ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhoyoon Timotiyoos (Dr.) ayaa la kulmay Kaaliyaha Xoghayaha Arrimaha Afrika ee Mareykanka
Sep 5, 2026 29
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhiyoon Timotiyoos (Dr.) ayaa maanta xafiiskiisa kula kulmay Kaaliyaha Xoghayaha Arrimaha Afrika ee Mareykanka Frank Garsiya. Labada dhinac ayaa ka wada hadlay sidii loo sii xoojin lahaa xiriirka labada dhinac ee soo jireenka ah ee u dhexeeya Itoobiya iyo Mareykanka. Waxay sidoo kale ka wada hadleen xoojinta maalgashiga iyo xiriirka ganacsi ee ka dhexeeya dalalka, waxayna is dhaafsadeen aragtiyo ku saabsan arrimaha nabadda gobolka iyo amniga ee danaha labada dhinac. Itoobiya iyo Mareykanka ayaa ku kulmay Washington, D.C. bishii Miicaad 2018 si ay uga wada hadlaan barwaaqada dhaqaale, ganacsiga iyo maalgashiga; iskaashiga difaaca iyo amniga; Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa sidoo kale ku xustay bayaanka inay yeesheen wadahadallo laba geesood ah oo ku saabsan horumarinta nabadda iyo xasilloonida gobolka.
Caafimaadka Bulshadu waa aasaaska barwaaqada waarta ee qaran - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Sep 5, 2026 43
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Caafimaadka dadweynaha waa aasaaska barwaaqada qaranka ee waarta, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka, oo qoraal ku soo dhigay boggiisa baraha bulshada, ayaa sheegay in hadafka guud ee caafimaadka dadweynaha uu yahay in la dhiso bulsho wax soo saar leh oo wax ku ool ah dhammaan qaybaha oo gacan ka geysata barwaaqada guud ee dalka. Wuxuu sheegay inuu arkay shaqada Machadka Caafimaadka Dadweynaha ee Itoobiya, kaasoo u adeegayay Itoobiya 100-kii sano ee la soo dhaafay isla markaana isku daraya dhaxalka taariikhiga ah iyo awoodaha casriga ah, maanta. Caafimaadka dadweynaha waa aasaaska barwaaqada qaranka ee waarta. Wuxuu sheegay in machadku uu si xooggan u taageerayo nidaamka caafimaadka dalka iyada oo loo marayo ka hortagga cudurrada faafa, la socodka iyo ka jawaabista cudurrada, shaybaarka, cilmi-baarista, dijitaalka iyo u diyaargarowga khatarta caafimaadka. Wuxuu sheegay in aasaaska xarumaha ka hortagga xaaladaha degdegga ah ee caafimaadka dadweynaha iyo xakamaynta ee gobollada iyo ballaarinta shaybaarrada gudbinta ay yihiin hawlo muhiim ah oo xoojinaya awoodda diyaargarowga caafimaadka ee dalka. Wuxuu sheegay inay si adag uga shaqeyneyso sidii ay u noqon lahayd xarun Afrikaan ah oo heer sare ka gaarta caafimaadka dadweynaha. Intaa waxaa dheer, wuxuu sheegay inay dadaal weyn ku bixineyso sidii ay u xoojin lahayd doorkeeda caalamiga ah ee Xarunta Iskaashiga WHO. Sida uu sheegay Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka, taageeridda iyo xoojinta hay'ad noocaas ah oo ilaalisa taariikhda shalay, casriyeysa maanta, una dhaqaaqeysa berri waa hawl aynaan uga tagi karin berri. Wuxuu sheegay in machadku uu yahay awood muhiim ah oo lagu dardargelinayo barwaaqada dalka, dowladduna ay bixin doonto taageerada lagama maarmaanka ah.
Dib-u-habaynta Adeegga iyo Maamulka ee Dowladda ayaa Ka Caawinaysa Abuurista Hay'ado iyo Shaqaale hawlkar ah
Sep 5, 2026 31
Dirdhaba; Naaf 29/2018 (ENA): Guddoomiyaha Adeegga Shaqaalaha Rayidka ee Federaalka Mekuriya Hayle (Dr.) ayaa sheegay in dib-u-habaynta adeegga iyo maamulka ee dowladdu ay gacan ka geysatay abuurista hay'ado iyo shaqaale hawlkar ah. Dood ayaa maanta lagu qabtay Dirdhaba si loo hirgeliyo dib-u-habaynta adeegga iyo maamulka ee dawladda. Inta lagu guda jiray doodda, Guddoomiyaha Guddiga Adeegga shaqaalaha Rayidka ee Federaalka Mekuriya Hayle (Dr.) ayaa sheegayy in marka laga soo tago ahamiyadda la siiyay horumarinta cududda shaqaalaha hay'adaha lagu dhiirigelinayo inay si dijitaal ah uga shaqeeyaan dib-u-habaynta adeegga iyo maamulka ee dawladda oo waxtar leh. Wuxuu sharraxay in tani ay gacan ka geysatay abuurista hay'ado iyo shaqaale tartan leh, taasoo ka dhigaysa adeegyada dawladda kuwo hufan oo waxtar leh, iyo hubinta qanacsanaanta dadweynaha. Wuxuu sheegay in hay'adda Adeegga Rayidka ay diiradda saarayso sidii adeegyada dawladda looga dhigi lahaa kuwo la heli karo iyada oo loo marayo hal xarun. Maayarka Magaalada Dirdhaba, Khadiir Juhar, ayaa sidoo kale sheegay in adeegyada iyo maamulku ay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta horumar dhammaystiran. Wuxuu xusay in arrintan awgeed, uu diiradda saaray ballaarinta hababka ay tiknoolajiyaddu taageerto iyo ka dhigista hay'adaha kuwo ku habboon bixinta adeegga. Tusaale ahaan, wuxuu xusay in si loo helo adeegyo degdeg ah oo hufan oo loogu talagalay dadweynaha, Wasaaradda Adeegga Dadweynaha ay awood u yeelatay inay bixiso 103 adeeg iyadoo bixinaysa 15 hay'adood oo ku yaal Maamulka Dire Dawa, iyadoo hubinaysa qanacsanaanta macaamiisha. Wuxuu sheegay in dib-u-habaynta la sii xoojin doono iyadoo adeegga laga dhigi doono mid la heli karo dhammaan qaybaha Maamulka Dire Dawa. Madaxa Xafiiska Maamulka Adeegga Dadweynaha iyo cududda shaqaalaha isaamulka Dirdhaba, mudane Hayir Xaaji Nuur, ayaa sheegay in dib-u-habayntu ay furtay cutub cusub si loo sii wado bixinta adeegyada dawladda oo leh tayo iyo hufnaan sare. Wuxuu sheegay in dib-u-habayntu ay hubin doonto ku qanacsanaanta adeegyada dadweynaha iyo inay suurtogeliso maamul wax ku ool ah.
Waxaa fiiro gaar ah la siinayaa sameynta silsilad sahay oo waara si loo kordhiyo dakhliga dhoofinta xoolaha
Sep 5, 2026 36
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Agaasimaha Guud ee Machadka Horumarinta Xoolaha, Asrat Tera (Dr.), ayaa sheegay fiirada gaarka ah ee la siinayo sameynta silsilad sahay oo waara si loo kordhiyo dakhliga dhoofinta xoolaha ilaa heer sare. Golaha wadahadallada iyo heshiiska qandaraaska ee u dhexeeya hoggaamiyeyaasha goobaha xoolaha lagu qalo, Dowlad-goboleedka Soomaalida iyo Ururka Ganacsatada Xoolaha ee Kawaanka gobolka Borena ayaa socda. Agaasimaha Guud ee Machadka Horumarinta Xoolaha, Asrat Tera (Dr.), ayaa sheegay in; Itoobiya ay tahay waddan leh kheyraad badan oo xoolo ah, laakiin aysan awoodin inay kasbato sarrifka dibadda ee ay ahayd inay ka hesho qaybta. Wuxuu tilmaamay in xaalado wanaagsan la sameeyay si loo horumariyo qaybta laga soo bilaabo dib-u-habaynta dhaqaalaha guud iyo dib-u-habaynta lacagta ee dhawaan la sameeyay. Agaasimaha Guud, oo xasuusiyay in dakhliga Itoobiya ka soo xarooday qaybta sanadihii la soo dhaafay uu ahaa qiyaastii 95 milyan oo doolar, ayaa sheegay in sannad-maaliyadeedka 2018, ay awood u yeelatay inay dakhligan kordhiso 128.3 milyan oo doolar. Wuxuu sharraxay in inkastoo 12-ka goobood ee xoolaha lagu qalo ee dalka ay hadda leeyihiin awood wax soo saar oo dhan ilaa 200 oo kun oo tan, haddana ay sannad walba soo saaraan qiyaastii 10 boqolkiiba oo keliya awooddooda. Wuxuu ku dhawaaqay in sannad-maaliyadeedka 2019, uu qorsheeyay inuu kordhiyo awoodda wax soo saarka ee goobaha xoolaha lagu qalo ilaa 50 boqolkiiba isla markaana uu kasbado in ka badan 250 milyan oo doolar isagoo dhoofinaya hilibka iyo hilibka. Agaasimaha Guud, oo tilmaamay in caqabadda ugu weyn ee hortaagan in la gaaro qorshahan ay tahay dhibaatada sahayda xoolaha, ayaa yiri; Wuxuu ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo in la dhiso silsilad sahay oo la isku halleyn karo oo waarta oo ay ku jiraan xoolo dhaqatada, goobaha xoolaha lagu qalo ee dhoofinta iyo daneeyayaasha kale. Waxa kale oo uu sheegay inuu ka shaqayn doono sidii loo ballaarin lahaa dhoofinta hilibka, oo markii hore ku koobnaa suuqyada Sacuudi Carabiya iyo Imaaraadka Carabta, una gudbin lahaa suuqyo kale oo cusub. Waxa kale oo uu tilmaamay in ay socdaan dadaallo lagu xallinayo caqabadaha gaadiidka iyo xamuulka iyadoo lala kaashanayo Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya ee Ethiopian Airlines Cargo. Waxa uu sheegay in abaabulka ururada xoolo dhaqatada iyo ganacsatada xoolaha si loo kordhiyo awooddooda gorgortanka, xakamaynta tahriibka sharci darrada ah, iyo abuurista nidaam isku xidh toos ah ay yihiin xalalka ugu muhiimsan ee lagu hubinayo tartanka qaybta.
Nidaam ayaa la sameeyay si wax looga qabto arrimaha garsoorka ee bulshada - Wasaaradda Caddaaladda
Sep 5, 2026 32
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Wasiiru-dowlaha Caddaaladda, Ermiyas Manebirhan (Dr.), ayaa sheegay in la sameeyay nidaam wax looga qabanayo arrimaha garsoorka maamulka ee bulshada si waara sannadihii la soo dhaafay. Wasaaradda Caddaaladda ayaa qabatay shir qaran oo looga hadlayo garsoorka maamulka iyo maxkamadaha maamulka. Wasiiru-dowlaha Caddaaladda, Ermiyas Manebirhan (Dr.), ayaa munaasabadda ka sheegay; Ujeedada ugu weyn ee caddaaladda maamulku waa in la abuuro nidaam ay muwaadiniintu ku ogaadaan xuquuqdooda marka ay tagaan bixiyeyaasha adeegga oo la maqlo oo la soo celiyo iyagoo qanacsan. Wuxuu sidoo kale sheegay in nidaamka caddaaladda uu door muhiim ah ka ciyaaro hirgelinta sharciga ee Itoobiya iyo hubinta kalsoonida dadweynaha. Wuxuu tilmaamay in caddaaladda sharcigu ay la macno tahay in lagu hago sharciga; Wuxuu sharraxay in caddaaladda maamulku ay door weyn ka ciyaarto ka dhigista mid ka hirgasha nolol maalmeedka muwaadiniinta. Wuxuu sidoo kale sheegay in ujeeddada ugu weyn ee dowladda iyo maamulka dadweynaha ay tahay in la dhiso sharciyad iyo in la xoojiyo kalsoonida xooggan ee u dhaxaysa dadka iyo dowladda. Wuxuu tilmaamay in caddaaladda maamulku ay tahay mid ka mid ah dib-u-habaynta sharciga ee ugu weyn ee laga hirgeliyay Itoobiya ka dib isbeddellada dhacay; wuxuu sidoo kale sharraxay in la sameeyay nidaam si joogto ah uga jawaabaya su'aalaha garsoorka maamulka ee bulshada. Wuxuu tilmaamay in hore loo soo saaray tilmaamo iyada oo aan la hayn xakameyn ku filan xitaa hay'addii soo saartay waxay la kulantay dhibaatooyin ku saabsan sameynta go'aanno tilmaamo la ilaaway oo la laalay waqti ka dib. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu tilmaamay in nidaamka cusub ee caddaaladda maamulka uu yareeyay dhibaatooyinkan aasaasiga ah isagoo dowladda iyo mas'uuliyiinta ku soo rogay isla xisaabtan cad. Wuxuu ku nuuxnuuxsaday in sharciga la dhaqan geliyo oo si buuxda ay u hirgeliyaan bixiyeyaasha adeegga. Anja Pauls, Wakiilka Safaaradda Jarmalka ee Itoobiya; Wuxuu sheegay in xiriirka laba geesoodka ah ee ka dhexeeya Itoobiya iyo Jarmalka uu ku salaysan yahay faa'iido wadaag ah oo uu jiro ku dhawaad 60 sano. Wuxuu sharraxay in caddaaladda maamulku ay tahay arrin aasaasi u ah maamul wanaagga maadaama ay hubinayso in hay'adaha dowladdu ay adeegsadaan awoodahooda oo keliya si waafaqsan sharciga. Wuxuu xaqiijiyay in safaaraddiisu ay diyaar u tahay inay ka wada shaqeyso mashaariic sii xoojin doona cadaaladda maamulka ee Itoobiya, iyadoo lagu dhisayo iskaashiga xooggan ee la dhisay sanadihii la soo dhaafay. Shirka, waxaa lagu wareejiyay cutub tababar sharci maamul oo ay diyaarisay Wasaaradda Caddaaladda iyadoo taageero ka heleysa Iskaashiga Horumarinta Jarmalka (GIZ), shirka cadaaladda maamulkana wuxuu sii socon doonaa berri.
Muuqaal Ahaan
Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhoyoon Timotiyoos (Dr.) ayaa la kulmay Kaaliyaha Xoghayaha Arrimaha Afrika ee Mareykanka
Sep 5, 2026 29
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhiyoon Timotiyoos (Dr.) ayaa maanta xafiiskiisa kula kulmay Kaaliyaha Xoghayaha Arrimaha Afrika ee Mareykanka Frank Garsiya. Labada dhinac ayaa ka wada hadlay sidii loo sii xoojin lahaa xiriirka labada dhinac ee soo jireenka ah ee u dhexeeya Itoobiya iyo Mareykanka. Waxay sidoo kale ka wada hadleen xoojinta maalgashiga iyo xiriirka ganacsi ee ka dhexeeya dalalka, waxayna is dhaafsadeen aragtiyo ku saabsan arrimaha nabadda gobolka iyo amniga ee danaha labada dhinac. Itoobiya iyo Mareykanka ayaa ku kulmay Washington, D.C. bishii Miicaad 2018 si ay uga wada hadlaan barwaaqada dhaqaale, ganacsiga iyo maalgashiga; iskaashiga difaaca iyo amniga; Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa sidoo kale ku xustay bayaanka inay yeesheen wadahadallo laba geesood ah oo ku saabsan horumarinta nabadda iyo xasilloonida gobolka.
Caafimaadka Bulshadu waa aasaaska barwaaqada waarta ee qaran - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Sep 5, 2026 43
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Caafimaadka dadweynaha waa aasaaska barwaaqada qaranka ee waarta, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka, oo qoraal ku soo dhigay boggiisa baraha bulshada, ayaa sheegay in hadafka guud ee caafimaadka dadweynaha uu yahay in la dhiso bulsho wax soo saar leh oo wax ku ool ah dhammaan qaybaha oo gacan ka geysata barwaaqada guud ee dalka. Wuxuu sheegay inuu arkay shaqada Machadka Caafimaadka Dadweynaha ee Itoobiya, kaasoo u adeegayay Itoobiya 100-kii sano ee la soo dhaafay isla markaana isku daraya dhaxalka taariikhiga ah iyo awoodaha casriga ah, maanta. Caafimaadka dadweynaha waa aasaaska barwaaqada qaranka ee waarta. Wuxuu sheegay in machadku uu si xooggan u taageerayo nidaamka caafimaadka dalka iyada oo loo marayo ka hortagga cudurrada faafa, la socodka iyo ka jawaabista cudurrada, shaybaarka, cilmi-baarista, dijitaalka iyo u diyaargarowga khatarta caafimaadka. Wuxuu sheegay in aasaaska xarumaha ka hortagga xaaladaha degdegga ah ee caafimaadka dadweynaha iyo xakamaynta ee gobollada iyo ballaarinta shaybaarrada gudbinta ay yihiin hawlo muhiim ah oo xoojinaya awoodda diyaargarowga caafimaadka ee dalka. Wuxuu sheegay inay si adag uga shaqeyneyso sidii ay u noqon lahayd xarun Afrikaan ah oo heer sare ka gaarta caafimaadka dadweynaha. Intaa waxaa dheer, wuxuu sheegay inay dadaal weyn ku bixineyso sidii ay u xoojin lahayd doorkeeda caalamiga ah ee Xarunta Iskaashiga WHO. Sida uu sheegay Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka, taageeridda iyo xoojinta hay'ad noocaas ah oo ilaalisa taariikhda shalay, casriyeysa maanta, una dhaqaaqeysa berri waa hawl aynaan uga tagi karin berri. Wuxuu sheegay in machadku uu yahay awood muhiim ah oo lagu dardargelinayo barwaaqada dalka, dowladduna ay bixin doonto taageerada lagama maarmaanka ah.
Dib-u-habaynta Adeegga iyo Maamulka ee Dowladda ayaa Ka Caawinaysa Abuurista Hay'ado iyo Shaqaale hawlkar ah
Sep 5, 2026 31
Dirdhaba; Naaf 29/2018 (ENA): Guddoomiyaha Adeegga Shaqaalaha Rayidka ee Federaalka Mekuriya Hayle (Dr.) ayaa sheegay in dib-u-habaynta adeegga iyo maamulka ee dowladdu ay gacan ka geysatay abuurista hay'ado iyo shaqaale hawlkar ah. Dood ayaa maanta lagu qabtay Dirdhaba si loo hirgeliyo dib-u-habaynta adeegga iyo maamulka ee dawladda. Inta lagu guda jiray doodda, Guddoomiyaha Guddiga Adeegga shaqaalaha Rayidka ee Federaalka Mekuriya Hayle (Dr.) ayaa sheegayy in marka laga soo tago ahamiyadda la siiyay horumarinta cududda shaqaalaha hay'adaha lagu dhiirigelinayo inay si dijitaal ah uga shaqeeyaan dib-u-habaynta adeegga iyo maamulka ee dawladda oo waxtar leh. Wuxuu sharraxay in tani ay gacan ka geysatay abuurista hay'ado iyo shaqaale tartan leh, taasoo ka dhigaysa adeegyada dawladda kuwo hufan oo waxtar leh, iyo hubinta qanacsanaanta dadweynaha. Wuxuu sheegay in hay'adda Adeegga Rayidka ay diiradda saarayso sidii adeegyada dawladda looga dhigi lahaa kuwo la heli karo iyada oo loo marayo hal xarun. Maayarka Magaalada Dirdhaba, Khadiir Juhar, ayaa sidoo kale sheegay in adeegyada iyo maamulku ay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta horumar dhammaystiran. Wuxuu xusay in arrintan awgeed, uu diiradda saaray ballaarinta hababka ay tiknoolajiyaddu taageerto iyo ka dhigista hay'adaha kuwo ku habboon bixinta adeegga. Tusaale ahaan, wuxuu xusay in si loo helo adeegyo degdeg ah oo hufan oo loogu talagalay dadweynaha, Wasaaradda Adeegga Dadweynaha ay awood u yeelatay inay bixiso 103 adeeg iyadoo bixinaysa 15 hay'adood oo ku yaal Maamulka Dire Dawa, iyadoo hubinaysa qanacsanaanta macaamiisha. Wuxuu sheegay in dib-u-habaynta la sii xoojin doono iyadoo adeegga laga dhigi doono mid la heli karo dhammaan qaybaha Maamulka Dire Dawa. Madaxa Xafiiska Maamulka Adeegga Dadweynaha iyo cududda shaqaalaha isaamulka Dirdhaba, mudane Hayir Xaaji Nuur, ayaa sheegay in dib-u-habayntu ay furtay cutub cusub si loo sii wado bixinta adeegyada dawladda oo leh tayo iyo hufnaan sare. Wuxuu sheegay in dib-u-habayntu ay hubin doonto ku qanacsanaanta adeegyada dadweynaha iyo inay suurtogeliso maamul wax ku ool ah.
Waxaa fiiro gaar ah la siinayaa sameynta silsilad sahay oo waara si loo kordhiyo dakhliga dhoofinta xoolaha
Sep 5, 2026 36
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Agaasimaha Guud ee Machadka Horumarinta Xoolaha, Asrat Tera (Dr.), ayaa sheegay fiirada gaarka ah ee la siinayo sameynta silsilad sahay oo waara si loo kordhiyo dakhliga dhoofinta xoolaha ilaa heer sare. Golaha wadahadallada iyo heshiiska qandaraaska ee u dhexeeya hoggaamiyeyaasha goobaha xoolaha lagu qalo, Dowlad-goboleedka Soomaalida iyo Ururka Ganacsatada Xoolaha ee Kawaanka gobolka Borena ayaa socda. Agaasimaha Guud ee Machadka Horumarinta Xoolaha, Asrat Tera (Dr.), ayaa sheegay in; Itoobiya ay tahay waddan leh kheyraad badan oo xoolo ah, laakiin aysan awoodin inay kasbato sarrifka dibadda ee ay ahayd inay ka hesho qaybta. Wuxuu tilmaamay in xaalado wanaagsan la sameeyay si loo horumariyo qaybta laga soo bilaabo dib-u-habaynta dhaqaalaha guud iyo dib-u-habaynta lacagta ee dhawaan la sameeyay. Agaasimaha Guud, oo xasuusiyay in dakhliga Itoobiya ka soo xarooday qaybta sanadihii la soo dhaafay uu ahaa qiyaastii 95 milyan oo doolar, ayaa sheegay in sannad-maaliyadeedka 2018, ay awood u yeelatay inay dakhligan kordhiso 128.3 milyan oo doolar. Wuxuu sharraxay in inkastoo 12-ka goobood ee xoolaha lagu qalo ee dalka ay hadda leeyihiin awood wax soo saar oo dhan ilaa 200 oo kun oo tan, haddana ay sannad walba soo saaraan qiyaastii 10 boqolkiiba oo keliya awooddooda. Wuxuu ku dhawaaqay in sannad-maaliyadeedka 2019, uu qorsheeyay inuu kordhiyo awoodda wax soo saarka ee goobaha xoolaha lagu qalo ilaa 50 boqolkiiba isla markaana uu kasbado in ka badan 250 milyan oo doolar isagoo dhoofinaya hilibka iyo hilibka. Agaasimaha Guud, oo tilmaamay in caqabadda ugu weyn ee hortaagan in la gaaro qorshahan ay tahay dhibaatada sahayda xoolaha, ayaa yiri; Wuxuu ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo in la dhiso silsilad sahay oo la isku halleyn karo oo waarta oo ay ku jiraan xoolo dhaqatada, goobaha xoolaha lagu qalo ee dhoofinta iyo daneeyayaasha kale. Waxa kale oo uu sheegay inuu ka shaqayn doono sidii loo ballaarin lahaa dhoofinta hilibka, oo markii hore ku koobnaa suuqyada Sacuudi Carabiya iyo Imaaraadka Carabta, una gudbin lahaa suuqyo kale oo cusub. Waxa kale oo uu tilmaamay in ay socdaan dadaallo lagu xallinayo caqabadaha gaadiidka iyo xamuulka iyadoo lala kaashanayo Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya ee Ethiopian Airlines Cargo. Waxa uu sheegay in abaabulka ururada xoolo dhaqatada iyo ganacsatada xoolaha si loo kordhiyo awooddooda gorgortanka, xakamaynta tahriibka sharci darrada ah, iyo abuurista nidaam isku xidh toos ah ay yihiin xalalka ugu muhiimsan ee lagu hubinayo tartanka qaybta.
Waxaa lasoo gabagabeeyey shirkii uu Madaxweynaha DDS Mustafe Muxumed la yeeshay ciidanka Booliska DDS.
Sep 5, 2026 32
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA): Laba toddobaad oo shir iyo qiimayn ah kaddib, waxaa magaalada Jigjiga lagu soo af-meeray shirka iyo qiimaynta Ciidanka Booliska DDS, oo si gaar ah loogu eegay anshaxa, amniga, hoggaaminta iyo arrimo kale. Madaxweynaha DDS, Mudane Mustafe Muxummed Cumar, ayaa soo xidhay shirka iyo qiimaynta labadii toddobaad ee lasoo dhaafay usocotay Ciidanka Booliska DDS. Kulankan oo ka dhacay madasha kulamada ee Suldaan Odawaa Liibaan ayaana lagula dardaarmay saraakiisha ciidanka. Madaxweynuhu wuxuu ciidanka kula dardaarmay inay sii xoojiyaan waajibaadkooda dastuuriga ah, ilaalinta nabadgelyada, dhowrista sharciga iyo kala dambaynta, u adeegidda bulshada si hufan, daacadnimo iyo masuuliyad leh. Shirka iyo qiimaynta ayaa diiradda lagu saaray anshaxa iyo edebta ciidanka, sugidda amniga iyo nabadgelyada, hoggaaminta iyo maamulka, eexda, qabyaaladda iyo nin-jeclaysiga, u hoggaansanaanta sharciga, la-dhaqanka bulshada, ka-hortagga dambiyada iyo arrimo kale. “Waxaad tihiin ciidamo geesiyayaal ah oo naftooda u hura bulshadooda, waxaana la inaga rabaa in si waddaniyad leh aad u sii gudataan waajibaadkiinna. Sannadkana, ka xukuumad ahaan, waxaan ku dadaali doonaa sidii noloshiinna wax looga sii beddeli lahaa,” ayuu yidhi madaxwayne Mustafe Muxummed Cumar. XIGASHO :- SRTV Somali
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhoyoon Timotiyoos (Dr.) ayaa la kulmay Kaaliyaha Xoghayaha Arrimaha Afrika ee Mareykanka
Sep 5, 2026 29
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhiyoon Timotiyoos (Dr.) ayaa maanta xafiiskiisa kula kulmay Kaaliyaha Xoghayaha Arrimaha Afrika ee Mareykanka Frank Garsiya. Labada dhinac ayaa ka wada hadlay sidii loo sii xoojin lahaa xiriirka labada dhinac ee soo jireenka ah ee u dhexeeya Itoobiya iyo Mareykanka. Waxay sidoo kale ka wada hadleen xoojinta maalgashiga iyo xiriirka ganacsi ee ka dhexeeya dalalka, waxayna is dhaafsadeen aragtiyo ku saabsan arrimaha nabadda gobolka iyo amniga ee danaha labada dhinac. Itoobiya iyo Mareykanka ayaa ku kulmay Washington, D.C. bishii Miicaad 2018 si ay uga wada hadlaan barwaaqada dhaqaale, ganacsiga iyo maalgashiga; iskaashiga difaaca iyo amniga; Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa sidoo kale ku xustay bayaanka inay yeesheen wadahadallo laba geesood ah oo ku saabsan horumarinta nabadda iyo xasilloonida gobolka.
Dib-u-habaynta Adeegga iyo Maamulka ee Dowladda ayaa Ka Caawinaysa Abuurista Hay'ado iyo Shaqaale hawlkar ah
Sep 5, 2026 31
Dirdhaba; Naaf 29/2018 (ENA): Guddoomiyaha Adeegga Shaqaalaha Rayidka ee Federaalka Mekuriya Hayle (Dr.) ayaa sheegay in dib-u-habaynta adeegga iyo maamulka ee dowladdu ay gacan ka geysatay abuurista hay'ado iyo shaqaale hawlkar ah. Dood ayaa maanta lagu qabtay Dirdhaba si loo hirgeliyo dib-u-habaynta adeegga iyo maamulka ee dawladda. Inta lagu guda jiray doodda, Guddoomiyaha Guddiga Adeegga shaqaalaha Rayidka ee Federaalka Mekuriya Hayle (Dr.) ayaa sheegayy in marka laga soo tago ahamiyadda la siiyay horumarinta cududda shaqaalaha hay'adaha lagu dhiirigelinayo inay si dijitaal ah uga shaqeeyaan dib-u-habaynta adeegga iyo maamulka ee dawladda oo waxtar leh. Wuxuu sharraxay in tani ay gacan ka geysatay abuurista hay'ado iyo shaqaale tartan leh, taasoo ka dhigaysa adeegyada dawladda kuwo hufan oo waxtar leh, iyo hubinta qanacsanaanta dadweynaha. Wuxuu sheegay in hay'adda Adeegga Rayidka ay diiradda saarayso sidii adeegyada dawladda looga dhigi lahaa kuwo la heli karo iyada oo loo marayo hal xarun. Maayarka Magaalada Dirdhaba, Khadiir Juhar, ayaa sidoo kale sheegay in adeegyada iyo maamulku ay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta horumar dhammaystiran. Wuxuu xusay in arrintan awgeed, uu diiradda saaray ballaarinta hababka ay tiknoolajiyaddu taageerto iyo ka dhigista hay'adaha kuwo ku habboon bixinta adeegga. Tusaale ahaan, wuxuu xusay in si loo helo adeegyo degdeg ah oo hufan oo loogu talagalay dadweynaha, Wasaaradda Adeegga Dadweynaha ay awood u yeelatay inay bixiso 103 adeeg iyadoo bixinaysa 15 hay'adood oo ku yaal Maamulka Dire Dawa, iyadoo hubinaysa qanacsanaanta macaamiisha. Wuxuu sheegay in dib-u-habaynta la sii xoojin doono iyadoo adeegga laga dhigi doono mid la heli karo dhammaan qaybaha Maamulka Dire Dawa. Madaxa Xafiiska Maamulka Adeegga Dadweynaha iyo cududda shaqaalaha isaamulka Dirdhaba, mudane Hayir Xaaji Nuur, ayaa sheegay in dib-u-habayntu ay furtay cutub cusub si loo sii wado bixinta adeegyada dawladda oo leh tayo iyo hufnaan sare. Wuxuu sheegay in dib-u-habayntu ay hubin doonto ku qanacsanaanta adeegyada dadweynaha iyo inay suurtogeliso maamul wax ku ool ah.
Nidaam ayaa la sameeyay si wax looga qabto arrimaha garsoorka ee bulshada - Wasaaradda Caddaaladda
Sep 5, 2026 32
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Wasiiru-dowlaha Caddaaladda, Ermiyas Manebirhan (Dr.), ayaa sheegay in la sameeyay nidaam wax looga qabanayo arrimaha garsoorka maamulka ee bulshada si waara sannadihii la soo dhaafay. Wasaaradda Caddaaladda ayaa qabatay shir qaran oo looga hadlayo garsoorka maamulka iyo maxkamadaha maamulka. Wasiiru-dowlaha Caddaaladda, Ermiyas Manebirhan (Dr.), ayaa munaasabadda ka sheegay; Ujeedada ugu weyn ee caddaaladda maamulku waa in la abuuro nidaam ay muwaadiniintu ku ogaadaan xuquuqdooda marka ay tagaan bixiyeyaasha adeegga oo la maqlo oo la soo celiyo iyagoo qanacsan. Wuxuu sidoo kale sheegay in nidaamka caddaaladda uu door muhiim ah ka ciyaaro hirgelinta sharciga ee Itoobiya iyo hubinta kalsoonida dadweynaha. Wuxuu tilmaamay in caddaaladda sharcigu ay la macno tahay in lagu hago sharciga; Wuxuu sharraxay in caddaaladda maamulku ay door weyn ka ciyaarto ka dhigista mid ka hirgasha nolol maalmeedka muwaadiniinta. Wuxuu sidoo kale sheegay in ujeeddada ugu weyn ee dowladda iyo maamulka dadweynaha ay tahay in la dhiso sharciyad iyo in la xoojiyo kalsoonida xooggan ee u dhaxaysa dadka iyo dowladda. Wuxuu tilmaamay in caddaaladda maamulku ay tahay mid ka mid ah dib-u-habaynta sharciga ee ugu weyn ee laga hirgeliyay Itoobiya ka dib isbeddellada dhacay; wuxuu sidoo kale sharraxay in la sameeyay nidaam si joogto ah uga jawaabaya su'aalaha garsoorka maamulka ee bulshada. Wuxuu tilmaamay in hore loo soo saaray tilmaamo iyada oo aan la hayn xakameyn ku filan xitaa hay'addii soo saartay waxay la kulantay dhibaatooyin ku saabsan sameynta go'aanno tilmaamo la ilaaway oo la laalay waqti ka dib. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu tilmaamay in nidaamka cusub ee caddaaladda maamulka uu yareeyay dhibaatooyinkan aasaasiga ah isagoo dowladda iyo mas'uuliyiinta ku soo rogay isla xisaabtan cad. Wuxuu ku nuuxnuuxsaday in sharciga la dhaqan geliyo oo si buuxda ay u hirgeliyaan bixiyeyaasha adeegga. Anja Pauls, Wakiilka Safaaradda Jarmalka ee Itoobiya; Wuxuu sheegay in xiriirka laba geesoodka ah ee ka dhexeeya Itoobiya iyo Jarmalka uu ku salaysan yahay faa'iido wadaag ah oo uu jiro ku dhawaad 60 sano. Wuxuu sharraxay in caddaaladda maamulku ay tahay arrin aasaasi u ah maamul wanaagga maadaama ay hubinayso in hay'adaha dowladdu ay adeegsadaan awoodahooda oo keliya si waafaqsan sharciga. Wuxuu xaqiijiyay in safaaraddiisu ay diyaar u tahay inay ka wada shaqeyso mashaariic sii xoojin doona cadaaladda maamulka ee Itoobiya, iyadoo lagu dhisayo iskaashiga xooggan ee la dhisay sanadihii la soo dhaafay. Shirka, waxaa lagu wareejiyay cutub tababar sharci maamul oo ay diyaarisay Wasaaradda Caddaaladda iyadoo taageero ka heleysa Iskaashiga Horumarinta Jarmalka (GIZ), shirka cadaaladda maamulkana wuxuu sii socon doonaa berri.
Waxaa lasoo gabagabeeyey shirkii uu Madaxweynaha DDS Mustafe Muxumed la yeeshay ciidanka Booliska DDS.
Sep 5, 2026 32
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA): Laba toddobaad oo shir iyo qiimayn ah kaddib, waxaa magaalada Jigjiga lagu soo af-meeray shirka iyo qiimaynta Ciidanka Booliska DDS, oo si gaar ah loogu eegay anshaxa, amniga, hoggaaminta iyo arrimo kale. Madaxweynaha DDS, Mudane Mustafe Muxummed Cumar, ayaa soo xidhay shirka iyo qiimaynta labadii toddobaad ee lasoo dhaafay usocotay Ciidanka Booliska DDS. Kulankan oo ka dhacay madasha kulamada ee Suldaan Odawaa Liibaan ayaana lagula dardaarmay saraakiisha ciidanka. Madaxweynuhu wuxuu ciidanka kula dardaarmay inay sii xoojiyaan waajibaadkooda dastuuriga ah, ilaalinta nabadgelyada, dhowrista sharciga iyo kala dambaynta, u adeegidda bulshada si hufan, daacadnimo iyo masuuliyad leh. Shirka iyo qiimaynta ayaa diiradda lagu saaray anshaxa iyo edebta ciidanka, sugidda amniga iyo nabadgelyada, hoggaaminta iyo maamulka, eexda, qabyaaladda iyo nin-jeclaysiga, u hoggaansanaanta sharciga, la-dhaqanka bulshada, ka-hortagga dambiyada iyo arrimo kale. “Waxaad tihiin ciidamo geesiyayaal ah oo naftooda u hura bulshadooda, waxaana la inaga rabaa in si waddaniyad leh aad u sii gudataan waajibaadkiinna. Sannadkana, ka xukuumad ahaan, waxaan ku dadaali doonaa sidii noloshiinna wax looga sii beddeli lahaa,” ayuu yidhi madaxwayne Mustafe Muxummed Cumar. XIGASHO :- SRTV Somali
Heshiiska Amniga ee Mareykanka iyo Itoobiya waa qaab-dhismeed iskaashi oo ka dhigi doona Geeska Afrika mid xasilooni leh - Tibor Naj
Sep 5, 2026 41
Addis Ababa; Naaf 30/2018 (ENA):- Heshiiska Amniga ee Mareykanka iyo Itoobiya waa qaab-dhismeed iskaashi oo ka dhigi doona Geeska Afrika mid guuleysta, ayuu yiri Tibor Naj, Kaaliyaha Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee Mareykanka ee Arrimaha Afrika. Wafti sare oo ka socda militariga Itoobiya oo uu hoggaaminayo Major General Teshome Gemechu, Agaasimaha Guud ee Xiriirka Dibadda iyo Iskaashiga Milatariga ee Wasaaradda Difaaca Qaranka, ayaa dhawaan booqday Mareykanka waxayna la yeesheen wadatashiyo laba geesood ah dhiggooda iyo hoggaamiyeyaasha kale ee militariga Mareykanka ee Pentagon. Arintan awgeed, waxay ku heshiiyeen in iskaashiga militariga iyo diblomaasiyadeed ee labada dal loo qaado heer cusub oo ka sarreeya wadatashi uu si wadajir ah u guddoominayay Brian J. Ellis, Ku-xigeenka Kaaliyaha Xoghayaha Difaaca ee Arrimaha Afrika ee Pentagon. Kaaliyaha Xoghayihii hore ee Arrimaha Dibadda ee Mareykanka Tibor Nagy ayaa u sheegay Pulse of Africa in iskaashiga milatari ee ka dhexeeya Mareykanka iyo Itoobiya uu yahay mid muhiimad istiraatiiji ah leh. Wuxuu sheegay in iskaashiga lala yeesho Ciidanka Difaaca Qaranka Itoobiya uu faa'iidooyin u keeni doono labada dhinac oo keliya, laakiin sidoo kale gobolka, taasoo horseedi doonta nabad waarta. Tibor wuxuu ammaanay heerka sare ee xirfadda Ciidanka Difaaca Qaranka Itoobiya, taasoo uu sheegay inay ka dhigayso mid ka mid ah ciidamada amniga ee ugu horreeya Afrika. Wuxuu sidoo kale ku xiray xoogga ciidanka dabeecaddiisa akhlaaqeed ee qoto dheer iyo taariikh ciidan oo dheer. Wuxuu sheegay in anshaxa xirfadeed ee Ciidanka Difaaca Qaranka Itoobiya iyo taariikhda ay had iyo jeer dhigaan heer xirfadeed oo sare. Nagy wuxuu sheegay in ciidankani uu dhaxlay geesinimada waddaniyiinta sameeyay taariikhda Adwa; wuxuu tilmaamay in ruuxa dagaalka iyo rabitaanka ah in loo dagaallamo dalka ay ku jiraan dhiigga Itoobiyaanka. Awooddan hay'adeed waxay muhiimad weyn u leedahay rabitaanka Mareykanka ee ah inuu dhiso xiriir waara iyo iskaashi lala yeesho Itoobiya, ayuu yiri. Wuxuu sheegay inay lagama maarmaan u tahay Mareykanka inuu dhiso iskaashi difaac oo uu la yeesho militariga Itoobiya si uu u ilaaliyo danihiisa. Wuxuu sidoo kale ku nuuxnuuxsaday in Geeska Afrika oo deggan oo barwaaqo ah uu ilaalin doono danaha istaraatiijiyadeed ee Mareykanka. Guud ahaan, wuxuu sheegay in iskaashiga milatari iyo istiraatiijiyadeed ee qoto dheer ee u dhexeeya Mareykanka iyo Itoobiya uu ka dhigi doono dhammaan dhinacyada inay guuleystaan.
WAXAA LOO BAAHAN YAHAY IN LA SAMEEYO HANNAAN GOBOLEED OO WADAJIR AH OO LAGU NIDAAMIYO ADEEGSIGA GARAADKA MACMALKA AH :- WORKNEH GEBEYEHU (Dr.)
Sep 4, 2026 53
Addis Ababa, 29-ka Nehaase 2018 (ENA) Xoghayaha Guud ee Urur-Goboleedka Horumarinta Dowladaha Bariga Afrika (IGAD), Workneh Gebeyehu (Dr.), ayaa sheegay in loo baahan yahay in la sameeyo hannaan goboleed oo wadajir ah oo lagu nidaamiyo adeegsiga sirdoonka macmalka ah (AI) iyo ilaalinta madaxbannaanida xogta, kaas oo waafaqsan qaab-dhismeedyada sharci ee qaran ee dalalka xubnaha ka ah. Waxaa maanta oo ah 29-ka Nehaase 2018 ka furmay kulan-wadatashi socon doona muddo laba maalmood ah, kaas oo ay ka qaybgalayaan wakiillo ka socda dalalka xubnaha ka ah IGAD iyo dhinacyada ay khusayso, laguna doonayo in si wadajir ah loo dejiyo istaraatiijiyadda goboleed ee sirdoonka macmalka ah (IA) . Xoghayaha Guud ee Urur-Goboleedka IGAD, Workneh Gebeyehu (Dr.), ayaa xusay in kobaca degdegga ah ee sirdoonka macmalka ah uu saameyn ku yeelanayo isla markaana qaabeynayo dhaqaalaha adduunka, dowladaha iyo awoodda aadanaha. Waxa uu sidoo kale xusay in sirdoonka macmalka (IA) iyo waaxda dhijitaalka ahi ay yihiin awood muhiim ah oo dardargelin karta is-dhexgalka dhaqaale ee gobolka, isla markaana gacan ka geysan karta kobaca bulshada iyo dhaqaalaha. Waxa uu sheegay in dalalka xubnaha ka ah IGAD ay tahay inay si habboon uga faa’iidaystaan fursadaha ay bixiso tiknoolajiyadda sirdoonka macmalka ah si loo dardargeliyo is-dhexgalka dhaqaale ee gobolka. Arrintan awgeed, waxa uu carrabka ku adkeeyay in loo baahan yahay in la sameeyo hannaan goboleed oo wadajir ah oo lagu nidaamiyo adeegsiga sirdoonka macmalka ah iyo ilaalinta madaxbannaanida xogta, kaas oo waafaqsan qaab-dhismeedyada sharci ee qaran ee dalalka xubnaha ka ah. Dhankiisa, Agaasimaha Arrimaha IGAD ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda Itoobiya, Mudane Ketema Haile, ayaa xusay in sirdoonka macmalka ah uu noqonayo aalad dardargelisa kobaca dhaqaalaha, isla markaana gacan ka geysanaysa dhismaha awoodda wax-soo-saarka. Waxa uu sidoo kale carrabka ku adkeeyay baahida loo qabo in sirdoonka macmalka ah looga faa’iidaysto iskaashiga gobolka, dejinta qaab-dhismeedyo siyaasadeed oo xooggan, horumarinta kaabeyaasha dhijitaalka ah, iyo maalgelinta cilmi-baarista iyo hal-abuurka. Wuxuu intaasi ku daray in Itoobiya ay si buuxda u garwaaqsan tahay doorka tiknoolajiyadaha dhijitaalka ah iyo sirdoonka macmalka ah ay ku leeyihiin horumarka qaranka iyo kan gobolka, isla markaana ay ka go’an tahay inay iskaashi la sameyso dalalka xubnaha ka ah IGAD. Ugu dambayn wuxuu xusay in Jaamacadda Sirdoonka Macmalka ah ee hadda laga dhisayo Itoobiya ay noqon doonto mid faa’iido u leh dalalka xubnaha ka ah IGAD iyo guud ahaan Afrika.
Dowladdu waxay mudnaanta koowaad siisay horumarinta nolosha muwaadiniinta iyo hubinta barwaaqada waarta - Adeegga Isgaarsiinta Dowladda
Sep 4, 2026 49
Addis Ababa, Naaf 29/2018 (ENA): Adeegga Isgaarsiinta Dowladdu wuxuu sheegay in horumarinta nolosha muwaadiniinta iyo hubinta barwaaqada waarta ay tahay mudnaanta koowaad. Adeegga ayaa sheegay in dowladdu ay hirgelinayso dib-u-habayn qaran si loo hubiyo faa'iidada guud ee dadka, isla markaana ay ballanqaadyadeeda u rogi doonto ficil. Itoobiya, iyada oo adeegsanaysa dadaalkeeda joogtada ah ee lagu hubinayo barwaaqada guud iyo hagaajinta nolosha muwaadiniinteeda, waxay xaqiijinaysaa marxalado taariikhi ah oo muujinaya safarka dib-u-cusboonaysiinta Itoobiya. Dowladdu waxay qorsheyneysaa oo hirgelineysaa siyaasado istaraatiijiyadeed oo faa'iido u leh dadka, waxayna diiwaangelineysaa isbeddello la taaban karo oo ku yimaada qaybaha dhaqaalaha iyo bulshada. Heshiiska taariikhiga ah ee u dhexeeya Bangiga Qaranka ee Itoobiya iyo Hay'adda Maaliyadda Caalamiga ah (IFC), oo uu ku dhawaaqay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), waa muujinta aragtidan, sida ay shirkaddu sharraxday. Shirkadda Maaliyadda Guryaha, oo la dhisi doono raasumaal dhan 100 bilyan oo birr oo ay ku jiraan iskaashiyo caalami ah, waxay abuuri doontaa marin dhaqaale oo la isku halleyn karo oo loogu talagalay muwaadiniinta iyadoo wax ka qabaneysa dheelitir la'aanta lacagta caddaanka ah ee qaybta bangiyada. Adeeggu wuxuu sharraxay in heshiiskan taariikhiga ah uu wax badan ka tari doono gaaritaanka yoolka dowladda ee ah in la bixiyo 1.5 milyan oo guri oo la awoodi karo oo ilaalin doona sharafta Itoobiyaanka. Waxay sidoo kale xustay in heshiisku uu yahay tallaabo muhiim ah oo xaqiijinaysa ballanqaadka dowladdu ay ku jebinayso caqabadaha lagu xaqiijinayo rabitaanka muwaadiniinta ee lahaanshaha guryaha iyo hagaajinta nolol maalmeedka iyo amniga bulshada ee dad badan si la isku halleyn karo. Guulahan keli kuma taagna; Dib-u-habaynta dhaqaalaha, isbeddelka dijitaalka ah iyo mashaariicda waaweyn ee la diiwaan geliyay sannadihii la soo dhaafay ee isbeddelka ayaa qayb ka ah marxaladda xigta ee soo kabashada Itoobiya. Dowladda Medemer waxay sii waday inay xoojiso awoodda dhaqaalaha qaranka iyadoo ku dartay qaybta gaarka loo leeyahay hawlo ballaaran iyo casriyeynta nidaamka suuqa oo ah saldhigga safarkeeda horumarinta. Si loo yareeyo nuglaanta kooxaha dakhligoodu hooseeyo ee sicir-bararka la xiriira kobaca dhaqaale ee degdegga ah ee la diiwaan gelinayo dal ahaan, dowladdu waxay u qoondaynaysaa balaayiin doolar taageero miisaaniyadeed shidaalka, baahiyaha aasaasiga ah iyo wax-soo-saarka beeraha. Intaa waxaa dheer shaqadan fududaynta nolol maalmeedka, waxay samaysay horumar waara oo ku aaddan nolosha muwaadiniinta iyo hubinta barwaaqada ajendaheeda ugu sarreeya. Tan awgeed, rabitaanka adag ee ah in la dhiso dhaqaale degdeg ah, xooggan oo loo dhan yahay ayaa sii socota si loo hirgeliyo dhammaan dhinacyada, ayuu yiri.
Dardargelinta isdhexgalka gobolka ee Geeska Afrika waa qayb muhiim ah oo ka mid ah hirgelinta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika iyo gaaritaanka yoolalka la dejiyay - Wamkele Mene
Sep 3, 2026 49
Addis Ababa; Naaf 28/2018 (ENA): Dardargelinta isdhexgalka gobolka ee Geeska Afrika waa qayb muhiim ah oo ka mid ah hirgelinta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika iyo gaaritaanka yoolalka la dejiyay, ayuu yiri Wamkele Mene, Xoghayaha Guud ee Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Afrika. Shirka Wasiirada Ganacsiga ee Hindisaha Geeska Afrika ayaa ka socda Addis Ababa. Wamkele Mene, Xoghayaha Guud ee Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika, ayaa isla markaas sheegay in xoojinta isdhexgalka qaaradaha Afrika, kordhinta awoodda wax soo saarka, ballaarinta iyo ballaarinta ganacsiga, iyo xoojinta awoodda hay'adaha ay aad muhiim u yihiin. Wuxuu sidoo kale xusay in kulanka la qabanayo xilli Afrika ay si degdeg ah ugu socoto is-dhexgal qoto dheer. Wuxuu xusay in diiradda la saarayo qaaradda ay ka wareegayso wadahadallada una gudbayso hirgelinta iyo natiijooyinka Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika, iyo in dhammaan habraacyada lagama maarmaanka ah la dhammaystiray. Wuxuu xusay in dhammaystirka degdega ah ee hab-maamuuskani uu saldhig sharci oo adag u dhigay ganacsiga qaaradda dhexdeeda isla markaana uu u gogol xaadhay abuuritaanka suuq qaaradda oo firfircoon. Wuxuu xusay in kor u qaadista is-dhexgalka gobolka ee Geeska Afrika ay qayb muhiim ah ka tahay dadaalka qaaradda, iyo in rajada dhaqaale ee muddada dheer ee Afrika lagu xaqiijin karo iyadoo si go'aan leh loola dagaallamo caqabadaha iyo in tallaabo la qaado. Wuxuu xusay in tallaabo go'an la qaado si dib loogu habeeyo dhaqaalaha, loo dedejiyo horumarinta warshadaha, loo abuuro shaqooyin loona xoojiyo tartanka caalamiga ah ee Afrika. Wuxuu xusay in Hindisaha Geeska Afrika uu fursad u siinayo in la gaaro Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika. Wuxuu xusay in waddamada hirgeliya Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Afrika ay heli doonaan suuq ballaaran oo ay ku nool yihiin 1.4 bilyan oo qof iyo wadarta guud ee GDP oo ah $3.4 tirilyan. Wuxuu xusay in ganacsiga gudaha Afrika la filayo inuu gaaro $220 bilyan marka la gaaro 2024, iyadoo saamiga ugu badan ee ganacsigani uu yahay qaybta wax soo saarka. Wuxuu sheegay in tani ay dhiirigelin lahayd, isagoo xusay in Afrika ay si isa soo taraysa uga ganacsanayso alaabada qiimaha lagu daray iyo wax ka yar agabka aan la farsamayn. Wuxuu sheegay in dardargelinta is-dhexgalka gobolka ee Geeska Afrika aysan faa'iido u lahayn oo keliya dalalka gobolka, laakiin sidoo kale ay si weyn uga qayb qaadato hirgelinta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Afrika iyo gaaritaanka yoolalkeeda. Wuxuu xusay in gobol isku xiran oo wanaagsan, xuduudo hufan, awood wax soo saar oo xooggan iyo ballaarinta silsiladaha qiimaha gobolka ay xoojin doonaan suuqa keliya ee Afrika.
Siyaasada
Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhoyoon Timotiyoos (Dr.) ayaa la kulmay Kaaliyaha Xoghayaha Arrimaha Afrika ee Mareykanka
Sep 5, 2026 29
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhiyoon Timotiyoos (Dr.) ayaa maanta xafiiskiisa kula kulmay Kaaliyaha Xoghayaha Arrimaha Afrika ee Mareykanka Frank Garsiya. Labada dhinac ayaa ka wada hadlay sidii loo sii xoojin lahaa xiriirka labada dhinac ee soo jireenka ah ee u dhexeeya Itoobiya iyo Mareykanka. Waxay sidoo kale ka wada hadleen xoojinta maalgashiga iyo xiriirka ganacsi ee ka dhexeeya dalalka, waxayna is dhaafsadeen aragtiyo ku saabsan arrimaha nabadda gobolka iyo amniga ee danaha labada dhinac. Itoobiya iyo Mareykanka ayaa ku kulmay Washington, D.C. bishii Miicaad 2018 si ay uga wada hadlaan barwaaqada dhaqaale, ganacsiga iyo maalgashiga; iskaashiga difaaca iyo amniga; Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa sidoo kale ku xustay bayaanka inay yeesheen wadahadallo laba geesood ah oo ku saabsan horumarinta nabadda iyo xasilloonida gobolka.
Dib-u-habaynta Adeegga iyo Maamulka ee Dowladda ayaa Ka Caawinaysa Abuurista Hay'ado iyo Shaqaale hawlkar ah
Sep 5, 2026 31
Dirdhaba; Naaf 29/2018 (ENA): Guddoomiyaha Adeegga Shaqaalaha Rayidka ee Federaalka Mekuriya Hayle (Dr.) ayaa sheegay in dib-u-habaynta adeegga iyo maamulka ee dowladdu ay gacan ka geysatay abuurista hay'ado iyo shaqaale hawlkar ah. Dood ayaa maanta lagu qabtay Dirdhaba si loo hirgeliyo dib-u-habaynta adeegga iyo maamulka ee dawladda. Inta lagu guda jiray doodda, Guddoomiyaha Guddiga Adeegga shaqaalaha Rayidka ee Federaalka Mekuriya Hayle (Dr.) ayaa sheegayy in marka laga soo tago ahamiyadda la siiyay horumarinta cududda shaqaalaha hay'adaha lagu dhiirigelinayo inay si dijitaal ah uga shaqeeyaan dib-u-habaynta adeegga iyo maamulka ee dawladda oo waxtar leh. Wuxuu sharraxay in tani ay gacan ka geysatay abuurista hay'ado iyo shaqaale tartan leh, taasoo ka dhigaysa adeegyada dawladda kuwo hufan oo waxtar leh, iyo hubinta qanacsanaanta dadweynaha. Wuxuu sheegay in hay'adda Adeegga Rayidka ay diiradda saarayso sidii adeegyada dawladda looga dhigi lahaa kuwo la heli karo iyada oo loo marayo hal xarun. Maayarka Magaalada Dirdhaba, Khadiir Juhar, ayaa sidoo kale sheegay in adeegyada iyo maamulku ay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta horumar dhammaystiran. Wuxuu xusay in arrintan awgeed, uu diiradda saaray ballaarinta hababka ay tiknoolajiyaddu taageerto iyo ka dhigista hay'adaha kuwo ku habboon bixinta adeegga. Tusaale ahaan, wuxuu xusay in si loo helo adeegyo degdeg ah oo hufan oo loogu talagalay dadweynaha, Wasaaradda Adeegga Dadweynaha ay awood u yeelatay inay bixiso 103 adeeg iyadoo bixinaysa 15 hay'adood oo ku yaal Maamulka Dire Dawa, iyadoo hubinaysa qanacsanaanta macaamiisha. Wuxuu sheegay in dib-u-habaynta la sii xoojin doono iyadoo adeegga laga dhigi doono mid la heli karo dhammaan qaybaha Maamulka Dire Dawa. Madaxa Xafiiska Maamulka Adeegga Dadweynaha iyo cududda shaqaalaha isaamulka Dirdhaba, mudane Hayir Xaaji Nuur, ayaa sheegay in dib-u-habayntu ay furtay cutub cusub si loo sii wado bixinta adeegyada dawladda oo leh tayo iyo hufnaan sare. Wuxuu sheegay in dib-u-habayntu ay hubin doonto ku qanacsanaanta adeegyada dadweynaha iyo inay suurtogeliso maamul wax ku ool ah.
Nidaam ayaa la sameeyay si wax looga qabto arrimaha garsoorka ee bulshada - Wasaaradda Caddaaladda
Sep 5, 2026 32
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Wasiiru-dowlaha Caddaaladda, Ermiyas Manebirhan (Dr.), ayaa sheegay in la sameeyay nidaam wax looga qabanayo arrimaha garsoorka maamulka ee bulshada si waara sannadihii la soo dhaafay. Wasaaradda Caddaaladda ayaa qabatay shir qaran oo looga hadlayo garsoorka maamulka iyo maxkamadaha maamulka. Wasiiru-dowlaha Caddaaladda, Ermiyas Manebirhan (Dr.), ayaa munaasabadda ka sheegay; Ujeedada ugu weyn ee caddaaladda maamulku waa in la abuuro nidaam ay muwaadiniintu ku ogaadaan xuquuqdooda marka ay tagaan bixiyeyaasha adeegga oo la maqlo oo la soo celiyo iyagoo qanacsan. Wuxuu sidoo kale sheegay in nidaamka caddaaladda uu door muhiim ah ka ciyaaro hirgelinta sharciga ee Itoobiya iyo hubinta kalsoonida dadweynaha. Wuxuu tilmaamay in caddaaladda sharcigu ay la macno tahay in lagu hago sharciga; Wuxuu sharraxay in caddaaladda maamulku ay door weyn ka ciyaarto ka dhigista mid ka hirgasha nolol maalmeedka muwaadiniinta. Wuxuu sidoo kale sheegay in ujeeddada ugu weyn ee dowladda iyo maamulka dadweynaha ay tahay in la dhiso sharciyad iyo in la xoojiyo kalsoonida xooggan ee u dhaxaysa dadka iyo dowladda. Wuxuu tilmaamay in caddaaladda maamulku ay tahay mid ka mid ah dib-u-habaynta sharciga ee ugu weyn ee laga hirgeliyay Itoobiya ka dib isbeddellada dhacay; wuxuu sidoo kale sharraxay in la sameeyay nidaam si joogto ah uga jawaabaya su'aalaha garsoorka maamulka ee bulshada. Wuxuu tilmaamay in hore loo soo saaray tilmaamo iyada oo aan la hayn xakameyn ku filan xitaa hay'addii soo saartay waxay la kulantay dhibaatooyin ku saabsan sameynta go'aanno tilmaamo la ilaaway oo la laalay waqti ka dib. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu tilmaamay in nidaamka cusub ee caddaaladda maamulka uu yareeyay dhibaatooyinkan aasaasiga ah isagoo dowladda iyo mas'uuliyiinta ku soo rogay isla xisaabtan cad. Wuxuu ku nuuxnuuxsaday in sharciga la dhaqan geliyo oo si buuxda ay u hirgeliyaan bixiyeyaasha adeegga. Anja Pauls, Wakiilka Safaaradda Jarmalka ee Itoobiya; Wuxuu sheegay in xiriirka laba geesoodka ah ee ka dhexeeya Itoobiya iyo Jarmalka uu ku salaysan yahay faa'iido wadaag ah oo uu jiro ku dhawaad 60 sano. Wuxuu sharraxay in caddaaladda maamulku ay tahay arrin aasaasi u ah maamul wanaagga maadaama ay hubinayso in hay'adaha dowladdu ay adeegsadaan awoodahooda oo keliya si waafaqsan sharciga. Wuxuu xaqiijiyay in safaaraddiisu ay diyaar u tahay inay ka wada shaqeyso mashaariic sii xoojin doona cadaaladda maamulka ee Itoobiya, iyadoo lagu dhisayo iskaashiga xooggan ee la dhisay sanadihii la soo dhaafay. Shirka, waxaa lagu wareejiyay cutub tababar sharci maamul oo ay diyaarisay Wasaaradda Caddaaladda iyadoo taageero ka heleysa Iskaashiga Horumarinta Jarmalka (GIZ), shirka cadaaladda maamulkana wuxuu sii socon doonaa berri.
Waxaa lasoo gabagabeeyey shirkii uu Madaxweynaha DDS Mustafe Muxumed la yeeshay ciidanka Booliska DDS.
Sep 5, 2026 32
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA): Laba toddobaad oo shir iyo qiimayn ah kaddib, waxaa magaalada Jigjiga lagu soo af-meeray shirka iyo qiimaynta Ciidanka Booliska DDS, oo si gaar ah loogu eegay anshaxa, amniga, hoggaaminta iyo arrimo kale. Madaxweynaha DDS, Mudane Mustafe Muxummed Cumar, ayaa soo xidhay shirka iyo qiimaynta labadii toddobaad ee lasoo dhaafay usocotay Ciidanka Booliska DDS. Kulankan oo ka dhacay madasha kulamada ee Suldaan Odawaa Liibaan ayaana lagula dardaarmay saraakiisha ciidanka. Madaxweynuhu wuxuu ciidanka kula dardaarmay inay sii xoojiyaan waajibaadkooda dastuuriga ah, ilaalinta nabadgelyada, dhowrista sharciga iyo kala dambaynta, u adeegidda bulshada si hufan, daacadnimo iyo masuuliyad leh. Shirka iyo qiimaynta ayaa diiradda lagu saaray anshaxa iyo edebta ciidanka, sugidda amniga iyo nabadgelyada, hoggaaminta iyo maamulka, eexda, qabyaaladda iyo nin-jeclaysiga, u hoggaansanaanta sharciga, la-dhaqanka bulshada, ka-hortagga dambiyada iyo arrimo kale. “Waxaad tihiin ciidamo geesiyayaal ah oo naftooda u hura bulshadooda, waxaana la inaga rabaa in si waddaniyad leh aad u sii gudataan waajibaadkiinna. Sannadkana, ka xukuumad ahaan, waxaan ku dadaali doonaa sidii noloshiinna wax looga sii beddeli lahaa,” ayuu yidhi madaxwayne Mustafe Muxummed Cumar. XIGASHO :- SRTV Somali
Heshiiska Amniga ee Mareykanka iyo Itoobiya waa qaab-dhismeed iskaashi oo ka dhigi doona Geeska Afrika mid xasilooni leh - Tibor Naj
Sep 5, 2026 41
Addis Ababa; Naaf 30/2018 (ENA):- Heshiiska Amniga ee Mareykanka iyo Itoobiya waa qaab-dhismeed iskaashi oo ka dhigi doona Geeska Afrika mid guuleysta, ayuu yiri Tibor Naj, Kaaliyaha Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee Mareykanka ee Arrimaha Afrika. Wafti sare oo ka socda militariga Itoobiya oo uu hoggaaminayo Major General Teshome Gemechu, Agaasimaha Guud ee Xiriirka Dibadda iyo Iskaashiga Milatariga ee Wasaaradda Difaaca Qaranka, ayaa dhawaan booqday Mareykanka waxayna la yeesheen wadatashiyo laba geesood ah dhiggooda iyo hoggaamiyeyaasha kale ee militariga Mareykanka ee Pentagon. Arintan awgeed, waxay ku heshiiyeen in iskaashiga militariga iyo diblomaasiyadeed ee labada dal loo qaado heer cusub oo ka sarreeya wadatashi uu si wadajir ah u guddoominayay Brian J. Ellis, Ku-xigeenka Kaaliyaha Xoghayaha Difaaca ee Arrimaha Afrika ee Pentagon. Kaaliyaha Xoghayihii hore ee Arrimaha Dibadda ee Mareykanka Tibor Nagy ayaa u sheegay Pulse of Africa in iskaashiga milatari ee ka dhexeeya Mareykanka iyo Itoobiya uu yahay mid muhiimad istiraatiiji ah leh. Wuxuu sheegay in iskaashiga lala yeesho Ciidanka Difaaca Qaranka Itoobiya uu faa'iidooyin u keeni doono labada dhinac oo keliya, laakiin sidoo kale gobolka, taasoo horseedi doonta nabad waarta. Tibor wuxuu ammaanay heerka sare ee xirfadda Ciidanka Difaaca Qaranka Itoobiya, taasoo uu sheegay inay ka dhigayso mid ka mid ah ciidamada amniga ee ugu horreeya Afrika. Wuxuu sidoo kale ku xiray xoogga ciidanka dabeecaddiisa akhlaaqeed ee qoto dheer iyo taariikh ciidan oo dheer. Wuxuu sheegay in anshaxa xirfadeed ee Ciidanka Difaaca Qaranka Itoobiya iyo taariikhda ay had iyo jeer dhigaan heer xirfadeed oo sare. Nagy wuxuu sheegay in ciidankani uu dhaxlay geesinimada waddaniyiinta sameeyay taariikhda Adwa; wuxuu tilmaamay in ruuxa dagaalka iyo rabitaanka ah in loo dagaallamo dalka ay ku jiraan dhiigga Itoobiyaanka. Awooddan hay'adeed waxay muhiimad weyn u leedahay rabitaanka Mareykanka ee ah inuu dhiso xiriir waara iyo iskaashi lala yeesho Itoobiya, ayuu yiri. Wuxuu sheegay inay lagama maarmaan u tahay Mareykanka inuu dhiso iskaashi difaac oo uu la yeesho militariga Itoobiya si uu u ilaaliyo danihiisa. Wuxuu sidoo kale ku nuuxnuuxsaday in Geeska Afrika oo deggan oo barwaaqo ah uu ilaalin doono danaha istaraatiijiyadeed ee Mareykanka. Guud ahaan, wuxuu sheegay in iskaashiga milatari iyo istiraatiijiyadeed ee qoto dheer ee u dhexeeya Mareykanka iyo Itoobiya uu ka dhigi doono dhammaan dhinacyada inay guuleystaan.
WAXAA LOO BAAHAN YAHAY IN LA SAMEEYO HANNAAN GOBOLEED OO WADAJIR AH OO LAGU NIDAAMIYO ADEEGSIGA GARAADKA MACMALKA AH :- WORKNEH GEBEYEHU (Dr.)
Sep 4, 2026 53
Addis Ababa, 29-ka Nehaase 2018 (ENA) Xoghayaha Guud ee Urur-Goboleedka Horumarinta Dowladaha Bariga Afrika (IGAD), Workneh Gebeyehu (Dr.), ayaa sheegay in loo baahan yahay in la sameeyo hannaan goboleed oo wadajir ah oo lagu nidaamiyo adeegsiga sirdoonka macmalka ah (AI) iyo ilaalinta madaxbannaanida xogta, kaas oo waafaqsan qaab-dhismeedyada sharci ee qaran ee dalalka xubnaha ka ah. Waxaa maanta oo ah 29-ka Nehaase 2018 ka furmay kulan-wadatashi socon doona muddo laba maalmood ah, kaas oo ay ka qaybgalayaan wakiillo ka socda dalalka xubnaha ka ah IGAD iyo dhinacyada ay khusayso, laguna doonayo in si wadajir ah loo dejiyo istaraatiijiyadda goboleed ee sirdoonka macmalka ah (IA) . Xoghayaha Guud ee Urur-Goboleedka IGAD, Workneh Gebeyehu (Dr.), ayaa xusay in kobaca degdegga ah ee sirdoonka macmalka ah uu saameyn ku yeelanayo isla markaana qaabeynayo dhaqaalaha adduunka, dowladaha iyo awoodda aadanaha. Waxa uu sidoo kale xusay in sirdoonka macmalka (IA) iyo waaxda dhijitaalka ahi ay yihiin awood muhiim ah oo dardargelin karta is-dhexgalka dhaqaale ee gobolka, isla markaana gacan ka geysan karta kobaca bulshada iyo dhaqaalaha. Waxa uu sheegay in dalalka xubnaha ka ah IGAD ay tahay inay si habboon uga faa’iidaystaan fursadaha ay bixiso tiknoolajiyadda sirdoonka macmalka ah si loo dardargeliyo is-dhexgalka dhaqaale ee gobolka. Arrintan awgeed, waxa uu carrabka ku adkeeyay in loo baahan yahay in la sameeyo hannaan goboleed oo wadajir ah oo lagu nidaamiyo adeegsiga sirdoonka macmalka ah iyo ilaalinta madaxbannaanida xogta, kaas oo waafaqsan qaab-dhismeedyada sharci ee qaran ee dalalka xubnaha ka ah. Dhankiisa, Agaasimaha Arrimaha IGAD ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda Itoobiya, Mudane Ketema Haile, ayaa xusay in sirdoonka macmalka ah uu noqonayo aalad dardargelisa kobaca dhaqaalaha, isla markaana gacan ka geysanaysa dhismaha awoodda wax-soo-saarka. Waxa uu sidoo kale carrabka ku adkeeyay baahida loo qabo in sirdoonka macmalka ah looga faa’iidaysto iskaashiga gobolka, dejinta qaab-dhismeedyo siyaasadeed oo xooggan, horumarinta kaabeyaasha dhijitaalka ah, iyo maalgelinta cilmi-baarista iyo hal-abuurka. Wuxuu intaasi ku daray in Itoobiya ay si buuxda u garwaaqsan tahay doorka tiknoolajiyadaha dhijitaalka ah iyo sirdoonka macmalka ah ay ku leeyihiin horumarka qaranka iyo kan gobolka, isla markaana ay ka go’an tahay inay iskaashi la sameyso dalalka xubnaha ka ah IGAD. Ugu dambayn wuxuu xusay in Jaamacadda Sirdoonka Macmalka ah ee hadda laga dhisayo Itoobiya ay noqon doonto mid faa’iido u leh dalalka xubnaha ka ah IGAD iyo guud ahaan Afrika.
Dowladdu waxay mudnaanta koowaad siisay horumarinta nolosha muwaadiniinta iyo hubinta barwaaqada waarta - Adeegga Isgaarsiinta Dowladda
Sep 4, 2026 49
Addis Ababa, Naaf 29/2018 (ENA): Adeegga Isgaarsiinta Dowladdu wuxuu sheegay in horumarinta nolosha muwaadiniinta iyo hubinta barwaaqada waarta ay tahay mudnaanta koowaad. Adeegga ayaa sheegay in dowladdu ay hirgelinayso dib-u-habayn qaran si loo hubiyo faa'iidada guud ee dadka, isla markaana ay ballanqaadyadeeda u rogi doonto ficil. Itoobiya, iyada oo adeegsanaysa dadaalkeeda joogtada ah ee lagu hubinayo barwaaqada guud iyo hagaajinta nolosha muwaadiniinteeda, waxay xaqiijinaysaa marxalado taariikhi ah oo muujinaya safarka dib-u-cusboonaysiinta Itoobiya. Dowladdu waxay qorsheyneysaa oo hirgelineysaa siyaasado istaraatiijiyadeed oo faa'iido u leh dadka, waxayna diiwaangelineysaa isbeddello la taaban karo oo ku yimaada qaybaha dhaqaalaha iyo bulshada. Heshiiska taariikhiga ah ee u dhexeeya Bangiga Qaranka ee Itoobiya iyo Hay'adda Maaliyadda Caalamiga ah (IFC), oo uu ku dhawaaqay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), waa muujinta aragtidan, sida ay shirkaddu sharraxday. Shirkadda Maaliyadda Guryaha, oo la dhisi doono raasumaal dhan 100 bilyan oo birr oo ay ku jiraan iskaashiyo caalami ah, waxay abuuri doontaa marin dhaqaale oo la isku halleyn karo oo loogu talagalay muwaadiniinta iyadoo wax ka qabaneysa dheelitir la'aanta lacagta caddaanka ah ee qaybta bangiyada. Adeeggu wuxuu sharraxay in heshiiskan taariikhiga ah uu wax badan ka tari doono gaaritaanka yoolka dowladda ee ah in la bixiyo 1.5 milyan oo guri oo la awoodi karo oo ilaalin doona sharafta Itoobiyaanka. Waxay sidoo kale xustay in heshiisku uu yahay tallaabo muhiim ah oo xaqiijinaysa ballanqaadka dowladdu ay ku jebinayso caqabadaha lagu xaqiijinayo rabitaanka muwaadiniinta ee lahaanshaha guryaha iyo hagaajinta nolol maalmeedka iyo amniga bulshada ee dad badan si la isku halleyn karo. Guulahan keli kuma taagna; Dib-u-habaynta dhaqaalaha, isbeddelka dijitaalka ah iyo mashaariicda waaweyn ee la diiwaan geliyay sannadihii la soo dhaafay ee isbeddelka ayaa qayb ka ah marxaladda xigta ee soo kabashada Itoobiya. Dowladda Medemer waxay sii waday inay xoojiso awoodda dhaqaalaha qaranka iyadoo ku dartay qaybta gaarka loo leeyahay hawlo ballaaran iyo casriyeynta nidaamka suuqa oo ah saldhigga safarkeeda horumarinta. Si loo yareeyo nuglaanta kooxaha dakhligoodu hooseeyo ee sicir-bararka la xiriira kobaca dhaqaale ee degdegga ah ee la diiwaan gelinayo dal ahaan, dowladdu waxay u qoondaynaysaa balaayiin doolar taageero miisaaniyadeed shidaalka, baahiyaha aasaasiga ah iyo wax-soo-saarka beeraha. Intaa waxaa dheer shaqadan fududaynta nolol maalmeedka, waxay samaysay horumar waara oo ku aaddan nolosha muwaadiniinta iyo hubinta barwaaqada ajendaheeda ugu sarreeya. Tan awgeed, rabitaanka adag ee ah in la dhiso dhaqaale degdeg ah, xooggan oo loo dhan yahay ayaa sii socota si loo hirgeliyo dhammaan dhinacyada, ayuu yiri.
Dardargelinta isdhexgalka gobolka ee Geeska Afrika waa qayb muhiim ah oo ka mid ah hirgelinta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika iyo gaaritaanka yoolalka la dejiyay - Wamkele Mene
Sep 3, 2026 49
Addis Ababa; Naaf 28/2018 (ENA): Dardargelinta isdhexgalka gobolka ee Geeska Afrika waa qayb muhiim ah oo ka mid ah hirgelinta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika iyo gaaritaanka yoolalka la dejiyay, ayuu yiri Wamkele Mene, Xoghayaha Guud ee Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Afrika. Shirka Wasiirada Ganacsiga ee Hindisaha Geeska Afrika ayaa ka socda Addis Ababa. Wamkele Mene, Xoghayaha Guud ee Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika, ayaa isla markaas sheegay in xoojinta isdhexgalka qaaradaha Afrika, kordhinta awoodda wax soo saarka, ballaarinta iyo ballaarinta ganacsiga, iyo xoojinta awoodda hay'adaha ay aad muhiim u yihiin. Wuxuu sidoo kale xusay in kulanka la qabanayo xilli Afrika ay si degdeg ah ugu socoto is-dhexgal qoto dheer. Wuxuu xusay in diiradda la saarayo qaaradda ay ka wareegayso wadahadallada una gudbayso hirgelinta iyo natiijooyinka Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika, iyo in dhammaan habraacyada lagama maarmaanka ah la dhammaystiray. Wuxuu xusay in dhammaystirka degdega ah ee hab-maamuuskani uu saldhig sharci oo adag u dhigay ganacsiga qaaradda dhexdeeda isla markaana uu u gogol xaadhay abuuritaanka suuq qaaradda oo firfircoon. Wuxuu xusay in kor u qaadista is-dhexgalka gobolka ee Geeska Afrika ay qayb muhiim ah ka tahay dadaalka qaaradda, iyo in rajada dhaqaale ee muddada dheer ee Afrika lagu xaqiijin karo iyadoo si go'aan leh loola dagaallamo caqabadaha iyo in tallaabo la qaado. Wuxuu xusay in tallaabo go'an la qaado si dib loogu habeeyo dhaqaalaha, loo dedejiyo horumarinta warshadaha, loo abuuro shaqooyin loona xoojiyo tartanka caalamiga ah ee Afrika. Wuxuu xusay in Hindisaha Geeska Afrika uu fursad u siinayo in la gaaro Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika. Wuxuu xusay in waddamada hirgeliya Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Afrika ay heli doonaan suuq ballaaran oo ay ku nool yihiin 1.4 bilyan oo qof iyo wadarta guud ee GDP oo ah $3.4 tirilyan. Wuxuu xusay in ganacsiga gudaha Afrika la filayo inuu gaaro $220 bilyan marka la gaaro 2024, iyadoo saamiga ugu badan ee ganacsigani uu yahay qaybta wax soo saarka. Wuxuu sheegay in tani ay dhiirigelin lahayd, isagoo xusay in Afrika ay si isa soo taraysa uga ganacsanayso alaabada qiimaha lagu daray iyo wax ka yar agabka aan la farsamayn. Wuxuu sheegay in dardargelinta is-dhexgalka gobolka ee Geeska Afrika aysan faa'iido u lahayn oo keliya dalalka gobolka, laakiin sidoo kale ay si weyn uga qayb qaadato hirgelinta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Afrika iyo gaaritaanka yoolalkeeda. Wuxuu xusay in gobol isku xiran oo wanaagsan, xuduudo hufan, awood wax soo saar oo xooggan iyo ballaarinta silsiladaha qiimaha gobolka ay xoojin doonaan suuqa keliya ee Afrika.
Arrimaha Bulshada
Caafimaadka Bulshadu waa aasaaska barwaaqada waarta ee qaran - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Sep 5, 2026 43
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Caafimaadka dadweynaha waa aasaaska barwaaqada qaranka ee waarta, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka, oo qoraal ku soo dhigay boggiisa baraha bulshada, ayaa sheegay in hadafka guud ee caafimaadka dadweynaha uu yahay in la dhiso bulsho wax soo saar leh oo wax ku ool ah dhammaan qaybaha oo gacan ka geysata barwaaqada guud ee dalka. Wuxuu sheegay inuu arkay shaqada Machadka Caafimaadka Dadweynaha ee Itoobiya, kaasoo u adeegayay Itoobiya 100-kii sano ee la soo dhaafay isla markaana isku daraya dhaxalka taariikhiga ah iyo awoodaha casriga ah, maanta. Caafimaadka dadweynaha waa aasaaska barwaaqada qaranka ee waarta. Wuxuu sheegay in machadku uu si xooggan u taageerayo nidaamka caafimaadka dalka iyada oo loo marayo ka hortagga cudurrada faafa, la socodka iyo ka jawaabista cudurrada, shaybaarka, cilmi-baarista, dijitaalka iyo u diyaargarowga khatarta caafimaadka. Wuxuu sheegay in aasaaska xarumaha ka hortagga xaaladaha degdegga ah ee caafimaadka dadweynaha iyo xakamaynta ee gobollada iyo ballaarinta shaybaarrada gudbinta ay yihiin hawlo muhiim ah oo xoojinaya awoodda diyaargarowga caafimaadka ee dalka. Wuxuu sheegay inay si adag uga shaqeyneyso sidii ay u noqon lahayd xarun Afrikaan ah oo heer sare ka gaarta caafimaadka dadweynaha. Intaa waxaa dheer, wuxuu sheegay inay dadaal weyn ku bixineyso sidii ay u xoojin lahayd doorkeeda caalamiga ah ee Xarunta Iskaashiga WHO. Sida uu sheegay Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka, taageeridda iyo xoojinta hay'ad noocaas ah oo ilaalisa taariikhda shalay, casriyeysa maanta, una dhaqaaqeysa berri waa hawl aynaan uga tagi karin berri. Wuxuu sheegay in machadku uu yahay awood muhiim ah oo lagu dardargelinayo barwaaqada dalka, dowladduna ay bixin doonto taageerada lagama maarmaanka ah.
Hawlaha lagu horumarinayo tayada waxbarashada ee Addis Ababa ayaa aasaaska u dhigaya dhismaha jiil leh fikir hal-abuur oo guulaysan kara. – Maayar Adhaanej Abebe
Sep 2, 2026 46
Addis Ababa; Naaf 27/2018 (ENA): Hawlaha lagu sameeyay horumarinta tayada waxbarashada ee Addis Ababa ayaa aasaaska u dhigaya dhisidda jiil abuuri kara oo guulaysan kara iyadoo la kordhinayo heerka baasaska ardayda, ayuu yiri maayarka Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe. Shirkii 33-aad ee Waxbarashada ee Magaalada oo dhan ayaa lagu qabtay hoolka Xuska Guusha Adwa iyadoo cinwaan looga dhigay "Mustaqbal rajo leh oo leh Fikirka Maanta". Waxaa la xusay in shirku uu diyaar u ahaa in la hubiyo tayada waxbarashada, la ballaariyo helitaanka, iyo in la qiimeeyo shaqada xooggan ee laga qabtay habka waxbaridda iyo waxbarashada iyo in lagu taliyo tilmaamaha mustaqbalka. Waxaa la xusay in Maamulka Magaalada Addis Ababa uu si gaar ah diiradda u saaray tayada waxbarashada, shaqada la qabtayna ay wanaajisay natiijooyinka ardayda, heerka baasaska ee imtixaanaadka fasalka 12-aadna uu kor u kacay boqolkiiba 33. Waxaa sidoo kale la sheegay in maamulku uu ka shaqeynayo sidii loo dhisi lahaa jiilka aqoon iyo akhlaaq leh iyadoo loo qoondeeyay miisaaniyad weyn waaxda waxbarashada, dugsiyada hore ee carruurnimada, dugsiyada hoose/dhexe iyo kuwa sare.
Waxaa la dhamaystoray diyaargarowga Si Looga Hortago Yaraanta Sahayda Iyo Xakameynta Ganacsiga Sharci-darrada ah Sannadka Cusub — Xafiiska Ganacsiga IAA
Sep 2, 2026 50
Addis Ababa; Naaf 27/2018 (ENA): Diyaargarowgii lagama maarmaanka ahaa ayaa la dhammeeyay si looga hortago yaraanta sahayda iyo xakamaynta ganacsiga sharci-darrada ah inta lagu jiro diyaargarowga Sannadka Cusub ee soo socda, ayay tiri Marwo Xabiba Siraj, Madaxa Xafiiska Ganacsiga Ismamulka Magaalada Addis Ababa. War-saxaafadeed ay warbaahinta siisay oo ku saabsan diyaargarowga Sannadka Cusub ee 2019, madaxa xafiiska ayaa sheegtay in diyaargarowgii lagama maarmaanka ahaa ee fasaxa Sannadka Cusub la dhammeeyay. Waxay sheegtay inay la shaqeynayaan daneeyayaasha si looga hortago kororka qiimaha, yaraanta badeecadaha, iyo dhaqdhaqaaqyada ganacsi ee sharci-darrada ah ee dhici kara xilliga fasaxa, iyadoo lagu saleynayo baahida suuqa oo sareysa.
GOLAHA HAY’ADAHA DIINTA ITOOBIYA OO XOOJINAYA GARAB-ISTAAGGA DALKA IYO SHACABKA – WASIIRKA NABADDA
Sep 2, 2026 53
Addis Ababa, 26-ka Nehasie 2018 (ENA) Wasiirka Nabadda JDFI Maxamed Idris ayaa sheegay in Golaha Hay’adaha Diinta Itoobiya uu si dhab ah ugu muujinayo dalka iyo shacabka garab-istaaggiisa. Waxaa socda xuska sannad-guurada 15-aad ee aas-aaska Golaha Hay’adaha Diinta dalka iyo shirkiisa guud ee caadiga ah ee 18-aad. Wasiirka Nabadda Maxamed Idris ayaa munaasabadda ka xusay in goluhu uu isagoo isu keenaya hay’adaha diimeed ee xubnaha ka ah, uu qabtay hawlo wax-ku-ool ah oo lagu dhisayo wada-noolaanshaha bulshada iyo xoojinta nabadda.
Dhaqaalaha
Waxaa fiiro gaar ah la siinayaa sameynta silsilad sahay oo waara si loo kordhiyo dakhliga dhoofinta xoolaha
Sep 5, 2026 36
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Agaasimaha Guud ee Machadka Horumarinta Xoolaha, Asrat Tera (Dr.), ayaa sheegay fiirada gaarka ah ee la siinayo sameynta silsilad sahay oo waara si loo kordhiyo dakhliga dhoofinta xoolaha ilaa heer sare. Golaha wadahadallada iyo heshiiska qandaraaska ee u dhexeeya hoggaamiyeyaasha goobaha xoolaha lagu qalo, Dowlad-goboleedka Soomaalida iyo Ururka Ganacsatada Xoolaha ee Kawaanka gobolka Borena ayaa socda. Agaasimaha Guud ee Machadka Horumarinta Xoolaha, Asrat Tera (Dr.), ayaa sheegay in; Itoobiya ay tahay waddan leh kheyraad badan oo xoolo ah, laakiin aysan awoodin inay kasbato sarrifka dibadda ee ay ahayd inay ka hesho qaybta. Wuxuu tilmaamay in xaalado wanaagsan la sameeyay si loo horumariyo qaybta laga soo bilaabo dib-u-habaynta dhaqaalaha guud iyo dib-u-habaynta lacagta ee dhawaan la sameeyay. Agaasimaha Guud, oo xasuusiyay in dakhliga Itoobiya ka soo xarooday qaybta sanadihii la soo dhaafay uu ahaa qiyaastii 95 milyan oo doolar, ayaa sheegay in sannad-maaliyadeedka 2018, ay awood u yeelatay inay dakhligan kordhiso 128.3 milyan oo doolar. Wuxuu sharraxay in inkastoo 12-ka goobood ee xoolaha lagu qalo ee dalka ay hadda leeyihiin awood wax soo saar oo dhan ilaa 200 oo kun oo tan, haddana ay sannad walba soo saaraan qiyaastii 10 boqolkiiba oo keliya awooddooda. Wuxuu ku dhawaaqay in sannad-maaliyadeedka 2019, uu qorsheeyay inuu kordhiyo awoodda wax soo saarka ee goobaha xoolaha lagu qalo ilaa 50 boqolkiiba isla markaana uu kasbado in ka badan 250 milyan oo doolar isagoo dhoofinaya hilibka iyo hilibka. Agaasimaha Guud, oo tilmaamay in caqabadda ugu weyn ee hortaagan in la gaaro qorshahan ay tahay dhibaatada sahayda xoolaha, ayaa yiri; Wuxuu ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo in la dhiso silsilad sahay oo la isku halleyn karo oo waarta oo ay ku jiraan xoolo dhaqatada, goobaha xoolaha lagu qalo ee dhoofinta iyo daneeyayaasha kale. Waxa kale oo uu sheegay inuu ka shaqayn doono sidii loo ballaarin lahaa dhoofinta hilibka, oo markii hore ku koobnaa suuqyada Sacuudi Carabiya iyo Imaaraadka Carabta, una gudbin lahaa suuqyo kale oo cusub. Waxa kale oo uu tilmaamay in ay socdaan dadaallo lagu xallinayo caqabadaha gaadiidka iyo xamuulka iyadoo lala kaashanayo Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya ee Ethiopian Airlines Cargo. Waxa uu sheegay in abaabulka ururada xoolo dhaqatada iyo ganacsatada xoolaha si loo kordhiyo awooddooda gorgortanka, xakamaynta tahriibka sharci darrada ah, iyo abuurista nidaam isku xidh toos ah ay yihiin xalalka ugu muhiimsan ee lagu hubinayo tartanka qaybta.
Gaadiidka Badda iyo Saadka Itoobiya ayaa adeegyadeeda ku casriyeynaya tiknoolajiyada dijitaalka ah si ay uga dhigaan kuwa hufan oo la heli karo - Injineer Cabdulber Shemsu
Sep 5, 2026 41
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Gaadiidka Badda iyo Saadka Itoobiya ayaa adeegyadeeda ku casriyeynaya tiknoolajiyadda dijitaalka ah si ay uga dhigto kuwo dhakhso badan, hufan oo la heli karo, ayuu yiri Madaxa Shirkadda, Injineer Cabdulber Shemsu. Gaadiidka Badda iyo Saadka Itoobiya ayaa maanta bilaabay codsi dijitaal ah si macaamiisha loogu siiyo ikhtiyaar dijitaal casri ah. Madaxa Gaadiidka Badda iyo Saadka Itoobiya Cabdulber Shemsu (inj.) ayaa isla waqtigaas sheegay; in adeegyada gaadiidka badda la bixinayo kuwaas oo horseedi doona kobaca dhaqaalaha Itoobiya. Wuxuu sheegay in cutub cusub loo furayo qaybta saadka ee dalka iyadoo la adeegsanayo tiknoolajiyada dijitaalka ah. Wuxuu sheegay in hay'addu ay tahay bixiyaha adeegga gaadiidka badda ee kaliya ee taariikhiga ah ee Afrika; Wuxuu sheegay in nidaam cusub oo buuxiya heerarka caalamiga ah hadda la hirgelinayo. Wuxuu ku dhawaaqay in tiknoolajiyadda dijitaalka ah ee maanta la furay ay door muhiim ah ka ciyaari doonto yaraynta dhibka macaamiisha iyo dardargelinta dhaqdhaqaaqa dhaqaalaha. Wuxuu intaas ku daray in nidaamyo cusub oo waaweyn oo si buuxda loo dhammaystiri doono sanadaha soo socda la dhisayo. Wuxuu sheegay in hawlaha laga fulinayo qaybta tiknoolajiyadda dijitaalka ah ay hay'adda la jaanqaadi doonaan dhaqamada caalamiga ah. Injineer Takele Uma, Xubin ka tirsan Guddiga Gaadiidka Badda iyo Saadka Itoobiya iyo Maamulaha Shirkadda Saamiyada ee Gaadiidka Tareenka ee Ethio-Djibouti, ayaa ku dhawaaqay in la wado shaqo lagu casriyeynayo nidaamka saadka. Wuxuu sheegay in marka laga soo tago dhismaha gaadiidka dhulka, kaabayaasha tareenada iyo dekedaha qalalan, dowladdu ay sidoo kale kordhinayso tirada maraakiibta. Wuxuu sheegay in marka laga soo tago maalgashiga lagu horumarinayo awoodda saadka ee Itoobiya, dadaallo lagu hubinayo lahaanshaha dekedda oo ah ajandaha ugu weyn. Tiknoolajiyadda dijitaalka ah ee maanta la bilaabay waxay sidoo kale bixin doontaa faa'iidooyin waaweyn oo lagu sii hagaajinayo adeegga. Agaasimaha Guud ee Hay'adda Badda ee Itoobiya, Frahol Tafa, ayaa sidoo kale sheegay in hirgelinta tiknoolajiyaddu ay muhiim u tahay fududeynta gaadiidka iyo saadka. Wuxuu sheegay in shaqooyin badan la qabanayo si loo casriyeeyo loona casriyeeyo qaybta saadka iyadoo lagu saleynayo Istaraatiijiyadda Dijitaalka ah ee Itoobiya 2030 iyo Istaraatiijiyadda Qaybta Saadka. Wuxuu sheegay in codsiga dijitaalka ah uu yahay tallaabo muhiim ah oo lagu dhisayo nidaam hawlgal oo hufan, degdeg ah oo casri ah.
Dowladdu waxay mudnaanta koowaad siisay horumarinta nolosha muwaadiniinta iyo hubinta barwaaqada waarta - Adeegga Isgaarsiinta Dowladda
Sep 4, 2026 49
Addis Ababa, Naaf 29/2018 (ENA): Adeegga Isgaarsiinta Dowladdu wuxuu sheegay in horumarinta nolosha muwaadiniinta iyo hubinta barwaaqada waarta ay tahay mudnaanta koowaad. Adeegga ayaa sheegay in dowladdu ay hirgelinayso dib-u-habayn qaran si loo hubiyo faa'iidada guud ee dadka, isla markaana ay ballanqaadyadeeda u rogi doonto ficil. Itoobiya, iyada oo adeegsanaysa dadaalkeeda joogtada ah ee lagu hubinayo barwaaqada guud iyo hagaajinta nolosha muwaadiniinteeda, waxay xaqiijinaysaa marxalado taariikhi ah oo muujinaya safarka dib-u-cusboonaysiinta Itoobiya. Dowladdu waxay qorsheyneysaa oo hirgelineysaa siyaasado istaraatiijiyadeed oo faa'iido u leh dadka, waxayna diiwaangelineysaa isbeddello la taaban karo oo ku yimaada qaybaha dhaqaalaha iyo bulshada. Heshiiska taariikhiga ah ee u dhexeeya Bangiga Qaranka ee Itoobiya iyo Hay'adda Maaliyadda Caalamiga ah (IFC), oo uu ku dhawaaqay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), waa muujinta aragtidan, sida ay shirkaddu sharraxday. Shirkadda Maaliyadda Guryaha, oo la dhisi doono raasumaal dhan 100 bilyan oo birr oo ay ku jiraan iskaashiyo caalami ah, waxay abuuri doontaa marin dhaqaale oo la isku halleyn karo oo loogu talagalay muwaadiniinta iyadoo wax ka qabaneysa dheelitir la'aanta lacagta caddaanka ah ee qaybta bangiyada. Adeeggu wuxuu sharraxay in heshiiskan taariikhiga ah uu wax badan ka tari doono gaaritaanka yoolka dowladda ee ah in la bixiyo 1.5 milyan oo guri oo la awoodi karo oo ilaalin doona sharafta Itoobiyaanka. Waxay sidoo kale xustay in heshiisku uu yahay tallaabo muhiim ah oo xaqiijinaysa ballanqaadka dowladdu ay ku jebinayso caqabadaha lagu xaqiijinayo rabitaanka muwaadiniinta ee lahaanshaha guryaha iyo hagaajinta nolol maalmeedka iyo amniga bulshada ee dad badan si la isku halleyn karo. Guulahan keli kuma taagna; Dib-u-habaynta dhaqaalaha, isbeddelka dijitaalka ah iyo mashaariicda waaweyn ee la diiwaan geliyay sannadihii la soo dhaafay ee isbeddelka ayaa qayb ka ah marxaladda xigta ee soo kabashada Itoobiya. Dowladda Medemer waxay sii waday inay xoojiso awoodda dhaqaalaha qaranka iyadoo ku dartay qaybta gaarka loo leeyahay hawlo ballaaran iyo casriyeynta nidaamka suuqa oo ah saldhigga safarkeeda horumarinta. Si loo yareeyo nuglaanta kooxaha dakhligoodu hooseeyo ee sicir-bararka la xiriira kobaca dhaqaale ee degdegga ah ee la diiwaan gelinayo dal ahaan, dowladdu waxay u qoondaynaysaa balaayiin doolar taageero miisaaniyadeed shidaalka, baahiyaha aasaasiga ah iyo wax-soo-saarka beeraha. Intaa waxaa dheer shaqadan fududaynta nolol maalmeedka, waxay samaysay horumar waara oo ku aaddan nolosha muwaadiniinta iyo hubinta barwaaqada ajendaheeda ugu sarreeya. Tan awgeed, rabitaanka adag ee ah in la dhiso dhaqaale degdeg ah, xooggan oo loo dhan yahay ayaa sii socota si loo hirgeliyo dhammaan dhinacyada, ayuu yiri.
Itoobiya waxay rabtaa in maalgashadayaasha Shiinaha ay ka qayb qaataan wax soo saarka bunka la warshadeeyay — Guddoomiye Ku-xigeenka Guddiga Maalgashiga Itoobiya
Sep 2, 2026 46
Addis Ababa; Naaf 27/2018 (ENA): Iyadoo ka faa'iideysanaysa maalgashiga sare ee Itoobiya, maalgashadayaasha Shiinaha waxay xiisaynayaan inay dhisaan warshadaha bunka ee maxalliga ah, ayuu yiri mudanr Zinabu Yirga, Guddoomiye Ku-xigeenka Guddiga Maalgashiga Itoobiya. Madasha "Shirka Horumarinta Iskaashiga Ganacsiga Labada Dhinac ee shiinaha iyo Itoobiya 2026" ayaa lagu qabanayaa Addis Ababa. Sida laga soo xigtay Guddoomiye Ku-xigeenka Guddiga Maalgashiga Itoobiya, Zinabu Yirga, Itoobiya waxay xiisaynaysaa inay maalgashadayaasha Shiinaha ku lug yeelato wax soo saarka bunka ayuu yidhi.
Muuqaalo
.png)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
Xoogga Itoobiya wuxuu ka yimaadaa awoodda isku-dhafka ah ee hay'adaheeda - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Sep 5, 2026 36
Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Xoogga Itoobiya wuxuu ka yimaadaa awoodda isku-dhafka ah ee hay'adaheeda, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa boggiisa baraha bulshada ku sheegay inaan aragnay shaqada Isbitaalka Qudhus Bawloos Millennium Medical College, kaas oo u adeegaya Itoobiya waaxda caafimaadka iyo waxbarashada. Shaybaarka Baadhista ACCU-TECH, kaas oo aan kaliya isbitaalka u qaadi doonin laakiin sidoo kale qaybta caafimaadka dalkeenna heer sare, waa astaamo iyo awood gaar ah oo loogu talagalay waaxda caafimaadka dalkeenna. Shaybaarka casriga ah wuxuu aqbali karaa muunado badan markiiba wuxuuna sidoo kale si ammaan ah u kaydin karaa muunado muddo cayiman. Waxaan sidoo kale aragnay Xarunta Sare ee Caafimaadka Taranka, Xarunta Daaweynta Shucaaca Kansarka, oo aad ugu habboon bukaanada, iyo xarunta wicitaanka bilaashka ah ee xarunta waxbarashada. Booqashadeennu waxay xaqiijisay in hay'addu ay ka badan tahay isbitaal, ay tahay hay'ad caafimaad oo qaran oo isku daraysa horumarinta kheyraadka aadanaha, adeegyada caafimaadka ee gaarka ah, cilmi-baarista, iyo tiknoolajiyada casriga ah. Shaqada ay u hayso bukaanada ka kala yimid Itoobiya oo dhan iyo qaaraddeenna, Afrika, iyadoo daweynaysa oo daaweynaysa kelyaha, wadnaha, iyo xaaladaha kale ee caafimaad ee adag iyadoo adeegsanaysa tiknoolajiyad casri ah iyo dhakhaatiir aqoon leh, waxay muujinaysaa in Itoobiya ay ku socoto waddada saxda ah si ay u noqoto xarun heer sare ah oo caafimaad iyo meel dalxiis caafimaad oo Afrika ah. Isbitaalku waa inuu sii wadaa safarkiisa heer sare ah laga bilaabo isbitaal ilaa magaalo caafimaad, laga bilaabo kulliyad ilaa jaamacad cilmiga caafimaadka iyo caafimaadka. Waa inay sii wadaa xoojinta awooddeeda caafimaad ee aadka u wanaagsan, waxbarashada, iyo cilmi-baarista oo ay sii waddo inay tusaale u noqoto hay'adaha kale ee gudaha iyo kuwa qaaradda.
ITOOBIYA OO DHIDIBBADA U DHIGAYSA MUSTAQBALKA TEKNOOLOJIYADDA SIRDOONKA MACMALKA AH
Aug 22, 2026 121
Itoobiya ayaa maalgelin ballaaran ku sameynaysa sirdoonka macmalka ah (AI), hal-abuurka dijitaalka ah iyo teknoolojiyadaha soo koraya, iyadoo waddanku uu fulinayo hawlo badan oo la jaanqaadaya horumarka teknolojiyadda casriga ah. Iyadoo laga duulayo muhiimadda weyn ee ay dowladdu siisay dhinacan, shan sano ka hor ayay dalku dhistay Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya, kaas oo si buuxda u bilaabay hawlihiisa. Xilligan, dunida waxaa ka socda isbeddello waaweyn oo teknolojiyadeed oo dhinaca sirdoonka macmalka ah ah. Itoobiya ayaa iyaduna ka faa’iidaysanaysa fursadaha ka dhashay isbeddelladan, iyadoo si gaar ah uga shaqaynaysa adeegsiga teknoolojiyadda dhinacyada kala duwan ee horumarinta dalka. Sida xogta machadku muujinayso, afartii sano ee la soo dhaafay waxaa barnaamijyada xeryaha xagaaga lagu tababarayay dhallinyaro (Summer Camp) hadda waxbarashada sirdoonka macmalka ah lagu bixiyo machadyada tacliinta sare, gaar ahaan heerarka labaad iyo saddexaad ee jaamacadda (MSc iyo PhD) ama ayaa lagu barata Sirdoonka macmalka ah oo awood u leh inuu wax ka beddelo dhammaan dhinacyada nolosha ayaa si gaar ah kaalin muuqata ka qaadanaya beeraha, caafimaadka, adeeg-bixinta iyo dhinacyo kale oo muhiim ah, isagoo sare u qaadaya hufnaanta hababka shaqada. Sidoo kale, xogaha lagu ururiyo laguna falanqeeyo sirdoonka macmalka ah ayaa wax weyn ka taraya go’aan-qaadashada hay’adaha dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo horumarinta adeegyada ay bixiyaan. Dhawaan, fikrado badan ayaa ka soo baxay madal dood ah oo ay Jaamacadda Addis Ababa u qabatay munaasabadda 75-guurada aasaaskeeda. Raysalwasaaraha dalka Abiy Ahmed Dr oo ka qayb galay madasha doodda, ayaa halkaasi ka jeediyay warbixin cilmiyeed. Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed wuxuu xusay in diyaarinta carruurta si ku filan oo degdeg ah ay suuragelinayso in sirdoonka macmalka ah si fudud looga faa’iidaysto, sida wax-soo-saar kasta oo kale Waxa kale oo uu xusay in dowladda Itoobiya ay dejisay siyaasad iyo istaraatiijiyad cad oo taageeraysa horumarinta sirdoonka macmalka ah, isla markaana ay bilowday hirgelintooda. Sidoo kale, wuxuu muujiyay kalsooni weyn oo ah in Jaamacadda AI-da ee Itoobiya dhiseyso ay wax ka qaban karto dhibaatooyin badan oo qaab-dhismeed ah oo ka jira dalka Itoobiya iyo guud ahaan qaaradda Afrika. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu xusay in mudnaanta koowaad ay tahay carruurta, isagoo tilmaamay in la wado hawlo u diyaarinaya dhallinyarada Itoobiya inay si heer caalami ah ula tartamaan dhiggooda dunida, isla markaana aanay ka liidan kuwa kale. Wuxuu sidoo kale caddeeyay in Itoobiya ay dhiseyso saldhig adag oo sirdoonka macmalka ah, kaas oo aas-aas u noqon kara isbeddelka teknolojiyadeed ee dalka mustaqbalka. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in garaadka macmalka ah (AI) uu u baahan yahay diyaar-garow ku filan iyo shaqo adag, isagoo xusay in halkii laga cabsan lahaa teknolojiyaddan, lagu guulaysan karo in si dhab ah loo fahmo loona adeegsado. Aragtida Itoobiya ee ku wajahan teknoolojiyadda casriga ah ma aha oo keliya inay ka jawaabto isbeddellada xilligan dijitaalka ah, balse waxay sidoo kale leedahay awood ay ku abuurto faa’iido dhaqaale oo waarta. Istaraatiijiyadda Digital Ethiopia 2030 ee dhowaan la shaaciyay iyo Istaraatiijiyadda Dijitaalka ah ee 2025 ee la dhammaystiray ayaa leh awood weyn oo ay Itoobiya ugu gudbin karaan marxalad cusub oo sare oo dhinaca sirdoonka macmalka ah iyo teknolojiyadda dijitaalka ah.
Itoobiya iyo Ruushka oo ka wada shaqeynaya horumarinta kheyraadka aadanaha iyo iskaashiga dhinaca tiknoolajiyada - Safiirka Ruushka ee Itoobiya Evgeny Terkin
Aug 20, 2026 122
Addis Ababa; Naaf 14/2018 (ENA): Safiirka Ruushka ee Itoobiya Evgeny Terkin ayaa sheegay inay ka wada shaqeyn doonaan cilmi-baarista, horumarinta kheyraadka aadanaha iyo iskaashiga dhonaca tiknoolajiyadda, xoojinta iskaashiga ka dhexeeya Itoobiya iyo Ruushka. Safiirka ayaa booqday Machadka agaraadka Macmalka ah ee Itoobiya. Inta uu ku guda jiray booqashadiisa, safiirku wuxuu sheegay in Itoobiya iyo Ruushku ay leeyihiin xiriir laba geesood ah oo xooggan oo muddo dheer soo jiray. Iyada oo laga duulayo xiriirkan, labada dal waxay ka wada shaqeyn doonaan cilmi-baarista, horumarinta kheyraadka aadanaha iyo wareejinta tiknoolajiyadda. Waxaa sidoo kale la sheegay in iskaashigan ka dhexeeya labada dal uu la jaan qaadayo dadaallada ballaaran ee dalalka xubnaha ka ah BRICS ay ku doonayaan inay u adeegsadaan sirdoonka macmalka ah kobaca iyo faa'iidada labada dhinac. Agaasimaha Guud ee Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, Dr. Worqu Gachena, ayaa Safiirka uga warbixiyay shaqada muhiimka ah ee machadku ka qabanayo safarka isbeddelka dijitaalka ah ee dalka. Wuxuu sheegay in shaqada cilmi-baarista iyo horumarinta ee uu machadku sameeyay ay u suurta gelisay Itoobiya inay gaarto heer sare oo wax soo saar ah oo muhiim ah oo ku saabsan qaybaha bulshada iyo dhaqaalaha. Wakaaladda Wararka Itoobiya. #ENA
DADAALLADA LAGU SOO SAARAYO SHAQAALO XIRFAD LEH OO CYBERSECURITY AH OO LA XOOJINAYO
Aug 12, 2026 170
Addis Ababa, Naaf 6 2018 (ENA) Agaasimaha Guud ee Hay’adda Amniga Shabakadda Macluumaadka (INSA) ee Itoobiya Teygist Hamid ayaa xustay in la sii xoojin doono dadaallada lagu soo saarayo shaqaale aqoon iyo xirfad u leh amniga Cyber,ka kuwaas oo muhiim u ah dhismaha nidaam amni-cyber oo la isku halayn karo oo Itoobiya yeelato. Barnaamijka tababarka dhalinyarada ee Wareegga 5aad ee Kaamka Xagaaga ee Hibada Qaranka ee Cyber-ka ayaa ka bilaabmay Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa. Barnaamijkan waxaa qabanqaabinaysa Hay’adda Amniga Shabakadda Macluumaadka (INSA), waxaana looga gol leeyahay in lagu kobciyo da’yarta iyo dhallinyarada xiisaha u qaba dhinacyada cybersecurity-ga iyo teknoolojiyadda. Barnaamijka waxaa lagu daray dhinacyada Cybersecurity-ga, horumarinta software-ka, coding-ka, duulista hawada, teknoolojiyadda aerospace-ka iyo sirdoonka macmalka ah (AI). Diyaarinta naqshadaha hardware-ka iyo amniga (security) ga ayaa sidoo kale ka mid ah meelaha kale ee uu tababarku diiradda saarayo. Agaasimaha Guud ee Hay’adda Amniga Shabakadda macluumaadka Teygist Hamid ayaa intii ay munaasabadda socotay sheegtay in xaqiijinta amniga sayberku ay muhiim u tahay in si guul leh loo hirgeliyo isbeddelka dijitaalka ah ee Itoobiya. Waxa kale oo ay xustay in loo baahan yahay shaqaale ku hubaysan xirfad iyo aqoon, iyadoo sheegtay in hay’addu, iyadoo la kaashanaysa dhinacyada ay khusayso, ay sii xoojinayso dadaallada lagu horumarinayo awoodda iyo tayada shaqaalaha. Waxay xustay in barnaamijka tababarka Kaamka Xagaaga uu qayb ka yahay dadaalladaas, iyadoo dhanka kale xustay in barnaamijku door weyn ka qaadanayo soo saarista jiil cusub oo noqon doona rajada Itoobiya ee mustaqbalka. Waxay sidoo kale xustay in barnaamijka tababarku uu ka bilaabmay Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa, iyadoo tilmaantay in xilligan tababarka laga bixinayo sidoo kale jaamacadaha Bahir Dar, Jimma, Wolaita Sodo iyo Haramaya, iyo sidoo kale xarunta hay’adda. Dhankiisa Madaxweynaha Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa Asrat Atsedheweyn (Dr.) ayaa xusay in si loo xaqiijiyo barwaaqada guud ee Itoobiya ay muhiim tahay in la helo jiil cusub oo dalka la wareega, kaas oo ku qalabaysan awood farsamo iyo aqoon teknoolojiyadeed. Madaxweynaha Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa Asrat Atsedheweyn (Dr.) ayaa sheegay in dadaalka ay Hay’adda Amniga Shabakadda macluumaadka bilowday ee lagu soo saarayo jiil cusub uu yahay mid mudan in la bogaadiyo, sido kale xaqiijiyey in jaamacaddu ay qaadan doonto doorkeeda ku aaddan guusha barnaamijka. Ugu damabayn wuxuu tababarayaasha ku boorrisay inay fahmaan inay saaran tahay masuuliyadda u adeegidda Itoobiya, ayna tahay inay si habboon uga qaybqaataan tababarka si ay u kasbadaan aqoonta iyo xirfadaha lagama maarmaanka u ah gudashada waajibaadkooda
Ciyaaraha
ORODYAHAN YOOMIF QEJELJA OO JABIYAY RIKOODHKA ADDUUNKA EE NUS-MARATOONKA
Aug 24, 2026 93
Addis Ababa, Nahaase 17,2018 (ENA) Orodyahanka Itoobiyaanka ah ee Yoomif Kejelja ayaa rikoor cusub oo adduunka ah ka dhigay orodka nus-maratoonka, kaddib markii uu tartan ka dhacay magaalada Buenos Aires ee dalka Argentina. Orodyahanka Yoomif Qejelja ayaa masaafada nus-maratoonka ku dhammeystay 56 daqiiqo iyo 51 ilbiriqsi, isagoo sidaas ku dhigay rikoor cusub oo adduunka ah. Oradayahan Yoomif Qejelja ayaa rikoodhkii hore ee 57 daqiiqo iyo 20 ilbiriqsi, oo uu lahaa orodyahanka reer Uganda ee Jacob Kiplimo, ku jabiyay 29 ilbiriqsi. Guushan ayaa Yoomif Qejelja ka dhigtay orodyahanka ugu dheereeya adduunka ee masaafada nus-maratoonka, isagoo mar kale magaciisa ku qoray taariikhda ciyaaraha orodka.
PSG vs Aston Villa; Ciyaarta Koobka Guuleystayaasha Koobabka Yurub
Aug 12, 2026 187
Addis Ababa; Naaf 6/2018 (ENA): Ciyaarta Koobka Guuleystayaasha Koobabka Yurub ayaa maanta dhexmari doonta PSG iyo Aston Villa. Ciyaarta waxaa lagu qaban doonaa garoonka Red Bull Arena ee Austria caawa 10-ka habeennimo. PSG-da Faransiiska ayaa u soo baxday ciyaartan iyagoo rigoore kaga badiyay Arsenal finalka Champions League-ga Yurub isla markaana qaaday koobka. Waxaa xusid mudan in PSG, oo uu hogaaminayo Lucis Enrique, ay sidoo kale ku guuleysatay koobka xilli ciyaareedkii hore iyagoo rigoore kaga badiyay Tottenham. Dhanka kale, Aston Villa, oo uu hogaaminayo tababare Unai Emery, ayaa u soo baxday ciyaarta maanta iyadoo 3-0 kaga badisay Freiburg oo Jarmalka ah finalka Europa League. Aston Villa ayaa koobkan markeedii ugu horreysay qaaday sanadkii 1982 iyadoo ka badisay Barcelona. PSG iyo Aston Villa waxay ku kulmeen kaliya tartamada Yurub ka hor, wareega sideed dhamaadka ee Champions League-ga 2024/25. Ciyaartaas, PSG ayaa garoonkeeda ku badisay 3-1, halka Aston Villa ay ku badisay 3-2 garoonka Villa Park. PSG ayaa ku guuleysatay 5-4 wadarta guud si ay ugu gudubto semi-finalka waxayna noqotay horyaalkii ugu horreeyay ee abid ee tartanka. Waxa ka dhigaya ciyaartan mid aad u gaar ah waa rikoorka garsoorka ee ay dhigi doonto. Ururka Xiriirka Kubadda Cagta Yurub (UEFA) ayaa u magacaabay garsoore Soomaaliyeed oo 34 jir ah Cumar Cartan inuu garsooro ciyaarta. Tani waxay ka dhigi doontaa garsoorekii ugu horreeyay ee aan Yurub ahayn ee garsoora finalka Champions League taariikhda 51-ka sano ee tartanka. Koobka Guuleysteyaasha Koobabka Yurub waa wareegga ugu dambeeya ee sanadka iyo ciyaarta furitaanka xilli ciyaareed cusub oo loogu talagalay kuwa ku guuleysta tartanka kooxaha Yurub. Haddii ciyaartu ku dhammaato barbaro ka dib 90 daqiiqo oo waqti caadi ah, waxay si toos ah ugu gudbi doontaa rigoore iyadoon la gelin waqti dheeri ah. Kooxda guuleysatay waxay heli doontaa abaalmarin lacageed oo dhan shan milyan oo Yuuro, halka kooxda laga badiyay ay heli doonto afar milyan oo Yuuro. Kooxda ugu guulaha badan tartanka waa Real Madrid, oo lix jeer ku guuleysatay koobka. Kooxda Barcelona iyo AC Milan ayaa ku xiga iyagoo haysta shan koob midkiiba. #PSGVSASTONVILLA
Waftiga Ciyaartoyda Itoobiya ee ka qaybgalay Tartanka Ciyaaraha Fudud ee Adduunka ee da’yarta ka yar 20 sano oo dalka lagu soo dhaweeyay
Aug 12, 2026 173
Addis Ababa, Naaf 6/2018 (ENA) Waftiga ciyaartoyda Itoobiya ee ka qaybgalay Tartanka Ciyaaraha Fudud ee Adduunka ee da’yarta ka yar 20 sano, oo lagu qabtay magaalada Eugene ee gobolka Oregon ee cariga Maraykanka ayaa si rasmi ah dalka loogu soo dhaweeyay. Itoobiya ayaa tartanka ku soo dhamaysatay 6 billadood, kuwaas oo kala ah 2 dahab, 3 qalin iyo 1 maar. Maraykanka oo martigeliyay tartankan ayaa kaalinta koowaad ku dhamaystay 24 billadood, halka Kenya ay kaalinta labaad gashay iyadoo heshay 11 billadood. Itoobiya ayaa tartanka ku dhamaysatay kaalinta 5-aad ee adduunka, halka ay kaalinta 2-aad ka gashay dalalka Afrika. Laba sano ka hor, tartankii ka dhacay magaalada Lima ee dalka Peru, Itoobiya ayaa ku guulaysatay 10 billadood oo ay ku jireen 6 billadood oo dahab ah. Tartanka Ciyaaraha Fudud ee Adduunka ee da’yarta ka yar 20 sano ayaa lagu qabtay garoonka Hayward Field ee magaalada Eugene, gobolka Oregon, laga bilaabo Afagaal 29 ilaa 3 Naaf 2018 T.I.
Itoobiya oo kugulaysatay bilada Labaad ee dahabka ee Tartanka Ciyaaraha Fudud ee da'ida 20 jirka ka hosaysa
Aug 10, 2026 190
Addis Ababa, Naaf 3, 2018 (ENA): Itoobiya ayaa ku guuleysatay bilada labaad ee dahabka ah tartanka 21-aad ee ciyaaraha fudud ee ka socda Oregon, Mareykanka. Ciyaartoyda Yordanos Tsigabu ayaa saakay ku guuleysatay bilada dahabka ee tartanka 3000 mitir Athleetadan ayaa dalkeeda u soo hooyay bilada dahabka ka dib markii ay ku dhameysatay waqtikeeda ugu wanaagsanaa ee 8:43.65. Aqtleeda kale ee Shito Gumi ayaa ku dhameysatay kaalinta labaad iyada oo la timid waqti 8:45.06, waxayna ku guuleysatay bilada qalinka. Athleetadan ayaa sidoo kale horey bilada qalinka uga helay tartanka 5000 mitir. Tartanka Ciyaaraha Fudud ee Da'ida ka hosaysa 20 Sano ee ka socda Oregon, Mareykanka ayaa soo gaba-gaboobaya maanta. Itoobiya waxay tartankan ka heshay 2 biladood oo dahab ah, 3 qalinh ah, iyo 1 bronze ah, iyada oo ku jirtay kaalinta saddexaad ee biladaha.
Ilaalinta Deegaanka
Barnaamijka Raadka Cagaaran ee Itoobiya iyo Guulaha Horumarinta Magaalooyinka waa inay noqdaan kuwa tusaale u ah dalalka Afrika — Abuubakar diyaa'o
Sep 2, 2026 51
Addis Ababa; Naaf 27/2018 (ENA): Dadaallada Itoobiya ee lagu ilaalinayo caafimaadka jirka iyo maskaxda ee muwaadiniinteeda iyada oo loo marayo raadk Cagaaran iyo Horumarinta Magaalooyinka waa kuwa tusaale noqon kara dalalka Afrika, ayuu yiri Abubakar Diao, Agaasimaha Fulinta ee Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika. Mashruucyada horumarinta marinnada iyo webiyada ee in ka badan 70 magaalo, oo ay ku jirto Addis Ababa, ayaa magaalooyinka ka dhigay kuwo nolosha ku haboon, nadiif ah, oo ku habboon fursadaha shaqo. Itoobiya waxay horumar la taaban karo ka samaysay isbeddelka dhaqaale ee qaybaha badan leh sannadihii la soo dhaafay, iyadoo dalxiisku uu soo ifbaxayo warshado aan sigaar lahayn. Siyaasadda caafimaadka ayaa dib loo eegay iyadoo lagu saleynayo ka hortagga iyo daaweynta, waxayna muujisay qaabkeeda Afrika ee daryeelka caafimaadka aasaasiga ah. Goddoomiyaha Guddiga Abubakri Diao, ayaa u sheegay ENA; Itoobiya waxay gaartay isbeddel muhiim ah oo ku yimid daryeelka caafimaadka aasaasiga ah. Isagoo sheegay in caafimaadku yahay hanti laga beddeli karo kharashka bulshada una rogi karo maalgashi; wuxuu sheegay in dhismaha kaabayaasha caafimaadka loo baahan yahay in dhaqaale ahaan la taageero si loo dhiso nidaam caafimaad oo waara. Isagoo xusay in caafimaadku uu qayb weyn ka qaato kobaca wax soo saarka guud ee dalka; Itoobiya waxay guul ka gaartay daryeelka caafimaadka aasaasiga ah. Wuxuu sheegay in Afrikaanku ay wax ka bartaan dadaallada dalka ee lagu ilaalinayo caafimaadka jirka iyo maskaxda ee muwaadiniinteeda. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay dhisayso magaalooyin ay dadku ku neefsan karaan hawo nadiif ah oo ay ku dhex wareegi karaan meelaha cagaaran iyo horumarinta magaalooyinka. Tani ma aha oo kaliya inay horumarin doonto nidaamka caafimaadka dalka, laakiin waxay sidoo kale ka dhigi doontaa meel dalxiis oo soo jiidasho leh waxayna kor u qaadi doontaa awooddeeda dhaqaale. Sarkaalku wuxuu sheegay in mashaariicda Itoobiya ay runtii yihiin wax lagu faano; wuxuu sheegay in Afrikaanku ay wax ka bartaan waayo-aragnimadooda oo ay la shaqeeyaan xaqiiqadooda. Wuxuu sheegay in Afrika ay tahay inay muujiso inay tahay qaarad ay ka hirgasho mashaariic saameyn caalami ah leh.
BALLANQAADKA CAGAARAN EE ITOOBIYA
Sep 1, 2026 74
Saamaynta taban ee isbeddelka cimiladu ku leeyahay Afrika ayaa muddo dheer soo ifbaxaysay. Qaaradda ayaa si weyn ula tacaalaysa dhacdooyin isdaba joog ah oo abaaro ah iyo sidoo kale khataraha fatahaadaha ba’an. Itoobiya ayaa caqabadahan iyo kuwo kale oo la mid ah awgood, waxay noqotay dal safka hore kaga jira isbeddelka cagaaran ee Afrika. Sidoo kale, waxay si dhab ah uga gudubtay hadal iyo qorshe oo keliya, iyadoo si wax-ku-ool ah u fulinaysa xalalka la xiriira isbeddelka cimilada. Istaraatiijiyadda Dhaqaalaha Cagaaran ee Itoobiya, oo la shaaciyay sannadkii 2011-kii, ayaa ujeedadeedu tahay in, iyadoo barbar socota kobaca dhaqaalaha, la dhiso dhaqaale u adkaysan kara isbeddelka cimilada isla markaana ka madax-bannaan kaarboonka. Istaraatiijiyaddu waxay leedahay afar tiir oo muhiim ah: Tiirka koowaad ayaa ah horumarinta wax-soo-saarka beeraha waara iyo xoolaha. Arrintan ayaa diiradda lagu saarayaa kordhinta wax-soo-saarka iyo dakhliga beeralayda, xaqiijinta sugnaanta cuntada iyo dhimista wasakhowga. Tiirka labaad ee istaraatiijiyadda ayaa ah ilaalinta kaymaha, dib-u-beerista iyo horumarinta dhirta, iyo hirgelinta mashaariic waaweyn oo cagaaran oo awood u leh inay kaydiyaan kaarboonka. Ballaarinta tamarta la cusboonaysiin karo sida tamarta biyaha, tamarta kuleylka dhulka, dabaysha iyo qorraxda ayaa iyaduna ka mid ah meelaha kale ee istaraatiijiyaddu mudnaanta siisay. Tiirka afraad ayaa ah adeegsiga tiknoolajiyado casri ah oo tamar-badbaadinaya iyo xalal wax-ku-ool ah oo laga hirgeliyo gaadiidka, warshadaha iyo dhismaha kaabeyaasha dhaqaalaha. Barnaamijka “Dhaxal Reebka Cagaaran” ayaa ah mid ka mid ah tusaalooyinka ugu waaweyn ee lagu muujinayo hirgelinta Istaraatiijiyadda Dhaqaalaha Cagaaran ee u adkaysata isbeddelka cimilada. Barnaamijka Dhaxal Reebka Cagaaran, oo lagu bilaabay hindisaha Raysalwasare . Abiy Ahmed (Dr) sannadkii 2011-kii, ayaa ilaa hadda lagu beeray in ka badan 54 bilyan oo geedo ah. Shaqada ilaalinta deegaanka ayaa ah mashruuc qaran oo ballaaran oo si cad bulshada looga qaybgeliyay, isla markaana si joogto ah loo hirgelinayo. Sidoo kale, Itoobiya oo sii kordhinaysa adeegsiga ilaha tamarta la cusboonaysiin karo ayaa muujinaysa guusha istaraatiijiyadda. Adeegsiga ilo tamareed oo kala duwan ayaa gacan ka geysanaya helitaanka tamar nadiif ah oo ka madax-bannaan wasakhowga. Istaraatiijiyadda Dhaqaalaha Cagaaran ee u adkaysata isbeddelka cimiladu waa aragti dhammeystiran oo jiilba jiil u gudbaysa; istaraatiijiyaddu waxay isku xiraysaa kobaca dhaqaalaha iyo la tacaalidda isbeddelka cimilada, iyadoo sidoo kale xaqiijinaysa dhimista wasakhowga. Laga bilaabo beerista balaayiin geedo ah ilaa ballaarinta ilaha tamarta la cusboonaysiin karo, horumarka cagaaran ee Itoobiya ayaa si muuqata u muujinaya guulaha ay waddanku ka gaaray dhinaca horumarinta cagaaran.
Waxaa la daahfuray mashruuc ka shaqayn doona xoojinta u adkaysiga iyo awooda laqabsiga bulshooyinka u nugul isbadalka cimilada.
Aug 20, 2026 106
Jigjiga ; Naaf 14/2018 (ENA): Waxaa magaalada Jigjiga lagu daahfuray mashruuc ka shaqayn doona xoojinta u adkaysiga iyo awooda laqabsiga bulshooyinka u nugul isbadalka cimilada. Mashruuca oo ay hirgalintiisu iska kaashadeen Xafiiska Ilaalinta Deegaanka iyo Maamulka Dhulka Miyiga iyo Safaaradda Ireland ee Itoobiya ayaa Waxaa daahfurkiisa ka soo qeybgalay Wasiirka Xafiiska Ilaalinta Deegaanka iyo Maamulka Dhulka Miyiga DDS Eng. Muxyadiin Cabdi Xuseen, masuuliyiinta bahwadaagta xafiiska, Madaxwaynaha Jaamacada Jigjiga, gudooomiyaha gobolka Faafan, maamulada degmooyinka Shabeelley iyo Gursum iyo masuuliyiin ka socotay Safaaradda Ireland ee Itoobiya iyo Hay'ada Irish Aid. Mashruuca ayaa ka shaqayn doona damaanadqaadka cunnada, dibu soo noolaynta dhulka nabaad guuray ee ay saameeyeen isbadalka cimilada, kobcinta awoodda fulineed ee haweenka iyo horumarinta khayraadka qaybihiisa kala duwan. Eng. Muxiyadiin Cabdi Xuseen, Wasiirka Xafiiska Ilaalinta Deegaanka iyo Maamulka DDS ayaa sheegay in mashruucani uu yahay mid wax lagaga badali lahaa habnololeedka bulshada ay saameeyeen isbadalka cimilada, iyadoo uu mashruucu socon doono muddo 5 sano ah, islamarkaana sannadka koowaad si tijaabo ah loogu bilaabi doono degmooyinka Shabeelley iyo Gursum ee gobolka Faafan. Xigasho: SRTV
Mas'uuliin Ka socota Deegaanka Canfarta Ayaa Madal Khibrad Wadaag ah oo lagu Qabtay Magaalada Jigjiga Ka Qayb Qaatay.
Aug 20, 2026 110
Jigjiga; Naaf 14/2018 (ENA): Waxaa lagu qabtay shir isugu jira khibrad wadaag iyo kobcinta awoodaha ah kaas oo diiradda lagu saarayay horumarka laga sameeyay barnaamijyada isdhexgalka bulshada, gaar ahaan khibradaha laga helay qoxootiga Maamulka Magaalada Qabribayax. Masuuliyiin ka socotay Deegaanka Canfarta ayaa booqasho khibrad-wadaag ah ku yimid Deegaanka Soomaalida, iyagoo booqanaya degmada Qabribayax si ay wax uga bartaan hababka loo hirgeliyay barnaamijyada isdhexgalka bulshada, horumarinta adeegyada aasaasiga ah iyo xoojinta wada-noolaanshaha bulshada martida loo yahay iyo qoxootiga. Kulankan ayaa waxaa kasoo qaybgalay masuuliyiin ka socday Xafiiska Madaxweynaha DDS, maamulka magaalada Qabribayax, masuuliyiin ka socday Deegaanka Canfarta iyo hay’adaha bahwadaagta ah. Ka qaybgalayaasha ayaa ka wada hadlay muhiimadda khibradwadaaga, isdhaafsiga casharrada laga bartay iyo xoojinta iskaashiga labada deegaan, si loo dardargeliyo horumarka iyo adeegyada bulshada. Shirkan ayaa la filayaa inuu xoojiyo wada-shaqaynta labada deegaan, isla markaana gacan ka geysto faafinta khibradaha wanaagsan ee laga gaadhay barnaamijyada isdhexgalka bulshada iyo horumarinta bulshooyinka. Xigasho: SRTV
Wararka Caalamka
QARAMADA MIDOOBAY OO ANSIXIYAY KHARIIDAD CUSUB OO MUUJINAYSA BAAXADDA DHABTA AH EE AFRIKA
Sep 5, 2026 38
Addis Ababa, Nahaase 30, 2018 (ENA) Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa si rasmi ah u ansixiyay khariidad cusub oo si ka sax ah u muujinaysa baaxadda juqraafiyeed ee qaaradda Afrika. Go’aankan taariikhiga ah ayaa ka dhashay hindise uu wadanka Togo ku soo bandhigay magaca Midowga Afrika, waxaana ujeeddadu tahay in la soo afjaro qallooca ka jira habka khariidaynta ee muddo dheer la adeegsanayay. Sida uu dhigayo go’aanka, khariidadda Mercator oo tan iyo qarnigii 16-aad la adeegsanayay, isla markaana si aan sax ahayn u muujinaysay baaxadda qaaradda Afrika, ayaa laga saari doonaa adeegsiga, sida ay BBC werisay. Bedelkeedana waxaa la adeegsan doonaa habab casri ah oo khariidaynta ah, kuwaas oo si siman u muujinaya baaxadda iyo saamiga dhulka, sida khariidadda “Equal Earth”, oo la shaaciyay sannadkii 2018, taas oo si ka sax ah u muujisa cabbirka iyo saamiga dhulalka dunida. Go’aanka Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa helay taageero ballaaran, iyadoo 164 dal ay taageereen hindisaha. Khariidadda Mirkatoor (Mercator). waxaa sannadkii 1569 sameeyay Gerardus Mercator, oo ahaa khariidad-sameeye reer Flemish ah. Ujeeddadii ugu weynayd ee loo sameeyay waxay ahayd inay u fududeyso badmaaxiinta iyo maraakiibta inay maraan waddooyinka badda. Si kastaba, habka khariidayntan ayaa kordhiya muuqaalka baaxadda dhulalka marka laga fogaado dhulbaraha, taas oo keentay in gobollada ku dhow dhulbaraha si weyn loogu muujiyo cabbir ka yar kan dhabta ah. Natiijada habkan khaldan ee khariidaynta ayaa Afrika ka dhigtay mid muddo dheer muuqaal ahaan loogu malaynayay inay baaxad ahaan ku dhowdahay jasiiradda Greenland. Waxaa la ogyahay in Afrika ay tahay qaarad aad u ballaaran, iyadoo baaxaddeedu 14 jeer ka weyn tahay tan Greenland. Warbixinta BBC ayaa sheegtay in taageerayaasha ololahan iyo falanqeeyayaasha siyaasadda caalamka ay tallaabadan u arkaan mid taariikhi ah oo weyn, taas oo lagu saxayo aragtida eexda leh ee reer Galbeedka ee qarniyo badan ka jirtay nidaamka waxbarashada caalamka iyo samaynta khariidadaha.
Astaanta Hogaaminta Duulista Afrika oo Magac iyo Sharaf U Soo Hoyisay Itoobiya.
Aug 27, 2026 114
Addis Ababa; Naaf 21/2018: (ENA): – Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya (Ethiopian Airlines) oo ah shirkadda duulimaadka ugu weyn uguna guulaha badan qaaradda Afrika, waxay sii xoojinaysaa hoggaaminteeda qaybta duulista caalamiga ah. Shirkaddu waxay ku caan tahay maamul hufan, ballaarin istaraatejiyadeed oo joogto ah, iyo maalgashi lagu sameeyay tignoolajiyada casriga ah. Hada waxay noqotay buundada weyn ee isku xirta qaaradda Afrika iyo inteeda kale ee dunida. Shirkaddu waxay awood u leedahay in ay duulimaad ku gaarto in ka badan 140 goobood oo caalami ah, iyada oo adegsanaysa in ka badan 145 diyaaradood oo casri ah. Dhanka dalka gudahiisa, waxay awooday in ay gaarto 25 goobood. Istaraatejiyadda Hoggaaminta Hufan ee Qorshaha Istaraatejiyadeed ee 2035 Guulaha ay ku talabsatay Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya ma ahan kuwo ku timid kadis, ee waxay halkan ku soo gaartay diyaarinta iyo hirgelinta qorshayaal muddada dheer ah oo si taxaddar leh loo dejiyay. Ka dib markii ay si guul leh u dhammaystirtay qorshaheeda "Himilada 2025" ka hor xilligii loogu talagalay, hoggaanka sare wuxuu bilaabay diyaarinta qorshaha ballaaran ee "Hindisaha 2035". Qorshani wuxuu diiradda sarayaa kor u qaadista dakhliga shirkadda, kordhinta tirada rakaabka, ballaarinta garoomada, iyo dhiirrigelinta adeegga xamuulka oo noqday mid ka mid ah tiirarka ugu waaweyn ee dhaqaalaha shirkadda xilliyadii adkaa ee caalamku soo maray. "Ujeeddadeedu ma ahan oo kaliya inaan noqonno shirkadda ugu weyn Afrika—maadaama taasi mar hore la gaaray—balse waa inaan bixinno adeeg heer caalami ah oo hufan, sahal ah, oo ammaan ah, anagoo dhiseyna isku-xirnaan dhaqaale oo hufan."—Masfin Tasawe Hoggaanka Sare ee shirkada. Dhinaca Cusboonaysiinta Diyaaradaha iyo Tignoolajiyada Berri la Gaari Doono sida lagu qeexay warbixinnada ganacsiga caalamiga ah, Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay awooday in ay hawlgaliso diyaaradaha ugu da'da yar uguna casrisan Afrika iyo caalamka. Shirkaddu waxay so iibsatay diyaaradaha ugu sarreeya tignoolajiyada sida Airbus A350-900 & A350-1000: Kuwaas oo bixiya raaxo sarreysa oo rakaabka ah iyadoo isticmaalka shidaalkana uu sii kordhiyo waxtarka. Boeing 787 Dreamliner: Diyaarado loogu talagalay masaafooyinka dheer oo leh jawi gudaha ah oo hawo ahaan iyo cadaadis ahaan aad u raaxo badan. Boeing 737 MAX: Oo loo adeegsado duulimaadyada qaaradda iyo gudaha. Shabakadda Duulimaadyada Gudaha iyo Dibadda Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay dhistay shabakad isku xirka duulimaadyada ah oo aan cid kale la barbar dhigi karin, taas oo xarunteeda koowaad ay tahay Garoonka Caalamiga ah ee Bole. Duulimaadyada Dibadda: Shirkaddu waxay maanta u duushaa in ka badan 140 magaalo oo ku kala yaalla 5 qaaradood. Waxay isku xirtaa magaalooyinka waaweyn ee Yurub (London, Paris, Frankfurt), Ameerikada Waqooyi (Washington D.C., New York, Toronto), Aasiya iyo Bariga Dhexe (Dubai, Beijing, Mumbai, Tokyo), iyada oo dhanka Afrika ka bixisa adeeg toos ah oo tagaya in ka badan 60 magaalo. Duulimaadyada Gudaha iyo Deegaanka Soomaalida: Gudaha dalka Itoobiya, shirkaddu waxay ka hawlgashaa in ka badan 25 goobood, iyada oo door weyn ka ciyaarta isku xirka bulshada iyo xoojinta dhaqaalaha dalka, gaar ahaan ganacsiga iyo dalxiiska. Deegaanka Soomaalida wuxuu qayb muhiim ah ku leeyahay adeegsiga shabakaddan: Jijiga: Garoonka Caalamiga ah ee Garaad Wiilwaal wuxuu maalin kasta lahaadaa 2 ilaa 4 duulimaad oo joogto ah, taas oo kordhisa xiriirka caasimada dalka ee Addis Ababa. Godey: Garoonka Ugaas Mirad wuxuu leeyahay 1 ilaa 2 duulimaad, taas oo door weyn ka ciyaarta isku xirka koonfurta deegaanka iyo horumarinta ganacsiga xoolaha/beeraha. Qabri Dahar: Waxaa sidoo kale ka socda duulimaadyo lagu kalsoonaan karo oo taga Garoonka Kebri Dahar. Akadeemiyada Duulista iyo Dhismaha Xirfadda Salaha ugu weyn ee hufnaanta adeegga Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waa maalgashiga lagu sameeyo kordhinta awoodda aqoonta shaqaalaha. Akadeemiyada shirkadda ee EAA (Ethiopian Aviation Academy) waa xarunta ugu weyn ee tababarka duulista ee Afrika. Xaruntan waxay tababartaa: Duuliyayaasha diyaaradaha heerarka sare Injineerada iyo farsamoyaqaanada maamula hagaajinta diyaaradaha Shaqaalaha ka shaqeeya gudaha diyaaradaha iyo adeegga macaamiisha Maamulayaasha hawada iyo hoggaaminta duulista Dhinaca waaxda Xamuulka iyo Saadka Ethiopian Airlines ma ahan oo kaliya diyaarad rakaab; waaxda xamuulku waa ta ugu weyn Afrika. Xilliyadii xasillooni darrada ganacsi ee caalamka, shirkaddu waxay noqotay goobta ugu weyn ee gaarsiinta dawooyinka, tallaalka, iyo alaabaha ganacsiga. Tani waxay caddaysay dabacsanaanta iyo kartida hoggaanka sare ee dhanka maamulka. Dhinaca U Diyaargarowga Berri iyo Adeegyada Dijitaalka ah Tignoolajiyada dijitaalka ah waxay ka mid tahay tiirarka ugu waaweyn ee adeegga hufan. Shirkaddu waxay soo kordhisay nidaamyo online ah oo sahlaya goobaha baaritaanka, maamulida shandadaha, iyo hababka lacag bixinta ee fudud. Waxaa sidoo kale la ballaariyay Garoonka Bole oo leh hoolal VIP ah oo heer sare ah iyo hoteello u go'an rakaabka transit-ka ah. Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu. Waxaa kale oo socda dhismaha mashruuca garoonka Bishoftu oo la hiigsanayo in lagu soo gabagabeeyo muddo 5 sano ah. Garoonkani waa mashruuca ugu weyn ee kabayeelka duulista ee taariikhda qaaradda Afrika, waxana loogu talagalay in uu noqdo xarunta ugu weyn ee isku xirta Afrika iyo dunida inteeda kale. Fadhiga iyo Qiimaha Mashruuca: Qiimaha dhammaan mashruuca waxaa lagu qiyaasay ilaa 12.5 bilyan oo dollar. Awoodda Rakaabka:Wajiga 1-aad (2030): Wuxuu qaabili doonaa 60 milyan oo rakaab ah sannadkii. Marka la dhammaystiro: Wuxuu qaabili doonaa 110 milyan oo rakaab ah sannadkii iyo in ka badan 4 milyan oo ton oo xamuul ah, taas oo ka dhigi doonta garoonka ugu weyn Afrika. Ugu dambeyntii, Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay caddaysay in hoggaamin hufan, qorshe toosan, iyo maalgashi la taaban karo ay keeni karaan guul caalami ah oo ka timaada Afrika. Shirkaddu waxay sii ahaan doontaa tusaalaha iyo halka ay ku tilmaabsadaan ganacsiga duulista caalamiga ah. #ethiopianairlines #ENA
Dalalka Afrika waa inay dhisaan awood ay ku hubinayaan helitaanka iyo joogtaynta adeegyada caafimaadka - Maxamuud Cali Yuusuf
Aug 26, 2026 99
Addis Ababa; Naaf 20/2018 (ENA): Dowladaha dalalka Afrika waa inay dhisaan awood si loo hubiyo helitaanka iyo joogtaynta adeegyada caafimaadka ee muwaadiniintooda, ayuu yiri Maxamuud Cali Yuusuf, Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika. Kalfadhiga 76-aad ee Guddiga Gobolka ee Hay'adda Caafimaadka Adduunka, oo afar maalmood soconaya, oo diiradda saaraya shan tiir oo caafimaad, ayaa ka bilaabmay Addis Ababa hoolka xuska guushii Adhwa. Tiirarka ugu muhiimsan ee madasha waa maalgelinta caafimaadka waara iyo nidaamyada caafimaadka dijitaalka ah, daryeelka caafimaadka aasaasiga ah, iyo kobcinta awoodda xirfadlayaasha caafimaadka iyo qalabyada maxalliga. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay mas'uuliyiin sare oo ka socda waddamada xubnaha ka ah Midowga Afrika, la-hawlgalayaasha horumarinta, iyo madaxda ururada gobolka iyo kuwa caalamiga ah, oo uu ku jiro Madaxweyne Taaye Asqesilaase. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yusuf, ayaa munaasabadda ka sheegay; Hubinta madaxbannaanida caafimaadka qaaradda waxay u baahan tahay tallaabo joogto ah, iyadoo la adeegsanayo dhammaan hababka la heli karo. Waxa kale oo uu xusay in si loo dhiso aasaas waara oo loogu talagalay nidaamyada caafimaadka Afrika, ay lagama maarmaan tahay in la xoojiyo awoodda dhaqaale iyo in la xoojiyo awoodaha cilmi-baarista iyo hal-abuurka. Wuxuu xusay in dulucda Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee sanadkan ay diiradda saareyso horumarinta helitaanka adeegyada caafimaadka ee Afrikaanka. Wuxuu xusay in dowladaha dalalka qaaradda laga filayo inay sidoo kale horumariyaan dhaqan isku-tiirsanaanta dhaqaalaha, aadanaha iyo kheyraadka tignoolajiyada kaas oo horumarin doona nidaamyada caafimaadka ee muwaadiniintooda. Wuxuu xusay in Guddiga Midowga Afrika ay ka go'an tahay inay la shaqeeyaan waddamada xubnaha ka ah, la-hawlgalayaasha horumarinta iyo hay'adaha caalamiga ah si loo horumariyo nidaamyada caafimaadka ee qaaradda. Wuxuu sidoo kale xaqiijiyay inay sii wadi doonaan inay la shaqeeyaan Hay'adda Caafimaadka Adduunka iyo la-hawlgalayaasha horumarinta si ay u hagaan nidaamyada caafimaadka ee qaaradda iyada oo loo marayo qorshe isku xiran. Wuxuu xusay in doodaha iyo go'aannada laga gaaray shirka ay door muhiim ah ka ciyaari doonaan madaxbannaanida caafimaadka Afrika, isku-tiirsanaanta, iyo dhisidda nidaam caafimaad oo waara.
Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya wuxuu fursado dhaqaale oo cusub u abuuri doonaa Suudaan wuxuuna furi doonaa waddo loogu talagalay isdhexgalka gobolka - Wasiirkii hore ee Kheyraadka Biyaha Suudaan Professor Sayif Al-Din Xamad
Aug 20, 2026 135
Addis Ababa; Naaf 14/2018 (ENA): Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya wuxuu u abuuri doonaa fursado dhaqaale iyo horumarineed oo badan Suudaan wuxuuna sii ballaarin doonaa waddada loogu talagalay isdhexgalka gobolka, ayuu yiri Professor Seif Al-Din Hamad, Wasiirkii hore ee Kheyraadka Biyaha Suudaan iyo khabiirka biyaha caalamiga ah. Wareysi uu siiyay barnaamijka "Mukrin Al-Nilayn" ee Warbaahinta Al-Nilayn, Professor Seif Al-Din Hamad wuxuu sharraxay in haddii biyo-xidheennada laga dhisay nidaamyada biyo-xidheennada ee webiyada lagu maareeyo si isku dhafan oo casri ah, ay faa'iidooyin wadajir ah u siin doonaan waddamada webiga iyagoo nidaaminaya oo xasilinaya socodka dabiiciga ah ee webiga mana keeni doonaan khatar sinaba. Dhammaystirka Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya wuxuu beddeli doonaa xaaladda Webiga Niilka, kaasoo markii hore ku qulquli jiray heer sare xilliga jiilaalka oo keliya, una gudbin doona socod biyood oo nidaamsan oo dheellitiran sanadka oo dhan. Wuxuu tilmaamay in xaaladdani ay fursado badan oo dhaqaale iyo horumarineed u keeni doonto Suudaan. Mid ka mid ah fursadahan ayaa ah in la kordhiyo awoodda korontada, wuxuuna sheegay in socodka biyaha ee la nidaamiyay uu u oggolaan doono biyo-xireennada Suudaan sida Rosaris iyo Senar inay soo saaraan koronto badan iyada oo aan la bixin kharash dheeraad ah iyo barakaca dadka. Waxa kale oo uu sharraxay in kororka biyaha wabiga uu yareyn doono kharashka bamka ee qoysaska Suudaan iyo soosaarayaasha ay u isticmaali jireen waraabka beeraha 30 ilaa 50 boqolkiiba. Borofisar xamad waxa kale oo uu sheegay in socodka biyaha ee la nidaamiyay uu abuuri doono fursad weyn oo Suudaan ay dib ugu soo ceshan karto gaadiidka biyaha. Dhanka kale, Professor Xamad ayaa beeniyay walaacyada ah in Biyo-xireenku uu burburi doono ama uu sababi doono daadad iyadoo la adeegsanayo caddayn cilmiyeed. Biyowga waxa uu ku yaal qiyaastii 600 kiiloomitir aagga dhulgariirkii Dhuljeexa ee Bariga Afrika, waxaana lagu dhisay dhagax granite ah oo xooggan oo u adkeysan kara ilaa 10,000 oo tan mitir laba jibbaaran, sidaa darteed ma jirto khatar dhisme, ayuu yiri. Sida laga soo xigtay Wasiirkii hore ee Kheyraadka Biyaha Suudaan, Professor Seif Al-Din xamad; Biyo-xireenno cusub oo ay Itoobiya ka dhisayso Webiga Niil wax khatar ah kuma keeni doonto Suudaan haddii heshiisyo hore laga gaaro dib-u-soo-celinta biyaha. Borofisar Xamad ayaa ku boorriyay Suudaan inay ka baxdo cabsida iyo hubanti la'aanta beenta ah oo ay horumariso istaraatiijiyad kheyraadka biyaha qaranka oo la jaanqaadaysa xaqiiqada cusub ee biyaha ee uu abuuray Biyo-xireenka Renaissance. Wuxuu tilmaamay in Golaha Kheyraadka Biyaha Qaranka, oo uu hoggaamiyo hoggaamiyaha dalka, ay tahay inay sii wadaan shaqada oo ay horumariyaan qorshe isku-dubarid ah.
Faalooyin
SHIRKII WADATASHIGA QARANKA OO AASAAS U DHIGAY MUSTAQBAL WANAAGSAN
Aug 29, 2026 60
Addis Ababa, 23-ka Nehase 2018 (ENA ) Shacabka magaalada Addis Ababa oo la hadlay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) ayaa xusay in Shirkii Wadatashiga Qaranka, oo markii ugu horreysay taariikhda Itoobiya lagu qabtay, uu yahay marxalad muhiim ah oo lagu xoojinayo is-afgaradka qaranka, laguna xaqiijinayo midnimada iyo horumarka Itoobiya. Shirka Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya ayaa si rasmi ah uga socday Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis, muddo 46 maalmood ah, laga bilaabo 8-da Hamle 2018 T.I. waxaana lagu soo gabagabeeyay si guul leh. Itoobiyaanku waxay shirka ku muujiyeen inay awood u leeyihiin inay khilaafaadyada iyo kala-fogaanshaha soo jiitamayay muddo dheer kaga gudbaan awoodda fikirka, xikmadda iyo xal-doonka. Qaarka mida Shacabka magaalada Addis Ababa oo waraysi siiyey Wakaaladda Wararka ee Itoobiya (ENA) ayaa xusay in wadatashigu yahay guul weyn oo Itoobiya u horseedaysa inay u gudubto midnimo, horumar iyo koboc dhaqaale oo ka wanaagsan kii hore. Mid ka mid ah dadka aragtidooda bixiyay Mudane Taliye kontonle Abdu Hussein, ayaa xusay in wadatashigu ahaa munaasabad guul leh oo ay ka qayb qaateen qaybaha kala duwan ee bulshada, laguna wada hadlay arrimo muhiim u ah dalka. Waxa uu sheegay in wadatashigu suurageliyay in dhibaatooyinkii iyo khilaafaadkii muddo dheer soo jiray miiska wada-hadalka la keeno si xal loogu raadiyo, isagoo intaas ku daray in uu gacan ka geystay xoojinta qiyamka midnimada iyo wada-noolaanshaha. Dhankeeda, Marwo Halima Mohammed ayaa xustay in isku dayga lagu doonayo in kala-duwanaanshaha fikradaha lagu xalliyo xoog uu yahay hab waqtigiisu dhammaaday. Waxay xustay oo kale in wadatashigu abuuray jawi ku habboon in dhibaatooyinka lagu xalliyo hab ilbaxnimo leh, iyadoo sheegtay in dal lagu dhiso wada-tashi uu yahay dal guuleysta, isla markaana Itoobiya ay hadda bilowday socdaalkeeda guusha. Dhanka kale Mudane Abebe Kombe ayaa xusay Dhankiisa in wadatashigu yahay arrin jiilasha soo socda anfici doonta, ayna tahay aasaas loo dhigay midnimada dalka, isagoo xusay in khibraddan ay tusaale u noqon karto dalal kale. Dhankeeda, Marwo Zeritu Asbe ayaa xustay in waqtiyadii hore aysan Itoobiya lahayn dhaqan ah in dhibaatooyinka dalka lagu xalliyo wada-tashi iyo in dhinacyadu miis ku wada fariistaan. Ugu dambayn dambayn Waxay xustay in wadatashigu leeyahay muhiimad weyn, maadaama wada-hadalka iyo xalinta dhibaatooyinka ay Itoobiya ka caawin karaan inay u gudubto heer ka sarreeya oo horumar iyo midnimo ah.
HORUMARKA WAX-KU-OOLKA AH EE ITOOBIYA WUXUU KHIBRAD WEYN U YAHAY DALALKA AFRIKA
Aug 28, 2026 70
Addis Ababa,Nahaase, 21,2018 (ENA) Dalxiisayaal ka kala yimid dalal Afrikaan ah ayaa sheegay in hawlaha horumarineed iyo ilaalinta deegaanka ee Itoobiya ay yihiin khibrad weyn oo ay ka faa’iidaysan karaan dalalka kale ee Afrika. Ugu horey Timothy Kago oo ka yimid dalka Botswana, isla markaana muddo maalmo ah booqasho ku joogay Addis Ababa, ayaa xusay in tani ay ahayd markii ugu horreysay ee uu Itoobiya yimaado, isagoo xusay inuu aad ula dhacay hawlaha horumarineed ee uu ku arkay magaalada. Dhanka kale Intii uu booqashada ku jiray, Timothy Kago wuxuu xusay inuu booqday mashaariicda horumarinta hareeraha webiyada, isagoo tilmaamay in hawlaha horumarinta iyo ilaalinta deegaanka ee halkaas laga fuliyay ay yihiin kuwo khibrad iyo tusaale u noqon kara dalalka kale ee Afrika. Waxa kale oo uu sheegay inuu arkay xaaladdii hore ee hareeraha webiyada, isagoo xusay in natiijada ka muuqata Addis Ababa ay tusaale weyn u tahay sida kheyraadka dabiiciga ah loogu beddeli karo goobo madadaalo iyo nasasho oo gaar ah. Timothy Kago wuxuu intaas ku daray in horumarinta iyo ilaalinta deegaanka ee laga sameeyay hareeraha webiyada aysan ku koobnayn oo keliya in goobahaas loo adeegsado meelo Madadaalo iyo goobo lagu nasto, balse ay sidoo kale ku jiraan dukaamo loo dhisay kobcinta dhaqdhaqaaqa dhaqaale iyo fursado cusub oo shaqo-abuur ah, taas oo uu ku tilmaamay tallaabo weyn. Wuxuu kale oo uu xusay in tani ay muujinayso in haddii uu jiro hoggaan go’aan adag leh, ay suurtagal tahay in la fuliyo mashaariic waaweyn oo horumarineed lana gaaro natiijooyin muuqda. Waxa kale oo uu xusay in dadaalladan horumarineed ay cashar weyn siinayaan dalalka Afrika, gaar ahaan sida kheyraadka dabiiciga ah loogu beddeli karo il dhaqaale. Sidoo kale, wuxuu sheegay inuu indhihiisa ku arkay sida horumarinta hareeraha webiyada iyo ilaalinta deegaanka ee Addis Ababa ay u noqon karaan kuwo wax-ku-ool ah marka si iskaashi ah loo fuliyo. Dhanka kale, Swazi Ebel - Ebel oo ah gabadh da’yar oo u dhalatay wadanka Cameroon, ayaa dhankeeda xustay in tani ay ahayd markii ugu horreysay ee ay Itoobiya booqato. Waxay xustay inay ka hor intii aysan Itoobiya imaan ay xog iyo faham ka heshay hawlaha horumarineed ee Itoobiya iyo natiijooyinka laga gaaray. Intii ay booqashada ku jirtay Addis Ababa, waxay sheegtay inay indhaheeda ku aragtay in Itoobiya ay ku jirto dhaqdhaqaaq horumarineed oo cajiib ah, iyadoo tilmaantay in arrintani ay tusaale u noqon karto qaaradda Afrika. Ugdamabayn Waxay sidoo kale sheegtay in soo dhoweynta iyo martigelinta shacabka Itoobiya ay tahay mid gaar ah oo mudan in la ammaano.
Astaanta Hogaaminta Duulista Afrika oo Magac iyo Sharaf U Soo Hoyisay Itoobiya.
Aug 27, 2026 114
Addis Ababa; Naaf 21/2018: (ENA): – Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya (Ethiopian Airlines) oo ah shirkadda duulimaadka ugu weyn uguna guulaha badan qaaradda Afrika, waxay sii xoojinaysaa hoggaaminteeda qaybta duulista caalamiga ah. Shirkaddu waxay ku caan tahay maamul hufan, ballaarin istaraatejiyadeed oo joogto ah, iyo maalgashi lagu sameeyay tignoolajiyada casriga ah. Hada waxay noqotay buundada weyn ee isku xirta qaaradda Afrika iyo inteeda kale ee dunida. Shirkaddu waxay awood u leedahay in ay duulimaad ku gaarto in ka badan 140 goobood oo caalami ah, iyada oo adegsanaysa in ka badan 145 diyaaradood oo casri ah. Dhanka dalka gudahiisa, waxay awooday in ay gaarto 25 goobood. Istaraatejiyadda Hoggaaminta Hufan ee Qorshaha Istaraatejiyadeed ee 2035 Guulaha ay ku talabsatay Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya ma ahan kuwo ku timid kadis, ee waxay halkan ku soo gaartay diyaarinta iyo hirgelinta qorshayaal muddada dheer ah oo si taxaddar leh loo dejiyay. Ka dib markii ay si guul leh u dhammaystirtay qorshaheeda "Himilada 2025" ka hor xilligii loogu talagalay, hoggaanka sare wuxuu bilaabay diyaarinta qorshaha ballaaran ee "Hindisaha 2035". Qorshani wuxuu diiradda sarayaa kor u qaadista dakhliga shirkadda, kordhinta tirada rakaabka, ballaarinta garoomada, iyo dhiirrigelinta adeegga xamuulka oo noqday mid ka mid ah tiirarka ugu waaweyn ee dhaqaalaha shirkadda xilliyadii adkaa ee caalamku soo maray. "Ujeeddadeedu ma ahan oo kaliya inaan noqonno shirkadda ugu weyn Afrika—maadaama taasi mar hore la gaaray—balse waa inaan bixinno adeeg heer caalami ah oo hufan, sahal ah, oo ammaan ah, anagoo dhiseyna isku-xirnaan dhaqaale oo hufan."—Masfin Tasawe Hoggaanka Sare ee shirkada. Dhinaca Cusboonaysiinta Diyaaradaha iyo Tignoolajiyada Berri la Gaari Doono sida lagu qeexay warbixinnada ganacsiga caalamiga ah, Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay awooday in ay hawlgaliso diyaaradaha ugu da'da yar uguna casrisan Afrika iyo caalamka. Shirkaddu waxay so iibsatay diyaaradaha ugu sarreeya tignoolajiyada sida Airbus A350-900 & A350-1000: Kuwaas oo bixiya raaxo sarreysa oo rakaabka ah iyadoo isticmaalka shidaalkana uu sii kordhiyo waxtarka. Boeing 787 Dreamliner: Diyaarado loogu talagalay masaafooyinka dheer oo leh jawi gudaha ah oo hawo ahaan iyo cadaadis ahaan aad u raaxo badan. Boeing 737 MAX: Oo loo adeegsado duulimaadyada qaaradda iyo gudaha. Shabakadda Duulimaadyada Gudaha iyo Dibadda Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay dhistay shabakad isku xirka duulimaadyada ah oo aan cid kale la barbar dhigi karin, taas oo xarunteeda koowaad ay tahay Garoonka Caalamiga ah ee Bole. Duulimaadyada Dibadda: Shirkaddu waxay maanta u duushaa in ka badan 140 magaalo oo ku kala yaalla 5 qaaradood. Waxay isku xirtaa magaalooyinka waaweyn ee Yurub (London, Paris, Frankfurt), Ameerikada Waqooyi (Washington D.C., New York, Toronto), Aasiya iyo Bariga Dhexe (Dubai, Beijing, Mumbai, Tokyo), iyada oo dhanka Afrika ka bixisa adeeg toos ah oo tagaya in ka badan 60 magaalo. Duulimaadyada Gudaha iyo Deegaanka Soomaalida: Gudaha dalka Itoobiya, shirkaddu waxay ka hawlgashaa in ka badan 25 goobood, iyada oo door weyn ka ciyaarta isku xirka bulshada iyo xoojinta dhaqaalaha dalka, gaar ahaan ganacsiga iyo dalxiiska. Deegaanka Soomaalida wuxuu qayb muhiim ah ku leeyahay adeegsiga shabakaddan: Jijiga: Garoonka Caalamiga ah ee Garaad Wiilwaal wuxuu maalin kasta lahaadaa 2 ilaa 4 duulimaad oo joogto ah, taas oo kordhisa xiriirka caasimada dalka ee Addis Ababa. Godey: Garoonka Ugaas Mirad wuxuu leeyahay 1 ilaa 2 duulimaad, taas oo door weyn ka ciyaarta isku xirka koonfurta deegaanka iyo horumarinta ganacsiga xoolaha/beeraha. Qabri Dahar: Waxaa sidoo kale ka socda duulimaadyo lagu kalsoonaan karo oo taga Garoonka Kebri Dahar. Akadeemiyada Duulista iyo Dhismaha Xirfadda Salaha ugu weyn ee hufnaanta adeegga Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waa maalgashiga lagu sameeyo kordhinta awoodda aqoonta shaqaalaha. Akadeemiyada shirkadda ee EAA (Ethiopian Aviation Academy) waa xarunta ugu weyn ee tababarka duulista ee Afrika. Xaruntan waxay tababartaa: Duuliyayaasha diyaaradaha heerarka sare Injineerada iyo farsamoyaqaanada maamula hagaajinta diyaaradaha Shaqaalaha ka shaqeeya gudaha diyaaradaha iyo adeegga macaamiisha Maamulayaasha hawada iyo hoggaaminta duulista Dhinaca waaxda Xamuulka iyo Saadka Ethiopian Airlines ma ahan oo kaliya diyaarad rakaab; waaxda xamuulku waa ta ugu weyn Afrika. Xilliyadii xasillooni darrada ganacsi ee caalamka, shirkaddu waxay noqotay goobta ugu weyn ee gaarsiinta dawooyinka, tallaalka, iyo alaabaha ganacsiga. Tani waxay caddaysay dabacsanaanta iyo kartida hoggaanka sare ee dhanka maamulka. Dhinaca U Diyaargarowga Berri iyo Adeegyada Dijitaalka ah Tignoolajiyada dijitaalka ah waxay ka mid tahay tiirarka ugu waaweyn ee adeegga hufan. Shirkaddu waxay soo kordhisay nidaamyo online ah oo sahlaya goobaha baaritaanka, maamulida shandadaha, iyo hababka lacag bixinta ee fudud. Waxaa sidoo kale la ballaariyay Garoonka Bole oo leh hoolal VIP ah oo heer sare ah iyo hoteello u go'an rakaabka transit-ka ah. Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu. Waxaa kale oo socda dhismaha mashruuca garoonka Bishoftu oo la hiigsanayo in lagu soo gabagabeeyo muddo 5 sano ah. Garoonkani waa mashruuca ugu weyn ee kabayeelka duulista ee taariikhda qaaradda Afrika, waxana loogu talagalay in uu noqdo xarunta ugu weyn ee isku xirta Afrika iyo dunida inteeda kale. Fadhiga iyo Qiimaha Mashruuca: Qiimaha dhammaan mashruuca waxaa lagu qiyaasay ilaa 12.5 bilyan oo dollar. Awoodda Rakaabka:Wajiga 1-aad (2030): Wuxuu qaabili doonaa 60 milyan oo rakaab ah sannadkii. Marka la dhammaystiro: Wuxuu qaabili doonaa 110 milyan oo rakaab ah sannadkii iyo in ka badan 4 milyan oo ton oo xamuul ah, taas oo ka dhigi doonta garoonka ugu weyn Afrika. Ugu dambeyntii, Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya waxay caddaysay in hoggaamin hufan, qorshe toosan, iyo maalgashi la taaban karo ay keeni karaan guul caalami ah oo ka timaada Afrika. Shirkaddu waxay sii ahaan doontaa tusaalaha iyo halka ay ku tilmaabsadaan ganacsiga duulista caalamiga ah. #ethiopianairlines #ENA
WADATASHIGA QARAN WUXUU AHAA MADAL TAARIIKHI AH OO CODKA DHINACYADA OO DHAN LA DHAGEYSTAY , GUUSHA ITOOBIYA -NA LAGU XAQIIJIYAY
Aug 27, 2026 74
Addis Ababa,Nahaase 21,2018 (ENA) Shacabka dagan caasimadda ayaa xusay in Wadatashiga Qaranka Itoobiya uu ahaa madal taariikhi ah oo lagu dhageystay codka dhammaan dhinacyada, isla markaana lagu xaqiijiyay guusha Itoobiya. Shirka Wadatashiga Qaranka ee ugu weyn Itoobiya oo muddo 46 maalmood ah ka socday Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis, laga bilaabo 8-da bisha Hamle 2018 E.C., ayaa si guul leh loo soo gabagabeeyay. Shirku wuxuu si dhab ah u muujiyay in Itoobiyaanku ay awood u leeyihiin in khilaafaadkii iyo kala-fogaanshihii muddada dheer soo jiray ay xal ugu heli karaan wada-hadal, isfaham iyo fikradaha oo mudnaanta la siiyo. Shacabka magalada addisabababa ayaa u waranay Wakaaladda Wararka ee Itoobiya (ENA) ayaa xusay in Shirka Wadatashiga Qaranka ee muddo 46 maalmood ah socday uu ahaa mid loo dhan yahay, isla markaana si ballaaran looga qaybgalay. Waxay sidoo xuseen in shirka ay ka qayb galeen 4,000 oo ergooyin ah oo laga kala soo xulay afarta gees ee dalka, kuwaas oo fursad u helay inay soo bandhigaan talooyin iyo fikrado wax ku ool ah oo dan u ah Itoobiya. Ugu horeyn Mid ka mid ah dadka shacabka caasimadda oo magaceeda la yidhaa Melkam Benti ayaa xustay in Wadatashiga Qaranku uu shacabka u suurageliyay inay si siman uga qaybqaataan oo ay uga doodaan arrimaha qaran, taasoo sare u qaaday dareenka waddaniyadeed isla markaana xoojisay lahaanshaha muwaadiniintu u leeyihiin dalkooda. Waxay intaasi ku dartay in geeddi-socodka wadatashigu uu muhiim u ahaa sidii loo sixi lahaa dhaawacyadii taariikheed ee dalka soo maray, loo xallin lahaa tabashooyinka, loona sixi lahaa dhibaatooyinka muddada dheer jiray. Ugu dambayn waxay sheegtay in shirku door muhiim ah ka qaadan doono in Itoobiya loo gudbiyo marxalad cusub oo taariikhi ah, isla markaana dalka lagu sii wado aasaas adag oo waara.
Falanqayn
Horumarka Warshadaha iyo Maalgashiga Dawlad Deegaanka Soomaalida
Sep 1, 2026 67
Deegaanka Soomaalida waxa uu marayay isbeddel weyn oo ku saabsan waaxda warshadaha iyo maalgashiga, kaas oo ka dhalatay dib-u-habayntii qaran ee ay dawladdu hirgelisay. Deegaankan oo muddo dheer ahaa mid aan horumar lahayn, shaqo la'aan iyo colaado ba'an, ayaa hadda loo tilmaamaa mid ka mid ah deegaannada ugu horumarsan Itoobiya dhinaca dhaqaalaha, siyaasadda iyo bulsho ahaanba. Kororka Tirada Warshadaha: Mid ka mid ah calaamadaha ugu waaweyn ee isbeddelka ayaa ah kororka tirada warshadaha. Sida ku cad xogta Xafiiska Maalgashiga iyo Warshadaha DDS, tirada warshadaha ayaa ka kortay 80 ilaa 400 tan iyo markii la bilaabay dib-u-habayntii qaran. Sidoo kale, 156 mashruuc oo maalgashi oo cusub ayaa la ansixiyay muddo lix bilood gudaheed, kuwaas oo u qaybsama beeraleyda (43), warshadaha (50) iyo adeegyada (63). Maalgashiga la diiwaangaliyay waxa uu dhan yahay 10.183 bilyan Birr, taas oo dhaaftay himiladii ahayd in la gaaro 1.2 bilyan Birr. Mashruucyo Waaweyn oo Warshadeed : Warshadda Gaaska Dabiiciga ah ee Ogaden (LNG) waxaa la furay warshadda ugu horreysa ee Gaaska Dabiiciga ah ee Ogaden. Warshaddani waxay soo saari doontaa 111 milyan oo litir oo gaaska dabiiciga ah sanadkii, iyadoo wejiga labaad uu ballaarin doono wax-soo-saarka ilaa 1.3 bilyan oo litir sanadkii. Mashruucani waa qayb ka mid ah 10 bilyan oo doolar oo maalgashi ah oo lagu sameeyay Deegaanka Soomaalida. Warshadda Saliidda ee Godey, waxaa la aasaasay warshadda saliidda ee Godey, oo ay dhistay shirkadda Golden Concord Group (GCL) ee Shiinaha, iyadoo qiimaheeda la qiyaasay 2.5 bilyan oo doolar. Warshaddani waxay warshadayn doontaa 3.5 milyan oo tan oo saliid ah sanadkii, iyadoo ka faa'iideysanaysa saliidda ceeriin ee kaydka Hilala. Warshadda Bacriminta Carrada ee Godey ayaa sidoo kale la aasaasay iyada oo ay iska kaashanayaan Sanduuqa Maalgashiga Itoobiya (EIH) iyo shirkadda Dangote Group ee Nayjeeriya, iyadoo qiimaheedu yahay 2.5 bilyan oo doolar. Warshaddani waxay soo saari doontaa 3 milyan oo tan oo bacriminta carrada ah sanadkii, iyadoo ka faa'iideysanaysa gaaska dabiiciga ah ee Kalub. Dhinaca maalgashiga Beeraha, Shirkadda Horizon Plantations (oo hoos timaada MIDROC Investment Group) waxay bilaabaysa mashruuc beereed oo weyn oo ku yaalla Deegaanka Soomaalida, iyadoo heshay 20,000 hektar oo dhul ah. Maalgashigan ayaa la qiyaasay 30 bilyan Birr, waxaana la filayaa inuu abuuro 1,140 oo shaqo oo joogto ah. Mashruucani waxa uu ka mid yahay dadaalka lagu doonayo in laga dhigo Deegaanka Soomaalida mid ka mid ah silsiladaha wax-soo-saarka cuntada ee qaranka. Dhinaca Soo-saarka Baabuurta Korontada Ku shaqeysa, Shirkadda Suweys Motors oo fadhigeedu yahay Jigjiga ayaa bilaabay soo-saarka baabuurta korontada ku shaqeysa (hybrid electric vehicles). Shirkaddani waxay ka mid noqotay hormuadka warshadaha baabuurta ee Deegaanka Soomaalida, iyadoo bilowday 30 baabuur oo la soo saaray. Dhismaha Kaabayaasha Dhaqaalaha, Dawladda DS waxay maalgashay dhismaha waddooyin, nidaamyada biyaha, iyo adeegyada caafimaadka si aan horay loo arag. Kumanaan kiiloomitir oo waddooyin ah ayaa laga dhisay deegaannada miyiga ah, kuwaas oo ku xidhay bulshooyinkii go'doonsanaa suuqyada, isbitaallada iyo dugsiyada. Magaalada Jigjiga waxay martay isbeddel muuqda oo ku saabsan waddooyinka, habaynta biyo-mareenada, iyo ballaarinta adeegyada dadweynaha. Isbeddelkan Baaxada leh waxaa sababay arrimo dhowr ah: · Xasilooni iyo Nabad: Deegaanka Soomaalida oo ka mid noqday deegaannada ugu xasiloon Itoobiya. · Dib-u-habaynta Qaran: Dib-u-habayntii 2018-kii oo keenay furmaan siyaasadeed iyo dhaqaale. · Taageerada Dowladda: Bixinta dhul, kaabayaasha, iyo taageerada kale ee warshadaha. · Soo Jiidashada Maalgashiga: Maalgashadayaal caalami ah oo soo jiitay khayraadka dabiiciga ah ee deegaanka. Dawladda DDS waxay sii wadaysaa dadaalka ay ku hormariso waaxda warshadaha, iyadoo diiradda saareysa Ballaarinta warshadaha cusub, Taageerada maalgashadayaasha, Kobcinta wax-soo-saarka gudaha si loo yareeyo soo-dejinta Sidoo kale, mashruucyada waaweyn sida warshadda LNG, warshadda saliidda, iyo warshadda bacriminta carrada ayaa la filayaa inay abuuraan shaqooyin cusub, yareeyaan ku-tiirsanaanta soo-dejinta, kana dhigaan Deegaanka Soomaalida xarun u ah horumarka warshadaha Itoobiya. Deegaanka Soomaalida waxa uu marayay isbeddel weyn oo ku saabsan waaxda warshadaha iyo maalgashiga, kaas oo ka dhalatay dib-u-habayntii qaran ee Itoobiya. Tirada warshadaha ayaa korodhay, mashruucyo waaweyn oo warshadeed ayaa la hirgeliyay, kaabayaasha dhaqaalaha waa la dhisay, xasilooni ayaa la sameeyay. Dhammaan arrimahan waxay ka dhigayaan Deegaanka Soomaalida mid ka mid ah deegaannada ugu horumarsan Itoobiya dhaqaale ahaan, iyadoo la filayo inuu sii wado horumarka mustaqbalka dhow.
Fikirka Wadajirka!
Jul 5, 2026 286
Dowladda Wadajirka waxay fahdaa warshadaynta marka laga reebo faa'iidooyinkeeda dhaqaale; inta badan marka lagu daro madaxbannaanida, isku-kalsoonida, madaxbannaanida qof kasta iyo sharafta qaranka. Hadafkayaga barwaaqada warshadaha waa mid ka gudbaya inaan noqono wax soo saare oo qayb libaax ka qaata wax soo saarka guud ee gudaha. Waa inaan si buuxda uga gudubno xaddidaadaha tignoolajiyada, kheyraadka ama aqoonta si aan u sameyno wax kasta oo aan rabno inaan gaarno dal ahaan. Waxaa jira waxyaabo aan ku nimceyno geeddi-socodkan dhismaha awoodda wax soo saarka. Kuwaas waa kala-duwanaanta dhaqaalaha, lahaanshaha tignoolajiyada, magaalo casri ah oo leh heer nololeed oo sarreeya, dhaqan warshadeed oo horumarsan, caalaminimo iyo hanti kale oo badan oo la mid ah. Sidaa darteed, warshadayntu maaha oo keliya dhaqaajinta kheyraadka. Waara iyo isku-kalsoonida waa in lagu xisaabtamaa go'aan kasta oo warshadeed. Danta qaranka iyo madaxbannaanida waa in la ixtiraamaa warshadahana waa in si isku mid ah loo dhisaa. Itoobiya waxay leedahay kartiyo badan oo u baahan in laga faa'iidaysto si loo dedejiyo warshadaynta. Dowladda Medemer waxay leedahay waa inaan ka fogaano habkii dhaqameed ee aan fiirinaynay oo aan u horumarinay awooddeenna. Waxay horumarka u aragtaa si ku habboon waqtiga, waxayna dalka u keentaa faa'iidada ugu weyn oo ah saldhigga warshadaha casriga ah. Dowladda Wadajirka, boggaga 212 - 213
.jpg)
Shir Madaxeedka 'Africa Forward', kaas oo ujeedadiisu tahay in xiriirka diblomaasiyeed iyo dhaqaale ee u dhexeeya Faransiiska iyo qaaradda Afrika loo qaado heer cusub, ayaa ka furmay Nayroobi, Kiiniya.
May 12, 2026 547
Addis Ababa; Miicaad 4/2018 (ENA) Shir madaxeedkan, oo lagu qaban doono cinwaanka "Horudhaca Afrika: Iskaashiga Afrika iyo Faransiiska ee Hal-abuurka iyo Kobaca", waa madal taariikhi ah oo ujeedadeedu tahay in la horumariyo istaraatiijiyad cusub oo ay ku jiraan dhammaan waddamada Afrika, iyadoo laga fogaanayo xiriirka dhaqameed ee "Franco-Africa" ee soo jiray sannado badan. Xaqiiqda ah in shir madaxeedkan lagu qabto waddan aan ku hadlin afka Faransiiska sida Kiiniya waa muujin wax ku ool ah oo muujinaysa sida Faransiiska uga go'an tahay inuu sii xoojiyo iskaashiga uu la leeyahay qaaradda iyo inuu la xiriiro xarumo dhaqaale oo cusub. Hadafka ugu weyn ee shir madaxeedkan waa in la xoojiyo iskaashiga dhaqaale ee u dhexeeya Afrika iyo Faransiiska, la dedejiyo wareejinta tiknoolajiyadda, iyo in la abuuro iskaashi siman oo ku salaysan is-ixtiraamka labada dhinac ah. Shir madaxeedka 'Afrika Forward" ah ee sanadkan wuxuu diiradda saarayaa toddobo meelood oo muhiim ah. Kala-guurka tamarta ee Afrika ka beddeli doona dhoofiyaha badeecadaha una beddeli doona xarun warshadeed oo cagaaran, isbeddelka nidaamka maaliyadeed ee u baahan hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah inay horumariyaan taageeradooda Afrika, horumarinta dhaqaalaha badweynta ayaa ka mid ah arrimaha ugu muhiimsan ee lagaga hadli doono shirka. Beeraha waara iyo amniga cuntada, garaadka macmalka (AI) iyo madaxbannaanida tignoolajiyada dijitaalka ah, iyo dhisidda nidaamyada caafimaadka ee xooggan ayaa si faahfaahsan loo baarayaa, sidoo kale awoodda qaaradda ee ay u leedahay inay soo saarto tallaalladeeda iyo daawooyinkeeda. Taageeridda dadaallada nabad ilaalinta qaaradda ee ku salaysan nabadda iyo amniga oo ah aasaaska horumarka ayaa sidoo kale ah udub-dhexaadka doodda. In ka badan 30 hoggaamiye oo Afrikaan ah iyo madax ka tirsan hay'adaha caalamiga ah ayaa la filayaa inay ka soo qayb galaan shirkan taariikhiga ah. Martigeliyayaasha shirka, Madaxweynaha Kiiniya Wiliyam Ruto iyo Madaxweynaha Faransiiska Imanuweel Makron, ayaa jeediyay kalmadaha furitaanka shirmadaxeedkan. Hogaamiyeyaal sida Madaxweynaha Ruwanda Bool Kagame ayaa sidoo kale door hoggaamineed ka qaadanaya shirar kala duwan. Joogitaanka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antoniyo Guterres, iyo sidoo kale madaxda Bangiga Horumarinta Afrika iyo Ururka Ganacsiga Adduunka, ayaa shirweynahan siiyay cabbir caalami ah. Marka laga soo tago hoggaamiyeyaasha siyaasadda, maalgashadayaasha Afrika sida Aliko Dangote iyo Strive Masiyiwa ayaa sidoo kale la tashanaya shirkadaha Faransiiska maalgashiga tooska ah. Tani waa caddayn muujinaysa in shirku uu ka gudbay hadal-haynta siyaasadeed ee caadiga ah una gudbay iskaashi dhaqaale oo wax ku ool ah. #ENA #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya iyo Laybeeriya waxay leeyihiin saaxiibtinimo soo jireen ah. Saaxiibtinimadani waxay ka soo gudubtay caqabado badab.
Apr 15, 2026 529
Maadaama ay yihiin dalalka kaliya ee aanan la gumaysan ee Afrika, labada waddan waxay isu taageen inay yihiin codka Afrikaanka ee goobaha caalamiga ah (sida Ururka Qaramada Midoobay). Heshiiskii Iskaashiga iyo wadashaqeynta ee dalalka, kaas oo la saxiixay dabayaaqadii 1950-meeyadii, waxaa loo arkaa heshiis saaxiibtinimo waarta iyo ballanqaad ah in si wadajir ah loogu istaago goobaha caalamiga ah (sida Qaramada Midoobay). Aasaaska xiriirka diblomaasiyadeed ee casriga ah waxaa dhigay Boqor Hayle Selasse iyo Madaxweyne Wiliyam Tubman. Booqashadii Madaxweyne Tubman ee Addis Ababa sannadkii 1954 T.I waxay albaab u furtay dhisidda xiriir rasmi ah oo u dhexeeya labada waddan. Boqor Hayle Selase Sannadkii 1958 T.I waxa uu booqday Monrovuya caasimadda Laybeeriya si ay uga wada hadlaan taageerada wadajirka ah ee dhaqdhaqaaqyada xoraynta Galbeedka Afrika. Booqashadani ma ahayn oo keliya laba geesood laakiin sidoo kale waxay ahayd mid qaarad ahaan ah. Markii la aasaasay Ururka Midnimada Afrika (OAU) 1963 T.Y labada waddan waxay muujiyeen inay yihiin laf-dhabarta midnimada qaaradda iyagoo xalliyay khilaafaadka u dhexeeya "Kooxda Monroviya" iyo "Kooxda Kasablanka" iyada oo loo marayo wadahadal. Horraantii 1960-meeyadii, Itoobiya iyo Laybeeriya waxay si wada jir ah uga wada shaqeeyeen sidii loo buuxin lahaa farqiga u dhexeeya "Kooxda Monroviya" iyo "Kooxda Kasablanka", taasoo horseeday aasaaskii Ururka Midnimada Afrika. Xiriirka ka dhexeeya labada waddan waxaa badanaa lagu tilmaamaa saaxiibtinimo lagu tijaabiyay caqabado badan. Tani waxay qayb ahaan sabab u tahay doorka Itoobiya ee nabad ilaaliye ee Laybeeriya. Laybeeriya waxaa burburiyay dagaal sokeeye oo ba'an oo socday 14 sano. Ka dib heshiiskii nabadda ee 2003 T.Y, Itoobiya waxay ka mid ahayd waddamadii ugu horreeyay ee Qaramada Midoobay (QM) ugu baaqday inay dhaqan geliyaan heshiiska nabadda. Itoobiya waxay bixisay qiimaha nabadda dalka iyadoo ciidamo badan geysay Laybeeriya. Ciidanku wuxuu qabtay shaqo aad u wanaagsan oo ah hub ka dhigista fallaagada, dib u soo celinta dagaalyahannada bulshada, iyo ka caawinta dagaalyahannadii hore inay ku soo laabtaan nolol nabad ah. Waxay si adag u xakamaysay caasimadda, Monroviya, iyo meelaha miyiga ah si loo hubiyo in heshiiska xabad joojinta aan la jebin. Kooxaha caafimaadka ee ciidamada Itoobiya ayaa ku wareegayay xeryaha, iyagoo siinaya daryeel caafimaad iyo daawo bilaash ah dadka reer Liibiya. Ciidanku wuxuu sidoo kale muujiyay isku duubnidiisa isagoo la wadaagaya sahayda cuntadooda muwaadiniinta baahan. Inta lagu jiro cudurka Iboola ee ugu xumaa ee ka dilaacay Laybeeriya sannadkii 2014 T.Y, Itoobiya waxay garab istaagtay dadka reer Liibiya iyadoo ilaalinaysa kooxaha caafimaadka iyo ciidamadeeda halka dalalka kale ay ciidamadooda la baxeen. Itoobiya waxay door muhiim ah ka ciyaartay fududeynta saddex doorasho oo isdaba joog ah oo nabdoon oo dimuqraadi ah oo ka dhacda Laybeeriya. Qaramada Midoobay iyo Dowladda Laybeeriya waxay ciidamada nabad ilaalinta Itoobiya guddoonsiiyeen Biladda Adeegga Sharafta leh iyo Shahaadada Mahadnaqa. Doorka nabad ilaalinta Itoobiya ee Laybeeriya wuxuu ka gudbay howlgallada militariga wuxuuna bixiyay qiimo dhiig iyo lafo ah. Ka qaybgalkan milatari waxaa loo arkaa sabab weyn oo saaxiibtinimada xooggan u ah dadka labada dal ilaa maanta. Sannadihii u dambeeyay, is-weydaarsiga booqashooyinka iyo wadahadallada labada dal ayaa gacan ka geystay xoojinta iskaashiga labada dal. Madaxweynihii hore ee Laybeeriya Ellen Johnson Sirleaf ayaa booqatay Addis Ababa wax yar ka dib markii ay xilka qabatay 2006. Tani waxay ahayd aqoonsiga taageerada Itoobiya ee nabadda Laybeeriya. Sirleaf waxay booqatay Itoobiya bishii Dharabley 2015, ka dib markii la xakameeyay cudurkii Iboola, si ay ugu mahadceliso kooxda caafimaadka itoobiya taageeradooda. Madaxweynihii hore wuxuu booqasho rasmi ah oo saddex maalmood ah sameeyay sannadkii 2017 T.Y wuxuuna wadahadallo laba geesood ah la yeeshay Ra'iisul Wasaarihii hore Haylemariyam Desaleyn. Madaxweynuhu wuxuu booqday aagga Warshadaha ee Hawassa intii lagu jiray booqashada, halkaas oo ay sheegtay in Laybeeriya ay rabto inay wax ka barato warshadaha dharka ee Itoobiya. Xiddiga kubadda cagta ee Layberiya iyo Madaxweynihii hore Joorj Weyah ayaa ka qaybgalay Shirweynihii 30-aad ee Midowga Afrika ee ka dhacay Addis Ababa ka dib markii uu xilka qabtay 2018 T.Y, halkaas oo uu kula kulmay Ra'iisul Wasaarihii Itoobiya ee xilligaas Haylemariyam Desaleny dhinac shirka si looga wada hadlo xiriirka labada dal. Wasiirkii hore ee Arrimaha Dibadda ee Liberia D-Makswell Sah ayaa saxiixay heshiis lagu dhisayo Guddi Wasiirro oo Wadajir ah oo u dhexeeya labada dal intii uu booqasho ku joogay Addis Ababa sannadkii 2022 T.Y. Inta lagu guda jiray ciidamada Difaaca Itoobiya ee loo dirayo Hawlgalka Qaramada Midoobay ee Liberia (UNMIL), wasiirro kala duwan oo difaaca iyo taliyayaal ciidan ayaa dhowr jeer u safray Monroviya si ay u booqdaan ciidamada nabad ilaalinta Itoobiya oo ay wadahadallo la yeeshaan mas'uuliyiinta Liberiya. Itoobiya iyo Liberiya ayaa sidoo kale saxiixay heshiisyo ay ku wada shaqeyn karaan meelo kala duwan intii ay wadahadalladoodu socdeen. Nabadda, amniga, caafimaadka, adeegyada hawada, gelitaanka fiisaha la'aanta, qaab-dhismeedka iskaashiga ganacsiga, beeraha, waxbarashada, dhaqanka, iyo isboortiga ayaa ka mid ah meelaha lagu heshiiyay. Heshiiska adeegyada hawada waa qaab-dhismeed sharci oo u oggolaanaya diyaaradaha Itoobiya inay u duulaan Monroviya iyada oo aan la xaddidin oo ay Liberiya ku xirto adduunka intiisa kale. Heshiiska nabadda, kaas oo u oggolaaday Itoobiya inay ciidamo nabad ilaalin ah geyso qaab-dhismeedka Qaramada Midoobay, ayaa door muhiim ah ka qaatay sidii loo xasilin lahaa Laybeeriya. Heshiisyada Isfahamka ayaa la saxiixay si loo fududeeyo is-weydaarsiga khibradaha dhallinyarada labada dal ee fanka iyo ciyaaraha (gaar ahaan kubadda cagta). Madaxweynaha hadda ee Laybeeriya Josef Boakye, markii loo doortay Madaxweynenimada 2023, wuxuu muujiyay rabitaankiisa ah inuu cusbooneysiiyo xiriirka soo jireenka ah ee labada dal iyo inuu si wadajir ah uga shaqeeyo qaybta ganacsiga. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa wadahadallo la yeeshay Madaxweynaha Laybeeriya Josef Boakye oo ka dhacay Shir-madaxeedkii 39-aad ee Midowga Afrika bishii Cirir 2018 T.I. Wadahadallada labada dhinac waxay diiradda saareen tignoolajiyada, garaadka macmalka ah, iyo Jaamacadda garaadka Macmalka ee Itoobiya qorsheyneyso inay dhisto. Intii lagu jiray wadahadallada, Itoobiya iyo Laybeeriya waxay muujiyeen sida ay uga go'an tahay inay xoojiyaan iskaashigooda ganacsiga iyo maalgashiga. Madaxweynaha Laybeeriya Josef Nyuma Boakai ayaa daraad fiidkii gaaray Addis Ababa, waxaana qaabilay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ra'iisul Wasaare Abiy, oo farriin ku qoray boggiisa baraha bulshada, ayaa sheegay in Madaxweynaha Layneeriya Josef Nyuma Boakai uu si nabad ah ku yimid dhulka Itoobiya, halkaas oo mustaqbal ifaya laga dhisayo. Wuxuu muujiyay kalsoonidiisa ah inay yeelan doonaan wadahadallo aad waxtar u leh inta uu Madaxweynuhu joogo. Waxa kale oo uu aaminsanaa in booqashada shaqo ee Madaxweyne Josef Nyuma Boakai ay sii xoojin doonto saaxiibtinimada taariikhiga ah ee labada dal. Waxaa jira rabitaan labada dhinac ah oo ah in la horumariyo xiriirka mustaqbalka ee u dhexeeya Itoobiya iyo Laybeeriya laga bilaabo saaxiibtinimada taariikhiga ah ilaa iskaashiga dhaqaale ee istaraatiijiga ah. Xiriirka duulista hawada, is-weydaarsiga tiknoolajiyada, iyo iskaashiga ku jira qaab-dhismeedka Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA) ee u dhexeeya labada dal ayaa saldhig u ah barwaaqada la wadaago. #Wakallada_Wararka_Itoobiya
Warbixino Gaar Ah
QARAMADA MIDOOBAY OO ANSIXIYAY KHARIIDAD CUSUB OO MUUJINAYSA BAAXADDA DHABTA AH EE AFRIKA
Sep 5, 2026 38
Addis Ababa, Nahaase 30, 2018 (ENA) Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa si rasmi ah u ansixiyay khariidad cusub oo si ka sax ah u muujinaysa baaxadda juqraafiyeed ee qaaradda Afrika. Go’aankan taariikhiga ah ayaa ka dhashay hindise uu wadanka Togo ku soo bandhigay magaca Midowga Afrika, waxaana ujeeddadu tahay in la soo afjaro qallooca ka jira habka khariidaynta ee muddo dheer la adeegsanayay. Sida uu dhigayo go’aanka, khariidadda Mercator oo tan iyo qarnigii 16-aad la adeegsanayay, isla markaana si aan sax ahayn u muujinaysay baaxadda qaaradda Afrika, ayaa laga saari doonaa adeegsiga, sida ay BBC werisay. Bedelkeedana waxaa la adeegsan doonaa habab casri ah oo khariidaynta ah, kuwaas oo si siman u muujinaya baaxadda iyo saamiga dhulka, sida khariidadda “Equal Earth”, oo la shaaciyay sannadkii 2018, taas oo si ka sax ah u muujisa cabbirka iyo saamiga dhulalka dunida. Go’aanka Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa helay taageero ballaaran, iyadoo 164 dal ay taageereen hindisaha. Khariidadda Mirkatoor (Mercator). waxaa sannadkii 1569 sameeyay Gerardus Mercator, oo ahaa khariidad-sameeye reer Flemish ah. Ujeeddadii ugu weynayd ee loo sameeyay waxay ahayd inay u fududeyso badmaaxiinta iyo maraakiibta inay maraan waddooyinka badda. Si kastaba, habka khariidayntan ayaa kordhiya muuqaalka baaxadda dhulalka marka laga fogaado dhulbaraha, taas oo keentay in gobollada ku dhow dhulbaraha si weyn loogu muujiyo cabbir ka yar kan dhabta ah. Natiijada habkan khaldan ee khariidaynta ayaa Afrika ka dhigtay mid muddo dheer muuqaal ahaan loogu malaynayay inay baaxad ahaan ku dhowdahay jasiiradda Greenland. Waxaa la ogyahay in Afrika ay tahay qaarad aad u ballaaran, iyadoo baaxaddeedu 14 jeer ka weyn tahay tan Greenland. Warbixinta BBC ayaa sheegtay in taageerayaasha ololahan iyo falanqeeyayaasha siyaasadda caalamka ay tallaabadan u arkaan mid taariikhi ah oo weyn, taas oo lagu saxayo aragtida eexda leh ee reer Galbeedka ee qarniyo badan ka jirtay nidaamka waxbarashada caalamka iyo samaynta khariidadaha.
Horumarka Warshadaha iyo Maalgashiga Dawlad Deegaanka Soomaalida
Sep 1, 2026 67
Deegaanka Soomaalida waxa uu marayay isbeddel weyn oo ku saabsan waaxda warshadaha iyo maalgashiga, kaas oo ka dhalatay dib-u-habayntii qaran ee ay dawladdu hirgelisay. Deegaankan oo muddo dheer ahaa mid aan horumar lahayn, shaqo la'aan iyo colaado ba'an, ayaa hadda loo tilmaamaa mid ka mid ah deegaannada ugu horumarsan Itoobiya dhinaca dhaqaalaha, siyaasadda iyo bulsho ahaanba. Kororka Tirada Warshadaha: Mid ka mid ah calaamadaha ugu waaweyn ee isbeddelka ayaa ah kororka tirada warshadaha. Sida ku cad xogta Xafiiska Maalgashiga iyo Warshadaha DDS, tirada warshadaha ayaa ka kortay 80 ilaa 400 tan iyo markii la bilaabay dib-u-habayntii qaran. Sidoo kale, 156 mashruuc oo maalgashi oo cusub ayaa la ansixiyay muddo lix bilood gudaheed, kuwaas oo u qaybsama beeraleyda (43), warshadaha (50) iyo adeegyada (63). Maalgashiga la diiwaangaliyay waxa uu dhan yahay 10.183 bilyan Birr, taas oo dhaaftay himiladii ahayd in la gaaro 1.2 bilyan Birr. Mashruucyo Waaweyn oo Warshadeed : Warshadda Gaaska Dabiiciga ah ee Ogaden (LNG) waxaa la furay warshadda ugu horreysa ee Gaaska Dabiiciga ah ee Ogaden. Warshaddani waxay soo saari doontaa 111 milyan oo litir oo gaaska dabiiciga ah sanadkii, iyadoo wejiga labaad uu ballaarin doono wax-soo-saarka ilaa 1.3 bilyan oo litir sanadkii. Mashruucani waa qayb ka mid ah 10 bilyan oo doolar oo maalgashi ah oo lagu sameeyay Deegaanka Soomaalida. Warshadda Saliidda ee Godey, waxaa la aasaasay warshadda saliidda ee Godey, oo ay dhistay shirkadda Golden Concord Group (GCL) ee Shiinaha, iyadoo qiimaheeda la qiyaasay 2.5 bilyan oo doolar. Warshaddani waxay warshadayn doontaa 3.5 milyan oo tan oo saliid ah sanadkii, iyadoo ka faa'iideysanaysa saliidda ceeriin ee kaydka Hilala. Warshadda Bacriminta Carrada ee Godey ayaa sidoo kale la aasaasay iyada oo ay iska kaashanayaan Sanduuqa Maalgashiga Itoobiya (EIH) iyo shirkadda Dangote Group ee Nayjeeriya, iyadoo qiimaheedu yahay 2.5 bilyan oo doolar. Warshaddani waxay soo saari doontaa 3 milyan oo tan oo bacriminta carrada ah sanadkii, iyadoo ka faa'iideysanaysa gaaska dabiiciga ah ee Kalub. Dhinaca maalgashiga Beeraha, Shirkadda Horizon Plantations (oo hoos timaada MIDROC Investment Group) waxay bilaabaysa mashruuc beereed oo weyn oo ku yaalla Deegaanka Soomaalida, iyadoo heshay 20,000 hektar oo dhul ah. Maalgashigan ayaa la qiyaasay 30 bilyan Birr, waxaana la filayaa inuu abuuro 1,140 oo shaqo oo joogto ah. Mashruucani waxa uu ka mid yahay dadaalka lagu doonayo in laga dhigo Deegaanka Soomaalida mid ka mid ah silsiladaha wax-soo-saarka cuntada ee qaranka. Dhinaca Soo-saarka Baabuurta Korontada Ku shaqeysa, Shirkadda Suweys Motors oo fadhigeedu yahay Jigjiga ayaa bilaabay soo-saarka baabuurta korontada ku shaqeysa (hybrid electric vehicles). Shirkaddani waxay ka mid noqotay hormuadka warshadaha baabuurta ee Deegaanka Soomaalida, iyadoo bilowday 30 baabuur oo la soo saaray. Dhismaha Kaabayaasha Dhaqaalaha, Dawladda DS waxay maalgashay dhismaha waddooyin, nidaamyada biyaha, iyo adeegyada caafimaadka si aan horay loo arag. Kumanaan kiiloomitir oo waddooyin ah ayaa laga dhisay deegaannada miyiga ah, kuwaas oo ku xidhay bulshooyinkii go'doonsanaa suuqyada, isbitaallada iyo dugsiyada. Magaalada Jigjiga waxay martay isbeddel muuqda oo ku saabsan waddooyinka, habaynta biyo-mareenada, iyo ballaarinta adeegyada dadweynaha. Isbeddelkan Baaxada leh waxaa sababay arrimo dhowr ah: · Xasilooni iyo Nabad: Deegaanka Soomaalida oo ka mid noqday deegaannada ugu xasiloon Itoobiya. · Dib-u-habaynta Qaran: Dib-u-habayntii 2018-kii oo keenay furmaan siyaasadeed iyo dhaqaale. · Taageerada Dowladda: Bixinta dhul, kaabayaasha, iyo taageerada kale ee warshadaha. · Soo Jiidashada Maalgashiga: Maalgashadayaal caalami ah oo soo jiitay khayraadka dabiiciga ah ee deegaanka. Dawladda DDS waxay sii wadaysaa dadaalka ay ku hormariso waaxda warshadaha, iyadoo diiradda saareysa Ballaarinta warshadaha cusub, Taageerada maalgashadayaasha, Kobcinta wax-soo-saarka gudaha si loo yareeyo soo-dejinta Sidoo kale, mashruucyada waaweyn sida warshadda LNG, warshadda saliidda, iyo warshadda bacriminta carrada ayaa la filayaa inay abuuraan shaqooyin cusub, yareeyaan ku-tiirsanaanta soo-dejinta, kana dhigaan Deegaanka Soomaalida xarun u ah horumarka warshadaha Itoobiya. Deegaanka Soomaalida waxa uu marayay isbeddel weyn oo ku saabsan waaxda warshadaha iyo maalgashiga, kaas oo ka dhalatay dib-u-habayntii qaran ee Itoobiya. Tirada warshadaha ayaa korodhay, mashruucyo waaweyn oo warshadeed ayaa la hirgeliyay, kaabayaasha dhaqaalaha waa la dhisay, xasilooni ayaa la sameeyay. Dhammaan arrimahan waxay ka dhigayaan Deegaanka Soomaalida mid ka mid ah deegaannada ugu horumarsan Itoobiya dhaqaale ahaan, iyadoo la filayo inuu sii wado horumarka mustaqbalka dhow.
Ajandaha 2063 iyo Kaalinta Hormoodka ah ee Itoobiya
Aug 30, 2026 77
Tan iyo markii la aasaasay Ururka Midnimada Afrika (OAU) ee Addis Ababa bishii Miicaad 25, 1963, si looga gudbo caqabadaha qaaradda loona gaaro heer ka wanaagsan, waxaa la go'aamiyay in loo beddelo Midowga Afrika iyadoo la raacayo Baaqa Mabaadi'da Sirte ee Kooxdin 9, 1999. Midowga Afrika waxaa si rasmi ah loo aasaasay Afagaal 9, 2002, shir madaxeed lagu qabtay Durban, Koonfur Afrika. Marka laga soo tago isdhexgalka siyaasadeed, Midowga wuxuu diiradda saarayaa xaqiijinta horumarka bulshada iyo dhaqaalaha ee muwaadiniintiisa. Si loo sii xoojiyo geeddi-socodkan taariikhiga ah, Shir-madaxeedkii 24-aad ee Midowga Afrika ee lagu qabtay Addis Ababa bishii Dharabley 2015 wuxuu ansixiyay Ajandaha 2063, oo ah khariidad loogu talagalay barwaaqada la wadaago ee Afrika, oo cinwaankeedu yahay "Afrika aan rabno 2063". Qorshahan 50-ka sano ah wuxuu ka kooban yahay toddobo ujeedo oo waaweyn oo ku hodmin doona qaaradda iyada oo loo marayo horumar loo dhan yahay, xoojinta midnimada siyaasadeed, kor u qaadida maamul wanaagga iyo xukunka sharciga, iyo abuurista Afrika nabad ah oo ammaan ah. Isku xirka Afrikaanka iyada oo loo marayo kaabayaasha dhaqaalaha, sameynta aagag ganacsi oo xor ah, siinta lacag, iyo yaraynta shaqo la'aanta ayaa ka mid ah yoolalka ugu waaweyn ee ajandaha. Itoobiya, oo had iyo jeer mudnaanta siin jirtay arrimaha qaaradda, ayaa doorkeeda ka ciyaareysa safarkan qaaradda. Dalku wuxuu noqday qaab goboleed oo loogu talagalay dadaallada lagu yareynayo isbeddelka cimilada, sida Barnaamijka Cagaaran ee Cagaaran. Biyo-xidhrenka weyn ee Itoobiya, mashruuca Lapse, iyo isku xirka tamarta iyo gaadiidka ayaa u adeegaya ilo muhiim ah oo lagu xiro Afrika iyada oo loo marayo kaabayaasha dhaqaalaha. Marka laga soo tago ka qayb qaadashada milatari ee nabadda Afrika, waxay sii waddaa inay muujiso mowqif xooggan oo ku jira golayaasha caalamiga ah si loo hubiyo in Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay uu leeyahay matalaad cadaalad ah oo Afrika ah. Waaxda beeraha, horumar ayaa laga sameynayaa beerista qamadiga iyo horumarinta digirta, taasoo muujinaysa awoodda Afrika ee ah inay isku filnaato cuntada iyo rootiga Afrika. Mashruucyada horumarinta marinnada ayaa ka socda dalka, oo ay ku jirto Addis Ababa, waxay abuurayaan magaalooyin casri ah oo ku habboon oo si weyn uga qayb qaadanaya aragtida Afrika ee magaalooyinka iyo horumarka waara. Maadaama horumarinta dhalinyarada iyo haweenka ay muhiim u tahay gaaritaanka Ajandaha 2063, Itoobiya waxay noqonaysaa tusaale lagu gaaro ajandaha qaaradda iyadoo ballaarinaysa diiradda ay saarayso dhalinyarada iyo haweenka dhinacyada tignoolajiyada, hal-abuurka, lahaanshaha, iyo abuurista shaqada. Mid ka mid ah ujeedooyinka ugu muhiimsan ee ajandaha ayaa ah in la hubiyo in qaaraddu ay leedahay aqoonsi dhaqameed oo xooggan, dhaxal wadaag ah, iyo qiyam, Itoobiyana waxay gacan weyn ka geysanaysaa xoojinta aasaaska akhlaaqda iyo dhaqanka Afrika iyadoo ilaalinaysa goobaha taariikhiga ah iyo kuwa dhaxalka adduunka ee UNESCO. Maadaama casriyeynta Afrika iyada oo loo marayo sayniska, tignoolajiyada, iyo hal-abuurka ay tahay tiir muhiim ah oo ka mid ah Ajandaha 2063, Itoobiya waxay dhisaysaa awoodda qaaradda iyadoo dhisaysa jardiinooyin tignoolajiyada macluumaadka, samaynaysa sahaminta hawada sare, iyo dhisidda dhaqaale dijitaal ah. Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya, oo leh shabakad ballaaran oo isku xirta hawada oo isku xirta dalalka Afrika iyo adduunka intiisa kale, ayaa u adeegaysa laf-dhabarta hirgelinta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Afrika iyo dhaqdhaqaaqa xorta ah ee dadka, kuwaas oo qayb ka ah Ajendaha 2063. Ka qaybgalka Itoobiya ee ansixinta iyo hirgelinta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA), kaas oo u sahlaya Afrikaanka inay noqdaan kuwo dhaqaale ahaan iyo ganacsi ahaanba isku xiran, ayaa door muhiim ah ka ciyaaray xaqiijinta isdhexgalka suuqa qaaradda. Iyada oo la raacayo yoolalka amniga, horumarka iyo maamul wanaagga ee Ajendaha 2063 uu u baahan yahay, Itoobiya waxay door hoggaamineed ka ciyaareysaa nabadeynta gobolka iyo golayaasha diblomaasiyadeed si ay uga caawiso Afrikaanka inay helaan xalal Afrikaan ah oo ku wajahan dhibaatooyinkooda.
Codsiga marim-badeedka ee Itoobiya waa arrin aasaasi ah oo ay tahay in dalalka deriska ahi si sax ah u fahmaan - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda Taylaandh, Sihasak Puangketkew
Aug 30, 2026 73
Addis Ababa; Naaf 24/2018 (ENA); Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda Taylaandh Sihasak Puangketkew ayaa sheegay in codsiga marin-badeedka ee Itoobiya ay tahay arrin aasaasi ah oo ay tahay in dalalka deriska ahi si sax ah u fahmaan. Itoobiya waxay ka shaqeyneysaa arrinta helitaanka marinka badda oo ah ajande jiritaan ah marka la eego tirada dadka iyo kobaca dhaqaale ee degdegga ah. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa la ogyahay inuu si isdaba joog ah u sheegay in Itoobiya, oo ah waddan weyn oo ku yaal gobolka, aysan sii ahaan karin maxbuus juqraafi ah. Waxaa xusid mudan in Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (PhD) uu sidoo kale sheegay in Itoobiya ay sii wadi doonto inay ka shaqeyso sidii ay arrintan u gaari lahayd iyada oo loo marayo ganacsi iyo mabda'a ah bixinta iyo qaadashada. Inta uu ku guda jiray booqashadiisa rasmiga ah ee uu ku tagay Itoobiya, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda Taylaandh Sihasak Puangketkew ayaa sheegay in dekedaha ay muhiim u yihiin ganacsiga iyo maalgashiga dalka. Sidaa darteed, wuxuu sheegay in dadaallada Itoobiya ee ku aaddan helitaanka badda ay tahay arrin aasaasi ah oo ay tahay in waddamada deriska la ah ay fahmaan. Wuxuu sidoo kale xusay in geeddi-socodka helitaanka badda loo maro si ku salaysan faa'iido iyo horumar labada dhinac ah oo lala sameeyo waddamada deriska la ah. Wuxuu sidoo kale xusay in arrinta dekedda Itoobiya ay la xiriirto qaab-dhismeedka iskaashiga ee ay tahay inay ka dhex jirto waddamada soo koraya. Wuxuu sidoo kale sheegay in waddamada soo koraya ay tahay inay wada shaqeeyaan oo ay iska kaashadaan si codkooda iyo danahooda loogu maqlo golayaasha diblomaasiyadeed ee caalamiga ah. Wuxuu sidoo kale xusay in waddamada Koonfurta Hemisphere ay tahay inay si wada jir ah uga wada shaqeeyaan sidii hore si ay u ilaaliyaan danahooda nidaamka caalamiga ah; wuxuu sharraxay in Afrika ay soo baxayso oo ah codka ugu weyn ee iskaashigan. Itoobiya oo ah xarunta midowga, waxay u adeegtaa sidii albaab isku xira Afrika iyo qaaradda Aasiya, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka Thailand iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda Sihasak Puangketkew. Wuxuu sidoo kale ku baaqay saaxiibtinimo iyo midnimo ballaaran oo ka dhaxaysa waddamada isku fikirka ah si loo ilaaliyo iskaashiga iyo xukunka nidaamka caalamiga ah ee ku salaysan sharciga. Addis Ababa; Naaf 24/2018 (ENA): Itoobiya waxaa ka go'an inay saaxiibtinimada soo jireenka ah ee ay la leedahay Taylaandh u beddesho iskaashi dhaqaale, ganacsi iyo maalgashi oo xooggan, ayuu yiri Danjire Dewano Kedir, Agaasimaha Guud ee Waaxda Arrimaha Bariga Dhexe, Aasiya iyo Baasifigga ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda. Safiirka Guud ee Taylaandh ee Itoobiya Jirusaya Birananda, ayaa dhankiisa sheegay in Taylaandh ay aad u danaynayso inay iskaashigeeda ganacsi iyo dhaqaale ee ay la leedahay Itoobiya u qaaddo heerka xiga. Madasha Ganacsiga ee Taylaandh iyo Itoobiya waxaa lagu qabanayaa cinwaanka "Thailand-Ethiopia: Dhisidda Xiriirka Ganacsiga". Madasha waxaa ka qaybgalaya mas'uuliyiin ka tirsan dowladda iyo xubno ka socda bulshooyinka ganacsiga ee Itoobiya iyo Taylaandh. Safiir Dewano Keder, Agaasimaha Guud ee Waaxda Arrimaha Bariga Dhexe, Aasiya iyo Baasifigga ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda, ayaa isla waqtigaas yiri; Xiriirka labada dal wuxuu leeyahay taariikh dheer. Wuxuu sheegay in xiriirkan siyaasadeed loo rogi doono xiriir ganacsi iyo dhaqaale oo la taaban karo. Wuxuu sheegay in khibradda hodanka ah ee Thailand ee dalxiiska, habaynta beeraha, dawooyinka iyo qaybaha tiknoolajiyada la keeni karo Itoobiya. Wuxuu sidoo kale ammaanay "Habka Afrika-Thailand" ee dhawaan lagu dhawaaqay Thailand, wuxuuna ku dhawaaqay inay ka shaqayn doonto sidii loo sii xoojin lahaa xiriirka iyadoo dadaalkeeda u beddelaysa qorshe waxqabad oo la taaban karo. Wuxuu sidoo kale sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh fursado maalgashi oo ballaaran oo ku saabsan beeraha, macdanta, dalxiiska, warshadaha iyo qaybaha tiknoolajiyada. Wuxuu xaqiijiyay in taageerada lagama maarmaanka ah la siin doono shirkadaha Thai iyo bulshooyinka ganacsiga ee doonaya inay yimaadaan oo ay maalgashadaan Itoobiya. Dhankeeda, Safiirka Taylaandh ee Itoobiya, Jirusaya Birananda, ayaa tidhi; Itoobiya iyo Thailand waxay leeyihiin xiriir soo jireen ah. Waxay sheegtay in xiriirkan siyaasadeed ee wanaagsan ee labada dal loo rogi doono iskaashi dhaqaale oo xooggan iyo fursado ganacsi oo la taaban karo. Waxay tilmaamtay in Itoobiya ay tahay xarun dhaqaale oo muhiim ah oo ku taal Geeska Afrika; Suuqa weyn ee dalka oo sii kordhaya, goobta istaraatiijiyadeed, kheyraadka beeraha ee hodanka ah, ajandaha horumarinta iyo ballaarinta kaabayaasha dhaqaalaha ayaa fursado ballaaran u furaya maalgashadayaasha caalamiga ah. Safiirka ayaa sheegtay in Taylaandh ay rabto in iskaashiga ay la leedahay Itoobiya uu abuuro shaqooyin, keeno tiknoolajiyad iyo wareejin aqoon, iyo inuu gacan ka geysto barwaaqo la wadaago. Waxag ugu baaqday ganacsatada inay isticmaalaan madasha maanta si ay saaxiibtinimada ugu beddelaan iskaashi, iyo iskaashi barwaaqo la wadaago.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 12106
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 6582
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 6486
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 6372
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 5254
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 12106
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 6582
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 6486
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 6372
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
HAWLIHII UGU MUHIIMSANAA EE RA'IISUL WASAARE ABIY AXMED (DR) EE BILIHII HAMLE IYO NEHASE
Sep 2, 2026 52
Barnaamijka beerista 800 milyan oo geed hal maalin gudaheed. Sannadkan oo barnaamijka Dhaxal Reebka Cagaaran (Green Legacy) ayaa galay sannadkiisii siddeedaad, Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr). oo ah Guddoomiyaha Shirka 32-aad ee Isbeddelka Cimilada ee Qaramada Midoobay (COP32) ayaa hoggaamiyay barnaamijka sannadlaha ah ee qaran ee beerista geedo hal maalin ah, iyadoo ay ka soo qaybgaleen Marwada Koowaad qaranka Zinash Tayachew iyo xubnaha Guddiga Qaran ee Isku-dubaridka COP32. Ololahan ayaa lahaa yool weyn oo ahaa in Itoobiya oo dhan hal maalin gudaheed lagu beero 800 milyan oo geedo ah, waxaana ololuhu lagu guuleystay inuu ka sarre maro yoolkii iyo qorshihii loo dejiyay. Dadaalkan waxaa ka qayb qaatay Itoobiyaan ku kala nool dhammaan dalka, iyadoo Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed Dr mahadceliyay dhammaan ka qaybgalayaasha, isaga oo sheegay inay gaareen guul taariikhi ah oo muujinaysa midnimo iyo adkaysi. Kormeerka iyo xarig-jarka mashaariicda Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) ayaa xarigga ka jaray oo si rasmi ah u furay terminal-ka cusub ee Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Dejazmach Belay Zeleqe ee magaalada Bahir Dhar. Ra’iisul Wasaare ayaa halkaasi ka xusay in mashruucani uu yahay mid ka mid ah albaabada muhiimka ah ee Itoobiya laga soo galo, isaga oo xusay in magaalada Bahir Dhar, inkastoo ay dhawaan la kulantay caqabado, ay muujisay adkaysi iyo soo kabasho, isla markaana ay tahay xarun muujinaysa fursadaha maalgashi ee mustaqbalka. Terminal-ka cusub ayaa ka kooban kaabayaal casri ah oo garoon diyaaradeed, waddooyin marin oo la horumariyay iyo adeegyo ballaaran, kuwaas oo kordhinaya awoodda garoonka isla markaana hagaajinaya raaxada iyo adeegga rakaabka. Mashruucan oo ay weheliso isbeddelka ballaaran ee ka socda magaalada ayaa Bahir Dhar ka dhigi doona xarun muhiim u ah duulimaadyada caalamiga ah iyo kuwa gudaha. Arrimaha bulshada Dhanka kale, Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed ayaa wareysigii uu siiyay Oromia Broadcasting Network (OBN), waxaana uu sheegay in kooxaha hubeysan ee ka hawlgala Oromia, Amxaarada iyo Tigray, kuwaas oo danahooda gaarka ah ka hormariyay danta qaranka, ay sameysteen isbahaysi kaddib markii ay garwaaqsadeen inaysan mid mid uga adkaan karin dowladda. Waxa uu sidoo kale sharaxay in kooxahan, oo ku shaqeynaya fikir siyaasadeed iyo hab hoggaamineed waqtigiisu dhammaaday, ay noqdeen aalad ay adeegsanayaan cadow taariikhi ah oo dibadda ah oo doonaya inuu wiiqo oo kala qaybiyo Itoobiya. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu intaas ku daray in dimuqraadiyadda dhabta ahi aysan ku koobnaan oo keliya furfurnaanta siyaasadeed, balse ay tahay in loo gudbo wada-hadal qaran oo dhab ah oo xaqiijinaya sareynta sharciga.
Horumarka Warshadaha iyo Maalgashiga Dawlad Deegaanka Soomaalida
Sep 1, 2026 67
Deegaanka Soomaalida waxa uu marayay isbeddel weyn oo ku saabsan waaxda warshadaha iyo maalgashiga, kaas oo ka dhalatay dib-u-habayntii qaran ee ay dawladdu hirgelisay. Deegaankan oo muddo dheer ahaa mid aan horumar lahayn, shaqo la'aan iyo colaado ba'an, ayaa hadda loo tilmaamaa mid ka mid ah deegaannada ugu horumarsan Itoobiya dhinaca dhaqaalaha, siyaasadda iyo bulsho ahaanba. Kororka Tirada Warshadaha: Mid ka mid ah calaamadaha ugu waaweyn ee isbeddelka ayaa ah kororka tirada warshadaha. Sida ku cad xogta Xafiiska Maalgashiga iyo Warshadaha DDS, tirada warshadaha ayaa ka kortay 80 ilaa 400 tan iyo markii la bilaabay dib-u-habayntii qaran. Sidoo kale, 156 mashruuc oo maalgashi oo cusub ayaa la ansixiyay muddo lix bilood gudaheed, kuwaas oo u qaybsama beeraleyda (43), warshadaha (50) iyo adeegyada (63). Maalgashiga la diiwaangaliyay waxa uu dhan yahay 10.183 bilyan Birr, taas oo dhaaftay himiladii ahayd in la gaaro 1.2 bilyan Birr. Mashruucyo Waaweyn oo Warshadeed : Warshadda Gaaska Dabiiciga ah ee Ogaden (LNG) waxaa la furay warshadda ugu horreysa ee Gaaska Dabiiciga ah ee Ogaden. Warshaddani waxay soo saari doontaa 111 milyan oo litir oo gaaska dabiiciga ah sanadkii, iyadoo wejiga labaad uu ballaarin doono wax-soo-saarka ilaa 1.3 bilyan oo litir sanadkii. Mashruucani waa qayb ka mid ah 10 bilyan oo doolar oo maalgashi ah oo lagu sameeyay Deegaanka Soomaalida. Warshadda Saliidda ee Godey, waxaa la aasaasay warshadda saliidda ee Godey, oo ay dhistay shirkadda Golden Concord Group (GCL) ee Shiinaha, iyadoo qiimaheeda la qiyaasay 2.5 bilyan oo doolar. Warshaddani waxay warshadayn doontaa 3.5 milyan oo tan oo saliid ah sanadkii, iyadoo ka faa'iideysanaysa saliidda ceeriin ee kaydka Hilala. Warshadda Bacriminta Carrada ee Godey ayaa sidoo kale la aasaasay iyada oo ay iska kaashanayaan Sanduuqa Maalgashiga Itoobiya (EIH) iyo shirkadda Dangote Group ee Nayjeeriya, iyadoo qiimaheedu yahay 2.5 bilyan oo doolar. Warshaddani waxay soo saari doontaa 3 milyan oo tan oo bacriminta carrada ah sanadkii, iyadoo ka faa'iideysanaysa gaaska dabiiciga ah ee Kalub. Dhinaca maalgashiga Beeraha, Shirkadda Horizon Plantations (oo hoos timaada MIDROC Investment Group) waxay bilaabaysa mashruuc beereed oo weyn oo ku yaalla Deegaanka Soomaalida, iyadoo heshay 20,000 hektar oo dhul ah. Maalgashigan ayaa la qiyaasay 30 bilyan Birr, waxaana la filayaa inuu abuuro 1,140 oo shaqo oo joogto ah. Mashruucani waxa uu ka mid yahay dadaalka lagu doonayo in laga dhigo Deegaanka Soomaalida mid ka mid ah silsiladaha wax-soo-saarka cuntada ee qaranka. Dhinaca Soo-saarka Baabuurta Korontada Ku shaqeysa, Shirkadda Suweys Motors oo fadhigeedu yahay Jigjiga ayaa bilaabay soo-saarka baabuurta korontada ku shaqeysa (hybrid electric vehicles). Shirkaddani waxay ka mid noqotay hormuadka warshadaha baabuurta ee Deegaanka Soomaalida, iyadoo bilowday 30 baabuur oo la soo saaray. Dhismaha Kaabayaasha Dhaqaalaha, Dawladda DS waxay maalgashay dhismaha waddooyin, nidaamyada biyaha, iyo adeegyada caafimaadka si aan horay loo arag. Kumanaan kiiloomitir oo waddooyin ah ayaa laga dhisay deegaannada miyiga ah, kuwaas oo ku xidhay bulshooyinkii go'doonsanaa suuqyada, isbitaallada iyo dugsiyada. Magaalada Jigjiga waxay martay isbeddel muuqda oo ku saabsan waddooyinka, habaynta biyo-mareenada, iyo ballaarinta adeegyada dadweynaha. Isbeddelkan Baaxada leh waxaa sababay arrimo dhowr ah: · Xasilooni iyo Nabad: Deegaanka Soomaalida oo ka mid noqday deegaannada ugu xasiloon Itoobiya. · Dib-u-habaynta Qaran: Dib-u-habayntii 2018-kii oo keenay furmaan siyaasadeed iyo dhaqaale. · Taageerada Dowladda: Bixinta dhul, kaabayaasha, iyo taageerada kale ee warshadaha. · Soo Jiidashada Maalgashiga: Maalgashadayaal caalami ah oo soo jiitay khayraadka dabiiciga ah ee deegaanka. Dawladda DDS waxay sii wadaysaa dadaalka ay ku hormariso waaxda warshadaha, iyadoo diiradda saareysa Ballaarinta warshadaha cusub, Taageerada maalgashadayaasha, Kobcinta wax-soo-saarka gudaha si loo yareeyo soo-dejinta Sidoo kale, mashruucyada waaweyn sida warshadda LNG, warshadda saliidda, iyo warshadda bacriminta carrada ayaa la filayaa inay abuuraan shaqooyin cusub, yareeyaan ku-tiirsanaanta soo-dejinta, kana dhigaan Deegaanka Soomaalida xarun u ah horumarka warshadaha Itoobiya. Deegaanka Soomaalida waxa uu marayay isbeddel weyn oo ku saabsan waaxda warshadaha iyo maalgashiga, kaas oo ka dhalatay dib-u-habayntii qaran ee Itoobiya. Tirada warshadaha ayaa korodhay, mashruucyo waaweyn oo warshadeed ayaa la hirgeliyay, kaabayaasha dhaqaalaha waa la dhisay, xasilooni ayaa la sameeyay. Dhammaan arrimahan waxay ka dhigayaan Deegaanka Soomaalida mid ka mid ah deegaannada ugu horumarsan Itoobiya dhaqaale ahaan, iyadoo la filayo inuu sii wado horumarka mustaqbalka dhow.
