ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika — Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jun 15, 2026 42
Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika — Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) Addis Ababa; Agaali 8/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu uu yahay mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika. Wuxuu sheegay in mashruucani uu qaadi karo 110 milyan oo rakaab ah sannadkii marka la dhammeeyo. Wuxuu sheegay in dhammaystirka mashruucu uu u sahli doono Itoobiya inay ka mid noqoto shirkadaha duulista ee ugu horreeya adduunka, isla markaana la dhisayo iyadoo si joogto ah loo ballanqaadayo habeen iyo maalin. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Iskaashiga Istaraatiijiyadeed ee diblomaasiyadda Itoobiya iyo Isutaga Imaaraadka Carabta (UAE) ayaa sii xoogaysanaya :– Danjire Jamaal Bakar.
Jun 15, 2026 46
Addis Ababa, Agaali, Sane 7, 2018 T.I. (ENA) – Danjiraha Itoobiya ee fadhigiisu yahay wadanka Isutaga imaraatka Carabta (UAE) Jamal Bakar (Dr.) ayaa sheegay in xiriirka istaraatijiyadeed ee dhanka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Itoobiya iyo Isutaga Imiraadka Carabta si weyn u kobcayo, isla markaana yahay iskaashi jiilal badan sii gaadhi doona. Waxa uu sidoo kale sheegay in dib-u-habaynta dhaqan dhaqalaha guud ee dalku waddo ka dhigey meel ku habboon dhanka maalgashiga. Dalka Itoobiya iyo dalka Isutaga Imiiraadka Carabta ayaa samaystay iskaashi istaraatiijiyadeed oo dhammaystiran taas oo ku salaysan kalsooni iyo isfaham wadajir ah. Gaar ahaan sannadihii u dambeeyay iskaashiga labada dal ayaa si weyn u xoogaystay dhinacyada tamarta la Cusboonaysiiyo iyo tiknoolajiyada. Hadaba Wareysigan oo uu siiyay wakaalada wararka ee Itoobiya qaybteeda Afafka dibada ayaa Danjiraha Isutaga Imaaraadka Carabta Jamaal Bakar uu ku sheegay in Itoobiya hadda ku jirto hirgelinta dib-u-habayn dhaqaha guud oo qoto dheer islamar ahaantaana baaxad wayn . Danjire jamal bakar ayaa xusay tan iyo markii uu xukunka la wareegay Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed ( Dr.) in Itoobiya ka abuurmatay jawi ku habboon xiriir diblomaasiyadeed oo xooggan, waxaana tusaale u noqon kara midka wadanka Isutaga Imaaraadka Carabta(UAE). Danjiruhu wuxuu tilmaamay in dib-u-habaynta dhaqaale ee Itoobiya aysan fursado u abuurin Imaaraadka Carabta oo keliya, balse ay sidoo kale u abuurtay jawi wanaagsan oo kaga faa’iidaysan karaan shirkadaha iyo maalgashadayaasha caalamiga ah ee raadinaya fursado cusub. Wuxuu intaasi ku daray mandaqada istaraatijiyadeed ee Itoobiya ku taallo ay siinayso faa’iidooyin badan oo ku wajahan Bariga Dhexe iyo dunida inteeda kale.
Jarmalka ayaa ku guuleystay ciyaartiisii ugu horreysay ee Koobka Adduunka
Jun 15, 2026 34
Addis Ababa; Agiaali 7/2018 (ENA): Jarmalka ayaa 7-1 kaga badiyay tartanka ciyaartii ugu horreysay ee 23-aad ee Koobka Adduunka ee FIFA Group F. Kai Havertz (laba gool), Felix Nmecha, Nico Schlotterbeck, Jamal Musiala, Nathaniel Brown iyo Denis Undav ayaa dhaliyay goolasha ciyaartii ka dhacday garoonka Houston Stadium Axaddii. Livano Comenensis ayaa u dhaliyay goolka kaliya ee Curaacao Comenensis waxay taariikh sameysay iyadoo u dhalisay Curacao, kuwaas oo markii ugu horreysay ka qayb qaadanaya Koobka Adduunka. Jarmalku wuxuu ciyaarta maamulayay. Ciyaarta ayaa ahayd ciyaartii ugu goolasha badnayd Koobka Adduunka sanadkan. Natiijada ayaa ka dhigaysa Jarmalka oo afar jeer ku guuleystay Koobka Adduunka inuu hogaanka u qabto Group F saddex dhibcood. Curaacao ayaa kaalinta afraad ku jirta iyadoo aan wax dhibco ah lahayn. Isla group-kan, Ivory Coast waxay la ciyaari doontaa Ecuador garoonka Philadelphia Stadium habeenka Axadda.
Barnaamijka Raadka cagaaran - Ballanqaadka hirgalinta barnaamijka ka hortaga cimilada
Jun 15, 2026 40
Addis Ababa, Agaali, Sane 8, 2018 T.I. (ENA) –Isbeddelka cimiladu waa caqabada samayn ku leh adduunka . Waa muhiim in la ogaado in Afrika ay tahay qarda ugu yar saamaynta ay ku leedahy isbadalka cimilada adduunka laakiin waxa aad u saraysa waxyelada Afirka kasogaada isbadalka cimilada .sidaas darted qaaradu waa in ayna kacmaha laa laabni oo ay ku kobnaan cabsho, diyaarn u ahaataa kacan ka geysashada hirgalinta barnaamika cagaaran.hirgalinta barnaamijkai Itoobiya kaalin horle ayay kaga jirtaa. hindisay Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.)eek u aadan barnaamijkan cagaaran ayaa la ga bilaabo 2011 ilaa hadda lagu beeray , in ka badan 48 bilyan oo geed barnaamijka Cagaaran waxaa u ka mid yaha ka jawaabaha saamaynta isbeddelka cimilada. Barnaamijku wuxuu muujiyay inay suurtagal tahay in si firfircoon loogu lug yeesho yool guud iyo helitaanka xalal loogu talagalay isbeddelka cimilada adduunka. Waxay kordhisay tirada daboolka kaynta. Tani waxay gacan ka geysaneysaa doorkeeda isbeddelka cimilada. Dhanka kale, doorka barnaamijkan Cagaaran ayaa sidoo kale la shaaciyay in ila hada natiijo laga gaadhay .muuqatana soo celinta dhulka xaalufay, fududeynta maaraynta kheyraadka biyaha, iyo hubinta madax-bannaanida cuntada. Itoobiya waxay ku talaabsatay guul leh oo ku saabsan barnamijkan iyadoo ka qayb qaadanaysa dhammaan qaybaha bulshada barnaamijka Cagaaran, iyada oo aan loo eegin da'da, jinsiga, heerka waxbarashada, shaqada, beeralay, iyo diinta. Waxana laga laga eegaa inuu yahay mashruuc qaran oo weyn, barnaamijka waxaa sidoo kale lagu ballaarinayaa deeqo loogu deeqayo deriskeeda. Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) ayaa mar yiri; Mashruuca Cagaaran waa bandhig dadka kale u muujinaya in Itoobiya ay si weyn u fikiri karto, u kori karto, u qorsheyn karto wax weyn, oo ay ku gaari karto waxyaabo waaweyn iyadoo isku dubaridaysa dadkeeda. #Muujinta_Cagaaran #ENA
Itoobiyaanku waxay doorashadii toddobaad ee guud ku muujiyeen jacaylka ay u qabaan dalkooda iyo sida ay uga go'an tahay ilaalinta nabadda dalka — Madaxweyne Taaye Asqesilaase
Jun 15, 2026 49
Addis Ababa; Agaali 7/2018 (ENA): Itoobiyaanku waxay caddeeyeen jacaylka ay u qabaan dalkooda iyo sida ay uga go'an tahay nabad waarta iyagoo iska diiwaangeliyay malaayiintooda doorashadii toddobaad ee guud, ayuu yiri Madaxweyne Taaye Asqesilaase. Madaxweynuhu wuxuu hadalkan ka jeediyay barnaamij aqoonsi iyo qaddarin qaran ah oo ay soo qabanqaabiyeen Golaha Ururada Bulshada Rayidka ah ee Itoobiya ee ururada bulshada rayidka ah, xisbiyada siyaasadda iyo jilayaasha kale ee qaybaha kuwaas oo ka qayb qaatay oo gacan ka geystay doorashadii toddobaad ee guud. Barnaamijkan oo lagu soo bandhigay cinwaan looga dhigay "Ururada Rayidka Itoobiya Waad ku mahadsan tihiin", waxaa ka soo qayb galay Afhayeenka Golaha Shacabka, Tagese Jaafo, Afhayeenka Golaha Federeeshinka, Agegnehu Teshager, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen, Temesgen Tiruneh, Madaxa Xarunta Isku-dubaridka Dhismaha Dimuqraadiyadda oo leh awoodda Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka, Aaden Farax, Taliyaha Ciidanka Itoobiya, Fiildh Marshal Berhanu Jula, Taliyaha Booliska Federaalka Itoobiya General Dhemelash Gebremikael, Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatworq Haylu, wasiirro, madaxda ururada bulshada rayidka ah iyo marti sharaf lagu casuumay. Madaxweyne Taaye ayaa farriintiisa ku sheegay in doorashadii guud ee toddobaad si guul leh loogu soo gabagabeeyay hab Itoobiyaan ah laga bilaabo doorashada ka hor ilaa maalinta doorashada. Madaxweyne Taaye ayaa sheegay in Itoobiyaanku ay yihiin milkiilayaasha qiyamka asalka ah ee asalka ah ee saldhig u ah isdhexgalka caalamiga ah iyo horumarka ka baxsan annaga; Wuxuu xusay in qiimahan Itoobiyaanku, si kastaba ha ahaatee, uu weli caqabad ku yahay in jiilba jiil loo gudbiyo khibrad siyaasadeed oo ku habboon. Wuxuu xusay in geeddi-socodka dimuqraadiyadda uu weli yahay mid adag sababtoo ah isku dayga lagu xallinayo khilaafaadka lagu xallin karay wadahadal, hadal, iyo heer sare oo aqooneed. Sidaa darteed, xitaa haddii aynaan awoodin inaan horay u soconno intii aan jeclaan lahayn marka loo eego awooddeenna taariikhiga ah, waa inaan ku dadaalnaa inaan saxno khaladaadkii hore oo aan dhisno waddan ka wanaagsan, ayuu yiri. Itoobiya waxay si ficil ah u muujiyeen in doorashooyin caddaalad ah oo nabad ah ay yihiin furaha dhismaha dowlad casri ah iyadoo la raacayo geeddi-socod caddaalad ah oo nabad ah laga bilaabo doorashada ka hor ilaa doorashada ka dib. Madaxweynaha, oo xusay in u hoggaansanaanta sharciga, wadahadalka iyo wadatshigu ay yihiin muuqaallo siyaasadeed oo ilbaxnimo leh, ayaa sheegay in geeddi-socodka doorashadu uu yahay hab lagu muujinayo diyaargarowgeenna ku aaddan awoodda aragtiyeed ee ilbaxnimada leh. Wuxuu sidoo kale sharraxay in doorashadu aysan ahayn tartan u dhexeeya dhowr hoggaamiye laakiin ay tahay hab dimuqraadi ah oo lagu dhiso nabad waarta. Madaxweynaha ayaa u mahadceliyay shacabka Itoobiya, ciidamada amniga iyo daneeyayaasha kale ee gacan ka geystay dhammaystirka doorashadii toddobaad ee guud si xor ah, caddaalad ah oo nabad ah. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Muuqaal Ahaan
Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika — Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jun 15, 2026 42
Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika — Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) Addis Ababa; Agaali 8/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu uu yahay mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika. Wuxuu sheegay in mashruucani uu qaadi karo 110 milyan oo rakaab ah sannadkii marka la dhammeeyo. Wuxuu sheegay in dhammaystirka mashruucu uu u sahli doono Itoobiya inay ka mid noqoto shirkadaha duulista ee ugu horreeya adduunka, isla markaana la dhisayo iyadoo si joogto ah loo ballanqaadayo habeen iyo maalin. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Iskaashiga Istaraatiijiyadeed ee diblomaasiyadda Itoobiya iyo Isutaga Imaaraadka Carabta (UAE) ayaa sii xoogaysanaya :– Danjire Jamaal Bakar.
Jun 15, 2026 46
Addis Ababa, Agaali, Sane 7, 2018 T.I. (ENA) – Danjiraha Itoobiya ee fadhigiisu yahay wadanka Isutaga imaraatka Carabta (UAE) Jamal Bakar (Dr.) ayaa sheegay in xiriirka istaraatijiyadeed ee dhanka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Itoobiya iyo Isutaga Imiraadka Carabta si weyn u kobcayo, isla markaana yahay iskaashi jiilal badan sii gaadhi doona. Waxa uu sidoo kale sheegay in dib-u-habaynta dhaqan dhaqalaha guud ee dalku waddo ka dhigey meel ku habboon dhanka maalgashiga. Dalka Itoobiya iyo dalka Isutaga Imiiraadka Carabta ayaa samaystay iskaashi istaraatiijiyadeed oo dhammaystiran taas oo ku salaysan kalsooni iyo isfaham wadajir ah. Gaar ahaan sannadihii u dambeeyay iskaashiga labada dal ayaa si weyn u xoogaystay dhinacyada tamarta la Cusboonaysiiyo iyo tiknoolajiyada. Hadaba Wareysigan oo uu siiyay wakaalada wararka ee Itoobiya qaybteeda Afafka dibada ayaa Danjiraha Isutaga Imaaraadka Carabta Jamaal Bakar uu ku sheegay in Itoobiya hadda ku jirto hirgelinta dib-u-habayn dhaqaha guud oo qoto dheer islamar ahaantaana baaxad wayn . Danjire jamal bakar ayaa xusay tan iyo markii uu xukunka la wareegay Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed ( Dr.) in Itoobiya ka abuurmatay jawi ku habboon xiriir diblomaasiyadeed oo xooggan, waxaana tusaale u noqon kara midka wadanka Isutaga Imaaraadka Carabta(UAE). Danjiruhu wuxuu tilmaamay in dib-u-habaynta dhaqaale ee Itoobiya aysan fursado u abuurin Imaaraadka Carabta oo keliya, balse ay sidoo kale u abuurtay jawi wanaagsan oo kaga faa’iidaysan karaan shirkadaha iyo maalgashadayaasha caalamiga ah ee raadinaya fursado cusub. Wuxuu intaasi ku daray mandaqada istaraatijiyadeed ee Itoobiya ku taallo ay siinayso faa’iidooyin badan oo ku wajahan Bariga Dhexe iyo dunida inteeda kale.
Barnaamijka Raadka cagaaran - Ballanqaadka hirgalinta barnaamijka ka hortaga cimilada
Jun 15, 2026 40
Addis Ababa, Agaali, Sane 8, 2018 T.I. (ENA) –Isbeddelka cimiladu waa caqabada samayn ku leh adduunka . Waa muhiim in la ogaado in Afrika ay tahay qarda ugu yar saamaynta ay ku leedahy isbadalka cimilada adduunka laakiin waxa aad u saraysa waxyelada Afirka kasogaada isbadalka cimilada .sidaas darted qaaradu waa in ayna kacmaha laa laabni oo ay ku kobnaan cabsho, diyaarn u ahaataa kacan ka geysashada hirgalinta barnaamika cagaaran.hirgalinta barnaamijkai Itoobiya kaalin horle ayay kaga jirtaa. hindisay Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.)eek u aadan barnaamijkan cagaaran ayaa la ga bilaabo 2011 ilaa hadda lagu beeray , in ka badan 48 bilyan oo geed barnaamijka Cagaaran waxaa u ka mid yaha ka jawaabaha saamaynta isbeddelka cimilada. Barnaamijku wuxuu muujiyay inay suurtagal tahay in si firfircoon loogu lug yeesho yool guud iyo helitaanka xalal loogu talagalay isbeddelka cimilada adduunka. Waxay kordhisay tirada daboolka kaynta. Tani waxay gacan ka geysaneysaa doorkeeda isbeddelka cimilada. Dhanka kale, doorka barnaamijkan Cagaaran ayaa sidoo kale la shaaciyay in ila hada natiijo laga gaadhay .muuqatana soo celinta dhulka xaalufay, fududeynta maaraynta kheyraadka biyaha, iyo hubinta madax-bannaanida cuntada. Itoobiya waxay ku talaabsatay guul leh oo ku saabsan barnamijkan iyadoo ka qayb qaadanaysa dhammaan qaybaha bulshada barnaamijka Cagaaran, iyada oo aan loo eegin da'da, jinsiga, heerka waxbarashada, shaqada, beeralay, iyo diinta. Waxana laga laga eegaa inuu yahay mashruuc qaran oo weyn, barnaamijka waxaa sidoo kale lagu ballaarinayaa deeqo loogu deeqayo deriskeeda. Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) ayaa mar yiri; Mashruuca Cagaaran waa bandhig dadka kale u muujinaya in Itoobiya ay si weyn u fikiri karto, u kori karto, u qorsheyn karto wax weyn, oo ay ku gaari karto waxyaabo waaweyn iyadoo isku dubaridaysa dadkeeda. #Muujinta_Cagaaran #ENA
Itoobiyaanku waxay doorashadii toddobaad ee guud ku muujiyeen jacaylka ay u qabaan dalkooda iyo sida ay uga go'an tahay ilaalinta nabadda dalka — Madaxweyne Taaye Asqesilaase
Jun 15, 2026 49
Addis Ababa; Agaali 7/2018 (ENA): Itoobiyaanku waxay caddeeyeen jacaylka ay u qabaan dalkooda iyo sida ay uga go'an tahay nabad waarta iyagoo iska diiwaangeliyay malaayiintooda doorashadii toddobaad ee guud, ayuu yiri Madaxweyne Taaye Asqesilaase. Madaxweynuhu wuxuu hadalkan ka jeediyay barnaamij aqoonsi iyo qaddarin qaran ah oo ay soo qabanqaabiyeen Golaha Ururada Bulshada Rayidka ah ee Itoobiya ee ururada bulshada rayidka ah, xisbiyada siyaasadda iyo jilayaasha kale ee qaybaha kuwaas oo ka qayb qaatay oo gacan ka geystay doorashadii toddobaad ee guud. Barnaamijkan oo lagu soo bandhigay cinwaan looga dhigay "Ururada Rayidka Itoobiya Waad ku mahadsan tihiin", waxaa ka soo qayb galay Afhayeenka Golaha Shacabka, Tagese Jaafo, Afhayeenka Golaha Federeeshinka, Agegnehu Teshager, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen, Temesgen Tiruneh, Madaxa Xarunta Isku-dubaridka Dhismaha Dimuqraadiyadda oo leh awoodda Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka, Aaden Farax, Taliyaha Ciidanka Itoobiya, Fiildh Marshal Berhanu Jula, Taliyaha Booliska Federaalka Itoobiya General Dhemelash Gebremikael, Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatworq Haylu, wasiirro, madaxda ururada bulshada rayidka ah iyo marti sharaf lagu casuumay. Madaxweyne Taaye ayaa farriintiisa ku sheegay in doorashadii guud ee toddobaad si guul leh loogu soo gabagabeeyay hab Itoobiyaan ah laga bilaabo doorashada ka hor ilaa maalinta doorashada. Madaxweyne Taaye ayaa sheegay in Itoobiyaanku ay yihiin milkiilayaasha qiyamka asalka ah ee asalka ah ee saldhig u ah isdhexgalka caalamiga ah iyo horumarka ka baxsan annaga; Wuxuu xusay in qiimahan Itoobiyaanku, si kastaba ha ahaatee, uu weli caqabad ku yahay in jiilba jiil loo gudbiyo khibrad siyaasadeed oo ku habboon. Wuxuu xusay in geeddi-socodka dimuqraadiyadda uu weli yahay mid adag sababtoo ah isku dayga lagu xallinayo khilaafaadka lagu xallin karay wadahadal, hadal, iyo heer sare oo aqooneed. Sidaa darteed, xitaa haddii aynaan awoodin inaan horay u soconno intii aan jeclaan lahayn marka loo eego awooddeenna taariikhiga ah, waa inaan ku dadaalnaa inaan saxno khaladaadkii hore oo aan dhisno waddan ka wanaagsan, ayuu yiri. Itoobiya waxay si ficil ah u muujiyeen in doorashooyin caddaalad ah oo nabad ah ay yihiin furaha dhismaha dowlad casri ah iyadoo la raacayo geeddi-socod caddaalad ah oo nabad ah laga bilaabo doorashada ka hor ilaa doorashada ka dib. Madaxweynaha, oo xusay in u hoggaansanaanta sharciga, wadahadalka iyo wadatshigu ay yihiin muuqaallo siyaasadeed oo ilbaxnimo leh, ayaa sheegay in geeddi-socodka doorashadu uu yahay hab lagu muujinayo diyaargarowgeenna ku aaddan awoodda aragtiyeed ee ilbaxnimada leh. Wuxuu sidoo kale sharraxay in doorashadu aysan ahayn tartan u dhexeeya dhowr hoggaamiye laakiin ay tahay hab dimuqraadi ah oo lagu dhiso nabad waarta. Madaxweynaha ayaa u mahadceliyay shacabka Itoobiya, ciidamada amniga iyo daneeyayaasha kale ee gacan ka geystay dhammaystirka doorashadii toddobaad ee guud si xor ah, caddaalad ah oo nabad ah. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Komishinka Xabsiyada Federaalka waa inay sii wadaan dadaalkooda ku aaddan soo saarista ciyaartoy caan ah oo ammaan u soo jiidi doona dalka - Wasiir Hanna Arayasellasse
Jun 15, 2026 47
Addis Ababa; Agaali 7/2018 (ENA): Wasiirka Caddaaladda, Hanna Arayasellasse, ayaa sheegtay in Guddiga Xabsiyada Federaalka ay sii wadaan dadaalkooda ku aaddan soo saarista ciyaartoy caan ah iyo ciyaartoy isboorti oo calanka dalka kor u qaadi doona goobaha caalamiga ah. Wasiirku waxay hadalkan ka jeedisay madal lagu xusayay sannad-guuradii 40-aad ee ka soo wareegtay aasaaskii Naadiga Ciyaaraha ee Komishinka Xabsiyada Federaalka iyo Kooxda Muusikada iyo Tiyaatarka. Madasha, ciyaaryahanada caanka ah ee Tirunesh Dibaba ayaa lagu abaalmariyay darajada Kaaliyaha Guddoomiye; Kaaliyaha Guddoomiye Derartu Tulu, iyo kuwo kale, waxaa lagu aqoonsaday waxqabadkiisa wanaagsan ee uu u sameeyay Naadiga Ciyaaraha iyo Kooxda fanka. Khudbaddii ay ka jeedisay munaasabadda, Wasiirka Caddaaladda Hana Arayaslassie waxay sheegtay in Naadiga Ciyaaraha ee Guddiga uu ka tagay raad wanaagsan taariikhda ciyaaraha dalka 40-kii sano ee la soo dhaafay. Waxay xustay in hay'addu ay door muhiim ah ka ciyaartay soo saarista ciyaartoy caan ah iyo ciyaartoy isboorti oo calanka dalka ka taagay goobaha caalamiga ah; waxay xustay in Guddigu uu sii wado xoojinta iyo casriyeynta shaqooyinka dhiirrigelinta leh ee uu ka bilaabay qaybaha isboortiga iyo farshaxanka. Guddoomiyaha Xabsiyada Federaalka General Yenus Mulu, ayaa dhankiisa sheegay in Guddigu uu yahay hay'ad lagu aaminay mas'uuliyad weyn oo qaran si maxaabiista loo soo diro xabsiga loogu beddelo muwaadiniin wax soo saar leh oo sharciga u hoggaansama. Iyadoo dadaalkeeda ku aaddan gudashada mas'uuliyaddan, Naadiga Ciyaaraha iyo Kooxda Muusigga iyo Tiyaatarka waxay door muhiim ah ka ciyaareen qaabeynta shaqada fulinta sharciga iyada oo loo marayo farshaxanka iyo waxbarashada, iyo sidoo kale isboortiga iyo jirdhiska jirka, iyagoo madadaalinaya oo baraya maxaabiista. Wuxuu xusay in labada kooxoodba ay yihiin jilayaal hormuud ka ah arrimaha qaranka; gaar ahaan, wuxuu sheegay in Naadiga Ciyaaraha ay soo saareen ciyaartoy badan oo geesiyaal ah oo dalka ka dhigay mid caan ka ah goobaha maxalliga ah iyo kuwa caalamiga ah. Wuxuu si sharaf leh u xasuustay in dhinaca ciyaaraha fudud, ay soo saartay haweeneydii ugu horreysay ee Afrikaan iyo madow ah ee ku guuleysatay Olombikada, Kaaliyaha Guddoomiyaha Derartu Tulun, Kaaliyaha Guddoomiyaha Orodyahanka Tirunesh Dibaba, Orodyahanka Sileshi Sehn, iyo Halyeeyga Marathonka Fatuma Roba. Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in kooxda muusikada iyo tiyaatarada ay gacan ka geysteen dalka iyadoo ay jiraan fanaaniin badan oo raad muuqda ku leh farshaxanka Itoobiya isla markaana gacan weyn ka geystay dalka.
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika — Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jun 15, 2026 42
Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika — Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) Addis Ababa; Agaali 8/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu uu yahay mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika. Wuxuu sheegay in mashruucani uu qaadi karo 110 milyan oo rakaab ah sannadkii marka la dhammeeyo. Wuxuu sheegay in dhammaystirka mashruucu uu u sahli doono Itoobiya inay ka mid noqoto shirkadaha duulista ee ugu horreeya adduunka, isla markaana la dhisayo iyadoo si joogto ah loo ballanqaadayo habeen iyo maalin. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Iskaashiga Istaraatiijiyadeed ee diblomaasiyadda Itoobiya iyo Isutaga Imaaraadka Carabta (UAE) ayaa sii xoogaysanaya :– Danjire Jamaal Bakar.
Jun 15, 2026 46
Addis Ababa, Agaali, Sane 7, 2018 T.I. (ENA) – Danjiraha Itoobiya ee fadhigiisu yahay wadanka Isutaga imaraatka Carabta (UAE) Jamal Bakar (Dr.) ayaa sheegay in xiriirka istaraatijiyadeed ee dhanka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Itoobiya iyo Isutaga Imiraadka Carabta si weyn u kobcayo, isla markaana yahay iskaashi jiilal badan sii gaadhi doona. Waxa uu sidoo kale sheegay in dib-u-habaynta dhaqan dhaqalaha guud ee dalku waddo ka dhigey meel ku habboon dhanka maalgashiga. Dalka Itoobiya iyo dalka Isutaga Imiiraadka Carabta ayaa samaystay iskaashi istaraatiijiyadeed oo dhammaystiran taas oo ku salaysan kalsooni iyo isfaham wadajir ah. Gaar ahaan sannadihii u dambeeyay iskaashiga labada dal ayaa si weyn u xoogaystay dhinacyada tamarta la Cusboonaysiiyo iyo tiknoolajiyada. Hadaba Wareysigan oo uu siiyay wakaalada wararka ee Itoobiya qaybteeda Afafka dibada ayaa Danjiraha Isutaga Imaaraadka Carabta Jamaal Bakar uu ku sheegay in Itoobiya hadda ku jirto hirgelinta dib-u-habayn dhaqaha guud oo qoto dheer islamar ahaantaana baaxad wayn . Danjire jamal bakar ayaa xusay tan iyo markii uu xukunka la wareegay Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed ( Dr.) in Itoobiya ka abuurmatay jawi ku habboon xiriir diblomaasiyadeed oo xooggan, waxaana tusaale u noqon kara midka wadanka Isutaga Imaaraadka Carabta(UAE). Danjiruhu wuxuu tilmaamay in dib-u-habaynta dhaqaale ee Itoobiya aysan fursado u abuurin Imaaraadka Carabta oo keliya, balse ay sidoo kale u abuurtay jawi wanaagsan oo kaga faa’iidaysan karaan shirkadaha iyo maalgashadayaasha caalamiga ah ee raadinaya fursado cusub. Wuxuu intaasi ku daray mandaqada istaraatijiyadeed ee Itoobiya ku taallo ay siinayso faa’iidooyin badan oo ku wajahan Bariga Dhexe iyo dunida inteeda kale.
Itoobiyaanku waxay doorashadii toddobaad ee guud ku muujiyeen jacaylka ay u qabaan dalkooda iyo sida ay uga go'an tahay ilaalinta nabadda dalka — Madaxweyne Taaye Asqesilaase
Jun 15, 2026 49
Addis Ababa; Agaali 7/2018 (ENA): Itoobiyaanku waxay caddeeyeen jacaylka ay u qabaan dalkooda iyo sida ay uga go'an tahay nabad waarta iyagoo iska diiwaangeliyay malaayiintooda doorashadii toddobaad ee guud, ayuu yiri Madaxweyne Taaye Asqesilaase. Madaxweynuhu wuxuu hadalkan ka jeediyay barnaamij aqoonsi iyo qaddarin qaran ah oo ay soo qabanqaabiyeen Golaha Ururada Bulshada Rayidka ah ee Itoobiya ee ururada bulshada rayidka ah, xisbiyada siyaasadda iyo jilayaasha kale ee qaybaha kuwaas oo ka qayb qaatay oo gacan ka geystay doorashadii toddobaad ee guud. Barnaamijkan oo lagu soo bandhigay cinwaan looga dhigay "Ururada Rayidka Itoobiya Waad ku mahadsan tihiin", waxaa ka soo qayb galay Afhayeenka Golaha Shacabka, Tagese Jaafo, Afhayeenka Golaha Federeeshinka, Agegnehu Teshager, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen, Temesgen Tiruneh, Madaxa Xarunta Isku-dubaridka Dhismaha Dimuqraadiyadda oo leh awoodda Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka, Aaden Farax, Taliyaha Ciidanka Itoobiya, Fiildh Marshal Berhanu Jula, Taliyaha Booliska Federaalka Itoobiya General Dhemelash Gebremikael, Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatworq Haylu, wasiirro, madaxda ururada bulshada rayidka ah iyo marti sharaf lagu casuumay. Madaxweyne Taaye ayaa farriintiisa ku sheegay in doorashadii guud ee toddobaad si guul leh loogu soo gabagabeeyay hab Itoobiyaan ah laga bilaabo doorashada ka hor ilaa maalinta doorashada. Madaxweyne Taaye ayaa sheegay in Itoobiyaanku ay yihiin milkiilayaasha qiyamka asalka ah ee asalka ah ee saldhig u ah isdhexgalka caalamiga ah iyo horumarka ka baxsan annaga; Wuxuu xusay in qiimahan Itoobiyaanku, si kastaba ha ahaatee, uu weli caqabad ku yahay in jiilba jiil loo gudbiyo khibrad siyaasadeed oo ku habboon. Wuxuu xusay in geeddi-socodka dimuqraadiyadda uu weli yahay mid adag sababtoo ah isku dayga lagu xallinayo khilaafaadka lagu xallin karay wadahadal, hadal, iyo heer sare oo aqooneed. Sidaa darteed, xitaa haddii aynaan awoodin inaan horay u soconno intii aan jeclaan lahayn marka loo eego awooddeenna taariikhiga ah, waa inaan ku dadaalnaa inaan saxno khaladaadkii hore oo aan dhisno waddan ka wanaagsan, ayuu yiri. Itoobiya waxay si ficil ah u muujiyeen in doorashooyin caddaalad ah oo nabad ah ay yihiin furaha dhismaha dowlad casri ah iyadoo la raacayo geeddi-socod caddaalad ah oo nabad ah laga bilaabo doorashada ka hor ilaa doorashada ka dib. Madaxweynaha, oo xusay in u hoggaansanaanta sharciga, wadahadalka iyo wadatshigu ay yihiin muuqaallo siyaasadeed oo ilbaxnimo leh, ayaa sheegay in geeddi-socodka doorashadu uu yahay hab lagu muujinayo diyaargarowgeenna ku aaddan awoodda aragtiyeed ee ilbaxnimada leh. Wuxuu sidoo kale sharraxay in doorashadu aysan ahayn tartan u dhexeeya dhowr hoggaamiye laakiin ay tahay hab dimuqraadi ah oo lagu dhiso nabad waarta. Madaxweynaha ayaa u mahadceliyay shacabka Itoobiya, ciidamada amniga iyo daneeyayaasha kale ee gacan ka geystay dhammaystirka doorashadii toddobaad ee guud si xor ah, caddaalad ah oo nabad ah. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Komishinka Xabsiyada Federaalka waa inay sii wadaan dadaalkooda ku aaddan soo saarista ciyaartoy caan ah oo ammaan u soo jiidi doona dalka - Wasiir Hanna Arayasellasse
Jun 15, 2026 47
Addis Ababa; Agaali 7/2018 (ENA): Wasiirka Caddaaladda, Hanna Arayasellasse, ayaa sheegtay in Guddiga Xabsiyada Federaalka ay sii wadaan dadaalkooda ku aaddan soo saarista ciyaartoy caan ah iyo ciyaartoy isboorti oo calanka dalka kor u qaadi doona goobaha caalamiga ah. Wasiirku waxay hadalkan ka jeedisay madal lagu xusayay sannad-guuradii 40-aad ee ka soo wareegtay aasaaskii Naadiga Ciyaaraha ee Komishinka Xabsiyada Federaalka iyo Kooxda Muusikada iyo Tiyaatarka. Madasha, ciyaaryahanada caanka ah ee Tirunesh Dibaba ayaa lagu abaalmariyay darajada Kaaliyaha Guddoomiye; Kaaliyaha Guddoomiye Derartu Tulu, iyo kuwo kale, waxaa lagu aqoonsaday waxqabadkiisa wanaagsan ee uu u sameeyay Naadiga Ciyaaraha iyo Kooxda fanka. Khudbaddii ay ka jeedisay munaasabadda, Wasiirka Caddaaladda Hana Arayaslassie waxay sheegtay in Naadiga Ciyaaraha ee Guddiga uu ka tagay raad wanaagsan taariikhda ciyaaraha dalka 40-kii sano ee la soo dhaafay. Waxay xustay in hay'addu ay door muhiim ah ka ciyaartay soo saarista ciyaartoy caan ah iyo ciyaartoy isboorti oo calanka dalka ka taagay goobaha caalamiga ah; waxay xustay in Guddigu uu sii wado xoojinta iyo casriyeynta shaqooyinka dhiirrigelinta leh ee uu ka bilaabay qaybaha isboortiga iyo farshaxanka. Guddoomiyaha Xabsiyada Federaalka General Yenus Mulu, ayaa dhankiisa sheegay in Guddigu uu yahay hay'ad lagu aaminay mas'uuliyad weyn oo qaran si maxaabiista loo soo diro xabsiga loogu beddelo muwaadiniin wax soo saar leh oo sharciga u hoggaansama. Iyadoo dadaalkeeda ku aaddan gudashada mas'uuliyaddan, Naadiga Ciyaaraha iyo Kooxda Muusigga iyo Tiyaatarka waxay door muhiim ah ka ciyaareen qaabeynta shaqada fulinta sharciga iyada oo loo marayo farshaxanka iyo waxbarashada, iyo sidoo kale isboortiga iyo jirdhiska jirka, iyagoo madadaalinaya oo baraya maxaabiista. Wuxuu xusay in labada kooxoodba ay yihiin jilayaal hormuud ka ah arrimaha qaranka; gaar ahaan, wuxuu sheegay in Naadiga Ciyaaraha ay soo saareen ciyaartoy badan oo geesiyaal ah oo dalka ka dhigay mid caan ka ah goobaha maxalliga ah iyo kuwa caalamiga ah. Wuxuu si sharaf leh u xasuustay in dhinaca ciyaaraha fudud, ay soo saartay haweeneydii ugu horreysay ee Afrikaan iyo madow ah ee ku guuleysatay Olombikada, Kaaliyaha Guddoomiyaha Derartu Tulun, Kaaliyaha Guddoomiyaha Orodyahanka Tirunesh Dibaba, Orodyahanka Sileshi Sehn, iyo Halyeeyga Marathonka Fatuma Roba. Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in kooxda muusikada iyo tiyaatarada ay gacan ka geysteen dalka iyadoo ay jiraan fanaaniin badan oo raad muuqda ku leh farshaxanka Itoobiya isla markaana gacan weyn ka geystay dalka.
Doorashada Guud ee Todobaad waa waqti ay muwaadiniintu caddeeyeen sida ay uga go'an tahay dhisidda nidaam dimuqraadi ah - Mudane Aaden Farax
Jun 15, 2026 46
Addis Ababa; Agaali 7 /2018 (ENA): Doorashada Guud ee Todobaad waa waqti ay muwaadiniintu caddeeyeen sida ay uga go'an tahay dhisidda nidaam dimuqraadi ah, ayuu yiri Mudane Aaden Farax, Madaxa Xarunta Isku-dubaridka Dhismaha Dimuqraadiyadda oo leh awwood Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen. Golaha Ururada Bulshada Rayidka ah ee Itoobiya; waxay soo qabanqaabiyeen barnaamij aqoonsi iyo qaddarin ah oo heer qaran ah oo loogu talagalay ururada bulshada rayidka ah, xisbiyada siyaasadda iyo jilayaasha kale ee qaybaha ee ka qayb qaatay oo si wanaagsan uga qayb qaatay Doorashada Guud ee Todobaad. Isla mar ahaantaana, Mudane Aaden Farax, Madaxa Xarunta Isku-dubaridka Dhismaha Dimuqraadiyadda oo leh awwood Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen, ayaa muujiyay mahadnaq ku aaddan barnaamijka aqoonsiga ee uu diyaariyey Golaha, isagoo xusay in doorashada si guul leh loo dhammaystiray. Mudane Aaden Farax, oo xusay in dhismaha hay'aduhu uu yahay muujinta ilbaxnimada, ayaa ku nuuxnuuxsaday in dimuqraadiyaddu ay tahay saldhigga kaliya ee jiritaanka iyo barwaaqada Itoobiya. Mudane Aaden wuxuu sheegay in dimuqraadiyaddu ay tahay tiirka aan ku dhiseyno dowlad xooggan, iyo in jawi wanaagsan loo abuuray dhismaha nidaam dimuqraadi ah xilligan; wuxuuna ku nuuxnuuxsaday in hay'adaha qaranka lagu dhiso dadaallo wadajir ah iyo allabaryo. Wuxuu intaas ku daray in ka qaybgalka firfircoon ee dadku intii lagu jiray doorashada ay si cad u muujisay ballanqaadka xooggan ee muwaadiniinta ee dhismaha nidaam dimuqraadi ah. Golaha Ururada Bulshada Rayidka ah ee Itoobiya ayaa aad u qiimeeyay ka qaybgalka firfircoon inta lagu jiro doorashada; gaar ahaan wacyigelinta muwaadiniinta si ay si habboon u adeegsadaan xuquuqdooda dastuuriga ah iyo abuurista wacyigelin, ururadu waxay sameeyeen tabarucaad wax dhisaysa. Mudane Aaden Faarax, oo xusay in shaqo ballaaran la qabtay si loo horumariyo doorka ururada bulshada rayidka ah ee dhismaha dawladda, ayaa sheegay in ka qaybgalka sare ee lagu arkay doorashadii guud ee toddobaad ay tahay natiijada dadaalladeennii hore. Wuxuu sidoo kale xaqiijiyay ballanqaadka buuxa ee dawladdu ay ku doonayso inay sii xoojiso ururada bulshada rayidka ah ee Itoobiya iyo ilaalinta iskaashigooda. Wuxuu sidoo kale ku dhawaaqay in dadaallada lagu ilaalinayo dheelitirka u dhexeeya tartanka iyo iskaashiga deegaanka siyaasadda la sii xoojin doono.
Waxaan si adag uga shaqeyneynaa sidii aan u dhisi lahayn Itoobiya oo leh dhaqan dimuqraadiyadeed - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenk Temesgen Tiruneh
Jun 15, 2026 54
Addis Ababa; Agaali 7/2018 (ENA): Waxaan si adag uga shaqeyneynaa sidii aan u dhisi lahayn Itoobiya oo leh dhaqan dimuqraadiyadeed oo ku salaysan isfaham iyo nabad waarta, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka Temesgen Tiruneh. Farriin uu ku qoray boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka Temesgen Tiruneh ayaa ku sheegay in doorashadii 7aad ee guud ay muujisay jawi wanaagsan iyo awoodda hay'adeed ee aan u abuurnay horumarinta dhaqan siyaasadeed oo dimuqraadi ah iyo mid madani ah. Maanta, isagoo la socda Madaxweyne Taye Atsekhe Selassie, wuxuu ka qayb galay barnaamijka aqoonsiga ee loo diyaariyay ururada bulshada rayidka ah, xisbiyada siyaasadda iyo daneeyayaasha kuwaas oo sameeyay wax ku darsi muhiim ah isla markaana si adag uga shaqeeyay sidii doorashada guud ee 7aad ay u noqon lahayd mid guuleysata. Wuxuu sheegay in doorka ay ka ciyaareen ururada bulshada rayidka ah iyo xisbiyada siyaasadeed doorashadan, oo calaamad muhiim ah ka tagtay safarka dimuqraadiyadeed ee Itoobiya, ay ahayd mid aad u wanaagsan oo muujinaysa in wareejinta awoodda iyo tartanka siyaasadeed lagu gaari karo oo keliya habab nabdoon iyo doorashooyin. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa intaa ku daray inaan ka wada shaqeyneyno yoolka ah in la dhiso Itoobiya oo ku salaysan isfaham iyo dhaqan dimuqraadiyadeed. Wuxuu tilmaamay in dowladdu ay sii wadi doonto inay taageero buuxda siiso bulshada rayidka ah iyo ururada siyaasadeed si loo xoojiyo awooddooda hay'adeed loona ballaariyo booskooda. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #Ezea
Heshiisku wuxuu awood u siin doonaa Isbitaalka Takhasuska Ciidanka Gaashaandhigga iyo Kooxda Baarista inay horumariyaan adeegyadooda — Wasiirka Gaashaandhigga, Cayisha Maxamed
Jun 13, 2026 70
Addis Ababa; Agaali 5/2018 (ENA): Heshiiska ay saxiixeen Wasaaradda Difaaca iyo Kooxda Adeegyada Caafimaadka ee Padiyat ayaa kor u qaadi doona adeegyada heerka caalami ah ee ay bixiyaan Isbitaalka Takhasuska Difaaca ee Gaarka ah iyo Kooxda Baarista, sida ay ku dhawaaqday Wasiirka Difaaca Injineer Caayisha Maxamed. Wasaaradda Difaaca Federaalka ayaa heshiis iskaashi la saxiixatay Kooxda Adeegyada Caafimaadka ee Padiyat, oo ah shirkad caalami ah oo Hindiya ah, kaas oo kor u qaadi doona warshadaha caafimaadka. Waxaa la sheegay in kooxdu ay la shaqeyn doonto hay'adaha caafimaadka ee khibradda caalamiga ah leh si loo horumariyo helitaanka daryeelka caafimaadka iyadoo la adeegsanayo tiknoolajiyad casri ah. Wasiirka Difaaca Injineer Caayisha Maxamed ayaa xilligaas tiri; Heshiisku waa iskaashi taariikhi ah oo gaarsiin doona waaxda caafimaadka heerka xiga. Heshiiska iskaashiga, oo si rasmi ah u furay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) Miicaad 10, 2016, wuxuu adeegyada la siiyo militariga iyo bulshada u qaadi doonaa heerka xiga. Waxay sheegtay in go'aanka lagu aasaasay isbitaalka koox caafimaad ay gaareen Golaha Wasiirada si loo kordhiyo tartanka caalamiga ah iyo helitaanka; heshiiska maanta wuxuu suurtogal ka dhigi doonaa in la hirgeliyo go'aanka. Waxay sidoo kale sheegtay in heshiiskan uu awood u siin doono Itoobiya inay bixiso adeegyo caafimaad oo heer caalami ah iyadoo la xoojinayo kaabayaasha caafimaadka ee hay'adda, tignoolajiyada iyo wareejinta aqoonta. Wasaaradda Difaaca waxay sheegtay inay hirgelisay dib-u-habayn ballaaran si loo hubiyo diyaargarowga dagaalka ee ciidanka iyo in la kordhiyo helitaanka adeegyada caafimaadka iyadoo la dhisayo kaabayaasha caafimaadka laga bilaabo safka hore ilaa isbitaallada gudbinta iyo bixinta adeegyo ku habboon tignoolajiyada. Wasiirka Caafimaadka Dr. Meqdhes Dhaaba ayaa sheegtay in heshiiska labada hay'adood uu markhaati u yahay sida ay dowladdu uga go'an tahay inay dadka siiso adeegyo tayo leh. Waxay sheegtay in iyadoo la kordhinayo helitaanka adeegyada caafimaadka ee heer caalami ah ee Itoobiya, ay gacan ka geysan doonto xoojinta dalxiiska caafimaadka ee ka baxsan dalka iyo ka baxsan Afrika. Waxay sidoo kale xustay in Itoobiya ay si wax ku ool ah u ballaarinayso helitaanka adeegyada caafimaadka iyada oo loo marayo siyaasaddeeda caafimaadka oo ku salaysan ka hortagga iyo daaweynta. Dr. Hazib Rahman, Guddoomiyaha Kooxda Adeegyada Caafimaadka ee Padiat, ayaa sheegay in heshiisku uu suurtogalin doono bixinta adeegyada caafimaadka ee heer caalami ah ee Itoobiya. Waxa kale oo uu tilmaamay inay doorkooda ka qaadan doonaan xoojinta helitaanka adeegyada caafimaadka ee tayada leh ee Itoobiya iyo casriyeynta waaxda caafimaadka ee dalka. Safiirka Hindiya ee Itoobiya Anil Kumar Rai, ayaa dhankiisa sheegay in iskaashiga dhammaystiran ee u dhexeeya Itoobiya iyo Hindiya uu sii korayo. Wuxuu xusay in hoggaamiyeyaasha labada dal ay ku heshiiyeen inay ka wada shaqeeyaan arrimo badan; wuxuu sheegay in iskaashiga qaybta caafimaadka la xusay. Wuxuu xusay in heshiiska maanta la saxiixay uu tixgelinayo xaaladda hadda ka jirta Afrika; wuxuu tilmaamay inuu suurtogalin doono bixinta adeegyada caafimaadka ee horumarsan ee gobolka ka baxsan Itoobiya. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Shirweynihii Shanaad ee Caafimaadka Dadweynaha Caalamiga ee Afrika ayaa lagu qaban doono Addis Ababa.
Jun 12, 2026 62
Addis Ababa, Agali, Sane 4, 2018(ENA) Shirweynihii Shanaad ee Caafimaadka Dadweynaha Afrika ee Caalamiga aha ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa laga bilaabo Noofambar 14 ilaa 18, 2019. Shirkan, oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC) iyo Dowladda Itoobiya, ayaa looga hadli doonaa siyaabaha wax looga qaaban karo mustaqbalka cudurada saameeya Afrika iyadoo la dhisayo nidaamyo caafimaad oo xooggan oo adkeysi leh iyo yareynta ku tiirsanaanta gargaarka dibadda. Shirka ayaa isu keeni doona hoggaamiyeyaasha, siyaasad-dejiyeyaasha, cilmi-baarayaasha, hal-abuurayaasha, bulshada rayidka ah iyo dhallinyarada, sida laga laga soo xigtay macluumaadka ay ENA ka heshay CDC-da Afrika. Dr. Jean Cassia, Agaasimaha Guud ee Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC), ayaa sheegay in shirku uu qayb muhiim ah ka yahay dadaallada socda ee dalalka Afrika iyo CDC-da Afrika si loo dhiso nidaamyo caafimaad oo xooggan oo adkeysi leh. Waxa kale oo uu xusay in shirku uu fursad u siin doono aragtiyo cusub oo ku saabsan maalgelinta caafimaadka iyo horumarinta nidaamka. Wuxuu sheegay in tani ay suurtogal ka dhigi doonto xaqiijinta aragtida nidaamka amniga caafimaadka Afrika oo ay horseeddo lahaanshaha Afrika, hal-abuurka iyo iskaashiga.
Siyaasada
Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika — Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jun 15, 2026 42
Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika — Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) Addis Ababa; Agaali 8/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu uu yahay mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika. Wuxuu sheegay in mashruucani uu qaadi karo 110 milyan oo rakaab ah sannadkii marka la dhammeeyo. Wuxuu sheegay in dhammaystirka mashruucu uu u sahli doono Itoobiya inay ka mid noqoto shirkadaha duulista ee ugu horreeya adduunka, isla markaana la dhisayo iyadoo si joogto ah loo ballanqaadayo habeen iyo maalin. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Iskaashiga Istaraatiijiyadeed ee diblomaasiyadda Itoobiya iyo Isutaga Imaaraadka Carabta (UAE) ayaa sii xoogaysanaya :– Danjire Jamaal Bakar.
Jun 15, 2026 46
Addis Ababa, Agaali, Sane 7, 2018 T.I. (ENA) – Danjiraha Itoobiya ee fadhigiisu yahay wadanka Isutaga imaraatka Carabta (UAE) Jamal Bakar (Dr.) ayaa sheegay in xiriirka istaraatijiyadeed ee dhanka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Itoobiya iyo Isutaga Imiraadka Carabta si weyn u kobcayo, isla markaana yahay iskaashi jiilal badan sii gaadhi doona. Waxa uu sidoo kale sheegay in dib-u-habaynta dhaqan dhaqalaha guud ee dalku waddo ka dhigey meel ku habboon dhanka maalgashiga. Dalka Itoobiya iyo dalka Isutaga Imiiraadka Carabta ayaa samaystay iskaashi istaraatiijiyadeed oo dhammaystiran taas oo ku salaysan kalsooni iyo isfaham wadajir ah. Gaar ahaan sannadihii u dambeeyay iskaashiga labada dal ayaa si weyn u xoogaystay dhinacyada tamarta la Cusboonaysiiyo iyo tiknoolajiyada. Hadaba Wareysigan oo uu siiyay wakaalada wararka ee Itoobiya qaybteeda Afafka dibada ayaa Danjiraha Isutaga Imaaraadka Carabta Jamaal Bakar uu ku sheegay in Itoobiya hadda ku jirto hirgelinta dib-u-habayn dhaqaha guud oo qoto dheer islamar ahaantaana baaxad wayn . Danjire jamal bakar ayaa xusay tan iyo markii uu xukunka la wareegay Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed ( Dr.) in Itoobiya ka abuurmatay jawi ku habboon xiriir diblomaasiyadeed oo xooggan, waxaana tusaale u noqon kara midka wadanka Isutaga Imaaraadka Carabta(UAE). Danjiruhu wuxuu tilmaamay in dib-u-habaynta dhaqaale ee Itoobiya aysan fursado u abuurin Imaaraadka Carabta oo keliya, balse ay sidoo kale u abuurtay jawi wanaagsan oo kaga faa’iidaysan karaan shirkadaha iyo maalgashadayaasha caalamiga ah ee raadinaya fursado cusub. Wuxuu intaasi ku daray mandaqada istaraatijiyadeed ee Itoobiya ku taallo ay siinayso faa’iidooyin badan oo ku wajahan Bariga Dhexe iyo dunida inteeda kale.
Itoobiyaanku waxay doorashadii toddobaad ee guud ku muujiyeen jacaylka ay u qabaan dalkooda iyo sida ay uga go'an tahay ilaalinta nabadda dalka — Madaxweyne Taaye Asqesilaase
Jun 15, 2026 49
Addis Ababa; Agaali 7/2018 (ENA): Itoobiyaanku waxay caddeeyeen jacaylka ay u qabaan dalkooda iyo sida ay uga go'an tahay nabad waarta iyagoo iska diiwaangeliyay malaayiintooda doorashadii toddobaad ee guud, ayuu yiri Madaxweyne Taaye Asqesilaase. Madaxweynuhu wuxuu hadalkan ka jeediyay barnaamij aqoonsi iyo qaddarin qaran ah oo ay soo qabanqaabiyeen Golaha Ururada Bulshada Rayidka ah ee Itoobiya ee ururada bulshada rayidka ah, xisbiyada siyaasadda iyo jilayaasha kale ee qaybaha kuwaas oo ka qayb qaatay oo gacan ka geystay doorashadii toddobaad ee guud. Barnaamijkan oo lagu soo bandhigay cinwaan looga dhigay "Ururada Rayidka Itoobiya Waad ku mahadsan tihiin", waxaa ka soo qayb galay Afhayeenka Golaha Shacabka, Tagese Jaafo, Afhayeenka Golaha Federeeshinka, Agegnehu Teshager, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen, Temesgen Tiruneh, Madaxa Xarunta Isku-dubaridka Dhismaha Dimuqraadiyadda oo leh awoodda Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka, Aaden Farax, Taliyaha Ciidanka Itoobiya, Fiildh Marshal Berhanu Jula, Taliyaha Booliska Federaalka Itoobiya General Dhemelash Gebremikael, Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatworq Haylu, wasiirro, madaxda ururada bulshada rayidka ah iyo marti sharaf lagu casuumay. Madaxweyne Taaye ayaa farriintiisa ku sheegay in doorashadii guud ee toddobaad si guul leh loogu soo gabagabeeyay hab Itoobiyaan ah laga bilaabo doorashada ka hor ilaa maalinta doorashada. Madaxweyne Taaye ayaa sheegay in Itoobiyaanku ay yihiin milkiilayaasha qiyamka asalka ah ee asalka ah ee saldhig u ah isdhexgalka caalamiga ah iyo horumarka ka baxsan annaga; Wuxuu xusay in qiimahan Itoobiyaanku, si kastaba ha ahaatee, uu weli caqabad ku yahay in jiilba jiil loo gudbiyo khibrad siyaasadeed oo ku habboon. Wuxuu xusay in geeddi-socodka dimuqraadiyadda uu weli yahay mid adag sababtoo ah isku dayga lagu xallinayo khilaafaadka lagu xallin karay wadahadal, hadal, iyo heer sare oo aqooneed. Sidaa darteed, xitaa haddii aynaan awoodin inaan horay u soconno intii aan jeclaan lahayn marka loo eego awooddeenna taariikhiga ah, waa inaan ku dadaalnaa inaan saxno khaladaadkii hore oo aan dhisno waddan ka wanaagsan, ayuu yiri. Itoobiya waxay si ficil ah u muujiyeen in doorashooyin caddaalad ah oo nabad ah ay yihiin furaha dhismaha dowlad casri ah iyadoo la raacayo geeddi-socod caddaalad ah oo nabad ah laga bilaabo doorashada ka hor ilaa doorashada ka dib. Madaxweynaha, oo xusay in u hoggaansanaanta sharciga, wadahadalka iyo wadatshigu ay yihiin muuqaallo siyaasadeed oo ilbaxnimo leh, ayaa sheegay in geeddi-socodka doorashadu uu yahay hab lagu muujinayo diyaargarowgeenna ku aaddan awoodda aragtiyeed ee ilbaxnimada leh. Wuxuu sidoo kale sharraxay in doorashadu aysan ahayn tartan u dhexeeya dhowr hoggaamiye laakiin ay tahay hab dimuqraadi ah oo lagu dhiso nabad waarta. Madaxweynaha ayaa u mahadceliyay shacabka Itoobiya, ciidamada amniga iyo daneeyayaasha kale ee gacan ka geystay dhammaystirka doorashadii toddobaad ee guud si xor ah, caddaalad ah oo nabad ah. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Komishinka Xabsiyada Federaalka waa inay sii wadaan dadaalkooda ku aaddan soo saarista ciyaartoy caan ah oo ammaan u soo jiidi doona dalka - Wasiir Hanna Arayasellasse
Jun 15, 2026 47
Addis Ababa; Agaali 7/2018 (ENA): Wasiirka Caddaaladda, Hanna Arayasellasse, ayaa sheegtay in Guddiga Xabsiyada Federaalka ay sii wadaan dadaalkooda ku aaddan soo saarista ciyaartoy caan ah iyo ciyaartoy isboorti oo calanka dalka kor u qaadi doona goobaha caalamiga ah. Wasiirku waxay hadalkan ka jeedisay madal lagu xusayay sannad-guuradii 40-aad ee ka soo wareegtay aasaaskii Naadiga Ciyaaraha ee Komishinka Xabsiyada Federaalka iyo Kooxda Muusikada iyo Tiyaatarka. Madasha, ciyaaryahanada caanka ah ee Tirunesh Dibaba ayaa lagu abaalmariyay darajada Kaaliyaha Guddoomiye; Kaaliyaha Guddoomiye Derartu Tulu, iyo kuwo kale, waxaa lagu aqoonsaday waxqabadkiisa wanaagsan ee uu u sameeyay Naadiga Ciyaaraha iyo Kooxda fanka. Khudbaddii ay ka jeedisay munaasabadda, Wasiirka Caddaaladda Hana Arayaslassie waxay sheegtay in Naadiga Ciyaaraha ee Guddiga uu ka tagay raad wanaagsan taariikhda ciyaaraha dalka 40-kii sano ee la soo dhaafay. Waxay xustay in hay'addu ay door muhiim ah ka ciyaartay soo saarista ciyaartoy caan ah iyo ciyaartoy isboorti oo calanka dalka ka taagay goobaha caalamiga ah; waxay xustay in Guddigu uu sii wado xoojinta iyo casriyeynta shaqooyinka dhiirrigelinta leh ee uu ka bilaabay qaybaha isboortiga iyo farshaxanka. Guddoomiyaha Xabsiyada Federaalka General Yenus Mulu, ayaa dhankiisa sheegay in Guddigu uu yahay hay'ad lagu aaminay mas'uuliyad weyn oo qaran si maxaabiista loo soo diro xabsiga loogu beddelo muwaadiniin wax soo saar leh oo sharciga u hoggaansama. Iyadoo dadaalkeeda ku aaddan gudashada mas'uuliyaddan, Naadiga Ciyaaraha iyo Kooxda Muusigga iyo Tiyaatarka waxay door muhiim ah ka ciyaareen qaabeynta shaqada fulinta sharciga iyada oo loo marayo farshaxanka iyo waxbarashada, iyo sidoo kale isboortiga iyo jirdhiska jirka, iyagoo madadaalinaya oo baraya maxaabiista. Wuxuu xusay in labada kooxoodba ay yihiin jilayaal hormuud ka ah arrimaha qaranka; gaar ahaan, wuxuu sheegay in Naadiga Ciyaaraha ay soo saareen ciyaartoy badan oo geesiyaal ah oo dalka ka dhigay mid caan ka ah goobaha maxalliga ah iyo kuwa caalamiga ah. Wuxuu si sharaf leh u xasuustay in dhinaca ciyaaraha fudud, ay soo saartay haweeneydii ugu horreysay ee Afrikaan iyo madow ah ee ku guuleysatay Olombikada, Kaaliyaha Guddoomiyaha Derartu Tulun, Kaaliyaha Guddoomiyaha Orodyahanka Tirunesh Dibaba, Orodyahanka Sileshi Sehn, iyo Halyeeyga Marathonka Fatuma Roba. Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in kooxda muusikada iyo tiyaatarada ay gacan ka geysteen dalka iyadoo ay jiraan fanaaniin badan oo raad muuqda ku leh farshaxanka Itoobiya isla markaana gacan weyn ka geystay dalka.
Doorashada Guud ee Todobaad waa waqti ay muwaadiniintu caddeeyeen sida ay uga go'an tahay dhisidda nidaam dimuqraadi ah - Mudane Aaden Farax
Jun 15, 2026 46
Addis Ababa; Agaali 7 /2018 (ENA): Doorashada Guud ee Todobaad waa waqti ay muwaadiniintu caddeeyeen sida ay uga go'an tahay dhisidda nidaam dimuqraadi ah, ayuu yiri Mudane Aaden Farax, Madaxa Xarunta Isku-dubaridka Dhismaha Dimuqraadiyadda oo leh awwood Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen. Golaha Ururada Bulshada Rayidka ah ee Itoobiya; waxay soo qabanqaabiyeen barnaamij aqoonsi iyo qaddarin ah oo heer qaran ah oo loogu talagalay ururada bulshada rayidka ah, xisbiyada siyaasadda iyo jilayaasha kale ee qaybaha ee ka qayb qaatay oo si wanaagsan uga qayb qaatay Doorashada Guud ee Todobaad. Isla mar ahaantaana, Mudane Aaden Farax, Madaxa Xarunta Isku-dubaridka Dhismaha Dimuqraadiyadda oo leh awwood Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen, ayaa muujiyay mahadnaq ku aaddan barnaamijka aqoonsiga ee uu diyaariyey Golaha, isagoo xusay in doorashada si guul leh loo dhammaystiray. Mudane Aaden Farax, oo xusay in dhismaha hay'aduhu uu yahay muujinta ilbaxnimada, ayaa ku nuuxnuuxsaday in dimuqraadiyaddu ay tahay saldhigga kaliya ee jiritaanka iyo barwaaqada Itoobiya. Mudane Aaden wuxuu sheegay in dimuqraadiyaddu ay tahay tiirka aan ku dhiseyno dowlad xooggan, iyo in jawi wanaagsan loo abuuray dhismaha nidaam dimuqraadi ah xilligan; wuxuuna ku nuuxnuuxsaday in hay'adaha qaranka lagu dhiso dadaallo wadajir ah iyo allabaryo. Wuxuu intaas ku daray in ka qaybgalka firfircoon ee dadku intii lagu jiray doorashada ay si cad u muujisay ballanqaadka xooggan ee muwaadiniinta ee dhismaha nidaam dimuqraadi ah. Golaha Ururada Bulshada Rayidka ah ee Itoobiya ayaa aad u qiimeeyay ka qaybgalka firfircoon inta lagu jiro doorashada; gaar ahaan wacyigelinta muwaadiniinta si ay si habboon u adeegsadaan xuquuqdooda dastuuriga ah iyo abuurista wacyigelin, ururadu waxay sameeyeen tabarucaad wax dhisaysa. Mudane Aaden Faarax, oo xusay in shaqo ballaaran la qabtay si loo horumariyo doorka ururada bulshada rayidka ah ee dhismaha dawladda, ayaa sheegay in ka qaybgalka sare ee lagu arkay doorashadii guud ee toddobaad ay tahay natiijada dadaalladeennii hore. Wuxuu sidoo kale xaqiijiyay ballanqaadka buuxa ee dawladdu ay ku doonayso inay sii xoojiso ururada bulshada rayidka ah ee Itoobiya iyo ilaalinta iskaashigooda. Wuxuu sidoo kale ku dhawaaqay in dadaallada lagu ilaalinayo dheelitirka u dhexeeya tartanka iyo iskaashiga deegaanka siyaasadda la sii xoojin doono.
Waxaan si adag uga shaqeyneynaa sidii aan u dhisi lahayn Itoobiya oo leh dhaqan dimuqraadiyadeed - Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenk Temesgen Tiruneh
Jun 15, 2026 54
Addis Ababa; Agaali 7/2018 (ENA): Waxaan si adag uga shaqeyneynaa sidii aan u dhisi lahayn Itoobiya oo leh dhaqan dimuqraadiyadeed oo ku salaysan isfaham iyo nabad waarta, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka Temesgen Tiruneh. Farriin uu ku qoray boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka Temesgen Tiruneh ayaa ku sheegay in doorashadii 7aad ee guud ay muujisay jawi wanaagsan iyo awoodda hay'adeed ee aan u abuurnay horumarinta dhaqan siyaasadeed oo dimuqraadi ah iyo mid madani ah. Maanta, isagoo la socda Madaxweyne Taye Atsekhe Selassie, wuxuu ka qayb galay barnaamijka aqoonsiga ee loo diyaariyay ururada bulshada rayidka ah, xisbiyada siyaasadda iyo daneeyayaasha kuwaas oo sameeyay wax ku darsi muhiim ah isla markaana si adag uga shaqeeyay sidii doorashada guud ee 7aad ay u noqon lahayd mid guuleysata. Wuxuu sheegay in doorka ay ka ciyaareen ururada bulshada rayidka ah iyo xisbiyada siyaasadeed doorashadan, oo calaamad muhiim ah ka tagtay safarka dimuqraadiyadeed ee Itoobiya, ay ahayd mid aad u wanaagsan oo muujinaysa in wareejinta awoodda iyo tartanka siyaasadeed lagu gaari karo oo keliya habab nabdoon iyo doorashooyin. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa intaa ku daray inaan ka wada shaqeyneyno yoolka ah in la dhiso Itoobiya oo ku salaysan isfaham iyo dhaqan dimuqraadiyadeed. Wuxuu tilmaamay in dowladdu ay sii wadi doonto inay taageero buuxda siiso bulshada rayidka ah iyo ururada siyaasadeed si loo xoojiyo awooddooda hay'adeed loona ballaariyo booskooda. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #Ezea
Heshiisku wuxuu awood u siin doonaa Isbitaalka Takhasuska Ciidanka Gaashaandhigga iyo Kooxda Baarista inay horumariyaan adeegyadooda — Wasiirka Gaashaandhigga, Cayisha Maxamed
Jun 13, 2026 70
Addis Ababa; Agaali 5/2018 (ENA): Heshiiska ay saxiixeen Wasaaradda Difaaca iyo Kooxda Adeegyada Caafimaadka ee Padiyat ayaa kor u qaadi doona adeegyada heerka caalami ah ee ay bixiyaan Isbitaalka Takhasuska Difaaca ee Gaarka ah iyo Kooxda Baarista, sida ay ku dhawaaqday Wasiirka Difaaca Injineer Caayisha Maxamed. Wasaaradda Difaaca Federaalka ayaa heshiis iskaashi la saxiixatay Kooxda Adeegyada Caafimaadka ee Padiyat, oo ah shirkad caalami ah oo Hindiya ah, kaas oo kor u qaadi doona warshadaha caafimaadka. Waxaa la sheegay in kooxdu ay la shaqeyn doonto hay'adaha caafimaadka ee khibradda caalamiga ah leh si loo horumariyo helitaanka daryeelka caafimaadka iyadoo la adeegsanayo tiknoolajiyad casri ah. Wasiirka Difaaca Injineer Caayisha Maxamed ayaa xilligaas tiri; Heshiisku waa iskaashi taariikhi ah oo gaarsiin doona waaxda caafimaadka heerka xiga. Heshiiska iskaashiga, oo si rasmi ah u furay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) Miicaad 10, 2016, wuxuu adeegyada la siiyo militariga iyo bulshada u qaadi doonaa heerka xiga. Waxay sheegtay in go'aanka lagu aasaasay isbitaalka koox caafimaad ay gaareen Golaha Wasiirada si loo kordhiyo tartanka caalamiga ah iyo helitaanka; heshiiska maanta wuxuu suurtogal ka dhigi doonaa in la hirgeliyo go'aanka. Waxay sidoo kale sheegtay in heshiiskan uu awood u siin doono Itoobiya inay bixiso adeegyo caafimaad oo heer caalami ah iyadoo la xoojinayo kaabayaasha caafimaadka ee hay'adda, tignoolajiyada iyo wareejinta aqoonta. Wasaaradda Difaaca waxay sheegtay inay hirgelisay dib-u-habayn ballaaran si loo hubiyo diyaargarowga dagaalka ee ciidanka iyo in la kordhiyo helitaanka adeegyada caafimaadka iyadoo la dhisayo kaabayaasha caafimaadka laga bilaabo safka hore ilaa isbitaallada gudbinta iyo bixinta adeegyo ku habboon tignoolajiyada. Wasiirka Caafimaadka Dr. Meqdhes Dhaaba ayaa sheegtay in heshiiska labada hay'adood uu markhaati u yahay sida ay dowladdu uga go'an tahay inay dadka siiso adeegyo tayo leh. Waxay sheegtay in iyadoo la kordhinayo helitaanka adeegyada caafimaadka ee heer caalami ah ee Itoobiya, ay gacan ka geysan doonto xoojinta dalxiiska caafimaadka ee ka baxsan dalka iyo ka baxsan Afrika. Waxay sidoo kale xustay in Itoobiya ay si wax ku ool ah u ballaarinayso helitaanka adeegyada caafimaadka iyada oo loo marayo siyaasaddeeda caafimaadka oo ku salaysan ka hortagga iyo daaweynta. Dr. Hazib Rahman, Guddoomiyaha Kooxda Adeegyada Caafimaadka ee Padiat, ayaa sheegay in heshiisku uu suurtogalin doono bixinta adeegyada caafimaadka ee heer caalami ah ee Itoobiya. Waxa kale oo uu tilmaamay inay doorkooda ka qaadan doonaan xoojinta helitaanka adeegyada caafimaadka ee tayada leh ee Itoobiya iyo casriyeynta waaxda caafimaadka ee dalka. Safiirka Hindiya ee Itoobiya Anil Kumar Rai, ayaa dhankiisa sheegay in iskaashiga dhammaystiran ee u dhexeeya Itoobiya iyo Hindiya uu sii korayo. Wuxuu xusay in hoggaamiyeyaasha labada dal ay ku heshiiyeen inay ka wada shaqeeyaan arrimo badan; wuxuu sheegay in iskaashiga qaybta caafimaadka la xusay. Wuxuu xusay in heshiiska maanta la saxiixay uu tixgelinayo xaaladda hadda ka jirta Afrika; wuxuu tilmaamay inuu suurtogalin doono bixinta adeegyada caafimaadka ee horumarsan ee gobolka ka baxsan Itoobiya. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Shirweynihii Shanaad ee Caafimaadka Dadweynaha Caalamiga ee Afrika ayaa lagu qaban doono Addis Ababa.
Jun 12, 2026 62
Addis Ababa, Agali, Sane 4, 2018(ENA) Shirweynihii Shanaad ee Caafimaadka Dadweynaha Afrika ee Caalamiga aha ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa laga bilaabo Noofambar 14 ilaa 18, 2019. Shirkan, oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC) iyo Dowladda Itoobiya, ayaa looga hadli doonaa siyaabaha wax looga qaaban karo mustaqbalka cudurada saameeya Afrika iyadoo la dhisayo nidaamyo caafimaad oo xooggan oo adkeysi leh iyo yareynta ku tiirsanaanta gargaarka dibadda. Shirka ayaa isu keeni doona hoggaamiyeyaasha, siyaasad-dejiyeyaasha, cilmi-baarayaasha, hal-abuurayaasha, bulshada rayidka ah iyo dhallinyarada, sida laga laga soo xigtay macluumaadka ay ENA ka heshay CDC-da Afrika. Dr. Jean Cassia, Agaasimaha Guud ee Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC), ayaa sheegay in shirku uu qayb muhiim ah ka yahay dadaallada socda ee dalalka Afrika iyo CDC-da Afrika si loo dhiso nidaamyo caafimaad oo xooggan oo adkeysi leh. Waxa kale oo uu xusay in shirku uu fursad u siin doono aragtiyo cusub oo ku saabsan maalgelinta caafimaadka iyo horumarinta nidaamka. Wuxuu sheegay in tani ay suurtogal ka dhigi doonto xaqiijinta aragtida nidaamka amniga caafimaadka Afrika oo ay horseeddo lahaanshaha Afrika, hal-abuurka iyo iskaashiga.
Arrimaha Bulshada
Waxaa cafis loo fidiyay 1,655 Itoobiyaan ku xidhnaa wadanka Saudi Carabiya, islamarkaana waxaa la joojiyay maxamadayntoodii.
Jun 12, 2026 60
Addis Ababa, Agaali, Sane /4 /2018 (ENA) – Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa sheegtay in 1,655 Itoobiyaan ah oo ku xirnaa sucuudi Carabiya cafis loofidiyey islamar ahaantaana lalaalay dacwadihii maxkamada. Wasaarada arimaha dibada ayaa sheegtay in Itoobiyaan-kan cafiska loo fidiyay ka dambaysay dadaallo dhanka diblomaasiyadeed oo iskakaashadeen safaaradda Itoobiya ee fadhiyeedu yahay Riyadh iyo qunsuliyadda Jeddah. Wasaarada Arrimaha dibada ayaa sheegtay arintani timiday markii dawladu hirgaliyay in ay xoogan saarto siyaasada diblomaasiyadda ku saleysan muwaadiniinta. Dowladdu waxay kale oo ay sheegtay in ay siiwadi doont dabagalka arrimaha kale ee sucuudi Carabiya ka taagan ee u baahan dadaallo diblomaasiyadeed oo dheeraad ah, iyadoo la raacayo siyaasadda diblomaasiyadeed ee ku saleysan muwaadiniinta. Sidaasi darteed dowladda ayaa ugu baaqday in shacabku ka taxaddaraan tahriibayaasha sharci darrada ah iyo khiyaanooyinka lagu faafiyo baraha bulshada marka dadku raadinayaan fursado ay dibadda ugu safrayaan. Gabagabadii dawladu waxay sheegtay inay ku dadadalayso sidii loo ciribtiri lahaa tahriibayaasha.
Addis Ababa waxay caddeyneysaa inay tahay xarunta shirarka caalamiga ah — Maayarka Magaalada Adhaanej Abebe
Jun 10, 2026 75
Addis Ababa; Agaali 3/2018 (ENA): Magaalada Addis Ababa waxay caddeyneysaa inay tahay xarunta shirarka caalamiga ah, ayay tiri maayar Adhaanej Abebe. Farriin ay ku soo dhigtay boggeeda baraha bulshada, maayarka ayaa sheegtay inay wadahadallo la yeelatay Wasiirka Caafimaadka, Dr. Meqdhes Dhaaba, iyo Agaasimaha Guud ee Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC), Dr. Jean Cassia. Intii ay ku jireen wadahadalkooda, waxay ka wada hadleen doorashada Addis Ababa si ay u martigeliso Shirka 5aad ee Caalamiga ah ee Caafimaadka Dadweynaha bisha Gudba/Hidhaar iyo arrimaha u sahli doona inay si wadajir ah u abaabulaan shirka. Waxay sidoo kale xustay in Addis Ababa ay ahayd magaalo xaqiijisay qiimaheeda sanadihii ugu dambeeyay marka la eego horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha, soo dhawaynta dadka deegaanka, nabadda iyo inay noqoto magaalo ku habboon in lagu qabto shirarka caalamiga ah ee kala duwan. Waxay xustay in diyaar garowga uu socdo Shirka 5aad ee Caalamiga ah ee Caafimaadka Dadweynaha, oo cinwaankiisu yahay "Kor u qaadida Madaxbannaanida iyo Amniga Caafimaadka Afrika". Waxa kale oo ay xustay in shirku yahay shir caalami ah oo weyn oo ay isugu imaan doonaan madaxda dowlad goboleedyada, wasiirrada, hoggaamiyeyaasha caafimaadka dadweynaha, siyaasad-dejiyeyaasha, cilmi-baarayaasha iyo daneeyayaasha. See less
Awoodda shaybaarka si loo hubiyo tayada iyo badqabka cuntada ayaa la dhisayaa
Jun 9, 2026 72
Addis Ababa; Agaali 2/2018 (ENA): Hay'adda Cuntada iyo Dawooyinka Itoobiya (EDA) ayaa ku dhawaaqday inay dhisayso awood shaybaar si loo hubiyo badqabka cuntada. Hay'addu waxay qabatay madal dood ah oo ku saabsan Maalinta Badbaadada Cuntada Adduunka iyadoo cinwaan looga dhigay "Laga soo bilaabo Dhibaatooyinka Badbaadada Cuntada ilaa Xalalka". Agaasimaha Guud ee Hay'adda, Heran Gerba, ayaa isla madasha ka tidhri; Badbaadada cuntadu waa khatar caafimaad oo ku wajahan malaayiin qof oo adduunka ah, oo ay ku jiraan carruur. Waxay sheegtay in awoodda shaybaarka iyo tallaabooyinka ka hortagga la hirgelinayo si loo yareeyo dhibaatooyinka caafimaad ee ay keento amni darrada cuntada ee Itoobiya. Waxay sidoo kale sheegtay in taageero iyo la socod la sameynayo si loo xoojiyo silsiladaha sahayda cuntada iyadoo la xoojinayo isku-dubaridka daneeyayaasha, iyo sidoo kale cilmi-baarista iyo cilmi-baarista tignoolajiyada. Agaasimaha Guud wuxuu sheegay in awoodda shaybaarka si loo hubiyo tayada iyo badqabka cuntada la dhisayo; Madashu sidoo kale waa madal lagu wadaago fikradaha si loo hubiyo badqabka cuntada, ayuu yiri. Wuxuu xaqiijiyay in dadaallada isku-dubaridka ah ee lala bilaabay daneeyayaasha si loo ilaaliyo caafimaadka dadweynaha iyadoo la hubinayo tayada iyo badqabka cuntada ay sii socon doonaan. Clara Silva, Madaxa Silsiladda Sahayda ee Barnaamijka Cuntada Adduunka, ayaa tiri; Hubinta badqabka cuntadu maaha shaqada hal hay'ad oo keliya laakiin waxay u baahan tahay isku-dubaridka dhammaan daneeyayaasha. Wuxuu sidoo kale sheegay in Barnaamijka Cuntada Adduunka uu sii wadi doono xoojinta taageeradiisa si loo yareeyo cudurrada ka dhasha cuntada ee Itoobiya iyo in la abuuro nidaam cunto oo dheellitiran. Brofessor Kebede Amanu, oo ah cilmi-baare ku takhasusay badqabka cuntada ee Machadka Caalamiga ah ee Cilmi-baarista iyo Horumarinta Xoolaha, ayaa ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo isku-dubaridka la xoojiyo daneeyayaasha si loo kordhiyo wacyiga ku saabsan goobta. Madaxa Fulinta ee Shaybaarka Tayada Cuntada iyo Badbaadada ee Hay'adda, Wesenyeleh Ambau, ayaa sheegay in la kormeerayo lana xakameynayo soo saarayaasha cuntada, qaybiyeyaasha iyo soo dejiyayaasha la sameynayo si loo hubiyo tayada badeecadaha. Maalinta Badbaadada Cuntada Adduunka ayaa markii 7aad looga dabaaldegayaa Itoobiya iyo markii 8aad oo caalami ah iyadoo la adeegsanayo barnaamijyo kala duwan.
Go’aanka Adag ee shacabwaynaha ee Nabadda ayaa Fashiliyey Isku-daygii Kooxaha Xagjirka ah ee Lagu Carqaladaynayay Doorashada –Maxamed Idiris. Wasiirka Nabada
Jun 7, 2026 92
Baxar-Dhar, Miicaad (Gunboot) 2018 T. I (ENA): Wasiirka Nabadda ee Itoobiya Mohammed Idris, ayaa sheegay in sida adag ee shacabka Itoobiya uga go’an nabaddu ay gebi ahaanba fashilisay dadaalladii isku-dubaridnaa ee kooxaha xagjirka ahi ku doonayeen inay ku carqaladeeyaan doorashadii guud ee toddobaad ee dalka. Wasiirka Nabadda ayaa sheegay in weerarkii ay kooxda argagixisada ah ee Shene ka geysatay degmada Asko ee gobolka Arsi eedeeganka Oromiya, uu yahay fal mudan in si adag loo cambaareeyo. Wasiir Nabada ee dalka oo Maxamed Idiris ayaa shirka jaraid ee u qabtay ku sheegay in doorashadu tahay marxalad muhiim ah oo lagu xaqiijinayo sarreynta dimuqraadiyadda Itoobiya isla markaana lagu dhisayo dowlad iyo dal adag oo xasilloon. Wuxuu xusay in doorashadii guud ee toddobaad lagu guulaystay in si nabad ah loo qabto, iyadoo ay si ballaaran uga qaybqaateen shacabka Itoobiya, arrintaas oo mudan in taariikhda lagu xuso. Sida uu wasiirku sheegay, doorashadu waxay u dhacday si nabad iyo dimuqraadiyad ay ku dheehan tahay, iyadoo buuxisay dhammaan halbeegyada lagama maarmaanka ah isla markaana ay xaqiijiyeen kormeerayaal caalami ahi. Hase yeeshee, wuxuu sheegay in kooxaha xagjirka ahi adeegsadeen dhammaan awoodihii ay haysteen si ay u carqaladeeyaan doorashada. Wuxuu intaas ku daray in shacabka jecel nabaddu ay fashiliyeen qorshayaashaas iyagoo hubiyay in habka doorashadu u socdo si nabad ah. Wasiirku wuxuu xusuusiyay in ka hor doorashada ay kooxahaasi isku dayeen inay ka hor istaagaan muwaadiniinta inay qaataan kaararka codbixinta, ka qayb galaan isu-soo-baxyada taageerada, iyo inay codkooda dhiibtaan maalinta doorashada. Inkasta oo ay jireen dadaalladaas, ayuu sheegay, shacabka Itoobiya waxay iska caabiyeen cabsi-gelinta, hanjabaadaha iyo isku-dayada weerarka, waxayna sii wadeen doorashada, iyagoo sidaas ku ilaal
Dhaqaalaha
Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika — Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jun 15, 2026 42
Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu waa mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika — Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) Addis Ababa; Agaali 8/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu uu yahay mashruuca kaabayaasha duulista ee ugu weyn taariikhda Afrika. Wuxuu sheegay in mashruucani uu qaadi karo 110 milyan oo rakaab ah sannadkii marka la dhammeeyo. Wuxuu sheegay in dhammaystirka mashruucu uu u sahli doono Itoobiya inay ka mid noqoto shirkadaha duulista ee ugu horreeya adduunka, isla markaana la dhisayo iyadoo si joogto ah loo ballanqaadayo habeen iyo maalin. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Miisaaniyada sanadka 2019 T. I. oo ah 2.339 Tiriliyan ayaa la horgeyey Golaha wakiilada Shacabka.
Jun 12, 2026 73
Miisaaniyadda dowladda federaalka ee qabyada ah ee sannad-maaliyadeedka 2019 ayaa la horgeeyey Golaha Shacabka taas oo dhan 2.339 tirilyan oo birr. Kalfadhiga Golaha Wakiillada Shacabka ee 6aad, sannadka shaqeddkiisii 5 kulankiisii caadiga ahaa ee 25-aad oo falanqeynayo miisaaniyadda taas oo Golaha uu soo hordhigay Wasiirka Maaliyadda Ahmed Shide si loo qabyo-tiro miisaaniyadda dowladda federaalka ee sanad miisaaniyadeedka 2019 T.I Wasiirka Maaliyadda Ahmed ayaa si faahfaahsan u soo bandhigay saldhigyada iyo odoroska lagu dhisayo qoondaynta sanadka maaliyadeed ee soo socda, Iyodoo lagu salaynayo jihada guud ee dhaqaalaha Itoobiya (macro-ecoomi), iyo sidoo kale aragtida iyo waxqabadka dhaqaalaha ee sanad maaliyadeed hadda gabagabada ku dhow. Wasiirka Maaliyadda Ahmed Shide ayaa waqti xaadirka Golaha Shacabka u soo bandhigayay faahfaahinta miisaaniyadda qabyo-qoraalka ah. Wuxuuna sheegay Miisaaniyaddan u diyaarsan tahay iyadoo la tixgelinayo qorshayaasha horumarineed iyo kuwa dhaqaalaha guud ee dalka (macro-economics) ah ee dowladdu dejisay. Wasiirka Maaliyada ayaa sheegay in miisaaniyadda sanadka 2019 T. I, ay dhan tahay 1.236 tirilyan birr loo qoondeyn doono kharashaadka joogtada ah, halka bilyan 568.2 bilyan birr loo adeegsan doono kharashaadka raasumaalka. Waxay sidoo kale la a sheegay in 520.6 bilyan birr loo qoondeyn doono taageerada miisaaniyadda ee dowlad-deeganada dalka , sidoo kalena 14 bilyan birr loo adeegsan doono fulinta yoolalka horumar waara ee dawalad deeganada . Waxay kale oo uu shegay in 52.9% guud ahaan miisaaniyadda, oo ah qayb weyn, loo qoondeeyay kharashaadka joogtada ah. Waxay sidoo kale sheegay lacagtan oo ah 542 bilyan birr loo adeegsan doono bixinta deynta gudaha iyo tan dibadda. Waxay sidoo kale sheegay kharashaadka joogtada ah looga isticmaali donono 236.4 bilyan birr loona qoondeeyay bacriminta, kabka
Safarka barwaaqada ee bilaabmay wuxuu sii socon doonaa si xooggan iyadoo la adeegsanayo horumarinta kheyraadka — Maayarka Magaalada Adhaanej Abebe
Jun 9, 2026 76
Addis Ababa; Agaali 2/2018 (ENA): Waxaan sii wadi doonnaa inaan xoojinno dadaalkeenna si aan u hubinno in dadkeennu ay kheyraadkooda ku bixiyaan horumarinta iyagoon waqti iyo lacag ku lumin raadinta adeegyada, ayay tiri Maayarka Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe. Fariinteeda, maayarka magaaladu waxay ku tiri; Fulinta ballanqaadyada aan u sameynay dadweynaha waa astaanteenna. Waxay sidoo kale ku dhawaaqday daahfurka Adeegga Dowladda ee Hal-goob ee 9-aad ee Addis Mesob ee magaalo kasta maanta. Waxay tilmaamtay in Xarumaha Adeegga Dowladda ee Hal-goob ee Mesob loo qorsheeyay in laga bilaabo dhammaan magaalooyinka hoose sanadka 2018 si loo sameeyo bixinta adeegga dowladda mid hufan, dhakhso badan, hufan oo la heli karo. Waxay tilmaamtay in sagaal xarumood, oo ay ku jirto tan maanta, la hirgeliyay sidii loogu ballanqaaday dadka. Nidaamkani wuxuu higsanayaa inuu meesha ka saaro xadgudubka adeegga, laaluushka, isla xisaabtanka, iyo xuquuqda loogu adeego dadweynaha si sharaf leh, ayay sharraxday. Duqa magaaladu wuxuu sheegay inaan sii wadi doono safarka barwaaqada ee aan bilownay annagoo gaarnay yoolka ah in dadweynaha loo suurtogeliyo inay waqtigooda iyo lacagtooda ku bixiyaan horumarinta halkii ay waqtigooda iyo lacagtooda ku lumin lahaayeen raadinta adeegyada. Waxay sidoo kale u mahadcelisay hay'adaha ka dhigay adeegga cusub ee dawladda ee hal-xarunta dijitaalka ah ee dhismaha 7-da dabaq ah ee Magaalada Hoose ee Yeka mid dhammaystiran oo diyaar u ah adeeg degdeg ah.
16.9 milyan oo kiintal oo wax soo saarka bunka/kafayga/ ah ayaa sanadkan laga helay Deegaanka Oromia .
Jun 6, 2026 105
Addis Ababa; Miicaad 28/2018 (ENA) – Xafiiska Beeraha ee deegaanka Oromiya ayaa ku shegay in wax sosaar bun/kafee/ ah oo dhan 16.9 milyan oo kiintal laga helay deegaanka Oromia xilligii wax soo saarka ee la dhammeeyay. Agaasimaha Tayada iyo Horumarinta buunka/Kafeega/ ee Xafiiska beeraha , Takele Hailemariam, ayaa u sheegay ENA; Tan iyo markii horumarinta buunka /kafeega /ee deegaanka dib loohabeyay oo loo hirgeliyay hindise gaar ah, wax soo saarka kafeega iyo wax soo saarka kalaba ayaa si weyn u kordhayay. Agaasimaha, ayaa xusay in nolosha iyo hab-nololeedka beeralayda ay si toos ah ugu xirantahay horumarinta kafeega; sidaas awgeedna in hirgelinta ballaaran ee casriga ah ee horumarinta kafeega ay kordhinayso faa'iidooyinka dhaqaale ee beeralayda.
Muuqaalo
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
Dowladdu waxay dhistay nidaam tababar farsamo iyo xirfadeed oo xooggan halkaas oo xirfadlayaasha abuura kartida kobaca guud ee dalka ay waxtar yeelan karaan — Wasiiru Dowlaha Shaqada iyo Xirfadda
Jun 13, 2026 54
Addis Ababa; Agaali 5/2018 (ENA): Dowladdu waxay dhistay nidaam tababar farsamo iyo xirfadeed oo xooggan iyo jawi ku habboon halkaas oo xirfadlayaasha iyo teknoolojiyada abuura kartida kobaca guud ee dalka ay waxtar yeelan karaan, ayuu yiri Wasiiru Dowlaha Shaqada iyo Xirfadaha, Teshale Berrecha (PhD). Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha ee Federaalka ayaa bilaabay abaabulka shirkiisii ugu horreeyay ee cilmi-baarista caalamiga ah iyo tartanka tignoolajiyada kaas oo socon doona saddex maalmood oo xiriir ah. Madasha waxaa ka soo qayb galay Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha ee Federaalka, Biruuk Keder (Dr.), cilmi-baarayaal ka socda dalal kala duwan oo caalami ah, tartamayaasha tignoolajiyada iyo marti sharaf lagu casuumay. Munaasabadda furitaanka, Wasiiru Dowlaha Shaqada iyo Xirfadaha, Teshaale Berrecha (PhD); Wuxuu sheegay in iyadoo la dhisayo nidaam tababar farsamo iyo xirfadeed oo xooggan, dowladdu ay abuurtay jawi ku habboon xirfadlayaasha iyo teknoolojiyada oo abuura karti kobaca guud ee dalka. Wuxuu tilmaamay in dowladdu ay hirgelisay siyaasado iyo habraacyo xaqiijinaya horumarinta qaybta si loo horumariyo tababar farsamo iyo xirfadeed oo la jaanqaadaya horumarka qaranka. Wuxuu sheegay in la abuurayo jawi u oggolaanaya horumarinta nidaam farsamo iyo xirfadeed oo loo dhan yahay oo tayo leh kaas oo ka jawaabaya kobaca warshadaha iyadoo la soo saarayo xirfadlayaal aqoon u leh qaybta iyo soo saarista tiknoolajiyada. Wuxuu intaas ku daray in isbeddellada dhiirrigelinta leh la diiwaan geliyay gaar ahaan marka la eego soo saarista tababarayaal aqoon u leh, tignoolajiyada horumarsan iyo kuwa tartan caalami ah. Wuxuu sharraxay in sababaha ugu waaweyn ee guulahan ay yihiin tababar suuqeed, ka qaybgalka warshadaha, ka-mid-noqoshada, dijitaalka, iyo horumarinta nidaam hal-abuur iyo ganacsi-abuur. Wuxuu kaloo xusay inay aad muhiim u tahay in la xoojiyo nidaam farsamo iyo xirfadeed oo xooggan lana shaqeeyo waddamada caalamiga ah si loo dedejiyo warshadaha loona gaaro kobac dhaqaale oo waara. Wuxuu sidoo kale sheegay in maadaama hawlaha cilmi-baarista tignoolajiyada ay muhiim u yihiin tan, tartanka caalamiga ah iyo tignoolajiyada ee maanta bilaabmay wuxuu abuuri doonaa awood weyn oo lagu horumarinayo aqoonta iyo wareejinta tiknoolajiyada. Dhankiisa, Biruuk Keder (PhD), Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka Itoobiya, ayaa sharraxay in warqadaha cilmi-baarista ee diiradda saaraya goobta la soo bandhigi doono inta lagu jiro shirka saddexda maalmood ah, mashaariicda tignoolajiyada ee la soo xulayna ay u qalmi doonaan tartan. Wuxuu sheegay in cilmi-baarayaal iyo daneeyayaal ka socda in ka badan 16 waddan ay ka qayb qaadanayaan dhacdadan weyn. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Dadaalka Laga Wado Ismaamulka Dirdhaba ee lagu Ballaariyay Fursadaha Shaqada Shantii Sano ee la soo dhaafay ayaa Waxtar leh — Maayar Khadiir Juhar
Jun 13, 2026 58
Dirdhaba; Agaali 5/2018 (ENA): Hawlaha laga fuliyay Ismaamulka Dirdhaba ee lagu ballaarinayay fursadaha shaqada si isku xiran shantii sano ee la soo dhaafay ayaa waxtar leh, ayuu yiri Maayarka IDD, Khadiir Juhar. Xafiiska Shaqada iyo Xirfadaha ee Ismaamulka Dirdhaba ayaa qabanaya shirkiisii sannadlaha. Furitaanka shirka, Maayarka IDD Khadiir Juhar, ayaa yiri; Hawlaha laga fuliyay ismaamulka si loo ballaariyo fursadaha shaqada si isku xiran shantii sano ee la soo dhaafay, oo ay ku jirto sanadkan, waa kuwo wax ku ool ah. Gaar ahaan, wuxuu tusaale u soo qaatay abuurista fursado shaqo oo joogto ah in ka badan 71,000 oo qof oo dalka dibaddiisa iyo gudaha ah. Wuxuu xusay in Xafiiska uu mas'uuliyad weyn ka saaran yahay inuu sii wado hawlahan dhiirigelinta leh; wuxuu sheegay inay si dadaal leh uga shaqeyn doonaan sidii loo gaari lahaa natiijooyin wanaagsan, gaar ahaan iyadoo la adeegsanayo khibradaha sanadihii la soo dhaafay. Madaxa Xafiiska Shaqada iyo Xirfadaha ee Ismaamulka, Robel Getachew, ayaa sheegay in muwaadiniinta fursadaha shaqo loo abuuray ay abuurayaan hanti ka baxsan baahiyahooda maalinlaha ah isla markaana ay abuurayaan fursado shaqo oo loogu talagalay dadka kale. Wuxuu sheegay in iyadoo la kaashanayo fursadaha shaqo ee la abuuray iyo tababarka ku salaysan xirfadaha la bixiyay, dhalinyarada ku hawlan qaybaha adeegga, warshadaha iyo beeraha ay muujinayaan kartidooda iyo tartankooda shaqo kasta. Wuxuu sidoo kale sheegay in shirku uu abuuri doono hab ku habboon oo lagu sii wadi karo hawlahan mustaqbalka. 11-ka bilood ee ugu horreeya sannad-maaliyadeedkan oo keliya, qiyaastii 19,000 oo dhallinyaro ah oo shaqo la'aan ah oo ku jira maamulka ayaa loo abuuray fursado shaqo oo joogto ah, ayuu yiri agaasimaha Abuurista Shaqada iyo Adeegga Hal-Joog ah ee Xafiiska, Ato Siciid Cali. Wuxuu sheegay in fursadaha shaqo laga abuuray qaybaha beeraha, warshadaha iyo adeegga. Intaa waxaa dheer, in ka badan 125 milyan oo birr oo isku xidhka suuqa ah ayaa loo abuurayaa in ka badan 3,000 oo shirkadood oo ka shaqeeya magaalada, iyo sidoo kale bixinta amaahda, fududeynta booska, iyo taageerada tababarka si ay u noqdaan kuwo guuleysta safarkooda qaybta wax soo saarka, ayuu yiri. Golaha Shaqo Abuurista iyo Shaqada ee Xafiiska Shaqada ee Ismaamulka Dirdhaba, oo shirkiisa laba jeer sannadkii qabta, ayaa dhageysanaya warbixinta ku saabsan hirgelinta qorshaha shaqo abuurka ee ay fuliyeen xafiiska iyo hay'adaha xubnaha ka ah golaha sannadkan. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Qaybta Tiknooloojiyadda oo iyadna Sida Qaybaha Kale Guul Laga Gaadhay.
Jun 12, 2026 102
Itoobiya waxay guulo badan ka gaartay dadaalkeeda ay ku dhiseyso dhaqaale u adkeysan kara isbedelka caalamka. Guulaha laga diiwaan geliyay warshadaha duulista, raadka cagaaran, horumarinta qamadiga, dalxiiska iyo qaybaha kale ayaa tilmaamaya tan. Maalgashiga dhinaca tignoolajiyada, oo ay ku jirto garaadka macmalka ah, ayaa diiradda la saarayaa maadaama ay lagama maarmaan tahay in la abuuro waddan iyo dhalinyaro tartan badan. Suurtagalnimada in tiknoolajiyadda loo isticmaalo heer ka sarreeya sidii hore iyo maanta way sii ballaaran doontaa, sidaa darteed dareenka la siinayo qaybta dijitaalka ah, sida hindisayaasha kale ayaa ah mid xusid mudan. Tusaale ahaan, hindisaha 5 milyan oo arday oo Itoobiyaan ah oo baranaysa koodhka oo la bilaabay Afagaal 16, 2016 T.I, ayaa weli si ballaaran loogu barayaa ardayda. Tan iyo markii la bilaabay hindisahan, 5,005,146 oo qof ayaa iska diiwaangalisay inay qaataan tababarka koodhka kombiyuutarka, falanqaynta xogta, horumarinta barnaamijyada Android iyo koorsooyinka aasaasiga ah ee garaadka macmalka ah. In ka badan 3 milyan ayaa dhammeeyay tababarka. Marka la eego arrintan, dhalinyarada Itoobiya waa inay had iyo jeer diyaar u ahaadaan isbeddelka tignoolajiyada iyagoo si joogto ah u weydiinaya, u baranaya, oo raadinaya waxyaabo cusub. Maadaama ay tusaale u noqotay gaadiidka cirka ee horumarsan, horumarinta marinnada, dalxiiska, beeraha iyo qaybaha kale, waxay sidoo kale gaari kartaa heer sare oo dhinaca tiknoolajiyada ah iyada oo loo marayo garaadka macmalka. Kan aan muujin calaamadaha xawaaraha; Haddii calaamadaha aan la daaweyn isla markiiba ka dib marka ay soo baxaan, cudurku wuxuu horseedi karaa dib u dhac maskaxeed Bishii Janaayo ee la soo dhaafay, intii lagu jiray shirkii caadiga ahaa ee 10-aad ee sannadka 5-aad ee Golaha Wakiillada Shacabka, kaas oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.), wuxuu sheegay inaan maalgelinayno tignoolajiyada shaqadayada dib-u-habaynta si aan u abuurno waddan iyo dhallinyaro kula tartami karta tiknoolojiyadda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday in sababta tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah shanta qaybood ee kala duwan ay sabab u tahay faa'iidooyinkeeda jiilka mustaqbalka. Wuxuu tusaale u soo qaatay garaadka macmalka ah; Wuxuu xusay in markii Itoobiya ay aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah qiyaastii lix sano ka hor, aysan jirin waddan kale oo Afrikaan ah oo abuuray AI-ga heer hay'adeed, wuxuuna sidoo kale tilmaamay in Itoobiya ay dhisayso Jaamacad Garaadka Macmalka ah iyo inay bilaabi doonto shaqada ugu badnaan sannad gudaheed. Diyaargarradan oo dhan waxaa la sameynayaa sidii awowayaasheen ay u aasaaseen Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa lambarka koowaad ee Afrika; iyo Ciidanka Cirka Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa mid ka mid ah ciidamada cirka ee ugu horreeya Afrika; waxaan ka shaqeyneynay dib-u-habaynta arrin muhiim ah si Jaamacaddayada iyo Machadkayaga AI-ga ay u noqdaan hoggaamiye Afrika berri, oo ay u kacaan iyagoo leh aasaas wanaagsan. Mid ka mid ah diyaargarowga badan ee loo sameynayo berri wanaagsan; waa dowladdu oo tababar bilaash ah siineysa 5 milyan oo cod-bixiyeyaal ah, taasoo noqon doonta kharash badan xitaa haddii ay si gaar ah u ahaan lahayd. Maadaama hindisahani uu guul ka gaaray waqtigii loogu talagalay; Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.) wuxuu u hambalyeeyay Itoobiyaanka qaaliga ah guusha marxaladda tababarataysaasha hindisaha 5 milyan oo Koodhar. Wuxuu sheegay in yoolka la dejiyay in lagu gaaro saddex sano gudahood la gaaray wax ka yar laba sano, guushanina ay markhaati u tahay go'aan qaadashada iyo kartida aan xadka lahayn ee dadkeenna. Wuxuu tilmaamay in 50 boqolkiiba dadka shaqo doonka ah ee adduunka ay joogi doonaan Afrika 10ka sano ee soo socda; wuxuu ku nuuxnuuxsaday in fursaddan dahabiga ah la qaato oo loo diyaar garoobo tartanka berri. Marka la eego arrintan, waxaan fahamsanahay in tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah tilmaamayaasha lagu arko inta dib-u-habaynta Itoobiya ay diiradda saartay jiilka. Sidaa darteed, marxaladda taariikhiga ah ee aan bilownay inaan u diyaargarowno adduunka dijitaalka ah maaha dhammaadka safarkeenna laakiin waa barta laga bilaabayo dardargelinta aragtideenna qaran, ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu; marka la gaaro Koodxin 2018, waxaa la gaarayaa bartilmaameedka ah in la gaaro 7 milyan oo tababar qaadanaya. Wuxuu ugu baaqay qof kasta oo Itoobiyaan ah inuu qayb ka noqdo hawshan qaran. Farriintiisa uu u diray ardayda, wuxuu ku boorriyay inay ka fogaadaan inay waqtigooda ku lumiyaan xagaaga soo socda; marka ay ku laabtaan dugsiyadooda iyagoo isdiiwaangelinaya oo baranaya, waa inaysan noqon oo keliya arday, laakiin sidoo kale inay noqdaan hoggaamiyeyaal dijitaal ah oo caalami ah oo la aqoonsan yahay. Dhanka kale, bishii Dirir ee la soo dhaafay, isagoo ka jawaabaya su'aalo ka yimid aqoonyahanno ku sugan madal dood ah oo loo abaabulay in lagu xuso sannad-guuradii 75-aad ee Jaamacadda Addis Ababa, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh ballanqaad weyn oo ku saabsan garaadka macmalka.
Bilowga Taariikhda cusub ee dunida casriga ee dhanka dhijitaalka maaha dhamaadkeena, balse waa bilowga aan ku dardargelinayo himiladeena qaran - Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jun 12, 2026 66
Addis Ababa, Agali, Sane 4, 2018(ENA) – Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya,Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay safarka cusub ee taariikhiga ah ee Itoobiya ku billowday isu diyaarinta dunida dijitaalka uusan ahayn dhammaadka safarka dalka, balse uu yahay bilowga lagu dardargelinayo himilada qaran. Raysalwasare ayaa ugu hambalyeeyay guusha barnaamijka qaran 5 Milyan ee Ethio- Coders” ay ku guulaysteen shacabka Itoobiya, Ra’iisul Wasaaruhu kale oo uu xusay hadafkii loo qorsheeyay uu ahaa muddo saddex sano ah lagu xaqiijiyo lkn wax ka yar laba sano gudahood lagu dhameyey. Waxa kale sheegay in tan iyo markii la bilaabay barnaamijka “5 Milyan Ethi- Coders” 16-kii Hamle 2016 T.I., ay isdiiwaangeliyeen 5,005,146 qof oo tababarro ka qaatay barnaamijyada kombiyuutarka, falanqaynta xogta, horumarinta Android-ka iyo aasaaska Sirdoonka Macmalka ah (AI),waxaana si buuxda u dhamaystay tababarka Barnamijka dhigitalka in ka badan 3 milyan oo qof. Dhanka kale Raysalwasara ayaa sheegay in Guushani caddeyn u tahay go’aanka adag iyo awoodda aan xadka lahayn ee shacabka . Ra’iisul Wasaaruhu xusay in guushan aysan ahayn dhammaadka socdaalka Itoobiya ee dhanka dijitaalka, balse ay tahay bilow cusub. Wuxuu ugu baaqay dhammaan shacabwaynaha Itoobiya inay ka qayb qaataan himilada qaran ee lagu gaarsiinayo tirada tababartayaasha 7 milyan oo qof marka la gaaro Hamle 2018 T. I. . Raysalwasara Mar uu ka hadlayey dhanka ardayda da’yarta ah, ayuu sheegay in fasaxa xagaaga soo socda uu fursad weyn u yahay oo ay ka faa’iidaystaan. Wuxuuna dhalinyarada ardayda aha ugu baaqay in waqtiga qaaliga ku luminin wax aan faa’iido lahayn oo Isdiiwaangeliyaa oo qaatan tababarkan. Wuxuu kale oo ardayda adayarata ah sheegay inay marka ku laabataan dugsiyadii ayna ahaan doonanin arday keliya, balse ay noqon doontaan hoggaamiyeyaal dhijitaal oo aqoonsi caalamiga leh. Waxa uu sidoo kale tilmaamay in tababarradu ay yihiin bilaash gebi ahaanba, isla markaana shahaadooyinka helayaan yihiin kuwo caalamiya oo la aqoonsanyahay. “Mustaqbalka aad dhisaysaan wuxuu bilaabmaa maanta.” Waa inaad iska diiwaangelisaan:-
Ciyaaraha
Jarmalka ayaa ku guuleystay ciyaartiisii ugu horreysay ee Koobka Adduunka
Jun 15, 2026 34
Addis Ababa; Agiaali 7/2018 (ENA): Jarmalka ayaa 7-1 kaga badiyay tartanka ciyaartii ugu horreysay ee 23-aad ee Koobka Adduunka ee FIFA Group F. Kai Havertz (laba gool), Felix Nmecha, Nico Schlotterbeck, Jamal Musiala, Nathaniel Brown iyo Denis Undav ayaa dhaliyay goolasha ciyaartii ka dhacday garoonka Houston Stadium Axaddii. Livano Comenensis ayaa u dhaliyay goolka kaliya ee Curaacao Comenensis waxay taariikh sameysay iyadoo u dhalisay Curacao, kuwaas oo markii ugu horreysay ka qayb qaadanaya Koobka Adduunka. Jarmalku wuxuu ciyaarta maamulayay. Ciyaarta ayaa ahayd ciyaartii ugu goolasha badnayd Koobka Adduunka sanadkan. Natiijada ayaa ka dhigaysa Jarmalka oo afar jeer ku guuleystay Koobka Adduunka inuu hogaanka u qabto Group F saddex dhibcood. Curaacao ayaa kaalinta afraad ku jirta iyadoo aan wax dhibco ah lahayn. Isla group-kan, Ivory Coast waxay la ciyaari doontaa Ecuador garoonka Philadelphia Stadium habeenka Axadda.
Mexico ayaa Koonfur Afrika 2-0 kaga badisay ciyaartii furitaanka Koobka Adduunka ee 23aad. Julian Quinones ayaa dhaliyay goolka furitaanka Mexico daqiiqadii sagaalaad ee ciyaartii Group A ee ka dhacday Garoonka Azteca habeenkii xalay.
Jun 12, 2026 61
Weeraryahanka 29 jirka ah ee Quinones ayaa dhaliyay goolkii ugu horreeyay ee Koobka Adduunka. Raul Jimenez ayaa dhaliyay goolkii labaad isagoo madax ku dhaliyay daqiiqadii 67aad. Spefelo Sithole oo u dhashay Koonfur Afrika ayaa karaka casaan la siiyay daqiiqadii 49aad. Waxay ahayd kaarkii ugu horreeyay ee casaanka ahaa ee tartanka. Ciyaaryahan kale oo u dhashay Koonfur Afrika, Temba Zwane, ayaa isna karaka casaan la siiyay daqiiqadii 84aad. Koonfur Afrika ayaa lagu qasbay inay ciyaarta ku dhammeeyaan sagaal ciyaaryahan. Mexico ayaa ciyaarta maamulaysay laakiin way ku guuldareysatay inay ka faa'iidaysato fursadahooda. Koonfur Afrika, oo ciyaareysay ciyaar weerar celin ah oo qoto dheer, ayaa ku guuldareysatay inay abuurto fursado gool dhalin ah. Mexico, oo ka mid ah dalalka martigelinaya, ayaa ku bilaabatay tartanka guul. Koonfur Afrika ayaa laga badiyay ciyaartii ugu horreysay. Koobka Adduunka ee 23-aad ee FIFA, oo ay si wadajir ah u martigelinayaan Mareykanka, Kanada iyo Mexico, ayaa socon doona ilaa Luulyo 12, 2018.
16 garoon oo lagu qaban doono Koobka kubada Adduunka ee 2026
Jun 12, 2026 63
Addis Ababa, Agali, Sane 4, 2018(ENA) Koobka kubada cagta Adduunka ee 23-aad ee FIFA, oo ay si wadajir ah u martigelinayaan Mareykanka, Mexico iyo Kanada, ayaa si rasmi ah caawa u bilaabmaya. Tartankan wuxuu noqon doonaa madal weyn oo ay ka qayb qaadan doonaan 48 waddan, taasoo kordhin doonta tirada 32 waddan markii ugu horreysay taariikhdeeda. Tartanku wuxuu ka dhici doonaa 16 garoon oo laga soo xulay 16 magaalo oo ku kala yaal saddexda waddan ee Waqooyiga Ameerika, iyadoo hal garoon oo keliya uu ku yaal magaalo kasta oo martigelin doonta tartanka.
Horumarka garoomada ciyaaraha ee Addis Ababa wuxuu furayaa fursad lagu martigeliyo tartamo caalami ah
May 9, 2026 182
Addis Ababa, Miicaad 1/2018 (ENA): Duqa magaalada Adhaanaj Abebe ayaa sheegtay in horumarka kaabayaasha ciyaaraha ee Addis Ababa uu abuurayo fursado ay magaaladu ku martigeliso dhacdooyin iyo tartamo ciyaareed oo caalami ah. Shirkii 3aad ee caadiga ahaa ee golaha Baarlamaanka Addis Ababa, sanad-shaqeedkeedka 5aad, ayaa lagu qabtay hoolka shirarka ee Madxafka Xuska Guusha Adhwa. Duqa magaalada iyo hoggaanka sare ee maamulka magaalada ayaa ka jawaabay su’aalo iyo arrimaha ay soo jeediyeen xubnaha golaha. Adhaanaj Abebe waxay sharraxday in Addis Ababa ay ku guulaysatay abuuridda deegaan ku habboon carruurta iyo dhallinyarada mustaqbalka dalka. Waxaa la qabtay mashaariic ballaaran oo lagu dhisayo xarumo lagu hayo carruurta iyo goobo ay ku ciyaaraan, kuwaas oo kor u qaadaya caafimaadka iyo kartida jiilka soo koraya. Waxay si gaar ah u tilmaantay in dhallinyarada loo abuuray jawi ay ku kobcin karaan dhaqanka dhaqdhaqaaqa ciyaaraha, taas oo ka caawinaysa inay waqtigooda ku horumariyaan jir ahaan iyo maskax ahaanba. Tirada goobaha lagu sameeyo jimicsiga iyo ciyaaraha oo hore u ahayd 495 ayaa hadda la gaarsiiyay ku dhowaad 2,000. Tani waxay door weyn ka qaadanaysaa soo saaridda ciyaartooy caafimaad qaba oo tayo leh. Iyadoo la ballaarinayo kaabayaasha ciyaaraha lana gaarsiinayo bulshada si dhow, waxaa suurta gashay in magaalada ay u diyaar garowdo martigelinta tartamo caalami ah. Tusaale ahaan, bisha Duugato oo keliya waxaa Addis Ababa lagu qabtay saddex dhacdo ciyaareed oo heer caalami ah. Tartamada caalamiga ah waxay gacan ka geysanayaan soo bandhigista dhaqanka iyo qiyamka dalka, abuurista xiriir dadweyne oo ka dhexeeya shucuubta, iyo kicinta dhiirrigelinta jiilka dhallinyarada. Adhaanaj Abebe waxay xustay in garoomada caalamiga ah ee Aqaaqi, Adhey Ababa, Garoonka Addis Ababa, iyo Garoonka Ababa Biqila ay kordhinayaan awoodda magaalada ee martigelinta tartamada ciyaaraha. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ilaalinta Deegaanka
Barnaamijka Raadka cagaaran - Ballanqaadka hirgalinta barnaamijka ka hortaga cimilada
Jun 15, 2026 40
Addis Ababa, Agaali, Sane 8, 2018 T.I. (ENA) –Isbeddelka cimiladu waa caqabada samayn ku leh adduunka . Waa muhiim in la ogaado in Afrika ay tahay qarda ugu yar saamaynta ay ku leedahy isbadalka cimilada adduunka laakiin waxa aad u saraysa waxyelada Afirka kasogaada isbadalka cimilada .sidaas darted qaaradu waa in ayna kacmaha laa laabni oo ay ku kobnaan cabsho, diyaarn u ahaataa kacan ka geysashada hirgalinta barnaamika cagaaran.hirgalinta barnaamijkai Itoobiya kaalin horle ayay kaga jirtaa. hindisay Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.)eek u aadan barnaamijkan cagaaran ayaa la ga bilaabo 2011 ilaa hadda lagu beeray , in ka badan 48 bilyan oo geed barnaamijka Cagaaran waxaa u ka mid yaha ka jawaabaha saamaynta isbeddelka cimilada. Barnaamijku wuxuu muujiyay inay suurtagal tahay in si firfircoon loogu lug yeesho yool guud iyo helitaanka xalal loogu talagalay isbeddelka cimilada adduunka. Waxay kordhisay tirada daboolka kaynta. Tani waxay gacan ka geysaneysaa doorkeeda isbeddelka cimilada. Dhanka kale, doorka barnaamijkan Cagaaran ayaa sidoo kale la shaaciyay in ila hada natiijo laga gaadhay .muuqatana soo celinta dhulka xaalufay, fududeynta maaraynta kheyraadka biyaha, iyo hubinta madax-bannaanida cuntada. Itoobiya waxay ku talaabsatay guul leh oo ku saabsan barnamijkan iyadoo ka qayb qaadanaysa dhammaan qaybaha bulshada barnaamijka Cagaaran, iyada oo aan loo eegin da'da, jinsiga, heerka waxbarashada, shaqada, beeralay, iyo diinta. Waxana laga laga eegaa inuu yahay mashruuc qaran oo weyn, barnaamijka waxaa sidoo kale lagu ballaarinayaa deeqo loogu deeqayo deriskeeda. Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) ayaa mar yiri; Mashruuca Cagaaran waa bandhig dadka kale u muujinaya in Itoobiya ay si weyn u fikiri karto, u kori karto, u qorsheyn karto wax weyn, oo ay ku gaari karto waxyaabo waaweyn iyadoo isku dubaridaysa dadkeeda. #Muujinta_Cagaaran #ENA
Dhaqaalaha cagaaran ee Itoobiya ee cimilada u adkaysta ayaa abuuraya jawi u sahlaya muwaadiniinta inay ku noolaadaan nolol caafimaad qabta
May 31, 2026 119
Addis Ababa; Miicaad 22/2018 (ENA): Wasaaradda Caafimaadka ayaa sheegtay in dhaqaalaha cagaaran ee Itoobiya ee cimilada u adkaysta uu abuurayo jawi u sahlaya muwaadiniinta inay ku noolaadaan nolol caafimaad qabta. Ururka Xirfadlayaasha Caafimaadka Deegaanka ee Itoobiya ayaa qabanaya Shirkoodii 8aad ee Cilmi-baarista Sayniska ee sannadlaha ah . Isagoo ka hadlayay munaasabadda, Israel Ataro, Agaasimaha Ka-qaybgalka Bulshada iyo Daryeelka Caafimaadka Aasaasiga ah ee Wasaaradda Caafimaadka, ayaa sheegay in ilaalinta deegaanku ay leedahay faa'iidooyin muhiim ah oo ku saabsan dhisidda muwaadiniin iyo bulshooyin caafimaad qaba. Wuxuu sharraxay in tani ay u baahan tahay ilaalinta caafimaadka iyo badbaadada nidaamyada deegaanka ee biyaha, hawada iyo deegaanka ee ay muwaadiniintu isticmaalaan. Wuxuu sharraxay in loo baahan yahay in la xoojiyo waxtarka cilmi-baarista sayniska iyo horumarinta si loo ilaaliyo caafimaadka deegaanka iyo in la xoojiyo awoodda tignoolajiyada. Wuxuu xusay in safarka guusha leh ee Itoobiya ee lagu dhisayo dhaqaale cagaaran oo u adkaysta isbeddelka cimilada uu abuurayo jawi u adkaysta muwaadiniinta inay ku noolaadaan nolol caafimaad qabta. Wuxuu ku ammaanay ururka kaalinta uu ka qaatay cilmi-baarista sayniska iyo horumarinta; wuxuuna ugu baaqay daneeyayaasha qaybta inay xoojiyaan doorkooda wax ku oolka ah ee hawlaha la qabanayo si loo casriyeeyo nidaamka biyaha, nadaafadda iyo nadaafadda. Borofisar Argaw Ambelu, Madaxweynaha Ururka Xirfadlayaasha Caafimaadka Deegaanka ee Itoobiya, ayaa sheegay in deegaan nololeed oo wanaagsan iyo nadaafaddu aysan ahayn doorashada muwaadiniinta laakiin ay tahay waajib saaran ilaalinta caafimaadka. Waxa kale oo uu sheegay in arrintan awgeed, ay lagama maarmaan tahay in la horumariyo oo la hirgeliyo teknoolojiyada ka dhigi doonta adeegyada nadaafadda iyo nadaafadda biyaha kuwo wax ku ool ah. Temesgen Samuel, Wakiilka World Vision Ethiopia, ayaa sheegay in adeegyada biyaha, nadaafadda iyo nadaafaddu ay yihiin arrimo muhiim ah oo aasaasi u ah muwaadiniinta. Waxay sheegeen inay la shaqeynayaan dowladda si loo casriyeeyo adeegyada biyaha, nadaafadda iyo nadaafadda ee Itoobiya iyada oo loo marayo tiknoolajiyadda. Berhe Fesseha, Wakiilka Ururada Gargaarka iyo Horumarinta Masiixiga ee Itoobiya, ayaa yiri; Deegaan caafimaad qaba oo ammaan ah ayaa muhiimad weyn u leh ilaalinta caafimaadka muwaadiniinta. Shirku wuxuu u mahadceliyay oo u aqoonsaday kuwa gacan weyn ka geystay caafimaadka deegaanka. #Ethiopian_News_Agency #ENA #ENA
Guulaha Itoobiya ee Raadka Cagaaran iyo tamarta la cusboonaysiin karo ayaa tusaale u ah Afrika
Apr 28, 2026 197
Addis Ababa, Duugato 20/2018 (ENA): Xoghayaha Komishinka Dhaqaalaha Afrika ee Qaramada Midoobay, Klafer Gatete, ayaa sheegay in guulaha ay Itoobiya ka gaartay la tacaalidda saameynta isbeddelka cimilada, gaar ahaan barnaamijka Raadka Cagaaran iyo horumarinta tamarta la cusboonaysiin karo, ay noqdeen tusaale ay Afrika ku dayato. Arrintan waxaa lagu sheegay furitaanka shirka 12aad ee Horumarka Waara ee Afrika oo ka socda Addis Ababa, kaas oo ay si wadajir ah u qabanqaabiyeen Midowga Afrika, Bangiga Horumarinta Afrika iyo hay’ado kale, si loo dardargeliyo gaarista yoolalka Ajandayaasha 2030 iyo 2063. Klafer Gatete wuxuu xusay in shirka sanadlaha ah uu qiimeeyo heerka ay Afrika uga shaqeyso fulinta yoolalka horumar waara, isla markaana uu xoojiyo iskaashiga dowladaha iyo hay’adaha iskaashiga la leh si loo xaqiijiyo “Afrikada aan rabno”. Wuxuu tilmaamay in Afrika ay wajahayso caqabado la xiriira isbeddelka cimilada iyo xaaladda caalamka oo aan la saadaalin karin, taas oo u baahan isbeddel iyo kala guur dhaqaale oo ku dhisan koboc loo dhan yahay, tamar, kaabayaal, casriyeyn magaalooyin iyo abuuridda silsilado qiime oo u dhexeeya dalalka. Gatete wuxuu caddeeyay in Itoobiya qaadday tallaabooyin adag oo la tacaalidda cimilada ah, taas oo si wax ku ool ah uga qeyb qaadanaysa hirgelinta Ajandaha 2063 ee Midowga Afrika. Wuxuu xusuusiyay in barnaamijka Raadka Cagaaran lagu beeray in ka badan 48 bilyan oo geed, taas oo ka mid ah dadaallada ugu waaweyn ee dhanka dhiraynta dunida. Sidoo kale wuxuu sheegay in ku dhowaad 90% tamarta Itoobiya ay ka timaaddo ilo la cusboonaysiin karo, taas oo door weyn ka qaadanaysa yareynta saameynta isbeddelka cimilada. Guulaha laga gaaray Raadka Cagaaran, tamarta la cusboonaysiin karo iyo horumarinta magaalooyinka ayuu sheegay inay ka faa’iideysan karaan dalal kale oo Afrika ah, isla markaana ay gacan ka geysanayaan sugidda amniga biyaha iyo hirgelinta yoolalka muddada fog ee horumarineed ee Afrika. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya ayaa hormuud ka noqotay horumarka ku saleysan la-dagaallanka isbeddelka cimilada
Apr 27, 2026 205
Addis Ababa, Duugato 19/2018 (ENA): Itoobiya waxay qaadatay jiho horumarineed oo si toos ah diiradda u saaraya ka hortagga isbeddelka cimilada, sida uu sheegay Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide. Hadalkan ayuu ka jeediyay shir caalami ah oo is-weydaarsi khibradeed ah oo ka socda Addis Ababa, kaas oo ay si wadajir ah u diyaariyeen Sanduuqa Maalgashiga Cimilada, Dowladda Itoobiya iyo Bangiga Horumarinta Afrika. Shirkan oo soconaya saddex maalmood waxaa ka qeybgalaya aqoonyahanno, daneeyayaal horumarineed, ururrada bulshada rayidka ah, safiirro iyo wakiillo dalal kala duwan ka socdo. Waxaa la filayaa in dalalka ka qeybgalaya ay wadaagaan waaya-aragnimadooda ku aaddan sida ay ula tacaaleen saameynta isbeddelka cimilada iyo natiijooyinka ay ka gaareen. Wasiir Axmed Shide ayaa sheegay in aragtida iyo jihada korriinka Itoobiya ay si cad ugu xiran tahay ilaalinta deegaanka iyo yaraynta saameynta isbeddelka cimilada. Wuxuu xusay in la ballaarinayo isticmaalka tamarta la cusboonaysiin karo, hagaajinta adeegyada biyaha, iyo soo celinta dhulalka xaalufay si kor loogu qaado adkeysiga bulshada. Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in mashaariicda horumarinta marinnada iyo dib u qurxinta hareeraha toggaga ee Addis Ababa aysan kaliya magaalada ka dhigin mid casri ah, balse ay tusaale u yihiin sida horumar iyo ilaalin deegaan loo mideyn karo. Dhankiisa, madaxa fulinta ee Sanduuqa Maalgashiga Cimilada, Tariye Gbadegesin, ayaa ammaanay dadaalka Itoobiya ee ku aaddan barnaamijka “Raadka Cagaaran” oo lagu beeray balaayiin geedo ah, taas oo ka dhigtay dalka mid tusaale u noqda dadaallada cagaaran ee Afrika. Wuxuu xusay in Itoobiya hore ugu guuleysatay martigelinta shirkii labaad ee Afrika ee isbeddelka cimilada, taas oo muujinaysa khibraddeeda sare ee arrintan. Ugu dambeyn, waxaa la xaqiijiyay in iskaashiga u dhexeeya Sanduuqa Maalgashiga Cimilada iyo Dowladda Itoobiya uu sii xoogeysan doono, gaar ahaan dhinacyada tamarta iyo xalalka ku saleysan dabeecadda, si loo sii xoojiyo la-dagaallanka isbeddelka cimilada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wararka Caalamka
Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ayaa dib u xaqiijiyay ballanqaadkooda ah inay xoojinayaan iskaashigooda istaraatiijiyadeed
Jun 9, 2026 86
Addis Ababa; Agaali 2/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ayaa ku dhawaaqay inay ka shaqeyn doonaan sidii loo xoojin lahaa iskaashigooda istaraatiijiyadeed si ku salaysan faa'iido wadajir ah. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yusuf, ayaa kula kulmay Guddoomiyaha Midowga Yurub ee Sinnaanta, Diyaargarowga iyo Maareynta Dhibaatooyinka, Hajja Lahbib, xarunta Midowga ee Addis Ababa maanta. Guddoomiyaha ayaa iftiimiyay iskaashiga istiraatiijiyadeed ee waara ee xooggan ee u dhexeeya Midowga Afrika iyo Midowga Yurub. Wuxuu sidoo kale ammaanay taageerada joogtada ah ee Midowga iyo ka-qaybgalka ajendayaasha mudnaanta leh ee Afrika. Wadahadalladii labada dhinac waxay diiradda saareen arrimaha walaaca guud, oo ay ku jiraan la dagaallanka cudurka Ebola, iyo sida si wadajir ah looga jawaabi karo xaaladaha degdegga ah ee caafimaadka iyo bani'aadamnimada. Waxay sidoo kale ka wada hadleen caqabadaha haysta Afrika marka la eego nabadda, amniga iyo horumarka. Guddoomiyaha ayaa ku nuuxnuuxsaday muhiimadda ay leedahay xoojinta qaab-dhismeedka amniga caafimaadka Afrika, hubinta madaxbannaanida caafimaadka, iyo kor u qaadista wax soo saarka tallaalka qaaradda, u diyaargarowga cudurrada iyo awoodda jawaab celinta. Wuxuu intaas ku daray in amniga caafimaadka qaaradda uu si toos ah oo aan kala go 'lahayn ula xiriiro nabadda iyo horumarka waara. Guddoomiyuhu wuxuu sidoo kale iftiimiyay dhibaatada bani'aadamnimada iyo caafimaadka dadweynaha ee ay sababeen xaaladda hadda ka jirta bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Kongo, isagoo ku baaqay in la dedejiyo dadaallada xabad joojinta, fududaynta gargaarka bani'aadamnimada iyo bixinta taageerada lagama maarmaanka ah ee bulshooyinka ay dhibaatadu saameysey. Guddoomiye Hajja Lahbib, ayaa dhankiisa ku nuuxnuuxsatay sida Midowga Yurub uga go'an tahay xoojinta shaqadeeda Midowga Afrika iyo hay'adihiisa, sida Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (CDC). Tani waxaa loogu talagalay in lagu xoojiyo diyaargarowga degdegga ah iyo taageeridda jawaab celinta caafimaadka iyo bani'aadamnimada ee ay hoggaaminayso Afrika. Dooddu waxay diiradda saartay saameynta colaadaha ka socda Bariga Dhexe ay ku leeyihiin Afrika, sida laga soo xigtay macluumaadka ay AU ka heshay Midowga Afrika. Labada dhinac waxay muujiyeen sida ay uga go'an tahay inay sii xoojiyaan iskaashiga istaraatiijiyadeed ee ku salaysan aragti wadaag ah oo midnimo, nabad iyo horumar waara, iyagoo ku saleynaya natiijooyinka Shirweynihii Wadajirka ahaa ee Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ee lagu qabtay Luanda, Angola.
Waa inaan sii xoojinaa midnimada Afrika si aan u dhisno qaarad barwaaqo ah - Maxamuud Cali Yusuf
May 26, 2026 128
Addis Ababa; Miicaad 18/2018 (ENA): Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yusuf, ayaa sheegay in loo baahan yahay in la sii xoojiyo midnimada Afrika si loo dhiso qaarad barwaaqo ah. Maalinta 63aad ee Afrika waxaa loo dabaaldegayaa munaasabadda ''63 sano oo midnimo, isku xirnaan iyo horumar ah; Mawduuca munaasabadda waa "Isku Dabaaldeg Wadajir ah" Xarunta Midowga Afrika ee Addis Ababana waxaa lagu xusayaa munaasabado kala duwan. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Mahamoud Ali Yusuf, Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda, Danjire Hadera Abera, iyo diblomaasiyiin ka socda waddamada xubnaha ka ah Midowga iyo marti sharaf lagu casuumay. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Mahamoud Ali Yusuf, ayaa sheegay in doorka Afrika ee masraxa adduunka si joogto ah loo cusbooneysiinayo. Wuxuu sheegay in tirada dadka iyo kobaca dhaqaalaha qaaradda la filayo inay gaaraan $10 tiriliyan sannadaha soo socda. Waxa kale oo uu iftiimiyay in dhalinyarada Afrika ay yihiin awoodda kobaca iyo barwaaqada qaaradda ee ay qaaradaha kale higsanayaan. Waxa kale oo uu carabka ku adkeeyay in loo baahan yahay in la sii xoojiyo awoodda midnimada Afrika iyo in la beddelo awoodda qaaradda ee kobaca iyo barwaaqada guud. Waxa uu xusay. Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Danjire Hadera Abera, ayaa dhankiisa sheegay in dhaqanka iyo qiyamka Afrika ay yihiin ilo xoog leh mustaqbalka qaaradda, kobaca iyo barwaaqada. Waxa uu sheegay in loo baahan yahay in la xoojiyo awoodda iskaashiga Afrika, la hubiyo faa'iidada muwaadiniinta qaaradda iyo in la qaabeeyo mustaqbalkeeda wanaagsan. Waxa uu sheegay in arrintan awgeed, awoodda horumarinta qaaradda loo rogi doono barwaaqo waara iyadoo la ballaarinayo kobaca dhaqaalaha Afrika ee dhammaan qaybaha. Waxa uu xusay in marka laga soo tago hubinta caddaalad darrada ka jirta qaaradda, ay lagama maarmaan tahay in lala shaqeeyo go'aan ka gaarista guusha Ajendaha 2063 iyo go'aaminta masiirka mustaqbalka. Maalinta Afrika, oo la bilaabay in sanad walba la xuso, waxaa la ogyahay in la aasaasay 1963-kii Ururka Midnimada Afrika, oo ah Midowga Afrika ee hadda jira. Maalinta Afrika ee sanadkan waxaa sidoo kale u dabaaldegay Guddiga Midowga shaqaalaha Midowga. Ururka waxaa la diyaariyey iyadoo lala kaashanayo dowladaha xubnaha ka ah, hay'adaha Midowga iyo bulshooyinka dhaqaalaha ee gobolka. #ENA
#DALXIIS : Togga Jalalaqe – Duleedka Degmada Sallaxaad.
May 22, 2026 187
Degmada Sallaxaad ee Gobolka Erer waxaa ku yaalla Togga Jalalaqe, oo ka mid ah goobaha dabiiciga ah ee ugu quruxda badan deegaanka. Toggan ayaa leh muuqaal dabiici ah oo soo jiidasho leh, waxaana hareerihiisa ku teedsan dhir cagaaran iyo deegaan qurux badan oo indhaha soo jiita, gaar ahaan xilliyada roobka iyo barwaaqada. Xafiiska Dhaqanka iyo Dalxiiska ee DDS ayaa wada xog ururin iyo daraasaad lagu ogaanayo goobaha ku habboon dalxiiska iyo khayraadka dabiiciga ah ee gobolka Erar, Isu-duwaha dhaqanka iyo dalxiiska ee gobolka ayaana qayb ka ah dadaallada lagu soo bandhigayo goobaha dabiiciga ah iyo kuwa dhaqameed ee deegaanku caanka ku yahay. Togga Jalalaqe wuxuu muhiimad weyn u leeyahay bulshada deegaanka iyo xoolo-dhaqatada, maadaama uu door weyn ka qaato helitaanka biyaha iyo daaqa xoolaha. Sidoo kale, Togga Jalalaqe waa goob laga helo nasasho, bilic dabiici ah iyo muuqaal muujinaya hodantinimada deegaanka Sallaxaad. Togga Jalalaqe wuxuu astaan u yahay:- Quruxda dabiiciga ah Deegaan cagaaran oo barwaaqo ah Nolosha miyiga iyo dhaqanka reer guuraaga Khayraadka dabiiciga ah ee Gobolka Erer Xigasho: Xafiiska Dhaqanka Iyo Dalxiiska DDA
Shirka Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee BRICS ayaa ka Bilaabmay Caasimadda Hindiya Niw Delhi.
May 14, 2026 157
Addis Ababa; Miicaad 6/2018 (ENA): Shirka Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee BRICS, ayaa ka bilaabmay Niw Delhi, Hindiya, ayaa rajo weyn ka muujiyay in si wadajir ah wax looga qabto caqabadaha caalamiga ah iyo bilowga cutub cusub oo iskaashi ah. Shirku wuxuu aasaas muhiim ah u noqon doonaa guusha Shir-madaxeedka 18-aad ee BRICS oo ay martigelin doonto Hindiya bisha Kooxdin, wuxuuna muujin doonaa midnimada dalalka xubnaha ka ah iyo sida ay uga go'an tahay xasilloonida adduunka. Shirka, oo lagu qabanayo cinwaanka "Dhisidda Xoogga, Hal-abuurka, Iskaashiga", ayaa ujeeddadiisu tahay in la xoojiyo iskaashiga caafimaadka adduunka iyo dhaqaalaha, gaar ahaan, arrimaha khuseeya adduunka. Shirka waxaa ka soo qayb galay wasiirro arrimo dibadeed oo ka kala socda Itoobiya, Ruushka, Koonfur Afrika, Brasiil, Iiraan iyo Indonesia, iyagoo xaqiijiyay in kooxdu ay sii kordhayso oo codka Koonfurta adduunka la xoojinayo. In kasta oo xiisadda Iiraan iyo xiisadaha juqraafiyeed ay hoos u dhigeen adduunka, haddana rabitaanka waddamada xubnaha ka ah BRICS ee ah inay helaan xal diblomaasiyadeed iyo inay xasiliyaan dhaqaalaha adduunka ayaa noqday iftiin weyn oo loogu talagalay dadka nabadda jecel. Gaar ahaan, wadatashiyada lagu xallinayo dhibaatada sahayda tamarta ee ka dhalatay xidhitaanka marin biyoodka Hormuz iyo xasilidda suuqyada adduunka ayaa la filayaa inay door muhiim ah ka ciyaaraan soo kabashada dhaqaalaha. Ka qaybgalka Ra'iisul Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ee shirka iyo joogitaanka wakiillada Shiinaha ayaa muujinaya in ruuxa iskaashiga ee ka dhexeeya dalalka waaweyn uu weli xooggan yahay. Shirka laba maalmood soconaya, oo ka bilaabmay New Delhi, ayaa la rumeysan yahay inuu sii dardargelin doono safarka caalamiga ah ee ku aaddan barwaaqada la wadaago iyo nabadda waarta iyadoo la iska fogeynayo khilaafaadka. #BRICS2026 #ENA
Faalooyin
Waxaan adeegsanay xuquuqdeenna dimuqraadiyadeed, waana codeynay — Shacabka Magaalda Jigjiga
Jun 1, 2026 96
Jigjiga; Miicaad 24/2018 (ENA): Shacabka Deegaanka Jigjiga waxay sheegeen inay qaateen xuquuqdooda dimuqraadiyadeed, ayna codeeyeen. Codbixiyeyaasha aan la hadalnay goobaha codbixinta ee Laanqeyrta Cas iyo Keryan Dodan ee Degmada1-aad Jigjiga ayaa sheegay in habka codbixinta loo fulinayo si dimuqraadi ah oo dhammaystiran. Dadweynaha ka mid ah, Xaaji Cabdikariin Qalinle, oo ra'yigiisa dhiibtay, ayaa sheegay in habka doorashada loo fulinayo si xor ah; wuxuu sidoo kale sheegay inuu joogo goobta codbixinta, uuna si sax ah u codeynayo. Faallo kale, mudane Cabdiraxmaan Maxmuud, ayaa sheegtay inuu joogo isla goobta codbixinta, uuna codkiisa dhiibanayo. Marwo Dayiba Aaden, ayaa dhankeeda sheegtay inay saaka joogtay goobta codbixinta si ay codkeeda u dhiibato, una isticmaasho xuquuqdeeda dimuqraadiyadeed. Waxay sidoo kale sheegtay inay u codeysay xisbiga ay aaminsan tahay inuu ugu fiican yahay dalka iyo dadka.
Cutubka Cusub ee Isbeddelka Qaranka — Kaabayaasha Waddooyinka
Apr 7, 2026 253
Cuur 24 waxay calaamad u tahay bilowga cutubka cusub ee siyaasadda Itoobiya. Isbeddelku wuxuu sii waday inuu diiwaan geliyo guulo badan oo Itoobiya gaarsiin doona meel sare iyadoo la wajahayo caqabado kala duwan. Mid ka mid ah meelaha la fiiro gaar ah la siiyay 8-dii sano ee la soo dhaafay isbeddelka waa kaabayaasha waddooyinka. Xafiiska isgaarsiinta deegaanka Hararida ayaa ku dhawaaqay in deegaanka Hararida, guulo badan laga diiwaan geliyay xallinta dhibaatooyinka kaabayaasha waddooyinka ee dadka iyadoo la tixgelinayo kaabayaasha waddooyinka iyo hawlaha la qabtay. Gaar ahaan, wuxuu sheegay in shaqooyin badan la qabtay si loo hubiyo helitaanka sinnaan ee kaabayaasha dhaqaalaha ee magaalooyinka iyo miyiga iyadoo la isku xirayo miyiga iyo magaalada. Natiijo ahaan, waddooyinka laamiga ah iyo kuwa quruuruxda ah ee isku xira degmada iyo degmada iyo miyiga iyo magaalada ayaa la dhisay oo loo furay adeeg. Tani waxay u sahlaysaa beeralayda inay si fudud u suuq geeyaan alaabadooda; Waxaa la sheegay in kaabayaasha waddooyinka ee laga dhisay magaalada aysan kaliya fududeyn dhaqdhaqaaqa dadka, laakiin sidoo kale ay bixiyeen waddooyin lugeynaya oo ku habboon oo hagaajiyay muuqaalka magaalada, iyagoo hubinaya badbaadada muwaadiniinta. Waxaa la sheegay in mashaariicda waddooyinku aysan kaliya beddelin muuqaalka laakiin ay sidoo kale kiciyeen dhaqaalaha maxalliga ah. Dowladda isbeddelka ayaa ka go'an inay mashaariicda ku dhammaystirto waqti gaaban tayo iyo xawaare, sida ay u ballanqaadday dadka. Mashaariicda dhabta ah ma aha oo kaliya kuwo waqtiga ku salaysan, laakiin sidoo kale waa kuwo tayo ku salaysan oo la dhisay iyadoo diiradda la saarayo waaritaankooda. Xafiisku wuxuu ku dhawaaqay in shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha waddooyinka sannadihii isbeddelka ay sidoo kale u suurtageliyeen dadka inay helaan jawaabo su'aalo la soo jeediyay qarniyo badan. Dowladda deegaanku waxay sheegtay inay sii wadi doonto xoojinta shaqooyinka ay fulinayso iyadoo fiiro gaar ah siinaysa kaabayaasha waddooyinka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Xilliga diiwaangelinta codbixiyayaasha Doorashada 7aad ayaa la kordhiyay ilaa 14 bisha Duugato.
Apr 7, 2026 247
Addis Ababa, Cuur 26/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa shaacisay in muddada diiwaangelinta codbixiyayaasha ee Doorashada Guud ee 7aad la kordhiyay ilaa 14-ka bisha Duugato 2018 T.I. Guddigu wuxuu xusuusiyay in jadwalkii hore uu dhigayay in diiwaangelintu socoto laga bilaabo 28-ka Cirir ilaa 28-ka Cuur 2018 T.I. Sida qorshuhu ahaa, habka diiwaangelinta waxaa lagu taageerayay tiknoolajiyad, halka diiwaangelinta musharraxiintu ay horey u dhammaatay, diiwaangelinta codbixiyayaashuna ay ku socotay jadwalkii loo asteeyay. Si kastaba ha ahaatee, guddigu wuxuu sheegay in meelaha qaar ay ka dhaceen dhibaatooyin ku saabsan helitaanka shabakadda internetka, taas oo caqabad ku noqotay hirgelinta nidaamka tiknoolajiyadda ku salaysan. Si loo magdhabo waqtigii ku lumay xalinta caqabadahaas loona hubiyo in habraacu noqdo mid lagu kalsoonaan karo oo hufan, waxaa lagama maarmaan noqotay in muddada la kordhiyo. Sidoo kale, meelo hore loo filayay inay leeyihiin shabakad internetka oo deggan ayaa laga diiwaangeliyay go’itaan internetka, taas oo keentay in habka loo beddelo diiwaangelin gacanta ah ee waraaqaha, si loo daboolo waqtigii halkaas ku baxay. Intaa waxaa dheer, dhibaatooyin gaadiid oo ka jiray qaar ka mid ah goobaha codbixinta ayaa sababay in qalabkii diiwaangelinta uusan waqtigii loogu talagalay gaarin, taas oo dib u dhac dhalisay. Sidaas darteed, guddigu wuxuu go’aamiyay in diiwaangelinta codbixiyayaasha la kordhiyo ilaa 14-ka Duugato 2018 T.I., iyadoo aan lagu darin labada maalmood ee ciida ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya iyo Shiinaha ayaa ku heshiiyay inay saxiixaan heshiis dib-u-habeynta deynta ah.
Apr 4, 2026 293
Addis Ababa; Cuur 26/2018 (ENA): Itoobiya iyo Shiinaha ayaa gaaray heshiis lagu saxiixayo heshiis dib-u-habeyn deyn ah oo hoos yimaada Heshiiska Qaab-dhismeedka Wadajirka ah ee G20, sida ay ku dhawaaqday Wasaaradda Maaliyaddu. Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide ayaa la kulmay Wasiirka Maaliyadda Shiinaha Lan Fuan magaalada Beijing si ay uga wada hadlaan iskaashiga dhaqaale ee labada dhinac. Dooddu waxay diiradda saartay siyaabaha loo dhammaystiri karo dib-u-habaynta deynta Itoobiya, loo dedejin karo mashaariicda jira, iyo sidii loo heli lahaa maalgelin loogu talagalay mashaariicda horumarinta ee waaweyn. Labada dhinac waxay ku heshiiyeen in la xoojiyo awoodda dhaqaale ee Itoobiya marka la eego dib-u-habaynta deynta iyo in la abuuro jawi ku habboon kobaca dhaqaalaha. Waxay xaqiijiyeen inay diyaar u yihiin inay saxiixaan heshiiska laba geesoodka ah ka dib Qaab-dhismeedka Wadajirka ah ee G20, kaas oo lagu tilmaamay tallaabo weyn oo loo qaaday yareynta culayska deynta Itoobiya. Dooddu waxay xoogga saartay baahida loo qabo in mashaariicda horumarinta ee hore loo bilaabay waqtigii loogu talagalay la dhammaystiro iyo in la hubiyo isticmaalka hufan ee lacagaha. Waxay ku heshiiyeen inay si dhow ula socdaan hirgelinta mashaariicda oo ay si wadajir ah wax uga qabtaan caqabadaha. Waxay yeesheen doodo miro dhal ah oo ku saabsan mashaariicda cusub ee istaraatiijiga ah, gaar ahaan maalgelinta dhismaha Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu. Garoonka diyaaradaha ayaa la filayaa inuu xoojiyo xiriirka ganacsiga iyo gaadiidka ee u dhexeeya Itoobiya, Shiinaha iyo suuqa caalamiga ah. Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya, Dr. Eyob Tekaleny, ayaa warbixin guud ka bixiyay iskaashiga iyo heshiisyada ay gaareen bangiyada dhexe ee labada dal. Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide, ayaa dhankiisa tilmaamay in heshiiska la gaaray uu yahay cutub cusub oo ku saabsan xiriirka soo jireenka ah ee labada dal. Wasaaradda Maaliyadda ayaa qoraal ay u dirtay ENA ku sheegtay inay ku heshiiyeen inay si dhow uga shaqeeyaan heerka farsamada si ay u saxiixaan heshiiska deynta iyo inay bilaabaan mashruuca garoonka diyaaradaha. #ENA #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Falanqayn
.jpg)
Shir Madaxeedka 'Africa Forward', kaas oo ujeedadiisu tahay in xiriirka diblomaasiyeed iyo dhaqaale ee u dhexeeya Faransiiska iyo qaaradda Afrika loo qaado heer cusub, ayaa ka furmay Nayroobi, Kiiniya.
May 12, 2026 196
Addis Ababa; Miicaad 4/2018 (ENA) Shir madaxeedkan, oo lagu qaban doono cinwaanka "Horudhaca Afrika: Iskaashiga Afrika iyo Faransiiska ee Hal-abuurka iyo Kobaca", waa madal taariikhi ah oo ujeedadeedu tahay in la horumariyo istaraatiijiyad cusub oo ay ku jiraan dhammaan waddamada Afrika, iyadoo laga fogaanayo xiriirka dhaqameed ee "Franco-Africa" ee soo jiray sannado badan. Xaqiiqda ah in shir madaxeedkan lagu qabto waddan aan ku hadlin afka Faransiiska sida Kiiniya waa muujin wax ku ool ah oo muujinaysa sida Faransiiska uga go'an tahay inuu sii xoojiyo iskaashiga uu la leeyahay qaaradda iyo inuu la xiriiro xarumo dhaqaale oo cusub. Hadafka ugu weyn ee shir madaxeedkan waa in la xoojiyo iskaashiga dhaqaale ee u dhexeeya Afrika iyo Faransiiska, la dedejiyo wareejinta tiknoolajiyadda, iyo in la abuuro iskaashi siman oo ku salaysan is-ixtiraamka labada dhinac ah. Shir madaxeedka 'Afrika Forward" ah ee sanadkan wuxuu diiradda saarayaa toddobo meelood oo muhiim ah. Kala-guurka tamarta ee Afrika ka beddeli doona dhoofiyaha badeecadaha una beddeli doona xarun warshadeed oo cagaaran, isbeddelka nidaamka maaliyadeed ee u baahan hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah inay horumariyaan taageeradooda Afrika, horumarinta dhaqaalaha badweynta ayaa ka mid ah arrimaha ugu muhiimsan ee lagaga hadli doono shirka. Beeraha waara iyo amniga cuntada, garaadka macmalka (AI) iyo madaxbannaanida tignoolajiyada dijitaalka ah, iyo dhisidda nidaamyada caafimaadka ee xooggan ayaa si faahfaahsan loo baarayaa, sidoo kale awoodda qaaradda ee ay u leedahay inay soo saarto tallaalladeeda iyo daawooyinkeeda. Taageeridda dadaallada nabad ilaalinta qaaradda ee ku salaysan nabadda iyo amniga oo ah aasaaska horumarka ayaa sidoo kale ah udub-dhexaadka doodda. In ka badan 30 hoggaamiye oo Afrikaan ah iyo madax ka tirsan hay'adaha caalamiga ah ayaa la filayaa inay ka soo qayb galaan shirkan taariikhiga ah. Martigeliyayaasha shirka, Madaxweynaha Kiiniya Wiliyam Ruto iyo Madaxweynaha Faransiiska Imanuweel Makron, ayaa jeediyay kalmadaha furitaanka shirmadaxeedkan. Hogaamiyeyaal sida Madaxweynaha Ruwanda Bool Kagame ayaa sidoo kale door hoggaamineed ka qaadanaya shirar kala duwan. Joogitaanka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antoniyo Guterres, iyo sidoo kale madaxda Bangiga Horumarinta Afrika iyo Ururka Ganacsiga Adduunka, ayaa shirweynahan siiyay cabbir caalami ah. Marka laga soo tago hoggaamiyeyaasha siyaasadda, maalgashadayaasha Afrika sida Aliko Dangote iyo Strive Masiyiwa ayaa sidoo kale la tashanaya shirkadaha Faransiiska maalgashiga tooska ah. Tani waa caddayn muujinaysa in shirku uu ka gudbay hadal-haynta siyaasadeed ee caadiga ah una gudbay iskaashi dhaqaale oo wax ku ool ah. #ENA #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya iyo Laybeeriya waxay leeyihiin saaxiibtinimo soo jireen ah. Saaxiibtinimadani waxay ka soo gudubtay caqabado badab.
Apr 15, 2026 285
Maadaama ay yihiin dalalka kaliya ee aanan la gumaysan ee Afrika, labada waddan waxay isu taageen inay yihiin codka Afrikaanka ee goobaha caalamiga ah (sida Ururka Qaramada Midoobay). Heshiiskii Iskaashiga iyo wadashaqeynta ee dalalka, kaas oo la saxiixay dabayaaqadii 1950-meeyadii, waxaa loo arkaa heshiis saaxiibtinimo waarta iyo ballanqaad ah in si wadajir ah loogu istaago goobaha caalamiga ah (sida Qaramada Midoobay). Aasaaska xiriirka diblomaasiyadeed ee casriga ah waxaa dhigay Boqor Hayle Selasse iyo Madaxweyne Wiliyam Tubman. Booqashadii Madaxweyne Tubman ee Addis Ababa sannadkii 1954 T.I waxay albaab u furtay dhisidda xiriir rasmi ah oo u dhexeeya labada waddan. Boqor Hayle Selase Sannadkii 1958 T.I waxa uu booqday Monrovuya caasimadda Laybeeriya si ay uga wada hadlaan taageerada wadajirka ah ee dhaqdhaqaaqyada xoraynta Galbeedka Afrika. Booqashadani ma ahayn oo keliya laba geesood laakiin sidoo kale waxay ahayd mid qaarad ahaan ah. Markii la aasaasay Ururka Midnimada Afrika (OAU) 1963 T.Y labada waddan waxay muujiyeen inay yihiin laf-dhabarta midnimada qaaradda iyagoo xalliyay khilaafaadka u dhexeeya "Kooxda Monroviya" iyo "Kooxda Kasablanka" iyada oo loo marayo wadahadal. Horraantii 1960-meeyadii, Itoobiya iyo Laybeeriya waxay si wada jir ah uga wada shaqeeyeen sidii loo buuxin lahaa farqiga u dhexeeya "Kooxda Monroviya" iyo "Kooxda Kasablanka", taasoo horseeday aasaaskii Ururka Midnimada Afrika. Xiriirka ka dhexeeya labada waddan waxaa badanaa lagu tilmaamaa saaxiibtinimo lagu tijaabiyay caqabado badan. Tani waxay qayb ahaan sabab u tahay doorka Itoobiya ee nabad ilaaliye ee Laybeeriya. Laybeeriya waxaa burburiyay dagaal sokeeye oo ba'an oo socday 14 sano. Ka dib heshiiskii nabadda ee 2003 T.Y, Itoobiya waxay ka mid ahayd waddamadii ugu horreeyay ee Qaramada Midoobay (QM) ugu baaqday inay dhaqan geliyaan heshiiska nabadda. Itoobiya waxay bixisay qiimaha nabadda dalka iyadoo ciidamo badan geysay Laybeeriya. Ciidanku wuxuu qabtay shaqo aad u wanaagsan oo ah hub ka dhigista fallaagada, dib u soo celinta dagaalyahannada bulshada, iyo ka caawinta dagaalyahannadii hore inay ku soo laabtaan nolol nabad ah. Waxay si adag u xakamaysay caasimadda, Monroviya, iyo meelaha miyiga ah si loo hubiyo in heshiiska xabad joojinta aan la jebin. Kooxaha caafimaadka ee ciidamada Itoobiya ayaa ku wareegayay xeryaha, iyagoo siinaya daryeel caafimaad iyo daawo bilaash ah dadka reer Liibiya. Ciidanku wuxuu sidoo kale muujiyay isku duubnidiisa isagoo la wadaagaya sahayda cuntadooda muwaadiniinta baahan. Inta lagu jiro cudurka Iboola ee ugu xumaa ee ka dilaacay Laybeeriya sannadkii 2014 T.Y, Itoobiya waxay garab istaagtay dadka reer Liibiya iyadoo ilaalinaysa kooxaha caafimaadka iyo ciidamadeeda halka dalalka kale ay ciidamadooda la baxeen. Itoobiya waxay door muhiim ah ka ciyaartay fududeynta saddex doorasho oo isdaba joog ah oo nabdoon oo dimuqraadi ah oo ka dhacda Laybeeriya. Qaramada Midoobay iyo Dowladda Laybeeriya waxay ciidamada nabad ilaalinta Itoobiya guddoonsiiyeen Biladda Adeegga Sharafta leh iyo Shahaadada Mahadnaqa. Doorka nabad ilaalinta Itoobiya ee Laybeeriya wuxuu ka gudbay howlgallada militariga wuxuuna bixiyay qiimo dhiig iyo lafo ah. Ka qaybgalkan milatari waxaa loo arkaa sabab weyn oo saaxiibtinimada xooggan u ah dadka labada dal ilaa maanta. Sannadihii u dambeeyay, is-weydaarsiga booqashooyinka iyo wadahadallada labada dal ayaa gacan ka geystay xoojinta iskaashiga labada dal. Madaxweynihii hore ee Laybeeriya Ellen Johnson Sirleaf ayaa booqatay Addis Ababa wax yar ka dib markii ay xilka qabatay 2006. Tani waxay ahayd aqoonsiga taageerada Itoobiya ee nabadda Laybeeriya. Sirleaf waxay booqatay Itoobiya bishii Dharabley 2015, ka dib markii la xakameeyay cudurkii Iboola, si ay ugu mahadceliso kooxda caafimaadka itoobiya taageeradooda. Madaxweynihii hore wuxuu booqasho rasmi ah oo saddex maalmood ah sameeyay sannadkii 2017 T.Y wuxuuna wadahadallo laba geesood ah la yeeshay Ra'iisul Wasaarihii hore Haylemariyam Desaleyn. Madaxweynuhu wuxuu booqday aagga Warshadaha ee Hawassa intii lagu jiray booqashada, halkaas oo ay sheegtay in Laybeeriya ay rabto inay wax ka barato warshadaha dharka ee Itoobiya. Xiddiga kubadda cagta ee Layberiya iyo Madaxweynihii hore Joorj Weyah ayaa ka qaybgalay Shirweynihii 30-aad ee Midowga Afrika ee ka dhacay Addis Ababa ka dib markii uu xilka qabtay 2018 T.Y, halkaas oo uu kula kulmay Ra'iisul Wasaarihii Itoobiya ee xilligaas Haylemariyam Desaleny dhinac shirka si looga wada hadlo xiriirka labada dal. Wasiirkii hore ee Arrimaha Dibadda ee Liberia D-Makswell Sah ayaa saxiixay heshiis lagu dhisayo Guddi Wasiirro oo Wadajir ah oo u dhexeeya labada dal intii uu booqasho ku joogay Addis Ababa sannadkii 2022 T.Y. Inta lagu guda jiray ciidamada Difaaca Itoobiya ee loo dirayo Hawlgalka Qaramada Midoobay ee Liberia (UNMIL), wasiirro kala duwan oo difaaca iyo taliyayaal ciidan ayaa dhowr jeer u safray Monroviya si ay u booqdaan ciidamada nabad ilaalinta Itoobiya oo ay wadahadallo la yeeshaan mas'uuliyiinta Liberiya. Itoobiya iyo Liberiya ayaa sidoo kale saxiixay heshiisyo ay ku wada shaqeyn karaan meelo kala duwan intii ay wadahadalladoodu socdeen. Nabadda, amniga, caafimaadka, adeegyada hawada, gelitaanka fiisaha la'aanta, qaab-dhismeedka iskaashiga ganacsiga, beeraha, waxbarashada, dhaqanka, iyo isboortiga ayaa ka mid ah meelaha lagu heshiiyay. Heshiiska adeegyada hawada waa qaab-dhismeed sharci oo u oggolaanaya diyaaradaha Itoobiya inay u duulaan Monroviya iyada oo aan la xaddidin oo ay Liberiya ku xirto adduunka intiisa kale. Heshiiska nabadda, kaas oo u oggolaaday Itoobiya inay ciidamo nabad ilaalin ah geyso qaab-dhismeedka Qaramada Midoobay, ayaa door muhiim ah ka qaatay sidii loo xasilin lahaa Laybeeriya. Heshiisyada Isfahamka ayaa la saxiixay si loo fududeeyo is-weydaarsiga khibradaha dhallinyarada labada dal ee fanka iyo ciyaaraha (gaar ahaan kubadda cagta). Madaxweynaha hadda ee Laybeeriya Josef Boakye, markii loo doortay Madaxweynenimada 2023, wuxuu muujiyay rabitaankiisa ah inuu cusbooneysiiyo xiriirka soo jireenka ah ee labada dal iyo inuu si wadajir ah uga shaqeeyo qaybta ganacsiga. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa wadahadallo la yeeshay Madaxweynaha Laybeeriya Josef Boakye oo ka dhacay Shir-madaxeedkii 39-aad ee Midowga Afrika bishii Cirir 2018 T.I. Wadahadallada labada dhinac waxay diiradda saareen tignoolajiyada, garaadka macmalka ah, iyo Jaamacadda garaadka Macmalka ee Itoobiya qorsheyneyso inay dhisto. Intii lagu jiray wadahadallada, Itoobiya iyo Laybeeriya waxay muujiyeen sida ay uga go'an tahay inay xoojiyaan iskaashigooda ganacsiga iyo maalgashiga. Madaxweynaha Laybeeriya Josef Nyuma Boakai ayaa daraad fiidkii gaaray Addis Ababa, waxaana qaabilay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ra'iisul Wasaare Abiy, oo farriin ku qoray boggiisa baraha bulshada, ayaa sheegay in Madaxweynaha Layneeriya Josef Nyuma Boakai uu si nabad ah ku yimid dhulka Itoobiya, halkaas oo mustaqbal ifaya laga dhisayo. Wuxuu muujiyay kalsoonidiisa ah inay yeelan doonaan wadahadallo aad waxtar u leh inta uu Madaxweynuhu joogo. Waxa kale oo uu aaminsanaa in booqashada shaqo ee Madaxweyne Josef Nyuma Boakai ay sii xoojin doonto saaxiibtinimada taariikhiga ah ee labada dal. Waxaa jira rabitaan labada dhinac ah oo ah in la horumariyo xiriirka mustaqbalka ee u dhexeeya Itoobiya iyo Laybeeriya laga bilaabo saaxiibtinimada taariikhiga ah ilaa iskaashiga dhaqaale ee istaraatiijiga ah. Xiriirka duulista hawada, is-weydaarsiga tiknoolajiyada, iyo iskaashiga ku jira qaab-dhismeedka Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA) ee u dhexeeya labada dal ayaa saldhig u ah barwaaqada la wadaago. #Wakallada_Wararka_Itoobiya
Horumarinta Qamadiga — Udub-dhexaad ka mid ah Geeddiga Itoobiya ee Isku-filnaanshaha Cuntada.
Apr 13, 2026 339
Qoraalka: Muuse Salamoon Turjumaadda : C/raxmaan Fahmi Qamadiga waa dalagga ugu badan ee laga beero laguna ganacsado Itoobiya. Sidaas darteed, Itoobiya waa mid ka mid ah dalalka ugu sarreeya soo saarista qamadiga ee Afrika. Kahor xilli-beeraadka dalagga ee 2011/2012, dhulka lagu beero qamadiga xilliga oo roob jirin ee Itoobiya ma ahayn wax ka badan 1.7 milyan oo hektar. Markii la soo bandhigay mashruuca qamadiga la waraabiyo xagaaga, xogtu waxay tilmaamaysaa inuu ahaa 3,000 oo hektar oo keliya. Hadda, Itoobiya waxay ku beeraysaa qamadiga 7.4 milyan oo hektar oo dhul ah xilliga abaarta, qamadiga la waraabiyo xagaaga iyo xilliyada qamadiga la waraabiyo dayrta, sida laga soo xigtay Wasaaradda Beeraha. Macluumaadka ay soo saartay Wasaaraddu ee ku saabsan beerista qamadiga ee la waraabiyo xagaaga ee 2018 T.I, waxaa la xasuustaa in qorshuhu yahay in qamadigu lagu beero 4.29 milyan oo hektar oo dhul ah lana soo saaro 175 milyan oo kiintal oo qamadiga ah oo la waraabiyo xagaaga. Inta badan wax soo saarka qamadiga ee Itoobiya waxaa soo saara beeraleyda yaryar. Si kastaba ha ahaatee, sannadihii u dambeeyay, beerashada makiinadaysan ayaa labanlaabtay wax soo saarka qamadiga. Dowladdu waxay ka shaqeyneysaa sidii loo kordhin lahaa wax soo saarka dalka iyadoo abuuraysa nidaam u oggolaanaya qamadiga in la soo saaro saddex jeer sannadkii, laga bilaabo hal mar sannadkii, iyadoo la adeegsanayo waraabka. Baahida qamadiga ee sannadlaha ah ee Itoobiya waa in ka badan 107 milyan oo kiintal. Si loo daboolo baahidan, waxay ku bixisay inta u dhaxaysa $700 milyan iyo 1 bilyan oo doolar iibsiga qamadiga. Itoobiya waxay dabooli jirtay 25 ilaa 30 boqolkiiba baahida qamadiga ee sannadlaha ah iyada oo loo marayo soo dejinta qamadiga. Dowladdu waxay si adag uga shaqeyneysay sidii loo hubin lahaa in Itoobiya si buuxda u daboosho isticmaalka qamadiga iyadoo ballaarinaysa beerista qamadiga waraabka xagaaga iyo kordhinta wax soo saarka sannadlaha ah. Isla sanadkaas, Itoobiya waxay joojisay soo dejinta qamadiga ee dibadda. Guulaha Itoobiya ee horumarinta qamadiga kuma koobnayn joojinta soo dejinta. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sheegay in Itoobiya aysan isku filnayn oo keliya wax soo saarka qamadiga laakiin ay sidoo kale leedahay awood ay ku dhoofiso; wuxuu dejiyay jiho loogu talagalay dhoofinta qamadiga. Iyadoo la raacayo yoolka qaran ee uu dejiyay Ra'iisul Wasaaraha, Itoobiya waxay si rasmi ah u bilowday dhoofinta qamadiga Cirir 5, 2015 T.I. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu xilligaas sheegay in dhoofinta qamadiga ay calaamad u tahay gelitaanka Itoobiya marxalad taariikhi ah oo cusub oo beddeli doonta wejigeeda. Itoobiya waxay leedahay awood ay ku dhoofiso 32 milyan oo kiintal oo qamadi ah si ay u daboolo isticmaalka gudaha ee 2015, sida uu xaqiijiyay Guddiga Dhaqaalaha Guud iyo Dhoofinta Qaranka. Guddigu wuxuu sidoo kale sheegay in 32 milyan oo kiintal oo qamadi ah oo dheeraad ah la dhoofin karo ka dib marka la barto isticmaalka qaranka ee qofkiiba iyo dheelitirka guud ee wax soo saarka dalka. Waxaa xusid mudan in Shirweynihii 38-aad ee Midowga Afrika lagu qabtay Addis Ababa, xarunta Midowga, bishii Cirir ee la soo dhaafay. War-saxaafadeed uu ka soo saaray Goluhu, Guddoomiyaha Midowga Afrika ee Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluugga ah iyo Horumarinta Waarta, Moses Vilakati, ayaa sheegay in guusha Itoobiya ee wax soo saarka qamadiga ay tahay guul astaan u ah Afrika. Wuxuu sheegay in Midowga uu arkay Itoobiya oo kordhisay wax soo saarkeeda qamadiga muddo gaaban gudaheed si loo daboolo baahida gudaha loona dhoofiyo. Waxa kale oo uu xusay in qamadiga uu yahay saamiga ugu badan ee dakhliga sarrifka lacagaha qalaad ee ka soo gala cuntooyinka dalalka Afrika sannad kasta. Waxa uu sheegay in Itoobiya ay si ficil ah u muujisay inay suurtagal tahay in badeecadaha dibadda laga keeno lagu beddelo qamadiga gudaha. Guddoomiyaha ayaa ugu baaqay dalalka kale ee Afrika inay wax ka bartaan khibradda Itoobiya oo ay ku dhaqmaan. Waxa kale oo uu xusay in haddii Itoobiya ay sii waddo ballaarinta shaqadeeda ku aaddan horumarinta qamadiga, ay haysato fursad ballaaran oo ay ku gaari karto riyadeeda isku filnaanshaha cuntada.
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa:
Feb 12, 2026 581
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa: 👉 Itoobiya waxay sii waddaa inay xoojiso qaabka ay ku dayato ee Pan-Africanism, ma aha oo kaliya waagii hore laakiin sidoo kale mustaqbalka, iyadoo had iyo jeer soo bandhigaysa waxyaabo cusub Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee la qabto sannad kasta. 👉 Itoobiya waxay dhammaystirtay diyaar garowgeeda martigelinta Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika, kaas oo muujinaya midnimada qaaradda iyo Pan-Africanism, iyo sidoo kale Shir-madaxeedka taariikhiga ah ee Afrika iyo Talyaaniga oo la isku barbar dhigi doono. 👉 Laga bilaabo yakaatiiti 6 ilaa 8, dalkeennu wuxuu martigelin doonaa laba shir-madaxeed oo waaweyn. Kan koowaad waa Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga oo la qaban doono Yakaatiit 6, 2018; kan labaadna waa Shir-madaxeedka 39-aad ee Hoggaamiyeyaasha Afrika. 👉 Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee sanadkan waxaa lagu qaban doonaa mowduuca ah; "Hubinta biyo waara iyo nadaafad ammaan ah si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063". Mawduucani wuxuu ka tarjumayaa sida Afrika uga go'an tahay horumar waara; wuxuu tilmaamayaa inay hore u socoto iyadoo leh aragti dheer si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063. Arrintan awgeed, dalkeennu wuxuu leeyahay waayo-aragnimo badan oo uu siin karo Afrikaanka. Dalkeenna Itoobiya: • Toddobadii sano ee la soo dhaafay, waxaan awoodnay inaan kordhinno daboolkeenna kaymaha laga bilaabo 17 boqolkiiba ilaa 23 boqolkiiba annagoo beerayna geedo lagu qiyaasay 50 bilyan oo geed, taasoo muujinaysa sida aan uga go'annahay horumarinta waara. • Iyada oo adeegsanaysa fursadaha tamarta la cusboonaysiin karo sida biyaha, dabaysha iyo qorraxda, oo ay ku jiraan Biyo-xidheenka Weyn ee dib ucurashada Itoobiya, waxay awood u yeelatay inay kordhiso baahiyaheeda tamarta iyo sidoo kale inay u adeegto deriskeeda. Waxay sidoo kale muujisay sida ay uga go'an tahay tamarta la cusboonaysiin karo iyadoo mamnuucday baabuurta shidaalka ku shaqeeya. • Dadaallada lagu doonayo in magaalooyinka laga dhigo kuwo nadiif ah oo qurux badan iyo in la abuuro magaalooyin firfircoon oo kandiif ah wasakhowga deegaanka oo yaraaday iyada oo loo marayo horumarinta marinnada magaalooyinka iyo horumarinta wabiyada ayaa ka bilaabmay caasimadeenna waxayna ka socdaan magaalooyin badan oo dalkeenna ah. • Waxay xaqiijisay ballanqaadkeeda ku aaddan horumarinta waara iyo ilaalinta deegaanka iyadoo mamnuucday bacaha balaastikada ah ee hal mar la isticmaalo si loo abuuro jawi aan balaastig lahayn. • Waxay sidoo kale si joogto ah u qaadaysaa tallaabooyin dhammaystiran si ay kheyraadkeeda biyaha ugu isticmaasho si hufan oo wax ku ool ah. ENA Digital Media Pages 👉 https://linktr.ee/ENADIgital
Warbixino Gaar Ah
Qaybta Tiknooloojiyadda oo iyadna Sida Qaybaha Kale Guul Laga Gaadhay.
Jun 12, 2026 102
Itoobiya waxay guulo badan ka gaartay dadaalkeeda ay ku dhiseyso dhaqaale u adkeysan kara isbedelka caalamka. Guulaha laga diiwaan geliyay warshadaha duulista, raadka cagaaran, horumarinta qamadiga, dalxiiska iyo qaybaha kale ayaa tilmaamaya tan. Maalgashiga dhinaca tignoolajiyada, oo ay ku jirto garaadka macmalka ah, ayaa diiradda la saarayaa maadaama ay lagama maarmaan tahay in la abuuro waddan iyo dhalinyaro tartan badan. Suurtagalnimada in tiknoolajiyadda loo isticmaalo heer ka sarreeya sidii hore iyo maanta way sii ballaaran doontaa, sidaa darteed dareenka la siinayo qaybta dijitaalka ah, sida hindisayaasha kale ayaa ah mid xusid mudan. Tusaale ahaan, hindisaha 5 milyan oo arday oo Itoobiyaan ah oo baranaysa koodhka oo la bilaabay Afagaal 16, 2016 T.I, ayaa weli si ballaaran loogu barayaa ardayda. Tan iyo markii la bilaabay hindisahan, 5,005,146 oo qof ayaa iska diiwaangalisay inay qaataan tababarka koodhka kombiyuutarka, falanqaynta xogta, horumarinta barnaamijyada Android iyo koorsooyinka aasaasiga ah ee garaadka macmalka ah. In ka badan 3 milyan ayaa dhammeeyay tababarka. Marka la eego arrintan, dhalinyarada Itoobiya waa inay had iyo jeer diyaar u ahaadaan isbeddelka tignoolajiyada iyagoo si joogto ah u weydiinaya, u baranaya, oo raadinaya waxyaabo cusub. Maadaama ay tusaale u noqotay gaadiidka cirka ee horumarsan, horumarinta marinnada, dalxiiska, beeraha iyo qaybaha kale, waxay sidoo kale gaari kartaa heer sare oo dhinaca tiknoolajiyada ah iyada oo loo marayo garaadka macmalka. Kan aan muujin calaamadaha xawaaraha; Haddii calaamadaha aan la daaweyn isla markiiba ka dib marka ay soo baxaan, cudurku wuxuu horseedi karaa dib u dhac maskaxeed Bishii Janaayo ee la soo dhaafay, intii lagu jiray shirkii caadiga ahaa ee 10-aad ee sannadka 5-aad ee Golaha Wakiillada Shacabka, kaas oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.), wuxuu sheegay inaan maalgelinayno tignoolajiyada shaqadayada dib-u-habaynta si aan u abuurno waddan iyo dhallinyaro kula tartami karta tiknoolojiyadda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday in sababta tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah shanta qaybood ee kala duwan ay sabab u tahay faa'iidooyinkeeda jiilka mustaqbalka. Wuxuu tusaale u soo qaatay garaadka macmalka ah; Wuxuu xusay in markii Itoobiya ay aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah qiyaastii lix sano ka hor, aysan jirin waddan kale oo Afrikaan ah oo abuuray AI-ga heer hay'adeed, wuxuuna sidoo kale tilmaamay in Itoobiya ay dhisayso Jaamacad Garaadka Macmalka ah iyo inay bilaabi doonto shaqada ugu badnaan sannad gudaheed. Diyaargarradan oo dhan waxaa la sameynayaa sidii awowayaasheen ay u aasaaseen Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa lambarka koowaad ee Afrika; iyo Ciidanka Cirka Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa mid ka mid ah ciidamada cirka ee ugu horreeya Afrika; waxaan ka shaqeyneynay dib-u-habaynta arrin muhiim ah si Jaamacaddayada iyo Machadkayaga AI-ga ay u noqdaan hoggaamiye Afrika berri, oo ay u kacaan iyagoo leh aasaas wanaagsan. Mid ka mid ah diyaargarowga badan ee loo sameynayo berri wanaagsan; waa dowladdu oo tababar bilaash ah siineysa 5 milyan oo cod-bixiyeyaal ah, taasoo noqon doonta kharash badan xitaa haddii ay si gaar ah u ahaan lahayd. Maadaama hindisahani uu guul ka gaaray waqtigii loogu talagalay; Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.) wuxuu u hambalyeeyay Itoobiyaanka qaaliga ah guusha marxaladda tababarataysaasha hindisaha 5 milyan oo Koodhar. Wuxuu sheegay in yoolka la dejiyay in lagu gaaro saddex sano gudahood la gaaray wax ka yar laba sano, guushanina ay markhaati u tahay go'aan qaadashada iyo kartida aan xadka lahayn ee dadkeenna. Wuxuu tilmaamay in 50 boqolkiiba dadka shaqo doonka ah ee adduunka ay joogi doonaan Afrika 10ka sano ee soo socda; wuxuu ku nuuxnuuxsaday in fursaddan dahabiga ah la qaato oo loo diyaar garoobo tartanka berri. Marka la eego arrintan, waxaan fahamsanahay in tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah tilmaamayaasha lagu arko inta dib-u-habaynta Itoobiya ay diiradda saartay jiilka. Sidaa darteed, marxaladda taariikhiga ah ee aan bilownay inaan u diyaargarowno adduunka dijitaalka ah maaha dhammaadka safarkeenna laakiin waa barta laga bilaabayo dardargelinta aragtideenna qaran, ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu; marka la gaaro Koodxin 2018, waxaa la gaarayaa bartilmaameedka ah in la gaaro 7 milyan oo tababar qaadanaya. Wuxuu ugu baaqay qof kasta oo Itoobiyaan ah inuu qayb ka noqdo hawshan qaran. Farriintiisa uu u diray ardayda, wuxuu ku boorriyay inay ka fogaadaan inay waqtigooda ku lumiyaan xagaaga soo socda; marka ay ku laabtaan dugsiyadooda iyagoo isdiiwaangelinaya oo baranaya, waa inaysan noqon oo keliya arday, laakiin sidoo kale inay noqdaan hoggaamiyeyaal dijitaal ah oo caalami ah oo la aqoonsan yahay. Dhanka kale, bishii Dirir ee la soo dhaafay, isagoo ka jawaabaya su'aalo ka yimid aqoonyahanno ku sugan madal dood ah oo loo abaabulay in lagu xuso sannad-guuradii 75-aad ee Jaamacadda Addis Ababa, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh ballanqaad weyn oo ku saabsan garaadka macmalka.
.jpg)
#DALXIIS : Togga Jalalaqe – Duleedka Degmada Sallaxaad.
May 22, 2026 187
Degmada Sallaxaad ee Gobolka Erer waxaa ku yaalla Togga Jalalaqe, oo ka mid ah goobaha dabiiciga ah ee ugu quruxda badan deegaanka. Toggan ayaa leh muuqaal dabiici ah oo soo jiidasho leh, waxaana hareerihiisa ku teedsan dhir cagaaran iyo deegaan qurux badan oo indhaha soo jiita, gaar ahaan xilliyada roobka iyo barwaaqada. Xafiiska Dhaqanka iyo Dalxiiska ee DDS ayaa wada xog ururin iyo daraasaad lagu ogaanayo goobaha ku habboon dalxiiska iyo khayraadka dabiiciga ah ee gobolka Erar, Isu-duwaha dhaqanka iyo dalxiiska ee gobolka ayaana qayb ka ah dadaallada lagu soo bandhigayo goobaha dabiiciga ah iyo kuwa dhaqameed ee deegaanku caanka ku yahay. Togga Jalalaqe wuxuu muhiimad weyn u leeyahay bulshada deegaanka iyo xoolo-dhaqatada, maadaama uu door weyn ka qaato helitaanka biyaha iyo daaqa xoolaha. Sidoo kale, Togga Jalalaqe waa goob laga helo nasasho, bilic dabiici ah iyo muuqaal muujinaya hodantinimada deegaanka Sallaxaad. Togga Jalalaqe wuxuu astaan u yahay:- Quruxda dabiiciga ah Deegaan cagaaran oo barwaaqo ah Nolosha miyiga iyo dhaqanka reer guuraaga Khayraadka dabiiciga ah ee Gobolka Erer Xigasho: Xafiiska Dhaqanka Iyo Dalxiiska DDA
Itoobiya waxay tusaale u tahay iskaashiga dhinacyada badan iyo iskaashiga caalamiga ah — Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antoniyo Guterres
May 14, 2026 145
Addis Ababa; Miicaad 6/2018 (ENA): Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antoniyo Guterres ayaa ku ammaanay Itoobiya ballanqaadkeeda iyo qaabka iskaashiga caalamiga ah iyo iskaashiga dhinacyada badan. Itoobiya waxay soo saartay shaambad gaar ah oo lagu xusayo cinwaanka "Nabad Ku wada noolaanshaha" si loogu xuso siddeedtanka sano ee ay jirto Qaramada Midoobay. Khudbad uu ka jeediyay munaasabadda, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antoniyo Guterres wuxuu uga mahadceliyay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) qabanqaabada munaasabadda iyo soo dhawaynta diiran ee ay u sameeyeen dadka Itoobiya. Wuxuu sheegay in shaambadda xuska gaarka ah aysan kaliya xusin sannad-guuradii 80-aad ee Qaramada Midoobay, laakiin sidoo kale ay ka tarjumayso xiriirka muddada dheer ee ka dhexeeya Qaramada Midoobay iyo Itoobiya. Wuxuu xasuusiyay in Itoobiya ay ka mid ahayd 51-kii waddan ee saxiixay Axdiga Qaramada Midoobay ee San Fransisko sanadkii 1945. Wuxuu xusay in Itoobiya ay sii ahaanayso tusaale u ah iskaashiga dhinacyada badan iyo iskaashiga caalamiga ah. Xoghayaha Guud, oo sheegay in Itoobiya ay tahay waddan matalaya ilbaxnimo qadiimi ah, ayaa sidoo kale xusay inay ka mid tahay waddamada diiwaan gelinaya kobaca dhaqaale ee degdegga ah adduunka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7942
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 5802
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 5714
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 5606
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4980
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7942
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 5802
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 5714
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 5606
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
Barnaamijka Raadka cagaaran - Ballanqaadka hirgalinta barnaamijka ka hortaga cimilada
Jun 15, 2026 40
Addis Ababa, Agaali, Sane 8, 2018 T.I. (ENA) –Isbeddelka cimiladu waa caqabada samayn ku leh adduunka . Waa muhiim in la ogaado in Afrika ay tahay qarda ugu yar saamaynta ay ku leedahy isbadalka cimilada adduunka laakiin waxa aad u saraysa waxyelada Afirka kasogaada isbadalka cimilada .sidaas darted qaaradu waa in ayna kacmaha laa laabni oo ay ku kobnaan cabsho, diyaarn u ahaataa kacan ka geysashada hirgalinta barnaamika cagaaran.hirgalinta barnaamijkai Itoobiya kaalin horle ayay kaga jirtaa. hindisay Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.)eek u aadan barnaamijkan cagaaran ayaa la ga bilaabo 2011 ilaa hadda lagu beeray , in ka badan 48 bilyan oo geed barnaamijka Cagaaran waxaa u ka mid yaha ka jawaabaha saamaynta isbeddelka cimilada. Barnaamijku wuxuu muujiyay inay suurtagal tahay in si firfircoon loogu lug yeesho yool guud iyo helitaanka xalal loogu talagalay isbeddelka cimilada adduunka. Waxay kordhisay tirada daboolka kaynta. Tani waxay gacan ka geysaneysaa doorkeeda isbeddelka cimilada. Dhanka kale, doorka barnaamijkan Cagaaran ayaa sidoo kale la shaaciyay in ila hada natiijo laga gaadhay .muuqatana soo celinta dhulka xaalufay, fududeynta maaraynta kheyraadka biyaha, iyo hubinta madax-bannaanida cuntada. Itoobiya waxay ku talaabsatay guul leh oo ku saabsan barnamijkan iyadoo ka qayb qaadanaysa dhammaan qaybaha bulshada barnaamijka Cagaaran, iyada oo aan loo eegin da'da, jinsiga, heerka waxbarashada, shaqada, beeralay, iyo diinta. Waxana laga laga eegaa inuu yahay mashruuc qaran oo weyn, barnaamijka waxaa sidoo kale lagu ballaarinayaa deeqo loogu deeqayo deriskeeda. Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) ayaa mar yiri; Mashruuca Cagaaran waa bandhig dadka kale u muujinaya in Itoobiya ay si weyn u fikiri karto, u kori karto, u qorsheyn karto wax weyn, oo ay ku gaari karto waxyaabo waaweyn iyadoo isku dubaridaysa dadkeeda. #Muujinta_Cagaaran #ENA
Qaybta Tiknooloojiyadda oo iyadna Sida Qaybaha Kale Guul Laga Gaadhay.
Jun 12, 2026 102
Itoobiya waxay guulo badan ka gaartay dadaalkeeda ay ku dhiseyso dhaqaale u adkeysan kara isbedelka caalamka. Guulaha laga diiwaan geliyay warshadaha duulista, raadka cagaaran, horumarinta qamadiga, dalxiiska iyo qaybaha kale ayaa tilmaamaya tan. Maalgashiga dhinaca tignoolajiyada, oo ay ku jirto garaadka macmalka ah, ayaa diiradda la saarayaa maadaama ay lagama maarmaan tahay in la abuuro waddan iyo dhalinyaro tartan badan. Suurtagalnimada in tiknoolajiyadda loo isticmaalo heer ka sarreeya sidii hore iyo maanta way sii ballaaran doontaa, sidaa darteed dareenka la siinayo qaybta dijitaalka ah, sida hindisayaasha kale ayaa ah mid xusid mudan. Tusaale ahaan, hindisaha 5 milyan oo arday oo Itoobiyaan ah oo baranaysa koodhka oo la bilaabay Afagaal 16, 2016 T.I, ayaa weli si ballaaran loogu barayaa ardayda. Tan iyo markii la bilaabay hindisahan, 5,005,146 oo qof ayaa iska diiwaangalisay inay qaataan tababarka koodhka kombiyuutarka, falanqaynta xogta, horumarinta barnaamijyada Android iyo koorsooyinka aasaasiga ah ee garaadka macmalka ah. In ka badan 3 milyan ayaa dhammeeyay tababarka. Marka la eego arrintan, dhalinyarada Itoobiya waa inay had iyo jeer diyaar u ahaadaan isbeddelka tignoolajiyada iyagoo si joogto ah u weydiinaya, u baranaya, oo raadinaya waxyaabo cusub. Maadaama ay tusaale u noqotay gaadiidka cirka ee horumarsan, horumarinta marinnada, dalxiiska, beeraha iyo qaybaha kale, waxay sidoo kale gaari kartaa heer sare oo dhinaca tiknoolajiyada ah iyada oo loo marayo garaadka macmalka. Kan aan muujin calaamadaha xawaaraha; Haddii calaamadaha aan la daaweyn isla markiiba ka dib marka ay soo baxaan, cudurku wuxuu horseedi karaa dib u dhac maskaxeed Bishii Janaayo ee la soo dhaafay, intii lagu jiray shirkii caadiga ahaa ee 10-aad ee sannadka 5-aad ee Golaha Wakiillada Shacabka, kaas oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.), wuxuu sheegay inaan maalgelinayno tignoolajiyada shaqadayada dib-u-habaynta si aan u abuurno waddan iyo dhallinyaro kula tartami karta tiknoolojiyadda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday in sababta tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah shanta qaybood ee kala duwan ay sabab u tahay faa'iidooyinkeeda jiilka mustaqbalka. Wuxuu tusaale u soo qaatay garaadka macmalka ah; Wuxuu xusay in markii Itoobiya ay aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah qiyaastii lix sano ka hor, aysan jirin waddan kale oo Afrikaan ah oo abuuray AI-ga heer hay'adeed, wuxuuna sidoo kale tilmaamay in Itoobiya ay dhisayso Jaamacad Garaadka Macmalka ah iyo inay bilaabi doonto shaqada ugu badnaan sannad gudaheed. Diyaargarradan oo dhan waxaa la sameynayaa sidii awowayaasheen ay u aasaaseen Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa lambarka koowaad ee Afrika; iyo Ciidanka Cirka Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa mid ka mid ah ciidamada cirka ee ugu horreeya Afrika; waxaan ka shaqeyneynay dib-u-habaynta arrin muhiim ah si Jaamacaddayada iyo Machadkayaga AI-ga ay u noqdaan hoggaamiye Afrika berri, oo ay u kacaan iyagoo leh aasaas wanaagsan. Mid ka mid ah diyaargarowga badan ee loo sameynayo berri wanaagsan; waa dowladdu oo tababar bilaash ah siineysa 5 milyan oo cod-bixiyeyaal ah, taasoo noqon doonta kharash badan xitaa haddii ay si gaar ah u ahaan lahayd. Maadaama hindisahani uu guul ka gaaray waqtigii loogu talagalay; Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.) wuxuu u hambalyeeyay Itoobiyaanka qaaliga ah guusha marxaladda tababarataysaasha hindisaha 5 milyan oo Koodhar. Wuxuu sheegay in yoolka la dejiyay in lagu gaaro saddex sano gudahood la gaaray wax ka yar laba sano, guushanina ay markhaati u tahay go'aan qaadashada iyo kartida aan xadka lahayn ee dadkeenna. Wuxuu tilmaamay in 50 boqolkiiba dadka shaqo doonka ah ee adduunka ay joogi doonaan Afrika 10ka sano ee soo socda; wuxuu ku nuuxnuuxsaday in fursaddan dahabiga ah la qaato oo loo diyaar garoobo tartanka berri. Marka la eego arrintan, waxaan fahamsanahay in tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah tilmaamayaasha lagu arko inta dib-u-habaynta Itoobiya ay diiradda saartay jiilka. Sidaa darteed, marxaladda taariikhiga ah ee aan bilownay inaan u diyaargarowno adduunka dijitaalka ah maaha dhammaadka safarkeenna laakiin waa barta laga bilaabayo dardargelinta aragtideenna qaran, ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu; marka la gaaro Koodxin 2018, waxaa la gaarayaa bartilmaameedka ah in la gaaro 7 milyan oo tababar qaadanaya. Wuxuu ugu baaqay qof kasta oo Itoobiyaan ah inuu qayb ka noqdo hawshan qaran. Farriintiisa uu u diray ardayda, wuxuu ku boorriyay inay ka fogaadaan inay waqtigooda ku lumiyaan xagaaga soo socda; marka ay ku laabtaan dugsiyadooda iyagoo isdiiwaangelinaya oo baranaya, waa inaysan noqon oo keliya arday, laakiin sidoo kale inay noqdaan hoggaamiyeyaal dijitaal ah oo caalami ah oo la aqoonsan yahay. Dhanka kale, bishii Dirir ee la soo dhaafay, isagoo ka jawaabaya su'aalo ka yimid aqoonyahanno ku sugan madal dood ah oo loo abaabulay in lagu xuso sannad-guuradii 75-aad ee Jaamacadda Addis Ababa, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh ballanqaad weyn oo ku saabsan garaadka macmalka.