ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) Ayaa Maanta Golaha Wasiirada horgeynaya Golaha Wakiillada Shacabka
Oct 8, 2026 17
Addis Ababa; Koxdin 28/2019 (ENA): Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa maanta Golaha Wakiilada u soo bandhigi doona golihiisa wasiirada ee dawladda Medemer. Waxaa la xasuustaa in Golaha Shacabka uu si aqlabiyad leh u ansixiyay qabyo-qoraalka si loo go'aamiyo magaca, abaabulka, awoodaha iyo shaqooyinka hay'adaha fulinta shalay. Qoraalka qabyo-qoraalka waxaa loo ansixiyay Bayaanka Lambarka 1440/2019 AD. Ujeeddada ugu weyn ee wax-ka-beddelka ayaa ah in la hubiyo in hay'aduhu si cad u fahmaan shaqadooda, kala soocaan mas'uuliyadaha wadajirka ah iyo kuwa kala duwan, iyo in waxqabadka dowladda laga dhigo mid hufan. Sida ku cad bayaanka, tirada wasaaradaha waxay sii ahaan doontaa 22, halka laba wasaaradood loo magacaabi doono, laba wasaaradoodna la dhisi doono.
Ra'iisul Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ayaa Hambalyo u diray Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr)
Oct 8, 2026 19
Addis Ababa; Koxdin 28/2019 (ENA): Ra'iisul Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ayaa hambalyo u diray Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr). Fariintiisa, Ra'iisul Wasaaraha ayaa ku muujiyay farxadiisa dib u doorashada Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr) oo uu ku guuleystay Golaha Wakiillada Shacabka. Wuxuu tilmaamay in dalkiisu uu muhiimad weyn siinayo iskaashiga istaraatiijiyadeed ee uu la leeyahay Itoobiya. Ra'iisul Wasaare Narendra Modi ayaa sidoo kale xaqiijiyay inuu ka shaqeyn doono sidii loo sii xoojin lahaa iskaashiga iyo saaxiibtinimada labada dal. #Dowladda_Medemer
AWOODDA DAD IYO DHAQAALE EE ITOOBIYA IYO NAYJEERIYA WAXAY WAX WEYN KA TARI KARTAA QAABAYNTA MUSTAQBALKA AFRIKA :-RA’IISUL WASAARE KU-XIGEEN TEMESGEN TIRUNEH
Oct 7, 2026 53
Addis Ababa, Koxdin, Meskerem 27,2019 : Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka dalka Temesgen Tiruneh, ayaa sheegay in awoodda dad iyo dhaqaale ee Itoobiya iyo Nigeria ay labada dal u saamaxayso inay door weyn ka qaataan qaabaynta mustaqbalka Afrika. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka Temesgen Tiruneh ayaa maanta kulan wadaxajooda la yeeshay Madaxweyne Ku-xigeenka Nigeria, Senator Kashim Shettima. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa xusay in kulanka wada xajoodka diiradda lagu saaray dhinacyada iskaashiga labada dal ee Itoobiya iyo Nigeria ay si wadajir ah uga shaqayn karaan. Waxa uu tilmaamay in labada dal ay si qoto dheer uga wada hadleen iskaashiga iyo is-weydaarsiga khibradaha, gaar ahaan dhinaca xaqiijinta sugnaanta cuntada. Waxa uu sidoo kale uga mahadceliyay dowladda Nigeria booqashadii ay wafdigeedu ku yimaadeen Itoobiya, taas oo uu sheegay inay ka dhalatay aqoonsiga guulaha la taaban karo ee laga gaaray Heshiiska Seqota iyo doonista Nigeria ee ah inay ka faa’iidaysato khibradda Itoobiya. Madaxweyne Ku-xigeenka Nigeria, Senator Kashim Shettima, ayaa isna sheegay in sida ay dowladdiisu uga go’an tahay horumarinta nidaamka nafaqada dalka ay tusaale u noqon karto dalalka kale ee Afrika. Itoobiya iyo Nigeria oo leh iskaashi istiraatiiji ah ayaa sheegay in awoodda dad iyo dhaqaale ee labada dal ay xoojin karto kaalintooda Afrika. Itoobiya waxay sidoo kale fududeysay nidaamka baasaboorrada diblomaasiga ah iyo kuwa adeegga, iyadoo muwaadiniinta Nigeria ee sita baasaboorradaas loo oggolaaday safar fiiso-la’aan ah. Tallaabadan ayaa lagu sheegay inay gacan ka geysan karto xoojinta xiriirka dadka labada dal iyo iskaashiga diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Itoobiya iyo Nigeria. Dhinaca maalgashiga, waxaa kulanka lagu soo qaaday kaalinta muuqata ee ganacsade Aliko Dangote uu ka qaadanayo horumarka Itoobiya.
Dalabka Itoobiya ee marin baddeedka ayaa helaya aqbalaad caalami ah – Madaxweyne Taaye Asqeslassie
Oct 6, 2026 78
Addis Ababa; Koxdin 26/2019 (ENA): Madaxweyne Taye Asqeslassie ayaa sheegay in dalabka Itoobiya ee deked baddeed uu helayo aqbalaad caalami ah. Golayaasha Wakiillada Shacabka iyo Golaha Federeeshinka ayaa qabanaya shirar wadajir ah. Khudbaddiisii furitaanka ee uu u jeediyay aqallada, Madaxweyne Taye Asqesilassie ayaa sheegay in Itoobiya ay u baahan tahay deked badda si ay u sii waddo horumarka iyo horumarka Itoobiya. Wuxuu tilmaamay in helitaanka deked badda Itoobiya ay door muhiim ah ka ciyaari doonto sugidda danaha istaraatiijiyadeed ee Itoobiya. Wuxuu sheegay in aasaaska loo dhigay rabitaanka Itoobiya ee ah inay yeelato deked badda iyada oo loo marayo beddel nabad ah oo diblomaasiyadeed si loo helo aqbalaad caalami ah. Wuxuu sheegay in rabitaankan Itoobiya uu ka tarjumayo rabitaanka adag ee Itoobiya ee ah inay korto oo ay horumariso iyadoo lala kaashanayo waddamada deriska ah. Waxay sheegeen in dadaallo la sameyn doono si loo gaaro arrinta lahaanshaha deked badda iyada oo loo marayo aqbalaad wadajir ah, faa'iido wadaag ah iyo habab nabad ah. #Dowladda_Medemer; #Dal_Weyn; #Dad_Weyn; #Dib-u-eegis_Weyn
MADAXWEYNAHA BURUNDI AHNA GUDDOOMIYAHA MIDOWGA AFRIKA EVARISTE NDAYISHIMIYE OO HAMBALYO U DIRAY RA’IISUL WASAARE ABIY AXMED
Oct 6, 2026 54
Addis ABABA, Koxdin,Meskerem, 25,2019 E.C. (ENA):- Guddoomiyaha Midowga Afrika ee xiligan ahna Madaxweynaha Burundi, Evariste Ndayishimiye, ayaa farriin hambalyo ah u diray Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed (Dr.). Golaha 7-aad ee Wakiillada Shacabka ayaa maanta, kalfadhigiisii 1-aad ee caadiga ahaa ee sannadka 1-aad ee xilliga shaqo ee Baarlamaanka ayaa Abiy Ahmed (Dr.) u doortay Ra’iisul Wasaaraha JDFI. Guddoomiyaha Midowga Afrika ahna Madaxweynaha Burundi, Evariste Ndayishimiye, ayaa farriin uu soo diray ugu hambalyeeyay Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) dib-u-doorashadiisa xilka Ra’iisul Wasaaraha. #DalWeyn #ShacabWeyn #HimiloWeyn
Muuqaal Ahaan
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) Ayaa Maanta Golaha Wasiirada horgeynaya Golaha Wakiillada Shacabka
Oct 8, 2026 17
Addis Ababa; Koxdin 28/2019 (ENA): Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa maanta Golaha Wakiilada u soo bandhigi doona golihiisa wasiirada ee dawladda Medemer. Waxaa la xasuustaa in Golaha Shacabka uu si aqlabiyad leh u ansixiyay qabyo-qoraalka si loo go'aamiyo magaca, abaabulka, awoodaha iyo shaqooyinka hay'adaha fulinta shalay. Qoraalka qabyo-qoraalka waxaa loo ansixiyay Bayaanka Lambarka 1440/2019 AD. Ujeeddada ugu weyn ee wax-ka-beddelka ayaa ah in la hubiyo in hay'aduhu si cad u fahmaan shaqadooda, kala soocaan mas'uuliyadaha wadajirka ah iyo kuwa kala duwan, iyo in waxqabadka dowladda laga dhigo mid hufan. Sida ku cad bayaanka, tirada wasaaradaha waxay sii ahaan doontaa 22, halka laba wasaaradood loo magacaabi doono, laba wasaaradoodna la dhisi doono.
Ra'iisul Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ayaa Hambalyo u diray Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr)
Oct 8, 2026 19
Addis Ababa; Koxdin 28/2019 (ENA): Ra'iisul Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ayaa hambalyo u diray Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr). Fariintiisa, Ra'iisul Wasaaraha ayaa ku muujiyay farxadiisa dib u doorashada Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr) oo uu ku guuleystay Golaha Wakiillada Shacabka. Wuxuu tilmaamay in dalkiisu uu muhiimad weyn siinayo iskaashiga istaraatiijiyadeed ee uu la leeyahay Itoobiya. Ra'iisul Wasaare Narendra Modi ayaa sidoo kale xaqiijiyay inuu ka shaqeyn doono sidii loo sii xoojin lahaa iskaashiga iyo saaxiibtinimada labada dal. #Dowladda_Medemer
AWOODDA DAD IYO DHAQAALE EE ITOOBIYA IYO NAYJEERIYA WAXAY WAX WEYN KA TARI KARTAA QAABAYNTA MUSTAQBALKA AFRIKA :-RA’IISUL WASAARE KU-XIGEEN TEMESGEN TIRUNEH
Oct 7, 2026 53
Addis Ababa, Koxdin, Meskerem 27,2019 : Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka dalka Temesgen Tiruneh, ayaa sheegay in awoodda dad iyo dhaqaale ee Itoobiya iyo Nigeria ay labada dal u saamaxayso inay door weyn ka qaataan qaabaynta mustaqbalka Afrika. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka Temesgen Tiruneh ayaa maanta kulan wadaxajooda la yeeshay Madaxweyne Ku-xigeenka Nigeria, Senator Kashim Shettima. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa xusay in kulanka wada xajoodka diiradda lagu saaray dhinacyada iskaashiga labada dal ee Itoobiya iyo Nigeria ay si wadajir ah uga shaqayn karaan. Waxa uu tilmaamay in labada dal ay si qoto dheer uga wada hadleen iskaashiga iyo is-weydaarsiga khibradaha, gaar ahaan dhinaca xaqiijinta sugnaanta cuntada. Waxa uu sidoo kale uga mahadceliyay dowladda Nigeria booqashadii ay wafdigeedu ku yimaadeen Itoobiya, taas oo uu sheegay inay ka dhalatay aqoonsiga guulaha la taaban karo ee laga gaaray Heshiiska Seqota iyo doonista Nigeria ee ah inay ka faa’iidaysato khibradda Itoobiya. Madaxweyne Ku-xigeenka Nigeria, Senator Kashim Shettima, ayaa isna sheegay in sida ay dowladdiisu uga go’an tahay horumarinta nidaamka nafaqada dalka ay tusaale u noqon karto dalalka kale ee Afrika. Itoobiya iyo Nigeria oo leh iskaashi istiraatiiji ah ayaa sheegay in awoodda dad iyo dhaqaale ee labada dal ay xoojin karto kaalintooda Afrika. Itoobiya waxay sidoo kale fududeysay nidaamka baasaboorrada diblomaasiga ah iyo kuwa adeegga, iyadoo muwaadiniinta Nigeria ee sita baasaboorradaas loo oggolaaday safar fiiso-la’aan ah. Tallaabadan ayaa lagu sheegay inay gacan ka geysan karto xoojinta xiriirka dadka labada dal iyo iskaashiga diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Itoobiya iyo Nigeria. Dhinaca maalgashiga, waxaa kulanka lagu soo qaaday kaalinta muuqata ee ganacsade Aliko Dangote uu ka qaadanayo horumarka Itoobiya.
Dalabka Itoobiya ee marin baddeedka ayaa helaya aqbalaad caalami ah – Madaxweyne Taaye Asqeslassie
Oct 6, 2026 78
Addis Ababa; Koxdin 26/2019 (ENA): Madaxweyne Taye Asqeslassie ayaa sheegay in dalabka Itoobiya ee deked baddeed uu helayo aqbalaad caalami ah. Golayaasha Wakiillada Shacabka iyo Golaha Federeeshinka ayaa qabanaya shirar wadajir ah. Khudbaddiisii furitaanka ee uu u jeediyay aqallada, Madaxweyne Taye Asqesilassie ayaa sheegay in Itoobiya ay u baahan tahay deked badda si ay u sii waddo horumarka iyo horumarka Itoobiya. Wuxuu tilmaamay in helitaanka deked badda Itoobiya ay door muhiim ah ka ciyaari doonto sugidda danaha istaraatiijiyadeed ee Itoobiya. Wuxuu sheegay in aasaaska loo dhigay rabitaanka Itoobiya ee ah inay yeelato deked badda iyada oo loo marayo beddel nabad ah oo diblomaasiyadeed si loo helo aqbalaad caalami ah. Wuxuu sheegay in rabitaankan Itoobiya uu ka tarjumayo rabitaanka adag ee Itoobiya ee ah inay korto oo ay horumariso iyadoo lala kaashanayo waddamada deriska ah. Waxay sheegeen in dadaallo la sameyn doono si loo gaaro arrinta lahaanshaha deked badda iyada oo loo marayo aqbalaad wadajir ah, faa'iido wadaag ah iyo habab nabad ah. #Dowladda_Medemer; #Dal_Weyn; #Dad_Weyn; #Dib-u-eegis_Weyn
MADAXWEYNAHA BURUNDI AHNA GUDDOOMIYAHA MIDOWGA AFRIKA EVARISTE NDAYISHIMIYE OO HAMBALYO U DIRAY RA’IISUL WASAARE ABIY AXMED
Oct 6, 2026 54
Addis ABABA, Koxdin,Meskerem, 25,2019 E.C. (ENA):- Guddoomiyaha Midowga Afrika ee xiligan ahna Madaxweynaha Burundi, Evariste Ndayishimiye, ayaa farriin hambalyo ah u diray Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed (Dr.). Golaha 7-aad ee Wakiillada Shacabka ayaa maanta, kalfadhigiisii 1-aad ee caadiga ahaa ee sannadka 1-aad ee xilliga shaqo ee Baarlamaanka ayaa Abiy Ahmed (Dr.) u doortay Ra’iisul Wasaaraha JDFI. Guddoomiyaha Midowga Afrika ahna Madaxweynaha Burundi, Evariste Ndayishimiye, ayaa farriin uu soo diray ugu hambalyeeyay Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) dib-u-doorashadiisa xilka Ra’iisul Wasaaraha. #DalWeyn #ShacabWeyn #HimiloWeyn
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Ra'iisul Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ayaa Hambalyo u diray Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr)
Oct 8, 2026 19
Addis Ababa; Koxdin 28/2019 (ENA): Ra'iisul Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ayaa hambalyo u diray Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr). Fariintiisa, Ra'iisul Wasaaraha ayaa ku muujiyay farxadiisa dib u doorashada Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr) oo uu ku guuleystay Golaha Wakiillada Shacabka. Wuxuu tilmaamay in dalkiisu uu muhiimad weyn siinayo iskaashiga istaraatiijiyadeed ee uu la leeyahay Itoobiya. Ra'iisul Wasaare Narendra Modi ayaa sidoo kale xaqiijiyay inuu ka shaqeyn doono sidii loo sii xoojin lahaa iskaashiga iyo saaxiibtinimada labada dal. #Dowladda_Medemer
AWOODDA DAD IYO DHAQAALE EE ITOOBIYA IYO NAYJEERIYA WAXAY WAX WEYN KA TARI KARTAA QAABAYNTA MUSTAQBALKA AFRIKA :-RA’IISUL WASAARE KU-XIGEEN TEMESGEN TIRUNEH
Oct 7, 2026 53
Addis Ababa, Koxdin, Meskerem 27,2019 : Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka dalka Temesgen Tiruneh, ayaa sheegay in awoodda dad iyo dhaqaale ee Itoobiya iyo Nigeria ay labada dal u saamaxayso inay door weyn ka qaataan qaabaynta mustaqbalka Afrika. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka Temesgen Tiruneh ayaa maanta kulan wadaxajooda la yeeshay Madaxweyne Ku-xigeenka Nigeria, Senator Kashim Shettima. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa xusay in kulanka wada xajoodka diiradda lagu saaray dhinacyada iskaashiga labada dal ee Itoobiya iyo Nigeria ay si wadajir ah uga shaqayn karaan. Waxa uu tilmaamay in labada dal ay si qoto dheer uga wada hadleen iskaashiga iyo is-weydaarsiga khibradaha, gaar ahaan dhinaca xaqiijinta sugnaanta cuntada. Waxa uu sidoo kale uga mahadceliyay dowladda Nigeria booqashadii ay wafdigeedu ku yimaadeen Itoobiya, taas oo uu sheegay inay ka dhalatay aqoonsiga guulaha la taaban karo ee laga gaaray Heshiiska Seqota iyo doonista Nigeria ee ah inay ka faa’iidaysato khibradda Itoobiya. Madaxweyne Ku-xigeenka Nigeria, Senator Kashim Shettima, ayaa isna sheegay in sida ay dowladdiisu uga go’an tahay horumarinta nidaamka nafaqada dalka ay tusaale u noqon karto dalalka kale ee Afrika. Itoobiya iyo Nigeria oo leh iskaashi istiraatiiji ah ayaa sheegay in awoodda dad iyo dhaqaale ee labada dal ay xoojin karto kaalintooda Afrika. Itoobiya waxay sidoo kale fududeysay nidaamka baasaboorrada diblomaasiga ah iyo kuwa adeegga, iyadoo muwaadiniinta Nigeria ee sita baasaboorradaas loo oggolaaday safar fiiso-la’aan ah. Tallaabadan ayaa lagu sheegay inay gacan ka geysan karto xoojinta xiriirka dadka labada dal iyo iskaashiga diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Itoobiya iyo Nigeria. Dhinaca maalgashiga, waxaa kulanka lagu soo qaaday kaalinta muuqata ee ganacsade Aliko Dangote uu ka qaadanayo horumarka Itoobiya.
Dalabka Itoobiya ee marin baddeedka ayaa helaya aqbalaad caalami ah – Madaxweyne Taaye Asqeslassie
Oct 6, 2026 78
Addis Ababa; Koxdin 26/2019 (ENA): Madaxweyne Taye Asqeslassie ayaa sheegay in dalabka Itoobiya ee deked baddeed uu helayo aqbalaad caalami ah. Golayaasha Wakiillada Shacabka iyo Golaha Federeeshinka ayaa qabanaya shirar wadajir ah. Khudbaddiisii furitaanka ee uu u jeediyay aqallada, Madaxweyne Taye Asqesilassie ayaa sheegay in Itoobiya ay u baahan tahay deked badda si ay u sii waddo horumarka iyo horumarka Itoobiya. Wuxuu tilmaamay in helitaanka deked badda Itoobiya ay door muhiim ah ka ciyaari doonto sugidda danaha istaraatiijiyadeed ee Itoobiya. Wuxuu sheegay in aasaaska loo dhigay rabitaanka Itoobiya ee ah inay yeelato deked badda iyada oo loo marayo beddel nabad ah oo diblomaasiyadeed si loo helo aqbalaad caalami ah. Wuxuu sheegay in rabitaankan Itoobiya uu ka tarjumayo rabitaanka adag ee Itoobiya ee ah inay korto oo ay horumariso iyadoo lala kaashanayo waddamada deriska ah. Waxay sheegeen in dadaallo la sameyn doono si loo gaaro arrinta lahaanshaha deked badda iyada oo loo marayo aqbalaad wadajir ah, faa'iido wadaag ah iyo habab nabad ah. #Dowladda_Medemer; #Dal_Weyn; #Dad_Weyn; #Dib-u-eegis_Weyn
MADAXWEYNAHA BURUNDI AHNA GUDDOOMIYAHA MIDOWGA AFRIKA EVARISTE NDAYISHIMIYE OO HAMBALYO U DIRAY RA’IISUL WASAARE ABIY AXMED
Oct 6, 2026 54
Addis ABABA, Koxdin,Meskerem, 25,2019 E.C. (ENA):- Guddoomiyaha Midowga Afrika ee xiligan ahna Madaxweynaha Burundi, Evariste Ndayishimiye, ayaa farriin hambalyo ah u diray Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed (Dr.). Golaha 7-aad ee Wakiillada Shacabka ayaa maanta, kalfadhigiisii 1-aad ee caadiga ahaa ee sannadka 1-aad ee xilliga shaqo ee Baarlamaanka ayaa Abiy Ahmed (Dr.) u doortay Ra’iisul Wasaaraha JDFI. Guddoomiyaha Midowga Afrika ahna Madaxweynaha Burundi, Evariste Ndayishimiye, ayaa farriin uu soo diray ugu hambalyeeyay Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) dib-u-doorashadiisa xilka Ra’iisul Wasaaraha. #DalWeyn #ShacabWeyn #HimiloWeyn
GUDDOOMIYAHA GUDDIGA MIDOWGA AFRIKA MAXAMUUD CALI YUUSUF OO HAMBALYO U DIRAY RA’IISUL WASAARE ABIY AHMED (DR.)
Oct 6, 2026 53
Addis Ababa; 25 Meskerem 2019 E.C. (ENA):- Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa farriin hambalyo ah u diray Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed (Dr.). Golaha 7-aad ee Wakiillada Shacabka ayaa maanta, kalfadhigiisii 1-aad ee caadiga ahaa ee sannadka 1-aad ee xilliga shaqo ee baarlamaanka, Abiy Ahmed (Dr.) u doortay Ra’iisul Wasaaraha JDFI . Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa sheegay inuu doonayo inuu hambalyo u diro Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) kaddib markii mar kale loo doortay xilka Ra’iisul Wasaarenimada. Waxa uu intaas ku daray in Itoobiya oo ah xarunta dhexe ee Midowga Afrika iyo caasimadda diblomaasiyadda Afrika, ay meel gaar ah kaga jirto qaaradda Afrika iyo shacabkeeda. Ugu dambayn Guddoomiyaha ayaa farriintiisa ku xusay in Midowga Afrika uu sii wadi doono wada-shaqeyn dhow oo uu la yeesho Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) Dawlada Itoobiya, si loo xoojiyo ajandayaasha isku-xirka Afrika, nabadda, amniga iyo horumarka qaaradda.
MADAXWEYNAHA KOONFUR AFRIKA CYRIL RAMAPHOSA OO BOOQASHO RASMI AH KU YIMID ITOOBIYA
Oct 6, 2026 57
Addis Ababa, Koxdin,Meskerem, 25,2019.l (ENA):- Madaxweynaha Koonfur Afrika, Cyril Ramaphosa ayaa Itoobiya ku yimid booqasho rasmi ah oo shaqo. Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) ayaa sheegay inuu si diirran u soo dhaweeyay Madaxweyne Cyril Ramaphosa, sida uu ku sheegay farriin uu ku baahiyay Barta u baraha bulshada ku leedahay . Ra’iisul Wasaaruhu waxa uu sidoo kale uga mahadceliyay Madaxweynaha Koonfur Afrika farriinta hambalyada ah ee uu u diray munaasabadda maanta loo dabaaldegayo dhismaha Dawlada Wadajirka. Waxa uu sheegay in Itoobiya iyo Koonfur Afrika ay leeyihiin xiriir adag oo taariikhi ah, kaas oo ku dhisan sida ay labada dal uga go’an tahay midnimada qaaradda Afrika, nabadda, horumarka iyo mustaqbal ifaya. Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay inuu rajaynayo in la sii xoojiyo iskaashiga labada dal, lana adkeeyo xiriirka saaxiibtinimo ee ka dhexeeya Itoobiya iyo Koonfur Afrika.
ARAGTIDA ITOOBIYA WAXAY HIRGASHAA MARKA AY HOGGAAMIYAAN MASKAX FIKIRAYSA IYO GACMO SHAQAYNAYA :– MADAXWEYNE TAYE ATSQE SELASSIE
Oct 6, 2026 56
Addis Ababa, Koxdin,Meskerem, 25,2019 (ENA):- Madaxweynaha Itoobiya, Taye Atske Selassie, ayaa sheegay in aragtida Itoobiya ay hirgasho oo ay sii adkaato marka ay hoggaamiyaan maskax fikiraysa iyo gacmo shaqaynaya. Golaha 7-aad ee Wakiillada Shacabka ayaa maanta, kalfadhigiisii 1-aad ee caadiga ahaa ee sannadka 1-aad ee xilliga shaqo ee Baarlamaanka 7aad Abiy Ahmed (Dr.) u doortay Ra’iisul Wasaaraha JDFI . Madaxweyne Taye Atske Selassie ayaa farriintiisa ku sheegay inuu ku faraxsan yahay in Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) maanta dib loogu doortay xilka Ra’iisul Wasaaraha Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobiya. Madaxweyne Taye Atske Selassie waxa uu xusay in himilada Itoobiya ay hirgasho oo ay sii adkaato marka ay hoggaamiyaan maskax fikiraysa iyo gacmo shaqaynaya. Ugu dambayn wuxuu sidoo kale Ra’iisul Wasaaraha u rajeeyay muddo-xileed shaqo oo guul iyo miro-dhal leh, si uu ugu adeego Itoobiya oo ah dal taariikhi ah, isagoo u muujiyay hambalyo iyo rajo wanaagsan.
Itoobiya ayaa sameyn doonta dib-u-habeyn dastuuri ah oo ku salaysan talooyinka wadatashiga qaranka - Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Oct 5, 2026 63
Addis Ababa; Koxdin 25/2019 (ENA):- Itoobiya waxay samayn doontaa dib-u-habeyn dastuuri ah oo ku salaysan talooyinka wadatashiga qaranka, sida uu ku dhawaaqay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Dhismaha dawladda wadajirka iyo caleema-saarka Golaha Wakiillada Shacabka ayaa la qabtay. Aqalka cusub ee Wakiillada Shacabka ayaa Abiy Axmed (Dr.) u magacaabay Ra'iisul Wasaaraha Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya shanta sano ee soo socota. Khudbaddiisii ka dib magacaabistiisa, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa yiri; Waxaan samayn doonnaa dib-u-habeyn dastuuri ah oo ku salaysan talooyinka wadatashiga qaranka waqtiyada soo socda. Wuxuu ku dhawaaqay in jawiga siyaasadeed ee Itoobiya uu sii ahaan doono mid ku salaysan isku dheelitirnaan iskaashi iyo tartan. Wuxuu sidoo kale xaqiijiyay in dowladdu ay diyaar u tahay inay la shaqeyso xisbiyada tartamaya, gaar ahaan kuwa si firfircoon uga qayb qaatay geeddi-socodka doorashada. #Dalka Weyn; #Dadka Weyn; #Aragtida Weyn
Siyaasada
Ra'iisul Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ayaa Hambalyo u diray Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr)
Oct 8, 2026 19
Addis Ababa; Koxdin 28/2019 (ENA): Ra'iisul Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ayaa hambalyo u diray Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr). Fariintiisa, Ra'iisul Wasaaraha ayaa ku muujiyay farxadiisa dib u doorashada Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr) oo uu ku guuleystay Golaha Wakiillada Shacabka. Wuxuu tilmaamay in dalkiisu uu muhiimad weyn siinayo iskaashiga istaraatiijiyadeed ee uu la leeyahay Itoobiya. Ra'iisul Wasaare Narendra Modi ayaa sidoo kale xaqiijiyay inuu ka shaqeyn doono sidii loo sii xoojin lahaa iskaashiga iyo saaxiibtinimada labada dal. #Dowladda_Medemer
AWOODDA DAD IYO DHAQAALE EE ITOOBIYA IYO NAYJEERIYA WAXAY WAX WEYN KA TARI KARTAA QAABAYNTA MUSTAQBALKA AFRIKA :-RA’IISUL WASAARE KU-XIGEEN TEMESGEN TIRUNEH
Oct 7, 2026 53
Addis Ababa, Koxdin, Meskerem 27,2019 : Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka dalka Temesgen Tiruneh, ayaa sheegay in awoodda dad iyo dhaqaale ee Itoobiya iyo Nigeria ay labada dal u saamaxayso inay door weyn ka qaataan qaabaynta mustaqbalka Afrika. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka Temesgen Tiruneh ayaa maanta kulan wadaxajooda la yeeshay Madaxweyne Ku-xigeenka Nigeria, Senator Kashim Shettima. Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa xusay in kulanka wada xajoodka diiradda lagu saaray dhinacyada iskaashiga labada dal ee Itoobiya iyo Nigeria ay si wadajir ah uga shaqayn karaan. Waxa uu tilmaamay in labada dal ay si qoto dheer uga wada hadleen iskaashiga iyo is-weydaarsiga khibradaha, gaar ahaan dhinaca xaqiijinta sugnaanta cuntada. Waxa uu sidoo kale uga mahadceliyay dowladda Nigeria booqashadii ay wafdigeedu ku yimaadeen Itoobiya, taas oo uu sheegay inay ka dhalatay aqoonsiga guulaha la taaban karo ee laga gaaray Heshiiska Seqota iyo doonista Nigeria ee ah inay ka faa’iidaysato khibradda Itoobiya. Madaxweyne Ku-xigeenka Nigeria, Senator Kashim Shettima, ayaa isna sheegay in sida ay dowladdiisu uga go’an tahay horumarinta nidaamka nafaqada dalka ay tusaale u noqon karto dalalka kale ee Afrika. Itoobiya iyo Nigeria oo leh iskaashi istiraatiiji ah ayaa sheegay in awoodda dad iyo dhaqaale ee labada dal ay xoojin karto kaalintooda Afrika. Itoobiya waxay sidoo kale fududeysay nidaamka baasaboorrada diblomaasiga ah iyo kuwa adeegga, iyadoo muwaadiniinta Nigeria ee sita baasaboorradaas loo oggolaaday safar fiiso-la’aan ah. Tallaabadan ayaa lagu sheegay inay gacan ka geysan karto xoojinta xiriirka dadka labada dal iyo iskaashiga diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Itoobiya iyo Nigeria. Dhinaca maalgashiga, waxaa kulanka lagu soo qaaday kaalinta muuqata ee ganacsade Aliko Dangote uu ka qaadanayo horumarka Itoobiya.
Dalabka Itoobiya ee marin baddeedka ayaa helaya aqbalaad caalami ah – Madaxweyne Taaye Asqeslassie
Oct 6, 2026 78
Addis Ababa; Koxdin 26/2019 (ENA): Madaxweyne Taye Asqeslassie ayaa sheegay in dalabka Itoobiya ee deked baddeed uu helayo aqbalaad caalami ah. Golayaasha Wakiillada Shacabka iyo Golaha Federeeshinka ayaa qabanaya shirar wadajir ah. Khudbaddiisii furitaanka ee uu u jeediyay aqallada, Madaxweyne Taye Asqesilassie ayaa sheegay in Itoobiya ay u baahan tahay deked badda si ay u sii waddo horumarka iyo horumarka Itoobiya. Wuxuu tilmaamay in helitaanka deked badda Itoobiya ay door muhiim ah ka ciyaari doonto sugidda danaha istaraatiijiyadeed ee Itoobiya. Wuxuu sheegay in aasaaska loo dhigay rabitaanka Itoobiya ee ah inay yeelato deked badda iyada oo loo marayo beddel nabad ah oo diblomaasiyadeed si loo helo aqbalaad caalami ah. Wuxuu sheegay in rabitaankan Itoobiya uu ka tarjumayo rabitaanka adag ee Itoobiya ee ah inay korto oo ay horumariso iyadoo lala kaashanayo waddamada deriska ah. Waxay sheegeen in dadaallo la sameyn doono si loo gaaro arrinta lahaanshaha deked badda iyada oo loo marayo aqbalaad wadajir ah, faa'iido wadaag ah iyo habab nabad ah. #Dowladda_Medemer; #Dal_Weyn; #Dad_Weyn; #Dib-u-eegis_Weyn
MADAXWEYNAHA BURUNDI AHNA GUDDOOMIYAHA MIDOWGA AFRIKA EVARISTE NDAYISHIMIYE OO HAMBALYO U DIRAY RA’IISUL WASAARE ABIY AXMED
Oct 6, 2026 54
Addis ABABA, Koxdin,Meskerem, 25,2019 E.C. (ENA):- Guddoomiyaha Midowga Afrika ee xiligan ahna Madaxweynaha Burundi, Evariste Ndayishimiye, ayaa farriin hambalyo ah u diray Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed (Dr.). Golaha 7-aad ee Wakiillada Shacabka ayaa maanta, kalfadhigiisii 1-aad ee caadiga ahaa ee sannadka 1-aad ee xilliga shaqo ee Baarlamaanka ayaa Abiy Ahmed (Dr.) u doortay Ra’iisul Wasaaraha JDFI. Guddoomiyaha Midowga Afrika ahna Madaxweynaha Burundi, Evariste Ndayishimiye, ayaa farriin uu soo diray ugu hambalyeeyay Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) dib-u-doorashadiisa xilka Ra’iisul Wasaaraha. #DalWeyn #ShacabWeyn #HimiloWeyn
GUDDOOMIYAHA GUDDIGA MIDOWGA AFRIKA MAXAMUUD CALI YUUSUF OO HAMBALYO U DIRAY RA’IISUL WASAARE ABIY AHMED (DR.)
Oct 6, 2026 53
Addis Ababa; 25 Meskerem 2019 E.C. (ENA):- Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa farriin hambalyo ah u diray Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed (Dr.). Golaha 7-aad ee Wakiillada Shacabka ayaa maanta, kalfadhigiisii 1-aad ee caadiga ahaa ee sannadka 1-aad ee xilliga shaqo ee baarlamaanka, Abiy Ahmed (Dr.) u doortay Ra’iisul Wasaaraha JDFI . Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa sheegay inuu doonayo inuu hambalyo u diro Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) kaddib markii mar kale loo doortay xilka Ra’iisul Wasaarenimada. Waxa uu intaas ku daray in Itoobiya oo ah xarunta dhexe ee Midowga Afrika iyo caasimadda diblomaasiyadda Afrika, ay meel gaar ah kaga jirto qaaradda Afrika iyo shacabkeeda. Ugu dambayn Guddoomiyaha ayaa farriintiisa ku xusay in Midowga Afrika uu sii wadi doono wada-shaqeyn dhow oo uu la yeesho Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) Dawlada Itoobiya, si loo xoojiyo ajandayaasha isku-xirka Afrika, nabadda, amniga iyo horumarka qaaradda.
MADAXWEYNAHA KOONFUR AFRIKA CYRIL RAMAPHOSA OO BOOQASHO RASMI AH KU YIMID ITOOBIYA
Oct 6, 2026 57
Addis Ababa, Koxdin,Meskerem, 25,2019.l (ENA):- Madaxweynaha Koonfur Afrika, Cyril Ramaphosa ayaa Itoobiya ku yimid booqasho rasmi ah oo shaqo. Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) ayaa sheegay inuu si diirran u soo dhaweeyay Madaxweyne Cyril Ramaphosa, sida uu ku sheegay farriin uu ku baahiyay Barta u baraha bulshada ku leedahay . Ra’iisul Wasaaruhu waxa uu sidoo kale uga mahadceliyay Madaxweynaha Koonfur Afrika farriinta hambalyada ah ee uu u diray munaasabadda maanta loo dabaaldegayo dhismaha Dawlada Wadajirka. Waxa uu sheegay in Itoobiya iyo Koonfur Afrika ay leeyihiin xiriir adag oo taariikhi ah, kaas oo ku dhisan sida ay labada dal uga go’an tahay midnimada qaaradda Afrika, nabadda, horumarka iyo mustaqbal ifaya. Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay inuu rajaynayo in la sii xoojiyo iskaashiga labada dal, lana adkeeyo xiriirka saaxiibtinimo ee ka dhexeeya Itoobiya iyo Koonfur Afrika.
ARAGTIDA ITOOBIYA WAXAY HIRGASHAA MARKA AY HOGGAAMIYAAN MASKAX FIKIRAYSA IYO GACMO SHAQAYNAYA :– MADAXWEYNE TAYE ATSQE SELASSIE
Oct 6, 2026 56
Addis Ababa, Koxdin,Meskerem, 25,2019 (ENA):- Madaxweynaha Itoobiya, Taye Atske Selassie, ayaa sheegay in aragtida Itoobiya ay hirgasho oo ay sii adkaato marka ay hoggaamiyaan maskax fikiraysa iyo gacmo shaqaynaya. Golaha 7-aad ee Wakiillada Shacabka ayaa maanta, kalfadhigiisii 1-aad ee caadiga ahaa ee sannadka 1-aad ee xilliga shaqo ee Baarlamaanka 7aad Abiy Ahmed (Dr.) u doortay Ra’iisul Wasaaraha JDFI . Madaxweyne Taye Atske Selassie ayaa farriintiisa ku sheegay inuu ku faraxsan yahay in Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) maanta dib loogu doortay xilka Ra’iisul Wasaaraha Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobiya. Madaxweyne Taye Atske Selassie waxa uu xusay in himilada Itoobiya ay hirgasho oo ay sii adkaato marka ay hoggaamiyaan maskax fikiraysa iyo gacmo shaqaynaya. Ugu dambayn wuxuu sidoo kale Ra’iisul Wasaaraha u rajeeyay muddo-xileed shaqo oo guul iyo miro-dhal leh, si uu ugu adeego Itoobiya oo ah dal taariikhi ah, isagoo u muujiyay hambalyo iyo rajo wanaagsan.
Itoobiya ayaa sameyn doonta dib-u-habeyn dastuuri ah oo ku salaysan talooyinka wadatashiga qaranka - Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Oct 5, 2026 63
Addis Ababa; Koxdin 25/2019 (ENA):- Itoobiya waxay samayn doontaa dib-u-habeyn dastuuri ah oo ku salaysan talooyinka wadatashiga qaranka, sida uu ku dhawaaqay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Dhismaha dawladda wadajirka iyo caleema-saarka Golaha Wakiillada Shacabka ayaa la qabtay. Aqalka cusub ee Wakiillada Shacabka ayaa Abiy Axmed (Dr.) u magacaabay Ra'iisul Wasaaraha Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya shanta sano ee soo socota. Khudbaddiisii ka dib magacaabistiisa, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa yiri; Waxaan samayn doonnaa dib-u-habeyn dastuuri ah oo ku salaysan talooyinka wadatashiga qaranka waqtiyada soo socda. Wuxuu ku dhawaaqay in jawiga siyaasadeed ee Itoobiya uu sii ahaan doono mid ku salaysan isku dheelitirnaan iskaashi iyo tartan. Wuxuu sidoo kale xaqiijiyay in dowladdu ay diyaar u tahay inay la shaqeyso xisbiyada tartamaya, gaar ahaan kuwa si firfircoon uga qayb qaatay geeddi-socodka doorashada. #Dalka Weyn; #Dadka Weyn; #Aragtida Weyn
Arrimaha Bulshada
IRREEJA OO XOOJIYA QIYAMKA MIDNIMADA IYO DIB-U-HESHIISIINTA :– ABBAA GADHAYADA
Oct 2, 2026 83
Addisabab,Koxdin 22, 2019 (ENA):- Abbaa Gadaas ayaa sheegay in xuska Irreecha uu door weyn ka qaato xoojinta qiyamka midnimada, jacaylka, cafiska iyo nabadda. Itoobiya waa dal weyn, shacab weyn leh, isla markaana leh himilo iyo aragti weyn. Waxyaabaha caddeynaya baaxadda iyo hodantinimada Itoobiya waxaa ka mid ah hiddooyinka diimeed, dhaqameed, taariikheed iyo kuwa ay dadku sameeyeen, iyo sidoo kale dhaqamada kala duwan iyo goobaha dalxiiska ee dalka. Waxyaabahaas dhaqameed ee hodanka ah waxaa ka mid ah munaasabadda Irreecha oo ka soo jeedda nidaamka Gadaa. Irreecha ayaa sannad kasta lagu xusaa munaasabado kala duwan oo si furan loo qabto. Sannadkan waxaa maalinta berri ah lagu xusi doonaa Hora Finfinnee ee magaalada Addis Ababa, halka maalinta xigta lagu qaban doono Hora Harsadhe magaalada Bishoftu. Xuska Irreeja ee sanadkan ayaa lagu qabanayaa hal-ku-dhegga “Irreecha oo loogu talagalay is-afgaradka qaran”, iyadoo munaasabaddan ay xoogga saarayso qiyamka midnimada, jacaylka, cafiska, dib-u-heshiisiinta iyo nabadda.
