ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
.jpg)
Hawlaha uu maamulku qabtay si wax looga qabto arrimaha horumarinta ee bulshooyinka magaalada iyo miyiga ayaa ah kuwa waxtar leh - Maayar Khadiir Juhar.
Feb 3, 2026 154
Dirdhaba; Dharabley 26/2018 (ENA): - Hawlaha uu maamulku fuliyay si wax looga qabto arrimaha horumarinta iyo maamulka wanaagsan ee bulshooyinka magaalada iyo miyiga ayaa waxtar leh, ayuu yiri maayarka magaalada Mudane Khadiir Juhar. Shirkii 11-aad ee caadiga ahaa ee muddo-xileedka 3-aad ee sanadka 5-aad ee golaha Ismaamulka Dirdhaba ayaa maanta la qabtay. Kalfadhiggan ayaa waxa uu Maayarka IDD, Mudane Khadiir Juhar ku soo bandhigay warbixinta waxqabadka ee adeegyada fulinta iyo kuwa degmooyinka ismaamulka ee lixda bilood ee ugu horreeya SM-ka 2018 T.I. Maayarka IDD Mudane Khadiir ayaa xilligaas yiri; Hawlaha lagu qabtay wax ka qabashada arrimaha horumarinta iyo maamulka wanaagsan ee bulshooyinka magaalada iyo miyiga lixdii bilood ee la soo dhaafay waa kuwo dhiirigelin leh oo wax ku ool ah. Wuxuu iftiimiyay waxtarka shaqada lagu qabtay si loo xasiliyo suuqa, gaar ahaan iyadoo wax soo saarka beeraha iyo warshadaha si ballaaran looga heli karo oo laga heli karo suuqyada Axadda. Wuxuu sheegay inay hubinayaan qanacsanaanta macaamiisha iyagoo adeegsanaya howlaha la qabanayo si adeegyada loo fidiyo shacabka ismaamulka looga dhigo kuwo dijitaal ah oo aan warqado isticmaal lahayn. Wuxuu sheegay in 62 nooc oo adeegyo ah oo ay bixiyaan hay'adaha federaalka iyo kuwa ismaamulka loo fududeeyay 9,760 macaamiil iyada oo loo marayo adeegga hal-goob ah ee Mesob Dhire. Dhanka kale, wuxuu sharraxay abuurista fursado shaqo oo loogu talagalay in ka badan 16,200 oo dhalinyaro iyo haween ah oo ku nool miyiga iyo magaalada, kuwaas oo in ka badan 11,600 ay abuureen shaqooyin joogto ah. Afhayeenka Golaha Ismaamulka Dirdhaba, Mudane Cabdi Muktar, ayaa ku nuuxnuuxsaday in shaqada laga qabtay dhinaca waxbarashada iyo natiijooyinka dhiirigelinta leh ee laga arkay qaybta warshadaha wax soo saarka ay tahay in la sii xoojiyo. Wuxuu sheegay in taageerada iyo la socodka aysan kaliya u suurtogelin doonin warshadaha wax soo saarka inay soo saaraan alaabada badali kara kuwa dalka dibaddiisa laga keeno, laakiin ay sidoo kale door muhiim ah ka ciyaari doonaan abuurista fursado shaqo oo loogu talagalay dhalinyarada. Xubnaha golaha IDD, ayaa dhankooda sharraxay in hawlaha bulshada, dhaqaale iyo maamul wanaagga ee laga qabtay miyiga iyo magaalada qeybtii hore ee sannad-maaliyadeedka ay muujiyeen inay faa'iido u leeyihiin bulshada heer kasta. Waxay sidoo kale ku nuuxnuuxsadeen in natiijooyinkan la sii wado, gaar ahaan shaqooyinka la bilaabay si loo yareeyo shaqo la'aanta iyo in la xoojiyo qiimaha nolosha. Ka dib dood dheer, golaha IDD wuxuu si aqlabiyad leh u ansixiyay warbixinta uu soo bandhigay Maayarka Magaalada Khadiir Juhar, wuxuuna soo gabagabeyn doona kalfadhiga maalinta berrito.
Midowga Afrika iyo UK ayaa dib u xaqiijiyay ballanqaadkooda ku aaddan xoojinta iskaashiga labada dhinac.
Feb 3, 2026 101
Addis Ababa; Dharabley 25/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Boqortooyada Midowday (UK) ayaa ku dhawaaqay inay ka shaqeyn doonaan sidii loo xoojin lahaa iskaashigooda dhinacyo kala duwan, oo ay ku jiraan nabadda iyo horumarka. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa wadahadallo la yeeshay Xoghayaha Arrimaha Dibadda iyo Horumarinta ee Boqortooyada Ingiriiska, Yovet Kuuber, xarunta Midowga Afrika ee Addis Ababa. Wadahadallada waxay diiradda saareen iskaashiga muddada dheer socday ee u dhexeeya Afrika iyo Boqortooyada Midowday (UK). Labada dhinac waxay muujiyeen ballanqaadkooda wadajirka ah ee ku aaddan diblomaasiyadda dhinacyo badan leh iyo ku dhaqanka nidaamka caalamiga ah ee ku salaysan sharciga. Guddoomiyaha Guddiga ayaa ammaanay xiriirka dheer ee Boqortooyada Midowday (UK) la leedahay Afrika, isagoo iftiimiyay doorka wax dhisaya ee ay ka qaadato adduunka iyo iskaashiga ay la leedahay waddamada xubnaha ka ah Midowga Afrika ee caafimaadka, waxbarashada, ka jawaabista cimilada iyo ganacsiga. Waxa kale oo uu xusay in waddanku uu taageerayo Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC) ee u diyaargarowga iyo ka jawaabista xaaladaha degdegga ah, iyo sidoo kale Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika (AUSOM) ee Soomaaliya. Marwo Yofeet Kuuber ayaa ammaantay doorka Midowga Afrika ee diblomaasiyadda caalamiga ah, nabadda gobolka iyo horumarinta. Labada dhinac ayaa ka wada hadlay sidii loo xoojin lahaa iskaashiga u dhexeeya Midowga Afrika iyo UK ee ku saabsan howlgallada nabad ilaalinta ee Midowga Afrika ee Suudaan, gobolka Saaxil iyo Soomaaliya, sida laga soo xogta ay ENA ka heshay Midowga Afrika. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Daneeyayaashu waa inay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta in Doorashada Qaran ee 7-aad ay noqoto mid xor ah, caddaalad ah – Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya
Feb 3, 2026 101
Addis Ababa; Dharabley 25/2018 (ENA): Daneeyayaashu waa inay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta in Doorashada 7-aad ee Qaranka ay noqoto mid xor ah, caddaalad ah oo loo dhan ayuu yiri Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatewarq Haylu. Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya ayaa Addis Ababa ku qabanaya madal wadatashi oo ay ku yeelanayaan daneeyayaasha si loo qiimeeyo xaaladda amniga ee deegaannada, gobollada iyo magaalooyinka. Madaxda deegaannada, gobollada, maayarada magaalooyinka, hoggaamiyeyaasha xisbiyada siyaasadda, saraakiisha amniga iyo wakiillada bulshada rayidka ah ayaa ka soo qayb galay madasha. Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatewarq Haylu, ayaa sheegay in hawlo diyaargarow ah ay socdaan si loogu guuleysto qabashada Doorashada Qaranka ee 7-aad. Waxa ay ku dhawaaqday in ururada bulshada rayidka ah ay heleen ogolaansho ay ku bixiyaan waxbarasho iyo tababar si loo kordhiyo wacyigelinta codbixiyayaasha oo ay bilaabeen inay shaqeeyaan. Waxa kale oo ay sheegtay in taageero la siinayo xisbiyada siyaasadda si loo xoojiyo ka qaybgalka doorashooyinka. Waxa ay sheegtay in madasha wadatashiga daneeyayaasha ay sidoo kale tahay meel lagu abuuro wacyigelin ku saabsan xaaladda hadda ka jirta dalka gudihiisa. Waxa kale oo ay gudbisay farriin ah in daneeyayaashu ay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta in doorashada qaran ee 7-aad ee Itoobiya ay noqoto mid xor ah, caddaalad ah oo loo dhan yahay. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Dalalka Afrika waa inay mudnaanta siiyaan hantida biyaha, kaabayaasha tayada iyo nadaafadda.
Feb 2, 2026 110
Addis Ababa; Dharabley 25/2018 (ENA):- Midowga Afrika wuxuu ku nuuxnuuxsaday in dhammaan waddamada ay tahay inay mudnaanta siiyaan hantida biyaha, kaabayaasha tayada iyo nadaafadda si loo hubiyo horumar waara oo ka dhaca Afrika. Wareysi uu siiyay ENA, Guddoomiyaha Midowga Afrika ee Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluugga ah iyo Deegaanka Waara, Moses Vilakati, ayaa sheegay in barnaamijka horumarinta beeraha qaaradda uu isbeddello muhiim ah ku keenay waddamada xubnaha ka ah 20-kii sano ee la soo dhaafay. Wuxuu sheegay in tani ay ka caawisay waddamada xubnaha ka ah inay horumariyaan nidaamyo qorsheyn beereed oo xooggan, inay yeeshaan barnaamijyo maalgashi oo wax ku ool ah iyo inay diiradda saaraan wax soo saarka iyo beeraha. Maadaama barnaamijku uu inta badan diiradda saaro mugga wax soo saarka iyo kobaca wax soo saarka; wuxuu sheegay in kororka mugga wax soo saarka ee hadda lagu arko dalal badan uu yahay natiijada dadaalkan. Waxa uu xusay in waxqabad kasta oo horumarineed uu la xiriiro biyaha; Haddaynu ka fikirno beeraha, tamarta ama caafimaadka, wax walba waxay la xiriiraan biyaha; sidaas darteedna biyuhu ay muhiim u yihiin horumarka waara. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wasiirka Arrimaha Dibadda Dr. Gedhiyoon Timootiwoos kulan la yeeshay Dhiggiisa Kenya
Feb 2, 2026 95
Addis Ababa, Dharabley 24/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda, Dr. Gedhiyoon Timootiwoos, ayaa galabta xafiiskiisa kula yeeshay kulan Musaliya Mudafadi, Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Qurbajoogta ee Jamhuuriyadda Kenya. Labada wasiir ayaa adkeeyay xiriirka taariikhiga ah ee muddada dheer ka dhaxeeya Itoobiya iyo Jamhuuriyadda Kenya, iyaga oo si gaar ah diiradda u saaray xoojinta iskaashiga dhaqaale ee labada dal. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in ay sii xoojiyaan wada shaqeynta lagu dardargelinayo isdhexgalka dhaqaale ee gobolka, isla markaana kor loo qaado horumarinta, nabadda, iyo amniga Geeska Afrika. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Muuqaal Ahaan
.jpg)
Hawlaha uu maamulku qabtay si wax looga qabto arrimaha horumarinta ee bulshooyinka magaalada iyo miyiga ayaa ah kuwa waxtar leh - Maayar Khadiir Juhar.
Feb 3, 2026 154
Dirdhaba; Dharabley 26/2018 (ENA): - Hawlaha uu maamulku fuliyay si wax looga qabto arrimaha horumarinta iyo maamulka wanaagsan ee bulshooyinka magaalada iyo miyiga ayaa waxtar leh, ayuu yiri maayarka magaalada Mudane Khadiir Juhar. Shirkii 11-aad ee caadiga ahaa ee muddo-xileedka 3-aad ee sanadka 5-aad ee golaha Ismaamulka Dirdhaba ayaa maanta la qabtay. Kalfadhiggan ayaa waxa uu Maayarka IDD, Mudane Khadiir Juhar ku soo bandhigay warbixinta waxqabadka ee adeegyada fulinta iyo kuwa degmooyinka ismaamulka ee lixda bilood ee ugu horreeya SM-ka 2018 T.I. Maayarka IDD Mudane Khadiir ayaa xilligaas yiri; Hawlaha lagu qabtay wax ka qabashada arrimaha horumarinta iyo maamulka wanaagsan ee bulshooyinka magaalada iyo miyiga lixdii bilood ee la soo dhaafay waa kuwo dhiirigelin leh oo wax ku ool ah. Wuxuu iftiimiyay waxtarka shaqada lagu qabtay si loo xasiliyo suuqa, gaar ahaan iyadoo wax soo saarka beeraha iyo warshadaha si ballaaran looga heli karo oo laga heli karo suuqyada Axadda. Wuxuu sheegay inay hubinayaan qanacsanaanta macaamiisha iyagoo adeegsanaya howlaha la qabanayo si adeegyada loo fidiyo shacabka ismaamulka looga dhigo kuwo dijitaal ah oo aan warqado isticmaal lahayn. Wuxuu sheegay in 62 nooc oo adeegyo ah oo ay bixiyaan hay'adaha federaalka iyo kuwa ismaamulka loo fududeeyay 9,760 macaamiil iyada oo loo marayo adeegga hal-goob ah ee Mesob Dhire. Dhanka kale, wuxuu sharraxay abuurista fursado shaqo oo loogu talagalay in ka badan 16,200 oo dhalinyaro iyo haween ah oo ku nool miyiga iyo magaalada, kuwaas oo in ka badan 11,600 ay abuureen shaqooyin joogto ah. Afhayeenka Golaha Ismaamulka Dirdhaba, Mudane Cabdi Muktar, ayaa ku nuuxnuuxsaday in shaqada laga qabtay dhinaca waxbarashada iyo natiijooyinka dhiirigelinta leh ee laga arkay qaybta warshadaha wax soo saarka ay tahay in la sii xoojiyo. Wuxuu sheegay in taageerada iyo la socodka aysan kaliya u suurtogelin doonin warshadaha wax soo saarka inay soo saaraan alaabada badali kara kuwa dalka dibaddiisa laga keeno, laakiin ay sidoo kale door muhiim ah ka ciyaari doonaan abuurista fursado shaqo oo loogu talagalay dhalinyarada. Xubnaha golaha IDD, ayaa dhankooda sharraxay in hawlaha bulshada, dhaqaale iyo maamul wanaagga ee laga qabtay miyiga iyo magaalada qeybtii hore ee sannad-maaliyadeedka ay muujiyeen inay faa'iido u leeyihiin bulshada heer kasta. Waxay sidoo kale ku nuuxnuuxsadeen in natiijooyinkan la sii wado, gaar ahaan shaqooyinka la bilaabay si loo yareeyo shaqo la'aanta iyo in la xoojiyo qiimaha nolosha. Ka dib dood dheer, golaha IDD wuxuu si aqlabiyad leh u ansixiyay warbixinta uu soo bandhigay Maayarka Magaalada Khadiir Juhar, wuxuuna soo gabagabeyn doona kalfadhiga maalinta berrito.
Midowga Afrika iyo UK ayaa dib u xaqiijiyay ballanqaadkooda ku aaddan xoojinta iskaashiga labada dhinac.
Feb 3, 2026 101
Addis Ababa; Dharabley 25/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Boqortooyada Midowday (UK) ayaa ku dhawaaqay inay ka shaqeyn doonaan sidii loo xoojin lahaa iskaashigooda dhinacyo kala duwan, oo ay ku jiraan nabadda iyo horumarka. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa wadahadallo la yeeshay Xoghayaha Arrimaha Dibadda iyo Horumarinta ee Boqortooyada Ingiriiska, Yovet Kuuber, xarunta Midowga Afrika ee Addis Ababa. Wadahadallada waxay diiradda saareen iskaashiga muddada dheer socday ee u dhexeeya Afrika iyo Boqortooyada Midowday (UK). Labada dhinac waxay muujiyeen ballanqaadkooda wadajirka ah ee ku aaddan diblomaasiyadda dhinacyo badan leh iyo ku dhaqanka nidaamka caalamiga ah ee ku salaysan sharciga. Guddoomiyaha Guddiga ayaa ammaanay xiriirka dheer ee Boqortooyada Midowday (UK) la leedahay Afrika, isagoo iftiimiyay doorka wax dhisaya ee ay ka qaadato adduunka iyo iskaashiga ay la leedahay waddamada xubnaha ka ah Midowga Afrika ee caafimaadka, waxbarashada, ka jawaabista cimilada iyo ganacsiga. Waxa kale oo uu xusay in waddanku uu taageerayo Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC) ee u diyaargarowga iyo ka jawaabista xaaladaha degdegga ah, iyo sidoo kale Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika (AUSOM) ee Soomaaliya. Marwo Yofeet Kuuber ayaa ammaantay doorka Midowga Afrika ee diblomaasiyadda caalamiga ah, nabadda gobolka iyo horumarinta. Labada dhinac ayaa ka wada hadlay sidii loo xoojin lahaa iskaashiga u dhexeeya Midowga Afrika iyo UK ee ku saabsan howlgallada nabad ilaalinta ee Midowga Afrika ee Suudaan, gobolka Saaxil iyo Soomaaliya, sida laga soo xogta ay ENA ka heshay Midowga Afrika. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Daneeyayaashu waa inay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta in Doorashada Qaran ee 7-aad ay noqoto mid xor ah, caddaalad ah – Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya
Feb 3, 2026 101
Addis Ababa; Dharabley 25/2018 (ENA): Daneeyayaashu waa inay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta in Doorashada 7-aad ee Qaranka ay noqoto mid xor ah, caddaalad ah oo loo dhan ayuu yiri Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatewarq Haylu. Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya ayaa Addis Ababa ku qabanaya madal wadatashi oo ay ku yeelanayaan daneeyayaasha si loo qiimeeyo xaaladda amniga ee deegaannada, gobollada iyo magaalooyinka. Madaxda deegaannada, gobollada, maayarada magaalooyinka, hoggaamiyeyaasha xisbiyada siyaasadda, saraakiisha amniga iyo wakiillada bulshada rayidka ah ayaa ka soo qayb galay madasha. Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatewarq Haylu, ayaa sheegay in hawlo diyaargarow ah ay socdaan si loogu guuleysto qabashada Doorashada Qaranka ee 7-aad. Waxa ay ku dhawaaqday in ururada bulshada rayidka ah ay heleen ogolaansho ay ku bixiyaan waxbarasho iyo tababar si loo kordhiyo wacyigelinta codbixiyayaasha oo ay bilaabeen inay shaqeeyaan. Waxa kale oo ay sheegtay in taageero la siinayo xisbiyada siyaasadda si loo xoojiyo ka qaybgalka doorashooyinka. Waxa ay sheegtay in madasha wadatashiga daneeyayaasha ay sidoo kale tahay meel lagu abuuro wacyigelin ku saabsan xaaladda hadda ka jirta dalka gudihiisa. Waxa kale oo ay gudbisay farriin ah in daneeyayaashu ay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta in doorashada qaran ee 7-aad ee Itoobiya ay noqoto mid xor ah, caddaalad ah oo loo dhan yahay. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Dalalka Afrika waa inay mudnaanta siiyaan hantida biyaha, kaabayaasha tayada iyo nadaafadda.
Feb 2, 2026 110
Addis Ababa; Dharabley 25/2018 (ENA):- Midowga Afrika wuxuu ku nuuxnuuxsaday in dhammaan waddamada ay tahay inay mudnaanta siiyaan hantida biyaha, kaabayaasha tayada iyo nadaafadda si loo hubiyo horumar waara oo ka dhaca Afrika. Wareysi uu siiyay ENA, Guddoomiyaha Midowga Afrika ee Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluugga ah iyo Deegaanka Waara, Moses Vilakati, ayaa sheegay in barnaamijka horumarinta beeraha qaaradda uu isbeddello muhiim ah ku keenay waddamada xubnaha ka ah 20-kii sano ee la soo dhaafay. Wuxuu sheegay in tani ay ka caawisay waddamada xubnaha ka ah inay horumariyaan nidaamyo qorsheyn beereed oo xooggan, inay yeeshaan barnaamijyo maalgashi oo wax ku ool ah iyo inay diiradda saaraan wax soo saarka iyo beeraha. Maadaama barnaamijku uu inta badan diiradda saaro mugga wax soo saarka iyo kobaca wax soo saarka; wuxuu sheegay in kororka mugga wax soo saarka ee hadda lagu arko dalal badan uu yahay natiijada dadaalkan. Waxa uu xusay in waxqabad kasta oo horumarineed uu la xiriiro biyaha; Haddaynu ka fikirno beeraha, tamarta ama caafimaadka, wax walba waxay la xiriiraan biyaha; sidaas darteedna biyuhu ay muhiim u yihiin horumarka waara. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wasiirka Arrimaha Dibadda Dr. Gedhiyoon Timootiwoos kulan la yeeshay Dhiggiisa Kenya
Feb 2, 2026 95
Addis Ababa, Dharabley 24/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda, Dr. Gedhiyoon Timootiwoos, ayaa galabta xafiiskiisa kula yeeshay kulan Musaliya Mudafadi, Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Qurbajoogta ee Jamhuuriyadda Kenya. Labada wasiir ayaa adkeeyay xiriirka taariikhiga ah ee muddada dheer ka dhaxeeya Itoobiya iyo Jamhuuriyadda Kenya, iyaga oo si gaar ah diiradda u saaray xoojinta iskaashiga dhaqaale ee labada dal. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in ay sii xoojiyaan wada shaqeynta lagu dardargelinayo isdhexgalka dhaqaale ee gobolka, isla markaana kor loo qaado horumarinta, nabadda, iyo amniga Geeska Afrika. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Hawlaha uu maamulku qabtay si wax looga qabto arrimaha horumarinta ee bulshooyinka magaalada iyo miyiga ayaa ah kuwa waxtar leh - Maayar Khadiir Juhar.
Feb 3, 2026 154
Dirdhaba; Dharabley 26/2018 (ENA): - Hawlaha uu maamulku fuliyay si wax looga qabto arrimaha horumarinta iyo maamulka wanaagsan ee bulshooyinka magaalada iyo miyiga ayaa waxtar leh, ayuu yiri maayarka magaalada Mudane Khadiir Juhar. Shirkii 11-aad ee caadiga ahaa ee muddo-xileedka 3-aad ee sanadka 5-aad ee golaha Ismaamulka Dirdhaba ayaa maanta la qabtay. Kalfadhiggan ayaa waxa uu Maayarka IDD, Mudane Khadiir Juhar ku soo bandhigay warbixinta waxqabadka ee adeegyada fulinta iyo kuwa degmooyinka ismaamulka ee lixda bilood ee ugu horreeya SM-ka 2018 T.I. Maayarka IDD Mudane Khadiir ayaa xilligaas yiri; Hawlaha lagu qabtay wax ka qabashada arrimaha horumarinta iyo maamulka wanaagsan ee bulshooyinka magaalada iyo miyiga lixdii bilood ee la soo dhaafay waa kuwo dhiirigelin leh oo wax ku ool ah. Wuxuu iftiimiyay waxtarka shaqada lagu qabtay si loo xasiliyo suuqa, gaar ahaan iyadoo wax soo saarka beeraha iyo warshadaha si ballaaran looga heli karo oo laga heli karo suuqyada Axadda. Wuxuu sheegay inay hubinayaan qanacsanaanta macaamiisha iyagoo adeegsanaya howlaha la qabanayo si adeegyada loo fidiyo shacabka ismaamulka looga dhigo kuwo dijitaal ah oo aan warqado isticmaal lahayn. Wuxuu sheegay in 62 nooc oo adeegyo ah oo ay bixiyaan hay'adaha federaalka iyo kuwa ismaamulka loo fududeeyay 9,760 macaamiil iyada oo loo marayo adeegga hal-goob ah ee Mesob Dhire. Dhanka kale, wuxuu sharraxay abuurista fursado shaqo oo loogu talagalay in ka badan 16,200 oo dhalinyaro iyo haween ah oo ku nool miyiga iyo magaalada, kuwaas oo in ka badan 11,600 ay abuureen shaqooyin joogto ah. Afhayeenka Golaha Ismaamulka Dirdhaba, Mudane Cabdi Muktar, ayaa ku nuuxnuuxsaday in shaqada laga qabtay dhinaca waxbarashada iyo natiijooyinka dhiirigelinta leh ee laga arkay qaybta warshadaha wax soo saarka ay tahay in la sii xoojiyo. Wuxuu sheegay in taageerada iyo la socodka aysan kaliya u suurtogelin doonin warshadaha wax soo saarka inay soo saaraan alaabada badali kara kuwa dalka dibaddiisa laga keeno, laakiin ay sidoo kale door muhiim ah ka ciyaari doonaan abuurista fursado shaqo oo loogu talagalay dhalinyarada. Xubnaha golaha IDD, ayaa dhankooda sharraxay in hawlaha bulshada, dhaqaale iyo maamul wanaagga ee laga qabtay miyiga iyo magaalada qeybtii hore ee sannad-maaliyadeedka ay muujiyeen inay faa'iido u leeyihiin bulshada heer kasta. Waxay sidoo kale ku nuuxnuuxsadeen in natiijooyinkan la sii wado, gaar ahaan shaqooyinka la bilaabay si loo yareeyo shaqo la'aanta iyo in la xoojiyo qiimaha nolosha. Ka dib dood dheer, golaha IDD wuxuu si aqlabiyad leh u ansixiyay warbixinta uu soo bandhigay Maayarka Magaalada Khadiir Juhar, wuxuuna soo gabagabeyn doona kalfadhiga maalinta berrito.
Midowga Afrika iyo UK ayaa dib u xaqiijiyay ballanqaadkooda ku aaddan xoojinta iskaashiga labada dhinac.
Feb 3, 2026 101
Addis Ababa; Dharabley 25/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Boqortooyada Midowday (UK) ayaa ku dhawaaqay inay ka shaqeyn doonaan sidii loo xoojin lahaa iskaashigooda dhinacyo kala duwan, oo ay ku jiraan nabadda iyo horumarka. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa wadahadallo la yeeshay Xoghayaha Arrimaha Dibadda iyo Horumarinta ee Boqortooyada Ingiriiska, Yovet Kuuber, xarunta Midowga Afrika ee Addis Ababa. Wadahadallada waxay diiradda saareen iskaashiga muddada dheer socday ee u dhexeeya Afrika iyo Boqortooyada Midowday (UK). Labada dhinac waxay muujiyeen ballanqaadkooda wadajirka ah ee ku aaddan diblomaasiyadda dhinacyo badan leh iyo ku dhaqanka nidaamka caalamiga ah ee ku salaysan sharciga. Guddoomiyaha Guddiga ayaa ammaanay xiriirka dheer ee Boqortooyada Midowday (UK) la leedahay Afrika, isagoo iftiimiyay doorka wax dhisaya ee ay ka qaadato adduunka iyo iskaashiga ay la leedahay waddamada xubnaha ka ah Midowga Afrika ee caafimaadka, waxbarashada, ka jawaabista cimilada iyo ganacsiga. Waxa kale oo uu xusay in waddanku uu taageerayo Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC) ee u diyaargarowga iyo ka jawaabista xaaladaha degdegga ah, iyo sidoo kale Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika (AUSOM) ee Soomaaliya. Marwo Yofeet Kuuber ayaa ammaantay doorka Midowga Afrika ee diblomaasiyadda caalamiga ah, nabadda gobolka iyo horumarinta. Labada dhinac ayaa ka wada hadlay sidii loo xoojin lahaa iskaashiga u dhexeeya Midowga Afrika iyo UK ee ku saabsan howlgallada nabad ilaalinta ee Midowga Afrika ee Suudaan, gobolka Saaxil iyo Soomaaliya, sida laga soo xogta ay ENA ka heshay Midowga Afrika. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Daneeyayaashu waa inay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta in Doorashada Qaran ee 7-aad ay noqoto mid xor ah, caddaalad ah – Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya
Feb 3, 2026 101
Addis Ababa; Dharabley 25/2018 (ENA): Daneeyayaashu waa inay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta in Doorashada 7-aad ee Qaranka ay noqoto mid xor ah, caddaalad ah oo loo dhan ayuu yiri Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatewarq Haylu. Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya ayaa Addis Ababa ku qabanaya madal wadatashi oo ay ku yeelanayaan daneeyayaasha si loo qiimeeyo xaaladda amniga ee deegaannada, gobollada iyo magaalooyinka. Madaxda deegaannada, gobollada, maayarada magaalooyinka, hoggaamiyeyaasha xisbiyada siyaasadda, saraakiisha amniga iyo wakiillada bulshada rayidka ah ayaa ka soo qayb galay madasha. Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatewarq Haylu, ayaa sheegay in hawlo diyaargarow ah ay socdaan si loogu guuleysto qabashada Doorashada Qaranka ee 7-aad. Waxa ay ku dhawaaqday in ururada bulshada rayidka ah ay heleen ogolaansho ay ku bixiyaan waxbarasho iyo tababar si loo kordhiyo wacyigelinta codbixiyayaasha oo ay bilaabeen inay shaqeeyaan. Waxa kale oo ay sheegtay in taageero la siinayo xisbiyada siyaasadda si loo xoojiyo ka qaybgalka doorashooyinka. Waxa ay sheegtay in madasha wadatashiga daneeyayaasha ay sidoo kale tahay meel lagu abuuro wacyigelin ku saabsan xaaladda hadda ka jirta dalka gudihiisa. Waxa kale oo ay gudbisay farriin ah in daneeyayaashu ay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta in doorashada qaran ee 7-aad ee Itoobiya ay noqoto mid xor ah, caddaalad ah oo loo dhan yahay. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Wasiirka Arrimaha Dibadda Dr. Gedhiyoon Timootiwoos kulan la yeeshay Dhiggiisa Kenya
Feb 2, 2026 95
Addis Ababa, Dharabley 24/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda, Dr. Gedhiyoon Timootiwoos, ayaa galabta xafiiskiisa kula yeeshay kulan Musaliya Mudafadi, Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Qurbajoogta ee Jamhuuriyadda Kenya. Labada wasiir ayaa adkeeyay xiriirka taariikhiga ah ee muddada dheer ka dhaxeeya Itoobiya iyo Jamhuuriyadda Kenya, iyaga oo si gaar ah diiradda u saaray xoojinta iskaashiga dhaqaale ee labada dal. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in ay sii xoojiyaan wada shaqeynta lagu dardargelinayo isdhexgalka dhaqaale ee gobolka, isla markaana kor loo qaado horumarinta, nabadda, iyo amniga Geeska Afrika. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa wadahadal la yeeshay Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Boqortooyada Ingiriiska
Feb 2, 2026 109
Addis Ababa, Dharabley 24/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa wadahadal la yeeshay Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Boqortooyada Ingiriiska, Marwo Yfette Kuuber. Ra’iisul Wasaaraha ayaa farriin uu ku daabacay boggiisa baraha bulshada ku sheegay inuu la kulmay Wasiirka Arrimaha Dibadda ee UK, Yfette Kuuber, isla markaana ay ka wada hadleen arrimo muhiim ah oo la xidhiidha xidhiidhka labada dal iyo xaaladaha gobolka. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale xusay in, intii wadahadalladu socdeen, ay ka qayb galeen munaasabad lagu saxiixayay Heshiis Is-faham oo ku saabsan iskaashiga farsamo ee dhinacyada maalgashiga iyo maareynta kheyraadka, iyo laba heshiis oo kale oo ku saabsan horumarinta wadajirka ah, kuwaas oo hoos yimaada Qaab-dhismeedka la-talinta maalgashiga. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale tilmaamay in heshiisyadaasi ay si gaar ah ula xidhiidhaan mashaariicda gudbinta korontada ee Hurso – Ayshica (400 kiilo-volt) iyo Dhagaxbuur – Qabridahar (132 kiilo-volt). Ugu dambayn, Ra’iisul Wasaaruhu uu sidoo kale carrabka ku adkeeyay in heshiisyadani ay yihiin tallaabo weyn oo lagu xoojinayo iskaashiga labada dal, isla markaana lagu ballaadhinayo kaabayaasha dhaqaalaha ee istiraatiijiga ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shirkado waaweyn oo Talyaani ah ayaa muujiyay rabitaankooda xooggan ee ah inay si firfircoon uga qayb qaataan mashaariicda horumarineed ee Itoobiya
Jan 30, 2026 105
Addis Ababa, Dharabley 22/2018 (ENA): Shirkado waaweyn oo Talyaani ah ayaa muujiyay rabitaan xooggan oo ay ku doonayaan inay si firfircoon uga qayb qaataan mashaariicda horumarineed ee ka socda Itoobiya, sida uu sheegay Safiirka Talyaaniga u fadhiya Itoobiya, Danjire Sam Fabrisi. Danjiraha oo wareysi siiyay WWI ayaa xusay in Itoobiya iyo Talyaanigu leeyihiin xiriir taariikhi ah oo soo jireen ah oo adag, isla markaana dowladda Talyaanigu ay si gaar ah diiradda u saarayso taageeridda safarka horumarka ee Itoobiya. Waxa uu intaas ku daray in dowladda Talyaanigu ay ka shaqaynayso taageeridda dadaallada horumarineed ee Itoobiya iyada oo adeegsanaysa fursado maalgashi oo kala duwan. Gaar ahaan, Danjiruhu waxa uu tilmaamay in Qorshaha Mattei uu yahay aragti fog oo lagu xoojinayo iskaashiga istiraatiijiyadeed ee u dhexeeya labada dal. Isagoo xusay in Itoobiya ay haatan ku jirto marxalad sare oo dib-u-habayn iyo horumar ah, Danjiruhu waxa uu sheegay in shirkadaha waaweyn ee Talyaanigu ay doonayaan inay ka qayb qaataan mashaariicda horumarineed ee dalka si ay u muujiyaan kaalintooda. Sidoo kale, waxa uu sheegay in Talyaanigu xoojin doono dadaallada uu ku taageerayo Itoobiya ee Midowga Yurub iyo fagaarayaasha caalamiga ah ee kala duwan. Danjiruhu waxa uu tilmaamay in Itoobiya ay leedahay tiro badan oo dhalinyaro ah oo firfircoon, isla markaana awooddan loo adeegsan karo iskaashi ku saabsan waxbarashada, horumarinta xirfadaha, cilmi-baarista sayniska, is-dhaafsiga dhaqanka iyo ilaalinta dhaxalka taariikheed, kuwaas oo noqday tiirarka ugu waaweyn ee iskaashiga labada dal. Waxa uu carrabka ku adkeeyay in Talyaanigu sii ahaan doono saaxiib taariikhi ah oo lagu kalsoonaan karo oo Itoobiya ay leedahay, isla markaana uu la wadaagi doono khibraddiisa sare si loo taageero rajada horumarineed ee dalka si waara. Isagoo xusay in xaaladda caalamka ee hadda jirta ay tahay mid adag, Danjiruhu waxa uu sheegay in wada-hadallada diblomaasiyadeed iyo xiriirka laba-geesoodka ah ay door muhiim ah ka ciyaaraan nabadda iyo xasilloonida gobolka. Shirka Talyaaniga iyo Afrika ayaa la filayaa in uu ka qabsoomo Addis Ababa 6-da bisha Cirir 2018. Ujeeddooyinka ugu waaweyn ee shirka ayaa ah horumarka waara, kaabeyaasha dhaqaalaha, tamarta, waxbarashada iyo tababarka, caafimaadka iyo beeraha. Sidoo kale, waxa la filayaa in si gaar ah loo xoojiyo Qorshaha Mattei, oo ah qaab-dhismeedka iskaashiga istiraatiijiyadeed ee u dhexeeya Talyaaniga iyo Afrika. Shirka ayaa sidoo kale lagu qiimeyn doonaa natiijooyinka ilaa hadda la gaadhay, iyadoo la filayo in la dejiyo qaybaha mudnaanta gaarka ah lasiin doono ee ku saabsan hawlaha wadajirka ah ee mustaqbalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Waxaa magaalada Jigjiga ka dhacay kulankii todobaadlaha ahaa ee Gudiga Maaraynta Xafiiska Nabadgalyada Deegaanka Soomaalida
Jan 30, 2026 118
Addis Ababa, Dharabley 22/2018 (ENA): Kulanka ayaa waxaa shir-gudoominayay Hogaan ku-xigeenka Xafiiska Nabadgalyada deegaanka Soomaalida, Mudane Maxamed Maxamuud Aaaden. Kulanka ayaa diiradda lagu saaray qiimeynta shaqooyinkii la qabtay, iyadoo sidoo kale lagu falanqeeyay qodobo muhiim ah oo saameynaya geedi socodka shaqooyinka xafiiska iyo sidii loo dardargelin lahaa shaqooyinka qorshaysan. Gudiga ayaa ka wada hadlay sidii loo hubin lahaa hufnaanta iyo waxtarka hawlaha xafiiska, iyagoo isku raacay in shaqooyinka la qabtay la sii xoojiyo lana qorsheeyo kuwa soo socda si waafaqsan baahiyaha bulshada. Mudane Maxamed Maxamuud ayaa ka hadlay muhiimadda kulamada noocan ah ee lagu qiimeeyo shaqada, isagoo tilmaamay in ay fududeynayaan is-waafajinta hawlaha iyo kor u qaadida hufnaanta xafiiska. Kulanka ayaa ku soo dhamaaday iyadoo la isku raacay qorsheyaal iyo talaabooyin cusub oo lagu horumarinayo shaqooyinka xafiiska Nabadgalyada ee deegaankaas. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Magaalada Godey waxaa lagu soo dhaweeyay Agaasimaha Hay’adda Sirdoonka ee dalka Kenya, Mudane Nuuradiin Yuusuf Xaaji
Jan 30, 2026 122
Addis Ababa, Dharabley 22/2018 (ENA): Weftiga ayaa Garoonka Diyaaradaha Ugaas Miraad Layli waxaa kusoo dhaweeyay Madaxweynaha Deegaanka Soomaalida, Mudane Mustafe Muxummed iyo Agaasimaha Hay'adda Nabadsugida iyo Sirdoonka Qaranka, Mudane Ridwaan Xuseen. Booqashada weftiga ayaa ka tarjumaysa xoojinta iskaashiga amni iyo sirdoon ee u dhaxeeya labada dal, iyadoo ay labada dhinac ka wada shaqeeyaan sidii loo horumarin lahaa wada shaqeynta amniga gobolka. Madaxa Sirdoonka ee Kenya, Mudane Nuuradiin Yuusuf Xaaji, ayaa booqashadiisa ku tilmaamay fursad lagu xoojinayo xiriirka iyo is-dhaafsiga macluumaadka sirdoonka ee u dhexeeya Kenya iyo Deegaanka Soomaalida. Madaxweyne Mustafe Muxummed, ayaa dhiniciisa sheegay in soo dhoweyntu ay muujinayso muhiimadda ay leedahay iskaashiga amniga iyo ilaalinta xasilloonida gobolka. Waxaa la filayaa in kulamo gaar ah iyo wadahadallo dhex mara dhinacyada ay ka dhici doonaan magaalada Godey si loo sii xoojiyo iskaashiga amniga iyo sirdoonka ee Itoobiya iyo Kenya. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Siyaasada
Hawlaha uu maamulku qabtay si wax looga qabto arrimaha horumarinta ee bulshooyinka magaalada iyo miyiga ayaa ah kuwa waxtar leh - Maayar Khadiir Juhar.
Feb 3, 2026 154
Dirdhaba; Dharabley 26/2018 (ENA): - Hawlaha uu maamulku fuliyay si wax looga qabto arrimaha horumarinta iyo maamulka wanaagsan ee bulshooyinka magaalada iyo miyiga ayaa waxtar leh, ayuu yiri maayarka magaalada Mudane Khadiir Juhar. Shirkii 11-aad ee caadiga ahaa ee muddo-xileedka 3-aad ee sanadka 5-aad ee golaha Ismaamulka Dirdhaba ayaa maanta la qabtay. Kalfadhiggan ayaa waxa uu Maayarka IDD, Mudane Khadiir Juhar ku soo bandhigay warbixinta waxqabadka ee adeegyada fulinta iyo kuwa degmooyinka ismaamulka ee lixda bilood ee ugu horreeya SM-ka 2018 T.I. Maayarka IDD Mudane Khadiir ayaa xilligaas yiri; Hawlaha lagu qabtay wax ka qabashada arrimaha horumarinta iyo maamulka wanaagsan ee bulshooyinka magaalada iyo miyiga lixdii bilood ee la soo dhaafay waa kuwo dhiirigelin leh oo wax ku ool ah. Wuxuu iftiimiyay waxtarka shaqada lagu qabtay si loo xasiliyo suuqa, gaar ahaan iyadoo wax soo saarka beeraha iyo warshadaha si ballaaran looga heli karo oo laga heli karo suuqyada Axadda. Wuxuu sheegay inay hubinayaan qanacsanaanta macaamiisha iyagoo adeegsanaya howlaha la qabanayo si adeegyada loo fidiyo shacabka ismaamulka looga dhigo kuwo dijitaal ah oo aan warqado isticmaal lahayn. Wuxuu sheegay in 62 nooc oo adeegyo ah oo ay bixiyaan hay'adaha federaalka iyo kuwa ismaamulka loo fududeeyay 9,760 macaamiil iyada oo loo marayo adeegga hal-goob ah ee Mesob Dhire. Dhanka kale, wuxuu sharraxay abuurista fursado shaqo oo loogu talagalay in ka badan 16,200 oo dhalinyaro iyo haween ah oo ku nool miyiga iyo magaalada, kuwaas oo in ka badan 11,600 ay abuureen shaqooyin joogto ah. Afhayeenka Golaha Ismaamulka Dirdhaba, Mudane Cabdi Muktar, ayaa ku nuuxnuuxsaday in shaqada laga qabtay dhinaca waxbarashada iyo natiijooyinka dhiirigelinta leh ee laga arkay qaybta warshadaha wax soo saarka ay tahay in la sii xoojiyo. Wuxuu sheegay in taageerada iyo la socodka aysan kaliya u suurtogelin doonin warshadaha wax soo saarka inay soo saaraan alaabada badali kara kuwa dalka dibaddiisa laga keeno, laakiin ay sidoo kale door muhiim ah ka ciyaari doonaan abuurista fursado shaqo oo loogu talagalay dhalinyarada. Xubnaha golaha IDD, ayaa dhankooda sharraxay in hawlaha bulshada, dhaqaale iyo maamul wanaagga ee laga qabtay miyiga iyo magaalada qeybtii hore ee sannad-maaliyadeedka ay muujiyeen inay faa'iido u leeyihiin bulshada heer kasta. Waxay sidoo kale ku nuuxnuuxsadeen in natiijooyinkan la sii wado, gaar ahaan shaqooyinka la bilaabay si loo yareeyo shaqo la'aanta iyo in la xoojiyo qiimaha nolosha. Ka dib dood dheer, golaha IDD wuxuu si aqlabiyad leh u ansixiyay warbixinta uu soo bandhigay Maayarka Magaalada Khadiir Juhar, wuxuuna soo gabagabeyn doona kalfadhiga maalinta berrito.
Midowga Afrika iyo UK ayaa dib u xaqiijiyay ballanqaadkooda ku aaddan xoojinta iskaashiga labada dhinac.
Feb 3, 2026 101
Addis Ababa; Dharabley 25/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Boqortooyada Midowday (UK) ayaa ku dhawaaqay inay ka shaqeyn doonaan sidii loo xoojin lahaa iskaashigooda dhinacyo kala duwan, oo ay ku jiraan nabadda iyo horumarka. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa wadahadallo la yeeshay Xoghayaha Arrimaha Dibadda iyo Horumarinta ee Boqortooyada Ingiriiska, Yovet Kuuber, xarunta Midowga Afrika ee Addis Ababa. Wadahadallada waxay diiradda saareen iskaashiga muddada dheer socday ee u dhexeeya Afrika iyo Boqortooyada Midowday (UK). Labada dhinac waxay muujiyeen ballanqaadkooda wadajirka ah ee ku aaddan diblomaasiyadda dhinacyo badan leh iyo ku dhaqanka nidaamka caalamiga ah ee ku salaysan sharciga. Guddoomiyaha Guddiga ayaa ammaanay xiriirka dheer ee Boqortooyada Midowday (UK) la leedahay Afrika, isagoo iftiimiyay doorka wax dhisaya ee ay ka qaadato adduunka iyo iskaashiga ay la leedahay waddamada xubnaha ka ah Midowga Afrika ee caafimaadka, waxbarashada, ka jawaabista cimilada iyo ganacsiga. Waxa kale oo uu xusay in waddanku uu taageerayo Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC) ee u diyaargarowga iyo ka jawaabista xaaladaha degdegga ah, iyo sidoo kale Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika (AUSOM) ee Soomaaliya. Marwo Yofeet Kuuber ayaa ammaantay doorka Midowga Afrika ee diblomaasiyadda caalamiga ah, nabadda gobolka iyo horumarinta. Labada dhinac ayaa ka wada hadlay sidii loo xoojin lahaa iskaashiga u dhexeeya Midowga Afrika iyo UK ee ku saabsan howlgallada nabad ilaalinta ee Midowga Afrika ee Suudaan, gobolka Saaxil iyo Soomaaliya, sida laga soo xogta ay ENA ka heshay Midowga Afrika. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Daneeyayaashu waa inay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta in Doorashada Qaran ee 7-aad ay noqoto mid xor ah, caddaalad ah – Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya
Feb 3, 2026 101
Addis Ababa; Dharabley 25/2018 (ENA): Daneeyayaashu waa inay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta in Doorashada 7-aad ee Qaranka ay noqoto mid xor ah, caddaalad ah oo loo dhan ayuu yiri Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatewarq Haylu. Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya ayaa Addis Ababa ku qabanaya madal wadatashi oo ay ku yeelanayaan daneeyayaasha si loo qiimeeyo xaaladda amniga ee deegaannada, gobollada iyo magaalooyinka. Madaxda deegaannada, gobollada, maayarada magaalooyinka, hoggaamiyeyaasha xisbiyada siyaasadda, saraakiisha amniga iyo wakiillada bulshada rayidka ah ayaa ka soo qayb galay madasha. Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatewarq Haylu, ayaa sheegay in hawlo diyaargarow ah ay socdaan si loogu guuleysto qabashada Doorashada Qaranka ee 7-aad. Waxa ay ku dhawaaqday in ururada bulshada rayidka ah ay heleen ogolaansho ay ku bixiyaan waxbarasho iyo tababar si loo kordhiyo wacyigelinta codbixiyayaasha oo ay bilaabeen inay shaqeeyaan. Waxa kale oo ay sheegtay in taageero la siinayo xisbiyada siyaasadda si loo xoojiyo ka qaybgalka doorashooyinka. Waxa ay sheegtay in madasha wadatashiga daneeyayaasha ay sidoo kale tahay meel lagu abuuro wacyigelin ku saabsan xaaladda hadda ka jirta dalka gudihiisa. Waxa kale oo ay gudbisay farriin ah in daneeyayaashu ay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta in doorashada qaran ee 7-aad ee Itoobiya ay noqoto mid xor ah, caddaalad ah oo loo dhan yahay. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Wasiirka Arrimaha Dibadda Dr. Gedhiyoon Timootiwoos kulan la yeeshay Dhiggiisa Kenya
Feb 2, 2026 95
Addis Ababa, Dharabley 24/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda, Dr. Gedhiyoon Timootiwoos, ayaa galabta xafiiskiisa kula yeeshay kulan Musaliya Mudafadi, Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Qurbajoogta ee Jamhuuriyadda Kenya. Labada wasiir ayaa adkeeyay xiriirka taariikhiga ah ee muddada dheer ka dhaxeeya Itoobiya iyo Jamhuuriyadda Kenya, iyaga oo si gaar ah diiradda u saaray xoojinta iskaashiga dhaqaale ee labada dal. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in ay sii xoojiyaan wada shaqeynta lagu dardargelinayo isdhexgalka dhaqaale ee gobolka, isla markaana kor loo qaado horumarinta, nabadda, iyo amniga Geeska Afrika. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa wadahadal la yeeshay Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Boqortooyada Ingiriiska
Feb 2, 2026 109
Addis Ababa, Dharabley 24/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa wadahadal la yeeshay Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Boqortooyada Ingiriiska, Marwo Yfette Kuuber. Ra’iisul Wasaaraha ayaa farriin uu ku daabacay boggiisa baraha bulshada ku sheegay inuu la kulmay Wasiirka Arrimaha Dibadda ee UK, Yfette Kuuber, isla markaana ay ka wada hadleen arrimo muhiim ah oo la xidhiidha xidhiidhka labada dal iyo xaaladaha gobolka. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale xusay in, intii wadahadalladu socdeen, ay ka qayb galeen munaasabad lagu saxiixayay Heshiis Is-faham oo ku saabsan iskaashiga farsamo ee dhinacyada maalgashiga iyo maareynta kheyraadka, iyo laba heshiis oo kale oo ku saabsan horumarinta wadajirka ah, kuwaas oo hoos yimaada Qaab-dhismeedka la-talinta maalgashiga. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale tilmaamay in heshiisyadaasi ay si gaar ah ula xidhiidhaan mashaariicda gudbinta korontada ee Hurso – Ayshica (400 kiilo-volt) iyo Dhagaxbuur – Qabridahar (132 kiilo-volt). Ugu dambayn, Ra’iisul Wasaaruhu uu sidoo kale carrabka ku adkeeyay in heshiisyadani ay yihiin tallaabo weyn oo lagu xoojinayo iskaashiga labada dal, isla markaana lagu ballaadhinayo kaabayaasha dhaqaalaha ee istiraatiijiga ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shirkado waaweyn oo Talyaani ah ayaa muujiyay rabitaankooda xooggan ee ah inay si firfircoon uga qayb qaataan mashaariicda horumarineed ee Itoobiya
Jan 30, 2026 105
Addis Ababa, Dharabley 22/2018 (ENA): Shirkado waaweyn oo Talyaani ah ayaa muujiyay rabitaan xooggan oo ay ku doonayaan inay si firfircoon uga qayb qaataan mashaariicda horumarineed ee ka socda Itoobiya, sida uu sheegay Safiirka Talyaaniga u fadhiya Itoobiya, Danjire Sam Fabrisi. Danjiraha oo wareysi siiyay WWI ayaa xusay in Itoobiya iyo Talyaanigu leeyihiin xiriir taariikhi ah oo soo jireen ah oo adag, isla markaana dowladda Talyaanigu ay si gaar ah diiradda u saarayso taageeridda safarka horumarka ee Itoobiya. Waxa uu intaas ku daray in dowladda Talyaanigu ay ka shaqaynayso taageeridda dadaallada horumarineed ee Itoobiya iyada oo adeegsanaysa fursado maalgashi oo kala duwan. Gaar ahaan, Danjiruhu waxa uu tilmaamay in Qorshaha Mattei uu yahay aragti fog oo lagu xoojinayo iskaashiga istiraatiijiyadeed ee u dhexeeya labada dal. Isagoo xusay in Itoobiya ay haatan ku jirto marxalad sare oo dib-u-habayn iyo horumar ah, Danjiruhu waxa uu sheegay in shirkadaha waaweyn ee Talyaanigu ay doonayaan inay ka qayb qaataan mashaariicda horumarineed ee dalka si ay u muujiyaan kaalintooda. Sidoo kale, waxa uu sheegay in Talyaanigu xoojin doono dadaallada uu ku taageerayo Itoobiya ee Midowga Yurub iyo fagaarayaasha caalamiga ah ee kala duwan. Danjiruhu waxa uu tilmaamay in Itoobiya ay leedahay tiro badan oo dhalinyaro ah oo firfircoon, isla markaana awooddan loo adeegsan karo iskaashi ku saabsan waxbarashada, horumarinta xirfadaha, cilmi-baarista sayniska, is-dhaafsiga dhaqanka iyo ilaalinta dhaxalka taariikheed, kuwaas oo noqday tiirarka ugu waaweyn ee iskaashiga labada dal. Waxa uu carrabka ku adkeeyay in Talyaanigu sii ahaan doono saaxiib taariikhi ah oo lagu kalsoonaan karo oo Itoobiya ay leedahay, isla markaana uu la wadaagi doono khibraddiisa sare si loo taageero rajada horumarineed ee dalka si waara. Isagoo xusay in xaaladda caalamka ee hadda jirta ay tahay mid adag, Danjiruhu waxa uu sheegay in wada-hadallada diblomaasiyadeed iyo xiriirka laba-geesoodka ah ay door muhiim ah ka ciyaaraan nabadda iyo xasilloonida gobolka. Shirka Talyaaniga iyo Afrika ayaa la filayaa in uu ka qabsoomo Addis Ababa 6-da bisha Cirir 2018. Ujeeddooyinka ugu waaweyn ee shirka ayaa ah horumarka waara, kaabeyaasha dhaqaalaha, tamarta, waxbarashada iyo tababarka, caafimaadka iyo beeraha. Sidoo kale, waxa la filayaa in si gaar ah loo xoojiyo Qorshaha Mattei, oo ah qaab-dhismeedka iskaashiga istiraatiijiyadeed ee u dhexeeya Talyaaniga iyo Afrika. Shirka ayaa sidoo kale lagu qiimeyn doonaa natiijooyinka ilaa hadda la gaadhay, iyadoo la filayo in la dejiyo qaybaha mudnaanta gaarka ah lasiin doono ee ku saabsan hawlaha wadajirka ah ee mustaqbalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Waxaa magaalada Jigjiga ka dhacay kulankii todobaadlaha ahaa ee Gudiga Maaraynta Xafiiska Nabadgalyada Deegaanka Soomaalida
Jan 30, 2026 118
Addis Ababa, Dharabley 22/2018 (ENA): Kulanka ayaa waxaa shir-gudoominayay Hogaan ku-xigeenka Xafiiska Nabadgalyada deegaanka Soomaalida, Mudane Maxamed Maxamuud Aaaden. Kulanka ayaa diiradda lagu saaray qiimeynta shaqooyinkii la qabtay, iyadoo sidoo kale lagu falanqeeyay qodobo muhiim ah oo saameynaya geedi socodka shaqooyinka xafiiska iyo sidii loo dardargelin lahaa shaqooyinka qorshaysan. Gudiga ayaa ka wada hadlay sidii loo hubin lahaa hufnaanta iyo waxtarka hawlaha xafiiska, iyagoo isku raacay in shaqooyinka la qabtay la sii xoojiyo lana qorsheeyo kuwa soo socda si waafaqsan baahiyaha bulshada. Mudane Maxamed Maxamuud ayaa ka hadlay muhiimadda kulamada noocan ah ee lagu qiimeeyo shaqada, isagoo tilmaamay in ay fududeynayaan is-waafajinta hawlaha iyo kor u qaadida hufnaanta xafiiska. Kulanka ayaa ku soo dhamaaday iyadoo la isku raacay qorsheyaal iyo talaabooyin cusub oo lagu horumarinayo shaqooyinka xafiiska Nabadgalyada ee deegaankaas. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Magaalada Godey waxaa lagu soo dhaweeyay Agaasimaha Hay’adda Sirdoonka ee dalka Kenya, Mudane Nuuradiin Yuusuf Xaaji
Jan 30, 2026 122
Addis Ababa, Dharabley 22/2018 (ENA): Weftiga ayaa Garoonka Diyaaradaha Ugaas Miraad Layli waxaa kusoo dhaweeyay Madaxweynaha Deegaanka Soomaalida, Mudane Mustafe Muxummed iyo Agaasimaha Hay'adda Nabadsugida iyo Sirdoonka Qaranka, Mudane Ridwaan Xuseen. Booqashada weftiga ayaa ka tarjumaysa xoojinta iskaashiga amni iyo sirdoon ee u dhaxeeya labada dal, iyadoo ay labada dhinac ka wada shaqeeyaan sidii loo horumarin lahaa wada shaqeynta amniga gobolka. Madaxa Sirdoonka ee Kenya, Mudane Nuuradiin Yuusuf Xaaji, ayaa booqashadiisa ku tilmaamay fursad lagu xoojinayo xiriirka iyo is-dhaafsiga macluumaadka sirdoonka ee u dhexeeya Kenya iyo Deegaanka Soomaalida. Madaxweyne Mustafe Muxummed, ayaa dhiniciisa sheegay in soo dhoweyntu ay muujinayso muhiimadda ay leedahay iskaashiga amniga iyo ilaalinta xasilloonida gobolka. Waxaa la filayaa in kulamo gaar ah iyo wadahadallo dhex mara dhinacyada ay ka dhici doonaan magaalada Godey si loo sii xoojiyo iskaashiga amniga iyo sirdoonka ee Itoobiya iyo Kenya. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Arrimaha Bulshada
.jpg)
Madaxweynaha DDS iyo Madaxda Sirdoonka Itoobiya iyo Kenya ayaa soo kormeeray mashaariicda waaweyn ee laga Hirgeliyay Godey
Jan 30, 2026 130
Addis Ababa, Dharabley 22/2018 (ENA): Madaxweynaha Dowlad Deegaanka Soomaalida, Mudane Mustafe Muxummed, oo ay weheliyaan Madaxda Hay’adaha Sirdoonka ee Itoobiya iyo Kenya, ayaa booqday mashaariic horumarineed oo mug weyn leh kuwaas oo laga hirgeliyay magaalada Godey kaddib isbeddelkii siyaasadeed ee dalka. Booqashada ayaa diiradda lagu saaray qiimeynta horumarka mashaariicdan, kuwaas oo isugu jira kaabayaal dhaqaale, adeegyo bulsho, iyo mashaariic lagu xoojinayo amniga iyo xasilloonida. Madaxweyne Mustafe ayaa bogaadiyay dadaallada lagu horumarinayo Godey, isagoo carrabka ku adkeeyay in mashaariicdan ay ka tarjumayaan himilada dowladdu u leedahay horumar waara, shaqo-abuur, iyo adeegyo tayo leh oo gaara shacabka. Sidoo kale, wuxuu xusay muhiimadda iskaashiga hay’adaha amniga ee gobolka iyo dalalka deriska ah si loo xaqiijiyo nabadgelyo joogto ah. Dhankooda, Madaxda Sirdoonka Itoobiya iyo Kenya ayaa adkeeyay in xasilloonida amni ay tahay tiir muhiim u ah hirgelinta horumarka, isla markaana ay sii xoojin doonaan wada-shaqeynta amni ee ka dhaxaysa labada dal waa Itoobiya iyo Keenya e. Booqashadan ayaa la filayaa inay dardargeliso hirgelinta mashaariicda socda, isla markaana ay sare u qaaddo isku xirnaanta horumarinta, amniga, iyo danaha bulshada ee magaalada Godey. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
.jpg)
Daahfurka barnaamijka joogtaynta tallaalka kansarka ku dhaca makaanka afkiisa hore ee loogu talagalay gabdhaha da’doodu u dhexeyso 9 ilaa 14 sano ayaa maanta ka qabsoomay magaalada Jigjiga
Jan 30, 2026 108
Addis Ababa, Dharabley 22/2018 (ENA): Munaasabadda daahfurka, oo uu soo agaasimay Xafiiska Caafimaadka Deegaanka Soomaalida, waxaa ka soo qeybgalay wakiillo ka socday xafiisyada bahwadaagta, hay’adaha deeq-bixiyeyaasha, maamulayaasha dugsiyada, xubno ka kala yimid degmooyinka iyo gobollada, iyo marti sharaf kale. Ujeeddada munaasabaddan ayaa ahayd in la xoojiyo fahamka ku saabsan muhiimadda tallaalkan, lana gaarsiiyo bulshada wacyigelin la xiriirta xanuunka kansarka makaanka, gaar ahaan doorka tallaalku ku leeyahay ka hortaggiisa. Ku xigeenka Madaxa Xafiiska Caafimaadka Deegaanka Soomaalida, Mudane Maxamuud Maxamed, oo munaasabadda ka hadlay, ayaa sheegay in tallaalkani uu faa’iido weyn u leeyahay gabdhaha, isla markaana uu ka hortagayo kansarka ku dhaca makaanka afkiisa hore. Wuxuu xusay in xanuunkani leeyahay ka hortag, balse daaweyntiisu ay adag tahay marka uu dhaco, taas oo ka dhigaysa tallaalka mid lama huraan ah. Mudane Maxamuud ayaa ku boorriyay waalidiinta iyo bulshada guud ahaan inay si buuxda u taageeraan barnaamijkan, si loo xaqiijiyo in gabdhaha da’da yar ay helaan tallaalkan muhiimka u ah badbaadada caafimaadkooda mustaqbalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Suuqa Khudaarta ee Sabtida iyo Axadda, Magaalada Jigjiga
Jan 30, 2026 116
Jigjiga, Dharabley 22/2018 (ENA): Xafiiska Ganacsiga iyo Gaadiidka ee Maamulka Magaalada Jigjiga ayaa ku wargeliyey bulshada magaalada in bari oo Sabti ah uu furmi doono suuqa khudaarta ee Sabtida iyo Axadda. Suuqan ayaa lagu iibin doonaa noocyo kala duwan oo khudaar ah oo qiimahoodu ka raqiisan yahay khudaarta kale ee suuqyada caadiga ah ee magaalada laga helo. Suuqa khudaarta ee Sabtida iyo Axadda waxaa lagu soo bandhigi doonaa labo goobood oo kala ah: Suuqa ku xigta xafiiska Maamulka Xaafada 6aad ee Magaalo-hoosadka Kaaramardha (agagaarka xafiiska hore ee Xaafada 9aad) iyo Suuqa Xaafada 4aad ee Magaalo-hoosadka Dudahida, oo sidoo kale loo yaqaan Suuq Cabdi Salaam. Ugu dambayntii, bulshada magaalada ayaa lagu boorinayaa in ay ka faa’iideystaan fursadan si ay u helaan khudaar tayo leh oo raqiis ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Diyaar-garow balaadhan ayaa loo sameeyay si martida ka qaybgalaysa Shirweynaha Hoggaamiyeyaasha dalalka Midowga Afrika loogu fidiyo adeeg heer sare ah
Jan 30, 2026 112
Addis Ababa, Dharabley 22/2018 (ENA): Komishanka Dalxiiska ee Addis Ababa ayaa shaaciyay in diyaargarow dhammaystiran la sameeyay si martida ka qaybgalaysa Shirweynaha 39aad ee Hoggaamiyeyaasha dalalka Midowga Afrika loo siiyo adeeg martigelin sare. Komishineerka Komishanka Dalxiiska Addia Ababa, wareysi uu siiyay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA), ayaa xusay in Addis Ababa ay leedahay khibrad iyo awood ay si guul leh ugu martigeliso ilaa 150 munaasabadood oo heer qaran, qaaradeed iyo caalami ah sannadkii. Iyadoo taas laga duulayo, wuxuu xaqiijiyay in diyaargarowgii lagama maarmaanka ahaa la dhammaystiray si martida imanaysa ka qaybgalka shirweynaha 39aad ay u helaan adeeg martigelin oo raaxo leh, fudud oo hufan. Dhanka kale, wuxuu tilmaamay in hawlaha horumarineed ee guuleystay ee caasimadda ay si weyn u qurxiyeen Addis Ababa, isla markaana ay xoojiyeen doorkeeda xarun dalxiis shirar, taasoo keentay faa’iidooyin dhaqaale iyo bulsho oo badan. Sidoo kale, martida ka qaybgalaysa shirweynaha hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika waxaa loo abuuri doonaa fursado ay ku booqdaan goobaha dalxiiska ee caasimadda, si loo dheereeyo muddada ay joogaan, iyadoo arrintan lala kaashanayo daneeyayaasha ay khusayso. Waxa kale oo la sheegay in ka-qaybgalka hoggaamiyeyaasha dalalka, shaqsiyaadka saameynta leh, madaxda hay’adaha iyo martida sharafta leh uu yahay fursad weyn oo wajiga dalka si habboon loogu muujiyo caalamka. Iyadoo lala kaashanayo Wasaaradda Dalxiiska, hoteelada iyo adeeg-bixiyeyaasha gaadiidka, ayaa sidoo kale la diyaariyay adeeg martigelin oo xambaarsan qiyamka iyo dhaqanka Itoobiya, si loogu adeego martida shirweynaha. Waxaa intaa dheer in la dhisay koox kormeer oo bixisa talooyin xirfadeed, si loo dhammaystiro kaabayaasha adeegga hoteelada loona hubiyo in martidu hesho khibrad joogitaan oo wanaagsan. Shirweynahan ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa laga bilaabo 7 ilaa 8 Cirir 2018, iyadoo halku-dhiggiisu yahay: “Hubinta biyo waara iyo nidaamyo nadaafadeed oo ammaan ah; furaha hirgelinta yoolalka Ajandaha 2063.” #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dhaqaalaha
Waxaa xooga la saarayaa horumarinta dhul-beereedka iyadoo diiradda la saarayo kordhinta wax-soo-saarka loo gudbinayo warshadaha iyo suuqyada caalamka
Jan 30, 2026 114
Addis Ababa, Dharabley 22/2018 (ENA): Wasaaradda Beeraha ayaa shaacisay in si xooggan looga shaqeynayo ka faa’iidaysiga ballaaran ee dhulka beeraha ee Itoobiya, si ay beeraleydu uga faa’iideystaan sidoo kalena loo kordhiyo wax-soo-saarka loo gudbinayo warshadaha iyo suuqyada caalamka. Madasha faafinta istaraatiijiyadda casriyaynta beeraha iyo beeraha magaalooyinka ayaa lagu qabtay magaalada Adhaama. Wasiirka Beeraha, Adhisuu Aragga, oo ka hadlay madasha ayaa sheegay in dalka uu leeyahay in ka badan 38.5 milyan oo hektar oo dhul ah oo ku habboon beeraha. Waxa uu xusay in ilaa hadda dhulka la beeray uusan gaarsiisnayn kala bar dhulka la haysto, isla markaana iyadoo laga faa’iidaysanayo khayraadkan dabiiciga ah ee ballaaran, lagu howlan yahay in la kordhiyo wax-soo-saarka iyo wax-tarka si ka baxsan kaliya faa’iidada beeraleyda, loona helo wax-soo-saar ku filan warshadaha iyo suuqyada caalamka. Wasiirku waxa uu si gaar ah u sheegay in shaqooyin rajo leh laga wado xaqiijinta madaxbannaanida cuntada, bixinta agab ku filan oo loogu talagalay warshadaha beeraha, iyo abuurista fursado shaqo oo ballaaran. Isaga oo tilmaamay in lagu howlan yahay casriyeynta beeraha, ballaarinta isticmaalka waraabka, iyo in wax-soo-saarka loogu jiheeyo dhoofinta, ayuu xusay in casriyaynta beeraha iyo beeraha magaalooyinka ay yihiin meelaha ugu muhiimsan ee mudnaanta la siiyay. Gaar ahaan, waxa uu sheegay in beeraha magaalooyinka oo lagu hoggaaminayo dhaqdhaqaaq xooggan ay door weyn ka qaadanayaan xaqiijinta amniga cuntada, abuurista shaqooyin badan, iyo dhismaha nidaam cunto oo ka tayo wanaagsan. Waxa kale oo uu xusay in istaraatiijiyado loo dejiyay si loo xoojiyo dadaalladan bilowga ah. Si si dhab ah loogu hirgeliyo isbeddelka beeraha, ayuu wasiirku sheegay in si gaar ah diiradda loo saaray casriyaynta, maadaama ay kaalin weyn ka qaadato dhammaan heerarka, laga bilaabo diyaarinta dhulka ilaa goosashada, iyo sidoo kale yaraynta khasaaraha ka dhasha goosashada kadib, taas oo kordhinaysa wax-tarka. Waxa uu intaas ku daray in dowladdu, iyadoo muujinaysa muhiimadda ay siinayso qaybtan, ay fududeysay in qalabka casriyaynta beeraha dalka lagu soo geliyo cashuur dhaaf, isla markaana beeraleyda lagu gaarsiiyo amaah dulsaar hoose leh, si kor loogu qaado wax-soo-saarkooda. Ku-xigeenka Duqa Magaalada Adhaama ahna Isku-duwaha qaybta Dhaqaalaha, Matiyoos Sabooqaa, ayaa dhankiisa sheegay in natiijooyin la taaban karo laga gaaray shaqooyin dhinacyo badan leh ee lagu ballaarinayo beeraha magaalooyinka. Waxa uu xusay in la dhisay in ka badan 10,000 oo giobiod, isla markaana loo gudbiyay dhalinyaro iskaashatooyin ah, taas oo suurto gelisay ballaarinta beeraha magaalooyinka iyo faa’iidooyinka horumarineed ee la xiriira. Sidoo kale, hoggaaminta sare ee heer federaal iyo heer deegaan ayaa kormeer ku sameeyay mashaariicda horumarinta beeraha magaalooyinka ee Adhaama, waxaana halkaas lagu daahfuray bandhig waxsoosaarka beeraha. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Bandhigga 15aad ee Ganacsiga Caalamiga ah ee Itoobiya ayaa lagu qabanayaa Addis Ababa
Jan 30, 2026 128
Addis Ababa, Dharabley 22/2018 (ENA): Bandhigga 15aad ee Ganacsiga Caalamiga ah ee Itoobiya, oo ujeeddadiisu tahay in lagu soo bandhigo wax-soo-saarka gudaha dalka si heer caalami ah lana xoojiyo isku-xirka suuqyada, ayaa lagu qabanayaa magaalada Addis Ababa. Waxaa la sheegay in bandhigga ganacsiga caalamiga ah uu ka dhici doono Fagaaraha Masqal ee Addis Ababa laga bilaabo 27-ka Dharabley ilaa 1-da Cirir, sannadka 2018 ee taariikhda Itoobiya. Golaha Ganacsiga iyo Ururrada Warshadaha ee Itoobiya iyo Wasaaradda Ganacsiga iyo Iskuxidhka Gobolka ayaa si wadajir ah u bixiyay war-murtiyeed ku saabsan arrintan. Xoghayaha Guud ee Golaha, Dr. Qananiisaa Lemi, ayaa xilligan sheegay in in ka badan 300 shirkadood oo gudaha iyo dibadda ah ay ka qayb qaadan doonaan bandhigga ganacsiga. Sidoo kale, waxaa la xaqiijiyay in bandhigga ka dhacaya Fagaaraha Masqal ay ka qayb qaadan doonaan ku dhowaad 50 shirkadood oo caalami ah, kuwaas oo ka imanaya in ka badan 20 dal. Waxa la xusay in bandhiggu, marka laga soo tago soo bandhigista wax-soo-saarka, uu abuuri doono fursad ku habboon is-weydaarsiga khibradaha hay’adaha, iyo fududeynta wareejinta tiknoolajiyadda. Ku-simaha Agaasimaha Guud ee Ganacsiga Gudaha ee Wasaaradda ayaa sheegay in bandhiggu dhiirrigelin doono in wax-soo-saarka Itoobiya ay noqdaan kuwo tartan kula gala suuqyada caalamka. Iyadoo Itoobiya ay ku jirto dadaal ay ku doonayso xubinnimada Ururka Ganacsiga Adduunka, waxaa la caddeeyay in madallo noocan oo kale ah ay door weyn ka qaataan soo bandhigista wax-soo-saarka dalka iyo dhismaha sumcadda guud ee qaranka. Waxaa intaas dheer in bandhigga ganacsigu uu door muhiim ah ka ciyaari doono kobcinta dhaqdhaqaaqa ganacsiga dalka iyo soo jiidashada maalgelinno shisheeye oo cusub. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Barnaamijka Qamadiga ee Itoobiya wuxuu ku salaysan yahay kordhinta wax-soo-saarka si loo gaaro himilada is-ku-filnaanshaha – Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jan 30, 2026 114
Addis Ababa, Dharabley 22/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in barnaamijka wax-soo-saarka qamadiga ee Itoobiya uu ku dhisan yahay kordhinta wax-soo-saarka, ballaarinta nidaamka waraabka, xoojinta nidaamka bixinta abuurka, iyo taageeridda beeraleyda yaryar ee ku nool deegaannada waaweyn, si loo xaqiijiyo himilada dalka ee is-ku-filnaanshaha. Ra’iisul Wasaaruhu, fariin uu ku baahiyay boggiisa baraha bulshada, ayuu ku sheegay in labadii rubuc ee ugu horreeyay ee sanadkan 2018, wadarta wax-soo-saarka qamadi ee dalka, iyadoo aan lagu darin qamadiga waraabka, ay gaartay 126.69 milyan kiintaal. Sidoo kale wuxuu yiri: “Waxaan jeclaan lahaa inaan ammaano oo u mahadceliyo beeraleydeena. Si wada adkeysiga iyo dadaalka shaqo ee aad muujiseen.” #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka sameyneysaa soo saarista tamarta la cusboonaysiin karo iyo isku xirka tamarta gobolka - Wasiir Axmed Shide
Jan 30, 2026 109
Addis Ababa; Dharabley 22/2018 (ENA): Itoobiya waxay sameyneysaa horumar la taaban karo oo ku saabsan soo saarista tamarta la cusboonaysiin karo iyo isku xirka tamarta gobolka, ayuu yiri Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide. La-hawlgalayaasha horumarinta ayaa sidoo kale qadariyay doorka Biyo-xireenka Weyn ee Dib-u-cusboonaysiinta Itoobiya ee isku xirka gobolka. Shir-madaxeedka 27-aad ee Hindisaha Geeska Afrika (HAIR) ayaa lagu qabtay Muqdisho, Soomaaliya, waxaana ka qayb galay shirka Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide. Shir-madaxeedka waxaa ka soo qayb galay wasiirada maaliyadda ee dalalka xubnaha ka ah Hindisaha iyo saraakiil sare oo ka socda la-hawlgalayaasha horumarinta. Wasiirrada maaliyadda ayaa ka wada hadlay siyaabaha loo kordhin karo maalgelinta kaabayaasha gudbinta tamarta iyo mashaariicda isku xirka tamarta gobolka si loo hubiyo helitaanka tamarta la isku halleyn karo oo la awoodi karo. Waxay qiimeeyeen horumarka qodobbada ajandaha ee doodihii hore ee ku saabsanaa maaliyadda tamarta iyo isku xirka gobolka. Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide wuxuu iftiimiyay muhiimadda isku xirka tamarta ee horumarinta gobolka iyo xasilloonida. Wuxuu xusay in hirgelinta hindisaha "Heshiiska Tamarta Qaranka", kaas oo ujeedadiisu tahay in la helo tamar la awoodi karo, la isku halleyn karo oo waara oo ka jirta Itoobiya marka la gaaro 2030, ay u baahan tahay in ka badan sagaal bilyan oo doolar, waxaana laga heli karaa fursado maaliyadeed oo kala duwan. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay horumar ka sameyneyso soo saarista tamarta la cusboonaysiin karo iyo xoojinta isku xirka korontada gobolka. Kulanka waxaa ka soo qayb galay Madaxweyne ku-xigeennada Bangiga Adduunka iyo Bangiga Horumarinta Afrika, iyo sidoo kale wakiillo ka socda Midowga Yurub, Xafiiska Arrimaha Dibadda, Barwaaqo-sooranka iyo Horumarinta ee Boqortooyada Ingiriiska, iyo Wasaaradda Iskaashiga Dhaqaalaha iyo Horumarinta ee Federaalka Jarmalka. La-hawlgalayaasha horumarinta ayaa muujiyay sida ay uga go'an tahay inay sii wadaan taageeradooda helitaanka tamarta iyada oo loo marayo barnaamijka "Hawlgalka 300", kaas oo ay taageerayaan Bangiga Adduunka iyo la-hawlgalayaasha kale, isla markaana ujeedadiisu tahay in la siiyo tamar la isku halleyn karo 300 milyan oo Afrikaan ah marka la gaaro 2030. Itoobiya waxay ku dhawaaqday inay taageero dhaqaale siin doonto khadadka korontada cusub ee Soomaaliya iyo Koonfurta Suudaan, marka lagu daro khadadka korontada ee ay la leedahay Suudaan, Jabuuti iyo Kiiniya. Waxay sidoo kale qadariyeen doorka wanaagsan ee Biyo-xireenka Weyn ee Dib-u-cusboonaysiinta Itoobiya ee isku xirka gobolka. Wasiirada Maaliyadda ayaa isku raacay in la dhiso Guddi Heer Sare ah si loo dardargeliyo isku xirka tamarta gobolka. Kulanku wuxuu sidoo kale iftiimiyay doorka dhexe ee waaxda tamarta ee isku xirka gobolka iyo taageerada joogtada ah ee la-hawlgalayaasha horumarinta. Marka laga soo tago ka qaybgalkiisa kulanka, Wasiirka Maaliyadda ayaa sidoo kale wadahadallo la yeeshay Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud casho sharaf ay Xafiiska Madaxtooyada Soomaaliya u samaysay ka qaybgalayaasha kulanka, sida laga soo xigtay macluumaadka ay Wasaaradda Maaliyadda u dirtay ENA. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Muuqaalo
.jpg)
.jpg)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
.jpg)
Barnaamijyada tababarka horumarinta xirfadaha cusub ayaa la hirgelinayaa si kor loogu qaado himilooyinka hal-abuurka dhalinyarada.
Jan 22, 2026 186
Addis Ababa; Dharabley 14/2018 (ENA): Barnaamijyada tababarka horumarinta xirfadaha cusub ayaa la hirgelinayaa si kor loogu qaado tartanka caalamiga ah iyo himilooyinka hal-abuurka dhalinyarada, ayuu yiri Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka, Biruuk Kedir (Dr.). Barnaamij la yiraahdo "Skill Ethiopia" ayaa la hirgelinayaa si dhalinyarada loogu suurtageliyo inay xirfadahooda iyo fikradahooda u beddelaan hal-abuur macno leh. Sida uu horay u sheegay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), fikradda Skill Ethiopia waa in dhalinyarada loo suurtogeliyo inay sahamiyaan baahiyaha degdegga ah ee bulshada iyo inay abuuraan xalal u anfaca dalkooda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo in la taageero hal-abuurayaasha da'da yar si loo kordhiyo awooddooda wax soo saar. Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka Biruuk Keder (Dr.) ayaa u sheegay ENA in tababarka farsamada iyo xirfadeed uu yahay mid faa'ido weyn u leh mustaqbalka. Wuxuu sheegay in inkastoo xaaladda adduunku ay dhiirrigeliso xirfadaha iyo aqoonta, haddana wacyigayaga ku aaddan xirfadaha Itoobiya weli ma uusan horumarin. Wuxuu sheegay in xirfaduhu ay yihiin goobta tartanka iyo nimcada adduunka casriga ah; wuxuu sheegay in tababarka farsamada iyo farsamada gacanta aan loo arkin doorasho labaad. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay natiijooyin la taaban karo ka gaadhayso hirgelinta tababar farsamo iyo xirfadeed oo tixgelinaya kartida dhallinyaradeeda tan iyo markii isbeddelku dhacay. Wuxuu xusay in badeecadaha tignoolajiyada ee hormuudka ka ah adduunka ay yihiin hantida xirfadaha; wuxuu iftiimiyay awoodda tababarka iyo gelitaanka ee sii kordheysa ee hay'adaha farsamada iyo farsamada gacanta ee Itoobiya. Wuxuu sheegay in Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha ee Federaalka uu horumarinayo meelaha tababarka ee jira iyo hirgelinta kuwa cusub si loo soo saaro xirfadlayaal aqoon leh oo tartan leh oo warshadaha casriga ahi u baahan yihiin. Wuxuu sheegay in sannadkii 2018, 11 meelood oo tababar cusub la bilaabay, oo ay ku jiraan garaadka macmalka ah, amniga internetka, tignoolajiyada biomedical, tignoolajiyada balaastikada, tignoolajiyada robotics-ka, iyo tignoolajiyada wax soo saarka. Wuxuu tilmaamay in machadku uusan kaliya kordhinayn tirada dhalinyarada galaysa tababarka; sidoo kale wuxuu siinayaa meelo cusub oo tababar ah tignoolajiyada ugu dambeysay. Wuxuu sheegay in tani ay u suurta gelisay inay diiradda saarto tababarka wax ku oolka ah marka loo eego waxbarashada aragtida. Agaasimaha Guud, oo sheegay in waaxda tababarka farsamada iyo farsamada gacanta ee Itoobiya ay awood u leedahay inay qaabilto lix milyan oo muwaadin iyada oo loo marayo tababar joogto ah iyo mid gaaban, ayaa sidoo kale sheegay in tababarayaashu ay dhisi doonaan awoodda xuduudaha ka baxsan dalka. Sababtan awgeed, dawladdu waxay hubinaysaa in hay'adaha tababarka farsamada iyo farsamada gacanta ay ku qalabaysan yihiin agabka ay u baahan yihiin si ay si wax ku ool ah ugu baraan xirfadaha goobaha ay ku tababaraan. Sidaa darteed, waxay ugu baaqeen dhalinyarada inay fahmaan in tababarku uu ku saabsan yahay u diyaargarowga shaqada iyo horumarinta xirfadaha xallinta dhibaatooyinka oo ay galaan xarumaha tababarka farsamada iyo farsamada gacanta.
Shirweynaha dhalinyarada DDS, oo halku-dhig looga dhigay awoodsiinta dhalinyarada ee xilliga casriga ah, oo ay iska kaashadeen Xafiiska Dhalinyarada DDS iyo Machadka Hiraad Institute, ayaa lagu qabtay magaalada Jigjiga.
Jan 21, 2026 219
Addis Ababa: Dharabley 13/2018 (ENA): Shirweynaha dhalinyarada waxaa ka soo qayb-galay Madaxweyne Ku-xigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, Wasiirka Dhalinyarada iyo Ciyaaraha Somaliland, dhalinyaro iyo marti-sharaf kala duwan. Madaxweyne Ku-xigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax ayaa sheegay in dhalinyaradu ay door muhiim ah ku leeyihiin arrimaha bulshada, aaladaha casriga ah, waxbarashada, ka faa’iidaysiga khayraadka dabiiciga ah, beeraha, iyo horumarka guud ee deegaanka. Waxaana shirweynaha dhalinyarada ee deegaanka, inta uu socdo, looga hadli doonaa qodobo muhiim ah oo ay ka mid yihiin ka-qaybgalka arrimaha bulshada iyo horumarka deegaanka.
Istaraatiijiyadda Dhijitaal Itoobiya 2030 ayaa muhiim ah si loo Dardargeliyo Hindisaha Horumarinta Magaalooyinka Casriga ah ee ka socda Addis Ababa.
Jan 21, 2026 252
Addis Ababa; Dharabley 12/2018 (ENA): Xafiiska Hal-abuurka iyo Tiknoolajiyadda Ismaamulka Magaalada Addis Ababa ayaa ku dhawaaqay in Istaraatiijiyadda Dijitaal Itoobiya 2030 ay sii dardargelin doonto hindisaha horumarinta magaalooyinka Casriga ah ee ka socda Addis Ababa. Markii Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu si rasmi ah u bilaabay hirgelinta Dijitaal Itoobiya 2030, wuxuu sharraxay in ballaarinta kaabayaasha abuurista fursado shaqo oo loo siman yahay oo loogu talagalay muwaadiniinta, iyo dhisidda kalsoonida muwaadiniinta iyo hay'adaha ay yihiin yoolalka ugu muhiimsan ee istaraatiijiyadda. Madaxa Xafiiska Hal-abuurka iyo Tiknoolajiyadda Ismaamulka Magaalada Addis Ababa Tulu Tilahun (PhD) ayaa u sheegay ENA; Sannadihii la soo dhaafay, mashaariicda kaabayaasha dhaqaalaha ee muhiimka u ah horumarinta dhaqaalaha dijitaalka ah ayaa si guul leh looga hirgeliyay caasimadda. Gaar ahaan, wuxuu xusay in Istaraatiijiyadda Dijitaalka Itoobiya 2025 si guul leh looga hirgeliyay magaalada; Tani waxay aasaas adag u dhigtay kala-guurka Istaraatiijiyadda Dijitaalka Itoobiya 2030. Wuxuu tusaale u soo qaatay xoojinta Aagga ICT ee caasimadda iyadoo la raacayo Istaraatiijiyadda Dijitaal Itoobiya 2025. Madax-xafiiseedka ayaa sheegay in isku-xirka shabakadda, oo markii hore ku koobnaa xawaare hoose iyo heer degmo, uu soo hagaagay; wuxuu sheegay in siddeetan iyo lix hay'adood oo dowladeed ay hadda ku xiran yihiin kaabayaasha shabakadda Magaalada. Wuxuu sidoo kale xusay in hirgelinta Adeegga Hal-goob ah iyo helitaanka Kaarka Aqoonsiga Qaranka ay yihiin natiijooyinka istaraatiijiyadda. Wuxuu sheegay in aasaaska loo dhigay si buuxda loogu sameeyo adeegyada dowladda ee magaalada, taasoo u oggolaanaysa muwaadiniinta inay helaan adeegyo hufan meel kasta oo ay joogaan. Wuxuu sheegay in Istaraatiijiyadda Dijitaal Itoobiya 2030 ay sii dardargelin doonto dhismaha Addis Ababa oo ah magaalo caqli badan oo ay ka dhigi doonto nolosha muwaadiniinta mid fudud. Wuxuu sidoo kale xusay in istaraatiijiyadda ay abuuri doonto jawi ay muwaadiniintu aysan kaliya noqon doonin isticmaaleyaasha tignoolajiyada laakiin sidoo kale ay noqon doonaan abuureyaasha xalal cusub oo dijitaal ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in Istaraatiijiyadda Dijitaal Itoobiya 2030 ay xaqiijin doonto aragtida ah in Addis Ababa laga dhigo magaalo casri ah.
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in haddii aan diyaar garoobin oo aan aqoon yeelano, aan gaari doono heer aan AI (Garaadka Macmalka ah) maareyn karno
Jan 9, 2026 231
Addis Ababa, Xoorreey 28/2018 (ENA): Wuxuu xusay in dowladda ay horumar ka samaysay dhismaha wadooyinka iyo kor u qaadista kaabayaasha, aqoonyahannaduna ay tahay inay ka faa’iideystaan maskaxda bini’aadamka si ay u fahmaan sida ugu wanaagsan ee loo maamulo horumarka. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu tilmaamay in Itoobiya ay leedahay mustaqbal weyn oo la xiriira Garaadka Macmalka ah, iyadoo ay muhiim tahay in lagu maalgeliyo tamarta. Wuxuu xusay in Itoobiya ay leedahay awood ballaaran oo wax soo saar tamareed, sida biyaha, qoraxda, kulaylka dhulka, iyo tamarta nukliyeerka. Wuxuu intaas ku daray in maalgashiga tamarta uu fududeyn doono horumarka Garaadka Macmalka ah, isla markaana AI-ga uu sidoo kale u baahan yahay xog iyo xarumo xog ururin. Ugu dambeyntii, wuxuu carrabka ku adkeeyay in haddii aan diyaar garowno oo aan iskaashi sameyno, AI waxay ka caawin doontaa Itoobiya in ay gaarto heer aan caadi ahayn oo horumarineed, iyadoo sidoo kale fursado badan oo AI ah ay ku jiraan qaaradda Afrika. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ciyaaraha
Tartanka orodka 5-ta km oo loogu magacdaray tartanka orodka ee Aqoonsiga Qaranka (Fayda) ayaa subaxnimadii saaka ka dhacay magaalada Jigjiga
Jan 5, 2026 239
Addis Ababa; Xoorrey 26/2018 (ENA): Waxaana tartankan orodka ee Aqoonsiga Qaranka kasoo qeybgalay hogaaminta sare ee Deegaanka oo uu ugu horreeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, wasiirka xafiiska dakhliga Mudane muxiyadiin cabdi faarax, Duqa Maamulka Magaaladda Jigjiga Eng. Shaafi Axmed, Wasiirka Xafiiska Dhalinyarada iyo Ciyaaraha DDS, Mudane Maxamed Mahdi, Wasiirka Xafiiska Warfaafinta DDS Mudane Maxamed Aadan, Madaxa arrimaha Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida Mudane Faysal Rashiid, iskuduwaha guud ee Aqoonsiga Qaranka ee dalka, Mudane Yoodahe Aariyasilaase, orodyahanada caanka ah ee Daraartu Tullu iyo masuuliyiin kale. Masuuliyiinta ka hadashay daahfurka tartankan orodka oo uu ugu horeeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax ayaa sheegay in ahmiyada tartankan orodka uu yahay sidii shacabka loogu baraarujin lahaa qaadashada Aqoosiga Qaranka oo waxtar baladhaan oo dhinac walba ah uleh shacabka. Tartankan orodka 5-ta km oo ay ku tartameen qeybaha kala duwan ee shacabka magaalada Jigjiga ayaa waxaa dhanka wiilasha 3-da kaalmood ee ugu horeeya ku guulaystay: 1. C/qaadir C/laahi 2. Koosaar Cabdi 3. Khaalid Maxamed Halka dhinaca gabdhahana ay ku guulaysteen: 1. Najma Talwaaq 2. Nimco Cali 3. Samiira Cusmaan Waxaana halkaasi dhalinyaradii ku guulaystay kaalmahan ugu horeeya lagu gudoonsiiyay abaalmarin isugu jirtay bilad iyo lacago loogu talagalay. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Koobka kubada cagta ee qaarada Afirka ee 35-aad ayaa maanta furmaya
Dec 22, 2025 323
Addis Ababa; Xoorreey 12/2018 (ENA):: Koobka kubada Qaramada Afrika ee 35-aad, oo ay martigelinayso Morocco, ayaa maanta furmaya. Ciyaarta furitaanka tartankan ayaa 4-ta galabnimo waxa ay Group-ka A ku dhex mari doontaa xulalka Morocco iyo Comoros oo marti galin doona garoonka Prince Moulay Abdallah Stadium. Tani waa markii 20-aad ee Morocco ay ka soo muuqato Koobka Qaramada Afrika, halka Comoros ay ciyaari doonto markii seddexaad. Waa markii labaad oo ay labada dal ku kulmaan koobka Qaramada Afrika, iyadoo Cameroon ay 2-0 ku garaacday Morocco oo ku wada jira Group C ee koobka 33aad ee Qaramada Afrika 2022. Saddexdii ciyaarood ee kale, Morocco ayaa badisay laba jeer, hal kulanna barbaro ayay gashay. Morocco ayaa ku jirta kaalinta 11-aad ee qiimeynta FIFA World Cup. Morocco ayaa noqotay waddankii ugu horreeyay ee Afrikaan ah ee gaara semi-finalka Koobka Adduunka ee 22-aad ee Qatar 2022. Marooko waxa ay ku guulaysatay koobka kaliya ee qaaradaha 1976, markaas oo ay ku guulaysatay koobkii 10-aad ee qaramada Afrika, oo ay martigelisay Itoobiya. Comoros oo ku jirta kaalinta 108-aad ee qiimaynta FIFA World Cup ayaa u soo baxday wareega 16-aad ee koobka qaramada Afrika, waana markii ugu horaysay ee ay ka soo muuqato tartankan. 52-da kulan ee koobka qaramada Afrika ayaa lagu ciyaari doonaa sagaal garoon oo ku yaala lix magaalo oo ku yaala dalka Morocco. Xidhiidhka kubbada cagta Afrika ee CAF ayaa u qoondeeyay ka qaybgalayaasha tartanka lacag dhan 32 milyan oo dollar. Koobka Qaramada Afrika ee 35-aad ayaa socon doona ilaa dharabley 10, 2018
Itoobiya oo ku guulaysatay bilada dahabka ee sadexaad ee ciyaaraha dhalinyarada Afrika
Dec 13, 2025 341
Addis Ababa; Xoorreey 3/2018 (ENA): : Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika ee Afraad oo ka socda magaalada Luanda ee dalka Angola, ayaa maanta galay maalintii saddexaad. Mahder Desta ayaa ku guulaystay bilad dahab ah tartankii baaskiilka ee dumarka. Dahabka Mahder uu ka helay ciyaarihii labaad ee dhalinyarada Olombikada Itoobiya ayaa ka dhigan bilada dahabka ee seddexaad ee Itoobiya ay ka hesho tartanka, sida ay sheegtay wasaaradda dhaqanka iyo ciyaaraha. Itoobiya ayaa ku guulaysatay billadaha dahabka ah ee 3000m ee haweenka iyo kooxda baaskiilka ee hawenka. Ciyaaraha ay Itoobiya ka qayb galayso ayaa kala ah:ciyaara Fudud, Baaskiilka, Taekwondo-ga Adduunka, Karate, Tennis-ka, Dabaasha iyo Culayska qaadida. Ciyaartoyda ka qayb galaya ciyaaraha dhalinyarada Afrika ayaa lagu soo xulay qaab ciyaareedkooda ciyaarihii 2-aad ee Itoobiya oo dhawaan la soo gabagabeeyay. 54 wadan ayaa ka qayb galaya 33 ciyaarood. Munaasabadda ciyaaraha qaaradaha ayaa socon doonta ilaa tahsaas 16, 2018. Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika waa is-reeb-reeb iyo diyaar-garow loogu jiro 4-aad ee Ciyaaraha Olombikada Dhallinyarada Jiilaalka oo lagu qabanayo dalka Senegal sanadka 2019.
Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee ka hooseeya 17-jirka ayaa la guddoonsiiyay Abaalmarin 10 Milyan oo Bir ah.
Dec 3, 2025 348
Addis Ababa; Gudba 24/2018 (ENA):- Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha ayaa guddoonsiisay abaal-marin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee 17-jirada ka hooseeya ka dib markii ay ka qayb qaateen Koobka Qaramada Afrika. Wasaaraddu waxay guddoonsiisay abaalmarin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr kooxda qaranka intii lagu jiray barnaamijka, Wasiirka Dhaqanka iyo Ciyaaraha Shewit Shanka ayaa guddoonsiisay abaalmarinta lacageed. Wasiir Shewit Shanka ayaa sheegay in guusha la gaaray xilligaas ay ka dhalatay dadaalka wadajirka ah ee dowladda iyo Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya. Waxayna muujisay sida ay ugu faraxsan tahay in kooxda qaranka ay si guul leh uga qaybgasho Koobka Qaramada Afrika. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay mas'uuliyiin sare oo ka tirsan Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha, Madaxweynaha Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya Isayas Jira iyo mas'uuliyiin kale oo ka tirsan xiriirka, iyo sidoo kale marti sharaf lagu casuumay. Xulka qaranka ee da'doodu ka yar tahay 17 sano ee Itoobiya ayaa xaqiijiyay u soo bixitaankooda heerka qaaradda iyagoo maanta 3-0 kaga badiyay Kiiniya isreebreebka CECAFA. Xulka qaranka ayaa dib ugu soo laaban doonta Koobka Qaramada Afrika 22 sano kadib. Waa markii afraad ee Itoobiya ay ka qaybgasho Koobka Qaramada Afrika ee da'doodu ka yar tahay 17 sano. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Ilaalinta Deegaanka
Dalalka Afrika waa inay mudnaanta siiyaan hantida biyaha, kaabayaasha tayada iyo nadaafadda.
Feb 2, 2026 110
Addis Ababa; Dharabley 25/2018 (ENA):- Midowga Afrika wuxuu ku nuuxnuuxsaday in dhammaan waddamada ay tahay inay mudnaanta siiyaan hantida biyaha, kaabayaasha tayada iyo nadaafadda si loo hubiyo horumar waara oo ka dhaca Afrika. Wareysi uu siiyay ENA, Guddoomiyaha Midowga Afrika ee Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluugga ah iyo Deegaanka Waara, Moses Vilakati, ayaa sheegay in barnaamijka horumarinta beeraha qaaradda uu isbeddello muhiim ah ku keenay waddamada xubnaha ka ah 20-kii sano ee la soo dhaafay. Wuxuu sheegay in tani ay ka caawisay waddamada xubnaha ka ah inay horumariyaan nidaamyo qorsheyn beereed oo xooggan, inay yeeshaan barnaamijyo maalgashi oo wax ku ool ah iyo inay diiradda saaraan wax soo saarka iyo beeraha. Maadaama barnaamijku uu inta badan diiradda saaro mugga wax soo saarka iyo kobaca wax soo saarka; wuxuu sheegay in kororka mugga wax soo saarka ee hadda lagu arko dalal badan uu yahay natiijada dadaalkan. Waxa uu xusay in waxqabad kasta oo horumarineed uu la xiriiro biyaha; Haddaynu ka fikirno beeraha, tamarta ama caafimaadka, wax walba waxay la xiriiraan biyaha; sidaas darteedna biyuhu ay muhiim u yihiin horumarka waara. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dhisidda dhaqaalaha cagaaran iyo hirgelinta himilooyinka barwaaqada ayaa sii xoogeysanaya – Wasiir Dr. Alamu Simee
Jan 16, 2026 201
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Wasiirka Gaadiidka iyo Saadka, Dr. Alamu Simee, ayaa sheegay in dadaalka lagu xoojinayo dhismaha dhaqaalaha cagaaran si loo xaqiijiyo himilooyinka barwaaqada uu si joogto ah u socon doono. Wasiirku wuxuu booqday warshadda soo saarista gaadiidka ee Redaawa oo ku taalla magaalada Diridhaba, halkaas oo uu kormeer ku sameeyay hawlaha wax soo saar. Faahfaahun uu bixiyay booqashada kadib, ayuu ku sheegay in dhismaha dhaqaalaha cagaaran iyo hirgelinta himilooyinka barwaaqada ay yihiin shaqo si gaar ah diiradda loo saaray, isla markaana ay sii socon doonto si ka sii xooggan. Wuxuu tilmaamay in gaadiidka ku shaqeeya tamarta la cusboonaysiin karo ee ay soo saarayso Redaawa Motors ay yihiin tusaale cad oo muujinaya safarkan. Gaadiidkan la soo saarayo, ayuu yiri, ma aha oo kaliya kuwo badbaadinaya lacagta qalaad, balse sidoo kale waxay wax ka qabanayaan yaraanta gaadiidka, iyagoo door muhiim ah ka qaadanaya horumarka waaxda gaadiidka iyo saadka. Wasiirku wuxuu intaas ku daray in dhaqdhaqaaqa warshadaha ee Itoobiya uu si weyn uga qayb qaadanayo soo saarista badeecooyin beddel u ah kuwa dibadda laga keeno, isla markaana uu gacan ka geysanayo helitaanka lacag qalaad. Isagoo ka hadlay toddobadii sano ee isbeddelka, Dr. Alamu Simee wuxuu sheegay in Itoobiya ay ku guuleysatay horumar muuqda oo ku aaddan dhismaha dhaqaale u adkaysan kara isbeddelka cimilada. Wuxuu sidoo kale xusay in dhismaha dhaqaalaha cagaaran, kobaca dhaqaale ee ku dhisan kala-duwanaansho waaxeed, iyo guulaha kale ee la gaaray ay sii wadi doonaan horumarka iyo kobaca dalka. Dhankiisa, Maareeyaha Guud ee Qaybta Wax-soo-saarka ee Redaawa Motors, Isayas Aklilu, ayaa bogaadiyay taageerada iyo kormeerka joogtada ah ee ay bixiyaan Ismaamulka Diri Dhaba iyo dowladda federaalka ee ku aaddan warshadaha wax-soo-saarka. Wuxuu sheegay in booqashada iyo talooyinka la siiyay ay dhiirrigelin u noqdeen inay si ka sii dadaal badan u shaqeeyaan, isla markaana diyaar garowgii lagu soo bandhigi lahaa gaadiidka suuqa uu dhamaaday. Warshadda Redaawa Motors oo ka dhisan dhul dhan 100 hektar ayaa hadda soo saarta gaadiid xamuul iyo kuwo rakaab ah oo ku shaqeeya koronto iyo shidaal labadaba. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shaqooyinka ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran waxay faa’iido weyn u leeyihiin abuurista jiil caafimaad qaba
Jan 16, 2026 193
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Khubaro caafimaad oo ka shaqeeya hay’ado caafimaad oo caalami ah ayaa sheegay in shaqooyinka laga fuliyay Itoobiya ee ku saabsan ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran ay door weyn ka ciyaaraan abuurista jiil caafimaad qaba. Munaasabadda aasaaska Ururka Hematology: (Cilmiga ama takhasuska caafimaad ee ka shaqeeya dhiigga, cudurrada dhiigga, iyo xubnaha sameeya dhiigga sida lafta dhuuxa) iyo Oncology: (Cilmiga ama takhasuska caafimaad ee ka shaqeeya kansarka, oo ay ku jiraan ogaanshaha, daaweynta, iyo la socodka cudurrada kansarka) Carruurta ee Itoobiya ayaa lagu qabtay magaalada Addis Ababa. Khubarada caafimaad ee ka qayb galay munaasabadda ayaa u sheegay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) in dadaallada lagu sameeyay ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran ee dalka ay faa’iido weyn u leeyihiin ilaalinta caafimaadka, dhiirrigelinta dhaqdhaqaaqa isboortiga, iyo xoojinta xiriirrada bulsho. Dr. Bronwyn MkNamara, oo ah khabiir caafimaad oo ka socda Australia, ayaa sheegtay in magaalada Addis Ababa ay ku aragtay isbeddel muuqda oo ka duwan wixii ay hore u taqaanay, gaar ahaan dhinaca nadaafadda deegaanka, ballaarinta goobaha cagaaran iyo jardiinooyinka. Waxay sidoo kale bogaadisay dadaallada lagu xakameynayo wasakhowga, maadaama alaabta ka samaysan balaastigga iyo kiimikooyinka ay sababi karaan dhibaatooyin caafimaad. Dhanka kale, Brofeesor Sheyla Weytsman oo ka tirsan Jaamacadda Toronto ayaa sharraxday in shaqooyinka ilaalinta deegaanka ay leeyihiin kaalin weyn oo ku saabsan daryeelka iyo ilaalinta caafimaadka. Waxay tilmaantay in deegaan cagaaran oo nadiif ah uu ka mid yahay waxyaabaha suurtageliya ilaalinta caafimaadka, iyadoo xustay in ka hortagga cudurrada ay ka wanaagsan tahay daaweyntooda. Agaasimaha Bariga Afrika ee hay’adda “Pure Earth”, Firew Kefyalew, ayaa isaguna sheegay in hay’addu muddo sanado ah ka shaqaynayeen wacyigelinta ilaalinta deegaanka iyo ku lug lahaanshaha dhalinyarada hawlaha nadaafadda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Kulanka Raysl wasaare Dr. Abiy Axmed iyo Maxamuud Cali Yuusuf, Komishinka Midowga Afrika ee laxdhidha qaban qaabada shirka COP32
Dec 18, 2025 299
Farriinta Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed waxaan kulan la yeeshay Guddoomiyaha Komishinka Midowga Afrika, anagoo ka hadlaynay sida ay Itoobiya iyo Midowga Afrika si dhow isaga kaashan karaan diyaarinta COP32 oo si dhab ah u metelaya Afrika. Waxaan fahmay in, Maxamuud Cali Yuusuf, Komishinka Midowga Afrika ay si buuxda uga go’an tahay in COP32 guul noqoto, isla markaana Itoobiya ay noqoto lammaane muhiim ah oo arrintan door muuqda ka qaata. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wararka Caalamka
Midowga Afrika iyo Mareykanku waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah — Madaxweyne Dhoonald Traamp
Dec 23, 2025 312
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah oo ku salaysan danaha labada dhinac, ayuu yidhi Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Danjire Constanza Adelina Gasparas, Madaxa Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka, ayaa warqadaheeda magacaabista u gudbisay Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Madaxweyne Dhoonald Tramp ayaa si rasmi ah u aqbalay magacaabista Danjire Constanza xaflad ka dhacday Aqalka Cad. Danjiruhu waxay si rasmi ah u qabatay waajibaadkeeda Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka ee Washington, DC. Madaxweyne Tramp ayaa sheegay in doorashada Danjire Constanza ee madaxa howlgalka ay muujineyso iskaashiga xooggan ee ka dhexeeya Midowga Afrika iyo Mareykanka, iyadoo lagu saleynayo fursadaha dhaqaale ee la wadaago, hoggaanka madaxbannaanida, iyo nabadda iyo amniga. Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay wada shaqeynayeen ku dhawaad labaatan sano si loo dhiso iskaashi xooggan oo ku salaysan xaqiijinta nabadda, barwaaqada, iyo xasilloonida Afrika, sida laga soo xigtay xogta Midowga.
Qalabka Duubista Codka (Sanduuqa Madow) ee Diyaaraddii ku Burburtay Hindiya ayaa la Helay – Tallaabo Muhiim ah oo Laga Gaaray Baaritaanka
Jun 16, 2025 1682
Addis Ababa, Agaali/Sane 9/2017 (ENA):Waxaa la xaqiijiyay in la helay qalabka duubista codka ee diyaaraddii dhawaan ku burburtay dalka Hindiya, arrintan oo muhiim u ah baaritaanka lagu ogaanayo sababta keentay shilkaas. Diyaaradda nooca Boeing 787-8 ah oo ka duushay magaalada Axmedabaad kuna socotay London, ayaa shil ku gashay gudaha Hindiya, taas oo sababtay dhimashada 270 qof oo saarnaa diyaaradda. Kooxda baaritaanka ee ku hawlan baadhista sababta shilka ayaa sheegtay in ay heleen qalabka duubista codka ee loo yaqaano Cockpit, kaas oo ku jiray qeybta kontoroolka ee diyaaradda. Sida ay ku warrantay BBC, qeybta la helay ee diyaaradda waxay ka kooban tahay laba qalab muhiim ah oo loogu yeero “Sanduuqa Madow” – kuwaas oo kaydiya macluumaadka duulimaadka iyo wada sheekaysiga duuliyayaasha. Helitaanka qalabkan ayaa loo arkaa horumar weyn oo lagu gaaray baaritaanka socda, waxaana baaritaankaas si wadajir ah u wadda khubaro ka kala socda Hindiya, Mareykanka iyo Boqortooyada Ingiriiska. Qalabkan ayaa fure u noqon doona fahamka dhabta ah ee sababta keentay shilka diyaaradda, waxaana la filayaa in natiijadiisu ay wax badan iftiimin doonto. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Donald Trump ayaa gaadhay Boqortooyada Sacuudi Carabiya
May 13, 2025 1992
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 5/2017 (ENA): Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa booqasho diblomaasiyadeed oo ballaaran ku tegay Boqortooyada Sacuudi Carabiya, taasoo ah safarkiisii ugu horreeyay ee caalami ah tan iyo markii uu markale xilka qabtay. Donald Trump wuxuu booqashadiisa afar maalmood ah ku tegi doonaa Sacuudi Carabiya, Qatar iyo Imaaraadka Carabta, isagoo rajeynaya in safarkani uu horseedi doono maalgashi cusub oo weyn oo uu Mareykanka ka helo. BBC ayaa ku warrantay in Trump uu jebiyay dhaqankii hore ee madaxda Mareykanka ay marka ay xilka qabtaan ugu horreyn u safri jireen dalal ay kamid yihiin Ingiriiska, Kanada iyo Meksiko, isagoo doortay inuu safarkiisii ugu horreeyay ee dibloomaasiyadeed ku tago Sacuudi Carabiya.
Dhulgariir Cabirkiisu Yahay 6.2 ayaa ku Dhuftay magaalada Istanbul ee dalka Türkiga
Apr 23, 2025 2171
Addis Ababa, Duugato/Miyaasiya 15, 2017 (ENA) – Dhulgariir cabirkiisa lagu qiyaasay 6.2 ayaa maanta ku dhuftay magaalada Istanbul ee dalka Türkiye. Sida lagu sheegay warbixin kasoo baxday wakaaladda wararka Anadolu, dhulgariirka ayaa dhacay waaberigii hore ee saaka, taasoo keentay in dadweynaha ku nool Istanbul iyo deegaannada ku xeeran ay si cabsi leh uga cararaan guryahooda. Sidoo kale, dhulgariir kale oo cabirkiisu gaarayo 4.9 ayaa laga diiwaangeliyey agagaarka xeebta Büyükçekmece oo u dhow magaalada Istanbul. Anadolu waxay xustay in maamulka gurmadka degdegga ah ee dalka uu xaqiijiyey dhul gariirka labaad. Illaa hadda wax khasaare ah lagama soo sheegin Balse, hay’adaha ammaanku waxay shacabka kula taliyeen in aanay dib ugu noqon dhismayaasha waxyeelladu soo gaartay haddii aysan muhiim ahayn, in aysan isticmaalin gaadiidka haddii aysan muhiim ahayn, iyo in ay raacaan tallaabooyinka taxaddarka ah ee la bixinayo. Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan ayaa la sheegayaa inuu si dhow ula socdo xaaladda, islamarkaana uu muujiyey dareenkiisa ku aaddan badbaadada iyo wanaagga muwaadiniinta dalka. Warbixinta sidoo kale waxa lagu sheegay in Madaxweynaha si joogto ah u helayo warbixinno la xiriira xaaladda, iyadoo ay siinayaan mas’uuliyiinta maamulka gurmadka degdegga ah iyo hay’adaha kale ee ay khuseeya. #Ethiopia #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA #Türkiye
Faalooyin
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4528
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Falanqayn
Itoobiya waa aasaasihii ururrada caalamiga ah iyo hay’adaha diblomaasiyada ee dhinacyada badan leh – Madaxweyne Sahlework Zewde
Jan 12, 2024 4129
Addis Ababa; Tir 3/2016 (ENA): Itoobiya waxay kamid tahay waddan saxiixay heshisy iyo axdiyo badan oo diblomaasiyadeed oo dhinacyo badan leh, aasaasaha hay'adaha iyo hay'adaha caalamiga ah. “Diblamaasiyadayada waa Danteena Qaran” waa halkudhig logumagac daray munaasibada todobaadka ee Deblomaasyada dalka . Laga soo bilaabo caasimada Afrika ilaa heer caalami, waxaa si habsami leh uga socda barnaamijka furitaanka todobaadka dublamaasiyada Itoobiya. Ugu horeyn waxa ka hadashay furitaanka munaasibada Madaxweyne Sahlework Zewde oo sheegtay in diblumaasiyadda Itoobiya ay soo martay marxalado kala duwan. Waxa kale oo ay sheegtay in Itoobiya ay leedahay taariikh dheer oo dastuuri ah, isla markaana ay xornimadeeda ilaalinaysay qarniyo badan, isla markaana ay tahay aasaasaha hay’ado iyo ururo badan oo caalami ah. Waxna ay tilmaamay in siyaasadda arrimaha dibadda ee dalalku ay tahay mid loga danleyah in lagu muujiyo dadalka u dalku somaray , waxayna sheegay in carwo bandhiggaka dublamaasiyadeed uu muujinayo sida ay Itoobiya u faca weyn tahay. Madax wayne Slwarqi Zade sheegay in madaxda iyo dublamaasiyiinta ay dadaal dheer u galeen sidii loo ilaalin lahaa danta qaranka Itoobiya iyo sharafta qaranka. Waxa ay intaa kusodartay in guulo dublamaasiyadeed oo ay Itoobiya ka faa’iidaysteen sannadihii la soo dhaafay, wuxuuna sheegay in si bari wanaag loo sameeyo ay tahay in la iska kaashado sidii loo xallin lahaa dhibaatooyinka nala soo wajahay. Sida uu sheegay ra’iisul wasaare ku xigeenka ahna wasiirka arrimaha dibadda mudane Demeke Mekonon, bandhiggan dublamaasiyadeed waxaa loogu talagalay in lagu xuso taariikhda diblumaasiyadeed ee Itoobiya, lagana sheekeeyo waxa hadda jira, laguna tilmaamo jihada mustaqbalka. Wuxuu sheegay in taariikhda dheer ee diblumaasiyadda Itoobiya ay muhiim u tahay in la ilaaliyo danaha qarankeena. Wuxuu sheegay in sida aan taariikhda ka baranay ay jiraan waxyaabo dalkeena ka jira oo aan si wanaagsan aan u ilaashano. Mudane Demeke ayaa sheegay in Itoobiya ay tahay dal awood leh oo shacab ay kunoolyihin leh, wuxuuna sheegay in midnimadeena gudaha ay tahay inaynu sii xoojino ugan hortagno cadaadiska caalamiga ah.
Warbixino Gaar Ah
Abuuritaanka Iskaashi Siman: Wajjiga Cusub ee Iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga
Dec 30, 2025 301
Xiriirka Afrika iyo Talyaaniga wuxuu bilaabmay dabayaaqdii qarnigii 19-aad. Heshiisyada nabadda ee uu Talyaanigu saxiixay 1947-kii waxay soo afjareen xukkunkii gumeysiga iyo awoodda siyaasadeed ee hal hay'ad. Kadib gumeysiga, xiriirka Talyaaniga iyo Afrika wuxuu ka wareegay xiriir laba geesood ah una wareegay iskaashi dhaqaale. Waxay ahayd xilli ay Afrikaanku si isa soo taraysa u sheegeen madax-bannaanidooda, Talyaaniguna uu dib u cusbooneysiiyay iskaashigiisii Afrika. Ka dib gumeysiga, iskaashiga Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ku koobnaa dhinaca dhaqanka. Iskaashiga ganacsiga iyo farsamada ayaa xaddidanaa. Tan iyo horraantii 1990-meeyadii, iskaashiga istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga ayaa koray. Kordhinta howlgallada diblomaasiyadeed iyo xafiisyada ganacsiga, iyo sidoo kale ballaarinta iskaashiga dhaqaale, waxay ahayd muujinta iskaashigan. Iskaashiga casriga ah ee Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ka gudbay gargaar una gudbay horumar wadaag ah. Diblomaasiyadda dhaqaale waxay xoojisay iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga ee labada dhinac. Iskaashiga horumarinta ayaa ka gudbay gargaarka una gudbay horumarinta. Marka laga eego amniga, maaraynta socdaalka iyo la dagaallanka argagixisada ayaa sidoo kale ah tusaalooyin iskaashi. Siyaasadda arrimaha dibadda ee Talyaaniga, iyadoo aqoonsanaysa caqabadaha soo maray Afrika iyo Talyaaniga, waxay diiradda saartay ilaalinta danaha guud ee labada dhinac. Dukumentiga siyaasadda ayaa xoogga saaraya muhiimadda saaxiibtinimo ee Afrika, kaas oo ku salaysan fikradda "diblomaasiyadda ku salaysan qiimaha iyo sharafta". Shirka Talyaaniga iyo Afrika, oo lagu qabtay Room sanadka 2024 T.Y, waa mid ka mid ah madalada ugu muhiimsan muddooyinkii ugu dambeeyay. Waxaa ka soo qayb galay wakiillo ka socda 45 waddan oo Afrikaan ah, hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika iyo Midowga Yurub, hay'adaha caalamiga ah iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Shirka waxaa la qabtay intii uu Talyaaniga ahaa madaxweynaha Kooxda Toddobada, xoojinta ka-qaybgalka Talyaaniga ee Afrikana waxay noqotay diiradda ugu weyn ee siyaasadeeda arrimaha dibadda. Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni ayaa shirka ku tilmaamtay aragti cusub oo ku saabsan iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga, iskaashi u dhexeeya dadka siman. R/W Meloni waxay sheegtay in xilligii caawimaadda iyo gargaarka ay dhammaatay oo uu soo ifbaxayo xilli cusub oo iskaashi ah, oo ku salaysan horumarinta wadaagga ah iyo danaha la wadaago. Moussa Faki Mahamat, oo markaas ahaa Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, ayaa soo dhaweeyay isbeddelka siyaasadeed ee cusub ee Talyaaniga, isagoo sheegay in Afrika ay u baahan tahay wax ka badan ereyo: iskaashi dhab ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in isbeddelka siyaasadeed uu diiradda saaro abuurista adduun caddaalad iyo sinnaan leh. Talyaanigu waa inuu ballanqaadyadiisa u rogaa ficillo, ayuu yiri Mahamat. Mid ka mid ah hindisayaasha muhiimka ah ee lagu soo bandhigay shir-madaxeedka ayaa ahaa Qorshaha Mattei. Qorshaha Mattei, oo uu daah-furtay Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni, wuxuu higsanayaa inuu xoojiyo iskaashiga dhaqaale iyo horumarineed ee Talyaaniga uu la leeyahay Afrika. Qaab-dhismeedka istaraatiijiyadeed ee 5.5 bilyan oo Yuuro ayaa loogu magac daray Enrico Mattei, aasaasihii shirkadda saliidda iyo gaaska qaranka ee Talyaaniga. Qorshaha ayaa la sheegay inuu mudnaanta siinayso iskaashiga dhaqaale ee muddada dheer la leh Afrika halkii ay ka ahaan lahayd gargaarka muddada gaaban. Ujeeddooyinka ugu waaweyn ee qorshaha ayaa ah in la taageero kobaca dhaqaalaha Afrika, la abuuro shaqooyin, la dhiirrigeliyo Afrika sidii shirkad tamarta u iibisa Yurub, wax ka qabashada caqabadaha dhaqaale ee Afrika iyo joojinta socdaalka aan caadiga ahayn, iyo in la kobciyo dhaqanka faa'iidada iyo iskaashiga labada dhinac ah oo ka baxsan samafalka. Qorshaha Matei ee afarta sano ah waxaa si wanaagsan u arkay Afrikaanka, waxaana la ogaaday in loo baahan yahay ballanqaad siyaasadeed oo xooggan si qorshaha loogu beddelo natiijooyin la taaban karo. Xogaha rasmiga ah ayaa muujinaya in ganacsiga u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga uu gaaray 59.5 bilyan oo Yuuro sannadkii 2023 T.Y, taasna waxay tilmaamaysaa in Ganacsigu si joogto ah u kobcayo. Dalalka Afrika waxay inta badan u dhoofiyaan gaaska dabiiciga ah, saliidda cayriin, birta, iyo agabyada wax soo saarka warshadaha Talyaaniga. Mashiinnada iyo qalabka warshadaha, alaabada warsahdahaha iyo kuwa la soo saaray, iyo qalabka korontada ayaa ka mid ah agabyada ugu badan uu Talyaaniga u dhoofiyo Afrika. Marka laga hadlayo ganacsiga guud, Talyaanigu wuxuu leeyahay saamiga ugu badan ee wadarta guud. Ganacsiga, maalgashiga, kheyraadka dabiiciga ah, tamarta, kaabayaasha dhaqaalaha, gaadiidka, waxbarashada, cilmi-baarista, caafimaadka, tignoolajiyada, maaraynta socdaalka, amniga iyo maamulka ayaa ka mid ah waaxyada uu iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga u badan yahay. Shirka 2026 ee Afrika iyo Talyaaniga ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa bartamaha cirir 2018 T.I. Addis Ababa waa xarunta Midowga Afrika iyo caasimadda qaaradda. Tani waxay ka dhigaysaa shir madaxeedka mid muhiim u ah Afrika. Itoobiya waxay taariikh ahaan door hoggaamineed ka ciyaartay siyaasadda Afrikaanka. Hadda waxay martigelinaysaa dhowr dhacdo oo heer goboleed, qaaradeed iyo caalami ah. Waxaa la filayaa inay sii xoojiso iskaashiga labada dhinac. Hirgelinta Qorshaha Mattei, iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga, kordhinta saamaynta Afrika, qaadashada mowqif adag oo ku saabsan arrimaha xasaasiga ah oo ay ku jiraan socdaalka, iyo saxiixidda heshiisyada iskaashiga iyo isfahamka ayaa ah natiijooyinka Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga. Shirka Afrika iyo Talyaaniga ayaa la filayaa inuu furo bog cusub oo iskaashi ah oo u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga, iyadoo lagu dhisayo xiriirkii taariikhiga ahaa ee hore, iskaashiga dhaqaale ee sii kordhaya iyo ballanqaadka wax ka qabashada caqabadaha guud. Shirka, oo lagu qabtay Addis Ababa, oo ah xarunta diblomaasiyadda Afrika, waa fursad wanaagsan oo lagu abuuri karo iskaashi ay hoggaaminayaan Afrika iyo kordhinta ka qaybgalka Afrika.
Madasha Ganacsiga Afrika ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa.
Dec 30, 2025 342
Addis Ababa; Xoorreey 21/2018 (ENA):- Madasha Ganacsiga Afrika markeedi 9-aad ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa Cirir 9 iyo 10, 2018 T.I. Guddiga Dhaqaalaha Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA), oo kaashanaya Guddiga Midowga Afrika iyo daneeyayaasha kale, ayaa qabanqaabinaya madasha. Madashu waxa ay ka garab socon doontaa Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika oo ka dhici doona Addis Ababa bisha Cirir. "Maalgelinta Mustaqbalka Afrika; Shaqooyinka iyo Hal-abuurka lagu keenayo Isbeddel Waara" waa dulucda madasha. Madasha Ganacsiga Afrika waa madal qaaradeed oo heer sare ah oo sannadle ah oo diiradda saarta horumarinta iyo kobaca dhaqaalaha Afrika, sida laga soo xigtay xogta ay heshay ENA. Madashu waxay isu keentaa hoggaamiyeyaasha Afrika, maalgashadayaasha, jilayaasha waaxda gaarka loo leeyahay iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Madashu waxay ka wada hadli doontaa siyaabaha loo kordhin karo iskaashiga iyo maalgashiga, gaar ahaan iyada oo loo marayo iskaashiga dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo ballaarinta fursadaha maalgelinta. Fursadaha shaqo, dhisidda nidaam hal-abuur oo ku habboon qaaradda iyo furitaanka kartida hal-abuurka Afrika ayaa ka mid noqon doona ajendaha looga hadlayo madasha. Waxaa fiiro gaar ah loo yeelan doonaa warshadaha dhijitaalka ah, shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah, iyo qaybta hal-abuurka Afrika ee sii kordheysa. Hindise-sharciyeedyo iyo qaab-dhismeedyo kala duwan ayaa lagu soo bandhigi doonaa madasha. Qaab-dhismeedka Awood-siinta iyo Isbeddelka Dhalinyarada Afrika, kaas oo isku xira hal-abuurka dhalinyarada iyo helitaanka maaliyadda, ayaa la bilaabi doonaa. Nidaamka ay samaysay ICA ee la socodka hirgelinta ballanqaadyada maalgelinta dadweynaha iyo kuwa gaarka loo leeyahay ayaa sidoo kale lagu bilaabi doonaa oo lagu hirgelin doonaa madasha. Madashan oo socon doonta laba maalmood waxay ka koobnaan doontaa madasha hoggaamiyeyaasha Afrika iyo doodo ay yeelan doonaan khubaradu. Waxaa sidoo kale la qaban doonaa madal la isugu xirayo shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah iyo hal-abuurayaasha iyo maalgashadayaasha. Munaasabadda waxaa sidoo kale la filayaa inay gacan ka geysato isu beddelka ballanqaadyada mashaariic dhaqaale oo la taaban karo. Madasha Ganacsiga Afrika waxay door istaraatiijiyadeed ka ciyaareysaa gaaritaanka Yoolalka Horumarinta Waarta iyo Ajandaha 2063, sida lagu sheegay warbixinta.
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay
Dec 2, 2025 394
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay dalkeenu wuxuu gaaray guul diblomaasiyadeed oo weyn isagoo ka qaybgalay shirkii ugu horreeyay ee G20 oo ay martigelisay Koonfur Afrika. Ka qaybgalka Ra'iisul Wasaaraha ee shirka ayaa u adeegay kor u qaadista danaha qaranka Itoobiya iyo xoojinta codka wadajirka ah ee Afrika. Tani waxay xaqiijinaysaa saameynta sii kordheysa ee qaaradda ee arrimaha caalamiga ah. Mashruuca Horumarinta Waraabka iyo Hawlaha Horumarinta Dalxiiska Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa dib u eegay horumarka Mashruuca Horumarinta Waraabka Megech intii uu booqanayay magaalada Gondar ee deegaanka Amxaarada. Mashruucu wuxuu daboolayaa dhul dhan 870 hektar waxaana la filayaa inuu waraabiyo 17,000 hektar oo dhul ah. Guud ahaan, Biyo-xireenka Megech, marka la dhammeeyo, wuxuu si weyn u kordhin doonaa wax soo saarka beeraha ee deegaanka. Ra'iisul Wasaare Abiy, isagoo sii wada booqashadiisa magaalada Gondhar, wuxuu furay qasriga Fasil Gibi oo la dayactiray iyadoo ay weheliso Marwada Koowaad ee Zinash Tayachew iyo mas'uuliyiin sare oo dowladda ka tirsan. Shaqada dayactirka ballaaran ee laga sameeyay goobta ayaa neef cusub ku abuurtay goobta dhaxalka iyadoo la ilaalinayo taariikhdeeda jirta iyo hagaajinta quruxdeeda iyo helitaankeeda. Shaqada dayactirka waxaa ka mid ahaa dayactirka qaab-dhismeedka dhismaha ee qasriga, hagaajinta waddooyinka lugta, iyo soo celinta dhismayaasha muhiimka ah iyadoo la adeegsanayo agab dhaqameed sida geed kedar ah iyo wattle si loo ilaaliyo muuqaalka iyo dareenka gaarka ah ee goobta. Xarumaha booqdayaasha ayaa sidoo kale si weyn loo casriyeeyay. Xarun dalxiis oo cusub ayaa sidoo kale la furay. Musqulo casri ah, nalalka la hagaajiyay iyo nidaamyada amniga ayaa sidoo kale la rakibay. Qasriyada imbraadoor Fasil, imbraadoor Yohannes I iyo imbraadoor Iyasu I si taxaddar leh ayaa loo dayactiray, iyo sidoo kale buundooyinka, musqulaha, albaabada taariikhiga ah, iwm. Intaa waxaa dheer, in ka badan 40,000 oo mitir oo laba jibbaaran oo shaqo dhul-beereed ah ayaa la sameeyay. Tani waxay abuurtay jawi soo jiidasho leh oo loogu talagalay booqdayaasha. Shaqada dayactirka oo dhan waxay qaadatay wax ka yar hal sano waxaana loo sameeyay si loo ilaaliyo goobtan taariikhiga ah iyo dhaqanka ee cajiibka ah muddada dheer. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale bilaabay doonta Gorgora Tananesh II. Iyada oo qaadi karta in ka badan 180 rakaab ah, Tananesh waxay safarka Gorgora Eco Lodge ka dhigaysaa mid ku habboon dalxiiska, madadaalada iyo sahaminta deegaanka dabiiciga ah ee cajiibka ah ee Harada Tana. Sidoo kale, intii uu ku sugnaa magaalada Bahir Dar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar iyo shaqooyinka socda si magaalada looga dhigo mid ku habboon waaxda dalxiiska. Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa sidoo kale arkay in Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar loo casriyeynayo heerarka uu dejiyay Xiriirka Kubadda Cagta Afrika (CAF). Garoonka wuxuu qaadi karaa 52,000 oo daawadayaal ah, rakibidda kuraasta iyo cawskana waa la dhammeeyay. Shaqooyinka kale ee kaabayaasha dhaqaalaha ee garoonka, oo ay ku jiraan nalalka, ayaa sidoo kale si degdeg ah loo fulinayaa. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Fele Gion Resort, kaas oo lagu dhisayo saldhigga Gorgora Eco Resort ee xeebta Harada Tana ee Bahir Dar; wuxuu xilligaas sheegay in goobta dalxiiska aysan kaliya kicin doonin dalxiiska magaalada laakiin sidoo kale ay abuuri doonto fursado shaqo oo loogu talagalay dhalinyaro badan. Dhanka kale, isla bishaas, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu booqday magaalada Misi, oo ah xarunta Maamulka Aagga Qowmiyadaha Oromada ee Deegaanka Amxaarada. Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada magaalada ee ka socota ay marayso marxalad hore, laakiin waddada baaskiillada ee 1.3-kiiloomitir iyo marinnada lugeynaya waa kuwo lagu ammaano. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada ay muujinayso in fikradda ah in la casriyeeyo goobaha dadweynaha laga hirgelinayo dhammaan heerarka kala duwan ee Itoobiya. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale booqday Warshadda Horumarinta Beeraha ee Isku-dhafan ee Elfora Agro-Industry, taas oo gacan ka geysanaysa horumarka waara ee magaalada. Waxsoosaarka Itoobiya iyada oo loo marayo Sirdoonka Macmalka ah (AI) Ka dib markii la raray Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya (EAI), Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (PhD) ayaa booqday xarunta wuxuuna arkay hawlaheeda. Intii uu ku guda jiray booqashadiisa, wuxuu sheegay in sannad gudaheed, uu awooday inuu u abuuro jawi aad u raaxo leh shaqaalihiisa isagoo muujinaya isbeddello dhisme oo cajiib ah iyo farshaxan casri ah oo goobta shaqada ah. Hay'addu waxay fulinaysaa kaalinteeda hoggaamineed ee qaybaha caafimaadka, beeraha, iyo adeegga shantii sano ee la soo dhaafay, waxayna horumarinaysaa awooddeeda ku aaddan xisaabinta daruuraha, xogta waaweyn, macdan qodista xogta, robotics-ka, iyo teknoolojiyadaha is-dhexgalka. Ra'iisul Wasaaraha ayaa sheegay in Xarunta Bilaabidda Sirdoonka Macmalka ah ee dhawaan la bilaabay ay siin doonto muwaadiniinta fursad ay fikrad ku yimaadaan, ku abuuraan tusaalooyin, ku celceliyaan, oo ay kula xiriiraan maalgashadayaasha shirkadaha gaarka loo leeyahay; wuxuu tilmaamay in 200 oo abuureyaal fikradeed ay ka faa'iideysteen fursaddan ilaa hadda. Isla bishaas, Golaha Wasiirrada, ka dib dood ballaaran, waxay si wadajir ah u go'aansadeen in la hirgeliyo Istaraatiijiyadda Itoobiya ee Dijitaalka ah 2030 laga bilaabo taariikhda ay ansixisay Golaha. Shirkii G20 Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) wuxuu si guul leh u raacay ballanqaadyo diblomaasiyadeed oo laba geesood ah iyo kuwo dhinacyo badan leh oo xaqiijinaya danaha istaraatiijiyadeed ee Itoobiya ee Shirkii G20 ee ay martigelisay Koonfur Afrika. Ra'iisul Wasaaraha ayaa la kulmay Madaxweynaha dalka martida loo yahay, siyril Ramafosa, habeenka shir-madaxeedka. Sidoo kale, intii uu socday shirka, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu kala hadlay Agaasimaha Guud ee IMF Kristalina Georgieva isbeddellada dhaqaale ee adduunka, dib-u-habaynta dhaqaalaha ee Itoobiya, iyo fursadaha lagu xoojinayo iskaashiga si loo taageero kobaca waara oo loo dhan yahay. Wuxuu sidoo kale la kulmay Madaxweynaha cusub ee Bangiga Horumarinta Afrika, Dr. Cidi Cuud Tah, si uu ugala hadlo doorka muhiimka ah ee Bangiga uu ku leeyahay horumarinta kobaca loo dhan yahay ee Afrika oo dhan. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu la kulmay hoggaamiyeyaal dhowr ah oo ku sugnaa shirka si ay uga wada hadlaan iskaashiga labada dhinac iyo kan istaraatiijiyadeed, oo ay ku jiraan Amiirka Dhaxalka ah ee Abu Dhabi, Madaxweynaha Turkiga, Madaxweynaha Finland, Madaxweynaha Faransiiska, iyo Ra'iisul Wasaaraha Jarmalka. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Norway, iyo sidoo kale hoggaamiyeyaasha Hindiya, Vietnam, Kuuriyada Koonfureed, iyo Australia. Wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Boqortooyada Ingiriiska, Madaxweynaha Brazil, Ra'iisul Wasaaraha Netherlands, Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga, iyo Madaxweyne Ku-xigeenka Indonesia. Wadahadalladooda waxaa ka mid ahaa iskaashiga ilaalinta cimilada, casriyeynta beeraha iyadoo diiradda la saarayo ganacsiga iyo madaxbannaanida cuntada oo ah mudnaanta koowaad, iyo horumarinta dhaqaalaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha. Ra'iisul Wasaare Abiy: Intii uu socday Shirkii G20, wuxuu kala hadlay Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres siyaabaha loo xoojin karo danaha caalamiga ah iyo xoojinta danaha la wadaago sida ficilka cimilada, nabadda iyo amniga, iyo horumarka waara. Waxay sidoo kale ka wada hadleen taageerada ay Itoobiya siin karto maadaama ay tahay dalka martigelinaya COP32. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in la sii xoojiyo iskaashiga dhinacyo kala duwan la yeeshaan Madaxweynaha Golaha Yurub Antonio Costa si loo xoojiyo xiriirka Itoobiya iyo Midowga Yurub. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Isla kulanka labada dhinac, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Madaxweynaha CAF Dr. Patrice Motsepe iyo Madaxweynaha Bangiga Adduunka Ajayi Banga. Wadahadal Diblomaasiyadeed oo lala yeeshay Hoggaamiyeyaasha Malaysia iyo Singapore Bishii Nofeembar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu martigeliyay Ra'iisul Wasaaraha Malaysia Dato' Seri Anwar bin Ibrahim iyo Ra'iisul Wasaaraha Singapore Lawrence Wong oo ku sugan Qasriga Qaranka. Labada booqasho waxaa ka mid ahaa xaflad geed beeris ah, booqashooyin lagu tagay Matxafka Qasriga, iyo wadahadallo laba geesood ah. Itoobiya iyo Singapore waxay saxiixeen heshiisyo ku saabsan tababarka xirfadaha iyo ganacsiga kaarboonka. Sidoo kale, Itoobiya iyo Malaysia waxay saxiixeen dukumentiyo ku saabsan dalxiiska, caafimaadka, adeegyada gaadiidka cirka, iyo iskaashiga magaalooyinka. Booqashooyinkan waxay iftiimiyeen iskaashiga sii kordhaya ee Koonfur-bari Aasiya. Xulashada Itoobiya ee COP 32 Ka dib magacaabista Dr. Gideon Timothy, Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, oo ah Madaxweynaha COP 32; Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa ka qayb galay kulan ay yeesheen Guddiga Isku-dubaridka Qaranka si loo isku dubbarido hawlaha muhiimka ah ee diyaarinta. Kulanka ayaa muujiyay sida ay dawladdu uga go'an tahay inay hubiso in Itoobiya ay martigeliso COP 32 isla markaana ay qabato shir loo dhan yahay oo si wanaagsan loo diyaariyay. Guud ahaan, bilihii Dirir iyo Gudba 2018 T.I, hoggaanka Ra'iisul Wasaare Abiy ee ku aaddan kor u qaadista mashaariicda waraabka, horumarinta dalxiiska, iyo isticmaalka Garaadka macmalka ah ee Itoobiya, iyo sidoo kale kor u qaadista diblomaasiyadda dalka, ayaa ahaa mid miro dhal ah. Dabayaaqadii bisha, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu la kulmay Jeneraal Dougvin R. M. Anderson, oo ah Taliyaha Taliska Mareykanka ee Afrika, si uu uga wada hadlo arrimaha amniga gobolka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Tallaabooyinka lagu xoojinayo nidaamka siyaasadeed lagu horumarinayo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa guulo wax ku ool ah laga gaaray— Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr)
Jun 5, 2025 1679
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 28/2017 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr) ayaa sheegay in tallaabooyinka ay dowladda qaaday si ay u ballaariso nidaamka siyaasadeed looguna horumariyo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa natiijooyin wanaagsan laga gaaay. Ra’iisul Wasaaraha oo u waramay Telefishinka Qaran ee Itoobiya ETV ayaa si faahfaahsan uga warramay caqabadihii iyo duruufihii adkaa ee ku hor gudbanaa xukuumaddiisa markii ay xilka la wareegeen. Wuxuu xusay in xilligaasi Itoobiya ay ahayd dal deyn xooggan lagu leeyahay, mashaariic waaweyn oo hakad ahaa ay jireen, hay’ado awooddou daciiftay, sharciyo dhib keeni kara iyo musuqmaasuq baahsan oo hareeyay dalka. Wuxuu sheegay in kala duwanaanta aragtida siyaasadeed uu xilligaasi sabab u noqday xaalado fowdo iyo khalkhal siyaasadeed. Tallaabooyinka adag ee xukuumaddu qaaday ayuu sheegay inay ahaayeen kuwo lagama maarmaan u ah sidii looga bixi lahaa caqabadahaasi culus. Wuxuu si gaar ah u xusay in dowladda ay awoodday in ay bixiso lacag qalaad oo badan si loo sii wado dhismaha biyo-xireenka weyn ee Abaay (GERD), taasoo ay ka go’nayd in aan la joojin. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale muujiyey in tallaabooyinka lagu ballaarinayo madasha siyaasadeed iyo horumarinta dimuqraadiyadda aysan ahayn kuwo sahlan. Wuxuu sheegay in xabsiyada laga sii daayay maxaabiis siyaasadeed iyo in xoogag mucaarad ah oo dibadda joogay la keeno gudaha dalka, taas oo ka mid ahayd go’aamadii adkaa ee la qaatay. Wuxuu tilmaamay in go’aamadaas aysan ahayn kuwo khasaare wata, balse ay ka dhasheen faa’iidooyin la taaban karo. Ugu dambayntii, wuxuu sheegay in tallaabooyinkaasi ay door weyn ka ciyaareen sidii Itoobiya u noqon lahayd dal leh hannaan xasilloon, haybad iyo jiho siyaasadeed oo la hubo. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7258
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 4939
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4861
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4760
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4528
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7258
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 4939
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4861
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4760
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
Mashruuca Korontada Dabaysha ee Ayshica-2 ayaa si rasmi ah la daahfuray
Feb 1, 2026 114
Addis Ababa, Dharabley 23/2018 (ENA): Itoobiya ayaa si rasmi ah u daahfurtay Mashruuca Korontada Dabaysha ee Ayshica-2, taas oo ka dhigan guul weyn oo taariikhi ah oo laga gaaray waaxda tamarta, sida uu sheegay Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha. Qoraal uu Xafiiska Ra’iisul Wasaaruhu ku baahiyay bartiisa baraha bulshada ayaa lagu sheegay in daahfurka mashruuca Ayshica-2 uu Itoobiya u diiwaangeliyay guul weyn oo cusub, isla markaana bog cusub ka furay horumarinta tamarta dalka. Sidoo kale waxaa la sheegay in natiijadani ay tahay astaan muujinaysa tallaabada muhiimka ah ee Itoobiya qaaday si ay u ballaariso fursadaha tamarta la cusboonaysiin karo. Iyadoo la tixgelinayo in helitaanka tamar joogto ah uu laf-dhabar u yahay dhaqaale ku dhisan tignoolajiyada, mashruucan weyn wuxuu si cad u muujiyay in Itoobiya ka go’an tahay inay riyooyinkeeda u beddesho ficil, balse ay sidoo kale leedahay awood ku filan oo ay ku hirgeliso himilooyinkeeda waaweyn. #XafiiskaRa'iisulWasaarahaItoobiya #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Maanta waxaa si rasmi ah loo daahfuray Seerada Dalxiis ee Shabeeleey
Feb 1, 2026 102
Seeradan Dalxiis oo ka mid ah mashaariicda ugu muhiimsan ee hindisaha dhisidda jiilka, ayaa laga hirgeliyay dhul ballaciisu yahay 385 hektar. Waxa uu leeyahay saddex makhaayadood oo hal mar qaadi kara ilaa 400 marti ah, xarun dhaqan oo gaar ah, hoolal casri ah oo shirar iyo xaflado lagu qabto, goobo carruurtu ku ciyaarto, iyo waddooyin lagu lugeyn karo oo dhererkoodu yahay 15.4 kiiloomitir. Seerada Dalxiis ee Shabeeleey waxaa loo dhisay si kor loogu qaado isdhexgalka bulshada iyo wada noolaanshaha. Laga bilaabo Beerta Miraha oo ay ku yaallaan 10,000 oo geed mirood ah ilaa Beerta Geela ee weyn, qayb kasta oo ka mid ah seerada waxa ay ka tarjumaysaa khayraadka dabiiciga ah iyo hidaha dhaqan ee Itoobiya. Seerada Dalxiis ee Shabeeleey oo leh 51 qol oo jiif oo si buuxda loo dhammeystiray iyo adeegyo dalxiis oo heer caalami ah, ayaa astaan u ah tallaabo taariikhi ah oo Itoobiya ku doonayso inay noqoto mid ka mid ah meelaha dalxiiska ugu horreeya Afrika. Mashruucan waa tusaale cad oo muujinaya iskudarka — riyooyin loo beddelay xaqiiqo, laguna gaarsiiyay in khayraadka dabiiciga ah iyo dhaqanka hodanka ah ee Itoobiya laga dhigo dhaxal ay wadaagaan dhammaan bulshooyinka caalamka. #XafiiskaRaysalWasaaraha itoobiya #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya