ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dalka Itoobiya waxay guul muuqata ka keentay horumarinta kheyraadka macdanta – Inj. Habtaamu Tagany
Jan 3, 2026 28
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Wasiirka Macdanta, Inj. Habtaamu Tagany, ayaa sheegay in dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dalka oo ku dhisan awoodaha gudaha ay keentay guul la taaban karo oo dhinaca horumarinta kheyraadka macdanta ah. Waxaa la shaaciyay in wax-soo-saarka marmarka ee hadda dibadda laga keeno uu gebi ahaanba lagu beddeli doono mid gudaha lagu soo saaro dhowr bilood gudahood. Arrintan ayaa lagu muujiyay kormeer lagu tagay warshadda Marmarka ee Bajjea oo ku taalla maamulka magaalada Bulga, Waqooyiga Shewa ee Amxaarada, taas oo leh awood ay ku beddesho dhoobada dibadda laga keeno. Wasiirka Macdanta, Inj. Habtaamu Tagany ayaa xilligaas sheegay in warshaddu ay Itoobiya ka dhigi karto dal hormuud ka ah Afrika marka la eego wax soo-saarka marmarka sagxadaha iyo darbiyada. Waxa uu intaas ku daray in warshadda Bajjea ay maalgelin ku sameeyeen laba maalqabeen oo Shiine ah, iyadoo qiimaha maalgashigu gaarayo 10 bilyan oo birr, isla markaana dhismaheedu ku socdo xawaare wanaagsan. Sidoo kale, Wasiirku wuxuu xusay in 95 boqolkiiba agabka ay warshaddu isticmaasho uu yahay mid gudaha dalka laga helo, taas oo fursad dahabi ah u ah kobcinta warshadaha dhismaha ee Itoobiya. Dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee ku dhisan awoodaha gudaha ayaa sidoo kale gacan ka geysanaysa in Itoobiya si wax ku ool ah uga faa’iidaysato awooddeeda qarsoon ee kheyraadka macdanta, sida uu wasiirku sheegay. Waxa uu carrabka ku adkeeyay in isla dib-u-habayntani ay door togan ka qaadanayso kordhinta qulqulka maalgelinta tooska ah ee shisheeye ee ku wajahan waaxda macdanta. Warshadda Bajjea ee Marmarka oo la filayo inay wax-soo-saar bilowdo saddex bilood gudahood, ayaa marxaladda koowaad soo saari doonta 35 kun oo mitir oo labajibbaaran oo marmar ah maalintii. Wasiirku wuxuu sheegay in warshaddu ay abuurayso fursado shaqo, ay dabooli doonto baahida gudaha ee marmarka, isla markaana ay awood u yeelan doonto inay wax u dhoofiso suuqyada dibadda. Isagoo hadalkiisa sii wata, ayuu sheegay in ka dhigista waaxda macdanta tiir muhiim u ah kobaca dhaqaalaha ay sare u qaadayso wax-qabadka waaxdaas, isla markaana ay si weyn u kordhinayso maalgelinta tooska ah ee shisheeye. Ugu dambeyn, waxa uu sheegay in xilligan la joogo ay socdaan dhismaha warshado waaweyn oo dabooli doona baahida marmarka noocyadiisa kala duwan ee horumarinta guryaha iyo warshadaha dhismaha ee Itoobiya. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
.jpg)
Awood lagu horumarinayo dalxiiska caafimaadka ee Addis Ababa ayaa la abuuraya — Adhaanej Abebe
Jan 3, 2026 35
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Duqa Magaalada Addis Ababa, Adhaanej Abebe ayaa sheegtay in awood si joogto ah u kobcaysa loo abuurayo si magaalada Addis Ababa uga noqoto meel hormuud u ah dalxiiska caafimaadka. Munaasabadda xarig-jarista ee Habari Medical Plaza, oo bixisa 15 adeegyo takhasus iyo takhasus-hoosaad ah, ayaa si rasmi ah loo qabtay. Munaasabadda waxaa ka qayb galay Duqa Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe, Wasiirka Caafimaadka Dr. Maqdhas Dhaabaa, Madaxweynihii hore ee JDFI Dr. Mulaatu Tashoma, iyo mas’uuliyiin ka socday dowladda federaalka iyo maamulka magaalada. Duqa magaalada Adhaanej Abebe ayaa sheegtay in si gaar ah diiradda loo saaray in caasimadda laga dhigo meel dalxiis caafimaad oo soo jiidasho leh. Waxay tilmaantay in shaqooyin miro-dhal ah lagu wado ballaarinta awoodda xarumaha caafimaad ee jira, iyada oo la cusboonaysiinayo adeegyada isla markaana la dhisayo xarumo caafimaad oo cusub. Waxay sidoo kale caddeysay in dadaallada lagu horumarinayo nidaamka caafimaadka ee magaalada ay keeneen qanacsanaan bulsho iyo isbeddel togan oo la taaban karo. Duqa magaalada ayaa xustay in, si loo ballaariyo adeegyada caafimaadka, loo baahan yahay taageerada qaybta gaarka ah, gaar ahaan marka la buuxinayo qalabka iyo agabka saddex isbitaal oo heer sare ah oo dhismayaashoodu dhammaadeen. Waxay ku dartay in doorka hoggaamineed ee dowladda, iyadoo abuuraysa jawi ku habboon, uu suurto-geliyay in qaybta gaarka ahi ka qaadato kaalmo muuqata, isla markaana Habari Medical Plaza uu yahay tusaale cad oo arrintaas muujinaya. Mustaqbalka, waxay sheegtay in loo baahan yahay wada-shaqeyn si loo bixiyo adeegyo caafimaad oo tayo iyo heer caalami ah, kuwaas oo la jaanqaadaya kaalinta Addis Ababa ee ah xarun diblomaasiyadeed iyo mid hay’ado caalami ah. Waxay sidoo kale tilmaantay in la diyaariyay nidaamyo hawlgal oo lagu horumarinayo dalxiiska caafimaadka ee Addis Ababa, isla markaana mustaqbalka si gaar ah diiradda loo saari doono ballaarinta helitaanka iyo tayada adeegyada caafimaadka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Waxaan ka shaqaynaynaa xaqiijinta madaxbannaanida gargaarka bini’aadantinimo – Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen Tamasgan Tiruneh
Jan 3, 2026 35
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Maanta waxaa la qabtay kulankii ugu horreeyay ee Golaha Maareynta Khatarta Masiibooyinka Itoobiya, kaas oo si cusub loo habeeyay. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenku wuxuu xusay in hay’adaha ka qaybgalay doodda maanta ay ku mideysan yihiin aragti isbeddel leh isla markaana ay matalaan qaybo kala duwan oo bulshada ah. Taasi awgeed, marka laga soo tago shaqooyinka wadajirka ah ee la fulinayo, hay’ad walba waxay door aan la beddeli karin ka qaadanaysaa dadaalka lagu xaqiijinayo in gargaarka bini’aadantinimo lagu daboolo awooddeena gudaha. Golaha cusub, isagoo ku shaqaynaya siyaasadaha cusub, shuruucda iyo Sanduuqa Jawaabta Khatarta Masiibooyinka, wuxuu si adag uga shaqayn doonaa mideynta awoodda shacabka si loo dhiso bulsho adkaysi leh, loogana hortago saameynta masiibooyinka dabiiciga ah iyo kuwa uu bini’aadamku sababo. Kulanka waxaa lagu gaaray is-afgarad guud oo ku saabsan baahida loo qabo in la xoojiyo awoodaha nidaamsan iyo kuwa hay’adeed si gargaarka bini’aadantinimo loogu daboolo awood gudaha ah. Laga bilaabo xagaagii 2016, iyadoo lagu saleynayo khariidado-hagitaan hore loo dejiyay, waxaa si xooggan loogu hawlan yahay in baryada iyo ku-tiirsanaanta gargaarka lagu beddelo wax-soo-saar, iyadoo natiijooyin la taaban karo la diiwaangelinayo. Dhisidda Sanduuq ka Jawaaba Khatarta Masiibooyinka oo waara, abaabulka kaydka degdegga ah ee heer federaal iyo heer deegaan ah, iyo in muwaadiniinta barakacay si waara dib loogu celiyo wax-soo-saar, waa yoolalka ugu muhiimsan ee dowladda. Si gaar ah, xoojinta dhaqanka wada-gargaaridda bulshada iyo qiimaha iskaashiga ayaa mudnaan gaar ah la siin doonaa, si dhammaan deegaannada dalka looga guuro ku-tiirsanaanta gargaarka loona gudbo wax-soo-saar. Safarka lagu xaqiijinayo madaxbannaanida gargaarka bini’aadantinimo wuxuu u baahan yahay in caqabadaha lagu wajaho aqoon iyo xikmad. Arrintan waxaa lagu gaari doonaa aragti mideysan iyo hoggaan adag, sida lagu heshiiyay. Goluhu wuxuu dejiyay jihada ah in si Itoobiya u noqoto dal si dhab ah u xaqiijiyay madaxbannaanida gargaarka bini’aadantinimo, ay lagama maarmaan tahay in dhammaan bulshada dalka la kiciyo oo ka qayb qaataan dadaalkan qaran. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Si loo xaqiijiyo tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka, waa in la xoojiyo iskaashiga dhinacyada ay khusayso – Dr. Maqdhas Dhaabaa
Jan 3, 2026 30
Addis Ababa, Xoorreey 26/2018 (ENA): Wasiirka Caafimaadka, Dr. Maqdhas Dhaabaa, ayaa sheegtay in si loo hubiyo tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka ay lagama maarmaan tahay in la adkeeyo iskaashiga dhammaan dhinacyada ay khusayso. Waxaa la qabtay munaasabadda furitaanka Habari Medical Plaza, oo bixisa 15 adeegyo takhasus iyo takhasus-hoosaad ah. Dr. Maqdhas Dhaabaa ayaa sheegtay in ballaarinta tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka ee muwaadiniinta ay qayb ka tahay hirgelinta siyaasadda ka hortagga cudurrada iyo daaweynta, taas oo si wax ku ool ah u socota. Waxay sidoo kale xustay in iyadoo laga duulayo istaraatiijiyadda Itoobiyada Casriga ah ee 2030, si gaar ah diiradda loo saarayo xoojinta casriyaynta nidaamka caafimaadka. Wasiiraddu waxay faahfaahisay in si xooggan looga shaqeynayo dhismaha awoodda xirfadlayaasha caafimaadka, casriyeynta silsiladda sahayda daawooyinka, iyo kor u qaadidda awoodda wax-soo-saarka warshadaha dawooyinka ee gudaha dalka. Waxay carrabka ku adkeysay in dadaallada lagu xaqiijinayo tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka ay u baahan yihiin iskaashi joogto ah oo xooggan oo ay yeeshaan dhammaan dhinacyada ay khusayso. Dhankiisa, aasaasaha iyo maamulaha guud ee Habari Medical Plaza, Dr. Akase Taeme, ayaa sheegay in xaruntu ay adeegyo caafimaad oo 15 takhasus iyo takhasus-hoosaad ah u fidiso bukaanada dibadda uga yimaada. Wuxuu sidoo kale sheegay in maadaama Addis Ababa ay sii noqonayso magaalo qurux badan oo raaxo leh sida magaceedu tilmaamayo, xaruntu ay hiigsanayso in ay bixiso adeegyo u qalma magaalada iyo shacabka ku nool. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shaqo lagu horumarinayo tayada waxbarashada si aasaasi ah ayaa socota – Brofessor Birhaanu Nagaa
Jan 3, 2026 32
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Wasiirka Waxbarashada, Brofessor Birhaanu Nagaa, ayaa sheegay in ay socdaan hawlo si aasaasi ah kor loogu qaadayo tayada waxbarashada. Madasha doodda ee lagu falanqeeyay safarka isbeddelka iyo khariidadda jidka ee Jaamacadda Madhaaa Walaabu, oo ay ka soo qayb galeen wasiirka iyo mas’uuliyiin kale, ayaa lagu qabtay Baale Roobe. Brofessor Birhaanu Nagaa ayaa sheegay in doorka khubarada iyo dhammaan daneeyayaasha waxbarashada uu aad u weyn yahay si dadaallada lagu xallinayo caqabadaha tayada waxbarashada u noqdaan kuwo miro dhal ah. Wuxuu xusay in dib u soo nooleynta waaxda waxbarashada ee hoos u dhacday ay tahay masuuliyad saaran jiilkan, isla markaana loo baahan yahay in ka qaybgalka daneeyayaasha waxbarashada la xoojiyo si dadaallada bilaabmay ay u guuleystaan. Wuxuu tilmaamay in hawlihii la qabtay sannadadii isbeddelka ay gacan ka geysteen hagaajinta dhibaatooyinkii ka jiray tayada waxbarashada, isla markaana isbeddello muuqda laga dareemayo waaxda. Gaar ahaan, wuxuu caddeeyay in dib-u-habeynno kala duwan lagu sameynayo hay’adaha waxbarashada sare si ay door uga qaataan isbeddelka qaran. Isagoo ka hadlaya wadahadalladii uu la yeeshay bulshada Jaamacadda Madhaaa Walaabu iyo daneeyayaasha kale, ayuu sheegay in uu arkay go’aan adag oo ku aaddan xaqiijinta tayada waxbarashada, isla markaana guud ahaan ay socdaan hawlo suurtagelinaya horumar aasaasi ah oo dhanka tayada waxbarashada ah. Wuxuu intaas ku daray in xaqiijinta tayada waxbarashada aysan ahayn hawl ay qabtaan hay’ad gaar ah ama waqti kooban, balse ay tahay masuuliyad qaran oo saaran macallimiinta iyo guud ahaan bulshada waxbarashada, taas oo u baahan dadaal ka weyn kii hore. Dhankiisa, Wasiirka Hal-abuurka iyo Tiknoolajiyadda isla markaana ah Guddoomiyaha Guddiga Jaamacadda Madhaaa Walaabu, Dr. Belete Molaa, ayaa sheegay in jaamacaddu diiradda saarayso ka faa’iideysiga kheyraadka dabiiciga ah iyo goobaha dalxiiska ee ku yaalla agagaarka, iyada oo cilmi-baaris ku taageereysa si ay bulshada ugu adeegaan. Wuxuu xusay in gaar ahaan wadiiqo jiheedka ee toban sano ah ee jaamacaddu diyaarisay ay madashani u noqotay fursad lagu falanqeeyo jihada shaqo ee mustaqbalka. Madaxweynaha Jaamacadda Madda Walabu, Dr. Birhaane Masqal Tanaa, ayaa isna sheegay in jaamacaddu ay si wadajir ah ula shaqeyneyso daneeyayaal kala duwan si ay u gudato waajibaadkeeda waxbarid, cilmi-baaris iyo adeeg bulsho. Wuxuu intaas ku daray in jaamacaddu ay aqoonsatay caqabadihii ka hor yimid geeddi-socodka shaqada sannadadii la soo dhaafay, isla markaana ay diyaarisay wadiiqo jiheed toban sano ah si loo gaaro waxqabad ka wanaagsan mustaqbalka, taas oo hadda si wax ku ool ah loo hirgelinayo. Wuxuu sidoo kale sheegay in wadahadalladii lala yeeshay Wasiirka Waxbarashada iyo xubnaha guddiga ay abuureen fursad lagu xallin karo caqabadaha jira laguna eegi karo xalal kale. Ka qaybgalayaashii madasha ayaa iyaguna muujiyay diyaar garowgooda ah in ay gutaan kaalintooda si loo xaqiijiyo in hawlaha la bilaabay ee lagu horumarinayo tayada waxbarashada ay noqdaan kuwo natiijo leh. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Muuqaal Ahaan
.jpg)
Awood lagu horumarinayo dalxiiska caafimaadka ee Addis Ababa ayaa la abuuraya — Adhaanej Abebe
Jan 3, 2026 35
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Duqa Magaalada Addis Ababa, Adhaanej Abebe ayaa sheegtay in awood si joogto ah u kobcaysa loo abuurayo si magaalada Addis Ababa uga noqoto meel hormuud u ah dalxiiska caafimaadka. Munaasabadda xarig-jarista ee Habari Medical Plaza, oo bixisa 15 adeegyo takhasus iyo takhasus-hoosaad ah, ayaa si rasmi ah loo qabtay. Munaasabadda waxaa ka qayb galay Duqa Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe, Wasiirka Caafimaadka Dr. Maqdhas Dhaabaa, Madaxweynihii hore ee JDFI Dr. Mulaatu Tashoma, iyo mas’uuliyiin ka socday dowladda federaalka iyo maamulka magaalada. Duqa magaalada Adhaanej Abebe ayaa sheegtay in si gaar ah diiradda loo saaray in caasimadda laga dhigo meel dalxiis caafimaad oo soo jiidasho leh. Waxay tilmaantay in shaqooyin miro-dhal ah lagu wado ballaarinta awoodda xarumaha caafimaad ee jira, iyada oo la cusboonaysiinayo adeegyada isla markaana la dhisayo xarumo caafimaad oo cusub. Waxay sidoo kale caddeysay in dadaallada lagu horumarinayo nidaamka caafimaadka ee magaalada ay keeneen qanacsanaan bulsho iyo isbeddel togan oo la taaban karo. Duqa magaalada ayaa xustay in, si loo ballaariyo adeegyada caafimaadka, loo baahan yahay taageerada qaybta gaarka ah, gaar ahaan marka la buuxinayo qalabka iyo agabka saddex isbitaal oo heer sare ah oo dhismayaashoodu dhammaadeen. Waxay ku dartay in doorka hoggaamineed ee dowladda, iyadoo abuuraysa jawi ku habboon, uu suurto-geliyay in qaybta gaarka ahi ka qaadato kaalmo muuqata, isla markaana Habari Medical Plaza uu yahay tusaale cad oo arrintaas muujinaya. Mustaqbalka, waxay sheegtay in loo baahan yahay wada-shaqeyn si loo bixiyo adeegyo caafimaad oo tayo iyo heer caalami ah, kuwaas oo la jaanqaadaya kaalinta Addis Ababa ee ah xarun diblomaasiyadeed iyo mid hay’ado caalami ah. Waxay sidoo kale tilmaantay in la diyaariyay nidaamyo hawlgal oo lagu horumarinayo dalxiiska caafimaadka ee Addis Ababa, isla markaana mustaqbalka si gaar ah diiradda loo saari doono ballaarinta helitaanka iyo tayada adeegyada caafimaadka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Waxaan ka shaqaynaynaa xaqiijinta madaxbannaanida gargaarka bini’aadantinimo – Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen Tamasgan Tiruneh
Jan 3, 2026 35