Jigjiga — Waxaa maanta Madasha Kulamada ee Huteelka Duule lagu qabtay kulan muhiim ah oo uu soo diyaariyey Xafiiska Waxbarashada DDS
Sep 28, 2026 90
oo diiradda lagu saaray xoojinta daryeelka, waxbarashada iyo adeegyada caafimaad ee carruurta qabta Ootiisamka (Autism), iyadoo si gaar ah looga wada hadlay sidii loo heli lahaa xarun casri ah oo si dhammaystiran uga jawaabta baahiyaha gaarka ah ee carruurtan. Kulanka waxaa ka soo qayb-galay Madaxweyne Ku-xigeenka DDS, Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, Madaxa Xafiiska Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida Inj. Maxamed Shaalle isaaq Wasiirka Xafiiska Madaxweynaha DDS, Xuseen Xaashi Qaasim (Ph.D) wasiirro iyo masuuliyiin kale oo heer deegaan ah, ganacsato, iyo qaybaha kala duwan ee bulshada. Magaalada Jigjiga waxaa hore uga jiray laba dugsi oo loogu talagalay waxbarashada iyo taageerada carruurta qabta Ootiisamka. Hase yeeshee, baahida sii kordhaysa iyo adeegyada gaarka ah ee ay carruurtani u baahan yihiin ayaa muujinaya muhiimadda ay leedahay in laga gudbo adeegyo kooban, loona tallaabo xarun isku dhafan oo bixisa waxbarasho, daryeel caafimaad, tababar iyo taageero horumarineed. Kulanka maanta ayaa udub-dhexaad u ahaa qorshaha dhismaha xarun casri ah oo awood u leh inay carruurta qabta Ootiisamka siiso goob ku habboon waxbarashadooda, kobcinta xirfadahooda iyo helitaanka adeegyada daryeel ee ay u baahan yihiin. Madasha waxaa sidoo kale lagu soo bandhigay baaxadda mashruuca iyo dhaqaalaha loo baahan yahay hirgelintiisa, iyadoo ganacsatada iyo qaybaha kala duwan ee bulshada Deegaanka Soomaalida lagu boorriyey inay kaalintooda ka qaataan maalgelinta mashruucan. Ganacsatada deegaanka ayaa dhankooda muujiyey sida ay uga go’an tahay inay garab istaagaan carruurtan sla markaana ay qayb muuqata ka qaataan dadaalka lagu dhisayo xarunta. Carruurta qabta Ootiisamku waa carruur leh karti iyo mustaqbal u baahan in la kobciyo. Marka la helo waxbarasho ku habboon, daryeel joogto ah iyo taageero xirfadeed, waxaa la xoojin karaa awooddooda, isku-filnaanshahooda iyo ka qaybgalka nolosha qoyska iyo bulshada. Dhismaha xaruntan la qorsheeyey ma noqon doono oo keliya dhisme cusub; wuxuu noqon doonaa goob waxbarasho, daryeel, rajo iyo fursad cusub u abuurta carruurta qabta Ootiisamka iyo qoysaskooda XIGASHO :- SRTV SOMALI
Waxaan si wada jir ah ugu dabaal-dagaynaa ciida Mesqelka si wadajir ah oo adkaynaysa midnimadeenna - Maayar Adhaanej Abebe
Sep 27, 2026 82
Addis Ababa; Koxdin 17/2019 (ENA): Waxaan si wadajir ah ugu dabbaal-deganaa ciida Meskel si wadajir ah oo muujinysa midnimadeenna, ayuu yiri Maayarka Addis Ababa Adhaanej Abebe. Ciidda Mesqel Dhemera oo si weyn looga xusay kaniisada Ortodokska ee dalka Itoobiya ayaa si weyn looga xusay fagaaraha Mesqel. Ciiddan ayaa waxaa ka soo qayb galay Abune Mathiyas I, Baadariga Itoobiya, Baadariga Aksum Wochege Zemenbere Teklehaimanot, Baadariga Kaniisadda Ortodokska, Maayarka Magaalada Addis Ababa Adhanej Abebe, Wasiirka Dhaqanka iyo Ciyaaraha Shewit Shanka, Aabayaal diinta, Dublamaasiyiin sarsare oo ka tirsan Dawladda. Maayarku waxay sheegtay in ciidda Mesqelka, oo ah mid ka mid ah ciidaha dadweynaha ee ugu caansan magaaladeenna, ay tahay munaasabad weyn oo ilaalinaysay qiimaheeda diimeed qarniyo badan. Waxay sheegtay in ciidda Mesqelka ay tahay qiimo guud oo kor u qaaday sumcaddeenna adduunka iyadoo UNESCO ay diiwaan gelisay inay tahay dhaxal matalaad ah oo aadanaha ah. Noqo Qoyska Warbaahinta Dijital ah ee ENA: https://www.ena.et/web/links
Ciidaha diimeed iyo kuwa dadweynaha ayaa noqonaya isha ugu weyn ee dakhliga dalka - Wasiirka Dalxiiska Selamawit Kassa
Sep 27, 2026 92
Gondher; Koxdin 17/2019 (ENA): Wasiirka Dalxiiska Selamawit Kassa ayaa sheegtay in ciidaha dadweynaha iyo kuwa diimeed ee looga dabaaldego Itoobiya ay soo jiidanayaan dalxiisayaal badan waana ilo dhaqaale oo weyn oo dalka ah. Wasiirka Dalxiiska, oo ay weheliyaan mas'uuliyiin kale oo ka tirsan dowladda federaalka iyo kuwa deegaanka, ayaa booqday goobo kala duwan oo dalxiis ah oo ku yaal magaalada Gondhar. Wasiirka Dalxiiska Selamat Kassa oo ka hadashay booqashada ka dib, ayaa sheegtay in ciidaha dadweynaha ee looga dabaaldego Itoobiya ay soo jiidanayaan dalxiisayaal badan oo ajnabi ah. Waxay sheegtay in dadaallo lagu bixinayo sidii loo ilaalin lahaa qiimaha iyo quruxda dabaaldegyada loona gudbin lahaa jiilalka soo socda, iyo sidoo kale in la ilaaliyo dhaxalka taariikhiga ah iyo kan diimeed. Waxay sheegtay in shaqo la wado si loo horumariyo qaab-dhismeedyo sharci oo dheeraad ah iyo hirgelinta dhaqamada dijitaalka ah iyadoo lala tashanayo dawlad deegaannada si loo abuuro jawi ku habboon kobaca dalxiiska. Natiijo ahaan, in ka badan 800 oo goobo dalxiis oo cusub iyo kuwo horay loo booqday ayaa la aqoonsaday sannadkii la soo dhaafay oo keliya, waxaana socda hawlo badan oo lagu dardar gelinayo kobaca qaybta iyadoo la aasaasayo lana xoojinayo xiriirka xafiisyada dalxiiska ee deegaanka. #mesqel
Dhaqaalaha
Aagga Warshadaha Bulbula wuxuu ka shaqeyneyaa sidii loo xaqiijin lahaa aragtida qaranka ee qaybta iyadoo qiimo lagu darayo wax soo saarka beeraha
Sep 30, 2026 82
Addis Ababa; Kpxdin 19/2019 (ENA): Aagga Warshadaha Bulbula agri waxay ka shaqeyneysaa sidii loo xaqiijin lahaa aragtida qaranka ee qaybta iyadoo qiimo lagu darayo wax soo saarka beeraha, ayuu yiri Wasiiru Dowlaha Warshadaha Xasan Maxamed. Itoobiya waxay hirgelisay dib-u-habeyn siyaasadeed iyo istaraatiijiyadeed oo hubinaya waxtarka qaybta warshadaha, iyadoo qaadaysa tallaabooyin waaweyn iyo sameynta hindisooyin. Tallaabadan waa gacan weyn oo loogu talagalay waddan ku socda waddada horumar waara, waddan weyn, dad weyn, iyo aragti weyn. #dalweyn_shacabweyn_himiloweym
Dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee Itoobiya waxay gaartay natiijooyin la taaban karo dhinaca yareynta culayska deynta iyo xasilinta sicir bararka
Sep 30, 2026 84
Addis Ababa; Koxdin 20/2019 (ENA): Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide ayaa sheegay in dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee Itoobiya ay gaartay natiijooyin lagu dhimayo culayska deynta iyo xasilinta sicir bararka. Madasha Maaliyadda ee labaad 2026 ayaa ka bilaabatay Hoolka Xuska Guusha Adwa. Guusha dib-u-habaynta dhaqaalaha guud waa markhaati weyn oo muujinaysa dalka weyn ee Itoobiya, dadka waaweyn iyo aragtida weyn. Isagoo ka hadlayay dood-cilmiyeed lagu qabtay munaasabadda, Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide ayaa yiri; Itoobiya waxay hirgelinaysaa dib-u-habayn dhaqaale oo dhammaystiran. Wuxuu xusay in heshiiska dib-u-habaynta deynta si guul leh loo soo gabagabeeyay, wuxuu sheegay in dib-u-habaynta deynta, oo ay weheliso dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dhammaystiran, ay abuuri doonto fursad lagu yareeyo cadaadiska maaliyadeed iyo sarrifka lacagaha qalaad. Wuxuu sheegay in ururinta dakhliga gudaha, keydinta bangiyada, maalgashiga tooska ah ee dibadda, iskaashiga dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, maaliyadda qurba-joogta iyo horumarinta suuqa raasamaalka ay xoojin doonaan awoodda dhaqaale ee waarta ee dalka. Wasiirka Qorsheynta iyo Horumarinta Fitsum Assefa (PhD) ayaa sheegtay in dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ay natiijooyin ka soo saartay xakamaynta sicir bararka. Waxay sheegtay in heerka sicir bararka sanadlaha ah, oo ka badnaa 26 boqolkiiba sannadkii ka hor dib-u-habaynta, uu hoos u dhacay in ka badan 16 boqolkiiba sannadkii ka dib dib-u-habaynta. Waxa kale ay sheegtay in natiijadan lagu gaaray dib-u-habaynta siyaasadda lacagta iyo maaliyadda ee isku-dubaridka ah. Dhinaca saadka, waxay xustay in waraabka, farsamada, isticmaalka dhulka iyo dhaqamada beeraha kooxeed ay hagaajiyeen sahayda cuntada iyagoo kordhinaya kobaca wax soo saarka iyo wax soo saarka. Gaar ahaanna in Barnaamijka Qamadiga Qaranka uu Itoobiya ka beddelay dal soo dejisa qamadiga una beddelay isku filnaansho. Si kastaba ha ahaatee, waxat xustay in ay jiraan khataro dibadda iyo gudaha ah oo ku wajahan xakamaynta qiimaha waara; carqaladaynta silsiladda saadka, kharashka shidaalka iyo gaadiidka, kalsoonida siyaasadda lacagta iyo isku-darka maaliyadeed ee waara waa arrimo u baahan fiiro gaar ah oo joogto ah. #dalweyn_shacabweyn_himiloweym #ENA
Madasha Maaliyadda Itoobiya waa madal loogu talagalay go'aannada waaweyn ee dhaqaalaha iyo Siyaasado cusub
Sep 30, 2026 89
Addis Ababa; Koxdin 20/2019 (ENA): Madasha Maaliyadda Itoobiya waxay noqonaysaa madal leh saameyn qaaraddeed halkaas oo laga wada hadlo arrimaha waaweyn ee dhaqaalaha iyo maaliyadda laguna dhawaaqo Siyaasado cusub, ayuu yiri Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya, Iyoob Tekaliny (Dr.). Madasha Maaliyadda Itoobiya ee labaad ee 2026 ayaa ka bilaabatay Hoolka Xuska Guusha Adhwa. Guddoomiyaha Bangiga Qaranka, Iyoob Tekaliny (Dr.), ayaa shir jaraa'id ka jeediyay tallaabooyin muhiim ah oo siyaasadeed oo laga qaaday qaybaha dhaqaalaha iyo maaliyadda, dib-u-habaynta sarrifka lacagaha qalaad, hawlaha bangiyada, iyo sidoo kale sicir-bararka iyo yoolalka qaranka. Faahfaahintiisa, wuxuu ku sheegay in Madasha Maaliyadda Itoobiya ay noqonayso munaasabad sannadle ah oo si weyn loo filayo oo leh saameyn qaaraddeed halkaas oo arrimaha waaweyn ee dhaqaalaha iyo maaliyadda lagu falanqeeyo laguna dhawaaqo hindisooyin cusub. Wuxuu xusay ku shaacinta wareegga saddexaad ee Istaraatiijiyadda Helitaanka Maaliyadda; wuxuu sidoo kale sheegay in nidaamka lacag bixinta ee dalka lagu xiri doono Nidaamka Lacag-bixinta Afrika (PAPSS). Guddoomiyaha, oo xaqiijiyay in shaqada koowaad iyo tan ugu muhiimsan ee Bangiga Qaranka ay tahay inuu hubiyo xasilloonida qiimaha; wuxuu sidoo kale sheegay in howlaha lagu dhimayo sicir bararka ay sii xoojin doonaan. Wuxuu xusay in abuurista xasilloonida qiimaha iyo xakamaynta sicir bararka ay ka mid yihiin arrimaha lagu hagaajinayo xaaladaha nololeed ee muwaadiniinta; wuxuu sharraxay in natiijada arrintan lagu cabbiro kobaca dakhliga muwaadiniinta, iyo sidoo kale dhimista kharashka baahiyaha aasaasiga ah sida cuntada iyo kirada. Marka laga hadlayo guusha dib-u-habaynta sarrifka lacagaha qalaad muddo gaaban gudaheed, wuxuu sheegay in Itoobiya ay ka shaqeyneyso sidii ay u gaari lahayd muddo gaaban waxa ay dalalka kale gaareen 10 sano gudahood. Wuxuu sheegay in ujeeddada ugu weyn ee Bangiga Qaranku ay tahay in la yareeyo farqiga u dhexeeya suuqyada rasmiga ah iyo kuwa madow lana abuuro hal suuq (isku-urur). Dhanka kale, wuxuu sheegay in la bilaabay nidaamka Suuqa lacagaha qalaad ee Bangiga qaranka, kaas oo u oggolaanaya bangiyada inay amaahsadaan oo ay ka wada xaajoodaan sarrifka lacagaha qalaad. Dhanka kale, wuxuu tilmaamay in la sameynayo nidaam abaabulan si loo xakameeyo macaamil ganacsi oo sharci darro ah oo sarrifka lacagaha qalaad ah iyadoo lala kaashanayo Maamulka Amniga Shabakadda Macluumaadka (INSA); wuxuu ku dhawaaqay in Bangiga Qaranku uu soo bandhigay in ka badan saddex bilyan oo doolar oo loogu talagalay xaraashka isla markaana uu sii wadi doono xoojinta dalabkan #dalweyn_shacabweyn_himiloweym
BARNAAMIJKA DHAQO OO DHEEFSO WAA HINDISE LAGU XOOJINAYO ISKU-FILNAANSHAHA CUNTADA IYO WAX-SOO-SAARKA WAARA
Sep 24, 2026 100
Barnaamijka dhaqo oo Dheefso waa hindise qaran oo inta badan diiradda saaraya kordhinta wax-soo-saarka xoolaha, gaar ahaan caanaha, hilibka, ukunta iyo malabka, iyadoo ujeeddadu tahay in Itoobiya ay xaqiijiso isku-filnaanshaha cuntada iyo sugnaanta nafaqada. Ra’iisul Wasaaraha dalka Abiy Ahmed (Dr.), ayaa si rasmi ah u daahfuray barnaamijka Dhaqo oo Dheefso (Leemaat Tirufaat) bishii Tikimt 2018 magaalada Arba Minch. Ra’iisul Wasaaruhu, farriintii uu xilligaas jeediyay, wuxuu sheegay in ku-tiirsanaanta cuntada dibadda ay dhaawacayso sharafta dalka, isla markaana Itoobiya aysan yeelan karin madax-bannaani buuxda haddii aysan isku filnaan dhinaca cuntada ah. Waxa uu sidoo kale ku boorriyay in guushii laga gaaray wax-soo-saarka qamadiga dhanaca barnaamijka Dhaqo oo Dheefso Sidaasi la sameeyo. Waxa xusay in si loo abuuro jiil caafimaad qaba oo wax-soo-saar leh ay lagama maarmaan tahay in cuntada dalka lagu xoojiyo cunto nafaqo ahaan dheellitiran. Dhanka kale sida ay sheegtay Wasaaradda Beeraha, ujeeddada ugu weyn ee barnaamijka Dhaqo oo Dheefso (Leemaat Tirufaat) uu yahay in qoysaska loo fududeeyo helitaanka cunto nafaqo leh, la yareeyo nafaqo-darrada iyo korriin-xumada carruurta, fursado shaqo oo ballaaranna loo abuuro dhallinyarada iyo haweenka, iyadoo sidoo kale la horumarinayo nolosha muwaadiniinta. Barnaamijkan qaran ayaa sii wada hawlihiisa isaga oo ka shaqaynaya dhinacyo kala duwan oo muhiim ah oo is-dhammeystiraya. Tiirarka muhiimka ah ee barnaamijka waxaa ka mid ah horumarinta taranka lo'da caanaha si loo kordhiyo wax-soo-saarka caanaha, in hilibka digaagga iyo ukunta laga dhigo kuwo si fudud looga heli karo heer qoys, iyo in la kordhiyo tayada iyo wax-soo-saarka malabka iyadoo la adeegsanayo finan casri ah. Waxaa intaas dheer, in beeraha iyo dhaqashada xoolaha laga dhigo qayb ka mid ah beeraha magaalooyinka, iyadoo la sameeyay dhaqdhaqaaq ballaaran oo arrintan lagu horumarinayo, ayaa ah isbeddel weyn. Ma aha oo keliya in wax-soo-saarka digaagga iyo ukunta uu si weyn u kordhay, balse deegaano badan ayaa sidoo kale si ballaaran looga hirgeliyay warshado lagu farsameeyo caanaha iyo xarumo lagu ururiyo wax-soo-saarka. Barnaamijka dhaqo oo Dheefso (Leemaat Tirufaat) ayaa sidoo kale abuuray fursado shaqo oo ballaaran oo ay ka faa’iideysteen dhallinyarada iyo haweenka, isagoo noqday il dakhli oo la isku halleyn karo. In beeraleydu, marka laga yimaado wax-soo-saarka dalagyada caadiga ah, ay awoodaan inay helaan dakhli maalinle ah, ayaa si weyn uga caawisay inay horumariyaan heerka noloshooda. Isbeddello dhiirrigelin leh ayaa sidoo kale laga sameeyay sidii carruurta iyo hooyooyinka uurka leh loo gaarsiin lahaa cuntooyin hodan ku ah borotiinka, gaar ahaan ukunta iyo caanaha. Heer qaran, beeraleyda iyo dadka ku nool magaalooyinka ayaa loo fududeeyay helitaanka malaayiin digaag ah oo hal maalin jira, lo’ caano oo la hagaajiyay tarankooda iyo hab casri ah oo shinni lagu dhaqdo. Arrintan ayaa sababtay in cuntooyin markii hore qoysasku ku heli jireen oo keliya iibsasho ay hadda qoysas badan si toos ah uga soo saaraan daaradahooda iyo guryahooda. Khibraddan ayaa si weyn uga qaybqaadanaysa kordhinta helitaanka borotiinka ee heer qoys iyo yareynta nafaqo-darrada iyo korriin-xumada carruurta. Gaar ahaan, ballaarinta beeraha magaalooyinka ayaa si dhab ah u muujisay in dadka ku nool magaalooyinku ay xitaa dhul kooban ku yeelan karaan wax-soo-saar, iyadoo sidoo kale la arkay natiijooyin dhiirrigelin leh oo ku saabsan dadaalka loogu jiro isku-filnaanshaha cuntada. Sidoo kale, dadaallada lagu bilaabay in hilib iyo malab tayo leh loo dhoofiyo suuqyada caalamka ayaa dalka u furay fursado cusub oo lagu kordhin karo dakhliga ka soo xarooda lacagaha qalaad. Barnaamijka dhaqo oo Dheefso (Leemaat Tirufaat) waa qayb muhiim ah oo ka mid ah qorshaha istiraatiijiga ah ee Itoobiya ay ku doonayso inay ku gaarto isku-filnaanshaha cuntada iyo horumarinta nidaamka nafaqada ee muwaadiniinteeda. Tan iyo markii la bilaabay, barnaamijku wuxuu muujiyay natiijooyin rajo leh oo ku saabsan kobcinta wax-soo-saarka, abuurista shaqooyinka iyo isbeddelka dhaqanka shaqada. Dhaqdhaqaaqan ayaa si gaar ah u fududeeyay in wax-soo-saarka xoolaha laga helo guryaha iyo daaradaha, taasoo gacan ka geysanaysa wax ka qabashada dhibaatada korriin-xumada carruurta. Sidoo kale, wuxuu awood dhaqaale siinayaa soo-saareyaasha yaryar, isagoo ka caawinaya inay yeeshaan dakhli maalinle ah iyo inay dhistaan awooddooda dhaqaale. Guud ahaan, barnaamijka Dhaqo oo Dheefso (Leemaat Tirufaat) wuxuu tusaale u yahay mid ka mid ah tallaabooyinka muhiimka ah ee dowladda Itoobiya ay qaadday si ay si joogto ah wax uga qabato caqabadaha sugnaanta cuntada ee dalka, kuwaas oo ka dhashay duruufo taariikhi ah iyo sababo kala duwan oo gudaha iyo dibadda ah. Barnaamijku wuxuu door weyn ka qaadanayaa in caqabadaha jira ee dalka loo beddelo fursado dhaqaale oo waaweyn, iyadoo sidoo kale uu yahay guul qaran oo muhiim ah oo aasaas u noqon karta barwaaqo waarta.
Muuqaalo
.png)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
ARAGTIDA WADAJIRKA (MEDEMER)
Sep 19, 2026 103
Sanadaha soo socda, shaqada ballaaran ee aan diiradda ku saari doonno dhallinyarada waxay horseedi doontaa isbeddel aasaasi ah. Hay’adaha tacliinta sare ayaa aqoonta iyo fikirka hal-abuurka ganacsi ku dari doona manhajkooda waxbarasho, iyagoo ardayda bari doona xirfadaha la xiriira hal-abuurka iyo shaqo-abuurka. Marka laga soo tago waxbarashada fasalka, waxaa sidoo kale la diyaariyey goobo, agab iyo taageero xirfadeed oo ardaydu ku horumarin karaan fikradahooda hal-abuurka ah. Sidoo kale, iyada oo loo marayo iskaashiga jaamacadaha iyo warshadaha, waxaa la xoojinayaa aqoonta wax-ku-oolka ah ee ardayda, iyadoo la fulinayo cilmi-baarisyo wadajir ah, taas oo horseedaysa in la abuuro jawi dhiirrigeliya hal-abuurka ganacsi. Carruurta ayaa laga bilaabo da’dooda hore lagu dhiirrigelinayaa inay ogaadaan oo horumariyaan hibadooda, iyadoo wax-ka-beddel lagu sameeyay manhajka waxbarashada dugsiyada hoose iyo kuwa sare. Waxaa sidoo kale la abuuray waxbarasho iyo agab kobcinaya hal-abuurka, iyo sidoo kale jawi tartan oo dhiirrigeliya ardayda. Waxaa la diyaarinayaa barnaamijyo sannadle ah oo heer qaran ah oo lagu qabto tartamada hal-abuurka ardayda laguna bixiyo abaalmarinno. Barnaamijyadan ayaa door weyn ka qaadanaya dhismaha jiil hal-abuur leh. Intaa waxaa dheer, waxay noqonayaan xannaano lagu kobciyo hal-abuurayaasha Itoobiya ee mustaqbalka. Xigasho: Buugga Medemer (Wadajirka), Bogga 252
Xoogga Itoobiya wuxuu ka yimaadaa awoodda isku-dhafka ah ee hay'adaheeda - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Sep 5, 2026 158
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Xoogga Itoobiya wuxuu ka yimaadaa awoodda isku-dhafka ah ee hay'adaheeda, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa boggiisa baraha bulshada ku sheegay inaan aragnay shaqada Isbitaalka Qudhus Bawloos Millennium Medical College, kaas oo u adeegaya Itoobiya waaxda caafimaadka iyo waxbarashada. Shaybaarka Baadhista ACCU-TECH, kaas oo aan kaliya isbitaalka u qaadi doonin laakiin sidoo kale qaybta caafimaadka dalkeenna heer sare, waa astaamo iyo awood gaar ah oo loogu talagalay waaxda caafimaadka dalkeenna. Shaybaarka casriga ah wuxuu aqbali karaa muunado badan markiiba wuxuuna sidoo kale si ammaan ah u kaydin karaa muunado muddo cayiman. Waxaan sidoo kale aragnay Xarunta Sare ee Caafimaadka Taranka, Xarunta Daaweynta Shucaaca Kansarka, oo aad ugu habboon bukaanada, iyo xarunta wicitaanka bilaashka ah ee xarunta waxbarashada. Booqashadeennu waxay xaqiijisay in hay'addu ay ka badan tahay isbitaal, ay tahay hay'ad caafimaad oo qaran oo isku daraysa horumarinta kheyraadka aadanaha, adeegyada caafimaadka ee gaarka ah, cilmi-baarista, iyo tiknoolajiyada casriga ah. Shaqada ay u hayso bukaanada ka kala yimid Itoobiya oo dhan iyo qaaraddeenna, Afrika, iyadoo daweynaysa oo daaweynaysa kelyaha, wadnaha, iyo xaaladaha kale ee caafimaad ee adag iyadoo adeegsanaysa tiknoolajiyad casri ah iyo dhakhaatiir aqoon leh, waxay muujinaysaa in Itoobiya ay ku socoto waddada saxda ah si ay u noqoto xarun heer sare ah oo caafimaad iyo meel dalxiis caafimaad oo Afrika ah. Isbitaalku waa inuu sii wadaa safarkiisa heer sare ah laga bilaabo isbitaal ilaa magaalo caafimaad, laga bilaabo kulliyad ilaa jaamacad cilmiga caafimaadka iyo caafimaadka. Waa inay sii wadaa xoojinta awooddeeda caafimaad ee aadka u wanaagsan, waxbarashada, iyo cilmi-baarista oo ay sii waddo inay tusaale u noqoto hay'adaha kale ee gudaha iyo kuwa qaaradda.
ITOOBIYA OO DHIDIBBADA U DHIGAYSA MUSTAQBALKA TEKNOOLOJIYADDA SIRDOONKA MACMALKA AH
Aug 22, 2026 210
Itoobiya ayaa maalgelin ballaaran ku sameynaysa sirdoonka macmalka ah (AI), hal-abuurka dijitaalka ah iyo teknoolojiyadaha soo koraya, iyadoo waddanku uu fulinayo hawlo badan oo la jaanqaadaya horumarka teknolojiyadda casriga ah. Iyadoo laga duulayo muhiimadda weyn ee ay dowladdu siisay dhinacan, shan sano ka hor ayay dalku dhistay Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya, kaas oo si buuxda u bilaabay hawlihiisa. Xilligan, dunida waxaa ka socda isbeddello waaweyn oo teknolojiyadeed oo dhinaca sirdoonka macmalka ah ah. Itoobiya ayaa iyaduna ka faa’iidaysanaysa fursadaha ka dhashay isbeddelladan, iyadoo si gaar ah uga shaqaynaysa adeegsiga teknoolojiyadda dhinacyada kala duwan ee horumarinta dalka. Sida xogta machadku muujinayso, afartii sano ee la soo dhaafay waxaa barnaamijyada xeryaha xagaaga lagu tababarayay dhallinyaro (Summer Camp) hadda waxbarashada sirdoonka macmalka ah lagu bixiyo machadyada tacliinta sare, gaar ahaan heerarka labaad iyo saddexaad ee jaamacadda (MSc iyo PhD) ama ayaa lagu barata Sirdoonka macmalka ah oo awood u leh inuu wax ka beddelo dhammaan dhinacyada nolosha ayaa si gaar ah kaalin muuqata ka qaadanaya beeraha, caafimaadka, adeeg-bixinta iyo dhinacyo kale oo muhiim ah, isagoo sare u qaadaya hufnaanta hababka shaqada. Sidoo kale, xogaha lagu ururiyo laguna falanqeeyo sirdoonka macmalka ah ayaa wax weyn ka taraya go’aan-qaadashada hay’adaha dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo horumarinta adeegyada ay bixiyaan. Dhawaan, fikrado badan ayaa ka soo baxay madal dood ah oo ay Jaamacadda Addis Ababa u qabatay munaasabadda 75-guurada aasaaskeeda. Raysalwasaaraha dalka Abiy Ahmed Dr oo ka qayb galay madasha doodda, ayaa halkaasi ka jeediyay warbixin cilmiyeed. Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed wuxuu xusay in diyaarinta carruurta si ku filan oo degdeg ah ay suuragelinayso in sirdoonka macmalka ah si fudud looga faa’iidaysto, sida wax-soo-saar kasta oo kale Waxa kale oo uu xusay in dowladda Itoobiya ay dejisay siyaasad iyo istaraatiijiyad cad oo taageeraysa horumarinta sirdoonka macmalka ah, isla markaana ay bilowday hirgelintooda. Sidoo kale, wuxuu muujiyay kalsooni weyn oo ah in Jaamacadda AI-da ee Itoobiya dhiseyso ay wax ka qaban karto dhibaatooyin badan oo qaab-dhismeed ah oo ka jira dalka Itoobiya iyo guud ahaan qaaradda Afrika. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu xusay in mudnaanta koowaad ay tahay carruurta, isagoo tilmaamay in la wado hawlo u diyaarinaya dhallinyarada Itoobiya inay si heer caalami ah ula tartamaan dhiggooda dunida, isla markaana aanay ka liidan kuwa kale. Wuxuu sidoo kale caddeeyay in Itoobiya ay dhiseyso saldhig adag oo sirdoonka macmalka ah, kaas oo aas-aas u noqon kara isbeddelka teknolojiyadeed ee dalka mustaqbalka. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in garaadka macmalka ah (AI) uu u baahan yahay diyaar-garow ku filan iyo shaqo adag, isagoo xusay in halkii laga cabsan lahaa teknolojiyaddan, lagu guulaysan karo in si dhab ah loo fahmo loona adeegsado. Aragtida Itoobiya ee ku wajahan teknoolojiyadda casriga ah ma aha oo keliya inay ka jawaabto isbeddellada xilligan dijitaalka ah, balse waxay sidoo kale leedahay awood ay ku abuurto faa’iido dhaqaale oo waarta. Istaraatiijiyadda Digital Ethiopia 2030 ee dhowaan la shaaciyay iyo Istaraatiijiyadda Dijitaalka ah ee 2025 ee la dhammaystiray ayaa leh awood weyn oo ay Itoobiya ugu gudbin karaan marxalad cusub oo sare oo dhinaca sirdoonka macmalka ah iyo teknolojiyadda dijitaalka ah.
Itoobiya iyo Ruushka oo ka wada shaqeynaya horumarinta kheyraadka aadanaha iyo iskaashiga dhinaca tiknoolajiyada - Safiirka Ruushka ee Itoobiya Evgeny Terkin
Aug 20, 2026 217
Addis Ababa; Naaf 14/2018 (ENA): Safiirka Ruushka ee Itoobiya Evgeny Terkin ayaa sheegay inay ka wada shaqeyn doonaan cilmi-baarista, horumarinta kheyraadka aadanaha iyo iskaashiga dhonaca tiknoolajiyadda, xoojinta iskaashiga ka dhexeeya Itoobiya iyo Ruushka. Safiirka ayaa booqday Machadka agaraadka Macmalka ah ee Itoobiya. Inta uu ku guda jiray booqashadiisa, safiirku wuxuu sheegay in Itoobiya iyo Ruushku ay leeyihiin xiriir laba geesood ah oo xooggan oo muddo dheer soo jiray. Iyada oo laga duulayo xiriirkan, labada dal waxay ka wada shaqeyn doonaan cilmi-baarista, horumarinta kheyraadka aadanaha iyo wareejinta tiknoolajiyadda. Waxaa sidoo kale la sheegay in iskaashigan ka dhexeeya labada dal uu la jaan qaadayo dadaallada ballaaran ee dalalka xubnaha ka ah BRICS ay ku doonayaan inay u adeegsadaan sirdoonka macmalka ah kobaca iyo faa'iidada labada dhinac. Agaasimaha Guud ee Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, Dr. Worqu Gachena, ayaa Safiirka uga warbixiyay shaqada muhiimka ah ee machadku ka qabanayo safarka isbeddelka dijitaalka ah ee dalka. Wuxuu sheegay in shaqada cilmi-baarista iyo horumarinta ee uu machadku sameeyay ay u suurta gelisay Itoobiya inay gaarto heer sare oo wax soo saar ah oo muhiim ah oo ku saabsan qaybaha bulshada iyo dhaqaalaha. Wakaaladda Wararka Itoobiya. #ENA
Ciyaaraha
Ciyaarta ay soo bandhigeen Xulka Qaranka Itoobiya laga bilaabo Bilow ilaa Dhammaad ayaa ahaa mid aad u fiican - Tababare Baatrik Viyeera
Sep 30, 2026 76
Bahirdhaar; Koxdin 19/2019 (ENA): Tababaraha Xulka Qaranka Senegal Batrik Viyeera ayaa sheegay in qaab ciyaareedka Kooxda Xulka Qaranka Itoobiya laga bilaabo bilow ilaa dhammaad uu ahaa mid cajiib ah. Kooxda Kubadda Cagta Qaranka Itoobiya (Waliya) ayaa si dirqi ah uga badisay Senegal isreebreebka Koobka Qaramada Afrika garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dhar. Tababare Batrik Viyera, oo faallo ka bixiyay ciyaarta ka dib, ayaa sheegay in qaab ciyaareedka Kooxda Qaranka Itoobiya laga bilaabo bilow ilaa dhammaad uu ahaa mid cajiib ah. Wuxuu sheegay inuu filayay in ciyaartu ay noqoto mid adag laakiin uu ku arkay mid adag tababar ahaan. Sidaa darteed, wuxuu muujiyay farxaddiisa ah in kooxdiisu ay ku guuleysatay ciyaartii ay la ciyaareen koox adag oo ay xaqiijisatay saddexda dhibcood ee muhiimka ah. Tababaraha xulka qaranka itoobiya Yohannes Sahle; Wuxuu sheegay in inkastoo kooxda qaranka Senegal ay gool dhalisay horraantii ciyaarta sababo la xiriira cadaadiska, haddana aan awoodnay inaan ciyaarta xakameyno goor dambe. Wuxuu sheegay in kooxda qaranka Itoobiya ay soo kabsasho wanaagsan sameysay ka dib markii goolka la dhaliyay. Xulka qaranka Senegal ayaa 1-0 ku badiyay ciyaartii isreebreebka koobka qaramada Afrika ee maanta ka dhacday garoonka caalamiga ah ee Bahir Dhar Stadium 4:00 galabnimo. #dalweyn_shacabweyn_himiloweym
ITOOBIYA OO SENEGAL KULA CIYAARAYSA KULAN SI WEYN LOO SUGAYO OO KA TIRSAN ISREEB-REEBKA KOOBKA QARAMADA AFRIKA
Sep 29, 2026 82
Addis Ababa, Koxdin,19,2019 (ENA ) Kulanka isreeb-reebka Koobka Qaramada Afrika ee 2027 ee ay maanta Itoobiya garoonkeeda kula ciyaarayso Senegal ayaa soo jiitay indhaha taageerayaasha kubadda cagta. Labada xul qaran ee ku jira Group-10 ayaa maanta ku kulmaya Garoonka Bahir Dhar, iyadoo ciyaartu bilaabanayso 4:00 PM ama galabnimo . Xulka qaranka Itoobiya oo uu hoggaamiyo tababare Yohannes Sahle, ayaa kulankiisii ugu horreeyay ee Group-ka 10-aad 1-0 looga adkaaday xulka Suudaan. Xulka qaranka Senegal oo uu hoggaamiyo xiddigii hore ee Faransiiska iyo Arsenal, Patrick Vieira, ayaa kulankiisii ugu horreeyay 1-1 barbaro la galay xulka Mozambique.
ITOOBIYA AYAA KU GUULEYSTAY MARATHON-KA BERLIN EE RAGGA IYO DUMARKA
Sep 28, 2026 76
Addis Ababa, Koxdin,17,2019(ENA) Waxaa maanta subaxnimadii magaalada Berlin lagu qabtay tartanka 52-aad ee Marathon-ka Berlin. Dhanka dumarka, orodyhanada Tigist Assefa ayaa ku guuleysatay tartanka masaafada dheer ee oradka, iyadoo ku soo baxday waqti dhan 2 saacadood, 11 daqiiqo iyo 4 ilbiriqsi. Tigist Assefa ayaa markii saddexaad ku guuleysatay Marathon-ka Berlin. Dhanka ragga, orodyahanka Guye Adhoola ayaa kaalinta koowaad galay, isagoo ku dhammaystay waqtiga 2 saacadood, 2 daqiiqo iyo 51 ilbiriqsi. Guye Adhoola ayaa tartankan hore ugu guuleystay shan sano ka hor. Ugu dambayn waxaa la xusuustaa inuu sanadkii hore kaalinta afraad ku soo gabagabeeyay tartanka. ,
XULKA ITOOBIYA OO WAJAHAYA DHIGGODA SUUDAAN KULANKA ISREEB-REEBKA KOOBKA QARAMADA AFRIKA
Sep 25, 2026 88
Addis Ababa , Koxdin 15- 2019 (ENA) – Xulka qaranka Itoobiya ayaa maanta ciyaaraya kulankoodii ugu horreeya ee Group-ka 10-aad ee isreeb-reebka Koobka Qaramada Afrika ee 36-aad, isagoo la ciyaaraya xulka qaranka Suudaan.. Kulanka labada dal ayaa maanta ka dhacaya garoonka Qaranka Juba, waxaana la ciyaari doonaa saacdau markay tahay 4:00 pm Xulka qaranka Itoobiya oo uu hoggaaminayo tababare Yohannes Sahle ayaa muddo ka badan hal bil gudaha dalka ugu diyaargarowayay kulamada isreeb-reebka ee uu la yeelanayo Suudaan iyo Senegal. Tababare Yohannes ayaa marxaladdii ugu horreysay u yeeray 39 ciyaartoy, balse intii uu socday diyaar-garowga ayuu tirada xulka kama dambaysta ah ku soo koobay 23 ciyaartoy. Intii uu gudaha dalka ku jiray diyaar-garowga, xulka ayaa kulamo tijaabo ah la ciyaaray xulka qaranka Itoobiya ee da’doodu ka yar tahay 20 sano, Hawassa City iyo Quudhus Gorgis . Xulka “Walia” ayaa Talaadadii, 12-ka Meskerem 2019, gaaray magaalada Juba, halkaas oo ay ku sii wateen diyaar-garowgooda kulanka ay la ciyaarayaan xulka Suudaan. Xulka qaranka Suudaan oo uu hoggaaminayo tababaraha reer Ghana ee 66-jirka ah, James Kwesi Appiah, ayaa muddo ku dhow laba toddobaad u diyaargarowayay kulankan, isagoo wata 33 ciyaartoy. Xulka qaranka Suudaan ayaa markii hore diyaar-garowgiisa ku sameeyay Sacuudi Carabiya, kaddibna qaybtii ka hartay diyaar-garowga wuxuu ku qaatay Koonfurta Suudaan. Itoobiya iyo Suudaan waa laba dal oo raad weyn ku leh taariikhda kubadda cagta Afrika. Labada dal ayaa markii ugu horreysay ka qaybgalay Koobkii Qaramada Afrika ee lagu qabtay Suudaan sannadkii 1957. Waxay sidoo kale ka mid ahaayeen dalalkii aasaasay Xiriirka Kubadda Cagta Afrika (CAF), kaas oo la aas-aasay isla sannadkaas. Labada dal ayaa markii ugu horreysay isku arkay kulan saaxiibtinimo oo caalami ah sannadkii 1956, markaas oo Itoobiya ay 2–1 ku adkaatay. Waxay sidoo kale isku arkeen Koobkii Qaramada Afrika ee labaad, kaas oo sannadkii 1959 lagu qabtay Masar. Kulankaas, Suudaan ayaa 1–0 ku adkaatay. Labada dal ayaa 70-kii sano ee uu socday tartankooda, 41 jeer isaga hor yimid kulamo tartan iyo saaxiibtinimo ah. Kulamadaas, Suudaan ayaa 16 jeer guuleysatay, halka Itoobiya ay badisay 14 kulan. 11-ka kulan ee kale waxay ku kala baxeen barbaro. 41-ka kulan ee labada xul ay wada ciyaareen, Itoobiya ayaa dhalisay 59 gool, halka Suudaan ay shabaqa soo taabatay 57 gool. Labada xul ayaa markii ugu dambeysay kulmay sannadkii 2022. Kulankaas oo ahaa ciyaar saaxiibtinimo oo lagu qabtay garoonka Abebe Biqila Stadium, waxay ku kala baxeen barbaro 2-2 ah. Kulanka ay wada ciyaarayaan labada dal ee meel weyn ku leh taariikhda kubadda cagta Afrika ayaa soo jiitay dareenka taageerayaasha iyo bahda ciyaaraha. Itoobiya ayaa kulankeeda labaad ee isreeb-reebka Koobka Qaramada Afrika ciyaari doonta Talaadada, 19-ka Meskerem 2019, iyadoo la kulmi doonta Senegal. Koobka Qaramada Afrika ee 36-aad ayaa sannadka 2027 lagu qaban doonaa si wadajir ah dalalka Kenya, Uganda iyo Tanzania. Tartanka qaaradda ayaa la qaban doonaa laga bilaabo Sane 12 ilaa Hamle 10-keeda 2019, waxaana lagu ciyaari doonaa toddobo garoon oo ku yaalla saddexda dal ee Bariga Afrika. Tartanka waxaa ka qaybgalaya 24 dal xulkooda. 21-ka xul ee kale ee u soo gudbi doona Koobka Qaramada Afrika waxaa lagu kala saari doonaa kulamada isreeb-reebka. Sidaas darteed, 48 dal ayaa loo qaybiyay 12 kooxood, kuwaas oo ciyaari doona kulamada isreeb-reebka.
Ilaalinta Deegaanka
Bilicda Deegaanka Canfarta oo u eeg Caalam kale.
Sep 23, 2026 93
Itoobiya waa waddan cajiib ah oo leh muuqaal qurux badan laga bilaabo Dallol ilaa Ras Dashen. Waxaa la ogyahay inay tahay waddan gaar u ah adduunka oo ah meesha ay ku dhalatay aadanaha iyo kafeega, halkaas oo 13 bilood oo qorraxdu ay iftiimiso, waxaana ku barakeysan dhul iyo cimilo wanaagsan oo aad ugu habboon nolosha iyo horumarinta beeraha. Itoobiya, oo ah meeshii ay ku dhalatay aadanaha, Lusi iyo hadhaayo kale ayaa la helay oo la bartay, taasoo bixinaysa caddayn la taaban karo oo muujinaysa in Itoobiya ay tahay meesha ay ku dhalatay aadanaha. Tani waxay soo jiidatay dareenka saynisyahannada adduunka ee ku jira baaritaanka horumarka aadanaha. Waxaa sidoo kale la ogaaday inay leedahay lafo la ilaaliyo iyo qalab dhagax qadiimi ah oo malaayiin sano jir ah. Kani waa meel ay fiiro gaar ah ka heleen khubaro caalami ah oo ku takhasusay cilmiga qadiimiga, taariikhyahannada iyo cilmi-baarayaasha. Dallol, oo ku taal deegaanka canfarta, waa mid ka mid ah meelaha ugu kulul uguna cajiibsan dhulka, oo leh ilo biyood oo midab leh oo sulfur ah, dabaqyo milix leh, iyo muuqaallo uumi leh. Ertalem waa mid ka mid ah meelaha kaliya ee adduunka oo leh haro lava ah oo joogto ah, cirka habeenkii ee ololayana waa meel dhab ah oo loogu talagalay dadka xiiseeya dalxiiska tacaburka.
Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) iyo marwada koowaad Zinaash Tayajew ayaa fuliyey barnaamijka raadka cagaaran
Sep 10, 2026 134
Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) iyo Marwada Koowaad qaranka Zinash Tayachew, oo ay weheliyaan mas’uuliyiin sare oo ka tirsan dowladda, ayaa si wadajir ah u soo xiray barnaamijka dhir-beerista ee sanadkan ee Dhaxal Reebka Cagaaran kaas oo halku-dhig looga dhigay “Aan Beeranno Rajada, kaddib markii ay si wadajir ah uga qeyb qaateen beerista geedo. Marka la shaacinayo gabagabada ololaha beerista geedaha ee sannadka 2018-ka Itoobiya, waxaa xusuus mudan in geed kasta oo la beeray uu yahay astaan nool oo u taagan midnimadeenna, dib-u-soo-kabashadeenna iyo horumarkeena waara. Waxaan si buuxda u rajo qabnaa inaan aragno Itoobiya lagu dhisay midnimadeenna adag iyo dadaalkeenna wadajirka ah, oo noqota dal horumaray, barwaaqo ah oo leh mustaqbal ifaya, waxaana sii wadi doonnaa horay u socodkeenna!
Barnaamijka Raadka Cagaaran ee Itoobiya iyo Guulaha Horumarinta Magaalooyinka waa inay noqdaan kuwa tusaale u ah dalalka Afrika — Abuubakar diyaa'o
Sep 2, 2026 151
Addis Ababa; Naaf 27/2018 (ENA): Dadaallada Itoobiya ee lagu ilaalinayo caafimaadka jirka iyo maskaxda ee muwaadiniinteeda iyada oo loo marayo raadk Cagaaran iyo Horumarinta Magaalooyinka waa kuwa tusaale noqon kara dalalka Afrika, ayuu yiri Abubakar Diao, Agaasimaha Fulinta ee Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika. Mashruucyada horumarinta marinnada iyo webiyada ee in ka badan 70 magaalo, oo ay ku jirto Addis Ababa, ayaa magaalooyinka ka dhigay kuwo nolosha ku haboon, nadiif ah, oo ku habboon fursadaha shaqo. Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay isbeddelka dhaqaale ee qaybaha badan leh sannadihii la soo dhaafay, iyadoo dalxiisku uu soo ifbaxayo warshado aan sigaar lahayn. Siyaasadda caafimaadka ayaa dib loo eegay iyadoo lagu saleynayo ka hortagga iyo daaweynta, waxayna muujisay qaabkeeda Afrika ee daryeelka caafimaadka aasaasiga ah. Goddoomiyaha Guddiga Abubakri Diao, ayaa u sheegay ENA; Itoobiya waxay gaartay isbeddel muhiim ah oo ku yimid daryeelka caafimaadka aasaasiga ah. Isagoo sheegay in caafimaadku yahay hanti laga beddeli karo kharashka bulshada una rogi karo maalgashi; wuxuu sheegay in dhismaha kaabayaasha caafimaadka loo baahan yahay in dhaqaale ahaan la taageero si loo dhiso nidaam caafimaad oo waara. Isagoo xusay in caafimaadku uu qayb weyn ka qaato kobaca wax soo saarka guud ee dalka; Itoobiya waxay guul ka gaartay daryeelka caafimaadka aasaasiga ah. Wuxuu sheegay in Afrikaanku ay wax ka bartaan dadaallada dalka ee lagu ilaalinayo caafimaadka jirka iyo maskaxda ee muwaadiniinteeda. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay dhisayso magaalooyin ay dadku ku neefsan karaan hawo nadiif ah oo ay ku dhex wareegi karaan meelaha cagaaran iyo horumarinta magaalooyinka. Tani ma aha oo kaliya inay horumarin doonto nidaamka caafimaadka dalka, laakiin waxay sidoo kale ka dhigi doontaa meel dalxiis oo soo jiidasho leh waxayna kor u qaadi doontaa awooddeeda dhaqaale. Sarkaalku wuxuu sheegay in mashaariicda Itoobiya ay runtii yihiin wax lagu faano; wuxuu sheegay in Afrikaanku ay wax ka bartaan waayo-aragnimadooda oo ay la shaqeeyaan xaqiiqadooda. Wuxuu sheegay in Afrika ay tahay inay muujiso inay tahay qaarad ay ka hirgasho mashaariic saameyn caalami ah leh.
BALLANQAADKA CAGAARAN EE ITOOBIYA
Sep 1, 2026 180
Saamaynta taban ee isbeddelka cimiladu ku leeyahay Afrika ayaa muddo dheer soo ifbaxaysay. Qaaradda ayaa si weyn ula tacaalaysa dhacdooyin isdaba joog ah oo abaaro ah iyo sidoo kale khataraha fatahaadaha ba’an. Itoobiya ayaa caqabadahan iyo kuwo kale oo la mid ah awgood, waxay noqotay dal safka hore kaga jira isbeddelka cagaaran ee Afrika. Sidoo kale, waxay si dhab ah uga gudubtay hadal iyo qorshe oo keliya, iyadoo si wax-ku-ool ah u fulinaysa xalalka la xiriira isbeddelka cimilada. Istaraatiijiyadda Dhaqaalaha Cagaaran ee Itoobiya, oo la shaaciyay sannadkii 2011-kii, ayaa ujeedadeedu tahay in, iyadoo barbar socota kobaca dhaqaalaha, la dhiso dhaqaale u adkaysan kara isbeddelka cimilada isla markaana ka madax-bannaan kaarboonka. Istaraatiijiyaddu waxay leedahay afar tiir oo muhiim ah: Tiirka koowaad ayaa ah horumarinta wax-soo-saarka beeraha waara iyo xoolaha. Arrintan ayaa diiradda lagu saarayaa kordhinta wax-soo-saarka iyo dakhliga beeralayda, xaqiijinta sugnaanta cuntada iyo dhimista wasakhowga. Tiirka labaad ee istaraatiijiyadda ayaa ah ilaalinta kaymaha, dib-u-beerista iyo horumarinta dhirta, iyo hirgelinta mashaariic waaweyn oo cagaaran oo awood u leh inay kaydiyaan kaarboonka. Ballaarinta tamarta la cusboonaysiin karo sida tamarta biyaha, tamarta kuleylka dhulka, dabaysha iyo qorraxda ayaa iyaduna ka mid ah meelaha kale ee istaraatiijiyaddu mudnaanta siisay. Tiirka afraad ayaa ah adeegsiga tiknoolajiyado casri ah oo tamar-badbaadinaya iyo xalal wax-ku-ool ah oo laga hirgeliyo gaadiidka, warshadaha iyo dhismaha kaabeyaasha dhaqaalaha. Barnaamijka “Dhaxal Reebka Cagaaran” ayaa ah mid ka mid ah tusaalooyinka ugu waaweyn ee lagu muujinayo hirgelinta Istaraatiijiyadda Dhaqaalaha Cagaaran ee u adkaysata isbeddelka cimilada. Barnaamijka Dhaxal Reebka Cagaaran, oo lagu bilaabay hindisaha Raysalwasare . Abiy Ahmed (Dr) sannadkii 2011-kii, ayaa ilaa hadda lagu beeray in ka badan 54 bilyan oo geedo ah. Shaqada ilaalinta deegaanka ayaa ah mashruuc qaran oo ballaaran oo si cad bulshada looga qaybgeliyay, isla markaana si joogto ah loo hirgelinayo. Sidoo kale, Itoobiya oo sii kordhinaysa adeegsiga ilaha tamarta la cusboonaysiin karo ayaa muujinaysa guusha istaraatiijiyadda. Adeegsiga ilo tamareed oo kala duwan ayaa gacan ka geysanaya helitaanka tamar nadiif ah oo ka madax-bannaan wasakhowga. Istaraatiijiyadda Dhaqaalaha Cagaaran ee u adkaysata isbeddelka cimiladu waa aragti dhammeystiran oo jiilba jiil u gudbaysa; istaraatiijiyaddu waxay isku xiraysaa kobaca dhaqaalaha iyo la tacaalidda isbeddelka cimilada, iyadoo sidoo kale xaqiijinaysa dhimista wasakhowga. Laga bilaabo beerista balaayiin geedo ah ilaa ballaarinta ilaha tamarta la cusboonaysiin karo, horumarka cagaaran ee Itoobiya ayaa si muuqata u muujinaya guulaha ay waddanku ka gaaray dhinaca horumarinta cagaaran.
Wararka Caalamka
AFRIKA MA BARYAYSO INAY MEEL KA HESHO FAGAARAHA CAALAMKA, BALSE WAXAY SI MADAX-BANNAAN U XAQIIJINAYSAA BOOSKA AY XAQA U LEEDAHAY : – MAXAMUUD CALI YUUSUF
Sep 10, 2026 140
Addis Ababa, Bagume 4, 2018 (ENA):- Afrika kama baryayso inay meel ka hesho fagaaraha caalamka, balse waxay si madax-bannaan u xaqiijinaysaa booska iyo sharafta ay xaqa u leedahay, ayuu sheegay Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf. Munaasabadda Maalinta Midowga Afrika ayaa la xusay. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa munaasabadda Maalinta Midowga Afrika awgeed diray farriin. Guddoomiyuhu wuxuu sheegay in Maalinta Midowga Afrika ay tahay maalin lagu xuso Bayaankii Sirte (Sirte Declaration) ee sannadkii 1999-kii lagu gaaray go’aanka rasmiga ah ee lagu beddelayo Ururkii Midnimada Afrika (OAU). Wuxuu sheegay in xilligaas ay hoggaamiyeyaasha Afrika qaadeen tallaabo muhiim ah oo taariikhi ah oo lagu dhisayo Midowga Afrika, si loo dardargeliyo is-dhexgalka qaaradda iyo kor loogu qaado codka Afrika ee fagaarayaasha caalamka. Wuxuu xusay in Maalinta Midowga Afrika ee sannadkan loo dabbaaldegayo xilli muhiimad gaar ah u leh qaaradda. Maalmo ka hor, Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa ansixiyay qaraar uu hoggaaminayo Afrika oo taageeraya adeegsiga khariidad adduun oo si dhab ah u muujinaysa baaxadda iyo cabbirka saxda ah ee Afrika. Guddoomiyuhu wuxuu sheegay in tallaabadan, oo ku timid hindisaha wadanka Togo iyo taageerada Midowga Afrika, ay leedahay macne ka weyn sixitaan lagu sameeyo khariidad keliya. Wuxuu sheegay in tallaabadani si gaar ah diiradda u saarayo sida Afrika looga arko fagaaraha caalamka, isla markaana ay si xooggan u xusuusinayso in Afrika ay iyadu qaabayso sheekada ay isku qiimayso kuna soo bandhigto nafteeda. Waxay si gaar ah u xusuusinaysaa in Afrika ay muhiim tahay sida ay dunidu u aragto, isla markaana ay iyadu qaabayso sheekada iyo sawirka ay dunida ka bixinayso. Mustaqbalka Afrika waxaa go’aaminaya aragtida iyo go’aanka Afrikaanka; waqtiguna waa hadda in Afrika lagu qiimeeyo muuqaalkeeda dhabta ah, awooddeeda iyo kartideeda. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika ayaa sidoo kale xusay in tallaabada lagu saxayo khariidadda ay qayb ka tahay socdaalka qaaradeed ee Afrika ugu jirto xaqiijinta aragti mideysan oo heer sare ah. Wuxuu si faahfaahsan u sheegay in arrintani ay ka mid tahay xoojinta is-dhexgalka dhaqaale iyada oo loo marayo Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA), xaqiijinta nabadda iyo amniga, hirgelinta horumar waara iyo kordhinta ka-qaybgalka Afrika ee hay’adaha go’aan-qaadashada caalamka. Wuxuu xaqiijiyay in Ajandaha Midowga Afrika 2063 uu sii ahaan doono tiir-dhexaad lagu dhisayo Afrika isku xiran, barwaaqo ah oo nabdoon. Wuxuu sheegay in xaqiijinta nabadda iyo amniga, dardargelinta is-dhexgalka dhaqaale iyo kordhinta codka Afrika ee fagaarayaasha caalamka ay yihiin mudnaanta koowaad ee Midowga Afrika. Wuxuu sheegay in Afrika aysan baryayn inay aqoonsi ka hesho fagaaraha caalamka, balse ay si madax-bannaan u hananayso booskeeda saxda ah ee ay ku leedahay fagaaraha caalamiga ah. Wuxu kale oo uu xusay Afrika hadda nalaga doonayo waa inaan aaminaaddan adag u beddelno midnimo, hanti iyo barwaaqo, nabad iyo saameyn, Guddoomiyuhu wuxuu carrabka ku adkeeyay in horumarka Afrika aan lagu cabbirin oo keliya matalaadda ay ku leedahay fagaarayaasha caalamka, balse sidoo kale lagu cabbiro horumarinta tayada nolosha muwaadiniinteeda. Sidaas darteed, wuxuu sheegay in Midowga Afrika uu sannadka 2026 diiradda saaray helitaanka biyo nadiif ah oo waara iyo adeegyada nadaafadda ee ammaan ah, taas oo muujinaysa sida ay Midowga Afrika uga go’an tahay inuu aragtiyada qaaradeed ku xiro nolol-maalmeedka muwaadiniinta. Munaasabadda Maalinta Midowga Afrika awgeed, Guddoomiyuhu wuxuu ugu baaqay dalalka xubnaha ka ah Midowga Afrika, bulshooyinka dhaqaalaha ee gobollada, hay’adaha Afrika, waaxda gaarka loo leeyahay, ururrada bulshada rayidka ah, haweenka iyo dhallinyarada inay iska kaashadaan dhismaha Afrika oo sii isku xiran, isku kalsoon awooddeeda, isla markaana awood u leh inay iyadugo’aamiso masiirkeeda. Wuxuu intaasi ku daray in si dhab looga shaqayn doono xaqiijinta aragtida qaaradeed ee “Afrika aan doonayno”, isla markaana Baaqa Sirte (Sirte Declaration) uu sii ahaan doono saldhig waara oo waxbarasho iyo horumar u ah jiilasha Afrika ee soo socda. Guddoomiyuhu wuxuu kale oo uu xusay in Afrika berri aysan noqon doonin oo keliya qaarad khariidadda ku leh matalaad wanaagsan, balse ay tahay inay noqoto qaarad leh madaxbannaani adag, midnimo gudaha ah oo xooggan, isla markaana dadkeeda u horseedda barwaaqo waarta. Ugu dambayn guddoomiyaha guddiga Midowga Afrika ayaa dhammaan Afrikaanka iyo qurba-joogta Afrika u rajeeyay Maalinta Midowga Afrika oo ku suntan nabad, iskaashi iyo midnimo.
Golaha Wasiirada IGAD ayaa yeelan doona Kulan Degdeg ah
Sep 6, 2026 161
Addis Ababa; Baagumen 1/2018 (ENA): Golaha Wasiirada ee Urur Goboleedka Horumarinta (IGAD) ayaa shirkoodii 74-aad ee Degdegga ah ku yeelan doona Jabuuti Kooxdin 5, 2019. Kulanka waxaa ka soo qayb geli doona Wasiirada Arrimaha Dibadda iyo wakiillo ka socda dowladaha xubnaha ka ah IGAD. Kulanka ayaa looga hadli doonaa nabadda iyo amniga gobolka, iyo sidoo kale arrimo kale oo muhiim ah. Kulanka ayaa fursad u siin doona dowladaha xubnaha ka ah inay dib u eegaan xaaladda amniga iyo xasilloonida gobolka iyo dadaallada socda ee gobolka, iyo inay xoojiyaan ballanqaadkooda wadajirka ah ee nabadda, xasilloonida iyo iskaashiga, sida lagu sheegay xogta IGAD. Golaha ayaa sidoo kale ka talo bixinaya arrimaha hay'adaha muhiimka ah, oo ay ku jiraan himilada ururka iyo taageerada mudnaanta gobolka iyo xoojinta hirgelinta Heshiiska IGAD. Kulanka waxaa sidoo kale lagu tilmaamay inuu yahay hab ay dowladaha xubnaha ka ah IGAD ku xaqiijin karaan ballanqaadkooda xooggan ee ah inay si wadajir ah wax uga qabtaan caqabadaha gobolka iyo inay hubiyaan nabadda, xasilloonida iyo barwaaqada dadkooda. Golaha Wasiirradu waa mid ka mid ah hay'adaha ugu muhiimsan ee sameeya siyaasadda IGAD, iyagoo door muhiim ah ka ciyaara hagidda shaqada ururka iyo xoojinta iskaashiga ka dhexeeya dalalka xubnaha ka ah.
QARAMADA MIDOOBAY OO ANSIXIYAY KHARIIDAD CUSUB OO MUUJINAYSA BAAXADDA DHABTA AH EE AFRIKA
Sep 5, 2026 155
Addis Ababa, Nahaase 30, 2018 (ENA) Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa si rasmi ah u ansixiyay khariidad cusub oo si ka sax ah u muujinaysa baaxadda juqraafiyeed ee qaaradda Afrika. Go’aankan taariikhiga ah ayaa ka dhashay hindise uu wadanka Togo ku soo bandhigay magaca Midowga Afrika, waxaana ujeeddadu tahay in la soo afjaro qallooca ka jira habka khariidaynta ee muddo dheer la adeegsanayay. Sida uu dhigayo go’aanka, khariidadda Mercator oo tan iyo qarnigii 16-aad la adeegsanayay, isla markaana si aan sax ahayn u muujinaysay baaxadda qaaradda Afrika, ayaa laga saari doonaa adeegsiga, sida ay BBC werisay. Bedelkeedana waxaa la adeegsan doonaa habab casri ah oo khariidaynta ah, kuwaas oo si siman u muujinaya baaxadda iyo saamiga dhulka, sida khariidadda “Equal Earth”, oo la shaaciyay sannadkii 2018, taas oo si ka sax ah u muujisa cabbirka iyo saamiga dhulalka dunida. Go’aanka Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa helay taageero ballaaran, iyadoo 164 dal ay taageereen hindisaha. Khariidadda Mirkatoor (Mercator). waxaa sannadkii 1569 sameeyay Gerardus Mercator, oo ahaa khariidad-sameeye reer Flemish ah. Ujeeddadii ugu weynayd ee loo sameeyay waxay ahayd inay u fududeyso badmaaxiinta iyo maraakiibta inay maraan waddooyinka badda. Si kastaba, habka khariidayntan ayaa kordhiya muuqaalka baaxadda dhulalka marka laga fogaado dhulbaraha, taas oo keentay in gobollada ku dhow dhulbaraha si weyn loogu muujiyo cabbir ka yar kan dhabta ah. Natiijada habkan khaldan ee khariidaynta ayaa Afrika ka dhigtay mid muddo dheer muuqaal ahaan loogu malaynayay inay baaxad ahaan ku dhowdahay jasiiradda Greenland. Waxaa la ogyahay in Afrika ay tahay qaarad aad u ballaaran, iyadoo baaxaddeedu 14 jeer ka weyn tahay tan Greenland. Warbixinta BBC ayaa sheegtay in taageerayaasha ololahan iyo falanqeeyayaasha siyaasadda caalamka ay tallaabadan u arkaan mid taariikhi ah oo weyn, taas oo lagu saxayo aragtida eexda leh ee reer Galbeedka ee qarniyo badan ka jirtay nidaamka waxbarashada caalamka iyo samaynta khariidadaha.
Astaanta Hogaaminta Duulista Afrika oo Magac iyo Sharaf U Soo Hoyisay Itoobiya.
Aug 27, 2026 590
Addis Ababa; Naaf 21/2018: (ENA): – Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya (Ethiopian Airlines) oo ah shirkadda duulimaadka ugu weyn uguna guulaha badan qaaradda Afrika, waxay sii xoojinaysaa hoggaaminteeda qaybta duulista caalamiga ah. Shirkaddu waxay ku caan tahay maamul hufan, ballaarin istaraatejiyadeed oo joogto ah, iyo maalgashi lagu sameeyay tignoolajiyada casriga ah. Hada waxay noqotay buundada weyn ee isku xirta qaaradda Afrika iyo inteeda kale ee dunida. Shirkaddu waxay awood u leedahay in ay duulimaad ku gaarto in ka badan 140 goobood oo caalami ah, iyada oo adegsanaysa in ka badan 145 diyaaradood oo casri ah. Dhanka dalka gudahiisa, waxay awooday in ay gaarto 25 goobood. Istaraatejiyadda Hoggaaminta Hufan ee Qorshaha Istaraatejiyadeed ee 2035 Guulaha ay ku talabsatay Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya ma ahan kuwo ku timid kadis, ee waxay halkan ku soo gaartay diyaarinta iyo hirgelinta qorshayaal muddada dheer ah oo si taxaddar leh loo dejiyay. Ka dib markii ay si guul leh u dhammaystirtay qorshaheeda "Himilada 2025" ka hor xilligii loogu talagalay, hoggaanka sare wuxuu bilaabay diyaarinta qorshaha ballaaran ee "Hindisaha 2035". Qorshani wuxuu diiradda sarayaa kor u qaadista dakhliga shirkadda, kordhinta tirada rakaabka, ballaarinta garoomada, iyo dhiirrigelinta adeegga xamuulka oo noqday mid ka mid ah tiirarka ugu waaweyn ee dhaqaalaha shirkadda xilliyadii adkaa ee caalamku soo maray. "Ujeeddadeedu ma ahan oo kaliya inaan noqonno shirkadda ugu weyn Afrika—maadaama taasi mar hore la gaaray—balse waa inaan bixinno adeeg heer caalami ah oo hufan, sahal ah, oo ammaan ah, anagoo dhiseyna isku-xirnaan dhaqaale oo hufan."—Masfin Tasawe Hoggaanka Sare ee shirkada. Dhinaca Cusboonaysiinta Diyaaradaha iyo Tignoolajiyada Berri la Gaari Doono sida lagu qeexay warbixinnada ganacsiga caalamiga ah, Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay awooday in ay hawlgaliso diyaaradaha ugu da'da yar uguna casrisan Afrika iyo caalamka. Shirkaddu waxay so iibsatay diyaaradaha ugu sarreeya tignoolajiyada sida Airbus A350-900 & A350-1000: Kuwaas oo bixiya raaxo sarreysa oo rakaabka ah iyadoo isticmaalka shidaalkana uu sii kordhiyo waxtarka. Boeing 787 Dreamliner: Diyaarado loogu talagalay masaafooyinka dheer oo leh jawi gudaha ah oo hawo ahaan iyo cadaadis ahaan aad u raaxo badan. Boeing 737 MAX: Oo loo adeegsado duulimaadyada qaaradda iyo gudaha. Shabakadda Duulimaadyada Gudaha iyo Dibadda Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay dhistay shabakad isku xirka duulimaadyada ah oo aan cid kale la barbar dhigi karin, taas oo xarunteeda koowaad ay tahay Garoonka Caalamiga ah ee Bole. Duulimaadyada Dibadda: Shirkaddu waxay maanta u duushaa in ka badan 140 magaalo oo ku kala yaalla 5 qaaradood. Waxay isku xirtaa magaalooyinka waaweyn ee Yurub (London, Paris, Frankfurt), Ameerikada Waqooyi (Washington D.C., New York, Toronto), Aasiya iyo Bariga Dhexe (Dubai, Beijing, Mumbai, Tokyo), iyada oo dhanka Afrika ka bixisa adeeg toos ah oo tagaya in ka badan 60 magaalo. Duulimaadyada Gudaha iyo Deegaanka Soomaalida: Gudaha dalka Itoobiya, shirkaddu waxay ka hawlgashaa in ka badan 25 goobood, iyada oo door weyn ka ciyaarta isku xirka bulshada iyo xoojinta dhaqaalaha dalka, gaar ahaan ganacsiga iyo dalxiiska. Deegaanka Soomaalida wuxuu qayb muhiim ah ku leeyahay adeegsiga shabakaddan: Jijiga: Garoonka Caalamiga ah ee Garaad Wiilwaal wuxuu maalin kasta lahaadaa 2 ilaa 4 duulimaad oo joogto ah, taas oo kordhisa xiriirka caasimada dalka ee Addis Ababa. Godey: Garoonka Ugaas Mirad wuxuu leeyahay 1 ilaa 2 duulimaad, taas oo door weyn ka ciyaarta isku xirka koonfurta deegaanka iyo horumarinta ganacsiga xoolaha/beeraha. Qabri Dahar: Waxaa sidoo kale ka socda duulimaadyo lagu kalsoonaan karo oo taga Garoonka Kebri Dahar. Akadeemiyada Duulista iyo Dhismaha Xirfadda Salaha ugu weyn ee hufnaanta adeegga Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waa maalgashiga lagu sameeyo kordhinta awoodda aqoonta shaqaalaha. Akadeemiyada shirkadda ee EAA (Ethiopian Aviation Academy) waa xarunta ugu weyn ee tababarka duulista ee Afrika. Xaruntan waxay tababartaa: Duuliyayaasha diyaaradaha heerarka sare Injineerada iyo farsamoyaqaanada maamula hagaajinta diyaaradaha Shaqaalaha ka shaqeeya gudaha diyaaradaha iyo adeegga macaamiisha Maamulayaasha hawada iyo hoggaaminta duulista Dhinaca waaxda Xamuulka iyo Saadka Ethiopian Airlines ma ahan oo kaliya diyaarad rakaab; waaxda xamuulku waa ta ugu weyn Afrika. Xilliyadii xasillooni darrada ganacsi ee caalamka, shirkaddu waxay noqotay goobta ugu weyn ee gaarsiinta dawooyinka, tallaalka, iyo alaabaha ganacsiga. Tani waxay caddaysay dabacsanaanta iyo kartida hoggaanka sare ee dhanka maamulka. Dhinaca U Diyaargarowga Berri iyo Adeegyada Dijitaalka ah Tignoolajiyada dijitaalka ah waxay ka mid tahay tiirarka ugu waaweyn ee adeegga hufan. Shirkaddu waxay soo kordhisay nidaamyo online ah oo sahlaya goobaha baaritaanka, maamulida shandadaha, iyo hababka lacag bixinta ee fudud. Waxaa sidoo kale la ballaariyay Garoonka Bole oo leh hoolal VIP ah oo heer sare ah iyo hoteello u go'an rakaabka transit-ka ah. Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu. Waxaa kale oo socda dhismaha mashruuca garoonka Bishoftu oo la hiigsanayo in lagu soo gabagabeeyo muddo 5 sano ah. Garoonkani waa mashruuca ugu weyn ee kabayeelka duulista ee taariikhda qaaradda Afrika, waxana loogu talagalay in uu noqdo xarunta ugu weyn ee isku xirta Afrika iyo dunida inteeda kale. Fadhiga iyo Qiimaha Mashruuca: Qiimaha dhammaan mashruuca waxaa lagu qiyaasay ilaa 12.5 bilyan oo dollar. Awoodda Rakaabka:Wajiga 1-aad (2030): Wuxuu qaabili doonaa 60 milyan oo rakaab ah sannadkii. Marka la dhammaystiro: Wuxuu qaabili doonaa 110 milyan oo rakaab ah sannadkii iyo in ka badan 4 milyan oo ton oo xamuul ah, taas oo ka dhigi doonta garoonka ugu weyn Afrika. Ugu dambeyntii, Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay caddaysay in hoggaamin hufan, qorshe toosan, iyo maalgashi la taaban karo ay keeni karaan guul caalami ah oo ka timaada Afrika. Shirkaddu waxay sii ahaan doontaa tusaalaha iyo halka ay ku tilmaabsadaan ganacsiga duulista caalamiga ah. #ethiopianairlines #ENA
Faalooyin
SHIRKII WADATASHIGA QARANKA OO AASAAS U DHIGAY MUSTAQBAL WANAAGSAN
Aug 29, 2026 150
Addis Ababa, 23-ka Nehase 2018 (ENA ) Shacabka magaalada Addis Ababa oo la hadlay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) ayaa xusay in Shirkii Wadatashiga Qaranka, oo markii ugu horreysay taariikhda Itoobiya lagu qabtay, uu yahay marxalad muhiim ah oo lagu xoojinayo is-afgaradka qaranka, laguna xaqiijinayo midnimada iyo horumarka Itoobiya. Shirka Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya ayaa si rasmi ah uga socday Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis, muddo 46 maalmood ah, laga bilaabo 8-da Hamle 2018 T.I. waxaana lagu soo gabagabeeyay si guul leh. Itoobiyaanku waxay shirka ku muujiyeen inay awood u leeyihiin inay khilaafaadyada iyo kala-fogaanshaha soo jiitamayay muddo dheer kaga gudbaan awoodda fikirka, xikmadda iyo xal-doonka. Qaarka mida Shacabka magaalada Addis Ababa oo waraysi siiyey Wakaaladda Wararka ee Itoobiya (ENA) ayaa xusay in wadatashigu yahay guul weyn oo Itoobiya u horseedaysa inay u gudubto midnimo, horumar iyo koboc dhaqaale oo ka wanaagsan kii hore. Mid ka mid ah dadka aragtidooda bixiyay Mudane Taliye kontonle Abdu Hussein, ayaa xusay in wadatashigu ahaa munaasabad guul leh oo ay ka qayb qaateen qaybaha kala duwan ee bulshada, laguna wada hadlay arrimo muhiim u ah dalka. Waxa uu sheegay in wadatashigu suurageliyay in dhibaatooyinkii iyo khilaafaadkii muddo dheer soo jiray miiska wada-hadalka la keeno si xal loogu raadiyo, isagoo intaas ku daray in uu gacan ka geystay xoojinta qiyamka midnimada iyo wada-noolaanshaha. Dhankeeda, Marwo Halima Mohammed ayaa xustay in isku dayga lagu doonayo in kala-duwanaanshaha fikradaha lagu xalliyo xoog uu yahay hab waqtigiisu dhammaaday. Waxay xustay oo kale in wadatashigu abuuray jawi ku habboon in dhibaatooyinka lagu xalliyo hab ilbaxnimo leh, iyadoo sheegtay in dal lagu dhiso wada-tashi uu yahay dal guuleysta, isla markaana Itoobiya ay hadda bilowday socdaalkeeda guusha. Dhanka kale Mudane Abebe Kombe ayaa xusay Dhankiisa in wadatashigu yahay arrin jiilasha soo socda anfici doonta, ayna tahay aasaas loo dhigay midnimada dalka, isagoo xusay in khibraddan ay tusaale u noqon karto dalal kale. Dhankeeda, Marwo Zeritu Asbe ayaa xustay in waqtiyadii hore aysan Itoobiya lahayn dhaqan ah in dhibaatooyinka dalka lagu xalliyo wada-tashi iyo in dhinacyadu miis ku wada fariistaan. Ugu dambayn dambayn Waxay xustay in wadatashigu leeyahay muhiimad weyn, maadaama wada-hadalka iyo xalinta dhibaatooyinka ay Itoobiya ka caawin karaan inay u gudubto heer ka sarreeya oo horumar iyo midnimo ah.
HORUMARKA WAX-KU-OOLKA AH EE ITOOBIYA WUXUU KHIBRAD WEYN U YAHAY DALALKA AFRIKA
Aug 28, 2026 168
Addis Ababa,Nahaase, 21,2018 (ENA) Dalxiisayaal ka kala yimid dalal Afrikaan ah ayaa sheegay in hawlaha horumarineed iyo ilaalinta deegaanka ee Itoobiya ay yihiin khibrad weyn oo ay ka faa’iidaysan karaan dalalka kale ee Afrika. Ugu horey Timothy Kago oo ka yimid dalka Botswana, isla markaana muddo maalmo ah booqasho ku joogay Addis Ababa, ayaa xusay in tani ay ahayd markii ugu horreysay ee uu Itoobiya yimaado, isagoo xusay inuu aad ula dhacay hawlaha horumarineed ee uu ku arkay magaalada. Dhanka kale Intii uu booqashada ku jiray, Timothy Kago wuxuu xusay inuu booqday mashaariicda horumarinta hareeraha webiyada, isagoo tilmaamay in hawlaha horumarinta iyo ilaalinta deegaanka ee halkaas laga fuliyay ay yihiin kuwo khibrad iyo tusaale u noqon kara dalalka kale ee Afrika. Waxa kale oo uu sheegay inuu arkay xaaladdii hore ee hareeraha webiyada, isagoo xusay in natiijada ka muuqata Addis Ababa ay tusaale weyn u tahay sida kheyraadka dabiiciga ah loogu beddeli karo goobo madadaalo iyo nasasho oo gaar ah. Timothy Kago wuxuu intaas ku daray in horumarinta iyo ilaalinta deegaanka ee laga sameeyay hareeraha webiyada aysan ku koobnayn oo keliya in goobahaas loo adeegsado meelo Madadaalo iyo goobo lagu nasto, balse ay sidoo kale ku jiraan dukaamo loo dhisay kobcinta dhaqdhaqaaqa dhaqaale iyo fursado cusub oo shaqo-abuur ah, taas oo uu ku tilmaamay tallaabo weyn. Wuxuu kale oo uu xusay in tani ay muujinayso in haddii uu jiro hoggaan go’aan adag leh, ay suurtagal tahay in la fuliyo mashaariic waaweyn oo horumarineed lana gaaro natiijooyin muuqda. Waxa kale oo uu xusay in dadaalladan horumarineed ay cashar weyn siinayaan dalalka Afrika, gaar ahaan sida kheyraadka dabiiciga ah loogu beddeli karo il dhaqaale. Sidoo kale, wuxuu sheegay inuu indhihiisa ku arkay sida horumarinta hareeraha webiyada iyo ilaalinta deegaanka ee Addis Ababa ay u noqon karaan kuwo wax-ku-ool ah marka si iskaashi ah loo fuliyo. Dhanka kale, Swazi Ebel - Ebel oo ah gabadh da’yar oo u dhalatay wadanka Cameroon, ayaa dhankeeda xustay in tani ay ahayd markii ugu horreysay ee ay Itoobiya booqato. Waxay xustay inay ka hor intii aysan Itoobiya imaan ay xog iyo faham ka heshay hawlaha horumarineed ee Itoobiya iyo natiijooyinka laga gaaray. Intii ay booqashada ku jirtay Addis Ababa, waxay sheegtay inay indhaheeda ku aragtay in Itoobiya ay ku jirto dhaqdhaqaaq horumarineed oo cajiib ah, iyadoo tilmaantay in arrintani ay tusaale u noqon karto qaaradda Afrika. Ugdamabayn Waxay sidoo kale sheegtay in soo dhoweynta iyo martigelinta shacabka Itoobiya ay tahay mid gaar ah oo mudan in la ammaano.
Astaanta Hogaaminta Duulista Afrika oo Magac iyo Sharaf U Soo Hoyisay Itoobiya.
Aug 27, 2026 590
Addis Ababa; Naaf 21/2018: (ENA): – Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya (Ethiopian Airlines) oo ah shirkadda duulimaadka ugu weyn uguna guulaha badan qaaradda Afrika, waxay sii xoojinaysaa hoggaaminteeda qaybta duulista caalamiga ah. Shirkaddu waxay ku caan tahay maamul hufan, ballaarin istaraatejiyadeed oo joogto ah, iyo maalgashi lagu sameeyay tignoolajiyada casriga ah. Hada waxay noqotay buundada weyn ee isku xirta qaaradda Afrika iyo inteeda kale ee dunida. Shirkaddu waxay awood u leedahay in ay duulimaad ku gaarto in ka badan 140 goobood oo caalami ah, iyada oo adegsanaysa in ka badan 145 diyaaradood oo casri ah. Dhanka dalka gudahiisa, waxay awooday in ay gaarto 25 goobood. Istaraatejiyadda Hoggaaminta Hufan ee Qorshaha Istaraatejiyadeed ee 2035 Guulaha ay ku talabsatay Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya ma ahan kuwo ku timid kadis, ee waxay halkan ku soo gaartay diyaarinta iyo hirgelinta qorshayaal muddada dheer ah oo si taxaddar leh loo dejiyay. Ka dib markii ay si guul leh u dhammaystirtay qorshaheeda "Himilada 2025" ka hor xilligii loogu talagalay, hoggaanka sare wuxuu bilaabay diyaarinta qorshaha ballaaran ee "Hindisaha 2035". Qorshani wuxuu diiradda sarayaa kor u qaadista dakhliga shirkadda, kordhinta tirada rakaabka, ballaarinta garoomada, iyo dhiirrigelinta adeegga xamuulka oo noqday mid ka mid ah tiirarka ugu waaweyn ee dhaqaalaha shirkadda xilliyadii adkaa ee caalamku soo maray. "Ujeeddadeedu ma ahan oo kaliya inaan noqonno shirkadda ugu weyn Afrika—maadaama taasi mar hore la gaaray—balse waa inaan bixinno adeeg heer caalami ah oo hufan, sahal ah, oo ammaan ah, anagoo dhiseyna isku-xirnaan dhaqaale oo hufan."—Masfin Tasawe Hoggaanka Sare ee shirkada. Dhinaca Cusboonaysiinta Diyaaradaha iyo Tignoolajiyada Berri la Gaari Doono sida lagu qeexay warbixinnada ganacsiga caalamiga ah, Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay awooday in ay hawlgaliso diyaaradaha ugu da'da yar uguna casrisan Afrika iyo caalamka. Shirkaddu waxay so iibsatay diyaaradaha ugu sarreeya tignoolajiyada sida Airbus A350-900 & A350-1000: Kuwaas oo bixiya raaxo sarreysa oo rakaabka ah iyadoo isticmaalka shidaalkana uu sii kordhiyo waxtarka. Boeing 787 Dreamliner: Diyaarado loogu talagalay masaafooyinka dheer oo leh jawi gudaha ah oo hawo ahaan iyo cadaadis ahaan aad u raaxo badan. Boeing 737 MAX: Oo loo adeegsado duulimaadyada qaaradda iyo gudaha. Shabakadda Duulimaadyada Gudaha iyo Dibadda Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay dhistay shabakad isku xirka duulimaadyada ah oo aan cid kale la barbar dhigi karin, taas oo xarunteeda koowaad ay tahay Garoonka Caalamiga ah ee Bole. Duulimaadyada Dibadda: Shirkaddu waxay maanta u duushaa in ka badan 140 magaalo oo ku kala yaalla 5 qaaradood. Waxay isku xirtaa magaalooyinka waaweyn ee Yurub (London, Paris, Frankfurt), Ameerikada Waqooyi (Washington D.C., New York, Toronto), Aasiya iyo Bariga Dhexe (Dubai, Beijing, Mumbai, Tokyo), iyada oo dhanka Afrika ka bixisa adeeg toos ah oo tagaya in ka badan 60 magaalo. Duulimaadyada Gudaha iyo Deegaanka Soomaalida: Gudaha dalka Itoobiya, shirkaddu waxay ka hawlgashaa in ka badan 25 goobood, iyada oo door weyn ka ciyaarta isku xirka bulshada iyo xoojinta dhaqaalaha dalka, gaar ahaan ganacsiga iyo dalxiiska. Deegaanka Soomaalida wuxuu qayb muhiim ah ku leeyahay adeegsiga shabakaddan: Jijiga: Garoonka Caalamiga ah ee Garaad Wiilwaal wuxuu maalin kasta lahaadaa 2 ilaa 4 duulimaad oo joogto ah, taas oo kordhisa xiriirka caasimada dalka ee Addis Ababa. Godey: Garoonka Ugaas Mirad wuxuu leeyahay 1 ilaa 2 duulimaad, taas oo door weyn ka ciyaarta isku xirka koonfurta deegaanka iyo horumarinta ganacsiga xoolaha/beeraha. Qabri Dahar: Waxaa sidoo kale ka socda duulimaadyo lagu kalsoonaan karo oo taga Garoonka Kebri Dahar. Akadeemiyada Duulista iyo Dhismaha Xirfadda Salaha ugu weyn ee hufnaanta adeegga Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waa maalgashiga lagu sameeyo kordhinta awoodda aqoonta shaqaalaha. Akadeemiyada shirkadda ee EAA (Ethiopian Aviation Academy) waa xarunta ugu weyn ee tababarka duulista ee Afrika. Xaruntan waxay tababartaa: Duuliyayaasha diyaaradaha heerarka sare Injineerada iyo farsamoyaqaanada maamula hagaajinta diyaaradaha Shaqaalaha ka shaqeeya gudaha diyaaradaha iyo adeegga macaamiisha Maamulayaasha hawada iyo hoggaaminta duulista Dhinaca waaxda Xamuulka iyo Saadka Ethiopian Airlines ma ahan oo kaliya diyaarad rakaab; waaxda xamuulku waa ta ugu weyn Afrika. Xilliyadii xasillooni darrada ganacsi ee caalamka, shirkaddu waxay noqotay goobta ugu weyn ee gaarsiinta dawooyinka, tallaalka, iyo alaabaha ganacsiga. Tani waxay caddaysay dabacsanaanta iyo kartida hoggaanka sare ee dhanka maamulka. Dhinaca U Diyaargarowga Berri iyo Adeegyada Dijitaalka ah Tignoolajiyada dijitaalka ah waxay ka mid tahay tiirarka ugu waaweyn ee adeegga hufan. Shirkaddu waxay soo kordhisay nidaamyo online ah oo sahlaya goobaha baaritaanka, maamulida shandadaha, iyo hababka lacag bixinta ee fudud. Waxaa sidoo kale la ballaariyay Garoonka Bole oo leh hoolal VIP ah oo heer sare ah iyo hoteello u go'an rakaabka transit-ka ah. Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu. Waxaa kale oo socda dhismaha mashruuca garoonka Bishoftu oo la hiigsanayo in lagu soo gabagabeeyo muddo 5 sano ah. Garoonkani waa mashruuca ugu weyn ee kabayeelka duulista ee taariikhda qaaradda Afrika, waxana loogu talagalay in uu noqdo xarunta ugu weyn ee isku xirta Afrika iyo dunida inteeda kale. Fadhiga iyo Qiimaha Mashruuca: Qiimaha dhammaan mashruuca waxaa lagu qiyaasay ilaa 12.5 bilyan oo dollar. Awoodda Rakaabka:Wajiga 1-aad (2030): Wuxuu qaabili doonaa 60 milyan oo rakaab ah sannadkii. Marka la dhammaystiro: Wuxuu qaabili doonaa 110 milyan oo rakaab ah sannadkii iyo in ka badan 4 milyan oo ton oo xamuul ah, taas oo ka dhigi doonta garoonka ugu weyn Afrika. Ugu dambeyntii, Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay caddaysay in hoggaamin hufan, qorshe toosan, iyo maalgashi la taaban karo ay keeni karaan guul caalami ah oo ka timaada Afrika. Shirkaddu waxay sii ahaan doontaa tusaalaha iyo halka ay ku tilmaabsadaan ganacsiga duulista caalamiga ah. #ethiopianairlines #ENA
WADATASHIGA QARAN WUXUU AHAA MADAL TAARIIKHI AH OO CODKA DHINACYADA OO DHAN LA DHAGEYSTAY , GUUSHA ITOOBIYA -NA LAGU XAQIIJIYAY
Aug 27, 2026 167
Addis Ababa,Nahaase 21,2018 (ENA) Shacabka dagan caasimadda ayaa xusay in Wadatashiga Qaranka Itoobiya uu ahaa madal taariikhi ah oo lagu dhageystay codka dhammaan dhinacyada, isla markaana lagu xaqiijiyay guusha Itoobiya. Shirka Wadatashiga Qaranka ee ugu weyn Itoobiya oo muddo 46 maalmood ah ka socday Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis, laga bilaabo 8-da bisha Hamle 2018 E.C., ayaa si guul leh loo soo gabagabeeyay. Shirku wuxuu si dhab ah u muujiyay in Itoobiyaanku ay awood u leeyihiin in khilaafaadkii iyo kala-fogaanshihii muddada dheer soo jiray ay xal ugu heli karaan wada-hadal, isfaham iyo fikradaha oo mudnaanta la siiyo. Shacabka magalada addisabababa ayaa u waranay Wakaaladda Wararka ee Itoobiya (ENA) ayaa xusay in Shirka Wadatashiga Qaranka ee muddo 46 maalmood ah socday uu ahaa mid loo dhan yahay, isla markaana si ballaaran looga qaybgalay. Waxay sidoo xuseen in shirka ay ka qayb galeen 4,000 oo ergooyin ah oo laga kala soo xulay afarta gees ee dalka, kuwaas oo fursad u helay inay soo bandhigaan talooyin iyo fikrado wax ku ool ah oo dan u ah Itoobiya. Ugu horeyn Mid ka mid ah dadka shacabka caasimadda oo magaceeda la yidhaa Melkam Benti ayaa xustay in Wadatashiga Qaranku uu shacabka u suurageliyay inay si siman uga qaybqaataan oo ay uga doodaan arrimaha qaran, taasoo sare u qaaday dareenka waddaniyadeed isla markaana xoojisay lahaanshaha muwaadiniintu u leeyihiin dalkooda. Waxay intaasi ku dartay in geeddi-socodka wadatashigu uu muhiim u ahaa sidii loo sixi lahaa dhaawacyadii taariikheed ee dalka soo maray, loo xallin lahaa tabashooyinka, loona sixi lahaa dhibaatooyinka muddada dheer jiray. Ugu dambayn waxay sheegtay in shirku door muhiim ah ka qaadan doono in Itoobiya loo gudbiyo marxalad cusub oo taariikhi ah, isla markaana dalka lagu sii wado aasaas adag oo waara.
Falanqayn
ITOOBIYA WAA DAL DIB-U-SOO-KABASHO KU JIRA OO KU WAJAHAN MEEQAAM SARE OO KU HABBOON
Sep 28, 2026 105
Itoobiya waxay ku jirtaa geeddi-socod dib-u-soo-kabasho ah oo ay ku doonayso inay dib u hantido kaalinta taariikheed ee ku habboon. Iyadoo si bisayl leh uga gudbaysa caqabadihii iyo dhibaatooyinkii kala duwanaa ee ay la kulantay muddadii dheerayd ee soo martay, ayay ku sii siqaysaa himiladeeda ah inay gaarto heerka sare ee ay hiigsanayso. Dalku wuxuu jebiyey sheekadii quusta ee ahayd “lama samayn karo” isaga oo hirgeliyey Biyo-xireenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya (GERD), taas oo sidoo kale Bariga Afrika u noqotay il iftiin iyo rajo. Iyadoo aanay helin kaalmo cid kale, balse ay adeegsanayso khayraadka, dadaalka, aqoonta iyo kartida shacabkeeda, Itoobiya waxay dhammaystirtay dhismaha biyo-xireenka weyn, waxayna gaadhay heer ay warshadaheeda ku shaqaysiiso tamar dib loo cusboonaysiin karo oo ku filan, isla markaana ay koronto la wadaagto dalalka deriska ah. Sidoo kale, waxay tusaale iyo waayo-aragnimo cusub ka abuurtay sida si caddaalad ah looga faa’iidaysan karo khayraadka biyaha. Dhinaca kale, waaxda dalxiiska ayaa isbeddel weyn samaynaysa. Marka laga soo tago booqashada goobaha dabiiciga ah iyo kuwa dhaqanka, waxaa soo baxaya goobo dalxiis oo cusub oo la jaanqaadaya horumarka iyo awoodda dalka. Goobaha dalxiiska ee ku kala yaalla Gorgora ilaa Wenchi, Halala Kella ilaa Benu, iyo Jebera Jurjura ilaa Harad negat, ayaa furay bog cusub oo ku saabsan dalxiiska dalka. Magaalooyinkii hore ee dalka ayaa sidoo kale casriyeyn iyo dib-u-habayn lagu sameeyay, gaar ahaan mashaariicda horumarinta marinnada iyo waddooyinka, taas oo ka dhigtay kuwo soo jiidasho leh isla markaana kordhin kara muddada ay booqdayaashu ku nagaadaan. Dhinaca beeraha, waxaa la bilaabay in laga gudbo habkii wax-soo-saarka ee muddo dheer lagu yaqaanay “gacan ilaa af, loona gudbo wax-soo-saar ku salaysan suuqa iyo wax-soo-saar dheeraad ah oo faa’iido laga helo. Iyadoo laga gudbayo ku-tiirsanaanta roobka, dhaqanka wax-soo-saarka sannadka oo dhan ayaa sii kobcaya. Waayo-aragnimada laga helay barnaamijyada Dhaqo oo Dheefso (Lemaт Tirufat) iyo Hindisaha Dhaxal Reebka Cagaaran (Green Legacy Initiative) ayaa sidoo kale door muuqda ka qaadanaya casriyeynta nidaamka cuntada ee Itoobiya. Dhaqashada shinnida, xanaanada digaagga, iyo wax-soo-saarka khudaarta iyo miraha ayaa si aasaasi ah isu beddelay, iyagoo ka gudbay heerka beeralayda oo keliya, kuna biiray qayb ka mid ah beeraha magaalooyinka. Dhanka khayraadka macdanta ee dalka ayaa sidoo kale si ballaaran oo waafaqsan sharciga looga faa’iidaysanayaa. Khayraadka qaaliga ah sida dahabka ayaa laga soo saaraya ganacsiga sharci-darrada ah, waxaana loo beddelayaa qayb muhiim ah oo ka mid ah dhaqaalaha dalka; halka khayraadka kale ee macdanta sida opal-ka, dhuxusha, birta iyo macdano kale ay sii kordhayaan waayo-aragnimada iyo awoodda lagu soo saaro laguna isticmaalo. Natiijada guud ee dhammaan horumarradan ayaa muujinaysa in Itoobiya ay ku jirto geeddi-socod dib-u-soo-kabasho ah, iyadoo ku sii jeedda inay gaarto meeqaamka sare ee ku habboon.
SIRTA KA DAMBAYSA ADKAYSIGA IYO MIDNIMADA ITOOBIYA
Sep 28, 2026 83
Itoobiya waa dal weyn oo qarniyo badan soo dhisay qiyam adag oo aan la jebin karin oo ku dhisan midnimo, iyadoo si adkaysi leh uga gudubtay caqabadihii gudaha iyo dibadda ee soo wajahay, isla markaana ilaalisay madaxbannaanideeda iyo qarannimadeeda. Taariikhdeennu waa halgan sharaf leh oo ku qoran guulo lagu gaaray naf-hurnimo. Waa taariikh ka tarjumaysa wejiyaal waaweyn oo ay astaamaha wadajirka iyo wada-noolaanshaha shacabka si muuqata uga dhex muuqdaan. Weynaanta Itoobiya laguma cabbiro oo keliya baaxadda dhulkeeda, balse sidoo kale waxaa lagu cabbiraa taariikhda dheer ee adkaysiga leh ee shacabkeedu muujiyeen, iyagoo si wadajir ah uga hortagay caqabado adag, isla markaana weli muujinaya karti iyo adkaysi ay kaga gudbaan duruufaha kala duwan. Shalay, markii ciidamadii gumaystaha Talyaanigu ay isku dayeen inay Itoobiya qabsadaan oo ay gumaystaan, Itoobiyaanka oo xilligaas wajahaya caqabado gudaha ah ayaa haddana si midaysan uga hortagay ciidamadii duullaanka ahaa, kana adkaaday. Tani waxay si dhab ah u muujisay in shacabka Itoobiya ay yihiin dad leh taariikh iyo karti ay ku difaacaan dalkooda. Masarna waxay marar badan isku dayday inay duullaan ku qaaddo Itoobiya, iyadoo doonaysay inay gacanta ku dhigto dalka weyn ee uu ka soo burqado Webiga Niil. Ciidanka iyo shacabka Itoobiya oo ku mideysan awoodda wadajirka ah ayaa ka hortagay isku-dayadaas, waxaana taariikhda ku xusan in Masar laga adkaaday, iyadoo dib ugu laabatay halkii ay ka timid. Qarniyo badan ayay Itoobiyaanku si ficil ah u soo bandhigeen sirta geesinimada iyo adkaysiga ay awoowayaashood uga dhaxleen, iyagoo caddeeyay awoodda ay u leeyihiin inay iska caabiyaan cadowgooda. Itoobiyaanku sidoo kale waa halyeeyo horumarineed, maxa yeelay Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya ee Dib-u-curashada Itoobiya (GERD) ayaa tusaale weyn u ah arrintan. Mashruucan oo ku yimid dadaalka iyo go’aanka Itoobiyaanka ayaa ah markhaati nool oo muujinaya in marka Itoobiyaanku ay go’aan ka gaaraan inay yool ay hiigsadeen meel gaarsiiyaan, aysan si fudud uga laabanayn, balse ay ku dadaalayaan inay hadafkooda ku gaaraan ficil ahaan.
Safarka Itoobiya ee barwaaqada iyo Koboca waaxxda beeraha waa mid xaqiiq ah
Sep 23, 2026 84
Isbeddelka guud ee qaab-dhismeedka iyo kobaca waara ee waaxda beeraha Itoobiya ay ku jiraan waa guul taariikhi ah oo uu hoggaaminayo Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) iyo iskaashiga weyn ee muwaadiniinta. Dhiirigelinta horumarineed ee uu naqshadeeyay Ra'iisul Wasaaruhu waxay si buuxda u beddeshay qaybta beeraha maskax ku tiirsanaan ah una beddeshay waddo barwaaqo qaran, isku filnaansho iyo madax-bannaani cunto. Sida laga soo xigtay xogta rasmiga ah ee Wasaaradda Beeraha, waaxdu waxay wax ku biirinaysaa in ka badan 30 boqolkiiba wax soo saarka guud ee gudaha (GDP). Waxay abuurtay fursado shaqo oo loogu talagalay 65 boqolkiiba muwaadiniinta ku jira silsiladda qiimaha beeraha. Guulahaas cajiibka ah waa caddayn nool oo muujinaysa in dadaallada horumarineed ay ka dhigayaan safarka Itoobiya ee barwaaqo iyo horumar mid dhab ah. #barwaaqo
Horumarka Warshadaha iyo Maalgashiga Dawlad Deegaanka Soomaalida
Sep 1, 2026 175
Deegaanka Soomaalida waxa uu marayay isbeddel weyn oo ku saabsan waaxda warshadaha iyo maalgashiga, kaas oo ka dhalatay dib-u-habayntii qaran ee ay dawladdu hirgelisay. Deegaankan oo muddo dheer ahaa mid aan horumar lahayn, shaqo la'aan iyo colaado ba'an, ayaa hadda loo tilmaamaa mid ka mid ah deegaannada ugu horumarsan Itoobiya dhinaca dhaqaalaha, siyaasadda iyo bulsho ahaanba. Kororka Tirada Warshadaha: Mid ka mid ah calaamadaha ugu waaweyn ee isbeddelka ayaa ah kororka tirada warshadaha. Sida ku cad xogta Xafiiska Maalgashiga iyo Warshadaha DDS, tirada warshadaha ayaa ka kortay 80 ilaa 400 tan iyo markii la bilaabay dib-u-habayntii qaran. Sidoo kale, 156 mashruuc oo maalgashi oo cusub ayaa la ansixiyay muddo lix bilood gudaheed, kuwaas oo u qaybsama beeraleyda (43), warshadaha (50) iyo adeegyada (63). Maalgashiga la diiwaangaliyay waxa uu dhan yahay 10.183 bilyan Birr, taas oo dhaaftay himiladii ahayd in la gaaro 1.2 bilyan Birr. Mashruucyo Waaweyn oo Warshadeed : Warshadda Gaaska Dabiiciga ah ee Ogaden (LNG) waxaa la furay warshadda ugu horreysa ee Gaaska Dabiiciga ah ee Ogaden. Warshaddani waxay soo saari doontaa 111 milyan oo litir oo gaaska dabiiciga ah sanadkii, iyadoo wejiga labaad uu ballaarin doono wax-soo-saarka ilaa 1.3 bilyan oo litir sanadkii. Mashruucani waa qayb ka mid ah 10 bilyan oo doolar oo maalgashi ah oo lagu sameeyay Deegaanka Soomaalida. Warshadda Saliidda ee Godey, waxaa la aasaasay warshadda saliidda ee Godey, oo ay dhistay shirkadda Golden Concord Group (GCL) ee Shiinaha, iyadoo qiimaheeda la qiyaasay 2.5 bilyan oo doolar. Warshaddani waxay warshadayn doontaa 3.5 milyan oo tan oo saliid ah sanadkii, iyadoo ka faa'iideysanaysa saliidda ceeriin ee kaydka Hilala. Warshadda Bacriminta Carrada ee Godey ayaa sidoo kale la aasaasay iyada oo ay iska kaashanayaan Sanduuqa Maalgashiga Itoobiya (EIH) iyo shirkadda Dangote Group ee Nayjeeriya, iyadoo qiimaheedu yahay 2.5 bilyan oo doolar. Warshaddani waxay soo saari doontaa 3 milyan oo tan oo bacriminta carrada ah sanadkii, iyadoo ka faa'iideysanaysa gaaska dabiiciga ah ee Kalub. Dhinaca maalgashiga Beeraha, Shirkadda Horizon Plantations (oo hoos timaada MIDROC Investment Group) waxay bilaabaysa mashruuc beereed oo weyn oo ku yaalla Deegaanka Soomaalida, iyadoo heshay 20,000 hektar oo dhul ah. Maalgashigan ayaa la qiyaasay 30 bilyan Birr, waxaana la filayaa inuu abuuro 1,140 oo shaqo oo joogto ah. Mashruucani waxa uu ka mid yahay dadaalka lagu doonayo in laga dhigo Deegaanka Soomaalida mid ka mid ah silsiladaha wax-soo-saarka cuntada ee qaranka. Dhinaca Soo-saarka Baabuurta Korontada Ku shaqeysa, Shirkadda Suweys Motors oo fadhigeedu yahay Jigjiga ayaa bilaabay soo-saarka baabuurta korontada ku shaqeysa (hybrid electric vehicles). Shirkaddani waxay ka mid noqotay hormuadka warshadaha baabuurta ee Deegaanka Soomaalida, iyadoo bilowday 30 baabuur oo la soo saaray. Dhismaha Kaabayaasha Dhaqaalaha, Dawladda DS waxay maalgashay dhismaha waddooyin, nidaamyada biyaha, iyo adeegyada caafimaadka si aan horay loo arag. Kumanaan kiiloomitir oo waddooyin ah ayaa laga dhisay deegaannada miyiga ah, kuwaas oo ku xidhay bulshooyinkii go'doonsanaa suuqyada, isbitaallada iyo dugsiyada. Magaalada Jigjiga waxay martay isbeddel muuqda oo ku saabsan waddooyinka, habaynta biyo-mareenada, iyo ballaarinta adeegyada dadweynaha. Isbeddelkan Baaxada leh waxaa sababay arrimo dhowr ah: · Xasilooni iyo Nabad: Deegaanka Soomaalida oo ka mid noqday deegaannada ugu xasiloon Itoobiya. · Dib-u-habaynta Qaran: Dib-u-habayntii 2018-kii oo keenay furmaan siyaasadeed iyo dhaqaale. · Taageerada Dowladda: Bixinta dhul, kaabayaasha, iyo taageerada kale ee warshadaha. · Soo Jiidashada Maalgashiga: Maalgashadayaal caalami ah oo soo jiitay khayraadka dabiiciga ah ee deegaanka. Dawladda DDS waxay sii wadaysaa dadaalka ay ku hormariso waaxda warshadaha, iyadoo diiradda saareysa Ballaarinta warshadaha cusub, Taageerada maalgashadayaasha, Kobcinta wax-soo-saarka gudaha si loo yareeyo soo-dejinta Sidoo kale, mashruucyada waaweyn sida warshadda LNG, warshadda saliidda, iyo warshadda bacriminta carrada ayaa la filayaa inay abuuraan shaqooyin cusub, yareeyaan ku-tiirsanaanta soo-dejinta, kana dhigaan Deegaanka Soomaalida xarun u ah horumarka warshadaha Itoobiya. Deegaanka Soomaalida waxa uu marayay isbeddel weyn oo ku saabsan waaxda warshadaha iyo maalgashiga, kaas oo ka dhalatay dib-u-habayntii qaran ee Itoobiya. Tirada warshadaha ayaa korodhay, mashruucyo waaweyn oo warshadeed ayaa la hirgeliyay, kaabayaasha dhaqaalaha waa la dhisay, xasilooni ayaa la sameeyay. Dhammaan arrimahan waxay ka dhigayaan Deegaanka Soomaalida mid ka mid ah deegaannada ugu horumarsan Itoobiya dhaqaale ahaan, iyadoo la filayo inuu sii wado horumarka mustaqbalka dhow.
Warbixino Gaar Ah
Bilicda Deegaanka Canfarta oo u eeg Caalam kale.
Sep 23, 2026 93
Itoobiya waa waddan cajiib ah oo leh muuqaal qurux badan laga bilaabo Dallol ilaa Ras Dashen. Waxaa la ogyahay inay tahay waddan gaar u ah adduunka oo ah meesha ay ku dhalatay aadanaha iyo kafeega, halkaas oo 13 bilood oo qorraxdu ay iftiimiso, waxaana ku barakeysan dhul iyo cimilo wanaagsan oo aad ugu habboon nolosha iyo horumarinta beeraha. Itoobiya, oo ah meeshii ay ku dhalatay aadanaha, Lusi iyo hadhaayo kale ayaa la helay oo la bartay, taasoo bixinaysa caddayn la taaban karo oo muujinaysa in Itoobiya ay tahay meesha ay ku dhalatay aadanaha. Tani waxay soo jiidatay dareenka saynisyahannada adduunka ee ku jira baaritaanka horumarka aadanaha. Waxaa sidoo kale la ogaaday inay leedahay lafo la ilaaliyo iyo qalab dhagax qadiimi ah oo malaayiin sano jir ah. Kani waa meel ay fiiro gaar ah ka heleen khubaro caalami ah oo ku takhasusay cilmiga qadiimiga, taariikhyahannada iyo cilmi-baarayaasha. Dallol, oo ku taal deegaanka canfarta, waa mid ka mid ah meelaha ugu kulul uguna cajiibsan dhulka, oo leh ilo biyood oo midab leh oo sulfur ah, dabaqyo milix leh, iyo muuqaallo uumi leh. Ertalem waa mid ka mid ah meelaha kaliya ee adduunka oo leh haro lava ah oo joogto ah, cirka habeenkii ee ololayana waa meel dhab ah oo loogu talagalay dadka xiiseeya dalxiiska tacaburka.
Horumarinta Marinnada: Aragti Muujinaysa Bilicda Magaalooyinka
Sep 23, 2026 88
Hadda, Itoobiya waxay ka muuqataa guulo muhiim ah oo dhinacyo kala duwan ah. Mashruucyadan ugu muhiimsan waa Mashruuca Horumarinta Marinada, kaas oo beddelaya muuqaalka magaalooyinka dalka iyo qaab nololeedka dadka deggan. Mashruucan Horumarinta Marinada, oo uu bilaabay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), ayaa magaalooyinka ka dhigay kuwo casri ah, nadiif ah, oo la noolaan karo iyadoo wax ka qabanaysa ciriiriga jira, yaraanta kaabayaasha dhaqaalaha, iyo yaraanta maamulka magaalooyinka. Guusha iyo tusaalihiisa muddo gaaban gudaheed ayaa hadda ka baxsan Addis Ababa ilaa in ka badan 75 magaalo oo ku yaal deegaannada kala duwan ee Itoobiya. Muuqaalka magaalooyinka ayaa si aasaasi ah isu beddelay iyada oo loo marayo Mashruuca Horumarinta marinada. Waddooyinkii hore u ahaa kuwo cidhiidhi ah oo ku filnayn dadka lugeynaya iyo dadka naafada ah ayaa hadda lagu beddelay laamiyo ballaaran oo tayo leh iyo waddooyin baaskiil. Beeraha madadaalada, meelaha madadaalada, iyo goobaha dadweynaha ee nadiifka ah, si wanaagsan loo dayactiray ee magaalooyinka ayaa kor u qaaday sharafta bulshada iyo aadanaha ee muwaadiniinta, kaabayaashan tayada lehna waa aasaaska xooggan ee la dhigay si loo abuuro bulsho caafimaad qabta oo berri ah. Tani ma aysan kor u qaadin quruxda iyo heerka magaalooyinka oo keliya, laakiin sidoo kale waxay abuurtay jawi wanaagsan oo loogu talagalay ganacsiga, dalxiiska, iyo maalgashiga. Magaalooyinka ku qalabaysan nalalka waddooyinka casriga ah iyo kamaradaha amniga ayaa noqday xarumo ganacsi iyo dhaqaale oo aan ahayn oo keliya maalintii laakiin sidoo kale habeenkii, iyagoo abuuraya dhaqan shaqo oo 24-saacadood ah, taasoo abuuraysa fursado shaqo oo cusub oo loogu talagalay dhalinyarada iyo ganacsatada. Dhanka kale, horumarkan istaraatiijiyadeed wuxuu Itoobiya u beddelayaa meel joogto ah oo loogu talagalay shirarka, ganacsiga, iyo dalxiiska dhaqanka. Gaar ahaan, horumarinta marin-haweedka ayaa gacan weyn ka geysanaysa xoojinta isdhexgalka bulshada iyo midnimada magaalooyinka. Abuuritaanka fursad ku habboon oo loogu talagalay muwaadiniinta da'doodu kala duwan tahay iyo kuwa ka soo jeeda fasallada bulshada ee kala duwan inay ku kulmaan marin-haweedka ayaa sii xoojin doonta wadajirka iyo xiriirka bulshada ee ka dhexeeya dadka iyadoo la xoojinayo is-dhexgalkooda maalinlaha ah. Tallaabooyin wax ku ool ah oo lagu hubinayo in Itoobiya berri la horumariyo iyadoo la adeegsanayo awoodda tignoolajiyada dijitaalka ah iyo dhaqankeeda la casriyeeyo ayaa la bilaabay in laga hirgeliyo marinnada. Shaqada waxaa lagu qabanayaa iyadoo lala kaashanayo hay'adaha tignoolajiyada, nidaamyada xakamaynta taraafikada casriga ah iyo codsiyada magaalooyinka casriga ah ayaa si wadajir ah loo horumarinayaa. Intaa waxaa dheer, beerista geedaha waaweyn iyo horumarinta webiyada ee ka dhacda waddooyinka ayaa magaalooyinka ka ilaalin doonta khataraha isbeddelka cimilada iyo kulaylka, waxayna u oggolaan doontaa jiilalka inay dhaxlaan meelo nadiif ah oo nadiif ah oo ay dhisaan bulsho caafimaad qabta. Guud ahaan, Mashruuca Horumarinta marinada ma aha oo kaliya inuu hagaajinayo muuqaalka hal magaalo, laakiin sidoo kale wuxuu abuurayaa isbeddel qaran isagoo ku fidaya magaalooyin badan oo goboleed oo dalka oo dhan ah. Sida midhaha horumarkan dhinacyada badan leh ay maanta u hagaajinayaan tayada nolosha, waxay sidoo kale noqon doonaan ilo lagu faano jiilalka mustaqbalka; shaqada maanta la qabto waa fal astaan u ah oo loo gudbin doono jiilalka mustaqbalka. #corridor
Jebera ilaa Gorgora
Sep 22, 2026 104
Itoobiya waxaa loo yaqaanaa inay tahay waddan ay ku barakeysan yihiin kheyraadka dabiiciga ah, taariikhda, dhaqanka iyo dhaxalka taariikhiga ah. Si kastaba ha ahaatee, waxaa la ogyahay in kheyraadkan suurtagalka ah la dayacay sannado badan iyada oo aan la helin fiiro gaar ah, horumar iyo ilo hanti. Iyada oo ay dawladda wadajirka ay fiiro gaar ah siisay waaxda dalxiiska, waaxdu waxay noqotay mid ka mid ah tiirarka dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha. Natiijo ahaan, shaqada hagaajinta meelaha dalxiiska ee jira iyo horumarinta meelaha cusub ee dhammaan qaybaha dalka ayaa si ballaaran loo qabtay; welina waa la wadaa. Sidaa darteed, barnaamijyada horumarinta ee "Gebeta Lesheger", "Gebeta Le Hager" ee la hirgeliyay dhowr sano gudahood iyadoo uu hoggaaminayo Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) waxay keeneen horumar weyn iyo soo noolayn qaybta dalxiiska. Iyadoo la adeegsanayo hindisayaashan, waxaa suurtogal ahayd in la horumariyo oo la isticmaalo kaabayaasha dhaqaalaha ee qarsoonaa oo ku jiray gees kasta. Itoobiya waxay sii horumarisay bilicdeeda dabiiciga ah, harooyinka, beeraha qaranka iyo goobaha taariikhiga ah, iyadoo kordhinaysa goobteeda dalxiiska caalamiga ah iyo kan gudaha. Horumarinta dalxiisku waxay keentay horumarro badan oo dhinac walba ah, iyadoo lagu saleynayo dalka iyo dadkiisa. Iyada oo laga fogaanayo hawlihii dalxiiska ee hore u koobnaa, shaqooyin cajiib ah ayaa laga qabtay dhismaha goobo cusub oo dalxiis iyo goobo dalxiis. Gorgora Eco Resort, oo laga dhisay xeebta Harada Tana, ayaa loo dhisay si ay dalxiisayaasha u siiso raaxo iyo kor u qaadida quruxda harada. Hoyga, oo lala dhisay Chebera Churchur National Park, waxaa loo yaqaanaa inuu yahay meel cajiib ah oo isku daraysa quruxda dabiiciga ah iyo adeegyada casriga ah ee raaxada. Wejiga labaad ee mashruuca "Gebeta for the Generation", Logo Lake Resort, waxaa loogu talagalay in lagu xoojiyo isdhexgalka bulshada iyo wadajirka dadka, iyo inuu noqdo meel madadaalo oo soo jiidasho leh oo casri ah. Tuulada Benuna waa mid ka mid ah goobaha cusub ee dalxiiska iyo horumarinta ee la horumariyay oo soo jiitay dareenka muddo gaaban gudaheed. Iyada oo loo yaqaan markhaati joogto ah oo aaminsan "suurtagalnimada", aaggani wuxuu noqday meel qurux badan oo soo jiidatay dareenka dalxiisayaasha maxalliga ah iyo kuwa ajnabiga ah iyagoo adeegsanaya quruxda dabiiciga ah ee aagga. Harada Wenchi, oo ay samaysay qarax foolkaaneed isla markaana ilaalisay quruxdeeda dabiiciga ah, ayaa loo yaqaanaa inay tahay meel caalami ah oo loo aqoonsan yahay qaab Lamaw Eco-Lodge iyadoo la kaashanaysa bulshada. Xarunta Weyn ee Shebele, oo laga dhisay 385 hektar oo dhul ah oo ku taal magaalada Jigjiga ee gobolka Soomaalida, ayaa sidoo kale loo yaqaanaa inay tahay mashruuc weyn oo si weyn u dhiirrigeliyay horumarinta dalxiiska gobolka. Gobolka Canfarta, oo hoy u ah Saxaraha Danakil iyo Ertaale, ayaa horumarinayay goobo dalxiis oo casri ah iyo meelo loo dalxiis tago, oo ay ku jiraan mashruuca horumarinta dalxiiska "Fentale ilaa Ertaale", si loo kiciyo dalxiiska loona kordhiyo joogitaanka booqdayaasha. Guud ahaan, laga bilaabo Chebera ilaa Gorgora, Benuna, Wenchi, Lake Logo, iyo Haro Dandi Lodge ayaa ka mid ah kuwa beddelay muuqaalka dalka oo ka dhigay waaxda dalxiiska inay koraan oo ay barwaaqoobaan. Marka laga soo tago horumarinta Biyo-xidheenka Renaissance, Harada Ngat waxay noqotay meel soo jiidasho dalxiis oo weyn iyo meel la doorbido beeraha kalluunka iyo dalxiisayaasha. Marka laga soo tago dhismaha mashaariic cusub, dowladda Medemer waxay sidoo kale qabatay shaqo ballaaran oo lagu soo celinayo laguna ilaalinayo kuwii hore iyo ilaalinta iyo ilaalinta dhaxalka. Dhammaan gobollada, waxaa la sameeyay dadaallo lagu aqoonsanayo laguna horumarinayo kheyraadka suurtagalka ah iyo ilaalinta kuwa jira. Shaqada ilaalinta dhaxalka iyo horumarinta meelaha loo dalxiis tago jiilal badan ayaa door muhiim ah ka ciyaartay kor u qaadista kheyraadka kala duwan ee Itoobiya. Guud ahaan, waxaa la dhihi karaa dadaallada horumarineed ee la sameeyay shantii sano ee la soo dhaafay, gaar ahaan qaybta dalxiiska, waxay keeneen natiijooyin la taaban karo oo gaaray isbeddello aasaasi ah iyo guulo.
FAA’IIDOOYINKA BADAN EE BARNAAMIJKA QUUDINTA ARDAYDA
Sep 17, 2026 124
Xogaha ayaa muujinaya in in ka badan 466 milyan oo carruur ah oo dunida ku nool ay ka faa’iideystaan barnaamijyada quudinta ee dugsiyada. Barnaamijyada quudinta dugsiyada ma aha oo keliya in carruurta loo helo cunto, balse waxay door weyn ka qaataan horumarinta waxbarashada, caafimaadka carruurta iyo xasilloonida dhaqaale ee qoysaska. Barnaamijku wuxuu gacan ka geystaa kordhinta heerka waxbarashada ardayda, iyadoo dhinaca kalena si weyn loo yareynayo tirada ardayda ka haraysa waxbarashada. Gaar ahaan meelaha ay saameeyeen abaaraha iyo xaaladaha degdegga ah, barnaamijka quudinta dugsiyada ayaa door muhiim ah ka qaatay kordhinta tirada carruurta u soo xaadiraysa waxbarashada. Cuntada nafaqada leh ee ardaydu helaan maalin kasta waxay sare u qaaddaa feejignaantooda, awoodda xusuusta iyo fahamka casharrada, taas oo iyaduna gacan ka geysata horumarinta natiijooyinka waxbarashada. Xogaha Machadka Caafimaadka Dadweynaha Itoobiya (EPHI) iyo Barnaamijka Cunnada Adduunka (WFP) ayaa muujinaya in quudinta dugsiyadu ay carruurta siiso cuntooyin nafaqo leh oo ka kala yimaada lixda kooxood ee cuntada, taas oo yareyn karta nafaqo-darrada iyo khataraha caafimaad. Cunto isku dheelitiran ayaa sidoo kale muhiim u ah koritaanka jireed ee carruurta, xoojinta difaaca jirka iyo ilaalinta caafimaadka maskaxda, taas oo gacan ka geysanaysa kobcinta jiil caafimaad qaba. Barnaamijka Cunnada Adduunka ee Qaramada Midoobay (WFP) ayaa qorsheynaya in marka la gaaro sannadka 2030 dhammaan carruurtu ay helaan cunto nafaqo leh. Qaaradda Afrika, in ka badan 100 milyan oo carruur ah ayaa ka faa’iideysta noocyo kala duwan oo barnaamijyada quudinta dugsiyada ah, sida ay xoguhu tilmaamayaan. Itoobiya ayaa iyaduna barnaamijka quudinta dugsiyada ka faa’iideysanaysa iyadoo malaayiin carruur ah ay helayaan adeegga. Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed (Dr), ayaa hore u sheegay in in ka badan 9.5 milyan oo arday ay dalka ka helaan adeegga cunto quudinta laba jeer maalintii, isagoo xusay in tirada carruurta Itoobiya quudiso ay la mid tahay tirada dadka ku nool dalal qaar. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu carrabka ku adkeeyay in xaqiijinta in carruurta da’doodu yar tahay ay dugsiga aadaan iyaga oo aan waxbarashadooda uga maqnaan sababo la xiriira cunto la’aan ay tahay arrin muhiim u ah dhismaha qaranka. Maamulka Addis Ababa ayaa aasaasay Hay’ad Quudin, si si joogto ah oo guul leh ardayda looga faa’iideeyo adeegga quudinta. Sida xogaha Xafiiska Waxbarashada ee Maamulka Addis Ababa tilmaamayaan, ku dhowaad hal milyan oo arday oo wax ka barta dugsiyada dowladda, laga bilaabo xannaanada ilaa heerka dhexe, ayaa maalin kasta si bilaash ah u hela laba waqti oo cunto ah (quraac iyo qado). Khibradda maamulka Addis Ababa ee barnaamijka quudinta ardayda ayaa lagu soo bandhigay fagaarayaal caalami ah oo lagu qabtay Paris, Faransiiska iyo Rio de Janeiro, Brazil, iyadoo barnaamijkana lagu guddoonsiiyay abaalmarinta Milan Pact Award. Abaalmarintan taariikhiga ah ayaa lagu bixiyay shirkii 8-aad ee caalamiga ah ee ku saabsan siyaasadaha cuntada magaalooyinka, kaas oo sannadkii 2022 lagu qabtay Rio de Janeiro, iyadoo Addis Ababa lagu aqoonsaday habka ay si waara oo wax-ku-ool ah ugu hirgelisay barnaamijka iyo bixinta cunto nafaqo leh. Sidoo kale, sannadkii 2021, magaalada Rome ee Talyaaniga, intii lagu guda jiray shirkii caalamiga ahaa ee cuntada iyo Madasha Quudinta ee Milan, Addis Ababa waxaa lagu aqoonsaday inay leedahay khibrad wanaagsan oo ku saabsan quudinta. Abaalmarinnadan iyo aqoonsiyadan caalamiga ah ayaa lagu saleeyay in barnaamijku aanu kaliya wax ka qaban dhibaatada cunto la’aanta ardayda, balse uu sidoo kale gacan ka geysto horumarinta nidaam cunto oo waara iyo abaabulka hooyooyinka dakhligoodu hooseeyo ee iskaashatooyin, taas oo fursado dhaqaale iyo bulsho u abuurtay haweenka. Khibradda Addis Ababa ayaa hadda ku fidaysa deeganada iyo magaalooyinka kale ee Itoobiya, iyadoo wafdiyo ka socda dalal Afrikaan ah, oo ay Kenya ka mid tahay, ay magaalada u yimaadaan si ay uga bartaan waayo-aragnimada barnaamijka. Machadka Caafimaadka Dadweynaha Itoobiya (EPHI) ayaa sidoo kale diyaariyay buug cusub oo ku saabsan nafaqada ardayda iyo bixinta cunto isku dheelitiran, kaas oo loo adeegsado hirgelinta barnaamijka. Duqa magaalada Addis Ababa, Adanech Abiebie, ayaa mar hore sheegtay in barnaamijku uu meesha ka saarayo culayskii nafsiyeed iyo dareenkii kalsooni-darrada ahaa ee ardaydu la kulmi jireen sababo la xiriira awood-darro dhaqaale, taas oo ay ku tilmaantay tallaabo lagu xaqiijinayo caddaaladda bulshada. In ka badan 25,000 oo hooyooyin ah oo dakhligoodu hooseeyo ayaa lagu abaabulay iskaashatooyin si ay uga qayb qaataan diyaarinta iyo bixinta cuntada, taas oo u abuurtay ilo dakhli oo joogto ah, isla markaana xoojisay awoodda dhaqaale iyo bulsho ee haweenka. Xogaha Wasaaradda Waxbarashada Itoobiya ayaa muujinaya in qaybta ugu badan ee miisaaniyadda barnaamijka quudinta ardayda ee dalka lagu daboolo awoodaha gudaha iyo miisaaniyadda dowladda. Tan iyo markii la bilaabay barnaamijka, gaar ahaan deegaannada ay saameeyeen abaaraha iyo isbeddelka cimiladu, tirada ardayda isdiiwaangelisa dugsiyada ayaa korodhay boqolkiiba 10, halka heerka ka-harista waxbarashaduna si weyn hoos ugu dhacay. Si loo yareeyo kharashaadka dugsiyada, waxaa sidoo kale la dhiirrigeliyay in gudaha xarumaha dugsiyada laga sameeyo beero khudradeed, dhaqashada digaagga iyo xoolaha caanaha laga helo, si qayb ka mid ah baahida cuntada looga daboolo gudaha dugsiyada. Itoobiya ayaa barnaamijka quudinta u aragta mid aan ku koobnayn helitaanka cunto oo keliya, balse qayb ka ah istaraatiijiyadda muddada dheer ee dalka ee horumarinta raasamaalka aadanaha. Barnaamijka quudinta dugsiyadu, marka laga soo tago kordhinta helitaanka iyo waxtarka waxbarashada, wuxuu carruurta ka caawiyaa inay ku koraan jir iyo maskax caafimaad qaba, taas oo qayb ka noqon karta dadaallada caafimaadka guud ee dalka. Casharrada nadaafadda iyo badbaadada ee lagu bixiyo xarumaha quudinta ayaa sidoo kale carruurta ka caawiya inay da’ yar ku bartaan hab-nololeed caafimaad qaba iyo ilaalinta nadaafadda shaqsiga. Guud ahaan, barnaamijka quudinta dugsiyadu wuxuu door muuqda ka qaadanayaa horumarinta waxbarashada, caafimaadka iyo kobcinta jiil wax-soo-saar leh, taas oo muhiim u ah horumarka iyo kobaca mustaqbalka ee dal. Itoobiya ayaa dhinacan ku ballaarinaysa barnaamijka quudinta dugsiyada, iyadoo khibraddeeda ay sidoo kale soo jiidanayso magaalooyin iyo dalal kale oo doonaya inay wax ka bartaan nidaamka quudinta ardayda.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 12301
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 6849
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 6747
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 6635
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 5324
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 12301
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 6849
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 6747
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 6635
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
Amni, Xasillooni iyo Daryeelka Ciidamada: Dib-u Habeynta Waaxda Amniga Deegaanka Soomaalida
Sep 28, 2026 93
Dawladda Deegaanka Soomaalida waxay sannadihii u dambeeyay xoogga saartay isku xirka nabadda, amniga iyo horumarinta adeegyada bulshada. Isbeddelkaas waxaa si gaar ah looga dareemayaa dhinaca hay’adaha amniga iyo daryeelka ciidamada deegaanka, iyadoo la isku dayayo in ciidamada loo diyaariyo inay si xirfad leh u gutaan waajibaadkooda, isla markaana la xoojiyo adeegyada ay u baahan yihiin. Mid ka mid ah tallaabooyinka muujinaya jihadan ayaa ah xadhig-jarka Cusbitaalka Guud ee Ciidamada Deegaanka, kaas oo la daah-furay 17-ka Koxdin/Maskaram 2019 T. i . Cusbitaalkan wuxuu astaan u yahay in daryeelka caafimaadka ciidamada loo arko qayb muhiim ah oo ka mid ah dhismaha hay’ad amni oo awood leh. Ciidan si wanaagsan u shaqayn kara wuxuu u baahan yahay tababar iyo qalab, balse sidoo kale wuxuu u baahan yahay daryeel caafimaad oo joogto ah. Cusbitaal u gaar ah ciidamada wuxuu fududayn karaa in ciidanka iyo qoysaskooduba helaan adeegyo caafimaad oo habaysan, gaar ahaan xaaladaha dhaawacyada iyo xaaladaha caafimaad ee ka dhasha shaqada amni. Horumarka dhinaca amniga laguma cabbiri karo oo keliya tirada ciidamada ama qalabka ay haystaan. Waxaa sidoo kale muhiim ah in la helo hay’ado leh nidaam, tababar, anshax, adeeg caafimaad iyo hannaan lagu daryeelo xubnaha ciidamada. Marka ciidamada deegaanka la siiyo adeegyo caafimaad iyo taageero ku filan, waxay qayb ka noqon kartaa dhismaha hay’ad amni oo waarta. Tani waxay sidoo kale kor u qaadi kartaa awoodda ciidamada ee ay ugu adeegayaan bulshada iyo ilaalinta nabadda. Dhinaca kale nabadda iyo horumarku waa laba arrimood oo isku xiran. Deegaan amni leh wuxuu fursad u abuuraa in la dhiso waddooyin, xarumo caafimaad, iskuullo iyo adeegyo kale oo bulshada muhiim u ah. Dhanka kale, adeegyada bulshada iyo daryeelka dadka waxay qayb ka qaadan karaan xoojinta kalsoonida bulshada iyo xasilloonida. Sidaas darteed, Cusbitaalka Guud ee Ciidamada Deegaanka waxaa loo arki karaa qayb ka mid ah qorshe ballaaran oo ku wajahan xoojinta hay’adaha amniga iyo daryeelka dadka u adeegaya nabadda. Tallaabooyinka noocan ah waxay muujinayaan in awoodda amni aan lagu koobayn hawlgallada iyo ilaalinta amniga oo keliya, balse lagu darayo dhinacyada caafimaadka, tababarka, xirfadaynta iyo daryeelka ciidamada. Haddii adeegyada noocan ah si joogto ah loo horumariyo, loona sameeyo nidaam cad oo caafimaad iyo daryeel ah, waxay ka caawin karaan ciidamada deegaanka inay helaan taageerada ay u baahan yihiin si ay u gutaan waajibaadkooda. Ugu dambayn, isbeddelka dhinaca nabadda iyo amniga wuxuu u baahan yahay wax ka badan awood ciidan. Wuxuu u baahan yahay ciidan xirfad leh, hay’ado shaqeeya, daryeel caafimaad, wada-shaqayn bulsho iyo xalinta khilaafaadka si nabadeed. Cusbitaalka guud ee ciidamada deegaanka ee la daah-furayna wuxuu ka mid noqon karaa tallaabooyinka lagu dhisayo nidaamkan. #Xafiiska_warbaahinta_DDS #DDS #viral
FALANQAYN: XIDHIIDHKA SIYAASADEED EE ITOOBIYA IYO JABUUTI
Sep 26, 2026 173
Xidhiidhka u dhexeeya Itoobiya iyo Jabuuti waa mid ka mid ah xidhiidhada ugu muhiimsan Geeska Afrika. Labada dal waxaa isku xira juqraafi, ganacsi, amni, kaabayaal iyo dano siyaasadeed oo wadaag ah. Inkasta oo Itoobiya ay tahay dal aan bad lahayn, Jabuuti waxay muddo dheer ahayd marinka ugu muhiimsan ee badeecadaha Itoobiya u kala gudbaan dekedaha iyo suuqyada caalamka. Sidaas darteed, xidhiirkoodu ma aha oo keliya derisnimo diblomaasiyadeed, balse wuxuu leeyahay isku-tiirsanaan dhaqaale iyo istaraatiiji ah. Itoobiya iyo Jabuuti waxay leeyihiin xidhiidh muddo dheer soo jiray, waxaana sannadihii dambe la dhisay hannaan rasmi ah oo ay labada dhinac si joogto ah uga wada hadlaan arrimaha siyaasadda, dhaqaalaha, gaadiidka iyo amniga. Tusaale ahaan, Guddiga Wadajirka ah ee Wasiirrada Itoobiya iyo Jabuuti wuxuu noqday madal labada dowladood uga wada hadlaan arrimaha khuseeya labada dal. Kulamadii 2024 waxaa si gaar ah looga hadlay gaadiidka, saadka, ganacsiga xuduudaha, kastamka iyo horumarinta waddooyinka. Sannadkii 2025 T.Y, Madaxweyne Ismaaciil Cumar Geelle iyo Ra'iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed waxay ka wada hadleen xiriirka labada dal iyo xaaladaha gobolka, oo ay ku jiraan Soomaaliya, Suudaan iyo Koonfurta Suudaan. Tani waxay muujinaysaa in xidhiirkoodu leeyahay dhinac goboleed, oo ka baxsan arrimaha labada dal oo keliya. Qodobka ugu weyn ee xiriirka labada dal waa dekedaha iyo saadka. Itoobiya waxay ku tiirsan tahay marinnada badda si ay u soo dejiso una dhoofiso badeecadaha, halka Jabuuti ay ka faa'iidaysato doorka ay ku leedahay adeegga suuqa weyn ee Itoobiya. Dowladda Jabuuti waxay si cad u tilmaantay Jabuuti inay tahay marinka badeed ee muhiimka u ah Itoobiya, iyadoo labada dhinac ay ka shaqaynayaan fududaynta adeegyada saadka, kastamka iyo gaadiidka. Isku-xidhka tareenka Itoobiya–Jabuuti ayaa sidoo kale xoojinaya xiriirka. Waxaa intaas dheer qorshayaal lagu horumarinayo isku-xidhka xarumaha saadka qalalan (dry ports), bakhaarada iyo kaabayaasha shidaalka. Sidaas awgeed, dekedaha Jabuuti waxay Itoobiya u yihiin arrin istaraatiiji ah, halka ganacsiga Itoobiya uu Jabuuti u yahay qayb muhiim ah oo ka mid ah dhaqaalaha iyo adeegyada dekedaha. Xidhiidhka labada dal wuxuu kaloo leeyahay dhinac amni. Xuduud dheer iyo isu-socodka dadka iyo badeecadaha ayaa keena in labada dowladood ay iska kaashadaan dambiyada xuduudaha ka dhaca, tahriibinta dadka iyo dambiyada abaabulan. Sannadkii 2023 T.I, Itoobiya iyo Jabuuti waxay kala saxiixdeen heshiis lagu dhisayo koox baaritaan wadajir ah oo wax looga qabanayo ka ganacsiga dadka iyo tahriibinta muhaajiriinta. Arrintani waxay muujinaysaa in amniga labada dal uu si toos ah isugu xiran yahay: dhibaato ka dhalata xuduudaha ama marinnada gaadiidka waxay saamayn kartaa labada dhinac. Itoobiya iyo Jabuuti labaduba waxay door muuqda ku leeyihiin siyaasadda Geeska Afrika. Sidaas darteed, xiriirkooda laba geesoodka ahi wuxuu si joogto ah ugu xirmaa arrimaha Soomaaliya, Suudaan, Badda Cas iyo ururka IGAD. Kulamadii hoggaamiyeyaasha labada dal 2025 waxay ka mid ahaayeen wada-hadallada lagu falanqeeyay xaaladaha Soomaaliya, Suudaan iyo Koonfurta Suudaan. Jabuuti waxay leedahay muhiimad gaar ah oo dhanka amniga ah sababtoo ah goobteeda istaraatiijiga ah ee u dhow Bab-el-Mandeb iyo Badda Cas. Itoobiya, iyaduna, waa dal weyn oo gudaha Geeska Afrika ku yaal, sidaas darteed labada dal waxay leeyihiin dano isku dhow oo ku saabsan xasilloonida gobolka. Xidhiidhka labada dal wuxuu 2026 T.Y galay marxalad cusub oo lagu sii ballaarinayo iskaashiga dhaqaale. Bishii Koxdin/Maskaram ee sannadkan, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu booqday Jabuuti, isaga iyo Madaxweyne Ismaaciil Cumar Geelle-na waxay ka qayb qaateen dadaallo lagu xoojinayo xidhiidhka dhaqaale. Waxaa sidoo kale la shaaciyay mashruuc ay Itoobiya, Jabuuti iyo Dangote Group iska kaashanayaan oo ku saabsan dhuun shidaal oo 120 km ah, taas oo isku xiri doonta Damerjog iyo Dewele, iyadoo la qorsheeyay xarumo kaydin oo labada dhinac ah. Tani waxay muujinaysaa in xiriirku si tartiib ah uga gudbayo ku-tiirsanaanta dekedaha oo keliya, una gudbayo isku-xidhnaan ballaaran oo dhinacyada tamarta, gaadiidka, saadka iyo maalgashiga ah. Xidhiidhka Itoobiya iyo Jabuuti waxaa saldhig u ah dano is-dhexgalay. Itoobiya waxay u baahan tahay marinno badeed, adeegyo deked iyo isku-xidhnaan gaadiid; Jabuutina waxay leedahay dano dhaqaale iyo istaraatiiji ah oo ka dhasha adeegga suuqa Itoobiya iyo kaalinteeda Geeska Afrika. Siyaasadda labada dal sidaas darteed waxay ku dhisan tahay isku-dar iskaashi dhaqaale, amni, diblomaasiyadeed iyo juqraafi-siyaasadeed. Caqabadaha jira—sida kharashaadka saadka, arrimaha kastamka, iyo isbeddellada siyaasadeed ee gobolka—waxay u baahan yihiin wada-hadal joogto ah. Dhanka kale, mashaariicda cusub ee gaadiidka, tamarta iyo saadka waxay muujinayaan in labada dal ay doonayaan in xiriirkooda laga dhigo mid ka ballaadhan isticmaalka dekedaha oo keliya. Marka la soo koobo: Itoobiya iyo Jabuuti waxay leeyihiin xiriir siyaasadeed oo ay si weyn u qaabeeyaan danaha dhaqaale iyo juqraafiyeed; xasilloonida iyo horumarka mid ka mid ahna waxay si muuqata u saamayn karaan kan kale.
