ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Qaybta Tiknooloojiyadda oo iyadna Sida Qaybaha Kale Guul Laga Gaadhay.
Jun 12, 2026 67
Itoobiya waxay guulo badan ka gaartay dadaalkeeda ay ku dhiseyso dhaqaale u adkeysan kara isbedelka caalamka. Guulaha laga diiwaan geliyay warshadaha duulista, raadka cagaaran, horumarinta qamadiga, dalxiiska iyo qaybaha kale ayaa tilmaamaya tan. Maalgashiga dhinaca tignoolajiyada, oo ay ku jirto garaadka macmalka ah, ayaa diiradda la saarayaa maadaama ay lagama maarmaan tahay in la abuuro waddan iyo dhalinyaro tartan badan. Suurtagalnimada in tiknoolajiyadda loo isticmaalo heer ka sarreeya sidii hore iyo maanta way sii ballaaran doontaa, sidaa darteed dareenka la siinayo qaybta dijitaalka ah, sida hindisayaasha kale ayaa ah mid xusid mudan. Tusaale ahaan, hindisaha 5 milyan oo arday oo Itoobiyaan ah oo baranaysa koodhka oo la bilaabay Afagaal 16, 2016 T.I, ayaa weli si ballaaran loogu barayaa ardayda. Tan iyo markii la bilaabay hindisahan, 5,005,146 oo qof ayaa iska diiwaangalisay inay qaataan tababarka koodhka kombiyuutarka, falanqaynta xogta, horumarinta barnaamijyada Android iyo koorsooyinka aasaasiga ah ee garaadka macmalka ah. In ka badan 3 milyan ayaa dhammeeyay tababarka. Marka la eego arrintan, dhalinyarada Itoobiya waa inay had iyo jeer diyaar u ahaadaan isbeddelka tignoolajiyada iyagoo si joogto ah u weydiinaya, u baranaya, oo raadinaya waxyaabo cusub. Maadaama ay tusaale u noqotay gaadiidka cirka ee horumarsan, horumarinta marinnada, dalxiiska, beeraha iyo qaybaha kale, waxay sidoo kale gaari kartaa heer sare oo dhinaca tiknoolajiyada ah iyada oo loo marayo garaadka macmalka. Kan aan muujin calaamadaha xawaaraha; Haddii calaamadaha aan la daaweyn isla markiiba ka dib marka ay soo baxaan, cudurku wuxuu horseedi karaa dib u dhac maskaxeed Bishii Janaayo ee la soo dhaafay, intii lagu jiray shirkii caadiga ahaa ee 10-aad ee sannadka 5-aad ee Golaha Wakiillada Shacabka, kaas oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.), wuxuu sheegay inaan maalgelinayno tignoolajiyada shaqadayada dib-u-habaynta si aan u abuurno waddan iyo dhallinyaro kula tartami karta tiknoolojiyadda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday in sababta tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah shanta qaybood ee kala duwan ay sabab u tahay faa'iidooyinkeeda jiilka mustaqbalka. Wuxuu tusaale u soo qaatay garaadka macmalka ah; Wuxuu xusay in markii Itoobiya ay aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah qiyaastii lix sano ka hor, aysan jirin waddan kale oo Afrikaan ah oo abuuray AI-ga heer hay'adeed, wuxuuna sidoo kale tilmaamay in Itoobiya ay dhisayso Jaamacad Garaadka Macmalka ah iyo inay bilaabi doonto shaqada ugu badnaan sannad gudaheed. Diyaargarradan oo dhan waxaa la sameynayaa sidii awowayaasheen ay u aasaaseen Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa lambarka koowaad ee Afrika; iyo Ciidanka Cirka Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa mid ka mid ah ciidamada cirka ee ugu horreeya Afrika; waxaan ka shaqeyneynay dib-u-habaynta arrin muhiim ah si Jaamacaddayada iyo Machadkayaga AI-ga ay u noqdaan hoggaamiye Afrika berri, oo ay u kacaan iyagoo leh aasaas wanaagsan. Mid ka mid ah diyaargarowga badan ee loo sameynayo berri wanaagsan; waa dowladdu oo tababar bilaash ah siineysa 5 milyan oo cod-bixiyeyaal ah, taasoo noqon doonta kharash badan xitaa haddii ay si gaar ah u ahaan lahayd. Maadaama hindisahani uu guul ka gaaray waqtigii loogu talagalay; Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.) wuxuu u hambalyeeyay Itoobiyaanka qaaliga ah guusha marxaladda tababarataysaasha hindisaha 5 milyan oo Koodhar. Wuxuu sheegay in yoolka la dejiyay in lagu gaaro saddex sano gudahood la gaaray wax ka yar laba sano, guushanina ay markhaati u tahay go'aan qaadashada iyo kartida aan xadka lahayn ee dadkeenna. Wuxuu tilmaamay in 50 boqolkiiba dadka shaqo doonka ah ee adduunka ay joogi doonaan Afrika 10ka sano ee soo socda; wuxuu ku nuuxnuuxsaday in fursaddan dahabiga ah la qaato oo loo diyaar garoobo tartanka berri. Marka la eego arrintan, waxaan fahamsanahay in tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah tilmaamayaasha lagu arko inta dib-u-habaynta Itoobiya ay diiradda saartay jiilka. Sidaa darteed, marxaladda taariikhiga ah ee aan bilownay inaan u diyaargarowno adduunka dijitaalka ah maaha dhammaadka safarkeenna laakiin waa barta laga bilaabayo dardargelinta aragtideenna qaran, ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu; marka la gaaro Koodxin 2018, waxaa la gaarayaa bartilmaameedka ah in la gaaro 7 milyan oo tababar qaadanaya. Wuxuu ugu baaqay qof kasta oo Itoobiyaan ah inuu qayb ka noqdo hawshan qaran. Farriintiisa uu u diray ardayda, wuxuu ku boorriyay inay ka fogaadaan inay waqtigooda ku lumiyaan xagaaga soo socda; marka ay ku laabtaan dugsiyadooda iyagoo isdiiwaangelinaya oo baranaya, waa inaysan noqon oo keliya arday, laakiin sidoo kale inay noqdaan hoggaamiyeyaal dijitaal ah oo caalami ah oo la aqoonsan yahay. Dhanka kale, bishii Dirir ee la soo dhaafay, isagoo ka jawaabaya su'aalo ka yimid aqoonyahanno ku sugan madal dood ah oo loo abaabulay in lagu xuso sannad-guuradii 75-aad ee Jaamacadda Addis Ababa, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh ballanqaad weyn oo ku saabsan garaadka macmalka.
Mexico ayaa Koonfur Afrika 2-0 kaga badisay ciyaartii furitaanka Koobka Adduunka ee 23aad. Julian Quinones ayaa dhaliyay goolka furitaanka Mexico daqiiqadii sagaalaad ee ciyaartii Group A ee ka dhacday Garoonka Azteca habeenkii xalay.
Jun 12, 2026 25
Weeraryahanka 29 jirka ah ee Quinones ayaa dhaliyay goolkii ugu horreeyay ee Koobka Adduunka. Raul Jimenez ayaa dhaliyay goolkii labaad isagoo madax ku dhaliyay daqiiqadii 67aad. Spefelo Sithole oo u dhashay Koonfur Afrika ayaa karaka casaan la siiyay daqiiqadii 49aad. Waxay ahayd kaarkii ugu horreeyay ee casaanka ahaa ee tartanka. Ciyaaryahan kale oo u dhashay Koonfur Afrika, Temba Zwane, ayaa isna karaka casaan la siiyay daqiiqadii 84aad. Koonfur Afrika ayaa lagu qasbay inay ciyaarta ku dhammeeyaan sagaal ciyaaryahan. Mexico ayaa ciyaarta maamulaysay laakiin way ku guuldareysatay inay ka faa'iidaysato fursadahooda. Koonfur Afrika, oo ciyaareysay ciyaar weerar celin ah oo qoto dheer, ayaa ku guuldareysatay inay abuurto fursado gool dhalin ah. Mexico, oo ka mid ah dalalka martigelinaya, ayaa ku bilaabatay tartanka guul. Koonfur Afrika ayaa laga badiyay ciyaartii ugu horreysay. Koobka Adduunka ee 23-aad ee FIFA, oo ay si wadajir ah u martigelinayaan Mareykanka, Kanada iyo Mexico, ayaa socon doona ilaa Luulyo 12, 2018.
Shirweynihii Shanaad ee Caafimaadka Dadweynaha Caalamiga ee Afrika ayaa lagu qaban doono Addis Ababa.
Jun 12, 2026 29
Addis Ababa, Agali, Sane 4, 2018(ENA) Shirweynihii Shanaad ee Caafimaadka Dadweynaha Afrika ee Caalamiga aha ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa laga bilaabo Noofambar 14 ilaa 18, 2019. Shirkan, oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC) iyo Dowladda Itoobiya, ayaa looga hadli doonaa siyaabaha wax looga qaaban karo mustaqbalka cudurada saameeya Afrika iyadoo la dhisayo nidaamyo caafimaad oo xooggan oo adkeysi leh iyo yareynta ku tiirsanaanta gargaarka dibadda. Shirka ayaa isu keeni doona hoggaamiyeyaasha, siyaasad-dejiyeyaasha, cilmi-baarayaasha, hal-abuurayaasha, bulshada rayidka ah iyo dhallinyarada, sida laga laga soo xigtay macluumaadka ay ENA ka heshay CDC-da Afrika. Dr. Jean Cassia, Agaasimaha Guud ee Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC), ayaa sheegay in shirku uu qayb muhiim ah ka yahay dadaallada socda ee dalalka Afrika iyo CDC-da Afrika si loo dhiso nidaamyo caafimaad oo xooggan oo adkeysi leh. Waxa kale oo uu xusay in shirku uu fursad u siin doono aragtiyo cusub oo ku saabsan maalgelinta caafimaadka iyo horumarinta nidaamka. Wuxuu sheegay in tani ay suurtogal ka dhigi doonto xaqiijinta aragtida nidaamka amniga caafimaadka Afrika oo ay horseeddo lahaanshaha Afrika, hal-abuurka iyo iskaashiga.
waxaan kacan kageysanayna sii Joogtaynta Guulaha Horumarineed ee laga gaadhay Deeganka Soomaalida. ;Jabhada wadaniga xoraynta ogadheen (ONLF)
Jun 12, 2026 27
Jigjiga, Agaali/Sane,4,2018 (ENA) – Jabhadda wadaniga Xoreynta Ogaadheen (ONLF) ayaa sheegtay inay qayb qaadan doonaan doorkeeda sii xoojinta iyo joogtaynta guulaha horumarineed ka hanaqaadayo Deegan somalida ee sannadihii u isbeddelku curtay . Guddoomiye ku-xigeenka Jabhada wadaniga xoraynta ogaadheen (ONLF) Axmed Yaasiin ayaa xusay isbeddelka ka hor siyaasada ururku ahayd mid halgan hubeysan ku salaysan, sababtuna ahayd nidaamkii siyaasadeed oo haa mid takoorayey Deeganka islamarkaana ka madhnaa cadaalada. Wuxuu kale oo uu sheegay in kaddib isbeddelladii siyaasadeed ka curtay Itoobiya iyo jawiga siyaasadeed ee ka hanaqaaday awgeed ay jabhadu ka tanaasushay halgankii hubeysnaa islamarkaana hadda ay ku jirto ka qaybgal iyo tartan siyaasadeed oo nabdoon Guddoomiye ku-xigeenka Jabhada Axmed Yaasiin ayaa sheegay jabhadu qaddarinayo nabadda waarta ee ka hirgashay deegaanka Soomaalida muddadii isbeddelka, iyo sidoo kale mashaariicda horumarineed ee la taaban karo ee laga fuliyay. Wuxuu intaas ku daray in jabhadu ay diyaar u tahay ka qaybqaadashada guulahaas si loo siiwado islamar ahaantaana loo sii xoojiyo. Wuxuu sidoo kale xusay inay jiraan shaqsiyaad ku dhaqmaya magaca xisbiga kuwaas oo isbahaysi la sameeyay xoogagga hubeysan ismar ahaantaana aqbalay ajandooyinka shisheeye ku hawlan falal burburinta dalka. Wuxuu cadeyey in dadka noocaas ahi aysan meel ku lahayn jabhada isagoo sheegay in jabhadu la shaqeyn doono cid kasta oo kale si looga hortago falalkooda nuucaasa . Guddoomiye ku-xigeenka Jabhada wadaniga xoraynta ogadheen Axmed Yaasiin mar uu kahadlayey qaybgalka jabhada ee Doorashadii Guud ee Toddobaad ee Itoobiya ka turjumayso qaybgalka siyaasadeed ee xooggan ee jabhadu ku leedahay deegaanka Soomaalida. Wuxuu intaas ku daray in jabhadu sii wadi doono ka qaybqaadashada dhismaha nidaam dimuqraadi ah iyada oo loo marayo halgan siyaasadeed oo nabadeed. Guntii iyo Gunaanadkii wuxuu sheegay in xisbiyada siyaasadeed ka dhadhaqa Itoobiya ay waajib ku tahay inay si habboon uga faa’iidaystaan jawiga siyaasadeed ee kajira dalka kaas oo dhashay isbeddellada, islamarkana ka shaqeeyaan danaha dalka iyo horumarka guud ee dalka.
16 garoon oo lagu qaban doono Koobka kubada Adduunka ee 2026
Jun 12, 2026 26
Addis Ababa, Agali, Sane 4, 2018(ENA) Koobka kubada cagta Adduunka ee 23-aad ee FIFA, oo ay si wadajir ah u martigelinayaan Mareykanka, Mexico iyo Kanada, ayaa si rasmi ah caawa u bilaabmaya. Tartankan wuxuu noqon doonaa madal weyn oo ay ka qayb qaadan doonaan 48 waddan, taasoo kordhin doonta tirada 32 waddan markii ugu horreysay taariikhdeeda. Tartanku wuxuu ka dhici doonaa 16 garoon oo laga soo xulay 16 magaalo oo ku kala yaal saddexda waddan ee Waqooyiga Ameerika, iyadoo hal garoon oo keliya uu ku yaal magaalo kasta oo martigelin doonta tartanka.
Muuqaal Ahaan
Qaybta Tiknooloojiyadda oo iyadna Sida Qaybaha Kale Guul Laga Gaadhay.
Jun 12, 2026 67
Itoobiya waxay guulo badan ka gaartay dadaalkeeda ay ku dhiseyso dhaqaale u adkeysan kara isbedelka caalamka. Guulaha laga diiwaan geliyay warshadaha duulista, raadka cagaaran, horumarinta qamadiga, dalxiiska iyo qaybaha kale ayaa tilmaamaya tan. Maalgashiga dhinaca tignoolajiyada, oo ay ku jirto garaadka macmalka ah, ayaa diiradda la saarayaa maadaama ay lagama maarmaan tahay in la abuuro waddan iyo dhalinyaro tartan badan. Suurtagalnimada in tiknoolajiyadda loo isticmaalo heer ka sarreeya sidii hore iyo maanta way sii ballaaran doontaa, sidaa darteed dareenka la siinayo qaybta dijitaalka ah, sida hindisayaasha kale ayaa ah mid xusid mudan. Tusaale ahaan, hindisaha 5 milyan oo arday oo Itoobiyaan ah oo baranaysa koodhka oo la bilaabay Afagaal 16, 2016 T.I, ayaa weli si ballaaran loogu barayaa ardayda. Tan iyo markii la bilaabay hindisahan, 5,005,146 oo qof ayaa iska diiwaangalisay inay qaataan tababarka koodhka kombiyuutarka, falanqaynta xogta, horumarinta barnaamijyada Android iyo koorsooyinka aasaasiga ah ee garaadka macmalka ah. In ka badan 3 milyan ayaa dhammeeyay tababarka. Marka la eego arrintan, dhalinyarada Itoobiya waa inay had iyo jeer diyaar u ahaadaan isbeddelka tignoolajiyada iyagoo si joogto ah u weydiinaya, u baranaya, oo raadinaya waxyaabo cusub. Maadaama ay tusaale u noqotay gaadiidka cirka ee horumarsan, horumarinta marinnada, dalxiiska, beeraha iyo qaybaha kale, waxay sidoo kale gaari kartaa heer sare oo dhinaca tiknoolajiyada ah iyada oo loo marayo garaadka macmalka. Kan aan muujin calaamadaha xawaaraha; Haddii calaamadaha aan la daaweyn isla markiiba ka dib marka ay soo baxaan, cudurku wuxuu horseedi karaa dib u dhac maskaxeed Bishii Janaayo ee la soo dhaafay, intii lagu jiray shirkii caadiga ahaa ee 10-aad ee sannadka 5-aad ee Golaha Wakiillada Shacabka, kaas oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.), wuxuu sheegay inaan maalgelinayno tignoolajiyada shaqadayada dib-u-habaynta si aan u abuurno waddan iyo dhallinyaro kula tartami karta tiknoolojiyadda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday in sababta tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah shanta qaybood ee kala duwan ay sabab u tahay faa'iidooyinkeeda jiilka mustaqbalka. Wuxuu tusaale u soo qaatay garaadka macmalka ah; Wuxuu xusay in markii Itoobiya ay aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah qiyaastii lix sano ka hor, aysan jirin waddan kale oo Afrikaan ah oo abuuray AI-ga heer hay'adeed, wuxuuna sidoo kale tilmaamay in Itoobiya ay dhisayso Jaamacad Garaadka Macmalka ah iyo inay bilaabi doonto shaqada ugu badnaan sannad gudaheed. Diyaargarradan oo dhan waxaa la sameynayaa sidii awowayaasheen ay u aasaaseen Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa lambarka koowaad ee Afrika; iyo Ciidanka Cirka Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa mid ka mid ah ciidamada cirka ee ugu horreeya Afrika; waxaan ka shaqeyneynay dib-u-habaynta arrin muhiim ah si Jaamacaddayada iyo Machadkayaga AI-ga ay u noqdaan hoggaamiye Afrika berri, oo ay u kacaan iyagoo leh aasaas wanaagsan. Mid ka mid ah diyaargarowga badan ee loo sameynayo berri wanaagsan; waa dowladdu oo tababar bilaash ah siineysa 5 milyan oo cod-bixiyeyaal ah, taasoo noqon doonta kharash badan xitaa haddii ay si gaar ah u ahaan lahayd. Maadaama hindisahani uu guul ka gaaray waqtigii loogu talagalay; Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.) wuxuu u hambalyeeyay Itoobiyaanka qaaliga ah guusha marxaladda tababarataysaasha hindisaha 5 milyan oo Koodhar. Wuxuu sheegay in yoolka la dejiyay in lagu gaaro saddex sano gudahood la gaaray wax ka yar laba sano, guushanina ay markhaati u tahay go'aan qaadashada iyo kartida aan xadka lahayn ee dadkeenna. Wuxuu tilmaamay in 50 boqolkiiba dadka shaqo doonka ah ee adduunka ay joogi doonaan Afrika 10ka sano ee soo socda; wuxuu ku nuuxnuuxsaday in fursaddan dahabiga ah la qaato oo loo diyaar garoobo tartanka berri. Marka la eego arrintan, waxaan fahamsanahay in tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah tilmaamayaasha lagu arko inta dib-u-habaynta Itoobiya ay diiradda saartay jiilka. Sidaa darteed, marxaladda taariikhiga ah ee aan bilownay inaan u diyaargarowno adduunka dijitaalka ah maaha dhammaadka safarkeenna laakiin waa barta laga bilaabayo dardargelinta aragtideenna qaran, ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu; marka la gaaro Koodxin 2018, waxaa la gaarayaa bartilmaameedka ah in la gaaro 7 milyan oo tababar qaadanaya. Wuxuu ugu baaqay qof kasta oo Itoobiyaan ah inuu qayb ka noqdo hawshan qaran. Farriintiisa uu u diray ardayda, wuxuu ku boorriyay inay ka fogaadaan inay waqtigooda ku lumiyaan xagaaga soo socda; marka ay ku laabtaan dugsiyadooda iyagoo isdiiwaangelinaya oo baranaya, waa inaysan noqon oo keliya arday, laakiin sidoo kale inay noqdaan hoggaamiyeyaal dijitaal ah oo caalami ah oo la aqoonsan yahay. Dhanka kale, bishii Dirir ee la soo dhaafay, isagoo ka jawaabaya su'aalo ka yimid aqoonyahanno ku sugan madal dood ah oo loo abaabulay in lagu xuso sannad-guuradii 75-aad ee Jaamacadda Addis Ababa, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh ballanqaad weyn oo ku saabsan garaadka macmalka.
Shirweynihii Shanaad ee Caafimaadka Dadweynaha Caalamiga ee Afrika ayaa lagu qaban doono Addis Ababa.
Jun 12, 2026 29
Addis Ababa, Agali, Sane 4, 2018(ENA) Shirweynihii Shanaad ee Caafimaadka Dadweynaha Afrika ee Caalamiga aha ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa laga bilaabo Noofambar 14 ilaa 18, 2019. Shirkan, oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC) iyo Dowladda Itoobiya, ayaa looga hadli doonaa siyaabaha wax looga qaaban karo mustaqbalka cudurada saameeya Afrika iyadoo la dhisayo nidaamyo caafimaad oo xooggan oo adkeysi leh iyo yareynta ku tiirsanaanta gargaarka dibadda. Shirka ayaa isu keeni doona hoggaamiyeyaasha, siyaasad-dejiyeyaasha, cilmi-baarayaasha, hal-abuurayaasha, bulshada rayidka ah iyo dhallinyarada, sida laga laga soo xigtay macluumaadka ay ENA ka heshay CDC-da Afrika. Dr. Jean Cassia, Agaasimaha Guud ee Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC), ayaa sheegay in shirku uu qayb muhiim ah ka yahay dadaallada socda ee dalalka Afrika iyo CDC-da Afrika si loo dhiso nidaamyo caafimaad oo xooggan oo adkeysi leh. Waxa kale oo uu xusay in shirku uu fursad u siin doono aragtiyo cusub oo ku saabsan maalgelinta caafimaadka iyo horumarinta nidaamka. Wuxuu sheegay in tani ay suurtogal ka dhigi doonto xaqiijinta aragtida nidaamka amniga caafimaadka Afrika oo ay horseeddo lahaanshaha Afrika, hal-abuurka iyo iskaashiga.
waxaan kacan kageysanayna sii Joogtaynta Guulaha Horumarineed ee laga gaadhay Deeganka Soomaalida. ;Jabhada wadaniga xoraynta ogadheen (ONLF)
Jun 12, 2026 27
Jigjiga, Agaali/Sane,4,2018 (ENA) – Jabhadda wadaniga Xoreynta Ogaadheen (ONLF) ayaa sheegtay inay qayb qaadan doonaan doorkeeda sii xoojinta iyo joogtaynta guulaha horumarineed ka hanaqaadayo Deegan somalida ee sannadihii u isbeddelku curtay . Guddoomiye ku-xigeenka Jabhada wadaniga xoraynta ogaadheen (ONLF) Axmed Yaasiin ayaa xusay isbeddelka ka hor siyaasada ururku ahayd mid halgan hubeysan ku salaysan, sababtuna ahayd nidaamkii siyaasadeed oo haa mid takoorayey Deeganka islamarkaana ka madhnaa cadaalada. Wuxuu kale oo uu sheegay in kaddib isbeddelladii siyaasadeed ka curtay Itoobiya iyo jawiga siyaasadeed ee ka hanaqaaday awgeed ay jabhadu ka tanaasushay halgankii hubeysnaa islamarkaana hadda ay ku jirto ka qaybgal iyo tartan siyaasadeed oo nabdoon Guddoomiye ku-xigeenka Jabhada Axmed Yaasiin ayaa sheegay jabhadu qaddarinayo nabadda waarta ee ka hirgashay deegaanka Soomaalida muddadii isbeddelka, iyo sidoo kale mashaariicda horumarineed ee la taaban karo ee laga fuliyay. Wuxuu intaas ku daray in jabhadu ay diyaar u tahay ka qaybqaadashada guulahaas si loo siiwado islamar ahaantaana loo sii xoojiyo. Wuxuu sidoo kale xusay inay jiraan shaqsiyaad ku dhaqmaya magaca xisbiga kuwaas oo isbahaysi la sameeyay xoogagga hubeysan ismar ahaantaana aqbalay ajandooyinka shisheeye ku hawlan falal burburinta dalka. Wuxuu cadeyey in dadka noocaas ahi aysan meel ku lahayn jabhada isagoo sheegay in jabhadu la shaqeyn doono cid kasta oo kale si looga hortago falalkooda nuucaasa . Guddoomiye ku-xigeenka Jabhada wadaniga xoraynta ogadheen Axmed Yaasiin mar uu kahadlayey qaybgalka jabhada ee Doorashadii Guud ee Toddobaad ee Itoobiya ka turjumayso qaybgalka siyaasadeed ee xooggan ee jabhadu ku leedahay deegaanka Soomaalida. Wuxuu intaas ku daray in jabhadu sii wadi doono ka qaybqaadashada dhismaha nidaam dimuqraadi ah iyada oo loo marayo halgan siyaasadeed oo nabadeed. Guntii iyo Gunaanadkii wuxuu sheegay in xisbiyada siyaasadeed ka dhadhaqa Itoobiya ay waajib ku tahay inay si habboon uga faa’iidaystaan jawiga siyaasadeed ee kajira dalka kaas oo dhashay isbeddellada, islamarkana ka shaqeeyaan danaha dalka iyo horumarka guud ee dalka.
Miisaaniyada sanadka 2019 T. I. oo ah 2.339 Tiriliyan ayaa la horgeyey Golaha wakiilada Shacabka.
Jun 12, 2026 28
Miisaaniyadda dowladda federaalka ee qabyada ah ee sannad-maaliyadeedka 2019 ayaa la horgeeyey Golaha Shacabka taas oo dhan 2.339 tirilyan oo birr. Kalfadhiga Golaha Wakiillada Shacabka ee 6aad, sannadka shaqeddkiisii 5 kulankiisii caadiga ahaa ee 25-aad oo falanqeynayo miisaaniyadda taas oo Golaha uu soo hordhigay Wasiirka Maaliyadda Ahmed Shide si loo qabyo-tiro miisaaniyadda dowladda federaalka ee sanad miisaaniyadeedka 2019 T.I Wasiirka Maaliyadda Ahmed ayaa si faahfaahsan u soo bandhigay saldhigyada iyo odoroska lagu dhisayo qoondaynta sanadka maaliyadeed ee soo socda, Iyodoo lagu salaynayo jihada guud ee dhaqaalaha Itoobiya (macro-ecoomi), iyo sidoo kale aragtida iyo waxqabadka dhaqaalaha ee sanad maaliyadeed hadda gabagabada ku dhow. Wasiirka Maaliyadda Ahmed Shide ayaa waqti xaadirka Golaha Shacabka u soo bandhigayay faahfaahinta miisaaniyadda qabyo-qoraalka ah. Wuxuuna sheegay Miisaaniyaddan u diyaarsan tahay iyadoo la tixgelinayo qorshayaasha horumarineed iyo kuwa dhaqaalaha guud ee dalka (macro-economics) ah ee dowladdu dejisay. Wasiirka Maaliyada ayaa sheegay in miisaaniyadda sanadka 2019 T. I, ay dhan tahay 1.236 tirilyan birr loo qoondeyn doono kharashaadka joogtada ah, halka bilyan 568.2 bilyan birr loo adeegsan doono kharashaadka raasumaalka. Waxay sidoo kale la a sheegay in 520.6 bilyan birr loo qoondeyn doono taageerada miisaaniyadda ee dowlad-deeganada dalka , sidoo kalena 14 bilyan birr loo adeegsan doono fulinta yoolalka horumar waara ee dawalad deeganada . Waxay kale oo uu shegay in 52.9% guud ahaan miisaaniyadda, oo ah qayb weyn, loo qoondeeyay kharashaadka joogtada ah. Waxay sidoo kale sheegay lacagtan oo ah 542 bilyan birr loo adeegsan doono bixinta deynta gudaha iyo tan dibadda. Waxay sidoo kale sheegay kharashaadka joogtada ah looga isticmaali donono 236.4 bilyan birr loona qoondeeyay bacriminta, kabka
Bilowga Taariikhda cusub ee dunida casriga ee dhanka dhijitaalka maaha dhamaadkeena, balse waa bilowga aan ku dardargelinayo himiladeena qaran - Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jun 12, 2026 37
Addis Ababa, Agali, Sane 4, 2018(ENA) – Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya,Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay safarka cusub ee taariikhiga ah ee Itoobiya ku billowday isu diyaarinta dunida dijitaalka uusan ahayn dhammaadka safarka dalka, balse uu yahay bilowga lagu dardargelinayo himilada qaran. Raysalwasare ayaa ugu hambalyeeyay guusha barnaamijka qaran 5 Milyan ee Ethio- Coders” ay ku guulaysteen shacabka Itoobiya, Ra’iisul Wasaaruhu kale oo uu xusay hadafkii loo qorsheeyay uu ahaa muddo saddex sano ah lagu xaqiijiyo lkn wax ka yar laba sano gudahood lagu dhameyey. Waxa kale sheegay in tan iyo markii la bilaabay