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Maanta waxaa la qabtay kulankii ugu horreeyay ee Golaha Maareynta Khatarta Masiibooyinka Itoobiya, kaas oo si cusub loo habeeyay. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenku wuxuu xusay in hay’adaha ka qaybgalay doodda maanta ay ku mideysan yihiin aragti isbeddel leh isla markaana ay matalaan qaybo kala duwan oo bulshada ah. Taasi awgeed, marka laga soo tago shaqooyinka wadajirka ah ee la fulinayo, hay’ad walba waxay door aan la beddeli karin ka qaadanaysaa dadaalka lagu xaqiijinayo in gargaarka bini’aadantinimo lagu daboolo awooddeena gudaha. Golaha cusub, isagoo ku shaqaynaya siyaasadaha cusub, shuruucda iyo Sanduuqa Jawaabta Khatarta Masiibooyinka, wuxuu si adag uga shaqayn doonaa mideynta awoodda shacabka si loo dhiso bulsho adkaysi leh, loogana hortago saameynta masiibooyinka dabiiciga ah iyo kuwa uu bini’aadamku sababo. Kulanka waxaa lagu gaaray is-afgarad guud oo ku saabsan baahida loo qabo in la xoojiyo awoodaha nidaamsan iyo kuwa hay’adeed si gargaarka bini’aadantinimo loogu daboolo awood gudaha ah. Laga bilaabo xagaagii 2016, iyadoo lagu saleynayo khariidado-hagitaan hore loo dejiyay, waxaa si xooggan loogu hawlan yahay in baryada iyo ku-tiirsanaanta gargaarka lagu beddelo wax-soo-saar, iyadoo natiijooyin la taaban karo la diiwaangelinayo. Dhisidda Sanduuq ka Jawaaba Khatarta Masiibooyinka oo waara, abaabulka kaydka degdegga ah ee heer federaal iyo heer deegaan ah, iyo in muwaadiniinta barakacay si waara dib loogu celiyo wax-soo-saar, waa yoolalka ugu muhiimsan ee dowladda. Si gaar ah, xoojinta dhaqanka wada-gargaaridda bulshada iyo qiimaha iskaashiga ayaa mudnaan gaar ah la siin doonaa, si dhammaan deegaannada dalka looga guuro ku-tiirsanaanta gargaarka loona gudbo wax-soo-saar. Safarka lagu xaqiijinayo madaxbannaanida gargaarka bini’aadantinimo wuxuu u baahan yahay in caqabadaha lagu wajaho aqoon iyo xikmad. Arrintan waxaa lagu gaari doonaa aragti mideysan iyo hoggaan adag, sida lagu heshiiyay. Goluhu wuxuu dejiyay jihada ah in si Itoobiya u noqoto dal si dhab ah u xaqiijiyay madaxbannaanida gargaarka bini’aadantinimo, ay lagama maarmaan tahay in dhammaan bulshada dalka la kiciyo oo ka qayb qaataan dadaalkan qaran. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Si loo xaqiijiyo tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka, waa in la xoojiyo iskaashiga dhinacyada ay khusayso – Dr. Maqdhas Dhaabaa
Jan 3, 2026 30
Addis Ababa, Xoorreey 26/2018 (ENA): Wasiirka Caafimaadka, Dr. Maqdhas Dhaabaa, ayaa sheegtay in si loo hubiyo tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka ay lagama maarmaan tahay in la adkeeyo iskaashiga dhammaan dhinacyada ay khusayso. Waxaa la qabtay munaasabadda furitaanka Habari Medical Plaza, oo bixisa 15 adeegyo takhasus iyo takhasus-hoosaad ah. Dr. Maqdhas Dhaabaa ayaa sheegtay in ballaarinta tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka ee muwaadiniinta ay qayb ka tahay hirgelinta siyaasadda ka hortagga cudurrada iyo daaweynta, taas oo si wax ku ool ah u socota. Waxay sidoo kale xustay in iyadoo laga duulayo istaraatiijiyadda Itoobiyada Casriga ah ee 2030, si gaar ah diiradda loo saarayo xoojinta casriyaynta nidaamka caafimaadka. Wasiiraddu waxay faahfaahisay in si xooggan looga shaqeynayo dhismaha awoodda xirfadlayaasha caafimaadka, casriyeynta silsiladda sahayda daawooyinka, iyo kor u qaadidda awoodda wax-soo-saarka warshadaha dawooyinka ee gudaha dalka. Waxay carrabka ku adkeysay in dadaallada lagu xaqiijinayo tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka ay u baahan yihiin iskaashi joogto ah oo xooggan oo ay yeeshaan dhammaan dhinacyada ay khusayso. Dhankiisa, aasaasaha iyo maamulaha guud ee Habari Medical Plaza, Dr. Akase Taeme, ayaa sheegay in xaruntu ay adeegyo caafimaad oo 15 takhasus iyo takhasus-hoosaad ah u fidiso bukaanada dibadda uga yimaada. Wuxuu sidoo kale sheegay in maadaama Addis Ababa ay sii noqonayso magaalo qurux badan oo raaxo leh sida magaceedu tilmaamayo, xaruntu ay hiigsanayso in ay bixiso adeegyo u qalma magaalada iyo shacabka ku nool. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shaqo lagu horumarinayo tayada waxbarashada si aasaasi ah ayaa socota – Brofessor Birhaanu Nagaa
Jan 3, 2026 32
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Wasiirka Waxbarashada, Brofessor Birhaanu Nagaa, ayaa sheegay in ay socdaan hawlo si aasaasi ah kor loogu qaadayo tayada waxbarashada. Madasha doodda ee lagu falanqeeyay safarka isbeddelka iyo khariidadda jidka ee Jaamacadda Madhaaa Walaabu, oo ay ka soo qayb galeen wasiirka iyo mas’uuliyiin kale, ayaa lagu qabtay Baale Roobe. Brofessor Birhaanu Nagaa ayaa sheegay in doorka khubarada iyo dhammaan daneeyayaasha waxbarashada uu aad u weyn yahay si dadaallada lagu xallinayo caqabadaha tayada waxbarashada u noqdaan kuwo miro dhal ah. Wuxuu xusay in dib u soo nooleynta waaxda waxbarashada ee hoos u dhacday ay tahay masuuliyad saaran jiilkan, isla markaana loo baahan yahay in ka qaybgalka daneeyayaasha waxbarashada la xoojiyo si dadaallada bilaabmay ay u guuleystaan. Wuxuu tilmaamay in hawlihii la qabtay sannadadii isbeddelka ay gacan ka geysteen hagaajinta dhibaatooyinkii ka jiray tayada waxbarashada, isla markaana isbeddello muuqda laga dareemayo waaxda. Gaar ahaan, wuxuu caddeeyay in dib-u-habeynno kala duwan lagu sameynayo hay’adaha waxbarashada sare si ay door uga qaataan isbeddelka qaran. Isagoo ka hadlaya wadahadalladii uu la yeeshay bulshada Jaamacadda Madhaaa Walaabu iyo daneeyayaasha kale, ayuu sheegay in uu arkay go’aan adag oo ku aaddan xaqiijinta tayada waxbarashada, isla markaana guud ahaan ay socdaan hawlo suurtagelinaya horumar aasaasi ah oo dhanka tayada waxbarashada ah. Wuxuu intaas ku daray in xaqiijinta tayada waxbarashada aysan ahayn hawl ay qabtaan hay’ad gaar ah ama waqti kooban, balse ay tahay masuuliyad qaran oo saaran macallimiinta iyo guud ahaan bulshada waxbarashada, taas oo u baahan dadaal ka weyn kii hore. Dhankiisa, Wasiirka Hal-abuurka iyo Tiknoolajiyadda isla markaana ah Guddoomiyaha Guddiga Jaamacadda Madhaaa Walaabu, Dr. Belete Molaa, ayaa sheegay in jaamacaddu diiradda saarayso ka faa’iideysiga kheyraadka dabiiciga ah iyo goobaha dalxiiska ee ku yaalla agagaarka, iyada oo cilmi-baaris ku taageereysa si ay bulshada ugu adeegaan. Wuxuu xusay in gaar ahaan wadiiqo jiheedka ee toban sano ah ee jaamacaddu diyaarisay ay madashani u noqotay fursad lagu falanqeeyo jihada shaqo ee mustaqbalka. Madaxweynaha Jaamacadda Madda Walabu, Dr. Birhaane Masqal Tanaa, ayaa isna sheegay in jaamacaddu ay si wadajir ah ula shaqeyneyso daneeyayaal kala duwan si ay u gudato waajibaadkeeda waxbarid, cilmi-baaris iyo adeeg bulsho. Wuxuu intaas ku daray in jaamacaddu ay aqoonsatay caqabadihii ka hor yimid geeddi-socodka shaqada sannadadii la soo dhaafay, isla markaana ay diyaarisay wadiiqo jiheed toban sano ah si loo gaaro waxqabad ka wanaagsan mustaqbalka, taas oo hadda si wax ku ool ah loo hirgelinayo. Wuxuu sidoo kale sheegay in wadahadalladii lala yeeshay Wasiirka Waxbarashada iyo xubnaha guddiga ay abuureen fursad lagu xallin karo caqabadaha jira laguna eegi karo xalal kale. Ka qaybgalayaashii madasha ayaa iyaguna muujiyay diyaar garowgooda ah in ay gutaan kaalintooda si loo xaqiijiyo in hawlaha la bilaabay ee lagu horumarinayo tayada waxbarashada ay noqdaan kuwo natiijo leh. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Xarumaha suuqyada ee Addis Ababa oo macaamiisha u soo bandhigaya badeecooyinka daruuri ah iyo qiimo macquul ah
Jan 3, 2026 27
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Wasiirka Ganacsiga iyo Iskuxidhka Gobolka, Dr. Kasaahun Gofe, ayaa sheegay in xarumaha suuqyada ee ku yaalla Addis Ababa ay si joogto ah u soo bandhigayaan alaabooyin muhiim ah oo dhinaca beeraha iyo warshadaha ah, kuwaas oo lagu iibinayo qiimo macquul ah. Wafdi uu hoggaaminayay wasiirka ayaa kormeer ku sameeyay dhaqdhaqaaqa ganacsi ee ka socda suuqyada kala duwan ee magaalada. Dr. Kasaahun Gofe ayaa sheegay in diyaargarow ballaaran la sameeyay si looga hortago in ay yaraadaan badeecooyinka daruuriga ah inta lagu jiro xilliyada ciidaha. Wuxuu xusay in guud ahaan dalka ay ka shaqeynayaan in ka badan 1,600 oo suuqyo Sabti iyo Axad ah, kuwaas oo hadda bixinaya badeecooyinka lagama maarmaanka u ah ciidda Kirismaska. Sidoo kale wuxuu caddeeyay in kormeerka lagu xaqiijiyay in suuqyada Addis Ababa ay macaamiisha u soo bandhigayaan badeecooyinka ku filan oo qiimahoodu macquul yahay. Wasiirku wuxuu intaas ku daray in badeecooyinka warshadaha ee muhiimka u ah ciidda Kirismaska ay si wanaagsan u yaallaan suuqyada. Tusaale ahaan, wuxuu sheegay in sonkorta iyo saliidda cuntada lagu taageeray kabid, taas oo keentay in la helo nidaam ganacsi oo deggan. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Si loo ilaaliyo danaha iyo maslaxadda qaranka Itoobiya, waxaan uga qayb qaadaneynaa si firfircoon – Dhallinyarada
Jan 3, 2026 27
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Dhallinyaro aragtidooda siiyay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) ayaa sheegay in ay si firfircoon uga qayb qaadan doonaan dadaallada lagu ilaalinayo danaha iyo maslaxadda qaranka Itoobiya. Waxaa la xusuustaa in Wasiirka Arrimaha Dibadda, Dr. Gedhiyoon Timootiyoos, uu Golaha Wakiillada Shacabka, kalfadhigiisii 6aad ee shirkooda caadiga ah ee 6aad, kuna jiray sanadkii 5aad ee muddada shaqada, ka jeediyay warbixin ku saabsan hawlaha diblomaasiyadeed. Warbixintiisa ayuu ku sheegay in arrinta marin-badeedka Itoobiya ay tahay qorshe istiraatiiji ah oo muddo dheer ah, isla markaana lagu wajahayo shaqo diblomaasiyadeed oo tixgelinaysa danaha qaranka, jiilka maanta iyo kan mustaqbalka. Sidoo kale wuxuu caddeeyay in la fuliyay hawlo diblomaasiyadeed oo guul leh, kuwaas oo suurtageliyay in ajandaha helitaanka marin-badeedka Itoobiya si cad loogu bandhigo bulshada caalamka. Waxa uu intaas ku daray in arrintu hadda u gudubtay marxalad caalami ah oo diiradda saareysa sida ay suurtagal u noqon karto hirgelinteeda. Dhallinyarada la hadlay ENA ayaa sheegay in ay door firfircoon ka qaadan doonaan dadaallada lagu ilaalinayo danaha qaranka Itoobiya, oo ay ku jirto xaqa lahaanshaha marin-badeed. Mid ka mid ah dhallinyarada aragtida bixiyay, Niguuse Warqu, ayaa sheegay in arrinta lahaanshaha marin-badeedka Itoobiya ay tahay tiir u ah jiritaanka dalka iyo rajada mustaqbal ifaya. Inkasta oo Itoobiya ay leedahay taariikh weyn iyo dad tiro badan, haddana wuxuu xusay in marin-badeed la’aantu ay caqabad ku noqotay dhaqaalaha iyo madaxbannaanida dalka. Si dib loogu helo xaqan taariikhiga ah iyo kan dhaqaale, ayuu sheegay in laga rabo dhallinyarada inay noqdaan hormuudka dadaallada. Dhankiisa, Abdhu Dhinku ayaa sheegay in arrinta marin-badeedka Itoobiya aysan ahayn rabitaan, balse ay tahay arrin aasaasi ah oo go’aamineysa jiritaanka qaranka. Sidaas darteed, ayuu sheegay in uu ka shaqeyn doono in cadaaladda dalabka marin-badeedka Itoobiya lagu gaarsiiyo dunida, gaar ahaan fagaarayaasha caalamiga ah iyo baraha bulshada. Wuxuu sidoo kale xusay in dalabkan caddaaladda ah lagu xaqiijin karo waddo nabadeed iyo diblomaasiyad, isla markaana aan waxyeello u geysanayn danaha dalalka deriska ah, balse ku dhisan horumar wadaag ah. Dhallinyaro kale, Yosef Abaraa, ayaa isna sheegay in lahaanshaha marin-badeedka Itoobiya ay tahay cutub weyn oo go’aaminaya masiirka mustaqbalka dalka. Wuxuu carrabka ku adkeeyay in uu doorkiisa ka qaadan doono xaqiijinta dalabka marin-badeedka Itoobiya, isaga oo adeegsanaya nabad, wada-hadal iyo mabda’a dan-wadaag. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya waa mashruuc soo afjaraya gumeysiga isla markaana furaya cutub cusub oo iskaashi ah
Dec 31, 2025 53
Addis Ababa; Xoorreey 22/2018 (ENA): Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya waa mashruuc soo afjaraya gumeysiga isla markaana furaya cutub cusub oo ku saabsan Webiga Niil, ayuu yiri Brofessor Ashok Swen, oo ka tirsan Waaxda Nabadda iyo Daraasaadka Khilaafaadka ee Jaamacadda Uppsala ee dalka Sweden. Marka laga soo tago shaqadiisa cilmi-baarista, Brofessor Ashok Swen sidoo kale waa Guddoomiyaha Guddiga Iskaashiga Biyaha ee Caalamiga ah ee Hay'adda Waxbarashada, Sayniska iyo Dhaqanka ee Qaramada Midoobay (UNESCO). Brofessor-ku wuxuu ku sheegay wadahadal uu la yeeshay ENA in furitaanka Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya ay muujinayso in Itoobiya ay si isa soo taraysa saameyn ugu leedahay diblomaasiyadda Afrika. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay farriin xooggan u dirtay Afrika iyada oo loo marayo furitaanka Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-cusrashada Itoobiya. Wuxuu sheegay in Biyo-xidheenku uu yahay guul weyn oo injineernimo iyo guul diblomaasiyadeed, iyo in dhismuhu uu awooday inuu natiijooyin ka gaaro iska caabbinta cadaadiska dibadda iyo in la hago qorshe. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay dhammaystirtay mashruuca weyn iyadoo iska caabbinaysa cadaadiska ka imanaya Masar iyo la-hawlgalayaasheeda. Guddoomiyaha Iskaashiga Biyaha Caalamiga ah ee UNESCO ayaa sheegay in Biyo-xidheenka Renaissance uu yahay guul qaran oo ay Itoobiyaanku gaareen iyagoo la safan dowladda. Wuxuu sheegay in biyo-xidheenku uu si ficil ah u muujiyay fikradda ah in Afrika ay kaligeed samayn karto. Wuxuu sheegay inay barayso dalalka Afrika inay mashaariic waaweyn ku dhisi karaan kheyraadkooda halkii ay ka sugi lahaayeen maalgelin shisheeye. Wuxuu sheegay in biyo-xidheenku uu soo afjaray fikraddii gumeysiga ee muddada dheer soo jirtay ee ahayd in Webiga Nile uu leeyahay hal waddan oo keliya. Borofisarku, oo sheegay in Webiga Nile uu faa'iido u leeyahay dalal badan, ayaa sheegay inay muujisay in Webiga Nile si caddaalad ah oo siman loo isticmaali karo. Wuxuu sidoo kale ku nuuxnuuxsaday in dalalka kor u socda ay xaq u leeyihiin inay webiyada u isticmaalaan horumarinta. Wuxuu sheegay in Biyo-xidheenka uu door muhiim ah ka ciyaari doono horumarka Itoobiya iyo inay u baahan tahay koronto dadkeeda, warshadeeda iyo magaalooyinkeeda. Wuxuu sharraxay in biyo-xidheenku uu faa'iidooyin u leeyahay dalka oo keliya laakiin sidoo kale dalalka gobolka. Brofessor-ku wuxuu sheegay in Masar ay ka faa'iideysan karto iskaashiga tamarta gobolka, waana inay la shaqeysaa wadamada biya-mareenka halkii ay ka qaadan lahayd tallaabooyin hal dhinac ah arrimaha biyaha. Wuxuu sheegay in beesha caalamku ay aqoonsatay xuquuqda wadamada biya-mareenka inay si wadajir ah u horumariyaan kheyraadka biyaha ee xuduudaha ka gudba, Masarna ay ixtiraamto tan. Dhanka kale, wuxuu sheegay in dalabka Itoobiya ee marin u helidda badda uu yahay mid sharci ah, iyo in hawlaha caqabad ku ah xuquuqdeeda marin u helidda badda aysan habboonayn. Wuxuu sidoo kale ku boorriyay wadamada biya-mareenka inay xalliyaan arrimaha la xiriira isticmaalka kheyraadka biyaha iyagoo adeegsanaya wadahadal.
Su'aasha lahaanshaha dekadda badda waa su'aal ka gacan geysan doonta koboca iyo barwaaqada jiilalka danbe- Wasiir Geedhiyoon Timootiyoos (Dr.)
Dec 31, 2025 59
Addis Ababa; Xoorreey 22/2018 (ENA): Su'aasha lahaanshaha dekadda badda waa su'aal ka jawaabi doonta barwaaqada iyo koboca jiilka danbe, ayuu yiri Wasiirka Arrimaha Dibadda Geedhiyoon Timootiyoos (Dr.). Golaha Wakiillada Shacabka ayaa yeeshay kulankoodii 6-aad ee caadiga ahaa. Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhiyoon Timotiyoos (Dr.) ayaa ka jawaabay oo sharraxay su'aalaha ay weydiiyeen xubnaha Golaha. Wasiirku wuxuu sidoo kale sharraxay in su'aasha lahaanshaha dekadda ee ay soo gudbisay Itoobiya ay tahay su'aal jiil ah oo leh yool weyn. Sharaxaadiisa, Wasiirku wuxuu sheegay in Wasaaradda arrimaha dibadda iyo qurbajoogta itoobiyaanku, ay qabanayaan shaqo weyn si loo hubiyo lahaanshaha dekadda badda ee Itoobiya. Wasiirku wuxuu u mahadceliyay muwaadiniinta ku dhibtoonaya fursadaha warbaahinta kala duwan iyagoon wax taageero ah ka helin dowladda. Wuxuu sidoo kale muujiyay dhiirigelin uu u hayo shaqada ay safaaradaha Itoobiya ka wadaan dalal kala duwan si loo fuliyo danaha badda ee dalka. Wasiirku wuxuu sidoo kale xusay in dhammaan muwaadiniintu ay waajibkooda ka gutaan dadaallada diblomaasiyadeed ee socda si loo ilaaliyo danaha qaranka Itoobiya.
Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Danjire Hadera ayaa kulan la yeeshay Danjiraha Jabuuti u fadhiya Itoobiya
Dec 25, 2025 84
Addis Ababa, Xoorreey 16/2018 (ENA): Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda, Danjire Hadera Aberaa, ayaa maanta xafiiskiisa ku qaabilay Danjiraha Jamhuuriyadda Jabuuti u fadhiya Itoobiya, Danjire Cabdi Maxamuud Ibe. Intii uu socday kulanka, Danjire Hadera wuxuu adkeeyay muhiimadda ay leedahay sii xoojinta xiriirka taariikhiga ah iyo midka istiraatiijiga ah ee ka dhaxeeya labada dal, kaas oo ku dhisan danaha wadajirka ah ee dhinacyada laba geesoodka ah iyo kuwa goboleed. Wuxuu mar kale xaqiijiyay in Itoobiya ay ka go’an tahay horumarinta iskaashiga labada dal ee dhinacyada kala duwan, oo ay ka mid yihiin ganacsiga, gaadiidka, saadka, tamarta iyo isdhexgalka gobolka. Dhankiisa, Danjire Cabdi Maxamuud Ibe ayaa xaqiijiyay sida ay Jabuuti uga go’an tahay sii ballaarinta iyo qoto-dheereynta xiriirka laba geesoodka ah ee ay la leedahay Itoobiya, si loo gaaro danaha ay wadaagaan. Labada dhinac ayaa sidoo kale carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo iskaashiga labada dal si kor loogu qaado nabadda iyo amniga gobolka, iyagoo isla qiray baahida loo qabo in si dhow loo qabto shirka Guddiga Wasiirrada Wadajirka ah, si looga wada hadlo arrimaha istiraatiijiga ah ee ay wadaagaan. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Waxaan sugaynaa jawaabta laga bixinayo dacwadda aan ka gudbinay dambiyada ballaaran ee xadgudubyada xuquuqda aadanaha iyo xasuuqa ay nagu hayso dowladda Eritrea— Ururka Dimuqraadiga ah ee Canfarta ee Badda Cas
Dec 24, 2025 80
Addis Ababa, Xoorreey 15/2018 (ENA): Ururka Dimuqraadiga ah ee Canfarta ee Badda Cas ayaa sheegay in uu sugayaan jawaabta Guddiga Afrika ee Xuquuqda Aadanaha iyo Xuquuqda Shacabka ee ku aaddan dacwad ay ka gudbiyeen dowladda Eritrea, taas oo la xiriirta xadgudubyo culus oo xuquuqda aadanaha ah iyo olole xasuuq oo ka dhan ah shacabka Canfarta. Ururku waxa uu warbaahinta u sheegay in dacwadda ay si rasmi ah ugu gudbiyeen Guddiga Afrika ee Xuquuqda Aadanaha iyo Xuquuqda Shacabka, kaas oo fadhigiisu yahay magaalada Banjul ee dalka Gambiya, isla markaana guddigu uu dacwadda u gudbiyay dowladda Eritrea si ay uga bixiso jawaab rasmi ah. Guddiga ayaa xaqiijiyay in uu aqbalay dacwadda, kuna diiwaangeliyay lambarka 868/25, isagoo cadeeyay in mawduuca iyo nuxurka dacwadda ay buuxiyeen shuruudihii sharci ee la rabay, isla markaana uu si rasmi ah ugu diray dowladda Eritrea si ay uga jawaabto. Guddoomiyaha ururka, Ibraahim Haaruun, ayaa sheegay in xadgudubyada ay dowladda Eritrea ka geysanayso aagga Danakil ee ka dhanka ah shacabka Bada cas ee Canfarta ay yihiin kuwo ballaaran, nidaamsan, ay dowladdu hoggaaminayso, isla markaana si joogto ah u socda, ayna sii xumaanayaan maalinba maalinta ka dambeysa. Xadgudubyadaas waxaa ka mid ah dilal ka baxsan sharciga iyo maxkamadaha, xasuuq ku saleysan qabiil ama isir, xadhig aan sharci ahayn iyo jirdil, dad kumannaan ah oo la waayay, iyo askareyn qasab ah. Waxa kale oo uu si gaar ah u xusay barakicinta in ka badan 300,000 oo qof oo ka tirsan Canfarta Badda Cas, iyo isticmaalka tacaddiyada jinsiga ah oo loo adeegsado qalab cabburin ah. Sidoo kale, waxa uu tilmaamay in shacabka Canfarta Badda Cas laga fogeeyay ka qaybgalka siyaasadda dalka, lana burburinayo aqoonsigooda, dhaqankooda, iyo xuquuqdooda dhaqaale. Ururku waxa uu sheegay in tan iyo 1993 ay si joogto ah u gudbinayeen dacwooyin ku saabsan xadgudubyada xuquuqda aadanaha ee ay dowladda Eritrea geysanayso. Waxa ay xuseen in 4-ta Juun 2025 ay gudbiyeen dacwad ka kooban 122 bog, isla markaana guddigu uu u qabtay dowladda Eritrea muddo 60 maalmood ah si ay jawaab uga bixiso. Caddeymaha lagu lifaaqay dacwadda waxaa ka mid ah natiijooyin baaritaanno xuquuqda aadanaha oo ay ururku sameeyeen, warbixinno iyo baaritaanno ay sameeyeen Qaramada Midoobay iyo hay’adaha Afrika ee xuquuqda aadanaha, markhaatiyo ka yimid dhibbanayaal Canfar ah, iyo sidoo kale warbixinno ka soo baxay hay’ado caalami ah oo xuquuqda aadanaha ka shaqeeya. Ugu dambayn, ururku waxa uu ugu baaqay warbaahinta caalamka, hay’adaha xuquuqda aadanaha ee heer gobol iyo caalami, Qaramada Midoobay, iyo Midowga Afrika in ay si dhab ah uga falceliyaan dhibaatada haysata shacabka Canfarta Badda Cas, isla markaana ay qaadaan tallaabooyin sharci, diblomaasiyadeed, bini’aadannimo iyo siyaasadeed oo lagu cadaadinayo xukuumadda Isayaas Afwarqi. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Fikradda dowladda “Iskudarka” ee ku saleysan in kala duwanaanshaha Itoobiya lagu xalliyo qiyamka dhaqanka dalka ayaa miro dhaleysa
Dec 23, 2025 83
Addis Ababa, Xoorreey 14/2018 (ENA): Fikradda dowladda ee “Iskudarka” ee ah in kala duwanaanshaha fikirka ee Itoobiya lagu xalliyo qiyamka iyo dhaqamada asaliga ah ee dalka ayaa bilaabeysa inay natiijooyin wax ku ool ah keento, sida uu sheegay Wasiirka Isuduwaha Xarunta Dhismaha Nidaamka Dimuqraadiyadda ee Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha, Dr. Biqila Hurisa. Dr. Biqila Hurisa oo la hadlay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) ayaa sheegay in dowladda Iskudarka ay leedahay mowqif cad oo ah in nabadda lagu xaqiijiyo keliya waddo nabadeed. Wuxuu xusay in dadka Itoobiya ay leeyihiin aqoon, waayo-aragnimo iyo qiyam soo jireen ah oo u sahlaya inay khilaafaadka ku xalliyaan si nabad ah, isla markaana ay nabad ku gaaraan. Isagoo tilmaamay in dhammaan deegaannada dalka ay ka jiraan qiyam dhaqameedyo dhidib u ah dhismaha nabadda, ayuu sheegay in ay lagama maarmaan tahay in la xoojiyo qiyamka siyaasadeed iyo kuwa bulsho. Wuxuu intaas ku daray in muwaadiniintu leeyihiin waayo-aragnimo qoto dheer oo ka dhalatay bulshada dhexdeeda, taasoo kobcisa isdhexgal wanaagsan, midnimo iyo wada noolaansho, islamarkaana aan laga soo min guurin dal kale. Arrintaas darteed, ayuu yiri, dowladda Iskudarka waxay rumeysan tahay in aqoonta iyo qiyamka asaliga ah ee dalka loo adeegsado dhismaha nabadda. Dr. Biqila Hurisa ayaa sidoo kale sheegay in dowladda Iskudarka ay aaminsan tahay in albaabbada nabadda ay mar walba furnaadaan, gacantuna ay u fidsanaato cid kasta oo doorata waddada nabadda iyo wadahadalka, xitaa haddii loo baahdo in masaafo dheer loo safro si loo soo dhaweeyo. Wuxuu xusay in dowladda ay mar walba diyaar u tahay inay wadahadal la gasho dhammaan dhinacyada, xitaa kuwa isku dayaya inay carqaladeeyaan nabadda muwaadiniinta, si jiilka soo socda loogu xaqiijiyo nabad waarta. Isagoo tilmaamay in ay jiraan kooxo isku dayaya inay burburiyaan qiyamka wada noolaanshaha shacabka Itoobiya, ayuu sheegay in ay waajib ku tahay inay ka faa’iideystaan gacanta nabadeed ee loo fidiyey si loo dhiso nabad togan. Ugu dambeyn, Dr. Biqila Hurisa ayaa caddeeyay in dowladda Iskidarka ay leedahay mowqif adag oo ah in nabad waarta lagu gaari karo oo keliya waddo nabadeed, iyadoo qiyamka asaliga ah ee bulshada laga soo min guuriyey loo beddelayo siyaasado iyo istiraatiijiyado wax ku ool ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in natiijooyin la taaban karo la diiwaangelinayo, iyadoo si ficil ah loo hirgelinayo sarreynta fikirka ee ku dhisan hab nabadeed, taasoo horseedaysa nabad waarta. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
App-ka Moobaylka ee 'Medemer Books' ayaa la daahfuray
Dec 23, 2025 81
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): App-ka Moobaylka ee 'Medemer Books' ayaa maanta la daahfuray. Barnaamijka Daahfurka App-ka Moobaylka ee 'Medemer Books' ayaa maanta la qabtay. Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha ayaa ku dhawaaqay in buugaagta uu qoray Raysall Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ee kala ah "Medemer/Iskudar", "Wadada Iskudarka", "Jiilka Iskudarka" iyo "Dowladda Iskudarka" ay ka caawiyeen Itoobiya inay u gudubto marxalad wanaagsan muddo gaaban gudaheed. Waxa kale uu xafiisku sheegay in fikradaha ku jira buugaagtan loo tarjumay dhaqan ka baxsan aragtida oo ay rajo wanaagsan u muujiyeen jiilka, wuxuu tilmaamay in buugaagta hadda loo turjumay maqal ahaan iyada oo loo marayo App-ka Moobaylka 'Medemer Books' , marka lagu daro in la daabacay. #Buugaagta_Medemer #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa la kulmay Madaxweynaha Kenya Williyam Ruuto
Dec 23, 2025 80
Addis Ababa, Xoorreey 14/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa maanta magaalada Addis Ababa kula yeeshay wada-hadal Madaxweynaha Kenya Williyam Ruuto. Ra’iisul Wasaaraha ayaa boggiisa baraha bulshada ku sheegay in uu si rasmi ah u qaabilay Madaxweynaha Kenya Williyam Saamuweel Ruuto, oo booqasho shaqo oo hal maalin ah ku yimid Addis Ababa. Wuxuu tilmaamay in booqashadani ay ka tarjumayso xiriirka qoto dheer, taariikhiga ah, isla markaana walaaltinimo ee ka dhexeeya labada dal. Intii uu socday wada-hadalku, labada dhinac waxay is dhaafsadeen aragtiyo ku saabsan xoojinta xiriirka laba geesoodka ah, iyo sidoo kale arrimaha nabadda iyo amniga Geeska Afrika. Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in wada-hadalladu ay muujinayaan mowqifkooda wadajirka ah ee ku aaddan nabadda, xasilloonida, iyo hirgelinta xalal Afrikaan ah oo ay Afrikaanku hoggaaminayaan #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Siyaasada
Si loo ilaaliyo danaha iyo maslaxadda qaranka Itoobiya, waxaan uga qayb qaadaneynaa si firfircoon – Dhallinyarada
Jan 3, 2026 27
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Dhallinyaro aragtidooda siiyay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) ayaa sheegay in ay si firfircoon uga qayb qaadan doonaan dadaallada lagu ilaalinayo danaha iyo maslaxadda qaranka Itoobiya. Waxaa la xusuustaa in Wasiirka Arrimaha Dibadda, Dr. Gedhiyoon Timootiyoos, uu Golaha Wakiillada Shacabka, kalfadhigiisii 6aad ee shirkooda caadiga ah ee 6aad, kuna jiray sanadkii 5aad ee muddada shaqada, ka jeediyay warbixin ku saabsan hawlaha diblomaasiyadeed. Warbixintiisa ayuu ku sheegay in arrinta marin-badeedka Itoobiya ay tahay qorshe istiraatiiji ah oo muddo dheer ah, isla markaana lagu wajahayo shaqo diblomaasiyadeed oo tixgelinaysa danaha qaranka, jiilka maanta iyo kan mustaqbalka. Sidoo kale wuxuu caddeeyay in la fuliyay hawlo diblomaasiyadeed oo guul leh, kuwaas oo suurtageliyay in ajandaha helitaanka marin-badeedka Itoobiya si cad loogu bandhigo bulshada caalamka. Waxa uu intaas ku daray in arrintu hadda u gudubtay marxalad caalami ah oo diiradda saareysa sida ay suurtagal u noqon karto hirgelinteeda. Dhallinyarada la hadlay ENA ayaa sheegay in ay door firfircoon ka qaadan doonaan dadaallada lagu ilaalinayo danaha qaranka Itoobiya, oo ay ku jirto xaqa lahaanshaha marin-badeed. Mid ka mid ah dhallinyarada aragtida bixiyay, Niguuse Warqu, ayaa sheegay in arrinta lahaanshaha marin-badeedka Itoobiya ay tahay tiir u ah jiritaanka dalka iyo rajada mustaqbal ifaya. Inkasta oo Itoobiya ay leedahay taariikh weyn iyo dad tiro badan, haddana wuxuu xusay in marin-badeed la’aantu ay caqabad ku noqotay dhaqaalaha iyo madaxbannaanida dalka. Si dib loogu helo xaqan taariikhiga ah iyo kan dhaqaale, ayuu sheegay in laga rabo dhallinyarada inay noqdaan hormuudka dadaallada. Dhankiisa, Abdhu Dhinku ayaa sheegay in arrinta marin-badeedka Itoobiya aysan ahayn rabitaan, balse ay tahay arrin aasaasi ah oo go’aamineysa jiritaanka qaranka. Sidaas darteed, ayuu sheegay in uu ka shaqeyn doono in cadaaladda dalabka marin-badeedka Itoobiya lagu gaarsiiyo dunida, gaar ahaan fagaarayaasha caalamiga ah iyo baraha bulshada. Wuxuu sidoo kale xusay in dalabkan caddaaladda ah lagu xaqiijin karo waddo nabadeed iyo diblomaasiyad, isla markaana aan waxyeello u geysanayn danaha dalalka deriska ah, balse ku dhisan horumar wadaag ah. Dhallinyaro kale, Yosef Abaraa, ayaa isna sheegay in lahaanshaha marin-badeedka Itoobiya ay tahay cutub weyn oo go’aaminaya masiirka mustaqbalka dalka. Wuxuu carrabka ku adkeeyay in uu doorkiisa ka qaadan doono xaqiijinta dalabka marin-badeedka Itoobiya, isaga oo adeegsanaya nabad, wada-hadal iyo mabda’a dan-wadaag. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya waa mashruuc soo afjaraya gumeysiga isla markaana furaya cutub cusub oo iskaashi ah
Dec 31, 2025 53
Addis Ababa; Xoorreey 22/2018 (ENA): Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya waa mashruuc soo afjaraya gumeysiga isla markaana furaya cutub cusub oo ku saabsan Webiga Niil, ayuu yiri Brofessor Ashok Swen, oo ka tirsan Waaxda Nabadda iyo Daraasaadka Khilaafaadka ee Jaamacadda Uppsala ee dalka Sweden. Marka laga soo tago shaqadiisa cilmi-baarista, Brofessor Ashok Swen sidoo kale waa Guddoomiyaha Guddiga Iskaashiga Biyaha ee Caalamiga ah ee Hay'adda Waxbarashada, Sayniska iyo Dhaqanka ee Qaramada Midoobay (UNESCO). Brofessor-ku wuxuu ku sheegay wadahadal uu la yeeshay ENA in furitaanka Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya ay muujinayso in Itoobiya ay si isa soo taraysa saameyn ugu leedahay diblomaasiyadda Afrika. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay farriin xooggan u dirtay Afrika iyada oo loo marayo furitaanka Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-cusrashada Itoobiya. Wuxuu sheegay in Biyo-xidheenku uu yahay guul weyn oo injineernimo iyo guul diblomaasiyadeed, iyo in dhismuhu uu awooday inuu natiijooyin ka gaaro iska caabbinta cadaadiska dibadda iyo in la hago qorshe. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay dhammaystirtay mashruuca weyn iyadoo iska caabbinaysa cadaadiska ka imanaya Masar iyo la-hawlgalayaasheeda. Guddoomiyaha Iskaashiga Biyaha Caalamiga ah ee UNESCO ayaa sheegay in Biyo-xidheenka Renaissance uu yahay guul qaran oo ay Itoobiyaanku gaareen iyagoo la safan dowladda. Wuxuu sheegay in biyo-xidheenku uu si ficil ah u muujiyay fikradda ah in Afrika ay kaligeed samayn karto. Wuxuu sheegay inay barayso dalalka Afrika inay mashaariic waaweyn ku dhisi karaan kheyraadkooda halkii ay ka sugi lahaayeen maalgelin shisheeye. Wuxuu sheegay in biyo-xidheenku uu soo afjaray fikraddii gumeysiga ee muddada dheer soo jirtay ee ahayd in Webiga Nile uu leeyahay hal waddan oo keliya. Borofisarku, oo sheegay in Webiga Nile uu faa'iido u leeyahay dalal badan, ayaa sheegay inay muujisay in Webiga Nile si caddaalad ah oo siman loo isticmaali karo. Wuxuu sidoo kale ku nuuxnuuxsaday in dalalka kor u socda ay xaq u leeyihiin inay webiyada u isticmaalaan horumarinta. Wuxuu sheegay in Biyo-xidheenka uu door muhiim ah ka ciyaari doono horumarka Itoobiya iyo inay u baahan tahay koronto dadkeeda, warshadeeda iyo magaalooyinkeeda. Wuxuu sharraxay in biyo-xidheenku uu faa'iidooyin u leeyahay dalka oo keliya laakiin sidoo kale dalalka gobolka. Brofessor-ku wuxuu sheegay in Masar ay ka faa'iideysan karto iskaashiga tamarta gobolka, waana inay la shaqeysaa wadamada biya-mareenka halkii ay ka qaadan lahayd tallaabooyin hal dhinac ah arrimaha biyaha. Wuxuu sheegay in beesha caalamku ay aqoonsatay xuquuqda wadamada biya-mareenka inay si wadajir ah u horumariyaan kheyraadka biyaha ee xuduudaha ka gudba, Masarna ay ixtiraamto tan. Dhanka kale, wuxuu sheegay in dalabka Itoobiya ee marin u helidda badda uu yahay mid sharci ah, iyo in hawlaha caqabad ku ah xuquuqdeeda marin u helidda badda aysan habboonayn. Wuxuu sidoo kale ku boorriyay wadamada biya-mareenka inay xalliyaan arrimaha la xiriira isticmaalka kheyraadka biyaha iyagoo adeegsanaya wadahadal.
Su'aasha lahaanshaha dekadda badda waa su'aal ka gacan geysan doonta koboca iyo barwaaqada jiilalka danbe- Wasiir Geedhiyoon Timootiyoos (Dr.)
Dec 31, 2025 59
Addis Ababa; Xoorreey 22/2018 (ENA): Su'aasha lahaanshaha dekadda badda waa su'aal ka jawaabi doonta barwaaqada iyo koboca jiilka danbe, ayuu yiri Wasiirka Arrimaha Dibadda Geedhiyoon Timootiyoos (Dr.). Golaha Wakiillada Shacabka ayaa yeeshay kulankoodii 6-aad ee caadiga ahaa. Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhiyoon Timotiyoos (Dr.) ayaa ka jawaabay oo sharraxay su'aalaha ay weydiiyeen xubnaha Golaha. Wasiirku wuxuu sidoo kale sharraxay in su'aasha lahaanshaha dekadda ee ay soo gudbisay Itoobiya ay tahay su'aal jiil ah oo leh yool weyn. Sharaxaadiisa, Wasiirku wuxuu sheegay in Wasaaradda arrimaha dibadda iyo qurbajoogta itoobiyaanku, ay qabanayaan shaqo weyn si loo hubiyo lahaanshaha dekadda badda ee Itoobiya. Wasiirku wuxuu u mahadceliyay muwaadiniinta ku dhibtoonaya fursadaha warbaahinta kala duwan iyagoon wax taageero ah ka helin dowladda. Wuxuu sidoo kale muujiyay dhiirigelin uu u hayo shaqada ay safaaradaha Itoobiya ka wadaan dalal kala duwan si loo fuliyo danaha badda ee dalka. Wasiirku wuxuu sidoo kale xusay in dhammaan muwaadiniintu ay waajibkooda ka gutaan dadaallada diblomaasiyadeed ee socda si loo ilaaliyo danaha qaranka Itoobiya.
Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Danjire Hadera ayaa kulan la yeeshay Danjiraha Jabuuti u fadhiya Itoobiya
Dec 25, 2025 84
Addis Ababa, Xoorreey 16/2018 (ENA): Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda, Danjire Hadera Aberaa, ayaa maanta xafiiskiisa ku qaabilay Danjiraha Jamhuuriyadda Jabuuti u fadhiya Itoobiya, Danjire Cabdi Maxamuud Ibe. Intii uu socday kulanka, Danjire Hadera wuxuu adkeeyay muhiimadda ay leedahay sii xoojinta xiriirka taariikhiga ah iyo midka istiraatiijiga ah ee ka dhaxeeya labada dal, kaas oo ku dhisan danaha wadajirka ah ee dhinacyada laba geesoodka ah iyo kuwa goboleed. Wuxuu mar kale xaqiijiyay in Itoobiya ay ka go’an tahay horumarinta iskaashiga labada dal ee dhinacyada kala duwan, oo ay ka mid yihiin ganacsiga, gaadiidka, saadka, tamarta iyo isdhexgalka gobolka. Dhankiisa, Danjire Cabdi Maxamuud Ibe ayaa xaqiijiyay sida ay Jabuuti uga go’an tahay sii ballaarinta iyo qoto-dheereynta xiriirka laba geesoodka ah ee ay la leedahay Itoobiya, si loo gaaro danaha ay wadaagaan. Labada dhinac ayaa sidoo kale carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo iskaashiga labada dal si kor loogu qaado nabadda iyo amniga gobolka, iyagoo isla qiray baahida loo qabo in si dhow loo qabto shirka Guddiga Wasiirrada Wadajirka ah, si looga wada hadlo arrimaha istiraatiijiga ah ee ay wadaagaan. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Waxaan sugaynaa jawaabta laga bixinayo dacwadda aan ka gudbinay dambiyada ballaaran ee xadgudubyada xuquuqda aadanaha iyo xasuuqa ay nagu hayso dowladda Eritrea— Ururka Dimuqraadiga ah ee Canfarta ee Badda Cas
Dec 24, 2025 80
Addis Ababa, Xoorreey 15/2018 (ENA): Ururka Dimuqraadiga ah ee Canfarta ee Badda Cas ayaa sheegay in uu sugayaan jawaabta Guddiga Afrika ee Xuquuqda Aadanaha iyo Xuquuqda Shacabka ee ku aaddan dacwad ay ka gudbiyeen dowladda Eritrea, taas oo la xiriirta xadgudubyo culus oo xuquuqda aadanaha ah iyo olole xasuuq oo ka dhan ah shacabka Canfarta. Ururku waxa uu warbaahinta u sheegay in dacwadda ay si rasmi ah ugu gudbiyeen Guddiga Afrika ee Xuquuqda Aadanaha iyo Xuquuqda Shacabka, kaas oo fadhigiisu yahay magaalada Banjul ee dalka Gambiya, isla markaana guddigu uu dacwadda u gudbiyay dowladda Eritrea si ay uga bixiso jawaab rasmi ah. Guddiga ayaa xaqiijiyay in uu aqbalay dacwadda, kuna diiwaangeliyay lambarka 868/25, isagoo cadeeyay in mawduuca iyo nuxurka dacwadda ay buuxiyeen shuruudihii sharci ee la rabay, isla markaana uu si rasmi ah ugu diray dowladda Eritrea si ay uga jawaabto. Guddoomiyaha ururka, Ibraahim Haaruun, ayaa sheegay in xadgudubyada ay dowladda Eritrea ka geysanayso aagga Danakil ee ka dhanka ah shacabka Bada cas ee Canfarta ay yihiin kuwo ballaaran, nidaamsan, ay dowladdu hoggaaminayso, isla markaana si joogto ah u socda, ayna sii xumaanayaan maalinba maalinta ka dambeysa. Xadgudubyadaas waxaa ka mid ah dilal ka baxsan sharciga iyo maxkamadaha, xasuuq ku saleysan qabiil ama isir, xadhig aan sharci ahayn iyo jirdil, dad kumannaan ah oo la waayay, iyo askareyn qasab ah. Waxa kale oo uu si gaar ah u xusay barakicinta in ka badan 300,000 oo qof oo ka tirsan Canfarta Badda Cas, iyo isticmaalka tacaddiyada jinsiga ah oo loo adeegsado qalab cabburin ah. Sidoo kale, waxa uu tilmaamay in shacabka Canfarta Badda Cas laga fogeeyay ka qaybgalka siyaasadda dalka, lana burburinayo aqoonsigooda, dhaqankooda, iyo xuquuqdooda dhaqaale. Ururku waxa uu sheegay in tan iyo 1993 ay si joogto ah u gudbinayeen dacwooyin ku saabsan xadgudubyada xuquuqda aadanaha ee ay dowladda Eritrea geysanayso. Waxa ay xuseen in 4-ta Juun 2025 ay gudbiyeen dacwad ka kooban 122 bog, isla markaana guddigu uu u qabtay dowladda Eritrea muddo 60 maalmood ah si ay jawaab uga bixiso. Caddeymaha lagu lifaaqay dacwadda waxaa ka mid ah natiijooyin baaritaanno xuquuqda aadanaha oo ay ururku sameeyeen, warbixinno iyo baaritaanno ay sameeyeen Qaramada Midoobay iyo hay’adaha Afrika ee xuquuqda aadanaha, markhaatiyo ka yimid dhibbanayaal Canfar ah, iyo sidoo kale warbixinno ka soo baxay hay’ado caalami ah oo xuquuqda aadanaha ka shaqeeya. Ugu dambayn, ururku waxa uu ugu baaqay warbaahinta caalamka, hay’adaha xuquuqda aadanaha ee heer gobol iyo caalami, Qaramada Midoobay, iyo Midowga Afrika in ay si dhab ah uga falceliyaan dhibaatada haysata shacabka Canfarta Badda Cas, isla markaana ay qaadaan tallaabooyin sharci, diblomaasiyadeed, bini’aadannimo iyo siyaasadeed oo lagu cadaadinayo xukuumadda Isayaas Afwarqi. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Fikradda dowladda “Iskudarka” ee ku saleysan in kala duwanaanshaha Itoobiya lagu xalliyo qiyamka dhaqanka dalka ayaa miro dhaleysa
Dec 23, 2025 83
Addis Ababa, Xoorreey 14/2018 (ENA): Fikradda dowladda ee “Iskudarka” ee ah in kala duwanaanshaha fikirka ee Itoobiya lagu xalliyo qiyamka iyo dhaqamada asaliga ah ee dalka ayaa bilaabeysa inay natiijooyin wax ku ool ah keento, sida uu sheegay Wasiirka Isuduwaha Xarunta Dhismaha Nidaamka Dimuqraadiyadda ee Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha, Dr. Biqila Hurisa. Dr. Biqila Hurisa oo la hadlay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) ayaa sheegay in dowladda Iskudarka ay leedahay mowqif cad oo ah in nabadda lagu xaqiijiyo keliya waddo nabadeed. Wuxuu xusay in dadka Itoobiya ay leeyihiin aqoon, waayo-aragnimo iyo qiyam soo jireen ah oo u sahlaya inay khilaafaadka ku xalliyaan si nabad ah, isla markaana ay nabad ku gaaraan. Isagoo tilmaamay in dhammaan deegaannada dalka ay ka jiraan qiyam dhaqameedyo dhidib u ah dhismaha nabadda, ayuu sheegay in ay lagama maarmaan tahay in la xoojiyo qiyamka siyaasadeed iyo kuwa bulsho. Wuxuu intaas ku daray in muwaadiniintu leeyihiin waayo-aragnimo qoto dheer oo ka dhalatay bulshada dhexdeeda, taasoo kobcisa isdhexgal wanaagsan, midnimo iyo wada noolaansho, islamarkaana aan laga soo min guurin dal kale. Arrintaas darteed, ayuu yiri, dowladda Iskudarka waxay rumeysan tahay in aqoonta iyo qiyamka asaliga ah ee dalka loo adeegsado dhismaha nabadda. Dr. Biqila Hurisa ayaa sidoo kale sheegay in dowladda Iskudarka ay aaminsan tahay in albaabbada nabadda ay mar walba furnaadaan, gacantuna ay u fidsanaato cid kasta oo doorata waddada nabadda iyo wadahadalka, xitaa haddii loo baahdo in masaafo dheer loo safro si loo soo dhaweeyo. Wuxuu xusay in dowladda ay mar walba diyaar u tahay inay wadahadal la gasho dhammaan dhinacyada, xitaa kuwa isku dayaya inay carqaladeeyaan nabadda muwaadiniinta, si jiilka soo socda loogu xaqiijiyo nabad waarta. Isagoo tilmaamay in ay jiraan kooxo isku dayaya inay burburiyaan qiyamka wada noolaanshaha shacabka Itoobiya, ayuu sheegay in ay waajib ku tahay inay ka faa’iideystaan gacanta nabadeed ee loo fidiyey si loo dhiso nabad togan. Ugu dambeyn, Dr. Biqila Hurisa ayaa caddeeyay in dowladda Iskidarka ay leedahay mowqif adag oo ah in nabad waarta lagu gaari karo oo keliya waddo nabadeed, iyadoo qiyamka asaliga ah ee bulshada laga soo min guuriyey loo beddelayo siyaasado iyo istiraatiijiyado wax ku ool ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in natiijooyin la taaban karo la diiwaangelinayo, iyadoo si ficil ah loo hirgelinayo sarreynta fikirka ee ku dhisan hab nabadeed, taasoo horseedaysa nabad waarta. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
App-ka Moobaylka ee 'Medemer Books' ayaa la daahfuray
Dec 23, 2025 81
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): App-ka Moobaylka ee 'Medemer Books' ayaa maanta la daahfuray. Barnaamijka Daahfurka App-ka Moobaylka ee 'Medemer Books' ayaa maanta la qabtay. Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha ayaa ku dhawaaqay in buugaagta uu qoray Raysall Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ee kala ah "Medemer/Iskudar", "Wadada Iskudarka", "Jiilka Iskudarka" iyo "Dowladda Iskudarka" ay ka caawiyeen Itoobiya inay u gudubto marxalad wanaagsan muddo gaaban gudaheed. Waxa kale uu xafiisku sheegay in fikradaha ku jira buugaagtan loo tarjumay dhaqan ka baxsan aragtida oo ay rajo wanaagsan u muujiyeen jiilka, wuxuu tilmaamay in buugaagta hadda loo turjumay maqal ahaan iyada oo loo marayo App-ka Moobaylka 'Medemer Books' , marka lagu daro in la daabacay. #Buugaagta_Medemer #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa la kulmay Madaxweynaha Kenya Williyam Ruuto
Dec 23, 2025 80
Addis Ababa, Xoorreey 14/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa maanta magaalada Addis Ababa kula yeeshay wada-hadal Madaxweynaha Kenya Williyam Ruuto. Ra’iisul Wasaaraha ayaa boggiisa baraha bulshada ku sheegay in uu si rasmi ah u qaabilay Madaxweynaha Kenya Williyam Saamuweel Ruuto, oo booqasho shaqo oo hal maalin ah ku yimid Addis Ababa. Wuxuu tilmaamay in booqashadani ay ka tarjumayso xiriirka qoto dheer, taariikhiga ah, isla markaana walaaltinimo ee ka dhexeeya labada dal. Intii uu socday wada-hadalku, labada dhinac waxay is dhaafsadeen aragtiyo ku saabsan xoojinta xiriirka laba geesoodka ah, iyo sidoo kale arrimaha nabadda iyo amniga Geeska Afrika. Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in wada-hadalladu ay muujinayaan mowqifkooda wadajirka ah ee ku aaddan nabadda, xasilloonida, iyo hirgelinta xalal Afrikaan ah oo ay Afrikaanku hoggaaminayaan #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Arrimaha Bulshada
Awood lagu horumarinayo dalxiiska caafimaadka ee Addis Ababa ayaa la abuuraya — Adhaanej Abebe
Jan 3, 2026 35
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Duqa Magaalada Addis Ababa, Adhaanej Abebe ayaa sheegtay in awood si joogto ah u kobcaysa loo abuurayo si magaalada Addis Ababa uga noqoto meel hormuud u ah dalxiiska caafimaadka. Munaasabadda xarig-jarista ee Habari Medical Plaza, oo bixisa 15 adeegyo takhasus iyo takhasus-hoosaad ah, ayaa si rasmi ah loo qabtay. Munaasabadda waxaa ka qayb galay Duqa Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe, Wasiirka Caafimaadka Dr. Maqdhas Dhaabaa, Madaxweynihii hore ee JDFI Dr. Mulaatu Tashoma, iyo mas’uuliyiin ka socday dowladda federaalka iyo maamulka magaalada. Duqa magaalada Adhaanej Abebe ayaa sheegtay in si gaar ah diiradda loo saaray in caasimadda laga dhigo meel dalxiis caafimaad oo soo jiidasho leh. Waxay tilmaantay in shaqooyin miro-dhal ah lagu wado ballaarinta awoodda xarumaha caafimaad ee jira, iyada oo la cusboonaysiinayo adeegyada isla markaana la dhisayo xarumo caafimaad oo cusub. Waxay sidoo kale caddeysay in dadaallada lagu horumarinayo nidaamka caafimaadka ee magaalada ay keeneen qanacsanaan bulsho iyo isbeddel togan oo la taaban karo. Duqa magaalada ayaa xustay in, si loo ballaariyo adeegyada caafimaadka, loo baahan yahay taageerada qaybta gaarka ah, gaar ahaan marka la buuxinayo qalabka iyo agabka saddex isbitaal oo heer sare ah oo dhismayaashoodu dhammaadeen. Waxay ku dartay in doorka hoggaamineed ee dowladda, iyadoo abuuraysa jawi ku habboon, uu suurto-geliyay in qaybta gaarka ahi ka qaadato kaalmo muuqata, isla markaana Habari Medical Plaza uu yahay tusaale cad oo arrintaas muujinaya. Mustaqbalka, waxay sheegtay in loo baahan yahay wada-shaqeyn si loo bixiyo adeegyo caafimaad oo tayo iyo heer caalami ah, kuwaas oo la jaanqaadaya kaalinta Addis Ababa ee ah xarun diblomaasiyadeed iyo mid hay’ado caalami ah. Waxay sidoo kale tilmaantay in la diyaariyay nidaamyo hawlgal oo lagu horumarinayo dalxiiska caafimaadka ee Addis Ababa, isla markaana mustaqbalka si gaar ah diiradda loo saari doono ballaarinta helitaanka iyo tayada adeegyada caafimaadka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Waxaan ka shaqaynaynaa xaqiijinta madaxbannaanida gargaarka bini’aadantinimo – Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen Tamasgan Tiruneh
Jan 3, 2026 35
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Maanta waxaa la qabtay kulankii ugu horreeyay ee Golaha Maareynta Khatarta Masiibooyinka Itoobiya, kaas oo si cusub loo habeeyay. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenku wuxuu xusay in hay’adaha ka qaybgalay doodda maanta ay ku mideysan yihiin aragti isbeddel leh isla markaana ay matalaan qaybo kala duwan oo bulshada ah. Taasi awgeed, marka laga soo tago shaqooyinka wadajirka ah ee la fulinayo, hay’ad walba waxay door aan la beddeli karin ka qaadanaysaa dadaalka lagu xaqiijinayo in gargaarka bini’aadantinimo lagu daboolo awooddeena gudaha. Golaha cusub, isagoo ku shaqaynaya siyaasadaha cusub, shuruucda iyo Sanduuqa Jawaabta Khatarta Masiibooyinka, wuxuu si adag uga shaqayn doonaa mideynta awoodda shacabka si loo dhiso bulsho adkaysi leh, loogana hortago saameynta masiibooyinka dabiiciga ah iyo kuwa uu bini’aadamku sababo. Kulanka waxaa lagu gaaray is-afgarad guud oo ku saabsan baahida loo qabo in la xoojiyo awoodaha nidaamsan iyo kuwa hay’adeed si gargaarka bini’aadantinimo loogu daboolo awood gudaha ah. Laga bilaabo xagaagii 2016, iyadoo lagu saleynayo khariidado-hagitaan hore loo dejiyay, waxaa si xooggan loogu hawlan yahay in baryada iyo ku-tiirsanaanta gargaarka lagu beddelo wax-soo-saar, iyadoo natiijooyin la taaban karo la diiwaangelinayo. Dhisidda Sanduuq ka Jawaaba Khatarta Masiibooyinka oo waara, abaabulka kaydka degdegga ah ee heer federaal iyo heer deegaan ah, iyo in muwaadiniinta barakacay si waara dib loogu celiyo wax-soo-saar, waa yoolalka ugu muhiimsan ee dowladda. Si gaar ah, xoojinta dhaqanka wada-gargaaridda bulshada iyo qiimaha iskaashiga ayaa mudnaan gaar ah la siin doonaa, si dhammaan deegaannada dalka looga guuro ku-tiirsanaanta gargaarka loona gudbo wax-soo-saar. Safarka lagu xaqiijinayo madaxbannaanida gargaarka bini’aadantinimo wuxuu u baahan yahay in caqabadaha lagu wajaho aqoon iyo xikmad. Arrintan waxaa lagu gaari doonaa aragti mideysan iyo hoggaan adag, sida lagu heshiiyay. Goluhu wuxuu dejiyay jihada ah in si Itoobiya u noqoto dal si dhab ah u xaqiijiyay madaxbannaanida gargaarka bini’aadantinimo, ay lagama maarmaan tahay in dhammaan bulshada dalka la kiciyo oo ka qayb qaataan dadaalkan qaran. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Si loo xaqiijiyo tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka, waa in la xoojiyo iskaashiga dhinacyada ay khusayso – Dr. Maqdhas Dhaabaa
Jan 3, 2026 30
Addis Ababa, Xoorreey 26/2018 (ENA): Wasiirka Caafimaadka, Dr. Maqdhas Dhaabaa, ayaa sheegtay in si loo hubiyo tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka ay lagama maarmaan tahay in la adkeeyo iskaashiga dhammaan dhinacyada ay khusayso. Waxaa la qabtay munaasabadda furitaanka Habari Medical Plaza, oo bixisa 15 adeegyo takhasus iyo takhasus-hoosaad ah. Dr. Maqdhas Dhaabaa ayaa sheegtay in ballaarinta tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka ee muwaadiniinta ay qayb ka tahay hirgelinta siyaasadda ka hortagga cudurrada iyo daaweynta, taas oo si wax ku ool ah u socota. Waxay sidoo kale xustay in iyadoo laga duulayo istaraatiijiyadda Itoobiyada Casriga ah ee 2030, si gaar ah diiradda loo saarayo xoojinta casriyaynta nidaamka caafimaadka. Wasiiraddu waxay faahfaahisay in si xooggan looga shaqeynayo dhismaha awoodda xirfadlayaasha caafimaadka, casriyeynta silsiladda sahayda daawooyinka, iyo kor u qaadidda awoodda wax-soo-saarka warshadaha dawooyinka ee gudaha dalka. Waxay carrabka ku adkeysay in dadaallada lagu xaqiijinayo tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka ay u baahan yihiin iskaashi joogto ah oo xooggan oo ay yeeshaan dhammaan dhinacyada ay khusayso. Dhankiisa, aasaasaha iyo maamulaha guud ee Habari Medical Plaza, Dr. Akase Taeme, ayaa sheegay in xaruntu ay adeegyo caafimaad oo 15 takhasus iyo takhasus-hoosaad ah u fidiso bukaanada dibadda uga yimaada. Wuxuu sidoo kale sheegay in maadaama Addis Ababa ay sii noqonayso magaalo qurux badan oo raaxo leh sida magaceedu tilmaamayo, xaruntu ay hiigsanayso in ay bixiso adeegyo u qalma magaalada iyo shacabka ku nool. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shaqo lagu horumarinayo tayada waxbarashada si aasaasi ah ayaa socota – Brofessor Birhaanu Nagaa
Jan 3, 2026 32
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Wasiirka Waxbarashada, Brofessor Birhaanu Nagaa, ayaa sheegay in ay socdaan hawlo si aasaasi ah kor loogu qaadayo tayada waxbarashada. Madasha doodda ee lagu falanqeeyay safarka isbeddelka iyo khariidadda jidka ee Jaamacadda Madhaaa Walaabu, oo ay ka soo qayb galeen wasiirka iyo mas’uuliyiin kale, ayaa lagu qabtay Baale Roobe. Brofessor Birhaanu Nagaa ayaa sheegay in doorka khubarada iyo dhammaan daneeyayaasha waxbarashada uu aad u weyn yahay si dadaallada lagu xallinayo caqabadaha tayada waxbarashada u noqdaan kuwo miro dhal ah. Wuxuu xusay in dib u soo nooleynta waaxda waxbarashada ee hoos u dhacday ay tahay masuuliyad saaran jiilkan, isla markaana loo baahan yahay in ka qaybgalka daneeyayaasha waxbarashada la xoojiyo si dadaallada bilaabmay ay u guuleystaan. Wuxuu tilmaamay in hawlihii la qabtay sannadadii isbeddelka ay gacan ka geysteen hagaajinta dhibaatooyinkii ka jiray tayada waxbarashada, isla markaana isbeddello muuqda laga dareemayo waaxda. Gaar ahaan, wuxuu caddeeyay in dib-u-habeynno kala duwan lagu sameynayo hay’adaha waxbarashada sare si ay door uga qaataan isbeddelka qaran. Isagoo ka hadlaya wadahadalladii uu la yeeshay bulshada Jaamacadda Madhaaa Walaabu iyo daneeyayaasha kale, ayuu sheegay in uu arkay go’aan adag oo ku aaddan xaqiijinta tayada waxbarashada, isla markaana guud ahaan ay socdaan hawlo suurtagelinaya horumar aasaasi ah oo dhanka tayada waxbarashada ah. Wuxuu intaas ku daray in xaqiijinta tayada waxbarashada aysan ahayn hawl ay qabtaan hay’ad gaar ah ama waqti kooban, balse ay tahay masuuliyad qaran oo saaran macallimiinta iyo guud ahaan bulshada waxbarashada, taas oo u baahan dadaal ka weyn kii hore. Dhankiisa, Wasiirka Hal-abuurka iyo Tiknoolajiyadda isla markaana ah Guddoomiyaha Guddiga Jaamacadda Madhaaa Walaabu, Dr. Belete Molaa, ayaa sheegay in jaamacaddu diiradda saarayso ka faa’iideysiga kheyraadka dabiiciga ah iyo goobaha dalxiiska ee ku yaalla agagaarka, iyada oo cilmi-baaris ku taageereysa si ay bulshada ugu adeegaan. Wuxuu xusay in gaar ahaan wadiiqo jiheedka ee toban sano ah ee jaamacaddu diyaarisay ay madashani u noqotay fursad lagu falanqeeyo jihada shaqo ee mustaqbalka. Madaxweynaha Jaamacadda Madda Walabu, Dr. Birhaane Masqal Tanaa, ayaa isna sheegay in jaamacaddu ay si wadajir ah ula shaqeyneyso daneeyayaal kala duwan si ay u gudato waajibaadkeeda waxbarid, cilmi-baaris iyo adeeg bulsho. Wuxuu intaas ku daray in jaamacaddu ay aqoonsatay caqabadihii ka hor yimid geeddi-socodka shaqada sannadadii la soo dhaafay, isla markaana ay diyaarisay wadiiqo jiheed toban sano ah si loo gaaro waxqabad ka wanaagsan mustaqbalka, taas oo hadda si wax ku ool ah loo hirgelinayo. Wuxuu sidoo kale sheegay in wadahadalladii lala yeeshay Wasiirka Waxbarashada iyo xubnaha guddiga ay abuureen fursad lagu xallin karo caqabadaha jira laguna eegi karo xalal kale. Ka qaybgalayaashii madasha ayaa iyaguna muujiyay diyaar garowgooda ah in ay gutaan kaalintooda si loo xaqiijiyo in hawlaha la bilaabay ee lagu horumarinayo tayada waxbarashada ay noqdaan kuwo natiijo leh. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dhaqaalaha
Dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dalka Itoobiya waxay guul muuqata ka keentay horumarinta kheyraadka macdanta – Inj. Habtaamu Tagany
Jan 3, 2026 28
Addis Ababa, Xoorreey 25/2018 (ENA): Wasiirka Macdanta, Inj. Habtaamu Tagany, ayaa sheegay in dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dalka oo ku dhisan awoodaha gudaha ay keentay guul la taaban karo oo dhinaca horumarinta kheyraadka macdanta ah. Waxaa la shaaciyay in wax-soo-saarka marmarka ee hadda dibadda laga keeno uu gebi ahaanba lagu beddeli doono mid gudaha lagu soo saaro dhowr bilood gudahood. Arrintan ayaa lagu muujiyay kormeer lagu tagay warshadda Marmarka ee Bajjea oo ku taalla maamulka magaalada Bulga, Waqooyiga Shewa ee Amxaarada, taas oo leh awood ay ku beddesho dhoobada dibadda laga keeno. Wasiirka Macdanta, Inj. Habtaamu Tagany ayaa xilligaas sheegay in warshaddu ay Itoobiya ka dhigi karto dal hormuud ka ah Afrika marka la eego wax soo-saarka marmarka sagxadaha iyo darbiyada. Waxa uu intaas ku daray in warshadda Bajjea ay maalgelin ku sameeyeen laba maalqabeen oo Shiine ah, iyadoo qiimaha maalgashigu gaarayo 10 bilyan oo birr, isla markaana dhismaheedu ku socdo xawaare wanaagsan. Sidoo kale, Wasiirku wuxuu xusay in 95 boqolkiiba agabka ay warshaddu isticmaasho uu yahay mid gudaha dalka laga helo, taas oo fursad dahabi ah u ah kobcinta warshadaha dhismaha ee Itoobiya. Dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee ku dhisan awoodaha gudaha ayaa sidoo kale gacan ka geysanaysa in Itoobiya si wax ku ool ah uga faa’iidaysato awooddeeda qarsoon ee kheyraadka macdanta, sida uu wasiirku sheegay. Waxa uu carrabka ku adkeeyay in isla dib-u-habayntani ay door togan ka qaadanayso kordhinta qulqulka maalgelinta tooska ah ee shisheeye ee ku wajahan waaxda macdanta. Warshadda Bajjea ee Marmarka oo la filayo inay wax-soo-saar bilowdo saddex bilood gudahood, ayaa marxaladda koowaad soo saari doonta 35 kun oo mitir oo labajibbaaran oo marmar ah maalintii. Wasiirku wuxuu sheegay in warshaddu ay abuurayso fursado shaqo, ay dabooli doonto baahida gudaha ee marmarka, isla markaana ay awood u yeelan doonto inay wax u dhoofiso suuqyada dibadda. Isagoo hadalkiisa sii wata, ayuu sheegay in ka dhigista waaxda macdanta tiir muhiim u ah kobaca dhaqaalaha ay sare u qaadayso wax-qabadka waaxdaas, isla markaana ay si weyn u kordhinayso maalgelinta tooska ah ee shisheeye. Ugu dambeyn, waxa uu sheegay in xilligan la joogo ay socdaan dhismaha warshado waaweyn oo dabooli doona baahida marmarka noocyadiisa kala duwan ee horumarinta guryaha iyo warshadaha dhismaha ee Itoobiya. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Dirdhaba wuxuu keenay natiijooyin rajo leh oo ku saabsan hagaajinta nidaamka ganacsiga iyo saadka Itoobiya
Dec 31, 2025 59
Addis Ababa; Xoorreey 22/2018 (ENA):- Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Dirdhaba wuxuu keenay natiijooyin rajo leh oo ku saabsan hagaajinta nidaamka ganacsiga iyo saadka Itoobiya, ayuu yiri Madaxa Hay'adda Horumarinta Aagagga Warshadaha, Mudane Fisaha Yitagesu (Dr.). Waxa kale oo uu xusay in aaggu uu ka uga shaqeeynayo sidii loo xoojin lahaa doorka uu ku leeyahay koboca dhaqaale ee Itoobiya. Hay'addu waxay qaban-qaabisay gole wadatashi oo ay la yeelanayso daneeyayaasha si loo abuuro hufnaanta hawlaha mustaqbalka ee Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Dirdhaba iyo in lagu dhiirrigeliyo maalgashadayaasha inay si ballaaran uga qaybqaataan aagga. Madaxa hay'adda Fisaha Yitagesu (Dr.) ayaa madashan ku sheegay; Inkasta oo Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Dirdhaba uusan si buuxda u shaqeyn muddo sannad ah, haddana waxay uu keenay natiijooyin rajo leh oo ku saabsan hagaajinta nidaamka ganacsiga iyo saadka ee dalka. Waxa kale oo uu sheegay in yoolku yahay in la fududeeyo ku dhawaad afar bilyan oo doolar oo alaab ah oo loo marayo Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Dirdhaba shanta sano ee soo socota. Wuxuu ugu baaqay hay'adaha dowladda iyo waaxda gaarka loo leeyahay inay si wadajir ah uga shaqeeyaan sidii loo horumarin lahaa doorka aagga ee barwaaqada dhaqaale ee Itoobiya, wuxuuna ku boorriyay maalgashadayaasha helay ruqsadaha shaqada inay si degdeg ah u bilaabaan shaqada. Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Dirdhaba waa aagga ganacsiga xorta ah ee ugu horreeya Itoobiya waana mashruuc ballaaran oo loogu talagalay in dalka lagu daro nidaamka ganacsiga caalamiga ah. Aagga ganacsiga xorta ah wuxuu door weyn ka ciyaari doonaa yaraynta kharashyada saadka, soo jiidashada maalgashiga shisheeye, iyo abuurista fursado shaqo.
War-saxaafadeedka Kulanka 5aad ee Guddiga Siyaasadda Lacagta ee Bangiga Qaranka
Dec 30, 2025 56
Addis Ababa, Xoorreey 21/2018 (ENA): Guddiga Siyaasadda Lacagta ee Bangiga Qaranka Itoobiya ayaa go’aamiyay in heerka siyaasadda bangiga lagu sii hayo 15 boqolkiiba, kaddib qiimeyn lagu sameeyay xaaladda dhaqaale ee dalka iyo tan caalamka. Go’aankan ayaa ka soo baxay kulankii shanaad ee guddiga oo dhacay 13-ka Xoorreey 2018 T.I. Guddigu wuxuu sheegay in sicir-bararku hoos u sii socdo, inkastoo uusan weli gaarin bartilmaameedka hal-lambar ee Bangiga Qaranka. Dhammaadka bisha Gudba 2018, sicir-bararka sannadlaha ah wuxuu gaaray 10.9 boqolkiiba. Sicir-bararka cuntada ayaa hoos ugu dhacay 10.6 boqolkiiba, marka loo eego 18.6 boqolkiiba isla muddadii sannadkii hore, halka kan aan cuntada ahayn uu gaaray 11.4 boqolkiiba. Guddigu wuxuu hoos u dhaca sicir-bararka u sababeeyay hirgelinta siyaasad lacageed oo adag, wax-soo-saarka beeraha oo kordhay, iyo dib-u-habayn tartiib ah oo lagu sameeyay qiimayaasha la maamulo. Si kastaba ha ahaatee, Bangiga Qaranka ayaa caddeeyay in siyaasaddan adag la sii wadi doono ilaa sicir-bararku si buuxda ugu soo laabto heerka hal-lambar ah. Dhanka kobaca dhaqaalaha, guddigu wuxuu sheegay in dhaqaalaha Itoobiya uu sii xoogeysanayo. Sannad-miisaaniyadeedka 2017, kobaca guud ee dhaqaalaha ayaa gaaray 9.2 boqolkiiba, taas oo ka sarreysa celceliska sideeddii sano ee la soo dhaafay. Adeegyada, warshadaha, macdanta gaar ahaan dahabka, iyo beeraha ayaa ahaa tiirarka ugu waaweyn ee kobacan. Marka laga hadlayo xaaladda lacagta iyo amaahda, wareegga lacagta iyo amaahda bangiyada ayaa si xawli ah u kordhay. Dhammaadka bisha Gudba 2018, lacagta guud ee ku wareegta dhaqaalaha ayaa korortay 38.8 boqolkiiba, halka lacagta aasaasiga ah ay korortay 67.3 boqolkiiba. Amaahda bangiyaduna waxay muujisay kobac sannadle ah oo gaaraya 44.5 boqolkiiba. Si loo xakameeyo cadaadiska ka imanaya kororka amaahda iyo lacagta, guddigu wuxuu ku taliyay in xadka kobaca amaahda sannadlaha ah ee 24 boqolkiiba lagu sii hayo ilaa kulanka xiga. Sidoo kale, waxaa la go’aamiyay in heerka kaydka khasabka ah ee bangiyada loo kordhiyo celcelis bil kasta 10 boqolkiiba, iyadoo bangiyada la siinayo waqti u dhexeeya saddex ilaa lix bilood si ay u hirgeliyaan. Guddigu wuxuu sidoo kale xusay in guud ahaan bangiyada dalka ay weli yihiin kuwo deggan oo leh raasamaal ku filan iyo amaah aan shaqayn oo hooseysa, inkastoo bangiyo qaarkood ay la tacaalayaan culeysyo ku-meel-gaar ah oo dhanka lacagta caddaanka ah ah. Culeysyadan ayaa lagu maareynayaa suuqa lacagta ee bangiyada dhexdooda ah iyo adeegyada amaahda ee Bangiga Qaranka. Ugu dambayn, Bangiga Qaranka ayaa adkeeyay in siyaasadda lacageed ee hadda jirta la sii wadi doono ilaa sicir-bararka si buuxda hoos loogu dhigo lana gaaro xasillooni dhaqaale oo waarta. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Waxaa si xooggan looga shaqaynayaa horumarinta dhul-beereedka ballaaran ee ku yaalla dhulka joogiisu hooseeyo
Dec 25, 2025 80
Addis Ababa, Xoorreey 16/2018 (ENA): Wasiirka Beeraha, Mudane Adhisuu Araggaa, ayaa sheegay in si gaar ah diiradda loo saaray horumarinta dhul-beereedka ballaaran ee ku yaalla dhulka joogiisu hooseeyo ee dalka. Wasiirku wuxuu hadda booqasho ku joogaa Deegaanka Soomaalida, gaar ahaan Gobalka Shabeelle, degmooyinka Beercaano iyo Godey, halkaas oo uu kormeerayo mashaariic kala duwan oo horumarinta beeraha ah. Isagoo hadal ka jeediyay kormeerkaas, Mudane Adhisuu Araggaa wuxuu sheegay in deegaanka uu leeyahay ku dhowaad 10 milyan oo hektar oo dhul ku habboon beeraha, isla markaana 2.3 milyan oo hektar ka mid ah lagu horumarin karo waraabka. Wuxuu xusay in sannadadii isbeddelka mudnaanta la siiyay horumarinta waraabka, isla markaana hadda si ballaaran looga faa’iidaysanayo Webiga Shabeelle si loo ballaariyo beeraha waraabka ku saleysan ee deegaanka. Wasiirku wuxuu carrabka ku adkeeyay in si wadajir ah loogu shaqaynayo in bulshada aysan kaliya isticmaalin wax-soo-saarka, balse ay si ballaaran u beertaan una noqdaan kuwo ka faa’iidaysta. Wuxuu sheegay in dadaallada lagu horumarinayo dalagyada sida bariiska, qamadiga, galleyda, khudradda iyo miraha ay si muuqata u beddeleen nolosha beeraleyda iyo xoolo-dhaqatada beeraha ku lugta leh. Mudane Adhisuu Araggaa ayaa xusuusiyay in dalka hore uga bixi jiray in ka badan 245 milyan oo doollar si dibadda looga keeno bariiska, balse dadaallada lagu dhiirrigeliyay wax-soo-saarka beddelka ah awgeed, in ka badan 1.6 milyan oo hektar ayaa hadda lagu beeray bariis. Wuxuu intaas ku daray in laga filayo wax-soo-saar ka badan 80 milyan oo kiintaal, isagoo sheegay in si loo gaaro yoolkan qaran, shaqo adag oo isku dubbaridan ay ka socoto Deegaanka Soomaalida. Ugu dambayn, wasiirku wuxuu sheegay in geeddi-socodkaas uu abuuray fursado shaqo oo badan, isla markaana tallaabooyinkan ay door muhiim ah ka ciyaarayaan xaqiijinta yoolka qaran ee sugidda madaxbannaanida cunnada dalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Muuqaalo
.jpg)
.jpg)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 waxay Bog Cusub u furaysaa Casriyeynta Magaalooyinka
Dec 28, 2025 63
Addis Ababa; Xoorreey 19/2018 (ENA): Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 waxay abuuri doontaa awood weyn oo lagu dhiso magaalooyinka casriga ah iyada oo loo marayo tignoolajiyada iyo hagaajinta xaaladaha nololeed ee muwaadiniinta, ayay tiri Wasiirka Horumarinta Magaalooyinka iyo Kaabayaasha Dhaqaalaha Jaaltu Sani. Waxaa la ogyahay in uu Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu si rasmi ah u daahfuray istraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030, uu sheegay in ballaarinta marin u helidda, abuurista fursado siman oo loogu talagalay muwaadiniinta, iyo kor u qaadista kalsoonida ka dhaxaysa muwaadiniinta iyo hay'adaha ay yihiin tiirarka ugu muhiimsan ee istaraatiijiyadda. Waxay xustay in ballaarinta kaabayaasha dhijitaalka ah ee dadweynaha ay tahay hawl muhiim ah si loo gaaro tiirarkan, taas oo abuuri doonta awood weyn oo lagu horumarinayo nolol maalmeedka muwaadiniinta iyadoo laga dhigayo tignoolajiyada mid ku saleysan aadanaha. Wasiirka Magaalooyinka iyo Kaabayaasha Dhaqaalaha Jaaltu Sani ayaa ku tiri wareysi ay la yeelatay ENA; Dowladda Iskudarka waxay ka shaqeyneysaa sidii magaalooyinka looga dhigi lahaa bandhig hal-abuur, tignoolajiyada, iyo barwaaqada. Waxay sheegtay in Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2025 ay aasaas adag u dhigtay in magaalooyinka loo beddelo magaalooyin casri ah. Waxay sheegtay in tani ay gacan weyn ka geysatay sidii magaalooyinka loogu maamuli lahaa qaab dijitaal ah laga bilaabo marxaladda qorsheynta iyo casriyeynta bixinta adeegga. Wasiirka ayaa kale oo sheegtay in tani ay u suurtagelisay magaalo ku habboon dadka deegaanka, ganacsiga elektaroonigga ah, iyo adeegyo aan kala go 'lahayn oo loogu talagalay muwaadiniinta. Waxay sheegtay in tani ay keentay natiijooyin muuqda iyo aasaas weyn oo loogu talagalay horumarinta magaalooyinka oo si guul leh loo dhammaystiray. Waxay tilmaamtay in Istaraatiijiyadda cusub ee Dhijitaal Itoobiya 2030 ay awood u siin doonto magaalooyinka inay ka gudbaan magaalooyinka caqliga badan oo ay noqdaan kuwo horumarsan oo tignoolajiyada ah. Waxay sharraxday in siyaasadda cusub ee horumarinta magaalooyinka ay sidoo kale si toos ah ula xiriirto istaraatiijiyadda; waxay isku xirtaa isticmaalka tamarta, dhaqdhaqaaqa dhaqaalaha, iyo bixinta adeegga. Waxay sidoo kale sheegtay in casriyeyntu ay abuurto kalsooni u dhaxaysa muwaadiniinta iyo dowladda, iyo sidoo kale bixiyeyaasha adeegga iyo kuwa qaata.
Siyaasadda Horumarinta Ganacsiga ayaa la Diyaariyay iyadoo la raacayo Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Dec 28, 2025 62
Addis Ababa; Xoorreey 17/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh ayaa sheegay in Siyaasadda Horumarinta Ganacsiga la diyaariyey iyadoo la raacayo Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh ayaa wadahadal khadka internetka ah la yeeshay xubnaha Golaha Dhijitaalka, kaas oo ku saabsan qabyo-qoraalka Siyaasadda Horumarinta Ganacsiga. Farriin uu ku soo dhigay boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in ganacsigu uu yahay qalab muhiim ah oo lagu gaarayo kobac waara oo degdeg ah iyadoo lagu beerayo dhaqan ganacsi oo dhinac walba ah. Wuxuu tilmaamay in siyaasaddu ay si gaar ah u dhiirrigeliso oo ay taageerto ganacsi dhijitaalka ah iyo tartan iyadoo la kobcinayo dhaqdhaqaaq ganacsi oo qaran oo dhammaystiran oo loo dhan yahay oo waafaqsan Istaraatiijiyadda Dijitaal Itoobiya 2030. Wuxuu sidoo kale sheegay in qaab-dhismeedka siyaasaddu uu yahay qaab-dhismeed kobac dhaqaale oo dhisi kara bulsho xallinta dhibaatooyinka, kobcin karta dhaqan hal-abuur leh, ku dari karta qiimo, iyo dhisi karta nidaam deegaan oo ku habboon. Intaa waxaa dheer, wuxuu sheegay inay door muhiim ah ka ciyaarto hagista nidaamka ganacsiga Itoobiya iyo hindisayaasha abuurista shaqada. Wuxuu sharraxay inay si weyn uga caawin doonto horumarinta dabeecadaha, iyo dhaqamada caadiga ah ee hagaajin kara nidaamka ganacsiga. Intii lagu jiray doodda, waxay muujiyeen fahamkooda Golaha Dijitaalka ah in nidaam kormeer oo joogto ah oo xooggan la sameeyo heer kasta iyadoo la aqoonsanayo awoodaha iyo caqabadaha siyaasadda horumarinta si loo gaaro natiijooyinka la doonayo. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa tilmaamay in ka dib dood qoto dheer oo ku saabsan qabyo-qoraalka Siyaasadda Horumarinta Ganacsiga iyo ku darista kheyraadka, la go'aamiyay in dukumentiga siyaasadda horumarinta loo diro Golaha Wasiirrada si loo ansixiyo.
Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 waxay abuuraysa Fursad lagu hubinayo Barwaaqo loo dhan yahay - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Dec 23, 2025 79
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen ahna Guddoomiyaha Golaha Isbeddelka Dhijitaalka ah ee Qaranka Temesgen Tiruneh ayaa sheegay in Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 ay abuuri doonto jawi wanaagsan oo lagu hubinayo barwaaqada loo dhan yahay ee la beegsanayo. Waxa kale oo uu ku boorriyay qof walba inuu doorkiisa ka qaato waxtarka istaraatiijiyadda. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) waxaa la ogyahay inuu shaaca ka qaaday Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka dalka ahna Guddoomiyaha Golaha Isbeddelka Dijitaalka ah ee Qaranka Temesgen Tiruneh ayaa farriin ku saabsan dhammaystirka Dijitaalka ah ee Itoobiya 2025 iyo daahfurka rasmiga ah ee Istaraatiijiyadda Dijitaalka ah ee Itoobiya 2030. Fariintiisa, wuxuu ku sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh rabitaan ah inuu koro iyo awood uu ku koro. Wuxuu sheegay in waxa aan u baahanahay dal ahaan ay tahay istaraatiijiyad isku xirta rabitaankayaga ah inaan korno iyo awooddeenna aan ku korno, wuxuuna tilmaamay in awooddan isku xirka ah la shaqeynayo iyadoo la aaminsan yahay in tignoolajiyada dijitaalka ah ay tahay furaha. Wuxuu xusay in dowladdu ay billowday barnaamijka Dijitaalka Itoobiya iyadoo lagu saleynayo dib-u-habaynta dhaqaalaha dalka, qorshaha horumarinta ee 10-ka sano ah, iyo istaraatiijiyadaha isbeddelka qaaradda Afrika. Wuxuu sheegay in istaraatiijiyadda Dijitaalka Itoobiya ee 2025, oo lagu sameeyay arrintan, ay safarka dijitaalka ah ee Itoobiya u qaadday marxalad kale. Wuxuu xusay in istaraatiijiyadda ay beddeshay dhaqammo kala duwan oo heer qaran ah, oo ay ku jiraan nidaamyada maaliyadeed, bixinta adeegga, xiriirka dadweynaha, nidaamyada ganacsiga, helitaanka dowladda, amniga iyo badbaadada, iyo waaxda warbaahinta. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in fikirka, cilmi-nafsiga, iyo dhaqamada dhallinyarada ay isbeddeleen, deegaanka la abuurayna uu door muhiim ah ka ciyaaray kobaca qaybta dijitaalka ah. Wuxuu sheegay in Istaraatiijiyadda Dijitaalka Itoobiya ee 2030 ay tahay tallaabo taariikhi ah oo Itoobiya u ah, iyo in istaraatiijiyaddan ay dhawaan ansixisay Golaha Wasiirrada. Istaraatiijiyadan cusub waa qaab-dhismeed lagu dardar gelinayo ballaarinta degdegga ah ee hindisayaasha dijitaalka ah ee lagu bilaabay dadaallo wadajir ah, dadaal, iyo iskaashi, dhisidda nidaam dijitaal ah oo firfircoon, abuurista wax soo saar dijitaal oo waara, iyo hubinta isbeddelka qaranka. Wuxuu xusay in Istaraatiijiyadda Dijitaalka ah ee Itoobiya 2030 ay tahay qaab-dhismeed lagu ballaarinayo nidaam dowladeed oo muwaadiniintu ku xiran yihiin, bixinta adeegyo dijitaal oo dhammaystiran oo loo dhan yahay, ballaarinta nidaamyada dijitaalka ah ee madaxbannaan oo ammaan ah, iyo dhiirigelinta hal-abuurka gudaha.
Hibadu waxa ay kamid tahay kaabayaasha Horumarka ugu muhiimsan ee dalka - Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Dec 23, 2025 83
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA):- Hibadu waxa ay kamid tahay kaabayaasha Horumarka ugu muhiimsan ee dalka, waana in si la mid ah loo maalgeliyaa horumarinta hibada, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa ka jawaabay su'aalo ka yimid ka qaybgalayaasha Soo Koobidda hindisaha dhijitaal Itoobiya 2025 iyo Xafladda Daahfurka Rasmiga ah ee Istaraatiijiyadda dhijitaal Itoobiya 2030 wuxuuna bixiyay sharraxaad. Sharaxaaddiisa, Ra'iisul Wasaaraha ayaa sheegay in mid ka mid ah awoodaha hal-abuurka tignoolajiyada ay tahay awooddooda ay kaga sarreeyaan tartamayaashooda. Wuxuu sidoo kale xaqiijiyay in dowladdu ay kor u qaadi doonto oo ay taageeri doonto hal-abuurka caafimaadka iyo qaybaha kale. Ujeeddada ugu weyn ee istraateejiyadda dhijitaal Itoobiya 2030 waa in la helo ugu yaraan hal robot oo gabi ahaan lagu sameeyay dalka gudihiisa; Wuxuu sheegay in ay tahay in la abuuro awoodda lagu dhiso wax soo saarka qalabka kaas oo abuuri kara taleefanno iyo iPads, taas oo noo abuuri doonta fursad aan kaga fogaanno barnaamijyada oo aan ku dhisno qalabka. Dhanka kale, wuxuu sheegay in dhoofinta bunka ay saddex jibbaar korodhay, waana in tan loo dhoofiyaa iyada oo loo marayo dijitaalaynta iyo qiimaha lagu daray, dawladduna ay si adag uga shaqaynayso arrintan. Wuxuu sidoo kale sheegay in dawladdu ay si buuxda u taageeri doonto shirkadaha tignoolajiyada ee alaabadooda ka dhoofiya suuqa Itoobiya una dhoofiya suuqa Afrika. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in dawladdu ay aaminsan tahay in kartidu ay tahay kaabayaal muhiim ah, sida korontada, waddooyinka, iyo isgaarsiinta, wuxuuna sharraxay inay qabatay hawlo badan oo ujeeddadaas ah. Iskuullada xagaaga ee laga bilaabay oo la sii xoojinayo ee INSA, tartanka robot-ka ee sanadlaha ah ee lagu qabtay Maktabadda Abrhot, iyo dhismaha kaabayaasha cusub ee dhawaan la bilaabay ee Machadka garaadka Macmalka ah ayaa ah tusaalooyin arrintan. Wuxuu sidoo kale raaciyay in la sameeyay xafiisyo dawladeed oo tayo leh iyo goobo loogu talagalay shirkadaha cusub. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sheegay in mas'uuliyiinta dawladdu ay tahay inay si siman u maalgashadaan kartida shaqada aan qabanno, isagoo ku nuuxnuuxsaday inay tahay mas'uuliyadda laba-geesoodka ah ee mas'uuliyiinta dawladdu inay hubiyaan in shirkadaha yaryar ee cusub ay koraan oo aysan baaba'in.
Ciyaaraha
Koobka kubada cagta ee qaarada Afirka ee 35-aad ayaa maanta furmaya
Dec 22, 2025 100
Addis Ababa; Xoorreey 12/2018 (ENA):: Koobka kubada Qaramada Afrika ee 35-aad, oo ay martigelinayso Morocco, ayaa maanta furmaya. Ciyaarta furitaanka tartankan ayaa 4-ta galabnimo waxa ay Group-ka A ku dhex mari doontaa xulalka Morocco iyo Comoros oo marti galin doona garoonka Prince Moulay Abdallah Stadium. Tani waa markii 20-aad ee Morocco ay ka soo muuqato Koobka Qaramada Afrika, halka Comoros ay ciyaari doonto markii seddexaad. Waa markii labaad oo ay labada dal ku kulmaan koobka Qaramada Afrika, iyadoo Cameroon ay 2-0 ku garaacday Morocco oo ku wada jira Group C ee koobka 33aad ee Qaramada Afrika 2022. Saddexdii ciyaarood ee kale, Morocco ayaa badisay laba jeer, hal kulanna barbaro ayay gashay. Morocco ayaa ku jirta kaalinta 11-aad ee qiimeynta FIFA World Cup. Morocco ayaa noqotay waddankii ugu horreeyay ee Afrikaan ah ee gaara semi-finalka Koobka Adduunka ee 22-aad ee Qatar 2022. Marooko waxa ay ku guulaysatay koobka kaliya ee qaaradaha 1976, markaas oo ay ku guulaysatay koobkii 10-aad ee qaramada Afrika, oo ay martigelisay Itoobiya. Comoros oo ku jirta kaalinta 108-aad ee qiimaynta FIFA World Cup ayaa u soo baxday wareega 16-aad ee koobka qaramada Afrika, waana markii ugu horaysay ee ay ka soo muuqato tartankan. 52-da kulan ee koobka qaramada Afrika ayaa lagu ciyaari doonaa sagaal garoon oo ku yaala lix magaalo oo ku yaala dalka Morocco. Xidhiidhka kubbada cagta Afrika ee CAF ayaa u qoondeeyay ka qaybgalayaasha tartanka lacag dhan 32 milyan oo dollar. Koobka Qaramada Afrika ee 35-aad ayaa socon doona ilaa dharabley 10, 2018
Itoobiya oo ku guulaysatay bilada dahabka ee sadexaad ee ciyaaraha dhalinyarada Afrika
Dec 13, 2025 133
Addis Ababa; Xoorreey 3/2018 (ENA): : Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika ee Afraad oo ka socda magaalada Luanda ee dalka Angola, ayaa maanta galay maalintii saddexaad. Mahder Desta ayaa ku guulaystay bilad dahab ah tartankii baaskiilka ee dumarka. Dahabka Mahder uu ka helay ciyaarihii labaad ee dhalinyarada Olombikada Itoobiya ayaa ka dhigan bilada dahabka ee seddexaad ee Itoobiya ay ka hesho tartanka, sida ay sheegtay wasaaradda dhaqanka iyo ciyaaraha. Itoobiya ayaa ku guulaysatay billadaha dahabka ah ee 3000m ee haweenka iyo kooxda baaskiilka ee hawenka. Ciyaaraha ay Itoobiya ka qayb galayso ayaa kala ah:ciyaara Fudud, Baaskiilka, Taekwondo-ga Adduunka, Karate, Tennis-ka, Dabaasha iyo Culayska qaadida. Ciyaartoyda ka qayb galaya ciyaaraha dhalinyarada Afrika ayaa lagu soo xulay qaab ciyaareedkooda ciyaarihii 2-aad ee Itoobiya oo dhawaan la soo gabagabeeyay. 54 wadan ayaa ka qayb galaya 33 ciyaarood. Munaasabadda ciyaaraha qaaradaha ayaa socon doonta ilaa tahsaas 16, 2018. Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika waa is-reeb-reeb iyo diyaar-garow loogu jiro 4-aad ee Ciyaaraha Olombikada Dhallinyarada Jiilaalka oo lagu qabanayo dalka Senegal sanadka 2019.
Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee ka hooseeya 17-jirka ayaa la guddoonsiiyay Abaalmarin 10 Milyan oo Bir ah.
Dec 3, 2025 157
Addis Ababa; Gudba 24/2018 (ENA):- Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha ayaa guddoonsiisay abaal-marin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee 17-jirada ka hooseeya ka dib markii ay ka qayb qaateen Koobka Qaramada Afrika. Wasaaraddu waxay guddoonsiisay abaalmarin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr kooxda qaranka intii lagu jiray barnaamijka, Wasiirka Dhaqanka iyo Ciyaaraha Shewit Shanka ayaa guddoonsiisay abaalmarinta lacageed. Wasiir Shewit Shanka ayaa sheegay in guusha la gaaray xilligaas ay ka dhalatay dadaalka wadajirka ah ee dowladda iyo Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya. Waxayna muujisay sida ay ugu faraxsan tahay in kooxda qaranka ay si guul leh uga qaybgasho Koobka Qaramada Afrika. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay mas'uuliyiin sare oo ka tirsan Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha, Madaxweynaha Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya Isayas Jira iyo mas'uuliyiin kale oo ka tirsan xiriirka, iyo sidoo kale marti sharaf lagu casuumay. Xulka qaranka ee da'doodu ka yar tahay 17 sano ee Itoobiya ayaa xaqiijiyay u soo bixitaankooda heerka qaaradda iyagoo maanta 3-0 kaga badiyay Kiiniya isreebreebka CECAFA. Xulka qaranka ayaa dib ugu soo laaban doonta Koobka Qaramada Afrika 22 sano kadib. Waa markii afraad ee Itoobiya ay ka qaybgasho Koobka Qaramada Afrika ee da'doodu ka yar tahay 17 sano. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Itoobiya ayaa u soo baxday tartanka Koobka kubada ee qaarada Afrika ee 17-jirada kahosaysa
Dec 2, 2025 177
Addis Ababa; Gudba 23/2018 (ENA): Xulka qaranka Itoobiya ee da'ida 17-jirada ka hosaysa ayaa xaqiijiyay kaqaybgalka tartanka CAFA EE 2026 kaqabssomidona Moroko iyagoo 2-0 kaga badiyay Kenya isreebreebka CAFA. Ciyaartii ka dhacday garoonka Abebe Kila, Dawit Kassau ayaa dhaliyay goolka guusha daqiiqadii 66-aad iyo Ambelu Binyamin Abraha daqiiqadii 79-aad. Natiijada ka dib, Itoobiya waxay noqotay waddankii saddexaad ee u soo baxa Koobka Qaarda Afrika ee ee 17-jirada kahosaysa oo ay martigelin doonto Morocco sanadka 2026. Itoobiya ayaa markii ugu dambeysay ka qayb gashay Koobka Qaramada Afrika ee 17-jirada ka hosaysa sanadkii 2003, oo ay martigelinayso Switzerland. Waxay noqon doontaa markii ugu horreysay muddo 22 sano ah oo Itoobiya ay ka qayb qaadan doonto tartanka.
Ilaalinta Deegaanka
Kulanka Raysl wasaare Dr. Abiy Axmed iyo Maxamuud Cali Yuusuf, Komishinka Midowga Afrika ee laxdhidha qaban qaabada shirka COP32
Dec 18, 2025 100
Farriinta Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed waxaan kulan la yeeshay Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika, anagoo ka hadlaynay sida ay Itoobiya iyo Midowga Afrika si dhow isaga kaashan karaan diyaarinta COP32 oo si dhab ah u metelaya Afrika. Waxaan fahmay in, Maxamuud Cali Yuusuf, Komishinka Midowga Afrika ay si buuxda uga go’an tahay in COP32 guul noqoto, isla markaana Itoobiya ay noqoto lammaane muhiim ah oo arrintan door muuqda ka qaata. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
In Itoobiya loo doortay martigelinta COP-32, waa guul diblomaasiyadeed oo weyn
Dec 13, 2025 122
Addis Ababa, Xoorreey 4/2018 (ENA): Duqa Maamulka Magaalada Addis Ababa, Adhaanaj Abebe, ayaa sheegtay in in Itoobiya loo doorto martigelinta shirka COP-32 ay tahay guul diblomaasiyadeed oo ka dhalatay hoggaanka diblomaasiyadeed ee Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed. Waxay ku tilmaantay arrintan mid muujinaysa kalsoonida caalamku ku qabo Itoobiya. Doorashaduna ay tahay guul qaran. Adhaanaj Abebe waxay sheegtay in natiijooyinka laga gaaray barnaamijka Raadka Cagaaran iyo horumarinta magaalooyinka ay Itoobiya ka dhigeen dal ku habboon martigelinta shirkan. Waxay xustay in Addis Ababa ay noqotay xarun soo jiidata shirarka caalamiga ah. COP-32-na uu yahay shir si weyn indhaha dunida lagu hayo. Waxay ugu baaqday dhammaan daneeyayaasha inay dowladda la shaqeeyaan. Diyaargarow wadajir ah ayay ku tilmaantay mid lama huraan ah. Wasiirka Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha iyo Arrimaha Golaha Wasiirrada, Alemsahay Baawloos, ayaa sheegtay in awoodda Itoobiya ee martigelinta shirarka caalamiga ah ay si joogto ah u korortay. Waxay xustay in dalka uu hadda leeyahay kaabayaal iyo waayo-aragnimo ku filan. Guulaha la gaarayna ay yihiin kuwo wadajir lagu hantiyay. Alemsahay Baawloos waxay sheegtay in Itoobiya ay tartan caalami ah u gashay helidda martigelinta COP-32, isla markaana lagu doortay natiijooyinka horumarinta cagaaran. Waxay intaas ku dartay in shanta bilood ee ugu horreysay sanad-miisaaniyadeedkan la qabtay in ka badan 105 munaasabadood. Taasna ay caddeyn u tahay in Itoobiya si guul leh u martigelin karto COP-32. Ugu dambayn, masuuliyiintu waxay ku adkeeyeen in martigelinta shirka COP-32 ay Itoobiya u tahay fursad taariikhi ah oo lagu muujiyo horumarka cagaaran, awoodda martigelinta iyo kaalinta ay ku leedahay arrimaha caalamka. Waxay ku baaqeen in dhammaan daneeyayaasha ay si wadajir ah uga shaqeeyaan diyaarinta shirka. Taasina ay saldhig u noqon doonto guul qaran iyo sumcad caalami ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Soosaarida, Qaybinta iyo Isticmaalka Tamarta Itoobiya ayaa lagu dhisayo iskaashi goboleed iyo horumar waara – Aadan Faarax
Dec 10, 2025 139
Aadan Faarax, ku-xigeenka Madaxweynaha Xisbiga Barwaaqo iyo Madaxa Xarunta Iskudiwada Nidaamka Dimuqraadiyadda lehna Awood Ra'iisul Wasaare Kuxigeen, ayaa maanta ka qayb galay Shirweynaha Waxqabadka Waxtarka Tamarta Afrika oo ka dhacaya Addis Ababa. Aadan Faarax ayaa shirkan ku sheegay in Itoobiya ay soo bandhigtay tusaale wax ku ool ah oo ku saabsan hoggaaminta, qaybinta iyo isticmaalka tamarta, iyadoo la adeegsanayo iskaashi bulsho iyo tijaabooyin guuleystay oo ay ka faa’iidaystaan dhallinyarada iyo fursadaha tamarta cusub. Sidoo kale, Itoobiya ayaa ku dartay arrimaha saameynta deegaanka ee ka dhasha soo saarista tamarta, si loo hubiyo in horumarka tamarta uu yahay mid waara oo ilaalinaya deegaanka. Nidaamkan waxa uu saldhig u yahay wada-shaqeyn waxtar leh, isaga oo kor u qaadaya iskaashiga goboleed iyo horumarka waara, sidoo kalena ka faa’iideysanayaan waddamada deriska ah. Aadan Faarax ayaa intaas ku daray in Itoobiya, iyadoo leh awoodda tamarta ee Afrika, ay ka go’an tahay in ay horumariso nidaamyada tamarta si waxtar leh, iyadoo xoogga saaraysa iskaashiga, wax-soo-saarka iyo isticmaalka hufan ee tamarta, lana sii xoojinayo khibradda iyo waayo-aragnimada dalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
In Itoobiya loo doortay martigelinta COP-32, waxay muujinaysaa waxqabadka waxtarka leh oo isbeddelka cimilada
Dec 10, 2025 136
Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Wakiilka Arrimaha Dibadda ee Safaaradda Jarmalka ee Itoobiya, Dr. Ferdinand Fon Weyhe, ayaa sheegay in doorashada Itoobiya ee martigelinta shirweynaha 32-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP-32) ay ka tarjumeyso waxqabad waxtar leh oo lagu dhisayo saameynta isbeddelka cimilada. Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Dr. Abiy Axmed, ayaa horay u bilaabay qorshe horumarineed oo ku aaddan tamarta cagaaran sanadka 2019 ee taariikhda Itoobiya, kaasoo xoogga saaraya ilaalinta deegaanka iyo amniga deegaanka. Doorashadan waxaa lagu dhawaaqay intii lagu guda jiray shirweynihii COP-30 ee ka dhacay Belem, Braasiil, taasoo cadeynaysa in Itoobiya ay diyaar u tahay martigelinta COP-32. Dr. Ferdinand Fon Weyhe ayaa tilmaamay in guulaha Itoobiya ay ka gaartay tamarta korontada ka timaadda biyaha, horumarinta tamarta cagaaran iyo mashaariic kale oo la xiriira tamarta cagaaran ay caddeynayaan waxqabadkeeda. Waxay sidoo kale muujinaysaa sida ay u qaadatay mas’uuliyadda ilaalinta deegaanka iyo ka hortagga dhibaatooyinka isbeddelka cimilada. Itoobiya waxay ku tallaabsatay mashaariic wax ku ool ah oo ku saabsan tamarta cagaaran, tamarta cusub, iyo horumarinta waara, kuwaasoo door muhiim ah ka ciyaaraya martigelinta COP-32. Waxay sidoo kale dhiirrigelineysaa saameyn muuqata oo gudaha dalka iyo caalamka ah, iyadoo ku saleysan qorshayaasha horumarineed ee waxtarka leh. Ugu dambayntii, Jarmalku waxa uu aqoonsaday dadaallada Itoobiya ee ku saabsan horumarinta tamarta cagaaran, wuxuuna caddeeyay in mashaariicda waxtarka leh ay sii xoojin doonaan kartida Itoobiya ee martigelinta shirweynaha COP-32 iyo ka qayb qaadashada hawlaha isbeddelka cimilada ee caalamiga ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wararka Caalamka
Midowga Afrika iyo Mareykanku waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah — Madaxweyne Dhoonald Traamp
Dec 23, 2025 87
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah oo ku salaysan danaha labada dhinac, ayuu yidhi Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Danjire Constanza Adelina Gasparas, Madaxa Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka, ayaa warqadaheeda magacaabista u gudbisay Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Madaxweyne Dhoonald Tramp ayaa si rasmi ah u aqbalay magacaabista Danjire Constanza xaflad ka dhacday Aqalka Cad. Danjiruhu waxay si rasmi ah u qabatay waajibaadkeeda Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka ee Washington, DC. Madaxweyne Tramp ayaa sheegay in doorashada Danjire Constanza ee madaxa howlgalka ay muujineyso iskaashiga xooggan ee ka dhexeeya Midowga Afrika iyo Mareykanka, iyadoo lagu saleynayo fursadaha dhaqaale ee la wadaago, hoggaanka madaxbannaanida, iyo nabadda iyo amniga. Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay wada shaqeynayeen ku dhawaad labaatan sano si loo dhiso iskaashi xooggan oo ku salaysan xaqiijinta nabadda, barwaaqada, iyo xasilloonida Afrika, sida laga soo xigtay xogta Midowga.
Qalabka Duubista Codka (Sanduuqa Madow) ee Diyaaraddii ku Burburtay Hindiya ayaa la Helay – Tallaabo Muhiim ah oo Laga Gaaray Baaritaanka
Jun 16, 2025 1487
Addis Ababa, Agaali/Sane 9/2017 (ENA):Waxaa la xaqiijiyay in la helay qalabka duubista codka ee diyaaraddii dhawaan ku burburtay dalka Hindiya, arrintan oo muhiim u ah baaritaanka lagu ogaanayo sababta keentay shilkaas. Diyaaradda nooca Boeing 787-8 ah oo ka duushay magaalada Axmedabaad kuna socotay London, ayaa shil ku gashay gudaha Hindiya, taas oo sababtay dhimashada 270 qof oo saarnaa diyaaradda. Kooxda baaritaanka ee ku hawlan baadhista sababta shilka ayaa sheegtay in ay heleen qalabka duubista codka ee loo yaqaano Cockpit, kaas oo ku jiray qeybta kontoroolka ee diyaaradda. Sida ay ku warrantay BBC, qeybta la helay ee diyaaradda waxay ka kooban tahay laba qalab muhiim ah oo loogu yeero “Sanduuqa Madow” – kuwaas oo kaydiya macluumaadka duulimaadka iyo wada sheekaysiga duuliyayaasha. Helitaanka qalabkan ayaa loo arkaa horumar weyn oo lagu gaaray baaritaanka socda, waxaana baaritaankaas si wadajir ah u wadda khubaro ka kala socda Hindiya, Mareykanka iyo Boqortooyada Ingiriiska. Qalabkan ayaa fure u noqon doona fahamka dhabta ah ee sababta keentay shilka diyaaradda, waxaana la filayaa in natiijadiisu ay wax badan iftiimin doonto. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Donald Trump ayaa gaadhay Boqortooyada Sacuudi Carabiya
May 13, 2025 1804
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 5/2017 (ENA): Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa booqasho diblomaasiyadeed oo ballaaran ku tegay Boqortooyada Sacuudi Carabiya, taasoo ah safarkiisii ugu horreeyay ee caalami ah tan iyo markii uu markale xilka qabtay. Donald Trump wuxuu booqashadiisa afar maalmood ah ku tegi doonaa Sacuudi Carabiya, Qatar iyo Imaaraadka Carabta, isagoo rajeynaya in safarkani uu horseedi doono maalgashi cusub oo weyn oo uu Mareykanka ka helo. BBC ayaa ku warrantay in Trump uu jebiyay dhaqankii hore ee madaxda Mareykanka ay marka ay xilka qabtaan ugu horreyn u safri jireen dalal ay kamid yihiin Ingiriiska, Kanada iyo Meksiko, isagoo doortay inuu safarkiisii ugu horreeyay ee dibloomaasiyadeed ku tago Sacuudi Carabiya.
Dhulgariir Cabirkiisu Yahay 6.2 ayaa ku Dhuftay magaalada Istanbul ee dalka Türkiga
Apr 23, 2025 1985
Addis Ababa, Duugato/Miyaasiya 15, 2017 (ENA) – Dhulgariir cabirkiisa lagu qiyaasay 6.2 ayaa maanta ku dhuftay magaalada Istanbul ee dalka Türkiye. Sida lagu sheegay warbixin kasoo baxday wakaaladda wararka Anadolu, dhulgariirka ayaa dhacay waaberigii hore ee saaka, taasoo keentay in dadweynaha ku nool Istanbul iyo deegaannada ku xeeran ay si cabsi leh uga cararaan guryahooda. Sidoo kale, dhulgariir kale oo cabirkiisu gaarayo 4.9 ayaa laga diiwaangeliyey agagaarka xeebta Büyükçekmece oo u dhow magaalada Istanbul. Anadolu waxay xustay in maamulka gurmadka degdegga ah ee dalka uu xaqiijiyey dhul gariirka labaad. Illaa hadda wax khasaare ah lagama soo sheegin Balse, hay’adaha ammaanku waxay shacabka kula taliyeen in aanay dib ugu noqon dhismayaasha waxyeelladu soo gaartay haddii aysan muhiim ahayn, in aysan isticmaalin gaadiidka haddii aysan muhiim ahayn, iyo in ay raacaan tallaabooyinka taxaddarka ah ee la bixinayo. Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan ayaa la sheegayaa inuu si dhow ula socdo xaaladda, islamarkaana uu muujiyey dareenkiisa ku aaddan badbaadada iyo wanaagga muwaadiniinta dalka. Warbixinta sidoo kale waxa lagu sheegay in Madaxweynaha si joogto ah u helayo warbixinno la xiriira xaaladda, iyadoo ay siinayaan mas’uuliyiinta maamulka gurmadka degdegga ah iyo hay’adaha kale ee ay khuseeya. #Ethiopia #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA #Türkiye
Faalooyin
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4333
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Falanqayn
Itoobiya waa aasaasihii ururrada caalamiga ah iyo hay’adaha diblomaasiyada ee dhinacyada badan leh – Madaxweyne Sahlework Zewde
Jan 12, 2024 3940
Addis Ababa; Tir 3/2016 (ENA): Itoobiya waxay kamid tahay waddan saxiixay heshisy iyo axdiyo badan oo diblomaasiyadeed oo dhinacyo badan leh, aasaasaha hay'adaha iyo hay'adaha caalamiga ah. “Diblamaasiyadayada waa Danteena Qaran” waa halkudhig logumagac daray munaasibada todobaadka ee Deblomaasyada dalka . Laga soo bilaabo caasimada Afrika ilaa heer caalami, waxaa si habsami leh uga socda barnaamijka furitaanka todobaadka dublamaasiyada Itoobiya. Ugu horeyn waxa ka hadashay furitaanka munaasibada Madaxweyne Sahlework Zewde oo sheegtay in diblumaasiyadda Itoobiya ay soo martay marxalado kala duwan. Waxa kale oo ay sheegtay in Itoobiya ay leedahay taariikh dheer oo dastuuri ah, isla markaana ay xornimadeeda ilaalinaysay qarniyo badan, isla markaana ay tahay aasaasaha hay’ado iyo ururo badan oo caalami ah. Waxna ay tilmaamay in siyaasadda arrimaha dibadda ee dalalku ay tahay mid loga danleyah in lagu muujiyo dadalka u dalku somaray , waxayna sheegay in carwo bandhiggaka dublamaasiyadeed uu muujinayo sida ay Itoobiya u faca weyn tahay. Madax wayne Slwarqi Zade sheegay in madaxda iyo dublamaasiyiinta ay dadaal dheer u galeen sidii loo ilaalin lahaa danta qaranka Itoobiya iyo sharafta qaranka. Waxa ay intaa kusodartay in guulo dublamaasiyadeed oo ay Itoobiya ka faa’iidaysteen sannadihii la soo dhaafay, wuxuuna sheegay in si bari wanaag loo sameeyo ay tahay in la iska kaashado sidii loo xallin lahaa dhibaatooyinka nala soo wajahay. Sida uu sheegay ra’iisul wasaare ku xigeenka ahna wasiirka arrimaha dibadda mudane Demeke Mekonon, bandhiggan dublamaasiyadeed waxaa loogu talagalay in lagu xuso taariikhda diblumaasiyadeed ee Itoobiya, lagana sheekeeyo waxa hadda jira, laguna tilmaamo jihada mustaqbalka. Wuxuu sheegay in taariikhda dheer ee diblumaasiyadda Itoobiya ay muhiim u tahay in la ilaaliyo danaha qarankeena. Wuxuu sheegay in sida aan taariikhda ka baranay ay jiraan waxyaabo dalkeena ka jira oo aan si wanaagsan aan u ilaashano. Mudane Demeke ayaa sheegay in Itoobiya ay tahay dal awood leh oo shacab ay kunoolyihin leh, wuxuuna sheegay in midnimadeena gudaha ay tahay inaynu sii xoojino ugan hortagno cadaadiska caalamiga ah.
Warbixino Gaar Ah
Abuuritaanka Iskaashi Siman: Wajjiga Cusub ee Iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga
Dec 30, 2025 103
Xiriirka Afrika iyo Talyaaniga wuxuu bilaabmay dabayaaqdii qarnigii 19-aad. Heshiisyada nabadda ee uu Talyaanigu saxiixay 1947-kii waxay soo afjareen xukkunkii gumeysiga iyo awoodda siyaasadeed ee hal hay'ad. Kadib gumeysiga, xiriirka Talyaaniga iyo Afrika wuxuu ka wareegay xiriir laba geesood ah una wareegay iskaashi dhaqaale. Waxay ahayd xilli ay Afrikaanku si isa soo taraysa u sheegeen madax-bannaanidooda, Talyaaniguna uu dib u cusbooneysiiyay iskaashigiisii Afrika. Ka dib gumeysiga, iskaashiga Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ku koobnaa dhinaca dhaqanka. Iskaashiga ganacsiga iyo farsamada ayaa xaddidanaa. Tan iyo horraantii 1990-meeyadii, iskaashiga istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga ayaa koray. Kordhinta howlgallada diblomaasiyadeed iyo xafiisyada ganacsiga, iyo sidoo kale ballaarinta iskaashiga dhaqaale, waxay ahayd muujinta iskaashigan. Iskaashiga casriga ah ee Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ka gudbay gargaar una gudbay horumar wadaag ah. Diblomaasiyadda dhaqaale waxay xoojisay iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga ee labada dhinac. Iskaashiga horumarinta ayaa ka gudbay gargaarka una gudbay horumarinta. Marka laga eego amniga, maaraynta socdaalka iyo la dagaallanka argagixisada ayaa sidoo kale ah tusaalooyin iskaashi. Siyaasadda arrimaha dibadda ee Talyaaniga, iyadoo aqoonsanaysa caqabadaha soo maray Afrika iyo Talyaaniga, waxay diiradda saartay ilaalinta danaha guud ee labada dhinac. Dukumentiga siyaasadda ayaa xoogga saaraya muhiimadda saaxiibtinimo ee Afrika, kaas oo ku salaysan fikradda "diblomaasiyadda ku salaysan qiimaha iyo sharafta". Shirka Talyaaniga iyo Afrika, oo lagu qabtay Room sanadka 2024 T.Y, waa mid ka mid ah madalada ugu muhiimsan muddooyinkii ugu dambeeyay. Waxaa ka soo qayb galay wakiillo ka socda 45 waddan oo Afrikaan ah, hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika iyo Midowga Yurub, hay'adaha caalamiga ah iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Shirka waxaa la qabtay intii uu Talyaaniga ahaa madaxweynaha Kooxda Toddobada, xoojinta ka-qaybgalka Talyaaniga ee Afrikana waxay noqotay diiradda ugu weyn ee siyaasadeeda arrimaha dibadda. Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni ayaa shirka ku tilmaamtay aragti cusub oo ku saabsan iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga, iskaashi u dhexeeya dadka siman. R/W Meloni waxay sheegtay in xilligii caawimaadda iyo gargaarka ay dhammaatay oo uu soo ifbaxayo xilli cusub oo iskaashi ah, oo ku salaysan horumarinta wadaagga ah iyo danaha la wadaago. Moussa Faki Mahamat, oo markaas ahaa Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, ayaa soo dhaweeyay isbeddelka siyaasadeed ee cusub ee Talyaaniga, isagoo sheegay in Afrika ay u baahan tahay wax ka badan ereyo: iskaashi dhab ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in isbeddelka siyaasadeed uu diiradda saaro abuurista adduun caddaalad iyo sinnaan leh. Talyaanigu waa inuu ballanqaadyadiisa u rogaa ficillo, ayuu yiri Mahamat. Mid ka mid ah hindisayaasha muhiimka ah ee lagu soo bandhigay shir-madaxeedka ayaa ahaa Qorshaha Mattei. Qorshaha Mattei, oo uu daah-furtay Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni, wuxuu higsanayaa inuu xoojiyo iskaashiga dhaqaale iyo horumarineed ee Talyaaniga uu la leeyahay Afrika. Qaab-dhismeedka istaraatiijiyadeed ee 5.5 bilyan oo Yuuro ayaa loogu magac daray Enrico Mattei, aasaasihii shirkadda saliidda iyo gaaska qaranka ee Talyaaniga. Qorshaha ayaa la sheegay inuu mudnaanta siinayso iskaashiga dhaqaale ee muddada dheer la leh Afrika halkii ay ka ahaan lahayd gargaarka muddada gaaban. Ujeeddooyinka ugu waaweyn ee qorshaha ayaa ah in la taageero kobaca dhaqaalaha Afrika, la abuuro shaqooyin, la dhiirrigeliyo Afrika sidii shirkad tamarta u iibisa Yurub, wax ka qabashada caqabadaha dhaqaale ee Afrika iyo joojinta socdaalka aan caadiga ahayn, iyo in la kobciyo dhaqanka faa'iidada iyo iskaashiga labada dhinac ah oo ka baxsan samafalka. Qorshaha Matei ee afarta sano ah waxaa si wanaagsan u arkay Afrikaanka, waxaana la ogaaday in loo baahan yahay ballanqaad siyaasadeed oo xooggan si qorshaha loogu beddelo natiijooyin la taaban karo. Xogaha rasmiga ah ayaa muujinaya in ganacsiga u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga uu gaaray 59.5 bilyan oo Yuuro sannadkii 2023 T.Y, taasna waxay tilmaamaysaa in Ganacsigu si joogto ah u kobcayo. Dalalka Afrika waxay inta badan u dhoofiyaan gaaska dabiiciga ah, saliidda cayriin, birta, iyo agabyada wax soo saarka warshadaha Talyaaniga. Mashiinnada iyo qalabka warshadaha, alaabada warsahdahaha iyo kuwa la soo saaray, iyo qalabka korontada ayaa ka mid ah agabyada ugu badan uu Talyaaniga u dhoofiyo Afrika. Marka laga hadlayo ganacsiga guud, Talyaanigu wuxuu leeyahay saamiga ugu badan ee wadarta guud. Ganacsiga, maalgashiga, kheyraadka dabiiciga ah, tamarta, kaabayaasha dhaqaalaha, gaadiidka, waxbarashada, cilmi-baarista, caafimaadka, tignoolajiyada, maaraynta socdaalka, amniga iyo maamulka ayaa ka mid ah waaxyada uu iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga u badan yahay. Shirka 2026 ee Afrika iyo Talyaaniga ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa bartamaha cirir 2018 T.I. Addis Ababa waa xarunta Midowga Afrika iyo caasimadda qaaradda. Tani waxay ka dhigaysaa shir madaxeedka mid muhiim u ah Afrika. Itoobiya waxay taariikh ahaan door hoggaamineed ka ciyaartay siyaasadda Afrikaanka. Hadda waxay martigelinaysaa dhowr dhacdo oo heer goboleed, qaaradeed iyo caalami ah. Waxaa la filayaa inay sii xoojiso iskaashiga labada dhinac. Hirgelinta Qorshaha Mattei, iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga, kordhinta saamaynta Afrika, qaadashada mowqif adag oo ku saabsan arrimaha xasaasiga ah oo ay ku jiraan socdaalka, iyo saxiixidda heshiisyada iskaashiga iyo isfahamka ayaa ah natiijooyinka Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga. Shirka Afrika iyo Talyaaniga ayaa la filayaa inuu furo bog cusub oo iskaashi ah oo u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga, iyadoo lagu dhisayo xiriirkii taariikhiga ahaa ee hore, iskaashiga dhaqaale ee sii kordhaya iyo ballanqaadka wax ka qabashada caqabadaha guud. Shirka, oo lagu qabtay Addis Ababa, oo ah xarunta diblomaasiyadda Afrika, waa fursad wanaagsan oo lagu abuuri karo iskaashi ay hoggaaminayaan Afrika iyo kordhinta ka qaybgalka Afrika.
Madasha Ganacsiga Afrika ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa.
Dec 30, 2025 112
Addis Ababa; Xoorreey 21/2018 (ENA):- Madasha Ganacsiga Afrika markeedi 9-aad ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa Cirir 9 iyo 10, 2018 T.I. Guddiga Dhaqaalaha Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA), oo kaashanaya Guddiga Midowga Afrika iyo daneeyayaasha kale, ayaa qabanqaabinaya madasha. Madashu waxa ay ka garab socon doontaa Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika oo ka dhici doona Addis Ababa bisha Cirir. "Maalgelinta Mustaqbalka Afrika; Shaqooyinka iyo Hal-abuurka lagu keenayo Isbeddel Waara" waa dulucda madasha. Madasha Ganacsiga Afrika waa madal qaaradeed oo heer sare ah oo sannadle ah oo diiradda saarta horumarinta iyo kobaca dhaqaalaha Afrika, sida laga soo xigtay xogta ay heshay ENA. Madashu waxay isu keentaa hoggaamiyeyaasha Afrika, maalgashadayaasha, jilayaasha waaxda gaarka loo leeyahay iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Madashu waxay ka wada hadli doontaa siyaabaha loo kordhin karo iskaashiga iyo maalgashiga, gaar ahaan iyada oo loo marayo iskaashiga dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo ballaarinta fursadaha maalgelinta. Fursadaha shaqo, dhisidda nidaam hal-abuur oo ku habboon qaaradda iyo furitaanka kartida hal-abuurka Afrika ayaa ka mid noqon doona ajendaha looga hadlayo madasha. Waxaa fiiro gaar ah loo yeelan doonaa warshadaha dhijitaalka ah, shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah, iyo qaybta hal-abuurka Afrika ee sii kordheysa. Hindise-sharciyeedyo iyo qaab-dhismeedyo kala duwan ayaa lagu soo bandhigi doonaa madasha. Qaab-dhismeedka Awood-siinta iyo Isbeddelka Dhalinyarada Afrika, kaas oo isku xira hal-abuurka dhalinyarada iyo helitaanka maaliyadda, ayaa la bilaabi doonaa. Nidaamka ay samaysay ICA ee la socodka hirgelinta ballanqaadyada maalgelinta dadweynaha iyo kuwa gaarka loo leeyahay ayaa sidoo kale lagu bilaabi doonaa oo lagu hirgelin doonaa madasha. Madashan oo socon doonta laba maalmood waxay ka koobnaan doontaa madasha hoggaamiyeyaasha Afrika iyo doodo ay yeelan doonaan khubaradu. Waxaa sidoo kale la qaban doonaa madal la isugu xirayo shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah iyo hal-abuurayaasha iyo maalgashadayaasha. Munaasabadda waxaa sidoo kale la filayaa inay gacan ka geysato isu beddelka ballanqaadyada mashaariic dhaqaale oo la taaban karo. Madasha Ganacsiga Afrika waxay door istaraatiijiyadeed ka ciyaareysaa gaaritaanka Yoolalka Horumarinta Waarta iyo Ajandaha 2063, sida lagu sheegay warbixinta.
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay
Dec 2, 2025 185
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay dalkeenu wuxuu gaaray guul diblomaasiyadeed oo weyn isagoo ka qaybgalay shirkii ugu horreeyay ee G20 oo ay martigelisay Koonfur Afrika. Ka qaybgalka Ra'iisul Wasaaraha ee shirka ayaa u adeegay kor u qaadista danaha qaranka Itoobiya iyo xoojinta codka wadajirka ah ee Afrika. Tani waxay xaqiijinaysaa saameynta sii kordheysa ee qaaradda ee arrimaha caalamiga ah. Mashruuca Horumarinta Waraabka iyo Hawlaha Horumarinta Dalxiiska Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa dib u eegay horumarka Mashruuca Horumarinta Waraabka Megech intii uu booqanayay magaalada Gondar ee deegaanka Amxaarada. Mashruucu wuxuu daboolayaa dhul dhan 870 hektar waxaana la filayaa inuu waraabiyo 17,000 hektar oo dhul ah. Guud ahaan, Biyo-xireenka Megech, marka la dhammeeyo, wuxuu si weyn u kordhin doonaa wax soo saarka beeraha ee deegaanka. Ra'iisul Wasaare Abiy, isagoo sii wada booqashadiisa magaalada Gondhar, wuxuu furay qasriga Fasil Gibi oo la dayactiray iyadoo ay weheliso Marwada Koowaad ee Zinash Tayachew iyo mas'uuliyiin sare oo dowladda ka tirsan. Shaqada dayactirka ballaaran ee laga sameeyay goobta ayaa neef cusub ku abuurtay goobta dhaxalka iyadoo la ilaalinayo taariikhdeeda jirta iyo hagaajinta quruxdeeda iyo helitaankeeda. Shaqada dayactirka waxaa ka mid ahaa dayactirka qaab-dhismeedka dhismaha ee qasriga, hagaajinta waddooyinka lugta, iyo soo celinta dhismayaasha muhiimka ah iyadoo la adeegsanayo agab dhaqameed sida geed kedar ah iyo wattle si loo ilaaliyo muuqaalka iyo dareenka gaarka ah ee goobta. Xarumaha booqdayaasha ayaa sidoo kale si weyn loo casriyeeyay. Xarun dalxiis oo cusub ayaa sidoo kale la furay. Musqulo casri ah, nalalka la hagaajiyay iyo nidaamyada amniga ayaa sidoo kale la rakibay. Qasriyada imbraadoor Fasil, imbraadoor Yohannes I iyo imbraadoor Iyasu I si taxaddar leh ayaa loo dayactiray, iyo sidoo kale buundooyinka, musqulaha, albaabada taariikhiga ah, iwm. Intaa waxaa dheer, in ka badan 40,000 oo mitir oo laba jibbaaran oo shaqo dhul-beereed ah ayaa la sameeyay. Tani waxay abuurtay jawi soo jiidasho leh oo loogu talagalay booqdayaasha. Shaqada dayactirka oo dhan waxay qaadatay wax ka yar hal sano waxaana loo sameeyay si loo ilaaliyo goobtan taariikhiga ah iyo dhaqanka ee cajiibka ah muddada dheer. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale bilaabay doonta Gorgora Tananesh II. Iyada oo qaadi karta in ka badan 180 rakaab ah, Tananesh waxay safarka Gorgora Eco Lodge ka dhigaysaa mid ku habboon dalxiiska, madadaalada iyo sahaminta deegaanka dabiiciga ah ee cajiibka ah ee Harada Tana. Sidoo kale, intii uu ku sugnaa magaalada Bahir Dar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar iyo shaqooyinka socda si magaalada looga dhigo mid ku habboon waaxda dalxiiska. Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa sidoo kale arkay in Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar loo casriyeynayo heerarka uu dejiyay Xiriirka Kubadda Cagta Afrika (CAF). Garoonka wuxuu qaadi karaa 52,000 oo daawadayaal ah, rakibidda kuraasta iyo cawskana waa la dhammeeyay. Shaqooyinka kale ee kaabayaasha dhaqaalaha ee garoonka, oo ay ku jiraan nalalka, ayaa sidoo kale si degdeg ah loo fulinayaa. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Fele Gion Resort, kaas oo lagu dhisayo saldhigga Gorgora Eco Resort ee xeebta Harada Tana ee Bahir Dar; wuxuu xilligaas sheegay in goobta dalxiiska aysan kaliya kicin doonin dalxiiska magaalada laakiin sidoo kale ay abuuri doonto fursado shaqo oo loogu talagalay dhalinyaro badan. Dhanka kale, isla bishaas, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu booqday magaalada Misi, oo ah xarunta Maamulka Aagga Qowmiyadaha Oromada ee Deegaanka Amxaarada. Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada magaalada ee ka socota ay marayso marxalad hore, laakiin waddada baaskiillada ee 1.3-kiiloomitir iyo marinnada lugeynaya waa kuwo lagu ammaano. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada ay muujinayso in fikradda ah in la casriyeeyo goobaha dadweynaha laga hirgelinayo dhammaan heerarka kala duwan ee Itoobiya. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale booqday Warshadda Horumarinta Beeraha ee Isku-dhafan ee Elfora Agro-Industry, taas oo gacan ka geysanaysa horumarka waara ee magaalada. Waxsoosaarka Itoobiya iyada oo loo marayo Sirdoonka Macmalka ah (AI) Ka dib markii la raray Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya (EAI), Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (PhD) ayaa booqday xarunta wuxuuna arkay hawlaheeda. Intii uu ku guda jiray booqashadiisa, wuxuu sheegay in sannad gudaheed, uu awooday inuu u abuuro jawi aad u raaxo leh shaqaalihiisa isagoo muujinaya isbeddello dhisme oo cajiib ah iyo farshaxan casri ah oo goobta shaqada ah. Hay'addu waxay fulinaysaa kaalinteeda hoggaamineed ee qaybaha caafimaadka, beeraha, iyo adeegga shantii sano ee la soo dhaafay, waxayna horumarinaysaa awooddeeda ku aaddan xisaabinta daruuraha, xogta waaweyn, macdan qodista xogta, robotics-ka, iyo teknoolojiyadaha is-dhexgalka. Ra'iisul Wasaaraha ayaa sheegay in Xarunta Bilaabidda Sirdoonka Macmalka ah ee dhawaan la bilaabay ay siin doonto muwaadiniinta fursad ay fikrad ku yimaadaan, ku abuuraan tusaalooyin, ku celceliyaan, oo ay kula xiriiraan maalgashadayaasha shirkadaha gaarka loo leeyahay; wuxuu tilmaamay in 200 oo abuureyaal fikradeed ay ka faa'iideysteen fursaddan ilaa hadda. Isla bishaas, Golaha Wasiirrada, ka dib dood ballaaran, waxay si wadajir ah u go'aansadeen in la hirgeliyo Istaraatiijiyadda Itoobiya ee Dijitaalka ah 2030 laga bilaabo taariikhda ay ansixisay Golaha. Shirkii G20 Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) wuxuu si guul leh u raacay ballanqaadyo diblomaasiyadeed oo laba geesood ah iyo kuwo dhinacyo badan leh oo xaqiijinaya danaha istaraatiijiyadeed ee Itoobiya ee Shirkii G20 ee ay martigelisay Koonfur Afrika. Ra'iisul Wasaaraha ayaa la kulmay Madaxweynaha dalka martida loo yahay, siyril Ramafosa, habeenka shir-madaxeedka. Sidoo kale, intii uu socday shirka, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu kala hadlay Agaasimaha Guud ee IMF Kristalina Georgieva isbeddellada dhaqaale ee adduunka, dib-u-habaynta dhaqaalaha ee Itoobiya, iyo fursadaha lagu xoojinayo iskaashiga si loo taageero kobaca waara oo loo dhan yahay. Wuxuu sidoo kale la kulmay Madaxweynaha cusub ee Bangiga Horumarinta Afrika, Dr. Cidi Cuud Tah, si uu ugala hadlo doorka muhiimka ah ee Bangiga uu ku leeyahay horumarinta kobaca loo dhan yahay ee Afrika oo dhan. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu la kulmay hoggaamiyeyaal dhowr ah oo ku sugnaa shirka si ay uga wada hadlaan iskaashiga labada dhinac iyo kan istaraatiijiyadeed, oo ay ku jiraan Amiirka Dhaxalka ah ee Abu Dhabi, Madaxweynaha Turkiga, Madaxweynaha Finland, Madaxweynaha Faransiiska, iyo Ra'iisul Wasaaraha Jarmalka. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Norway, iyo sidoo kale hoggaamiyeyaasha Hindiya, Vietnam, Kuuriyada Koonfureed, iyo Australia. Wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Boqortooyada Ingiriiska, Madaxweynaha Brazil, Ra'iisul Wasaaraha Netherlands, Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga, iyo Madaxweyne Ku-xigeenka Indonesia. Wadahadalladooda waxaa ka mid ahaa iskaashiga ilaalinta cimilada, casriyeynta beeraha iyadoo diiradda la saarayo ganacsiga iyo madaxbannaanida cuntada oo ah mudnaanta koowaad, iyo horumarinta dhaqaalaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha. Ra'iisul Wasaare Abiy: Intii uu socday Shirkii G20, wuxuu kala hadlay Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres siyaabaha loo xoojin karo danaha caalamiga ah iyo xoojinta danaha la wadaago sida ficilka cimilada, nabadda iyo amniga, iyo horumarka waara. Waxay sidoo kale ka wada hadleen taageerada ay Itoobiya siin karto maadaama ay tahay dalka martigelinaya COP32. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in la sii xoojiyo iskaashiga dhinacyo kala duwan la yeeshaan Madaxweynaha Golaha Yurub Antonio Costa si loo xoojiyo xiriirka Itoobiya iyo Midowga Yurub. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Isla kulanka labada dhinac, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Madaxweynaha CAF Dr. Patrice Motsepe iyo Madaxweynaha Bangiga Adduunka Ajayi Banga. Wadahadal Diblomaasiyadeed oo lala yeeshay Hoggaamiyeyaasha Malaysia iyo Singapore Bishii Nofeembar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu martigeliyay Ra'iisul Wasaaraha Malaysia Dato' Seri Anwar bin Ibrahim iyo Ra'iisul Wasaaraha Singapore Lawrence Wong oo ku sugan Qasriga Qaranka. Labada booqasho waxaa ka mid ahaa xaflad geed beeris ah, booqashooyin lagu tagay Matxafka Qasriga, iyo wadahadallo laba geesood ah. Itoobiya iyo Singapore waxay saxiixeen heshiisyo ku saabsan tababarka xirfadaha iyo ganacsiga kaarboonka. Sidoo kale, Itoobiya iyo Malaysia waxay saxiixeen dukumentiyo ku saabsan dalxiiska, caafimaadka, adeegyada gaadiidka cirka, iyo iskaashiga magaalooyinka. Booqashooyinkan waxay iftiimiyeen iskaashiga sii kordhaya ee Koonfur-bari Aasiya. Xulashada Itoobiya ee COP 32 Ka dib magacaabista Dr. Gideon Timothy, Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, oo ah Madaxweynaha COP 32; Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa ka qayb galay kulan ay yeesheen Guddiga Isku-dubaridka Qaranka si loo isku dubbarido hawlaha muhiimka ah ee diyaarinta. Kulanka ayaa muujiyay sida ay dawladdu uga go'an tahay inay hubiso in Itoobiya ay martigeliso COP 32 isla markaana ay qabato shir loo dhan yahay oo si wanaagsan loo diyaariyay. Guud ahaan, bilihii Dirir iyo Gudba 2018 T.I, hoggaanka Ra'iisul Wasaare Abiy ee ku aaddan kor u qaadista mashaariicda waraabka, horumarinta dalxiiska, iyo isticmaalka Garaadka macmalka ah ee Itoobiya, iyo sidoo kale kor u qaadista diblomaasiyadda dalka, ayaa ahaa mid miro dhal ah. Dabayaaqadii bisha, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu la kulmay Jeneraal Dougvin R. M. Anderson, oo ah Taliyaha Taliska Mareykanka ee Afrika, si uu uga wada hadlo arrimaha amniga gobolka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Tallaabooyinka lagu xoojinayo nidaamka siyaasadeed lagu horumarinayo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa guulo wax ku ool ah laga gaaray— Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr)
Jun 5, 2025 1501
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 28/2017 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr) ayaa sheegay in tallaabooyinka ay dowladda qaaday si ay u ballaariso nidaamka siyaasadeed looguna horumariyo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa natiijooyin wanaagsan laga gaaay. Ra’iisul Wasaaraha oo u waramay Telefishinka Qaran ee Itoobiya ETV ayaa si faahfaahsan uga warramay caqabadihii iyo duruufihii adkaa ee ku hor gudbanaa xukuumaddiisa markii ay xilka la wareegeen. Wuxuu xusay in xilligaasi Itoobiya ay ahayd dal deyn xooggan lagu leeyahay, mashaariic waaweyn oo hakad ahaa ay jireen, hay’ado awooddou daciiftay, sharciyo dhib keeni kara iyo musuqmaasuq baahsan oo hareeyay dalka. Wuxuu sheegay in kala duwanaanta aragtida siyaasadeed uu xilligaasi sabab u noqday xaalado fowdo iyo khalkhal siyaasadeed. Tallaabooyinka adag ee xukuumaddu qaaday ayuu sheegay inay ahaayeen kuwo lagama maarmaan u ah sidii looga bixi lahaa caqabadahaasi culus. Wuxuu si gaar ah u xusay in dowladda ay awoodday in ay bixiso lacag qalaad oo badan si loo sii wado dhismaha biyo-xireenka weyn ee Abaay (GERD), taasoo ay ka go’nayd in aan la joojin. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale muujiyey in tallaabooyinka lagu ballaarinayo madasha siyaasadeed iyo horumarinta dimuqraadiyadda aysan ahayn kuwo sahlan. Wuxuu sheegay in xabsiyada laga sii daayay maxaabiis siyaasadeed iyo in xoogag mucaarad ah oo dibadda joogay la keeno gudaha dalka, taas oo ka mid ahayd go’aamadii adkaa ee la qaatay. Wuxuu tilmaamay in go’aamadaas aysan ahayn kuwo khasaare wata, balse ay ka dhasheen faa’iidooyin la taaban karo. Ugu dambayntii, wuxuu sheegay in tallaabooyinkaasi ay door weyn ka ciyaareen sidii Itoobiya u noqon lahayd dal leh hannaan xasilloon, haybad iyo jiho siyaasadeed oo la hubo. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 6985
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 4640
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4564
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4470
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4333
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 6985
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 4640
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4564
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4470
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha