wuxuu yiri annaga oo ah Afrikaan waa inaan ka hortagnaa masiibooyinka kahor oo aan u diyaargarowno xalal iyada oo loo marayo habab cilmiyeed. Marka la eego arrintan, Itoobiya, oo leh aragti, waxay dhisaysaa awood u adkeysi leh si ay ula qabsato isbeddelka cimilada; Wuxuu intaas ku daray inaan beddelayno muuqaalka dhulka ajandaha cagaaran. Waxaan ka shaqeyneynaa isku filnaanshaha iyada oo loo marayo dhaqdhaqaaqa madaxbannaanida cuntada. Waxaan sidoo kale noqoneynaa isku xir qaarad iyada oo loo marayo horumarinta tamarta la cusboonaysiin karo, ayuu yiri. Xilliga ay masiibooyinka aadanaha iyo kuwa dabiiciga ahi ay kordheen, taageerada caalamiga ahna ay yaraadeen, xoojinta hay'adaha qaaraddeenna sida Awoodda Khatarta Afrika (ARC) waa arrin aan laga maarmi karin. Farriintiisa, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka wuxuu ku sheegay in khatarta masiibada lagu aqoonsado cilmi-baaris, laga hortago kahor, marka dhibaato dhacdona, lagu jawaabo awoodda Afrika. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay ku dadaali doonto inay tusaale u noqoto gaaritaanka yoolkan kale ee madaxbannaanida Afrika.
Itoobiya iyo Burundi waa dalal ay ka dhaxeyso taariikh walaaltinimo iyo Xidhiidh ku Salaysan Ixtiraam iyo Qadarin — Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Apr 10, 2026 48
Addis Ababa; Duugato 2/2018 (ENA): Itoobiya iyo Burundi waa dalal taariikh qoto dheer oo walaaltinimo iyo is ixtiraam leh, ayuu yiri Ra’iisal Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ra’iisul Wasaaraha ayaa soo dhaweeyay Madaxweynaha Burundi Evaristo Ndiaye, oo booqasho rasmi ah ku yimid Addis Ababa. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa ku sheegay farriin uu soo dhigay bartiisa bulshada in Madaxweynaha Jamhuuriyadda Burundi Evaristo Ndiaye; "Sharaf weyn ayay ii tahay inaan idinku soo dhaweeyo dalkayga Itoobiya, oo hoy u ah dad iyo dhaqan cajiib ah. Itoobiya iyo Burundi waxay leeyihiin taariikh qoto dheer oo walaaltinimo iyo is-ixtiraam ah, waxaana jeclaan lahaa inaan idin xasuusiyo inaan si weyn u qiimeyno xiriirka waara ee labada dal. Shaki kuma jiro in joogitaankaagu uu sii xoojin doono xiriirkeenna annagoo ku dadaaleyna inaan riyadayada wadaagga ah u rogno mid rumowda mustaqbalka," ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu, isagoo intaa ku daray inuu jeclaan lahaa inuu mar kale kugu soo dhaweeyo gurigaaga labaad. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #Burundi
Ciidanka Difaaca Itoobiya waa Sharafta Afrika.
Apr 10, 2026 35
Addis Ababa; Duugato 1/2018 (ENA):- Ciidanka Difaaca Itoobiya waa Sharafta Afrika, kuma hawlana oo kaliya ilaalinta madaxbannaanida dalka, laakiin sidoo kale ilaalinta madaxbannaanida qaaradda, ayuu yiri Madaxweynaha Burundi ahna Guddoomiyaha hadda ee Midowga Afrika, Evarist Ndayishimiye. Madaxweyne Evarist Ndayishimiye ayaa maanta booqasho ku tagay Wasaaradda Difaaca ee Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya. Booqashadiisa ka dib, wuxuu wadahadallo laba geesood ah la yeeshay Wasiirka Difaaca, Caasha Maxamed (inj.). Intii uu socday kulanka, labada dhinac waxay yeesheen wadatashi ballaaran oo ku saabsan siyaabaha loo sii xoojin karo iskaashiga milatari ee labada dal, sida laga soo xigtay xogta ay warbaahinta ciidanka difaaca u dirtay ENA. Intii ay wadahadladoodu socdeen, Madaxweynuhu wuxuu muujiyay mahadnaq qoto dheer oo uu u hayo doorka ay Ciidamada Difaaca Itoobiya ka qaateen ilaalinta nabadda xilligii Burundi ay ku jirtay xaalad qalalaase. Wuxuu muujiyay qaddarintiisa Ciidamada Difaaca Itoobiya, kuwaas oo aan kaliya ilaalin madaxbannaanida dalka laakiin sidoo kale ah isha lagu faano Afrika. Wuxuu xusay in ciidamada difaaca ee labada dal ay si wadajir ah u fuliyeen hawlo wax ku ool ah oo ku saabsan howlgalka nabad ilaalinta ee Soomaaliya; wuxuu ka mahadceliyay kaalinta Itoobiya ay ka qaadatay ciidanka Burundi iyada oo loo marayo tababar iyo taageerooyin kala duwan. Isagoo xusay in xubno badan oo ka tirsan ciidamada Burundi ay ku soo laabteen dalkooda ka dib markii ay tababar qaateen oo ay dhiseen awooddooda Itoobiya; wuxuu sheegay in ciidamada difaaca Burundi ay wali u baahan yihiin taageerada iyo khibradda Itoobiya. Madaxweynuhu wuxuu muujiyay aaminsanaantiisa ah in booqashadani ay sare u qaadi doonto iskaashiga milatari ee labada dal. Wasiirka Difaaca Caasha Maxamed (Inj.) ayaa tiri; Booqashada Madaxweynaha waa calaamad muhiim ah oo muujinaysa iskaashiga xooggan ee labada dal. Waxay intaas ku dartay in booqashadu ay tahay fursad muhiim ah oo lagu sii xoojinayo iskaashiga iyo isdhaafsiga khibradaha xirfadeed. Gaar ahaan, waxay tilmaamtay in itoobiya ay diyaar u tahay inay sii xoojiso iskaashiga milatari ee u dhexeeya hay'adaha difaaca ee labada dal, iyadoo diiradda la saarayo goobaha militariga iyo warshadaha iyo tababarka militariga ee wadajirka ah. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Shirkadda Isgaadhsiinta Itoobiya waxay daahfurtay nidaamka lacag-bixinta jidka degdegga ah ee “Tolo” iyadoo adeegsanaysa telebirr
Apr 10, 2026 45
Addis Ababa, Duugato 1/2018 (ENA): Shirkadda ayaa bilowday nidaam dijitaal ah oo lacag-bixin ah oo loo bixiyay “Tolo”, kaas oo u sahlaya in khidmadaha jidka degdegga ah lagu bixiyo adeegga telebirr. Munaasabadda daahfurka waxaa si wadajir ah uga qayb qaatay Agaasimaha Guud ee Shirkadda Frehiwot Taamiru iyo Maamulaha Guud ee Shirkadda Nidaamyada Lacag-bixinta Itoobiya Mustefa Abasimele, waxaana laga bilaabay xarunta weyn ee lacag-qaadista ee Tulu Dimtu. Frehiwot Taamiru ayaa sheegtay in shirkaddu ay si joogto ah u hirgelinayso adeegyo kaabaya himilada Itoobiya casri ah, isla markaana ka baxsan adeegyada isgaarsiinta ay door weyn ka qaadanayso taageeridda waaxda maaliyadda iyadoo la keenayo adeegyo degdeg ah, fudud oo kharash-yar. Waxay xustay in maalgashi ballaaran lagu sameeyay kaabeyaasha dijitaalka si horumar waara oo loo dhan yahay loo xaqiijiyo, adeeggan cusubna uu sare u qaadayo tayada adeegga gaadiidka. Dhinaciisa, Mustefa Abasimele ayaa tilmaamay in nidaamkii hore uu ku salaysnaa waraaqo, balse hadda loo wareegayo nidaam dijitaal ah si loo dardargeliyo adeegga loona hirgeliyo Itoobiya casri ah. Nidaamka “Tolo” waxaa lagu horumariyay nidaam casri ah oo la jaanqaadaya telebirr, si macaamiishu ugu bixiyaan khidmadaha iyagoo adeegsanaya kaar gaar ah oo loo diyaariyay, taas oo ka dhigaysa hab lacag-bixin oo aad u degdeg badan. Labada hay’adood ayaa sidoo kale kala saxiixday heshiis iskaashi oo u oggolaanaya inay sii xoojiyaan wada shaqeynta mustaqbalka, iyadoo la ballaarinayo adeegyada dijitaalka ah ee dalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Xildhibaan ka tirsan Baarlamaanka Yurub ayaa sheegay in dalabka Itoobiya ee marin-badeedku uu yahay mid macquul ah
Apr 10, 2026 51
Addis Ababa, Duugato 1/2018 (ENA): Xildhibaan Thierry Mariani ayaa sheegay in dalabka Itoobiya ee ku aaddan helitaanka marin-badeed uu yahay arrin macquul ah oo u baahan jawaab. Isagoo ka hadlayay doodda afraad ee sanadlaha ah ee Machadka Arrimaha Dibadda ee ku saabsan Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, ayuu u sheegay warbaahinta in dalabka Itoobiya uu leeyahay sababo macquul ah. Mariani wuxuu tilmaamay in xiritaanka marinno ciriiri ah oo badeed sida Bab el-Mandeb ay saameyn weyn ku yeesheen sahayda shidaalka iyo bacriminta ee Yurub. Wuxuu xusay in Itoobiya ay tahay dal muhiim ah oo ku yaalla aag istiraatiiji ah. Sidoo kale, wuxuu carrabka ku adkeeyay in heshiisyada sharciga badda ay si cad u muujinayaan in dal walba uu xaq u leeyahay marin-badeed. Xildhibaanku wuxuu sheegay in Yurub ay dan weyn ka leedahay nabad waarta oo ka dhalata gobolka, islamarkaana helitaanka marin-badeedka ee Itoobiya uu qayb ka noqon karo xasilloonida gobolka iyo badbaadada marinada ganacsiga caalamiga ah. Ugu dambeyn, wuxuu tilmaamay in iyadoo Itoobiya ka mid tahay dalalka ugu dadka badan Afrika isla markaana ay martigeliso xarunta Midowga Afrika, aynan macquul ahayn inay ahaato dal aan lahayn marin-badeed. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Muuqaal Ahaan
Midnimada qaaradda ayaa muhiim u ah si loo dhiso Afrika u adkeysan karta isbeddelka cimilada — Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Apr 10, 2026 46
Addis Ababa; Duugato 2/2018 (ENA):- Midnimadda qaarada ayaa muhiim u ah si loo dhiso Afrika u adkeysan karta isbeddelka cimilada, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka dalka Temesgen Tiruneh. Farriin uu ku qoray boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in maanta, Itoobiya, oo ah hoyga qadiimiga ah ee aadanaha, ay si rasmi ah u daahfurtay Shirweynihii 16-aad ee Isbeddelka Cimilada Afrika (ARC-COP16) kaas oi lagu qabanayo Addis Ababa. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in qaaraddu ay si xun u tijaabinayso isbeddelka cimilada; si kastaba ha ahaatee, tijaabadani ma mugdi gelin doonto rajada ama ma carqaladeyn doonto geediga loogu jiro in la xalliyo dh8baatadan. Waa fursad lagu xoojinayo midnimadeenna, maskaxdeenna, iyo dadaalkeenna wadajirka ah. Wuxuu yiri annaga oo ah Afrikaan waa inaan ka hortagnaa masiibooyinka kahor oo aan u diyaargarowno xalal iyada oo loo marayo habab cilmiyeed. Marka la eego arrintan, Itoobiya, oo leh aragti, waxay dhisaysaa awood u adkeysi leh si ay ula qabsato isbeddelka cimilada; Wuxuu intaas ku daray inaan beddelayno muuqaalka dhulka ajandaha cagaaran. Waxaan ka shaqeyneynaa isku filnaanshaha iyada oo loo marayo dhaqdhaqaaqa madaxbannaanida cuntada. Waxaan sidoo kale noqoneynaa isku xir qaarad iyada oo loo marayo horumarinta tamarta la cusboonaysiin karo, ayuu yiri. Xilliga ay masiibooyinka aadanaha iyo kuwa dabiiciga ahi ay kordheen, taageerada caalamiga ahna ay yaraadeen, xoojinta hay'adaha qaaraddeenna sida Awoodda Khatarta Afrika (ARC) waa arrin aan laga maarmi karin. Farriintiisa, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka wuxuu ku sheegay in khatarta masiibada lagu aqoonsado cilmi-baaris, laga hortago kahor, marka dhibaato dhacdona, lagu jawaabo awoodda Afrika. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay ku dadaali doonto inay tusaale u noqoto gaaritaanka yoolkan kale ee madaxbannaanida Afrika.
Itoobiya iyo Burundi waa dalal ay ka dhaxeyso taariikh walaaltinimo iyo Xidhiidh ku Salaysan Ixtiraam iyo Qadarin — Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Apr 10, 2026 48
Addis Ababa; Duugato 2/2018 (ENA): Itoobiya iyo Burundi waa dalal taariikh qoto dheer oo walaaltinimo iyo is ixtiraam leh, ayuu yiri Ra’iisal Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ra’iisul Wasaaraha ayaa soo dhaweeyay Madaxweynaha Burundi Evaristo Ndiaye, oo booqasho rasmi ah ku yimid Addis Ababa. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa ku sheegay farriin uu soo dhigay bartiisa bulshada in Madaxweynaha Jamhuuriyadda Burundi Evaristo Ndiaye; "Sharaf weyn ayay ii tahay inaan idinku soo dhaweeyo dalkayga Itoobiya, oo hoy u ah dad iyo dhaqan cajiib ah. Itoobiya iyo Burundi waxay leeyihiin taariikh qoto dheer oo walaaltinimo iyo is-ixtiraam ah, waxaana jeclaan lahaa inaan idin xasuusiyo inaan si weyn u qiimeyno xiriirka waara ee labada dal. Shaki kuma jiro in joogitaankaagu uu sii xoojin doono xiriirkeenna annagoo ku dadaaleyna inaan riyadayada wadaagga ah u rogno mid rumowda mustaqbalka," ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu, isagoo intaa ku daray inuu jeclaan lahaa inuu mar kale kugu soo dhaweeyo gurigaaga labaad. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #Burundi
Ciidanka Difaaca Itoobiya waa Sharafta Afrika.
Apr 10, 2026 35
Addis Ababa; Duugato 1/2018 (ENA):- Ciidanka Difaaca Itoobiya waa Sharafta Afrika, kuma hawlana oo kaliya ilaalinta madaxbannaanida dalka, laakiin sidoo kale ilaalinta madaxbannaanida qaaradda, ayuu yiri Madaxweynaha Burundi ahna Guddoomiyaha hadda ee Midowga Afrika, Evarist Ndayishimiye. Madaxweyne Evarist Ndayishimiye ayaa maanta booqasho ku tagay Wasaaradda Difaaca ee Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya. Booqashadiisa ka dib, wuxuu wadahadallo laba geesood ah la yeeshay Wasiirka Difaaca, Caasha Maxamed (inj.). Intii uu socday kulanka, labada dhinac waxay yeesheen wadatashi ballaaran oo ku saabsan siyaabaha loo sii xoojin karo iskaashiga milatari ee labada dal, sida laga soo xigtay xogta ay warbaahinta ciidanka difaaca u dirtay ENA. Intii ay wadahadladoodu socdeen, Madaxweynuhu wuxuu muujiyay mahadnaq qoto dheer oo uu u hayo doorka ay Ciidamada Difaaca Itoobiya ka qaateen ilaalinta nabadda xilligii Burundi ay ku jirtay xaalad qalalaase. Wuxuu muujiyay qaddarintiisa Ciidamada Difaaca Itoobiya, kuwaas oo aan kaliya ilaalin madaxbannaanida dalka laakiin sidoo kale ah isha lagu faano Afrika. Wuxuu xusay in ciidamada difaaca ee labada dal ay si wadajir ah u fuliyeen hawlo wax ku ool ah oo ku saabsan howlgalka nabad ilaalinta ee Soomaaliya; wuxuu ka mahadceliyay kaalinta Itoobiya ay ka qaadatay ciidanka Burundi iyada oo loo marayo tababar iyo taageerooyin kala duwan. Isagoo xusay in xubno badan oo ka tirsan ciidamada Burundi ay ku soo laabteen dalkooda ka dib markii ay tababar qaateen oo ay dhiseen awooddooda Itoobiya; wuxuu sheegay in ciidamada difaaca Burundi ay wali u baahan yihiin taageerada iyo khibradda Itoobiya. Madaxweynuhu wuxuu muujiyay aaminsanaantiisa ah in booqashadani ay sare u qaadi doonto iskaashiga milatari ee labada dal. Wasiirka Difaaca Caasha Maxamed (Inj.) ayaa tiri; Booqashada Madaxweynaha waa calaamad muhiim ah oo muujinaysa iskaashiga xooggan ee labada dal. Waxay intaas ku dartay in booqashadu ay tahay fursad muhiim ah oo lagu sii xoojinayo iskaashiga iyo isdhaafsiga khibradaha xirfadeed. Gaar ahaan, waxay tilmaamtay in itoobiya ay diyaar u tahay inay sii xoojiso iskaashiga milatari ee u dhexeeya hay'adaha difaaca ee labada dal, iyadoo diiradda la saarayo goobaha militariga iyo warshadaha iyo tababarka militariga ee wadajirka ah. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Xildhibaan ka tirsan Baarlamaanka Yurub ayaa sheegay in dalabka Itoobiya ee marin-badeedku uu yahay mid macquul ah
Apr 10, 2026 51
Addis Ababa, Duugato 1/2018 (ENA): Xildhibaan Thierry Mariani ayaa sheegay in dalabka Itoobiya ee ku aaddan helitaanka marin-badeed uu yahay arrin macquul ah oo u baahan jawaab. Isagoo ka hadlayay doodda afraad ee sanadlaha ah ee Machadka Arrimaha Dibadda ee ku saabsan Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, ayuu u sheegay warbaahinta in dalabka Itoobiya uu leeyahay sababo macquul ah. Mariani wuxuu tilmaamay in xiritaanka marinno ciriiri ah oo badeed sida Bab el-Mandeb ay saameyn weyn ku yeesheen sahayda shidaalka iyo bacriminta ee Yurub. Wuxuu xusay in Itoobiya ay tahay dal muhiim ah oo ku yaalla aag istiraatiiji ah. Sidoo kale, wuxuu carrabka ku adkeeyay in heshiisyada sharciga badda ay si cad u muujinayaan in dal walba uu xaq u leeyahay marin-badeed. Xildhibaanku wuxuu sheegay in Yurub ay dan weyn ka leedahay nabad waarta oo ka dhalata gobolka, islamarkaana helitaanka marin-badeedka ee Itoobiya uu qayb ka noqon karo xasilloonida gobolka iyo badbaadada marinada ganacsiga caalamiga ah. Ugu dambeyn, wuxuu tilmaamay in iyadoo Itoobiya ka mid tahay dalalka ugu dadka badan Afrika isla markaana ay martigeliso xarunta Midowga Afrika, aynan macquul ahayn inay ahaato dal aan lahayn marin-badeed. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ra’iisul Wasaaraha Abiy Axmed ayaa munaasabadda Tunsaa'eega awgeed, saaka xeedho-wadaag u sameeyay shaqaalaha dakhligoodu hooseeyo oo ka tirsan Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha, iyo carruurta uu xafiisku koriyo
Apr 10, 2026 39
Ra’iisul Wasaaraha Abiy Axmed ayaa munaasabadda Tunsaa'eega awgeed, saaka xeedho-wadaag u sameeyay shaqaalaha dakhligoodu hooseeyo oo ka tirsan Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha, iyo carruurta uu xafiisku koriyo
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Itoobiya iyo Burundi waa dalal ay ka dhaxeyso taariikh walaaltinimo iyo Xidhiidh ku Salaysan Ixtiraam iyo Qadarin — Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Apr 10, 2026 48
Addis Ababa; Duugato 2/2018 (ENA): Itoobiya iyo Burundi waa dalal taariikh qoto dheer oo walaaltinimo iyo is ixtiraam leh, ayuu yiri Ra’iisal Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ra’iisul Wasaaraha ayaa soo dhaweeyay Madaxweynaha Burundi Evaristo Ndiaye, oo booqasho rasmi ah ku yimid Addis Ababa. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa ku sheegay farriin uu soo dhigay bartiisa bulshada in Madaxweynaha Jamhuuriyadda Burundi Evaristo Ndiaye; "Sharaf weyn ayay ii tahay inaan idinku soo dhaweeyo dalkayga Itoobiya, oo hoy u ah dad iyo dhaqan cajiib ah. Itoobiya iyo Burundi waxay leeyihiin taariikh qoto dheer oo walaaltinimo iyo is-ixtiraam ah, waxaana jeclaan lahaa inaan idin xasuusiyo inaan si weyn u qiimeyno xiriirka waara ee labada dal. Shaki kuma jiro in joogitaankaagu uu sii xoojin doono xiriirkeenna annagoo ku dadaaleyna inaan riyadayada wadaagga ah u rogno mid rumowda mustaqbalka," ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu, isagoo intaa ku daray inuu jeclaan lahaa inuu mar kale kugu soo dhaweeyo gurigaaga labaad. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #Burundi
Ciidanka Difaaca Itoobiya waa Sharafta Afrika.
Apr 10, 2026 35
Addis Ababa; Duugato 1/2018 (ENA):- Ciidanka Difaaca Itoobiya waa Sharafta Afrika, kuma hawlana oo kaliya ilaalinta madaxbannaanida dalka, laakiin sidoo kale ilaalinta madaxbannaanida qaaradda, ayuu yiri Madaxweynaha Burundi ahna Guddoomiyaha hadda ee Midowga Afrika, Evarist Ndayishimiye. Madaxweyne Evarist Ndayishimiye ayaa maanta booqasho ku tagay Wasaaradda Difaaca ee Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya. Booqashadiisa ka dib, wuxuu wadahadallo laba geesood ah la yeeshay Wasiirka Difaaca, Caasha Maxamed (inj.). Intii uu socday kulanka, labada dhinac waxay yeesheen wadatashi ballaaran oo ku saabsan siyaabaha loo sii xoojin karo iskaashiga milatari ee labada dal, sida laga soo xigtay xogta ay warbaahinta ciidanka difaaca u dirtay ENA. Intii ay wadahadladoodu socdeen, Madaxweynuhu wuxuu muujiyay mahadnaq qoto dheer oo uu u hayo doorka ay Ciidamada Difaaca Itoobiya ka qaateen ilaalinta nabadda xilligii Burundi ay ku jirtay xaalad qalalaase. Wuxuu muujiyay qaddarintiisa Ciidamada Difaaca Itoobiya, kuwaas oo aan kaliya ilaalin madaxbannaanida dalka laakiin sidoo kale ah isha lagu faano Afrika. Wuxuu xusay in ciidamada difaaca ee labada dal ay si wadajir ah u fuliyeen hawlo wax ku ool ah oo ku saabsan howlgalka nabad ilaalinta ee Soomaaliya; wuxuu ka mahadceliyay kaalinta Itoobiya ay ka qaadatay ciidanka Burundi iyada oo loo marayo tababar iyo taageerooyin kala duwan. Isagoo xusay in xubno badan oo ka tirsan ciidamada Burundi ay ku soo laabteen dalkooda ka dib markii ay tababar qaateen oo ay dhiseen awooddooda Itoobiya; wuxuu sheegay in ciidamada difaaca Burundi ay wali u baahan yihiin taageerada iyo khibradda Itoobiya. Madaxweynuhu wuxuu muujiyay aaminsanaantiisa ah in booqashadani ay sare u qaadi doonto iskaashiga milatari ee labada dal. Wasiirka Difaaca Caasha Maxamed (Inj.) ayaa tiri; Booqashada Madaxweynaha waa calaamad muhiim ah oo muujinaysa iskaashiga xooggan ee labada dal. Waxay intaas ku dartay in booqashadu ay tahay fursad muhiim ah oo lagu sii xoojinayo iskaashiga iyo isdhaafsiga khibradaha xirfadeed. Gaar ahaan, waxay tilmaamtay in itoobiya ay diyaar u tahay inay sii xoojiso iskaashiga milatari ee u dhexeeya hay'adaha difaaca ee labada dal, iyadoo diiradda la saarayo goobaha militariga iyo warshadaha iyo tababarka militariga ee wadajirka ah. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Xildhibaan ka tirsan Baarlamaanka Yurub ayaa sheegay in dalabka Itoobiya ee marin-badeedku uu yahay mid macquul ah
Apr 10, 2026 51
Addis Ababa, Duugato 1/2018 (ENA): Xildhibaan Thierry Mariani ayaa sheegay in dalabka Itoobiya ee ku aaddan helitaanka marin-badeed uu yahay arrin macquul ah oo u baahan jawaab. Isagoo ka hadlayay doodda afraad ee sanadlaha ah ee Machadka Arrimaha Dibadda ee ku saabsan Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, ayuu u sheegay warbaahinta in dalabka Itoobiya uu leeyahay sababo macquul ah. Mariani wuxuu tilmaamay in xiritaanka marinno ciriiri ah oo badeed sida Bab el-Mandeb ay saameyn weyn ku yeesheen sahayda shidaalka iyo bacriminta ee Yurub. Wuxuu xusay in Itoobiya ay tahay dal muhiim ah oo ku yaalla aag istiraatiiji ah. Sidoo kale, wuxuu carrabka ku adkeeyay in heshiisyada sharciga badda ay si cad u muujinayaan in dal walba uu xaq u leeyahay marin-badeed. Xildhibaanku wuxuu sheegay in Yurub ay dan weyn ka leedahay nabad waarta oo ka dhalata gobolka, islamarkaana helitaanka marin-badeedka ee Itoobiya uu qayb ka noqon karo xasilloonida gobolka iyo badbaadada marinada ganacsiga caalamiga ah. Ugu dambeyn, wuxuu tilmaamay in iyadoo Itoobiya ka mid tahay dalalka ugu dadka badan Afrika isla markaana ay martigeliso xarunta Midowga Afrika, aynan macquul ahayn inay ahaato dal aan lahayn marin-badeed. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Laga soo bilaabo Midnimo-Afrikaanimo ilaa Iskaashi Dhaqaale – Geedigii 60-ka sano ee diblomaasiyadda Itoobiya iyo Burundi
Apr 9, 2026 108
Qalinka: Muuse Malasa Turjumaada: Cabdifataax Cabdiraxmaan Xiriirka u dhexeeya Itoobiya iyo Burundi wuxuu soo bilaabmay xilli Afrika ay si adag ugu jirtay halgankii ka dhanka ahaa gumeysiga. Sida ay caddeeyaan qoraallada taariikhda, Itoobiya oo astaan u ahayd xorriyadda dadka madow, waxay ka mid noqotay dalalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah ula bilaaba xiriir Burundi markii ay ka xorowday gumeystihii Belgium sanadkii 1962. Xiriirkan wuxuu ku dhisnaa ruuxdii Midnimada-Afrikaanimada iyo mabda’a ahaa “xal Afrika u gaar ah dhibaatooyinka Afrika.” Labada dal waxay door wadajir ah ku lahaayeen aasaaskii Ururka Midnimada Afrika (Organization of African Unity), taas oo saldhig adag u noqotay walaaltinimada sii socotay. Boqor Xayle Silaase I iyo Boqorkii ugu horreeyay ee Burundi Mwaami Mwambutsihii Afaraad waxay dhiseen xiriir dhow oo ku saleysan aragti ah in dalalka Afrika ee ka baxaya gumeysiga lagu mideeyo madal qaaradeed. Itoobiya waxay si weyn u taageertay ka qaybgalka Burundi ee aasaaskii OAU ee ka dhacay Addis Ababa sanadkii 1963, taas oo maanta loo yaqaan Midowga Afrika (African Union) Xilligaas, xiriirka labada dal wuxuu diiradda saarayay la dagaallanka gumeysiga iyo ajandayaasha qaaradeed. Itoobiya waxay door weyn ka qaadatay geeddi-socodkii nabadda Burundi, gaar ahaan joojinta dagaalkii sokeeye iyo ka qaybgalka howlgalka nabad ilaalinta ee Hawlgalka Midowga Afrika ee Burundi (African Union Mission in Burundi, AMIB). Howlgalkan ayaa ahaa kii ugu horreeyay ee si buuxda ay Afrika u maamusho. Itoobiya, iyadoo la kaashaneysa Koonfur Afrika iyo Mosaambiig, waxay dirtay ciidan tiro badan oo ka shaqeeyay ilaalinta xabbad joojinta, hub ka dhigista maleeshiyaadka, iyo dib ugu celinta bulshada (DDR). Markii howlgalku u wareegay Qaramada Midoobay, ciidamada Itoobiya waxay sii wadeen doorkooda gudaha Hawlgalka Qaramada Midoobay ee Burundi (United Nations Operation in Burundi, ONUB), taas oo muujisay sida ay uga go’an tahay nabadda gobolka. Diblomaasiyad ahaan, Itoobiya waxay door ka qaadatay hirgelinta Heshiiskii Nabadda ee Arusha iyada oo la kaashaneysa Urur-gobaleedka Iskaashiga Dowladaha ee Horumarinta Bariga Afrika (IGAD) iyo Midowga Afrika. Saaxiibtinimada ku dhisneyd Midnimada-Afrikaanimada ayaa si tartiib ah ugu fidday dhinacyo kale. Horaantii 1970-meeyadii, labada dal waxay saxiixeen heshiisyo ganacsi iyo dhaqan. Sanadkii 2023, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu booqasho rasmi ah ku tagay Burundi, halkaas oo uu wadahadal la yeeshay Madaxweynaha Burundi Efariste Ndayishimiye. Wadahadalladu waxay diiradda saareen ganacsiga, maalgashiga, beeraha, duulista, iyo nabadda gobolka. Burundi waxay muujisay danayn ay ku qaadaneyso khibradda Itoobiya ee wax soo saarka qamadiga iyo barnaamijka cagaaran. Waxaa la go’aamiyay in la dhiso guddiyaal fududeeya ganacsiga, halka Itoobiya ballan qaaday taageero dhinaca TVET-ka ah. Sidoo kale, Guddiga Wadajirka ee Wasiirrada (JMC) ayaa la faray inuu si joogto ah ula socdo hirgelinta heshiisyada. Sanadkii 2021, Madaxweyne Ndayishimiye wuxuu soo booqday Itoobiya, waxaana la qabtay kulankii ugu horreeyay ee JMC. Waxaa la saxiixay heshiisyo la xiriira beeraha, dalxiiska, iyo waxbarashada. Sanadkii 2023, Baarlamaanka Burundi waxay ansixisay Heshiiska Qaab-dhismeedka Iskaashiga Webiga Niil (CFA), taas oo Itoobiya ay u aragtay guul diblomaasiyadeed. Madaxweynihii hore ee Burundi Bierre Nkurunsisa ayaa booqday Itoobiya sanadkii 2012, labo sano kadibna Burundi waxay safaarad ka furatay Addis Ababa. Labada dal waxay kala saxiixdeen heshiisyo ku saabsan canshuur ka dhaafid laba-jeer, maalgashi, gaadiidka cirka, waxbarashada, caafimaadka, difaaca, tiknoolojiyadda casriga ah, dhaqanka iyo ciyaaraha. Kalfadhigii labaad ee Golaha Wadajirka ah ee Wasiirada ayaa ka dhacay Addis Ababa Cuur 29 iyo 30, 2018 T.I, waxaana wada hoggaamiyay Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee labada dal: Gedhiyoon Timootiwoos iyo Albert Shingiro. Heshiisyada waxaa diiradda lagu saaray ganacsiga, maalgashiga, tiknoolojiyadda gaar ahaan Garaadka Macmalka ah (AI), wax soo saarka beeraha, duulista, iyo amniga gobolka, iyadoo lagu saleynayo mabda’a Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (African Continental Free Trade Area, AfCFTA). Waxaa la filayaa in iskaashiga laba geesoodka ah ee mustaqbalka ee u dhexeeya Itoobiya iyo Burundi uu diiradda saaro qaybo badan, isla markaana uu u gudbo heer iskaashi istaraatiiji ah oo ka sarreeya kan hadda jira. Booqashada Madaxweynaha Evariste Ndayishimiye iyo go’aannada ka soo baxay Guddiga Wadajirka ah ee Wasiirrada, waxay door muuqda ka qaadan doonaan xoojinta xiriirka dhaqaale iyo midka siyaasadeed ee adag ee labada dal u dhexeeya sannadada soo socda. Maanta, Madaxweynaha Burundi Efariste Ndayishimiye oo ah Guddoomiyaha xilka haya ee Midowga Afrika, ayaa booqasho shaqo ku yimid Addis Ababa, waxaana garoonka ku soo dhaweeyay Ku-xigeenka Ra’iisul Wasaaraha Dalka Temesgen Tiruneh. Inta uu joogo Itoobiya, waxaa la filayaa in laga wada hadlo arrimo kor u qaadaya xiriirka labada dal ilaa heer sare. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya si guul leh ayay u gudatay doorkeedii Madaxweyne Ku-xigeenka Golaha Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay — Wasaaradda Arrimaha Dibadda
Apr 7, 2026 71
Addis Ababa; Cuur 29/2018 (ENA): Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa ku dhawaaqday in Itoobiya ay si guul leh u gudatay doorkeedii Madaxweyne Ku-xigeenka Golaha Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay. Golaha Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay ayaa ansixiyay qaraaro kala duwan intii lagu jiray kalfadhigiisii caadiga ahaa ee 61-aad. War-saxaafadeed uu Afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda, Danjire Nebiyat Getaajew u diray ENA ayaa lagu sheegay in Itoobiya ay si firfircoon uga shaqeyneysay xubin ka tirsan 47-ka xubnood ee Golaha Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay markii saddexaad. Intii ay xilka haysay, waxay si guul leh u gudatay doorkeedii hoggaamineed ee ugu horreeyay ee Madaxweyne Ku-xigeenka Golaha intii lagu jiray kalfadhigii caadiga ahaa ee 61-aad ee Golaha, kaas oo ka dhacay Geneva laga bilaabo Cirir 23 ilaa Cuur 31, 2026 T.I. Kulanku wuxuu qaatay 38 qaraar oo ku saabsan arrimaha xuquuqda aadanaha ee caalamiga ah oo ay soo gudbiyeen waddamada xubnaha ka ah, kuwaas oo toddoba ka mid ah ay ahaayeen qaraarro gaar u ah dalka. Wuxuu sheegay in qaraarrada gaarka ah ee dalka ay ka mid yihiin arrimo la xiriira colaadda u dhaxaysa Yukrayn iyo Ruushka, Belarus, Suuriya iyo Falastiin iyo Koonfurta Suudaan. Wuxuu xusay in dalalka xubnaha ka ah, iyagoo ku saleynaya danahooda qaran, ay ansixiyeen qaraarro taageero iyo mucaarad ah oo ku saabsan arrimahan gaarka ah ee dalka. Wuxuu sidoo kale xusay in Itoobiya, oo ah waddan xubin ka ah, ay mowqifkeeda ka muujisay arrimo kala duwan, wuxuuna sheegay in dalkeenu uusan taageersanayn qaraarrada gaarka ah ee dalka mabda' ahaan. Wuxuu sidoo kale xusay in qaraarrada noocaas ah ay jireen waagii hore, Itoobiyana ay ka soo horjeedo. Tusaale ahaan, wuxuu xusay in markii Itoobiya ay dhibaato ku jirtay, guddi caalami ah oo khubaro xuquuqda aadanaha ah laga aasaasay arrin uusan dalkeenu ku raacsanayn, wuxuuna sharraxay in Itoobiya iyo dalalka kale ay si wadajir ah uga soo hor jeesteen qaraarkan. Wuxuu sheegay in arrimaha noocaas ah ee gaarka ah ee dalka la sameeyo iyada oo aan la helin oggolaanshaha waddamada ay khuseyso, loona gudbiyo awoodda iyo Maxkamadda Dembiyada Caalamiga ah, isla markaana ay ku jiraan macluumaadka baaritaanka iyo caddaaladda caalamiga ah. Wuxuu sheegay in Itoobiya aysan taageersanayn go'aannada noocaas ah ee dal gaar ah oo su'aal gelinaya madaxbannaanida dal mabda' ahaan, go'aanka ay ka qaadatay shirkana uu muujinayo tan. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay sii waddo mowqifkeeda ay ka taagnayd Qaramada Midoobay ee ku saabsan Falastiin iyo Israa'iil. Wuxuu sheegay inay Itoobiya taageersan tahay mabda'a xalka laba-dal oo Israa'iil iyo Falastiin ah, isla markaana ay xiriir wanaagsan la leedahay labadaba. Wuxuu xusay in Itoobiya ay taageersan tahay xuquuqda dadka Falastiiniyiinta ee go'aan qaadashada, wuxuuna sheegay inay u codeysay qaraarka ku saabsan madaxbannaanida Falastiin (HRC/61/L.37) ee ay ansixisay Golaha Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay. Waxay sidoo kale ku baaqday in xalka labada dal la hirgeliyo iyadoo la raacayo qaraarrada Golaha Guud ee Qaramada Midoobay iyo Golaha Amniga. Dhanka kale, wuxuu xusay in xiisadda ka jirta Bariga Dhexe ay si toos ah u saamaynayso gaadiidka cirka, dhaqdhaqaaqa maraakiibta, iyo arrimaha dhaqaalaha iyo bulshada. Wuxuu sidoo kale ugu baaqday in xabad joojin degdeg ah la sameeyo, xalna la helo. #Wakaaladda Wararka Itoobiya #ENA
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa saaka qiimeyey warbixin sanadeedkii waxqabadka uu usoo jeediyay Madaxweynaha Maamulka Ku-meel-gaarka ah ee Deegaanka Tigray, Lt. Gen. Tadhesse Weredhe.
Apr 7, 2026 89
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa saaka qiimeyey warbixin sanadeedkii waxqabadka uu usoo jeediyay Madaxweynaha Maamulka Ku-meel-gaarka ah ee Deegaanka Tigray, Lt. Gen. Tadhesse Weredhe.
Booliska Federaalka Itoobiya oo Gacanta ku Dhigay Shabakad Khatar ah oo Caalmai ah taas oo Dadka Tahriibin jirtay in badanna la Raadinayay.
Apr 7, 2026 86
Addis Ababa; Cuur 28/2018 (ENA): Booliska Federaalka Itoobiya ayaa shaacisay inay gacanta ku dhigtay nin si caalami ah loo raadinayay oo lagu magacaabo Yitbarek Dawit Alemu oo sidoo kale loo yaqaan Kibhrom, kaas oo ka mid ahaa shabakad weyn oo tahriibin sharci darro ah ka shaqaynaysay. Boolisku wuxuu sheegay in ninkan iyo 9 kale oo la shaqaynayay la qabtay, kadibna baaritaankooda la soo gabagabeeyay loona gudbiyay xeer ilaalinta. Baaritaankan adag oo la xiriira dambiyo xuduudaha ka gudba ayaa lagu sameeyay iskaashi lala yeeshay hay’adda ROCK, taas oo ka shaqeysa la dagaallanka tahriibka dadka ee Bariga Afrika. Ninkan ayaa lagu qabtay magaalada Shire ee Deegaanka Tigray. Boolisku wuxuu xaqiijiyay in eedeysanaha uu isticmaalayay magacyo kala duwan dalal kala duwan, taasoo adkaysay raadintiisa, balse ugu dambayn lagu helay teknoolojiyad casri ah iyo baaritaan dheer. Kiiskan wuxuu muujinayaa dambiyo aad u culus: In ka badan 3,000 qof ayuu si sharci darro ah u tahriibiyay, In ka badan 100 qof ayaa ku dhintay, In ka badan 50 haween ah ayaa la kufsaday Sidoo kale, kooxdan waxay dadka u qaadi jireen dalka Libya, halkaas oo Lagu xidhay meelo qarsoon Looga dalban jiray lacago madax furasho ah qoysaskooda Lagu jirdili jiray si aad u xun garaacid, gubid, iyo silsiladayn. Boolisku wuxuu sheegay in: Kooxdu ay lahayd ugu yaraan 5 xabsi oo qarsoon gudaha Libya, In ka badan 3 bilyan oo birr ay ka heleen falalkan sharci darrada ah Waxaa sidoo kale la qaaday tallaabooyin: Lagu xayiray hantidii ay heleen, Lagu joojiyay lacagihii bangiyada ku jiray, Boolisku wuxuu ka qaaday marag-fur, In ka badan 100 dhibbane iyo qoysaskooda, Dad ku kala sugan dalal badan sida Sudan, Beljiyam, UK, Kanada, Norwey iyo kuwo kale. Ugu dambayn, Booliska Federaalka Itoobiya ayaa sheegtay inay sii wadi doonto la dagaallanka dambiyada noocan ah, iyadoo adeegsanaysa teknoolojiyad casri ah iyo iskaashi caalami ah. Waxay sidoo kale ugu baaqday shacabka inay la shaqeeyaan booliska, isla markaana soo gudbiyaan xog kasta oo la xiriirta dambiyada, si loo ilaaliyo nabadgelyada bulshada. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Itoobiya waxay ka shaqeynaysaa xoojinta saaxiibtinimada ay la leedahay Qadar – Aadan Faarax
Apr 7, 2026 81
Addis Ababa, Cuur 28/2018 (ENA): Aadan Faarax, oo ah Madaxa Xarunta Horumarinta Nidaamka Dimoqraadiga ah ee Ra’iisul Wasaaraha iyo ku-xigeenka Madaxweynaha Xisbiga Barwaaqo lehna Awood Ra'iisul Wasaare Kuxigeen, ayaa sheegay in Itoobiya si hufan uga shaqeynayso sidii loo xoojin lahaa xiriirka taariikhiga iyo istiraatiijiga ah ee ay la leedahay Qadar. Aadan Faarax ayaa maanta kulan la yeeshay Safiirka Dowladda Qadar ee Itoobiya, Saad Mubarak Al-Naiimi, xaruntiisa qoraalka ah. Wadahadalku wuxuu diiradda saaray sidii loo xoojin lahaa xiriirka taariikhiga ah iyo istiraatiijiga ah ee labada dal, iyadoo la isku waafaqay arrimaha ay labada dhinac iska kaashan karaan. Labada hogaamiye waxay si faahfaahsan uga wada hadleen fursadaha maalgelinta, mashaariicda horumarineed ee wadajirka ah, iyo sidii loo kordhin lahaa iskaashiga faa’iidada u leh labada dhinac. Gaar ahaan, waxay ka wada hadleen sidii loo xoojin lahaa xiriirka ka dhexeeya Golaha Shura ee Qadar iyo Xisbiga Barwaaqk iyo Golaha Federeeshinka ee Itoobiya. Aadan Faarax ayaa safiirka la wadaagay horumarada iyo guulaha ay Itoobiya ka gaartay mashaariicda horumarineed ee socda, gaar ahaan horumarinta wadooyinka muhiimka ah, wax soo saarka beeraha, iyo qorshayaasha cagaaran ee dalka, kuwaas oo kor u qaadaya awoodda Itoobiya. Safiirka Qatar, Saad Mubarak Al-Naaimi, ayaa soo bandhigay natiijooyinka muuqda ee Qadar ka taageeray mashaariicda horumarineed ee Itoobiya, gaar ahaan horumarinta dhaqaalaha iyo abuurista jawi maalgashi oo hufan. Aadan Faarax ayaa sidoo kale sheegay in Xisbigu uu si dhow uga shaqeynayo sidii doorashada guud ee 7-aad ee bisha soo socota loo qabto si nabdoon, dimoqraadi ah, iyo cadaalad ku dhisan, taas oo muujineysa hufnaanta Itoobiya. Itoobiya ayaa xaqiijisay inay sii wadi doonto dadaalka ay ku xoojinayso maalgashiga ballaaran iyo xiriirka dadweynaha, iyadoo mahadnaqa ka muujisay Qatar taageerada ay Itoobiya siiso. Labada dal waxay ku heshiiyeen in saaxiibtinimadooda la xoojiyo, si shacabka labada dhinacba uga faa’iidaystaan, laguna gaaro kalsooni waarta. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Siyaasada
Itoobiya iyo Burundi waa dalal ay ka dhaxeyso taariikh walaaltinimo iyo Xidhiidh ku Salaysan Ixtiraam iyo Qadarin — Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Apr 10, 2026 48
Addis Ababa; Duugato 2/2018 (ENA): Itoobiya iyo Burundi waa dalal taariikh qoto dheer oo walaaltinimo iyo is ixtiraam leh, ayuu yiri Ra’iisal Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ra’iisul Wasaaraha ayaa soo dhaweeyay Madaxweynaha Burundi Evaristo Ndiaye, oo booqasho rasmi ah ku yimid Addis Ababa. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa ku sheegay farriin uu soo dhigay bartiisa bulshada in Madaxweynaha Jamhuuriyadda Burundi Evaristo Ndiaye; "Sharaf weyn ayay ii tahay inaan idinku soo dhaweeyo dalkayga Itoobiya, oo hoy u ah dad iyo dhaqan cajiib ah. Itoobiya iyo Burundi waxay leeyihiin taariikh qoto dheer oo walaaltinimo iyo is-ixtiraam ah, waxaana jeclaan lahaa inaan idin xasuusiyo inaan si weyn u qiimeyno xiriirka waara ee labada dal. Shaki kuma jiro in joogitaankaagu uu sii xoojin doono xiriirkeenna annagoo ku dadaaleyna inaan riyadayada wadaagga ah u rogno mid rumowda mustaqbalka," ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu, isagoo intaa ku daray inuu jeclaan lahaa inuu mar kale kugu soo dhaweeyo gurigaaga labaad. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #Burundi
Ciidanka Difaaca Itoobiya waa Sharafta Afrika.
Apr 10, 2026 35
Addis Ababa; Duugato 1/2018 (ENA):- Ciidanka Difaaca Itoobiya waa Sharafta Afrika, kuma hawlana oo kaliya ilaalinta madaxbannaanida dalka, laakiin sidoo kale ilaalinta madaxbannaanida qaaradda, ayuu yiri Madaxweynaha Burundi ahna Guddoomiyaha hadda ee Midowga Afrika, Evarist Ndayishimiye. Madaxweyne Evarist Ndayishimiye ayaa maanta booqasho ku tagay Wasaaradda Difaaca ee Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya. Booqashadiisa ka dib, wuxuu wadahadallo laba geesood ah la yeeshay Wasiirka Difaaca, Caasha Maxamed (inj.). Intii uu socday kulanka, labada dhinac waxay yeesheen wadatashi ballaaran oo ku saabsan siyaabaha loo sii xoojin karo iskaashiga milatari ee labada dal, sida laga soo xigtay xogta ay warbaahinta ciidanka difaaca u dirtay ENA. Intii ay wadahadladoodu socdeen, Madaxweynuhu wuxuu muujiyay mahadnaq qoto dheer oo uu u hayo doorka ay Ciidamada Difaaca Itoobiya ka qaateen ilaalinta nabadda xilligii Burundi ay ku jirtay xaalad qalalaase. Wuxuu muujiyay qaddarintiisa Ciidamada Difaaca Itoobiya, kuwaas oo aan kaliya ilaalin madaxbannaanida dalka laakiin sidoo kale ah isha lagu faano Afrika. Wuxuu xusay in ciidamada difaaca ee labada dal ay si wadajir ah u fuliyeen hawlo wax ku ool ah oo ku saabsan howlgalka nabad ilaalinta ee Soomaaliya; wuxuu ka mahadceliyay kaalinta Itoobiya ay ka qaadatay ciidanka Burundi iyada oo loo marayo tababar iyo taageerooyin kala duwan. Isagoo xusay in xubno badan oo ka tirsan ciidamada Burundi ay ku soo laabteen dalkooda ka dib markii ay tababar qaateen oo ay dhiseen awooddooda Itoobiya; wuxuu sheegay in ciidamada difaaca Burundi ay wali u baahan yihiin taageerada iyo khibradda Itoobiya. Madaxweynuhu wuxuu muujiyay aaminsanaantiisa ah in booqashadani ay sare u qaadi doonto iskaashiga milatari ee labada dal. Wasiirka Difaaca Caasha Maxamed (Inj.) ayaa tiri; Booqashada Madaxweynaha waa calaamad muhiim ah oo muujinaysa iskaashiga xooggan ee labada dal. Waxay intaas ku dartay in booqashadu ay tahay fursad muhiim ah oo lagu sii xoojinayo iskaashiga iyo isdhaafsiga khibradaha xirfadeed. Gaar ahaan, waxay tilmaamtay in itoobiya ay diyaar u tahay inay sii xoojiso iskaashiga milatari ee u dhexeeya hay'adaha difaaca ee labada dal, iyadoo diiradda la saarayo goobaha militariga iyo warshadaha iyo tababarka militariga ee wadajirka ah. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Xildhibaan ka tirsan Baarlamaanka Yurub ayaa sheegay in dalabka Itoobiya ee marin-badeedku uu yahay mid macquul ah
Apr 10, 2026 51
Addis Ababa, Duugato 1/2018 (ENA): Xildhibaan Thierry Mariani ayaa sheegay in dalabka Itoobiya ee ku aaddan helitaanka marin-badeed uu yahay arrin macquul ah oo u baahan jawaab. Isagoo ka hadlayay doodda afraad ee sanadlaha ah ee Machadka Arrimaha Dibadda ee ku saabsan Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, ayuu u sheegay warbaahinta in dalabka Itoobiya uu leeyahay sababo macquul ah. Mariani wuxuu tilmaamay in xiritaanka marinno ciriiri ah oo badeed sida Bab el-Mandeb ay saameyn weyn ku yeesheen sahayda shidaalka iyo bacriminta ee Yurub. Wuxuu xusay in Itoobiya ay tahay dal muhiim ah oo ku yaalla aag istiraatiiji ah. Sidoo kale, wuxuu carrabka ku adkeeyay in heshiisyada sharciga badda ay si cad u muujinayaan in dal walba uu xaq u leeyahay marin-badeed. Xildhibaanku wuxuu sheegay in Yurub ay dan weyn ka leedahay nabad waarta oo ka dhalata gobolka, islamarkaana helitaanka marin-badeedka ee Itoobiya uu qayb ka noqon karo xasilloonida gobolka iyo badbaadada marinada ganacsiga caalamiga ah. Ugu dambeyn, wuxuu tilmaamay in iyadoo Itoobiya ka mid tahay dalalka ugu dadka badan Afrika isla markaana ay martigeliso xarunta Midowga Afrika, aynan macquul ahayn inay ahaato dal aan lahayn marin-badeed. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Laga soo bilaabo Midnimo-Afrikaanimo ilaa Iskaashi Dhaqaale – Geedigii 60-ka sano ee diblomaasiyadda Itoobiya iyo Burundi
Apr 9, 2026 108
Qalinka: Muuse Malasa Turjumaada: Cabdifataax Cabdiraxmaan Xiriirka u dhexeeya Itoobiya iyo Burundi wuxuu soo bilaabmay xilli Afrika ay si adag ugu jirtay halgankii ka dhanka ahaa gumeysiga. Sida ay caddeeyaan qoraallada taariikhda, Itoobiya oo astaan u ahayd xorriyadda dadka madow, waxay ka mid noqotay dalalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah ula bilaaba xiriir Burundi markii ay ka xorowday gumeystihii Belgium sanadkii 1962. Xiriirkan wuxuu ku dhisnaa ruuxdii Midnimada-Afrikaanimada iyo mabda’a ahaa “xal Afrika u gaar ah dhibaatooyinka Afrika.” Labada dal waxay door wadajir ah ku lahaayeen aasaaskii Ururka Midnimada Afrika (Organization of African Unity), taas oo saldhig adag u noqotay walaaltinimada sii socotay. Boqor Xayle Silaase I iyo Boqorkii ugu horreeyay ee Burundi Mwaami Mwambutsihii Afaraad waxay dhiseen xiriir dhow oo ku saleysan aragti ah in dalalka Afrika ee ka baxaya gumeysiga lagu mideeyo madal qaaradeed. Itoobiya waxay si weyn u taageertay ka qaybgalka Burundi ee aasaaskii OAU ee ka dhacay Addis Ababa sanadkii 1963, taas oo maanta loo yaqaan Midowga Afrika (African Union) Xilligaas, xiriirka labada dal wuxuu diiradda saarayay la dagaallanka gumeysiga iyo ajandayaasha qaaradeed. Itoobiya waxay door weyn ka qaadatay geeddi-socodkii nabadda Burundi, gaar ahaan joojinta dagaalkii sokeeye iyo ka qaybgalka howlgalka nabad ilaalinta ee Hawlgalka Midowga Afrika ee Burundi (African Union Mission in Burundi, AMIB). Howlgalkan ayaa ahaa kii ugu horreeyay ee si buuxda ay Afrika u maamusho. Itoobiya, iyadoo la kaashaneysa Koonfur Afrika iyo Mosaambiig, waxay dirtay ciidan tiro badan oo ka shaqeeyay ilaalinta xabbad joojinta, hub ka dhigista maleeshiyaadka, iyo dib ugu celinta bulshada (DDR). Markii howlgalku u wareegay Qaramada Midoobay, ciidamada Itoobiya waxay sii wadeen doorkooda gudaha Hawlgalka Qaramada Midoobay ee Burundi (United Nations Operation in Burundi, ONUB), taas oo muujisay sida ay uga go’an tahay nabadda gobolka. Diblomaasiyad ahaan, Itoobiya waxay door ka qaadatay hirgelinta Heshiiskii Nabadda ee Arusha iyada oo la kaashaneysa Urur-gobaleedka Iskaashiga Dowladaha ee Horumarinta Bariga Afrika (IGAD) iyo Midowga Afrika. Saaxiibtinimada ku dhisneyd Midnimada-Afrikaanimada ayaa si tartiib ah ugu fidday dhinacyo kale. Horaantii 1970-meeyadii, labada dal waxay saxiixeen heshiisyo ganacsi iyo dhaqan. Sanadkii 2023, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu booqasho rasmi ah ku tagay Burundi, halkaas oo uu wadahadal la yeeshay Madaxweynaha Burundi Efariste Ndayishimiye. Wadahadalladu waxay diiradda saareen ganacsiga, maalgashiga, beeraha, duulista, iyo nabadda gobolka. Burundi waxay muujisay danayn ay ku qaadaneyso khibradda Itoobiya ee wax soo saarka qamadiga iyo barnaamijka cagaaran. Waxaa la go’aamiyay in la dhiso guddiyaal fududeeya ganacsiga, halka Itoobiya ballan qaaday taageero dhinaca TVET-ka ah. Sidoo kale, Guddiga Wadajirka ee Wasiirrada (JMC) ayaa la faray inuu si joogto ah ula socdo hirgelinta heshiisyada. Sanadkii 2021, Madaxweyne Ndayishimiye wuxuu soo booqday Itoobiya, waxaana la qabtay kulankii ugu horreeyay ee JMC. Waxaa la saxiixay heshiisyo la xiriira beeraha, dalxiiska, iyo waxbarashada. Sanadkii 2023, Baarlamaanka Burundi waxay ansixisay Heshiiska Qaab-dhismeedka Iskaashiga Webiga Niil (CFA), taas oo Itoobiya ay u aragtay guul diblomaasiyadeed. Madaxweynihii hore ee Burundi Bierre Nkurunsisa ayaa booqday Itoobiya sanadkii 2012, labo sano kadibna Burundi waxay safaarad ka furatay Addis Ababa. Labada dal waxay kala saxiixdeen heshiisyo ku saabsan canshuur ka dhaafid laba-jeer, maalgashi, gaadiidka cirka, waxbarashada, caafimaadka, difaaca, tiknoolojiyadda casriga ah, dhaqanka iyo ciyaaraha. Kalfadhigii labaad ee Golaha Wadajirka ah ee Wasiirada ayaa ka dhacay Addis Ababa Cuur 29 iyo 30, 2018 T.I, waxaana wada hoggaamiyay Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee labada dal: Gedhiyoon Timootiwoos iyo Albert Shingiro. Heshiisyada waxaa diiradda lagu saaray ganacsiga, maalgashiga, tiknoolojiyadda gaar ahaan Garaadka Macmalka ah (AI), wax soo saarka beeraha, duulista, iyo amniga gobolka, iyadoo lagu saleynayo mabda’a Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (African Continental Free Trade Area, AfCFTA). Waxaa la filayaa in iskaashiga laba geesoodka ah ee mustaqbalka ee u dhexeeya Itoobiya iyo Burundi uu diiradda saaro qaybo badan, isla markaana uu u gudbo heer iskaashi istaraatiiji ah oo ka sarreeya kan hadda jira. Booqashada Madaxweynaha Evariste Ndayishimiye iyo go’aannada ka soo baxay Guddiga Wadajirka ah ee Wasiirrada, waxay door muuqda ka qaadan doonaan xoojinta xiriirka dhaqaale iyo midka siyaasadeed ee adag ee labada dal u dhexeeya sannadada soo socda. Maanta, Madaxweynaha Burundi Efariste Ndayishimiye oo ah Guddoomiyaha xilka haya ee Midowga Afrika, ayaa booqasho shaqo ku yimid Addis Ababa, waxaana garoonka ku soo dhaweeyay Ku-xigeenka Ra’iisul Wasaaraha Dalka Temesgen Tiruneh. Inta uu joogo Itoobiya, waxaa la filayaa in laga wada hadlo arrimo kor u qaadaya xiriirka labada dal ilaa heer sare. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya si guul leh ayay u gudatay doorkeedii Madaxweyne Ku-xigeenka Golaha Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay — Wasaaradda Arrimaha Dibadda
Apr 7, 2026 71
Addis Ababa; Cuur 29/2018 (ENA): Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa ku dhawaaqday in Itoobiya ay si guul leh u gudatay doorkeedii Madaxweyne Ku-xigeenka Golaha Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay. Golaha Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay ayaa ansixiyay qaraaro kala duwan intii lagu jiray kalfadhigiisii caadiga ahaa ee 61-aad. War-saxaafadeed uu Afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda, Danjire Nebiyat Getaajew u diray ENA ayaa lagu sheegay in Itoobiya ay si firfircoon uga shaqeyneysay xubin ka tirsan 47-ka xubnood ee Golaha Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay markii saddexaad. Intii ay xilka haysay, waxay si guul leh u gudatay doorkeedii hoggaamineed ee ugu horreeyay ee Madaxweyne Ku-xigeenka Golaha intii lagu jiray kalfadhigii caadiga ahaa ee 61-aad ee Golaha, kaas oo ka dhacay Geneva laga bilaabo Cirir 23 ilaa Cuur 31, 2026 T.I. Kulanku wuxuu qaatay 38 qaraar oo ku saabsan arrimaha xuquuqda aadanaha ee caalamiga ah oo ay soo gudbiyeen waddamada xubnaha ka ah, kuwaas oo toddoba ka mid ah ay ahaayeen qaraarro gaar u ah dalka. Wuxuu sheegay in qaraarrada gaarka ah ee dalka ay ka mid yihiin arrimo la xiriira colaadda u dhaxaysa Yukrayn iyo Ruushka, Belarus, Suuriya iyo Falastiin iyo Koonfurta Suudaan. Wuxuu xusay in dalalka xubnaha ka ah, iyagoo ku saleynaya danahooda qaran, ay ansixiyeen qaraarro taageero iyo mucaarad ah oo ku saabsan arrimahan gaarka ah ee dalka. Wuxuu sidoo kale xusay in Itoobiya, oo ah waddan xubin ka ah, ay mowqifkeeda ka muujisay arrimo kala duwan, wuxuuna sheegay in dalkeenu uusan taageersanayn qaraarrada gaarka ah ee dalka mabda' ahaan. Wuxuu sidoo kale xusay in qaraarrada noocaas ah ay jireen waagii hore, Itoobiyana ay ka soo horjeedo. Tusaale ahaan, wuxuu xusay in markii Itoobiya ay dhibaato ku jirtay, guddi caalami ah oo khubaro xuquuqda aadanaha ah laga aasaasay arrin uusan dalkeenu ku raacsanayn, wuxuuna sharraxay in Itoobiya iyo dalalka kale ay si wadajir ah uga soo hor jeesteen qaraarkan. Wuxuu sheegay in arrimaha noocaas ah ee gaarka ah ee dalka la sameeyo iyada oo aan la helin oggolaanshaha waddamada ay khuseyso, loona gudbiyo awoodda iyo Maxkamadda Dembiyada Caalamiga ah, isla markaana ay ku jiraan macluumaadka baaritaanka iyo caddaaladda caalamiga ah. Wuxuu sheegay in Itoobiya aysan taageersanayn go'aannada noocaas ah ee dal gaar ah oo su'aal gelinaya madaxbannaanida dal mabda' ahaan, go'aanka ay ka qaadatay shirkana uu muujinayo tan. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay sii waddo mowqifkeeda ay ka taagnayd Qaramada Midoobay ee ku saabsan Falastiin iyo Israa'iil. Wuxuu sheegay inay Itoobiya taageersan tahay mabda'a xalka laba-dal oo Israa'iil iyo Falastiin ah, isla markaana ay xiriir wanaagsan la leedahay labadaba. Wuxuu xusay in Itoobiya ay taageersan tahay xuquuqda dadka Falastiiniyiinta ee go'aan qaadashada, wuxuuna sheegay inay u codeysay qaraarka ku saabsan madaxbannaanida Falastiin (HRC/61/L.37) ee ay ansixisay Golaha Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay. Waxay sidoo kale ku baaqday in xalka labada dal la hirgeliyo iyadoo la raacayo qaraarrada Golaha Guud ee Qaramada Midoobay iyo Golaha Amniga. Dhanka kale, wuxuu xusay in xiisadda ka jirta Bariga Dhexe ay si toos ah u saamaynayso gaadiidka cirka, dhaqdhaqaaqa maraakiibta, iyo arrimaha dhaqaalaha iyo bulshada. Wuxuu sidoo kale ugu baaqday in xabad joojin degdeg ah la sameeyo, xalna la helo. #Wakaaladda Wararka Itoobiya #ENA
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa saaka qiimeyey warbixin sanadeedkii waxqabadka uu usoo jeediyay Madaxweynaha Maamulka Ku-meel-gaarka ah ee Deegaanka Tigray, Lt. Gen. Tadhesse Weredhe.
Apr 7, 2026 89
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa saaka qiimeyey warbixin sanadeedkii waxqabadka uu usoo jeediyay Madaxweynaha Maamulka Ku-meel-gaarka ah ee Deegaanka Tigray, Lt. Gen. Tadhesse Weredhe.
Booliska Federaalka Itoobiya oo Gacanta ku Dhigay Shabakad Khatar ah oo Caalmai ah taas oo Dadka Tahriibin jirtay in badanna la Raadinayay.
Apr 7, 2026 86
Addis Ababa; Cuur 28/2018 (ENA): Booliska Federaalka Itoobiya ayaa shaacisay inay gacanta ku dhigtay nin si caalami ah loo raadinayay oo lagu magacaabo Yitbarek Dawit Alemu oo sidoo kale loo yaqaan Kibhrom, kaas oo ka mid ahaa shabakad weyn oo tahriibin sharci darro ah ka shaqaynaysay. Boolisku wuxuu sheegay in ninkan iyo 9 kale oo la shaqaynayay la qabtay, kadibna baaritaankooda la soo gabagabeeyay loona gudbiyay xeer ilaalinta. Baaritaankan adag oo la xiriira dambiyo xuduudaha ka gudba ayaa lagu sameeyay iskaashi lala yeeshay hay’adda ROCK, taas oo ka shaqeysa la dagaallanka tahriibka dadka ee Bariga Afrika. Ninkan ayaa lagu qabtay magaalada Shire ee Deegaanka Tigray. Boolisku wuxuu xaqiijiyay in eedeysanaha uu isticmaalayay magacyo kala duwan dalal kala duwan, taasoo adkaysay raadintiisa, balse ugu dambayn lagu helay teknoolojiyad casri ah iyo baaritaan dheer. Kiiskan wuxuu muujinayaa dambiyo aad u culus: In ka badan 3,000 qof ayuu si sharci darro ah u tahriibiyay, In ka badan 100 qof ayaa ku dhintay, In ka badan 50 haween ah ayaa la kufsaday Sidoo kale, kooxdan waxay dadka u qaadi jireen dalka Libya, halkaas oo Lagu xidhay meelo qarsoon Looga dalban jiray lacago madax furasho ah qoysaskooda Lagu jirdili jiray si aad u xun garaacid, gubid, iyo silsiladayn. Boolisku wuxuu sheegay in: Kooxdu ay lahayd ugu yaraan 5 xabsi oo qarsoon gudaha Libya, In ka badan 3 bilyan oo birr ay ka heleen falalkan sharci darrada ah Waxaa sidoo kale la qaaday tallaabooyin: Lagu xayiray hantidii ay heleen, Lagu joojiyay lacagihii bangiyada ku jiray, Boolisku wuxuu ka qaaday marag-fur, In ka badan 100 dhibbane iyo qoysaskooda, Dad ku kala sugan dalal badan sida Sudan, Beljiyam, UK, Kanada, Norwey iyo kuwo kale. Ugu dambayn, Booliska Federaalka Itoobiya ayaa sheegtay inay sii wadi doonto la dagaallanka dambiyada noocan ah, iyadoo adeegsanaysa teknoolojiyad casri ah iyo iskaashi caalami ah. Waxay sidoo kale ugu baaqday shacabka inay la shaqeeyaan booliska, isla markaana soo gudbiyaan xog kasta oo la xiriirta dambiyada, si loo ilaaliyo nabadgelyada bulshada. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Itoobiya waxay ka shaqeynaysaa xoojinta saaxiibtinimada ay la leedahay Qadar – Aadan Faarax
Apr 7, 2026 81
Addis Ababa, Cuur 28/2018 (ENA): Aadan Faarax, oo ah Madaxa Xarunta Horumarinta Nidaamka Dimoqraadiga ah ee Ra’iisul Wasaaraha iyo ku-xigeenka Madaxweynaha Xisbiga Barwaaqo lehna Awood Ra'iisul Wasaare Kuxigeen, ayaa sheegay in Itoobiya si hufan uga shaqeynayso sidii loo xoojin lahaa xiriirka taariikhiga iyo istiraatiijiga ah ee ay la leedahay Qadar. Aadan Faarax ayaa maanta kulan la yeeshay Safiirka Dowladda Qadar ee Itoobiya, Saad Mubarak Al-Naiimi, xaruntiisa qoraalka ah. Wadahadalku wuxuu diiradda saaray sidii loo xoojin lahaa xiriirka taariikhiga ah iyo istiraatiijiga ah ee labada dal, iyadoo la isku waafaqay arrimaha ay labada dhinac iska kaashan karaan. Labada hogaamiye waxay si faahfaahsan uga wada hadleen fursadaha maalgelinta, mashaariicda horumarineed ee wadajirka ah, iyo sidii loo kordhin lahaa iskaashiga faa’iidada u leh labada dhinac. Gaar ahaan, waxay ka wada hadleen sidii loo xoojin lahaa xiriirka ka dhexeeya Golaha Shura ee Qadar iyo Xisbiga Barwaaqk iyo Golaha Federeeshinka ee Itoobiya. Aadan Faarax ayaa safiirka la wadaagay horumarada iyo guulaha ay Itoobiya ka gaartay mashaariicda horumarineed ee socda, gaar ahaan horumarinta wadooyinka muhiimka ah, wax soo saarka beeraha, iyo qorshayaasha cagaaran ee dalka, kuwaas oo kor u qaadaya awoodda Itoobiya. Safiirka Qatar, Saad Mubarak Al-Naaimi, ayaa soo bandhigay natiijooyinka muuqda ee Qadar ka taageeray mashaariicda horumarineed ee Itoobiya, gaar ahaan horumarinta dhaqaalaha iyo abuurista jawi maalgashi oo hufan. Aadan Faarax ayaa sidoo kale sheegay in Xisbigu uu si dhow uga shaqeynayo sidii doorashada guud ee 7-aad ee bisha soo socota loo qabto si nabdoon, dimoqraadi ah, iyo cadaalad ku dhisan, taas oo muujineysa hufnaanta Itoobiya. Itoobiya ayaa xaqiijisay inay sii wadi doonto dadaalka ay ku xoojinayso maalgashiga ballaaran iyo xiriirka dadweynaha, iyadoo mahadnaqa ka muujisay Qatar taageerada ay Itoobiya siiso. Labada dal waxay ku heshiiyeen in saaxiibtinimadooda la xoojiyo, si shacabka labada dhinacba uga faa’iidaystaan, laguna gaaro kalsooni waarta. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Arrimaha Bulshada
Ra’iisul Wasaaraha Abiy Axmed ayaa munaasabadda Tunsaa'eega awgeed, saaka xeedho-wadaag u sameeyay shaqaalaha dakhligoodu hooseeyo oo ka tirsan Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha, iyo carruurta uu xafiisku koriyo
Apr 10, 2026 39
Ra’iisul Wasaaraha Abiy Axmed ayaa munaasabadda Tunsaa'eega awgeed, saaka xeedho-wadaag u sameeyay shaqaalaha dakhligoodu hooseeyo oo ka tirsan Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha, iyo carruurta uu xafiisku koriyo
Waxaan diyaar u nahay inaan u codeyno xisbiga aan aaminsanahay inuu na anfici doono annagoo qaadanayna Kaarka codbixinta — Shacabka Magaalada Jigjiga.
Apr 7, 2026 66
Jigjiga, Cuur 26/2018 (ENA): Shacabka Magaalada Jigjiga ee la hadlay ENA ayaa sheegay inay diyaar u yihiin inay u codeeyaan xisbiga ay aaminsanahay inuu na anfici doono iyagoo qaadanaya Kaarka codbixinta. Itoobiya waxay u qoondeysay taariikhda doorashada qaran ee guud ee 7-aad bisha Miicaad 24, 2018, waxaana socda hawlo kala duwan oo ka horreeya doorashada sida ku cad jadwalka la daabacay. Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya ayaa sameeyay bakhtiyaa-nasiib si loo go'aamiyo kala horreynta magacyada xisbiyada siyaasadda iyo musharixiinta shaqsiga ah ee ku qoran warqadda codbixinta iyo kala horreynta calaamadaha doorashada. Xisbiyada siyaasadeed ayaa sidoo kale sameynaya doodo iyo ololeyaal doorasho marka lagu daro soo bandhigidda siyaasadahooda iyo istaraatiijiyadooda. Wriyaha ENA ayaa booqday goobaha codbixinta ee ku yaalla Magaalada Jigjiga wuxuuna la hadlay muwaadiniinta qaadanaya kaararka codbixinta. Dadka deegaanka oo ka faallooday goobaha codbixinta ayaa sidoo kale sheegay inay diyaar u yihiin inay codeeyaan maalinta doorashada. Dadka ka faallooday oo uu kamid yahay mudane Cabdullahi Xassan iyo Mudane Muktar Khedir; ayaa sheegay in geeddi-socodka doorashadu uu yahay in la hubiyo ka qaybgalka dimuqraadiga ah ee muwaadiniinta, isla markaana ay diyaar u yihiin inay codkooda u dhiibtaan xisbiga ay rabaan maalintaas. Wuxuu sheegay in dhammaanteen aan diyaar u nahay inaan qaybteenna ka qaadanno geeddi-socodka nabadda ee doorashada marka laga soo tago ururinta codadka. Jadwalka uu soo saaray Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya wuxuu tilmaamayaa in diiwaangelinta cod-bixiyeyaasha la qaban doono ilaa Cuur 28, 2018 T.I. #ENA #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Maamulka Degmada Shilaabo ayaa kormeer shaqo ku tagay Caleen
Apr 1, 2026 109
Addis Ababa, Cuur /2018 (ENA): Guddoomiyaha Degmada Shilaabo, Faarax Maaweel, oo hoggaaminayay kormeer shaqo ee lagu tagay Caleen, si loo qiimeeyo xaaladda adeegyada aasaasiga ah ee bulshada. Kormeerka ayaa si gaar ah diiradda u saaray heerka adeeg bixinta ee dugsiyada waxbarashada, xarunta caafimaadka, iyo ceelka biyaha, iyadoo la eegayay tayada adeegga iyo baahiyaha u baahan xalal degdeg ah. Intii lagu jiray booqashada, waxaa la arkay dadaallo muuqda oo ay sameeyeen bulshada aaggaas iyo maamulka, kuwaas oo gacan ka geysanaya joogtaynta adeegyada muhiimka ah. Waxaa si gaar ah loo bogaadiyay dhallinyarada reer Caleen iyo qurba-joogta ee dayactir ku sameeyay dugsiga hoose dhexe ee Caleen, taas oo wax weyn ka tari doonta tayada waxbarashada Caleen. Ugu dambayntii, Gudoomiyaha Degmada Shilaabo, Faarax Maaweel ayaa ballan qaaday in la sii xoojin doono dabagalka iyo taageerada adeegyada aasaasiga ah si bulshada Caleen u hesho adeeg hufan oo joogto ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Xafiiska Xirfadaha iyo Shaqo abuurka Deegaanka Soomaalida iyo Jaamacadda Jigjiga ayaa kala saxeexday Heshiis Is-afgarad
Apr 1, 2026 118
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA) – Maanta, Xafiiska Xirfadaha iyo Shaqo Abuurka Dawlad Deegaanka Soomaalida iyo Jaamacadda Jigjiga ayaa si rasmi ah u kala saxeexday Heshiis Is-afgarad oo lagu xoojinayo iskaashiga dhinacyada horumarinta Xirfadaha iyo Shaqo abuurka. Heshiiskan ayaa saldhig u ah wada-shaqeyn istiraatiiji ah oo ku dhisan wadaagista aqoonta, khibradda, iyo kheyraadka, si loo hagaajiyo adeegyada la xiriira horumarinta xirfadaha, shaqo abuurka iyo horumarinta shirkadaha. Sidoo kale, waxa uu dhiirrigelinayaa cilmi-baadhista, gudibinta farsamooyinka casriga ah, gudbinta tababaro, iyo adeegyo bulshada lagu gaarsiiyo si wax looga qabto caqabadaha jira. Labada dhinac ayaa ku heshiiyay in ay si wadajir ah uga shaqeeyaan horumarinta barnaamijyo waara, xoojinta awoodda hay’adaha, iyo kor u qaadidda tayada adeegyada, iyagoo la jaanqaadaya siyaasadaha iyo qorshayaasha dowladda. Heshiiska ayaa si gaar ah diiradda u saaraya, Iskaashiga Horumarinta Cilmi baadhista, Gaadhsiinta iyo Gudbinta farsamooyinka Casriga ah ee bulshada, Kobcinta Awooda iyo kor uqaadista Aqoonta Macalimiinta, Kor uqaadida iyo Xaqiijinta Tayada, Kor uqaadida Tababarada Iskaashiga ah, Wacyigelinta bulshada, Horumarinta Shaqo Abuurka iyo Shirkadaha iyo Xoojinta Xarumaha Adeega Hal goob. Intaa waxaa dheer, labada dhinac ayaa iska kaashan doona isku xirka adeegyada iyo wadaagista kheyraadka si loo hirgeliyo qorshayaal wax-ku-ool ah oo bulshada anfaca. Heshiiskan oo socon doona muddo saddex sano ah ayaa la filayaa inuu door muhiim ah ka qaato horumarinta iyo tayeynta adeegyada xirfadaha iyo shaqo abuurka ee bulshada deegaanka loo fidiyo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dhaqaalaha
Dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ayaa horseeday koboca waxqabad oo xooggan — Wasiirka Maaliyadda, Axmed Shide
Apr 7, 2026 69
Addis Ababa; Cuur 29/2018 (ENA): Wasiirka Maaliyadda, Axmed Shide, ayaa sheegay in dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dhammaystiran ay horseedday koboc waxqabad oo xooggan. Wasaaradda Maaliyadda ayaa soo saartay warbixin faahfaahsan oo qiimaynaysa waxtarka dib-u-habaynta dhaqaalaha guud iyo qaab-dhismeedka ee la hirgeliyay 18-kii bilood ee la soo dhaafay. Wasiir Axmed Shide ayaa isla markaas sheegay in dib-u-habaynta dhaqaalaha ee laga hirgeliyay dalka ay soo saarayaan natiijooyin la taaban karo. Wuxuu xusay in wax soo saarka guud ee gudaha dalka uu muujinayo kobac joogto ah, taasoo u suurtagelisay Itoobiya inay ka mid noqoto dalalka ugu kobaca sareeya Afrika. Wuxuu xusay in waaxda warshadaha ay sii ahaanayso mishiinka dhaqaalaha; wuxuu xusay in qaybaha beeraha iyo adeegga ay muujinayaan waxqabad heer sare ah. Wuxuu sheegay in mid ka mid ah guulaha ugu waaweyn ee dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ay tahay hoos u dhaca weyn ee sicir-bararka, kaas oo ahaa caqabad sannadihii la soo dhaafay. Wuxuu sharraxay in hirgelinta siyaasad maaliyadeed iyo mid lacageed oo isku-dhafan ay keentay natiijooyin rajo leh oo lagu dhimayo qiimaha maciishada. Wuxuu xusay in waxqabadka dhoofinta dalka uu arkay isbeddel taariikhi ah ka dib dib-u-habaynta sarrifka lacagaha qalaad. Wuxuu xusay in tartanka badeecadaha Itoobiya ee suuqa adduunka uu kordhay dakhliga ka soo gala qaybtana uu kordhay; intaa waxaa dheer, wuxuu xusay in horumar la taaban karo laga sameeyay dakhliga xawilaadaha, socodka maalgashiga tooska ah ee dibadda iyo kaydka sarrifka lacagaha qalaad. Wuxuu xusay in dawladdu ay kordhisay dakhliga guud iyadoo casriyeynaysa nidaamkeeda ururinta dakhliga; tani waxay si weyn uga qayb qaadatay dadaallada socda ee lagu dhimayo culayska deynta dibadda ee dalka si waara. Wuxuu xusay in dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee Itoobiya ay hagayso hoggaan isku xiran iyo falanqayn ku salaysan caddayn; wuxuuna xaqiijiyay inuu sii wadi doono inuu ka shaqeeyo go'aan adag si uu u dhiso dhaqaale deggan oo koraya isagoo xoojinaya dib-u-habaynta qaab-dhismeedka. #Ethiopian_News_Agency #ENA #WWI
Guusha ay Itoobiya ka diwaangelisay wax soo saarka warshadaha waxay kor u qaadaysaa awoodda wax soo saarka maxalliga iyo tartanka dhoofinta — Wasaaradda Warshadaha
Apr 7, 2026 79
Addis Ababa; Cuur 29/2018 (ENA): Wasaaradda Warshadaha ayaa sheegtay in guusha wax soo saarka warshadaha ee Itoobiya ay kor u qaadayso awoodda wax soo saarka gudaha iyo tartanka dhoofinta caalamiga ah. Istaraatiijiyada dhaqaale badan ee la sameeyay oo la hirgeliyay ka dib isbeddelka qaran ayaa natiijooyin la taaban karo ka soo saaray qaybaha beeraha, warshadaha, macdanta, dalxiiska iyo tiknoolajiyada maanta. Kacaanka Warshadaha ee Itoobiya iyo dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ayaa sidoo kale xoojinaya nidaamka taageerada iyo la socodka qaab-dhismeedka ee qaybta warshadaha, iyagoo hubinaya tartanka caalamiga ah ee wax soo saarka gudaha iyo dhoofinta. Horumarka laga diiwaan geliyay waaxda warshadaha ayaa sidoo kale abuuraya fursad muhiim ah oo Itoobiya ay si weyn uga qayb qaadan karto kobaca dhaqaalaha. Wasiiru-dawlaha Warshadaha Tareqeny Bulletta ayaa u sheegay ENA; Ka dib isbeddelka qaranka, tiro tallaabooyin siyaasadeed ah ayaa la qaaday si loo horumariyo wax soo saarka warshadaha. Wuxuu sheegay in dib u eegista siyaasadda istaraatiijiyadeed ee qaybta warshadaha ay u suurtagelisay soosaarayaasha inay wax ka qabtaan caqabadaha ka jira kaabayaasha dhaqaalaha, tamarta iyo sahayda maaliyadeed iyada oo loo marayo hab isku xiran. Waxa kale oo uu sheegay in waaxda warshadaha gudaha iyo dibadda ay abuurtay fursad muhiim ah oo ay door wax ku ool ah kaga ciyaari karto kobaca dhaqaalaha dalka iyadoo kordhinaysa socodka horumariyayaasha maalgashiga. Waxa kale oo uu xusay in Kacaankii Warshadaha Itoobiya uu beddelay taariikhda wax soo saarka warshadaha ee hooseeya isla markaana uu abuuray dib u soo kabasho horumarsan oo ku aaddan qaybta. Waxa uu sheegay in tani ay Itoobiya ka dhigayso xarun muhiim u ah maalgashiga warshadaha caalamiga ah. Waxa uu sheegay in dib u habaynta dhaqaalaha gudaha ee Itoobiya ay tahay fursad kale oo muhiim ah oo abuurtay karti wax soo saarka warshadaha wax soo saarka. Waxa uu sharaxay in fikradda dib u habaynta dhaqaalaha guud ay sidoo kale abuurtay awood ganacsi oo dibadda ah iyadoo la hagaajinayo wax soo saarka warshadaha. Waxa uu sharaxay in nidaamka suuqa raasamaalka ee ugu horreeya ee Itoobiya uu siinayo faa'iidooyin muhiim ah waaxda wax soo saarka. Waxa kale oo uu xusay in suuqa raasamaalka uu abuuray beddel lagu daboolayo baahiyaha maalgelinta ee warshadaha wax soo saarka iyo jawi hawlgal oo suurtagal ah oo dhiirrigeliya keydinta muddada dheer. #Ethiopian_News_Agency #ENA #WWI
Ganacsatada ku hawlan Kororka qiimaha ee sharci darrada ah ayaa Tallaabo Laga Qaadi Doonaa — Wasaaradda Ganacsiga iyo Iskaashiga Gobolka
Apr 7, 2026 81
Addis Ababa; Cuur 29/2018 (ENA):- Wasaaradda Ganacsiga iyo Iskaashiga Gobolka ayaa ku dhawaaqay in kor u kaca qiimaha sharci darrada ah uu horseedi doono mas'uuliyad maadaama ay jirto sahay ku filan bulshada. Wasiirka Ganacsiga iyo Iskaashiga Gobolka Kassahun Gofe (Dr.) ayaa furay suuqyada wax laga iibsado sabtida iyo axadda ee laga hirgeliyay magaalo-hoseyaasha kala duwan ee Addis Ababa. Markii uu furayay suuqyada Qirqos iyo Aradha, Wasiirku wuxuu sheegay in goobo isku xidhka suuqa oo la mid ah laga sameeyay magaalooyinka waaweyn ee dalka. Wuxuu sidoo kale xaqiijiyay in in ka badan 2,100 oo suuq oo Sabtida iyo Axadda ah laga sameeyay guud ahaan Itoobiya oo ay si toos ah isugu xirayaan macaamiisha iyo alaab-qeybiyeyaasha. Wuxuu sidoo kale xaqiijiyay in badeecadaha beeraha iyo warshadaha lagu siinayo macaamiisha qiimo macquul ah suuqyada. Waxa kale oo uu sharraxay in hadda aysan jirin wax sahay ah oo sababi kara kor u kaca qiimaha wax soo saarka beeraha ama alaabta kale ee aasaasiga ah. Waxa uu ku nuuxnuuxsaday in kororka qiimaha sharci darrada ah ee alaabada la xiriira saliidda ama kuwa aan saliidda ahayn, iyadoo loo adeegsanayo xasillooni darrada hadda ka jirta Bariga Dhexe cudur daar ahaan, aan la aqbali karin. Wasiirka, oo ugu baaqay ganacsadaha inuu u dhaqmo si waafaqsan sharciga iyo nidaamka, ayaa sidoo kale ku dhawaaqay in tallaabo sharci oo lagama maarmaan ah laga qaadi doono kuwa isku daya inay carqaladeeyaan suuqa. Barnaamijkan bacadlaha iyo bandhigga, oo ay soo qabanqaabisay Wasaaradda Ganacsiga iyo Iskaashiga Gobolka iyadoo la kaashanaysa xafiisyada ganacsiga ee maamulka magaalada iyo kuwa magaalo-hooseyaasha ayaa ujeeddadiisu tahay in wax laga qabto yaraanta sahayda iyo kororka qiimaha ee alaabta aasaasiga ah inta lagu jiro sabtida iyo axadda. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #Ethiopian_News_Agency
Itoobiya iyo Shiinaha ayaa ku heshiiyay inay saxiixaan heshiis dib-u-habeynta deynta ah.
Apr 4, 2026 90
Addis Ababa; Cuur 26/2018 (ENA): Itoobiya iyo Shiinaha ayaa gaaray heshiis lagu saxiixayo heshiis dib-u-habeyn deyn ah oo hoos yimaada Heshiiska Qaab-dhismeedka Wadajirka ah ee G20, sida ay ku dhawaaqday Wasaaradda Maaliyaddu. Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide ayaa la kulmay Wasiirka Maaliyadda Shiinaha Lan Fuan magaalada Beijing si ay uga wada hadlaan iskaashiga dhaqaale ee labada dhinac. Dooddu waxay diiradda saartay siyaabaha loo dhammaystiri karo dib-u-habaynta deynta Itoobiya, loo dedejin karo mashaariicda jira, iyo sidii loo heli lahaa maalgelin loogu talagalay mashaariicda horumarinta ee waaweyn. Labada dhinac waxay ku heshiiyeen in la xoojiyo awoodda dhaqaale ee Itoobiya marka la eego dib-u-habaynta deynta iyo in la abuuro jawi ku habboon kobaca dhaqaalaha. Waxay xaqiijiyeen inay diyaar u yihiin inay saxiixaan heshiiska laba geesoodka ah ka dib Qaab-dhismeedka Wadajirka ah ee G20, kaas oo lagu tilmaamay tallaabo weyn oo loo qaaday yareynta culayska deynta Itoobiya. Dooddu waxay xoogga saartay baahida loo qabo in mashaariicda horumarinta ee hore loo bilaabay waqtigii loogu talagalay la dhammaystiro iyo in la hubiyo isticmaalka hufan ee lacagaha. Waxay ku heshiiyeen inay si dhow ula socdaan hirgelinta mashaariicda oo ay si wadajir ah wax uga qabtaan caqabadaha. Waxay yeesheen doodo miro dhal ah oo ku saabsan mashaariicda cusub ee istaraatiijiga ah, gaar ahaan maalgelinta dhismaha Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu. Garoonka diyaaradaha ayaa la filayaa inuu xoojiyo xiriirka ganacsiga iyo gaadiidka ee u dhexeeya Itoobiya, Shiinaha iyo suuqa caalamiga ah. Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya, Dr. Eyob Tekaleny, ayaa warbixin guud ka bixiyay iskaashiga iyo heshiisyada ay gaareen bangiyada dhexe ee labada dal. Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide, ayaa dhankiisa tilmaamay in heshiiska la gaaray uu yahay cutub cusub oo ku saabsan xiriirka soo jireenka ah ee labada dal. Wasaaradda Maaliyadda ayaa qoraal ay u dirtay ENA ku sheegtay inay ku heshiiyeen inay si dhow uga shaqeeyaan heerka farsamada si ay u saxiixaan heshiiska deynta iyo inay bilaabaan mashruuca garoonka diyaaradaha. #ENA #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Muuqaalo
.jpg)
.jpg)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
Shirkadda Isgaadhsiinta Itoobiya waxay daahfurtay nidaamka lacag-bixinta jidka degdegga ah ee “Tolo” iyadoo adeegsanaysa telebirr
Apr 10, 2026 45
Addis Ababa, Duugato 1/2018 (ENA): Shirkadda ayaa bilowday nidaam dijitaal ah oo lacag-bixin ah oo loo bixiyay “Tolo”, kaas oo u sahlaya in khidmadaha jidka degdegga ah lagu bixiyo adeegga telebirr. Munaasabadda daahfurka waxaa si wadajir ah uga qayb qaatay Agaasimaha Guud ee Shirkadda Frehiwot Taamiru iyo Maamulaha Guud ee Shirkadda Nidaamyada Lacag-bixinta Itoobiya Mustefa Abasimele, waxaana laga bilaabay xarunta weyn ee lacag-qaadista ee Tulu Dimtu. Frehiwot Taamiru ayaa sheegtay in shirkaddu ay si joogto ah u hirgelinayso adeegyo kaabaya himilada Itoobiya casri ah, isla markaana ka baxsan adeegyada isgaarsiinta ay door weyn ka qaadanayso taageeridda waaxda maaliyadda iyadoo la keenayo adeegyo degdeg ah, fudud oo kharash-yar. Waxay xustay in maalgashi ballaaran lagu sameeyay kaabeyaasha dijitaalka si horumar waara oo loo dhan yahay loo xaqiijiyo, adeeggan cusubna uu sare u qaadayo tayada adeegga gaadiidka. Dhinaciisa, Mustefa Abasimele ayaa tilmaamay in nidaamkii hore uu ku salaysnaa waraaqo, balse hadda loo wareegayo nidaam dijitaal ah si loo dardargeliyo adeegga loona hirgeliyo Itoobiya casri ah. Nidaamka “Tolo” waxaa lagu horumariyay nidaam casri ah oo la jaanqaadaya telebirr, si macaamiishu ugu bixiyaan khidmadaha iyagoo adeegsanaya kaar gaar ah oo loo diyaariyay, taas oo ka dhigaysa hab lacag-bixin oo aad u degdeg badan. Labada hay’adood ayaa sidoo kale kala saxiixday heshiis iskaashi oo u oggolaanaya inay sii xoojiyaan wada shaqeynta mustaqbalka, iyadoo la ballaarinayo adeegyada dijitaalka ah ee dalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa furay xarun cilmi-baaris casri ah oo nidaamka sayniska iyo cilmi-baadhista Itoobiya iyo Afrika u gudbin doonta marxalad cusub.
Apr 7, 2026 70
Addis Ababa; Cuur 26/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa maanta furay xarun cilmi-baaris casri ah oo furi doonta cutub cusub oo ku saabsan nidaamka deegaanka sayniska ee Itoobiya iyo Afrika. Farriin uu ku qoray boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu ku sheegay in xaruntan casriga ah, oo laga dhisay dhismaha Machadka Cilmi-baarista ee Armauer Hansen, aysan ahayn oo keliya xarun horumarineed oo kaabayaasha dhaqaalaha ah; sidoo kale waa xarun heer sare ah oo aqoon u leh oo ku dadaalaysa sidii loo xaqiijin lahaa Itoobiya isku filan oo caafimaad qabta. Wuxuu sharraxay in xarunta cilmi-baarista ay ka kooban tahay 40 shaybaar, xarumo genomics oo horumarsan iyo bioinformatics, iyo sidoo kale xarunta 'bioequivalence' ah oo hubisa tayada iyo waxtarka daawooyinka maxalliga ah laga soo saaro. Machadkani wuxuu sidoo kale u adeegi doonaa sidii kicinta dhismaha diyaargarowga iyo awoodda jawaab celinta xaaladaha degdegga ah, ayuu yiri. Farriintiisa, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu ku sheegay in iyadoo cilmi-baarista loo beddelayo siyaasad iyo hal-abuur xalal wax ku ool ah, xaruntani ay tahay tallaabo weyn oo loo qaaday isku filnaanshaha wax soo saarka dawooyinka, iyadoo la hubinayo amniga caafimaadka ee waara iyo sii xoojinta guulaha aan ilaa hadda gaarnay. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Addis Ababa ayaa martigelinaysa Madasha Sayniska, Teknolojiyadda iyo Hal-abuurka Afrika
Mar 7, 2026 208
Addis Ababa; Cirir 28/2018 (ENA): Madasha 8-aad ee Sayniska, Teknolojiyadda iyo Hal-abuurka Afrika ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa Duugato 18 iyo 19, 2018 T.I. Madashan, oo ay soo qabanqaabisay Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA), ayaa lagu qabanayaa cinwaanka "Ka dhigista Ajandaha 2030 iyo Ajandaha 2063 mid wax ku ool ah iyada oo loo marayo Sayniska, Teknolojiyadda iyo Hal-abuurka Dhijitaalka ah". Madashu waxay isu keeni doontaa siyaasad-dejiyeyaasha Afrika, cilmi-baarayaasha, hal-abuurayaasha iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Madashu waxay ka hadli doontaa doorka sayniska iyo tignoolajiyadda ee hubinta horumar waara ee Afrika. Madashu waxay u adeegi doontaa qaab-dhismeed muhiim ah si loo sii horumariyo Ajandaha Hal-abuurka Afrika, sida laga soo xigtay xogta ay heshay ENA. Waxaa sidoo kale jiri doona doodo ku saabsan sida loo xoojin karo iskaashiga u dhexeeya dowladaha, jaamacadaha, warshadaha iyo hay'adaha caalamiga ah. Madashu waxay qiimeyn doontaa horumarka Afrika ee ku aaddan Yoolalka Horumarinta Waara. Doodaha waxaa diiradda lagu saari doonaa Yoolalka Horumarinta Waara ee kala duwan, oo ay ku jiraan biyaha iyo nadaafadda, tamarta la awoodi karo iyo tan nadiifka ah, warshadaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha, magaalooyinka waara iyo iskaashiga horumarinta. Ka qaybgalayaashu waxay wadaagi doonaan fikradahooda ku saabsan xalalka ku saleysan hal-abuurka iyo tallaabooyinka wax ku oolka ah ee lagu xoojinayo iskaashiga gobolka. Madashu waxay soo bandhigi doontaa teknoolojiyada bilowga, oo ay ku jiraan garaadka macmalka ah, shirkadaha cusub, hindisayaasha cilmi-baarista iyo xarumaha hal-abuurka. Munaasabadda waxaa loogu talagalay in lagu fududeeyo wareejinta aqoonta, xoojinta iskaashiga ka dhexeeya jaamacadaha iyo hay'adaha cilmi-baarista iyo taageeridda wareejinta tiknoolajiyada ee Afrika. Madashu waxaa la filayaa inay isu keento wakiillo ka socda dowladaha Afrika, hoggaamiyeyaasha Guddiga Midowga Afrika iyo Bangiga Horumarinta Afrika, jilayaasha waaxda gaarka loo leeyahay, hay'adaha tacliinta iyo ururada caalamiga ah. Natiijooyinka Madasha Sayniska, Teknolojiyadda iyo Hal-abuurka Afrika ayaa la filayaa inay ku darsamaan Madasha Gobolka 12-aad ee Afrika ee Horumarinta Waara oo lagu qaban doono Addis Ababa. Madasha Gobolka 12-aad ee Afrika ee Horumarinta Waara ayaa la qaban doonaa laga bilaabo 20 ilaa 22 Duugato 2018 T.I. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Itoobiya ayaa dhisaysa awood ay hoggaan ugu noqoto kacaanka Garaadka Macmalka ah
Feb 16, 2026 284
Addis Ababa, Cirir 8/2018 (ENA): Ku-xigeenka Ra’iisul Wasaaraha dalka Temesgen Tiruneh ayaa sheegay in Itoobiya ay si firfircoon u dhisayso awood ay hoggaan uga noqoto xilliga kacaanka Garaadka Macmalka ah (AI). Ku-xigeenka Ra’iisul Wasaaraha ayaa si rasmi ah u daahfuray Xarunta Cilmi-baarista iyo Hal-abuurka Jaamacadaha ee AI (AI UniPod), oo ay si wadajir ah u aas-aaseen Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, Jaamacadda Addis Ababa iyo Barnaamijka Horumarinta Qaramada Midoobay (UNDP) iyada oo loo marayo hindisaha Timbuktu. Isagoo hadal ka jeediyay munaasabadda, Temesgen Tiruneh wuxuu sheegay in Itoobiya aysan noqon doonin daawade ku sugan geeska, balse ay qaadanayso door hoggaamineed xilligan cusub ee tiknoolajiyadda. Wuxuu xusay in xaruntan cusub ay xoojinayso madaxbannaanida dijitaalka ah ee dalka, isla markaana ay iftiiminayso rajada mustaqbalka. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in qarnigan 21aad madaxbannaanidu aysan ku koobneyn xuduudaha dhulka oo keliya, balse ay ku jirto awoodda lagu maamulo xogta, lagu sameeyo jihooyin u gaar ah dalka, laguna xalliyo dhibaatooyinka aqoonta gudaha ah. Xaruntu waxay isku xiraysaa barnaamijyo kobcinaya kartida laga bilaabo cilmi-baaris ilaa hal-abuur ganacsi, iyadoo u abuureysa dhalinyarada fursad ay ku horumariyaan tiknoolajiyadooda kuna gaarsiiyaan heer caalami. Sidoo kale, mashruucan wuxuu la jaanqaadayaa istaraatiijiyadda “Dhijitaal Itoobiya 2030” iyo ajandaha dib-u-habeynta dhaqaalaha gudaha, isagoo la filayo inuu door muuqda ka qaato hirgelintooda. Temesgen Tiruneh ayaa ku adkeeyay in xaruntani ay noqoneyso meel ay dhalinyarada iyo cilmi-baarayaashu ka helaan deegaan hal-abuur oo heer sare ah, isla markaana Itoobiya iyo guud ahaan Afrika ay mustaqbalkooda tiknoolajiyadeed ku dhisi karaan awooddooda iyo hal-abuurkooda.
Ciyaaraha
Seerada Cusub ee Ciyaaraha ayaa si rasmi ah loogu furay dadweynaha magaalada Addis Ababa
Apr 7, 2026 71
Addis Ababa, Cuur 26/2018 (ENA): Xafiiska R'iisul Wasaaraha dalka ayaa shaaciyay in seeradan cusub ee ciyaaraha, si degdeg ahna loo dhisay loona dhammeystiray, hadda loo furay adeegga dadweynaha ee magaalada Addis Ababa. Seeradan waxaa lagu tilmaamay mid faa’iido weyn u leh koboca magaalada. Mashruucu wuxuu muujinayaa sida ay dowladda uga go’an tahay caafimaadka muwaadiniinta iyo in magaalada loo sameeyo muuqaal casri ah oo qurux badan. Seeradu waxay ku fadhidaa dhul dhan 5.7 hektar, waana goob ciyaaro iyo nasasho cagaaran oo heer caalami ah. Waxaa lagu sifeeyay inuu ka badan yahay mashruuc dhisme, isla markaana uu yahay astaan ka tarjumaysa wejiga cusub ee Itoobiya. Goobta waxaa lagu qalabeeyay kaabayaal casri ah oo daboolaya baahida dadka magaalada iyo dalxiisayaasha. Waxaana kamid ah adeegyadaas Barkad dabaal oo heer Olympic ah, Waddo orod oo dhererkeedu yahay 800 mitir, Garoomo kubbadda cagta, kubbadda koleyga iyo tennis-ka oo heer sare ah. Sidoo kale, waxaa jira meelo carruurtu ku ciyaaraan iyo goobo ciid ah oo loogu talagalay nasashada bulshada. Si loo dhiirrigeliyo jiilka soo koraya loona xuso halyeeyada dalka, waxaa seeradan laga taagay taallooyin sharafeed loo sameeyay 15 ciyaartoy oo Itoobiya u soo hooyay billado dahab ah ciyaaraha Olympic-ga. Tani waxay goobta ka dhigaysaa meel xusuus taariikheed iyo halyeeynimo leh, kana badan goob ciyaaro oo keliya. Marka laga yimaado dhinaca ciyaaraha, seeradan wuxuu fursado dhaqaale u furay ganacsatada, iyadoo laga hirgaliyay 105 dukaan oo ganacsi. Intaa waxaa dheer, waxaa la dhisay xarun weyn oo hal mar qaadi kara 3,000 oo qof, taas oo ka dhigaysa meel ku habboon qabashada munaasabado bulsho iyo dhaqaale. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya ayaa u gudubtay wareegga guruubyada
Mar 31, 2026 107
Addis Ababa, Cuur 22/2018 (ENA): Kulankii lugta labaad ee isreeb-reebka tartanka Koobka Qaramada Afrika ee 36aad, Itoobiya ayaa 1–0 ku garaacday São Tomé and Príncipe. Ciyaarta oo ka dhacday Garoonka Kubadda Cagta ee Diri Dhaba, Jarinat Gugsaa ayaa daqiiqaddii 7aad dhaliyay goolka guusha. Xulka Qaranka ayaa ciyaarta ku muujiyay awood ku aaddan haynta kubadda iyo abuurista fursado goolal. Qaybtii labaad ee ciyaarta, Jarinat Gugsaa wuxuu lumiyay fursad cad oo gool noqon kartay, taas oo ka mid noqotay dhacdooyinkii xusidda mudnaa ee ciyaarta. Taageerayaal badan ayaa joogay garoonka si ay ula socdaan ciyaarta. Natiijadan awgeed, Itoobiya ayaa wadar ahaan guul ku xaqiijisay u gudubka wareegga guruubyada ee isreeb-reebka tartanka 36aad ee Koobka Qaramada Afrika. Waxaa xusid mudan in kulankii hore xulka qaranku ku adkaaday 3–0. Isreeb-reebka wareegga guruubyada ee tartanka 36aad wuxuu socon doonaa laga bilaabo bisha Kodxin ilaa Gudba ee sanadka 2019 T.I. Tartanka 36aad ee Afrika wuxuu sanadka 2027 ka dhici doonaa dalalka Tansaaniya, Kiinya iyo Uganda oo si wadajir ah u martigelinaya. Tartankan waxaa ka qayb geli doona 24 dal. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Iyadoo guushii hore aysan na mashquulin doonin, waxaan u galeynaa garoonka si aan u badino kulanka labaad— Tababare Yohannes Sahle
Mar 31, 2026 119
Diridhaba, Cuur 22/2018 (ENA): – Tababaraha xulka qaranka Itoobiya, Yohannes Sahle, ayaa sheegay in inkastoo ay guul ka gaareen kulankii hore ee ay la ciyaareen Xulka Qaran ee São Tomé and Príncipe, haddana aysan taasi keenayn wax is-dabcin ah, isla markaana ay si buuxda diiradda u saarayaan kulanka labaad si ay mar kale u guuleystaan. Tababaruhu wuxuu maanta warbaahinta kula hadlay Garoonka Kubadda Cagta ee Diri Dhaba, isagoo ka warbixiyay diyaar-garowga xulka qaranka ee kulanka soo socda. Wuxuu xusay in xulka qaranka ay sameeyeen dhammaan diyaargarowgii looga baahnaa si ay u guuleystaan kulanka labaad ee isreeb-reebka hordhaca ah. Wuxuu dib u xasuusiyay in kulankii hore ee lagu ciyaaray Morooko ay 3–0 ku adkaadeen, balse natiijadaasi aysan keenayn wax dayac ah kulanka berri. Sidoo kale wuxuu sheegay in ciyaartoydu ay hayaan niyad aad u wanaagsan oo guul-doon ah, isla markaana ay sameeyeen tababar ku filan, dhinaca jirdhiska iyo maskaxdaba. Kabtan-ka xulka, Gatoj Banom, oo ka maqnaa kulankii hore sababo la xiriira geerida aabihii, ayaa hadda ku soo biiray xulka isla markaana la tababaranaya ciyaartoyda kale si uu uga qayb qaato kulanka labaad. Haddii Itoobiya ku guuleysato kulankan labaad, waxay u gudbi doontaa wareegga guruubyada ee isreeb-reebka 2027 ee Koobka Qaramada Afrika Nations, oo ay si wadajir ah u martigelinayaan dalalka Kenya, Tansaaniya iyo Uganda bisha Juun 2027. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya ayaa markeedii ugu Horeysay martigelinaysa Horyaalka Orodka Adduunka.
Mar 5, 2026 206
Addis Ababa; Cirir 26/2018 (ENA): Xiriirka Orordka Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in Itoobiya la siiyay fursad ay ku martigelin karto Horyaalka Orodka Adduunka. Sidaas darteed, tartanka waxaa la qaban doonaa Duugato 10, 2018 T.I wuxuuna ka dhici doonaa Akadeemiyada Orodka Itoobiya ee ku taalla Addis Ababa. Waxaa la xasuustaa in Piers O’Clang, Agaasimaha Guud ee Xiriirka Orodka Adduunka, uu booqasho shaqo oo laba maalmood ah ku joogay Itoobiya horraantii bisha Cirir. Isla mar ahaantaana, wuxuu sheegay in Itoobiya ay leedahay awood ku filan oo ay ku martigeliso tartamada caalamiga ah; waxaa la xasuustaa inuu sheegay inuu Itoobiya u keeni doono tartamo caalami ah oo kala duwan. Ka dib tan, Horyaalka Orodka Adduunka oo markii ugu horreesay lagu qaban doono Itoobiya ayaa lagu daray jadwalka sannadlaha ah ee Xiriirka Orodka Adduunka maanta. Maadaama tartanka ay hoggaamin doonaan khubaro sare oo ka socda Xiriirka Orodka Adduunka, waxaa la sheegay inay fursad siin doonto xirfadlayaasha Orodka Itoobiya inay khibrad helaan. Xiriirka Orodka Itoobiya ayaa tilmaamay in tartanka ay ka soo qayb geli doonaan orodyahano ka kala socda dalal kala duwan, islamarkaana kuwa ku guulaysatana ay heli doonaan abaalmarin weyn. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Ilaalinta Deegaanka
Midnimada qaaradda ayaa muhiim u ah si loo dhiso Afrika u adkeysan karta isbeddelka cimilada — Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Apr 10, 2026 46
Addis Ababa; Duugato 2/2018 (ENA):- Midnimadda qaarada ayaa muhiim u ah si loo dhiso Afrika u adkeysan karta isbeddelka cimilada, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka dalka Temesgen Tiruneh. Farriin uu ku qoray boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in maanta, Itoobiya, oo ah hoyga qadiimiga ah ee aadanaha, ay si rasmi ah u daahfurtay Shirweynihii 16-aad ee Isbeddelka Cimilada Afrika (ARC-COP16) kaas oi lagu qabanayo Addis Ababa. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in qaaraddu ay si xun u tijaabinayso isbeddelka cimilada; si kastaba ha ahaatee, tijaabadani ma mugdi gelin doonto rajada ama ma carqaladeyn doonto geediga loogu jiro in la xalliyo dh8baatadan. Waa fursad lagu xoojinayo midnimadeenna, maskaxdeenna, iyo dadaalkeenna wadajirka ah. Wuxuu yiri annaga oo ah Afrikaan waa inaan ka hortagnaa masiibooyinka kahor oo aan u diyaargarowno xalal iyada oo loo marayo habab cilmiyeed. Marka la eego arrintan, Itoobiya, oo leh aragti, waxay dhisaysaa awood u adkeysi leh si ay ula qabsato isbeddelka cimilada; Wuxuu intaas ku daray inaan beddelayno muuqaalka dhulka ajandaha cagaaran. Waxaan ka shaqeyneynaa isku filnaanshaha iyada oo loo marayo dhaqdhaqaaqa madaxbannaanida cuntada. Waxaan sidoo kale noqoneynaa isku xir qaarad iyada oo loo marayo horumarinta tamarta la cusboonaysiin karo, ayuu yiri. Xilliga ay masiibooyinka aadanaha iyo kuwa dabiiciga ahi ay kordheen, taageerada caalamiga ahna ay yaraadeen, xoojinta hay'adaha qaaraddeenna sida Awoodda Khatarta Afrika (ARC) waa arrin aan laga maarmi karin. Farriintiisa, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka wuxuu ku sheegay in khatarta masiibada lagu aqoonsado cilmi-baaris, laga hortago kahor, marka dhibaato dhacdona, lagu jawaabo awoodda Afrika. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay ku dadaali doonto inay tusaale u noqoto gaaritaanka yoolkan kale ee madaxbannaanida Afrika.
Iyadoo la isticmaalayo tamarta la cusboonaysiin karo ayaa waxaa adeega korontada la gaarsiinayaa bulshada miyiga
Apr 7, 2026 57
Addis Ababa, Cuur 28/2018 (ENA): Wasaaradda Biyaha iyo Tamarta ayaa sheegtay in xoogga la saarayo adeegsiga tamarta la cusboonaysiin karo si koronto loo gaarsiiyo bulshada ku nool miyiga. Arrintan ayaa qeyb ka ah hirgelinta Barnaamijka Qaran ee helida adeega korontada guud ahaan dalka. Wasaaraddu waxay magaalada Baahir Dhaar ka bilowday tababar laba maalmood ah oo diiradda lagu saarayo fulinta Barnaamijka Qaran ee Korontada. Wasiiru Diwlaha Waaxda Tamarta, Injineer Suldaan Wali (Dr.), ayaa sheegay in Itoobiya ay leedahay awood weyn oo ay koronto kaga dhalin karto biyaha, qorraxda, dabaysha iyo kulaylka dhulka hoostiisa. Inkasta oo awoodda laga dhalin karo ilahan ay gaareyso ilaa 150 gigawatt, haddana waxa ilaa hadda la horumariyey waa qiyaastii lix boqolkiiba oo keliya. Wuxuu xusay in dadaallada lagu beddelayo awooddan mid la taaban karo ay ka mid yihiin Mashaariicda waaweyn sida Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya iyo kuwo kale. Waxaa la caddeeyey in si loo daboolo baahida koronto ee kororka dhaqaale ee dalka, isla markaana Barnaamijka Qaran ee adeegga korontada looga dhigo mid gaara dhammaan deegaannada, muhiimad gaar ah la siinayo tamarta la cusboonaysiin karo, gaar ahaan tamarta qorraxda ee si fudud loogu gaarsiin karo miyiga. Madaxa Xafiiska Biyaha iyo Tamarta ee deegaanka Amxaarada, Injineer Dagninet Fenta (Dr.), ayaa dhankiisa sheegay in kor u qaadista helitaanka korontadu ay saldhig u tahay dardargelinta horumarka dhaqaale iyo bulsho ee deegaanka, islamarkaana ay kaalin ka qaadanayso casriyeynta magaalooyinka iyo ballaarinta warshadaha iyo maalgashiga. Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in iyadoo la tixgelinayo qaab-dhismeedka kala firidhsan ee bulshada miyiga ku nool, si wadajir ah looga shaqeynayo ballaarinta kaabeyaasha koronto ee ku shaqeeya tamarta qorraxda. Tababarkan laba maalmood soconaya waxaa ka qeybgalaya hoggaaminta iyo khubarada waaxda, iyo sidoo kale shirkadaha keena qalabka solar-ka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dowladda Federaalka ayaa Mashruuca Waraabka Tendaho ka saartay dhibaatada waxayna dib ugu soo celisay inuu ka mid noqdo kaabayaasha horumarinta — Madaweynaha DDC, Awel Arba
Mar 30, 2026 121
Addis Ababa; Cuut 21/2018 (ENA): Dowladda Federaalka ayaa Tendaho ka soo saartay dhibaatada waxayna dib ugu soo celisay shabakadda horumarinta ee faa'iidada u leh deegaanka Canfarta, ayuu yiri Awel Arba, Madaxweynaha Dawlad Deegaanka Canfarta. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh ayaa daahfuray Mashruuca Dhammaystirka iyo Dib-u-dhiska Kaabayaasha Waraabka ee Tendaho ee ku yaalla deegaanka canfarta. Madaweynaha Dawlad Deegaanka Canfarta, Awel Arba ayaa isla waqtigaas sheegay in Mashruuca Waraabka Tendaho uu si toos ah uga faa'iideysan doono lix degmo, oo ay ku jiraan magaalooyinka Dubti iyo Semera Logiya. Wuxuu xusay in shacabka Canfarta ay la ildaran yihiin biyo yaraan ka dhalatay daadadka iyo abaaraha ka jira Webiga Awash; laakiin hadda dhibaatadaas la xallinayo. Wuxuu xusay in markii Biyo-xireenka Tendaho uu biyo ka buuxsamay, nidaamka xakamaynta ee albaabka biyo-xireenka aan la hagaajin, taasoo khatar weyn ku ah daadadka bulshada. Sidaa darteed, Wasaaradda Waraabka iyo Dhul Hoosaadka waxay sheegtay inay ka badbaadinayso deegaanka canfarta daadadka oo ay xallinayso biyo-yaraanta iyadoo adeegsanaysa kheyraadkeeda biyaha. Wuxuu xusay in biyo-xireenno badan oo horumarineed iyo waraabka dhulka hoose ah laga dhisayo deegaanka Canfarta; wuxuu uga mahadceliyay dawladda federaalka arrintan. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Kaabayaasha Waraabka Tendaho waxay leeyihiin Awood ay ku Horumariyaan ilaa 60,000 oo Hektar oo Dhul ah — Wasiir Abraham Belay
Mar 30, 2026 119
Addis Ababa; Cuur 21/2018 (ENA): Kaabayaasha Waraabka ee Tendaho waxay leeyihiin awood ay ku horumariyaan ilaa 60,000 oo Hektar oo dhul ah, ayuu yiri Wasiirka Waraabka iyo Dhul Hoosaadka, Abraham Belay (Dr.). Ra'iisul Wasaare ku xigeenka Temesgen Tiruneh ayaa xadh8g jaray Mashruuca Dhammaystirka iyo Dib-u-dhiska Waraabka Tendaho. Isla mar ahaantaana, Wasiirka Waraabka iyo dhul Hoosaadka, Abraham Belay (Dr.); ayaa xusay in shan mashruuc oo waraabka ah la dhammeeyay oo la hirgeliyay bilihii la soo dhaafay iyadoo la adeegsanayo maamul mashruuc oo xooggan. Wuxuu sheegay in tan lagu gaaray taageero aan kala go 'lahayn oo ka timid dowladda federaalka iyo ka go'naanshaha Dawladda Deegaanka. Wuxuu sidoo kale sheegay in guusha Mashruuca Tendaho ay tahay isha rajo iyo aasaas dhaqaale oo loogu talagalay wax soo saarka beeraha. Wuxuu sheegay in markii mashruuca la dhammeeyay, beeralayda iyo xoolo-dhaqatada deegaanka ay awood u yeesheen inay ka gudbaan ku tiirsanaantooda roobka iyo wax soo saarka ilaa saddex jeer sannadkii, taasoo si weyn uga qayb qaadatay dadaallada lagu hubinayo madaxbannaanida cuntada. Wuxuu sheegay in inkastoo mashruuca la bilaabay 15 sano ka hor, haddana uusan bixin wax faa'iido ah marka laga reebo inuu yahay il khatar ku ah bulshada. Wuxuu sidoo kale xusay inay jireen dhibaatooyin dheeraad ah sababtoo ah nidaamka lagu xakameynayo socodka biyaha si sax ah looma xaqiijin. Wuxuu sidoo kale xusay in dhibaatooyinka adag ee mashruuca la fududeeyay oo hadda la hawlgeliyay. Wuxuu sheegay in sannadihii la soo dhaafay la darsay xaaladda biyo-xireenka isla markaana la saxay dhibaatooyinka biyo-mareenka iyo 40 kiiloomitir oo dib-u-habeyn ah oo kanaalka ah la sameeyay. Wuxuu sidoo kale ku dhawaaqay in 27 kiiloomitir oo derbiyo ilaalin ah la dhisay si loo ilaaliyo bulshada iyo kanaallada daadadka. Wuxuu sheegay in kaabayaasha waraabka ee Tendaho ay leeyihiin awood horumarineed oo ah 60 kun oo hektar; hadda, 33 kun oo hektar ayaa diyaar u ah horumarinta. Wasiirku wuxuu sidoo kale sharraxay in 23,000 oo hektar oo dhulkan ah ay dabooleen mashaariic kala duwan oo waraabka ah. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Wararka Caalamka
Madaxweynaha Angola Jowa'o Lourenjiyo ayaa soo gaaray Addis Ababa si uu uga qayb galo Shir Madaxeedka Midowga Afrika
Feb 12, 2026 316
Addis Ababa; Cirir 5/2018 (ENA): Guddoomiyaha hadda ee Midowga Afrika, Madaxweynaha Angola Jowa'o Lourenjiyo, ayaa soo gaaray Addis Ababa si uu uga qayb galo Shir Madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika. Madaxweynaha ayaa markii uu ka soo degay Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bole waxaa soo dhaweeyay Wasiirka Hal-abuurka iyo Tiknoolajiyadda, Dr. Belete Mola. Shir Madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika waxaa lagu qaban doonaa halku-dhigga "Hubinta Bixinta Biyaha Waara iyo Nadaafadda; Gaaritaanka Yoolalka Ajendaha 2063". Hoggaamiyeyaasha ka qaybgalaya shir madaxeedka ayaa sidoo kale soo gaaraya caasimadda Afrika, Addis Ababa. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #AUsummit
Midowga Afrika iyo Mareykanku waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah — Madaxweyne Dhoonald Traamp
Dec 23, 2025 617
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah oo ku salaysan danaha labada dhinac, ayuu yidhi Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Danjire Constanza Adelina Gasparas, Madaxa Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka, ayaa warqadaheeda magacaabista u gudbisay Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Madaxweyne Dhoonald Tramp ayaa si rasmi ah u aqbalay magacaabista Danjire Constanza xaflad ka dhacday Aqalka Cad. Danjiruhu waxay si rasmi ah u qabatay waajibaadkeeda Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka ee Washington, DC. Madaxweyne Tramp ayaa sheegay in doorashada Danjire Constanza ee madaxa howlgalka ay muujineyso iskaashiga xooggan ee ka dhexeeya Midowga Afrika iyo Mareykanka, iyadoo lagu saleynayo fursadaha dhaqaale ee la wadaago, hoggaanka madaxbannaanida, iyo nabadda iyo amniga. Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay wada shaqeynayeen ku dhawaad labaatan sano si loo dhiso iskaashi xooggan oo ku salaysan xaqiijinta nabadda, barwaaqada, iyo xasilloonida Afrika, sida laga soo xigtay xogta Midowga.
Qalabka Duubista Codka (Sanduuqa Madow) ee Diyaaraddii ku Burburtay Hindiya ayaa la Helay – Tallaabo Muhiim ah oo Laga Gaaray Baaritaanka
Jun 16, 2025 1964
Addis Ababa, Agaali/Sane 9/2017 (ENA):Waxaa la xaqiijiyay in la helay qalabka duubista codka ee diyaaraddii dhawaan ku burburtay dalka Hindiya, arrintan oo muhiim u ah baaritaanka lagu ogaanayo sababta keentay shilkaas. Diyaaradda nooca Boeing 787-8 ah oo ka duushay magaalada Axmedabaad kuna socotay London, ayaa shil ku gashay gudaha Hindiya, taas oo sababtay dhimashada 270 qof oo saarnaa diyaaradda. Kooxda baaritaanka ee ku hawlan baadhista sababta shilka ayaa sheegtay in ay heleen qalabka duubista codka ee loo yaqaano Cockpit, kaas oo ku jiray qeybta kontoroolka ee diyaaradda. Sida ay ku warrantay BBC, qeybta la helay ee diyaaradda waxay ka kooban tahay laba qalab muhiim ah oo loogu yeero “Sanduuqa Madow” – kuwaas oo kaydiya macluumaadka duulimaadka iyo wada sheekaysiga duuliyayaasha. Helitaanka qalabkan ayaa loo arkaa horumar weyn oo lagu gaaray baaritaanka socda, waxaana baaritaankaas si wadajir ah u wadda khubaro ka kala socda Hindiya, Mareykanka iyo Boqortooyada Ingiriiska. Qalabkan ayaa fure u noqon doona fahamka dhabta ah ee sababta keentay shilka diyaaradda, waxaana la filayaa in natiijadiisu ay wax badan iftiimin doonto. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Donald Trump ayaa gaadhay Boqortooyada Sacuudi Carabiya
May 13, 2025 2268
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 5/2017 (ENA): Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa booqasho diblomaasiyadeed oo ballaaran ku tegay Boqortooyada Sacuudi Carabiya, taasoo ah safarkiisii ugu horreeyay ee caalami ah tan iyo markii uu markale xilka qabtay. Donald Trump wuxuu booqashadiisa afar maalmood ah ku tegi doonaa Sacuudi Carabiya, Qatar iyo Imaaraadka Carabta, isagoo rajeynaya in safarkani uu horseedi doono maalgashi cusub oo weyn oo uu Mareykanka ka helo. BBC ayaa ku warrantay in Trump uu jebiyay dhaqankii hore ee madaxda Mareykanka ay marka ay xilka qabtaan ugu horreyn u safri jireen dalal ay kamid yihiin Ingiriiska, Kanada iyo Meksiko, isagoo doortay inuu safarkiisii ugu horreeyay ee dibloomaasiyadeed ku tago Sacuudi Carabiya.
Faalooyin
Cutubka Cusub ee Isbeddelka Qaranka — Kaabayaasha Waddooyinka
Apr 7, 2026 63
Cuur 24 waxay calaamad u tahay bilowga cutubka cusub ee siyaasadda Itoobiya. Isbeddelku wuxuu sii waday inuu diiwaan geliyo guulo badan oo Itoobiya gaarsiin doona meel sare iyadoo la wajahayo caqabado kala duwan. Mid ka mid ah meelaha la fiiro gaar ah la siiyay 8-dii sano ee la soo dhaafay isbeddelka waa kaabayaasha waddooyinka. Xafiiska isgaarsiinta deegaanka Hararida ayaa ku dhawaaqay in deegaanka Hararida, guulo badan laga diiwaan geliyay xallinta dhibaatooyinka kaabayaasha waddooyinka ee dadka iyadoo la tixgelinayo kaabayaasha waddooyinka iyo hawlaha la qabtay. Gaar ahaan, wuxuu sheegay in shaqooyin badan la qabtay si loo hubiyo helitaanka sinnaan ee kaabayaasha dhaqaalaha ee magaalooyinka iyo miyiga iyadoo la isku xirayo miyiga iyo magaalada. Natiijo ahaan, waddooyinka laamiga ah iyo kuwa quruuruxda ah ee isku xira degmada iyo degmada iyo miyiga iyo magaalada ayaa la dhisay oo loo furay adeeg. Tani waxay u sahlaysaa beeralayda inay si fudud u suuq geeyaan alaabadooda; Waxaa la sheegay in kaabayaasha waddooyinka ee laga dhisay magaalada aysan kaliya fududeyn dhaqdhaqaaqa dadka, laakiin sidoo kale ay bixiyeen waddooyin lugeynaya oo ku habboon oo hagaajiyay muuqaalka magaalada, iyagoo hubinaya badbaadada muwaadiniinta. Waxaa la sheegay in mashaariicda waddooyinku aysan kaliya beddelin muuqaalka laakiin ay sidoo kale kiciyeen dhaqaalaha maxalliga ah. Dowladda isbeddelka ayaa ka go'an inay mashaariicda ku dhammaystirto waqti gaaban tayo iyo xawaare, sida ay u ballanqaadday dadka. Mashaariicda dhabta ah ma aha oo kaliya kuwo waqtiga ku salaysan, laakiin sidoo kale waa kuwo tayo ku salaysan oo la dhisay iyadoo diiradda la saarayo waaritaankooda. Xafiisku wuxuu ku dhawaaqay in shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha waddooyinka sannadihii isbeddelka ay sidoo kale u suurtageliyeen dadka inay helaan jawaabo su'aalo la soo jeediyay qarniyo badan. Dowladda deegaanku waxay sheegtay inay sii wadi doonto xoojinta shaqooyinka ay fulinayso iyadoo fiiro gaar ah siinaysa kaabayaasha waddooyinka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Xilliga diiwaangelinta codbixiyayaasha Doorashada 7aad ayaa la kordhiyay ilaa 14 bisha Duugato.
Apr 7, 2026 66
Addis Ababa, Cuur 26/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa shaacisay in muddada diiwaangelinta codbixiyayaasha ee Doorashada Guud ee 7aad la kordhiyay ilaa 14-ka bisha Duugato 2018 T.I. Guddigu wuxuu xusuusiyay in jadwalkii hore uu dhigayay in diiwaangelintu socoto laga bilaabo 28-ka Cirir ilaa 28-ka Cuur 2018 T.I. Sida qorshuhu ahaa, habka diiwaangelinta waxaa lagu taageerayay tiknoolajiyad, halka diiwaangelinta musharraxiintu ay horey u dhammaatay, diiwaangelinta codbixiyayaashuna ay ku socotay jadwalkii loo asteeyay. Si kastaba ha ahaatee, guddigu wuxuu sheegay in meelaha qaar ay ka dhaceen dhibaatooyin ku saabsan helitaanka shabakadda internetka, taas oo caqabad ku noqotay hirgelinta nidaamka tiknoolajiyadda ku salaysan. Si loo magdhabo waqtigii ku lumay xalinta caqabadahaas loona hubiyo in habraacu noqdo mid lagu kalsoonaan karo oo hufan, waxaa lagama maarmaan noqotay in muddada la kordhiyo. Sidoo kale, meelo hore loo filayay inay leeyihiin shabakad internetka oo deggan ayaa laga diiwaangeliyay go’itaan internetka, taas oo keentay in habka loo beddelo diiwaangelin gacanta ah ee waraaqaha, si loo daboolo waqtigii halkaas ku baxay. Intaa waxaa dheer, dhibaatooyin gaadiid oo ka jiray qaar ka mid ah goobaha codbixinta ayaa sababay in qalabkii diiwaangelinta uusan waqtigii loogu talagalay gaarin, taas oo dib u dhac dhalisay. Sidaas darteed, guddigu wuxuu go’aamiyay in diiwaangelinta codbixiyayaasha la kordhiyo ilaa 14-ka Duugato 2018 T.I., iyadoo aan lagu darin labada maalmood ee ciida ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya iyo Shiinaha ayaa ku heshiiyay inay saxiixaan heshiis dib-u-habeynta deynta ah.
Apr 4, 2026 90
Addis Ababa; Cuur 26/2018 (ENA): Itoobiya iyo Shiinaha ayaa gaaray heshiis lagu saxiixayo heshiis dib-u-habeyn deyn ah oo hoos yimaada Heshiiska Qaab-dhismeedka Wadajirka ah ee G20, sida ay ku dhawaaqday Wasaaradda Maaliyaddu. Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide ayaa la kulmay Wasiirka Maaliyadda Shiinaha Lan Fuan magaalada Beijing si ay uga wada hadlaan iskaashiga dhaqaale ee labada dhinac. Dooddu waxay diiradda saartay siyaabaha loo dhammaystiri karo dib-u-habaynta deynta Itoobiya, loo dedejin karo mashaariicda jira, iyo sidii loo heli lahaa maalgelin loogu talagalay mashaariicda horumarinta ee waaweyn. Labada dhinac waxay ku heshiiyeen in la xoojiyo awoodda dhaqaale ee Itoobiya marka la eego dib-u-habaynta deynta iyo in la abuuro jawi ku habboon kobaca dhaqaalaha. Waxay xaqiijiyeen inay diyaar u yihiin inay saxiixaan heshiiska laba geesoodka ah ka dib Qaab-dhismeedka Wadajirka ah ee G20, kaas oo lagu tilmaamay tallaabo weyn oo loo qaaday yareynta culayska deynta Itoobiya. Dooddu waxay xoogga saartay baahida loo qabo in mashaariicda horumarinta ee hore loo bilaabay waqtigii loogu talagalay la dhammaystiro iyo in la hubiyo isticmaalka hufan ee lacagaha. Waxay ku heshiiyeen inay si dhow ula socdaan hirgelinta mashaariicda oo ay si wadajir ah wax uga qabtaan caqabadaha. Waxay yeesheen doodo miro dhal ah oo ku saabsan mashaariicda cusub ee istaraatiijiga ah, gaar ahaan maalgelinta dhismaha Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu. Garoonka diyaaradaha ayaa la filayaa inuu xoojiyo xiriirka ganacsiga iyo gaadiidka ee u dhexeeya Itoobiya, Shiinaha iyo suuqa caalamiga ah. Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya, Dr. Eyob Tekaleny, ayaa warbixin guud ka bixiyay iskaashiga iyo heshiisyada ay gaareen bangiyada dhexe ee labada dal. Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide, ayaa dhankiisa tilmaamay in heshiiska la gaaray uu yahay cutub cusub oo ku saabsan xiriirka soo jireenka ah ee labada dal. Wasaaradda Maaliyadda ayaa qoraal ay u dirtay ENA ku sheegtay inay ku heshiiyeen inay si dhow uga shaqeeyaan heerka farsamada si ay u saxiixaan heshiiska deynta iyo inay bilaabaan mashruuca garoonka diyaaradaha. #ENA #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Isbeddel Siyaasadeed oo Loo Dhan Yahay ayaa ah Aasaaska Dal Xooggan.
Mar 30, 2026 132
Cuur 21/2018, Adeegga Isgaarsiinta Dowladda Federaalka Dowladda Federaalka waxay hirgelisay yoolalka istaraatiijiyadeed ee ay dejisay sannadihii la soo dhaafay ee isbeddelka si ay dalkeenna uga saarto dhibaatada siyaasadeed ee qotoda dheer ee uu ku jiray una gudubto nidaam dimuqraadi ah oo dhammaystiran iyadoo leh adkeysi iyo guul weyn. Guusha ugu weyn ee kala-guurkan taariikhiga ah waa in la jebiyo sheekada siyaasadeed ee gooni-u-soocidda ah ee u kala saaraysay kuwa badhtamaha ah iyo kuwa cidhifyada ah, taas oo Itoobiya ku haysay qarniyo badan iyo in la dhiso midnimo qaran oo muwaadin kasta iyo deegaan kasta uu ku raaxeysan karo awood iyo hanti siman. Isbeddelkani waa guul aasaasi ah oo si dhab ah u caddeysay in Itoobiya aysan ahayn hoy u ah dad yar laakiin ay tahay hoy u ah dhammaanteen. Guulaha laga diiwaan geliyay dhismaha taariikh la wadaago oo u adeegi doonta buundo u dhaxaysa jiilalka si loo helo nabad waarta iyo badbaado qaran waa guulo siyaasadeed oo waaweyn oo ay gaartay dowladda ku meel gaarka ah, waxayna horseedeen burburka sheekooyinka gooni-u-soocidda ah ee ku xididaysan jiray dalkeenna qarniyo badan, iyo horumarinta wax ku oolka ah ee sheekooyinka guud ee xusa taariikhda iyo raadadka dhammaanteen. Sidan, Matxafka Xuska Guusha Adhwa, Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-curashada, iyo goobaha dalxiiska ee waaweyn ee loo dhisay dalka iyo barnaamijka xeedho wadaagidda, kuwaas oo ah muujinta taariikhda iyo aqoonsiga, ayaa kordhiyay sharafteena qaran ee wadajirka ah. Socodaalka loogu jiro ka kabsashada jababkii hore, oo sii socda iyada oo loo marayo madal wadatashi qaran iyadoo la aqbalayo kala duwanaanshaha sida quruxda, ayaa si tartiib tartiib ah u horseedaya taariikhfa qaran ee shalay ay kala qaybiyeen shaki iyo kala qaybsanaan una horseeday 'walaalnimo iyo barwaaqo guud' oo lagu caddeeyay ficil ahaan. Shaqada dhismaha iyo abaabulka hay'adaha tiirarka u ah dhismaha dawladda ayaa si gaar ah loo fuliyay. Gaar ahaan, dib-u-habaynta ka dhigtay hay'adaha amniga, caddaaladda, iyo dimuqraadiyadda inay hoos yimaadaan oo keliya dadka iyo sharciga ayaa keentay isbeddel xooggan. Sidaas darteed, aasaaska hay'adaha dimuqraadiyadda sida Guddiga Doorashada iyo Guddiga Xuquuqda Aadanaha oo leh hoggaan madax-bannaan, nadiifinta hay'adaha difaaca iyo amniga ee faragelin kasta oo siyaasadeed oo ka baxsan hawshooda qaran, iyo dejinta nidaam loogu talagalay shaqada madaxbannaan ee nidaamka caddaaladda ayaa ah tusaalooyin nool oo dib-u-habaynta hay'adeena. Isbeddelkan siyaasadeed oo ku salaysan xasillooni gudaha iyo is-afgarad qaran, ayaa u suurta geliyay Itoobiya inay ka gudubto khataraha jira ee ay la kulantay. Horumarinta awooddeenna aan ku ilaalin karno madaxbannaanideenna iyada oo loo marayo bisayl siyaasadeed iyo awood hoggaamineed, ma muujin oo keliya awoodda dawladdu u leedahay inay hirgeliso siyaasadaha, laakiin sidoo kale waxay dalka u rartay marxalad horumar oo wanaagsan. Guulahan siyaasadeed waa natiijada tooska ah ee nabadda qaraabada ah ee gudaha laga gaaray, ballaarinta masraxa siyaasadeed, iyo xoojinta hay'adaha, waxayna dhigayaan aasaaska safarka waddankeenna ee barwaaqo. Guud ahaan, guulahan siyaasadeed iyo miraha la gaaray ayaa Itoobiya u wada waayo-aragnimo dimuqraadi ah oo cusub oo ka wanaagsan. Kobaca ka qaybgalka xisbiyada tartamaya, aqbalaadda sii kordheysa ee dawladda ee dadweynaha, iyo guusha dadaallada dib-u-habaynta ayaa noqday dammaanad la isku halleyn karo oo loogu talagalay safarkayaga barwaaqo. Dowladdu waxay sii wadi doontaa inay xoojiso waddadan dimuqraadiyadda iyo barwaaqada, waxayna sii wadi doontaa inay gudato mas'uuliyaddeeda taariikhiga ah ee ah dhisidda Itoobiya barwaaqo ah oo madaxbannaan oo ku habboon jiilalka soo socda. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA #Democracy
Falanqayn
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa:
Feb 12, 2026 359
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa: 👉 Itoobiya waxay sii waddaa inay xoojiso qaabka ay ku dayato ee Pan-Africanism, ma aha oo kaliya waagii hore laakiin sidoo kale mustaqbalka, iyadoo had iyo jeer soo bandhigaysa waxyaabo cusub Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee la qabto sannad kasta. 👉 Itoobiya waxay dhammaystirtay diyaar garowgeeda martigelinta Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika, kaas oo muujinaya midnimada qaaradda iyo Pan-Africanism, iyo sidoo kale Shir-madaxeedka taariikhiga ah ee Afrika iyo Talyaaniga oo la isku barbar dhigi doono. 👉 Laga bilaabo yakaatiiti 6 ilaa 8, dalkeennu wuxuu martigelin doonaa laba shir-madaxeed oo waaweyn. Kan koowaad waa Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga oo la qaban doono Yakaatiit 6, 2018; kan labaadna waa Shir-madaxeedka 39-aad ee Hoggaamiyeyaasha Afrika. 👉 Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee sanadkan waxaa lagu qaban doonaa mowduuca ah; "Hubinta biyo waara iyo nadaafad ammaan ah si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063". Mawduucani wuxuu ka tarjumayaa sida Afrika uga go'an tahay horumar waara; wuxuu tilmaamayaa inay hore u socoto iyadoo leh aragti dheer si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063. Arrintan awgeed, dalkeennu wuxuu leeyahay waayo-aragnimo badan oo uu siin karo Afrikaanka. Dalkeenna Itoobiya: • Toddobadii sano ee la soo dhaafay, waxaan awoodnay inaan kordhinno daboolkeenna kaymaha laga bilaabo 17 boqolkiiba ilaa 23 boqolkiiba annagoo beerayna geedo lagu qiyaasay 50 bilyan oo geed, taasoo muujinaysa sida aan uga go'annahay horumarinta waara. • Iyada oo adeegsanaysa fursadaha tamarta la cusboonaysiin karo sida biyaha, dabaysha iyo qorraxda, oo ay ku jiraan Biyo-xidheenka Weyn ee dib ucurashada Itoobiya, waxay awood u yeelatay inay kordhiso baahiyaheeda tamarta iyo sidoo kale inay u adeegto deriskeeda. Waxay sidoo kale muujisay sida ay uga go'an tahay tamarta la cusboonaysiin karo iyadoo mamnuucday baabuurta shidaalka ku shaqeeya. • Dadaallada lagu doonayo in magaalooyinka laga dhigo kuwo nadiif ah oo qurux badan iyo in la abuuro magaalooyin firfircoon oo kandiif ah wasakhowga deegaanka oo yaraaday iyada oo loo marayo horumarinta marinnada magaalooyinka iyo horumarinta wabiyada ayaa ka bilaabmay caasimadeenna waxayna ka socdaan magaalooyin badan oo dalkeenna ah. • Waxay xaqiijisay ballanqaadkeeda ku aaddan horumarinta waara iyo ilaalinta deegaanka iyadoo mamnuucday bacaha balaastikada ah ee hal mar la isticmaalo si loo abuuro jawi aan balaastig lahayn. • Waxay sidoo kale si joogto ah u qaadaysaa tallaabooyin dhammaystiran si ay kheyraadkeeda biyaha ugu isticmaasho si hufan oo wax ku ool ah. ENA Digital Media Pages 👉 https://linktr.ee/ENADIgital
Itoobiya waa aasaasihii ururrada caalamiga ah iyo hay’adaha diblomaasiyada ee dhinacyada badan leh – Madaxweyne Sahlework Zewde
Jan 12, 2024 4386
Addis Ababa; Tir 3/2016 (ENA): Itoobiya waxay kamid tahay waddan saxiixay heshisy iyo axdiyo badan oo diblomaasiyadeed oo dhinacyo badan leh, aasaasaha hay'adaha iyo hay'adaha caalamiga ah. “Diblamaasiyadayada waa Danteena Qaran” waa halkudhig logumagac daray munaasibada todobaadka ee Deblomaasyada dalka . Laga soo bilaabo caasimada Afrika ilaa heer caalami, waxaa si habsami leh uga socda barnaamijka furitaanka todobaadka dublamaasiyada Itoobiya. Ugu horeyn waxa ka hadashay furitaanka munaasibada Madaxweyne Sahlework Zewde oo sheegtay in diblumaasiyadda Itoobiya ay soo martay marxalado kala duwan. Waxa kale oo ay sheegtay in Itoobiya ay leedahay taariikh dheer oo dastuuri ah, isla markaana ay xornimadeeda ilaalinaysay qarniyo badan, isla markaana ay tahay aasaasaha hay’ado iyo ururo badan oo caalami ah. Waxna ay tilmaamay in siyaasadda arrimaha dibadda ee dalalku ay tahay mid loga danleyah in lagu muujiyo dadalka u dalku somaray , waxayna sheegay in carwo bandhiggaka dublamaasiyadeed uu muujinayo sida ay Itoobiya u faca weyn tahay. Madax wayne Slwarqi Zade sheegay in madaxda iyo dublamaasiyiinta ay dadaal dheer u galeen sidii loo ilaalin lahaa danta qaranka Itoobiya iyo sharafta qaranka. Waxa ay intaa kusodartay in guulo dublamaasiyadeed oo ay Itoobiya ka faa’iidaysteen sannadihii la soo dhaafay, wuxuuna sheegay in si bari wanaag loo sameeyo ay tahay in la iska kaashado sidii loo xallin lahaa dhibaatooyinka nala soo wajahay. Sida uu sheegay ra’iisul wasaare ku xigeenka ahna wasiirka arrimaha dibadda mudane Demeke Mekonon, bandhiggan dublamaasiyadeed waxaa loogu talagalay in lagu xuso taariikhda diblumaasiyadeed ee Itoobiya, lagana sheekeeyo waxa hadda jira, laguna tilmaamo jihada mustaqbalka. Wuxuu sheegay in taariikhda dheer ee diblumaasiyadda Itoobiya ay muhiim u tahay in la ilaaliyo danaha qarankeena. Wuxuu sheegay in sida aan taariikhda ka baranay ay jiraan waxyaabo dalkeena ka jira oo aan si wanaagsan aan u ilaashano. Mudane Demeke ayaa sheegay in Itoobiya ay tahay dal awood leh oo shacab ay kunoolyihin leh, wuxuuna sheegay in midnimadeena gudaha ay tahay inaynu sii xoojino ugan hortagno cadaadiska caalamiga ah.
Warbixino Gaar Ah
Xeeladaha lagu yareynkaro khasaaraha shidaalka
Apr 7, 2026 60
Iyadoo la raacayo xiisadda ka taagan Bariga Dhexe, waxaa la arkayaa in dalalka shidaalka soo iibsada ay la kulmayaan caqabado ku saabsan helitaanka sahay joogto ah. Tani waxay ku qasbeysaa dalalka iyo bulshada inay shidaalka ay kaydsadaan iyagoo s taxaddar leh u isticmaalaya ilaa xaaladdu caadi ku soo noqonayso. Dalal badan ayaa qaaday tallaabooyin degdeg ah, isla markaana dib u eegaya istaraatiijiyadooda muddada dheer si ay u helaan xalal waara. Sidaas darteed, bulshada waxaa lagu dhiirrigelinayaa inay qaataan dhaqammo yareynaya khasaaraha shidaalka, kuwaas oo ay ka mid yihiin qodobadan: In la xoojiyo isticmaalka gaadiidka dadweynaha sida tareennada, basaska iyo adeegyada kale ee dadweyne. In la ballaariyo isticmaalka baabuurta ku shaqeeya korontada halkii laga isticmaali lahaa shidaal. In baabuurta isku dhafan ee shidaalka iyo korontada leh lagu dadaalo inay si buuxda ugu shaqeeyaan koronto halkii ay shidaal ka isticmaali lahaayeen. In la xoojiyo beddelidda baabuurta shidaalka ku shaqeeya loona rogo kuwo koronto iyo gaas dabiici ah ku shaqeeya. In safarrada gaaban ee magaalada lagu sameeyo lug ama baaskiil. In si joogto ah loo hubiyo saliidda matoorka, filtarrada, iyo cadaadiska hawada taayirrada, isla markaana la sameeyo dayactir joogto ah oo lagu adeegsado qalab asal ah. In la damiyo matoorka marka baabuurku taagan yahay muddo. In la yareeyo culayska saaran baabuurka si aan matoorka loogu badin shaqo. In gaadiidka xamuulka qaada ee ilaa 20 tan loo rogo koronto, kuwa ka badan 20 tanna loo rogo gaas dabiici ah iyo koronto. Dhanka kale, Wasaaradda Ganacsiga iyo Iskuxidhka Gobolka ayaa sheegtay in ololaha lagu xakameynayo falalka sharci-darrada ah ee ka dhaca qaybinta iyo iibinta shidaalka uu ka socda deegaannada iyo maamullada magaalooyinka, isla markaana uu keenayo natiijooyin muuqda. Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed ayaa xusay in xiisadda Bariga Dhexe ay saameyn ku yeelatay dalalka shidaalka soo iibsada, wuxuuna ku boorriyey qaybiyeyaasha shidaalka, xarumaha shidaalka iyo isticmaaleyaasha inay shidaalka u isticmaalaan si tashiilan, mudnaana siiyaan adeegyada aasaasiga ah, isla markaana muujiyaan masuuliyad ilaa sahaydu caadi ku soo noqoto. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Guusha Adhwa: Guushii Madax-bannaanida iyo Xoriyadda
Feb 26, 2026 314
Dagaalkii Adhwa, oo dhacay Cirir 23, 1888 T.I, wuxuu u taagan yahay astaan muhiim u ah taariikhda adduunka. Ma ahayn iska hor imaad ciidan oo u dhexeeyay Boqortooyadii Itoobiya iyo Boqortooyada Talyaaniga; waxay ahayd weerar kama dambays ah oo ka dhan ah mowjadaha xilligaas ee gumeysiga Yurub intii lagu jiray Guumeysiga Afrika. Iyadoo xaqiijinaysa guul muhiim ah, Itoobiya waxay ilaashatay madaxbannaanideeda waxayna dib u habaysay muuqaalka juqraafiyeed ee qarnigii 19-aad. ● Jabhad Midaysan Khilaafka ugu weyn ee sababay colaadda wuxuu ahaa Heshiiskii Wujaale. Talyaanigu wuxuu isku dayay inuu isticmaalo kala duwanaansho luqadeed oo ku jira heshiiskaas si uu u sheegto Itoobiya inay tahay maxmiyad. Markii Boqor Menelik II iyo Boqorad Taytu Betul ay ogaadeen khiyaanada, ma aysan mudaaharaadin oo keliya - waxay abaabuleen ciidankooda. Guushu waxay ahayd taariikh midnimo qaran. Boqor Menelik II wuxuu ku guuleystay inuu soo ururiyo ciidan kala duwan oo ka badan 100,000 oo askari oo ka kala yimid qowmiyado iyo deegaanno kala duwan. Go'aankan wadajirka ah wuxuu noqday mid ka sarreeya ciidamada Talyaaniga, kuwaas oo ay caqabad ku ahaayeen khariidado duugoobay, isgaarsiin xumo, iyo qiimeyn la'aan qoto dheer oo istiraatiijiyadeed. ● Raadka Guusha Adhwa Jabkii awoodaha Yurub ay kala kulmeen qaran Afrikaan ah ayaa argagax geliyay gumeysiga. Waxay bixisay qorshe iska caabin ah waxayna noqotay iftiin rajo u ah seddexdan arrimo: Midnimo-Afrikaannimo (Pan-Africanism): Adhwa waxay Itoobiya ka dhigtay astaanta adkeysiga dadka madow. Diblomaasiyadda: Talyaaniga waxaa lagu qasbay inuu saxiixo Heshiiskii Addis Ababa, isagoo aqoonsaday madaxbannaanida buuxda ee Itoobiya. Dabar-goynta gumeysiga: Waxay dhiirrigelisay dhaqdhaqaaqyadii madaxbannaanida ee dambe ee qaaradda iyo qurbaha. Ugu dambeyntii, Guusha Adhwa waxay markhaati u tahay awoodda midnimada ee ka sarreysa kala qaybsanaanta; Waxay weli tahay sharaf weyn, taasoo caddeynaysa in madaxbannaanida aan si dhayal ah loo helin balse loo baahan yahay in la difaacdo. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA #GuushaAdhwa
Abuuritaanka Iskaashi Siman: Wajjiga Cusub ee Iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga
Dec 30, 2025 562
Xiriirka Afrika iyo Talyaaniga wuxuu bilaabmay dabayaaqdii qarnigii 19-aad. Heshiisyada nabadda ee uu Talyaanigu saxiixay 1947-kii waxay soo afjareen xukkunkii gumeysiga iyo awoodda siyaasadeed ee hal hay'ad. Kadib gumeysiga, xiriirka Talyaaniga iyo Afrika wuxuu ka wareegay xiriir laba geesood ah una wareegay iskaashi dhaqaale. Waxay ahayd xilli ay Afrikaanku si isa soo taraysa u sheegeen madax-bannaanidooda, Talyaaniguna uu dib u cusbooneysiiyay iskaashigiisii Afrika. Ka dib gumeysiga, iskaashiga Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ku koobnaa dhinaca dhaqanka. Iskaashiga ganacsiga iyo farsamada ayaa xaddidanaa. Tan iyo horraantii 1990-meeyadii, iskaashiga istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga ayaa koray. Kordhinta howlgallada diblomaasiyadeed iyo xafiisyada ganacsiga, iyo sidoo kale ballaarinta iskaashiga dhaqaale, waxay ahayd muujinta iskaashigan. Iskaashiga casriga ah ee Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ka gudbay gargaar una gudbay horumar wadaag ah. Diblomaasiyadda dhaqaale waxay xoojisay iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga ee labada dhinac. Iskaashiga horumarinta ayaa ka gudbay gargaarka una gudbay horumarinta. Marka laga eego amniga, maaraynta socdaalka iyo la dagaallanka argagixisada ayaa sidoo kale ah tusaalooyin iskaashi. Siyaasadda arrimaha dibadda ee Talyaaniga, iyadoo aqoonsanaysa caqabadaha soo maray Afrika iyo Talyaaniga, waxay diiradda saartay ilaalinta danaha guud ee labada dhinac. Dukumentiga siyaasadda ayaa xoogga saaraya muhiimadda saaxiibtinimo ee Afrika, kaas oo ku salaysan fikradda "diblomaasiyadda ku salaysan qiimaha iyo sharafta". Shirka Talyaaniga iyo Afrika, oo lagu qabtay Room sanadka 2024 T.Y, waa mid ka mid ah madalada ugu muhiimsan muddooyinkii ugu dambeeyay. Waxaa ka soo qayb galay wakiillo ka socda 45 waddan oo Afrikaan ah, hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika iyo Midowga Yurub, hay'adaha caalamiga ah iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Shirka waxaa la qabtay intii uu Talyaaniga ahaa madaxweynaha Kooxda Toddobada, xoojinta ka-qaybgalka Talyaaniga ee Afrikana waxay noqotay diiradda ugu weyn ee siyaasadeeda arrimaha dibadda. Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni ayaa shirka ku tilmaamtay aragti cusub oo ku saabsan iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga, iskaashi u dhexeeya dadka siman. R/W Meloni waxay sheegtay in xilligii caawimaadda iyo gargaarka ay dhammaatay oo uu soo ifbaxayo xilli cusub oo iskaashi ah, oo ku salaysan horumarinta wadaagga ah iyo danaha la wadaago. Moussa Faki Mahamat, oo markaas ahaa Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, ayaa soo dhaweeyay isbeddelka siyaasadeed ee cusub ee Talyaaniga, isagoo sheegay in Afrika ay u baahan tahay wax ka badan ereyo: iskaashi dhab ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in isbeddelka siyaasadeed uu diiradda saaro abuurista adduun caddaalad iyo sinnaan leh. Talyaanigu waa inuu ballanqaadyadiisa u rogaa ficillo, ayuu yiri Mahamat. Mid ka mid ah hindisayaasha muhiimka ah ee lagu soo bandhigay shir-madaxeedka ayaa ahaa Qorshaha Mattei. Qorshaha Mattei, oo uu daah-furtay Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni, wuxuu higsanayaa inuu xoojiyo iskaashiga dhaqaale iyo horumarineed ee Talyaaniga uu la leeyahay Afrika. Qaab-dhismeedka istaraatiijiyadeed ee 5.5 bilyan oo Yuuro ayaa loogu magac daray Enrico Mattei, aasaasihii shirkadda saliidda iyo gaaska qaranka ee Talyaaniga. Qorshaha ayaa la sheegay inuu mudnaanta siinayso iskaashiga dhaqaale ee muddada dheer la leh Afrika halkii ay ka ahaan lahayd gargaarka muddada gaaban. Ujeeddooyinka ugu waaweyn ee qorshaha ayaa ah in la taageero kobaca dhaqaalaha Afrika, la abuuro shaqooyin, la dhiirrigeliyo Afrika sidii shirkad tamarta u iibisa Yurub, wax ka qabashada caqabadaha dhaqaale ee Afrika iyo joojinta socdaalka aan caadiga ahayn, iyo in la kobciyo dhaqanka faa'iidada iyo iskaashiga labada dhinac ah oo ka baxsan samafalka. Qorshaha Matei ee afarta sano ah waxaa si wanaagsan u arkay Afrikaanka, waxaana la ogaaday in loo baahan yahay ballanqaad siyaasadeed oo xooggan si qorshaha loogu beddelo natiijooyin la taaban karo. Xogaha rasmiga ah ayaa muujinaya in ganacsiga u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga uu gaaray 59.5 bilyan oo Yuuro sannadkii 2023 T.Y, taasna waxay tilmaamaysaa in Ganacsigu si joogto ah u kobcayo. Dalalka Afrika waxay inta badan u dhoofiyaan gaaska dabiiciga ah, saliidda cayriin, birta, iyo agabyada wax soo saarka warshadaha Talyaaniga. Mashiinnada iyo qalabka warshadaha, alaabada warsahdahaha iyo kuwa la soo saaray, iyo qalabka korontada ayaa ka mid ah agabyada ugu badan uu Talyaaniga u dhoofiyo Afrika. Marka laga hadlayo ganacsiga guud, Talyaanigu wuxuu leeyahay saamiga ugu badan ee wadarta guud. Ganacsiga, maalgashiga, kheyraadka dabiiciga ah, tamarta, kaabayaasha dhaqaalaha, gaadiidka, waxbarashada, cilmi-baarista, caafimaadka, tignoolajiyada, maaraynta socdaalka, amniga iyo maamulka ayaa ka mid ah waaxyada uu iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga u badan yahay. Shirka 2026 ee Afrika iyo Talyaaniga ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa bartamaha cirir 2018 T.I. Addis Ababa waa xarunta Midowga Afrika iyo caasimadda qaaradda. Tani waxay ka dhigaysaa shir madaxeedka mid muhiim u ah Afrika. Itoobiya waxay taariikh ahaan door hoggaamineed ka ciyaartay siyaasadda Afrikaanka. Hadda waxay martigelinaysaa dhowr dhacdo oo heer goboleed, qaaradeed iyo caalami ah. Waxaa la filayaa inay sii xoojiso iskaashiga labada dhinac. Hirgelinta Qorshaha Mattei, iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga, kordhinta saamaynta Afrika, qaadashada mowqif adag oo ku saabsan arrimaha xasaasiga ah oo ay ku jiraan socdaalka, iyo saxiixidda heshiisyada iskaashiga iyo isfahamka ayaa ah natiijooyinka Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga. Shirka Afrika iyo Talyaaniga ayaa la filayaa inuu furo bog cusub oo iskaashi ah oo u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga, iyadoo lagu dhisayo xiriirkii taariikhiga ahaa ee hore, iskaashiga dhaqaale ee sii kordhaya iyo ballanqaadka wax ka qabashada caqabadaha guud. Shirka, oo lagu qabtay Addis Ababa, oo ah xarunta diblomaasiyadda Afrika, waa fursad wanaagsan oo lagu abuuri karo iskaashi ay hoggaaminayaan Afrika iyo kordhinta ka qaybgalka Afrika.
Madasha Ganacsiga Afrika ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa.
Dec 30, 2025 642
Addis Ababa; Xoorreey 21/2018 (ENA):- Madasha Ganacsiga Afrika markeedi 9-aad ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa Cirir 9 iyo 10, 2018 T.I. Guddiga Dhaqaalaha Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA), oo kaashanaya Guddiga Midowga Afrika iyo daneeyayaasha kale, ayaa qabanqaabinaya madasha. Madashu waxa ay ka garab socon doontaa Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika oo ka dhici doona Addis Ababa bisha Cirir. "Maalgelinta Mustaqbalka Afrika; Shaqooyinka iyo Hal-abuurka lagu keenayo Isbeddel Waara" waa dulucda madasha. Madasha Ganacsiga Afrika waa madal qaaradeed oo heer sare ah oo sannadle ah oo diiradda saarta horumarinta iyo kobaca dhaqaalaha Afrika, sida laga soo xigtay xogta ay heshay ENA. Madashu waxay isu keentaa hoggaamiyeyaasha Afrika, maalgashadayaasha, jilayaasha waaxda gaarka loo leeyahay iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Madashu waxay ka wada hadli doontaa siyaabaha loo kordhin karo iskaashiga iyo maalgashiga, gaar ahaan iyada oo loo marayo iskaashiga dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo ballaarinta fursadaha maalgelinta. Fursadaha shaqo, dhisidda nidaam hal-abuur oo ku habboon qaaradda iyo furitaanka kartida hal-abuurka Afrika ayaa ka mid noqon doona ajendaha looga hadlayo madasha. Waxaa fiiro gaar ah loo yeelan doonaa warshadaha dhijitaalka ah, shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah, iyo qaybta hal-abuurka Afrika ee sii kordheysa. Hindise-sharciyeedyo iyo qaab-dhismeedyo kala duwan ayaa lagu soo bandhigi doonaa madasha. Qaab-dhismeedka Awood-siinta iyo Isbeddelka Dhalinyarada Afrika, kaas oo isku xira hal-abuurka dhalinyarada iyo helitaanka maaliyadda, ayaa la bilaabi doonaa. Nidaamka ay samaysay ICA ee la socodka hirgelinta ballanqaadyada maalgelinta dadweynaha iyo kuwa gaarka loo leeyahay ayaa sidoo kale lagu bilaabi doonaa oo lagu hirgelin doonaa madasha. Madashan oo socon doonta laba maalmood waxay ka koobnaan doontaa madasha hoggaamiyeyaasha Afrika iyo doodo ay yeelan doonaan khubaradu. Waxaa sidoo kale la qaban doonaa madal la isugu xirayo shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah iyo hal-abuurayaasha iyo maalgashadayaasha. Munaasabadda waxaa sidoo kale la filayaa inay gacan ka geysato isu beddelka ballanqaadyada mashaariic dhaqaale oo la taaban karo. Madasha Ganacsiga Afrika waxay door istaraatiijiyadeed ka ciyaareysaa gaaritaanka Yoolalka Horumarinta Waarta iyo Ajandaha 2063, sida lagu sheegay warbixinta.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7634
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 5382
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 5300
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 5197
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4809
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7634
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 5382
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 5300
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 5197
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
Xilliga diiwaangelinta codbixiyayaasha Doorashada 7aad ayaa la kordhiyay ilaa 14 bisha Duugato.
Apr 7, 2026 66
Addis Ababa, Cuur 26/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa shaacisay in muddada diiwaangelinta codbixiyayaasha ee Doorashada Guud ee 7aad la kordhiyay ilaa 14-ka bisha Duugato 2018 T.I. Guddigu wuxuu xusuusiyay in jadwalkii hore uu dhigayay in diiwaangelintu socoto laga bilaabo 28-ka Cirir ilaa 28-ka Cuur 2018 T.I. Sida qorshuhu ahaa, habka diiwaangelinta waxaa lagu taageerayay tiknoolajiyad, halka diiwaangelinta musharraxiintu ay horey u dhammaatay, diiwaangelinta codbixiyayaashuna ay ku socotay jadwalkii loo asteeyay. Si kastaba ha ahaatee, guddigu wuxuu sheegay in meelaha qaar ay ka dhaceen dhibaatooyin ku saabsan helitaanka shabakadda internetka, taas oo caqabad ku noqotay hirgelinta nidaamka tiknoolajiyadda ku salaysan. Si loo magdhabo waqtigii ku lumay xalinta caqabadahaas loona hubiyo in habraacu noqdo mid lagu kalsoonaan karo oo hufan, waxaa lagama maarmaan noqotay in muddada la kordhiyo. Sidoo kale, meelo hore loo filayay inay leeyihiin shabakad internetka oo deggan ayaa laga diiwaangeliyay go’itaan internetka, taas oo keentay in habka loo beddelo diiwaangelin gacanta ah ee waraaqaha, si loo daboolo waqtigii halkaas ku baxay. Intaa waxaa dheer, dhibaatooyin gaadiid oo ka jiray qaar ka mid ah goobaha codbixinta ayaa sababay in qalabkii diiwaangelinta uusan waqtigii loogu talagalay gaarin, taas oo dib u dhac dhalisay. Sidaas darteed, guddigu wuxuu go’aamiyay in diiwaangelinta codbixiyayaasha la kordhiyo ilaa 14-ka Duugato 2018 T.I., iyadoo aan lagu darin labada maalmood ee ciida ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Geedigga Guusha Itoobiya…
Feb 26, 2026 356
Diyaarinta: Muuse Malasa Turjumida: Cabdifataax Cabdiraxmaan Guulaha ay Itoobiya ka diiwaangelinayso qaybaha kala duwan ayaa lagu soo qaadanayaa tusaale ahaan fagaarayaasha caalamka. Itoobiya shanta tiir ee ugu waaweyn dhaqaalaheeda, ayaa kala ah beeraha, warshadaha, macdanta, dalxiiska iyo tiknoolajiyadda, iyadoo ka diiwaangelinaysa horumarro la taaban karo. Waxaan faahfaahin doonaa soona bandhigaynaa guulaha laga gaaray qaybahaas. Guusha Wax-soo-saarka Qamadiga Itoobiya dhinaca beeraha, gaar ahaan barnaamijka “Dalag iyo Daryeel” iyo horumarinta qamadiga, waxay ka gaartay guulo wax-soo-saar oo heer sare ah. Sida ay xoguhu muujinayaan, hore dalka wuxuu ku bixin jiray lacag qalaad oo badan si uu qamadi uga soo dejiyo dibadda. Si kastaba ha ahaatee, wixii ka dambeeyay isbeddelkii, gaar ahaan wqxaa diiradda la saaray horumarinta qamadiga, adeegsiga casriyaynta beeraha iyadoo suurta gelisay in wax-soo-saarka si weyn loo kordhiyo. Taas awgeed, marka laga reebo daboolidda baahida gudaha, dalka wuxuu hadda billaabay inuu qamadi u suuq geeyo dibadda. Guushan wax-soo-saarka ayaa sidoo kale aqoonsi ka heshay hay’ado caalami ah. Kordhinta wax-soo-saarka qamadiga waxaa sabab u ah adeegsiga nidaamyada waraabka casriga ah, habka Beerashada Kooxda, farsamooyinka casriyaynta beeraha iyo hindisayaasha beeraha ee kala duwan. Iyadoo arrintan laga duulayo, Komishaneerka Komishinka Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluuga ah iyo Deegaanka ee Midowga Afrika, Mooses Filakati, ayaa sheegay in wax-soo-saarka qamadiga Itoobiya uu tusaale u yahay Afrika. Wuxuu xusay in isbeddelka degdegga ah ee ay Itoobiya ku gaartay horumarinta qamadiga muddo gaaban uu abuuray dhiirrigelin balaadhan. Iyadoo laga duulayo waxqabadka Itoobiya, waxaa sidoo kale lagu taliyay in dalalka Afrika ay ku daydaan oo hirgeliyaan khibraddaas. Sidoo kale, sanadkii 2016 T.I., Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa la guddoonsiiyay billadd sharafta ay bixiso hay'adda FAO ee Beeraha iyo Cuntada ee QM. Abaalmarintan waxaa lagu maamuusay dadaalka uu muujiyay dhanka sugnaanta cuntada iyo hubinta helitaanka cunto ku filan, iyo sidoo kale xalalka hal-abuurka leh ee laga gaaray isku filnaanshaha qamadiga, inkastoo ay jireen duruufo deegaan oo adag, degdeg ah oo isbeddelaya. Guusha wax-soo-saarka qamadiga Itoobiya waa muujinta kacaan beereed, iyadoo bartilmaameedku yahay isku filnaansho iyo in dalku uu noqdo mid wax ku biiriya Afrika. Guulaha Diblomaasiyadda Itoobiya, ayaa ka soo muuqata doorka dhismaha nabadda, xalinta khilaafaadka iyo iskaashiga caalamiga ah, waxay muujineysaa horumar muuqda oo dhinaca diblomaasiyadda ah. Dalka Itoobiya ayaa dhawaanahan si aad ah looga arkaa madasha caalamiga ah iyada oo ku dadaalaysa ilaalinta nabadda, horumarinta deegaanka, iyo arrimaha kale ee muhiimka ah. Madaxda caalamka sida Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ee Turkiga, Ra’iisul Wasaare Naareendra Moodi ee Hindiya, Madaxweyne Williyam Ruuto ee Kenya, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Shiinaha Wang Yi, Ku-xigeenka Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Maraykanka Kristofer Landau, Madaxweynaha Israa’iil Isaaq Hersog iyo saraakiil kale oo caalami ah ayaa dhawaan booqasho ku yimid Itoobiya, taasoo muujinaysa muhiimadda istiraatiijiyadeed ee dalka iyo horumarka diblomaasiyadeed ee la taaban karo. Itoobiya waxay ka muuqataa madasha caalamiga ah iyadoo codka Afrika laga dheehan karo, kadib markii ay ku guulaysatay ilaalinta danaha qaranka ee diblomaasiyadda. Raadka Cagaaran – Guulaha kale ee Itoobiya Barnaamijka Raadka Cagaaran , oo uu hindisay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), ayaa laga bilaabay heer qaran bishii 11aad 2011. Waxaa ilaa hadda la beeray in ka badan 48 bilyan oo geed. Heerka geed-beerista Itoobiya ee 2011 T.I wuxuu ahaa 17.2%, iyadoo sannadadii la soo dhaafay, Raadka Cagaaran ay gaartay in ka badan 23%. Shaqada Raadka Cagaaran ayaa sidoo kale lagu soo bandhigay Shirweynihii 2-aad ee Caalamiga ah ee Nidaamka Cuntada, iyo Shirweynihii 2-aad ee Afrika ee Isbedelka Hawada, taasoo Itoobiya u suurta gelisay inay noqoto tusaale wanaagsan oo ka dhex muuqda dalalka Afrika. Itoobiya waxay sidoo kale ka qayb qaadatay horumarinta nabadgelyada gobolka iyada oo siinaysa dalalka deriska ah taageero geed-beerid iyo iskaashi wadajir ah, taasoo loo yaqaanno “Diblomaasiyadda Cagaaran,” kuna dhisan iskaashi iyo xiriir wanaagsan oo dalal kala duwan ah. Dhismaha iyo Xadhigjarka Mashaariicda Waaweyn Bishii Baagume 2017 T.I, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa daahfuray mashruuca weyn ee biya-xidheenka dalka, kaas oo kor u qaadaya iskaashiga Afrika ee tamarta. Waxay dalalka deriska ah u fududeynaysaa helitaanka korontada Itoobiya si loo xoojiyo iskaashiga joogtada ah. Hogaamintii sare ee dalalka deriska ee ka qaybgashay xadhigjarka mashruuca, ayaa sheegay in mashruuca uu yahay tusaale ka tarjumaya awoodda Afrika iyo awoodda Itoobiya ee hogaaminta horumarka. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale sheegay in dhismaha warshadda nukliyeerka, warshadda gaaska, saldhigyada shidaalka, garoomada diyaaradaha caalamiga ah, warshadaha wax-soo-saarka iyo dhismaha 1.5 milyan oo guri la qorsheynayo ay socdaan si loo xaqiijiyo horumar waara. Intaa waxaa dheer, dhismaha warshadda gaaska ee deegaanka Soomaalida iyo garoonka diyaaradaha ee Bishoftu, iyo warshada bacriminta ayaa la bilaabay, iyadoo dhismayaasha kale ee horumarineed iyo diyaarinta mashaariicda ay socdaan. Mashruuca Korontada ee Koysha ayaa sidoo kale loo arkaa inuu door muhiim ah ka ciyaarayo horumarinta tamarta dalka iyo kor u qaadista awoodda dhalinta quwada korontada. Horumarinta Marinnada iyo Casriyeynta Magaalooyinka Hindisayaasha horumarinta marinnada ayaa door ka qaatay casriyeynta kaabayaasha kala duwan oo ay ku jirto gaadiidka, ballaarinta mashaariicda horumarinta cagaaran, hagaajinta habraacyada ganacsiga, dhismaha kaabayaal farshaxan, iyo sidoo kale hirgelinta kaabayaasha goobaha ciyaaraha. Horumarinta marinnadu ma ahan oo kaliya qurxinta magaalooyinka deegaannada iyo caasimadda Addis Ababa, balse waxay sidoo kale suurta gelisay in muwaadiniintu ku noolaadaan deegaan nadiif ah oo habboon. Maareeyaha Guud ee Hay'adda Lacagta Adduunka (IMF), Kristalina Georgiyeefa, ayaa sanadkii 2025 marka ay ka hadlaysay Addis Ababa sheegtay inay waqti ku qaadatay booqashada magaalada isla markaana ay aragtay horumar muuqda. Sidoo kale, xildhibaan ka tirsan Baarlamaanka Kenya, Juneed Maxamed, ayaa Addis Ababa ku tilmaamay “Dubai-da cusub ee Afrika,” isagoo xusay in koboca degdegga ah ee ay magaaladu ku tallaabsatay uu tusaale u yahay Afrika inteeda kale, kana faa’iideysan doonin Itoobiya oo keliya. Waxaa intaa dheer, diblomaasiyiin kala duwan, ajaanib iyo bahwadaag horumarineed ayaa marag ka noqday isbeddelka iyo casriyeynta magaalada. Dhanka Garaadka Macmalka ah Itoobiya iyadoo mudnaan siinaysa tiknoolajiyadda iyo garaadka macmalka ah, waxay shan sano ka hor aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, kaasoo hadda si rasmi ah u shaqeeya. Sidoo kale, jaamacadaha waxbarashada sare ayaa bixiya barnaamijyo heerka labaad iyo saddexaad ah oo ku saabsan cilmigan. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa munaasabadda sannad-guurada 75aad ee Jaamacaddq Addis Ababa ku sheegay in haddii si degdeg ah loo diyaariyo jiilka cusub, ay si fudud u adeegsan karaan Garaadka macmalka ah sida agabka kale ee tiknoolajiyadda. Wuxuu sidoo kale caddeeyay in la diyaariyay lana hirgelinayo siyaasad iyo istaraatiijiyad ku saabsan garaadka macmalka ah, isla markaana Jaamacadda Garaadka Macmalka ah (AI) ee la qorsheynayo ay kaalin weyn ka qaadan doonto xalinta dhibaatooyin badan oo ka jira Itoobiya iyo Afrika. Waxa uu intaas ku daray in dalka uu dhisayo aasaaska horumarinta AI. Aragtida casriga ah ee Itoobiya ma aha oo kaliya mid ka jawaabaysa isbeddellada dijitaalka ah, balse waxay sidoo kale abuureysaa faa’iido dhaqaale. Istaraatiijiyadda “Itoobiya Casri ah 2030” iyo Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya waxa uu leeyahay awood uu dalka ugu gudbin karo wejiga xiga ee horumarka dijitaalka ah. Itoobiya – Xarunta Duulista Afrika Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya oo ah astaanta duulista Afrika, ayaa sii wadata kaalinteeda hoggaamineed ee isku xirka Itoobiya iyo adduunka intiisa kale, iyo sidoo kale isku xirka dalalka Afrika dhexdooda. Adeegyada rakaabka iyo xamuulka ee shirkaddu waxay si weyn uga qayb qaataan xoojinta ganacsiga, dalxiiska iyo xiriirrada ganacsi ee caalamiga ah. Lixdii bilood ee hore ee sannadkan, shirkaddu waxay qaaday 10.64 milyan oo rakaab ah, taasoo loo arko caddeyn muujinaysa hoggaankeeda. Dhinaca kale, waxaa la bilaabay dhismaha garoonka caalamiga ah ee Bishoftu, oo noqon doona kan ugu weyn Afrika. Bilaabista mashruucan waxay xoojinaysaa doorka hoggaamineed ee Itoobiya ee qaybta duulista qaaradda. Guusha kale ee Itoobiya – Dalxiiska Itoobiya waa dal hodan ku ah taariikh, dhaqan, iyo goobo dalxiis oo dabiici ah iyo kuwo uu aadanuhu sameeyay. Goobahan ayaa sii wada inay soo jiitaan dalxiisayaal iyo cilmi-baarayaal kala duwan. Dowladdu iyadoo u aqoonsatay dalxiiska mid ka mid ah tiirarka dhaqaalaha, ayaa hirgelisay mashaariic wax ku ool ah oo keenay natiijooyin dhiirrigelin leh. Iyadoo laga duulayo fikirka Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), mashaariicda “Dhismaha Qaranka,” “Dhismaha Jiilka,” iyo “Dhismahq Shagar” ayaa muujiyay quruxda dalxiiska isla markaana kordhiyay dakhliga. Dhawaan, Seerada Dalxiis ee Shabeelleey oo laga daahfuray Dowlad Deegaanka Soomaalida, kana mid ah mashruuca “Dhismaha Jiilka” ayaa tusaale u ah dadaalladaas. Ra’iisul Wasaaraha ayaa xilligii furitaanka sheegay in mashruucani uu caddeyn u yahay ballanqaadka lagu doonayo in Itoobiya laga dhigo meel dalxiis oo hormuud ka ah Afrika, isla markaana uu yahay shaqo weyn oo laga qabtay bariga dalka. Addis Ababa gudaheeda, Seerada Saaxiibtinimada, Seerada Midnimo, Madxafka Sayniska iyo goobo kale ayaa noqday meelo dalxiis oo la doorbido. Horumarinta marinnada waxay si cusub u muujisay bilicda caasimadda, taasoo sii kordhisay soo jiidashada dalxiisayaasha. Guud ahaan, guulaha ay Itoobiya ka gaartay beeraha, diblomaasiyadda, hal-abuurka, kaabayaasha dhaqaalaha, casriyeynta magaalooyinka iyo horumarinta marinnada, iyo sidoo kale dalxiiska, waxay muujinayaan mustaqbal ifaya. Guulahaas iyo aragtida istaraatiijiyadeed ee Itoobiya waxay ka tarjumayaan horumar ku saleysan dadaal iyo iskaashi wadajir ah oo waafaqsan waqtiga. Itoobiya ma aha mid u shaqeyneysa maanta oo keliya, balse waxay dhiseysaa aasaaska jiilasha soo socda.