barnaamijka “5 Milyan Ethi- Coders” 16-kii Hamle 2016 T.I., ay isdiiwaangeliyeen 5,005,146 qof oo tababarro ka qaatay barnaamijyada kombiyuutarka, falanqaynta xogta, horumarinta Android-ka iyo aasaaska Sirdoonka Macmalka ah (AI),waxaana si buuxda u dhamaystay tababarka Barnamijka dhigitalka in ka badan 3 milyan oo qof. Dhanka kale Raysalwasara ayaa sheegay in Guushani caddeyn u tahay go’aanka adag iyo awoodda aan xadka lahayn ee shacabka . Ra’iisul Wasaaruhu xusay in guushan aysan ahayn dhammaadka socdaalka Itoobiya ee dhanka dijitaalka, balse ay tahay bilow cusub. Wuxuu ugu baaqay dhammaan shacabwaynaha Itoobiya inay ka qayb qaataan himilada qaran ee lagu gaarsiinayo tirada tababartayaasha 7 milyan oo qof marka la gaaro Hamle 2018 T. I. . Raysalwasara Mar uu ka hadlayey dhanka ardayda da’yarta ah, ayuu sheegay in fasaxa xagaaga soo socda uu fursad weyn u yahay oo ay ka faa’iidaystaan. Wuxuuna dhalinyarada ardayda aha ugu baaqay in waqtiga qaaliga ku luminin wax aan faa’iido lahayn oo Isdiiwaangeliyaa oo qaatan tababarkan. Wuxuu kale oo ardayda adayarata ah sheegay inay marka ku laabataan dugsiyadii ayna ahaan doonanin arday keliya, balse ay noqon doontaan hoggaamiyeyaal dhijitaal oo aqoonsi caalamiga leh. Waxa uu sidoo kale tilmaamay in tababarradu ay yihiin bilaash gebi ahaanba, isla markaana shahaadooyinka helayaan yihiin kuwo caalamiya oo la aqoonsanyahay. “Mustaqbalka aad dhisaysaan wuxuu bilaabmaa maanta.” Waa inaad iska diiwaangelisaan:-
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Shirweynihii Shanaad ee Caafimaadka Dadweynaha Caalamiga ee Afrika ayaa lagu qaban doono Addis Ababa.
Jun 12, 2026 29
Addis Ababa, Agali, Sane 4, 2018(ENA) Shirweynihii Shanaad ee Caafimaadka Dadweynaha Afrika ee Caalamiga aha ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa laga bilaabo Noofambar 14 ilaa 18, 2019. Shirkan, oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC) iyo Dowladda Itoobiya, ayaa looga hadli doonaa siyaabaha wax looga qaaban karo mustaqbalka cudurada saameeya Afrika iyadoo la dhisayo nidaamyo caafimaad oo xooggan oo adkeysi leh iyo yareynta ku tiirsanaanta gargaarka dibadda. Shirka ayaa isu keeni doona hoggaamiyeyaasha, siyaasad-dejiyeyaasha, cilmi-baarayaasha, hal-abuurayaasha, bulshada rayidka ah iyo dhallinyarada, sida laga laga soo xigtay macluumaadka ay ENA ka heshay CDC-da Afrika. Dr. Jean Cassia, Agaasimaha Guud ee Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC), ayaa sheegay in shirku uu qayb muhiim ah ka yahay dadaallada socda ee dalalka Afrika iyo CDC-da Afrika si loo dhiso nidaamyo caafimaad oo xooggan oo adkeysi leh. Waxa kale oo uu xusay in shirku uu fursad u siin doono aragtiyo cusub oo ku saabsan maalgelinta caafimaadka iyo horumarinta nidaamka. Wuxuu sheegay in tani ay suurtogal ka dhigi doonto xaqiijinta aragtida nidaamka amniga caafimaadka Afrika oo ay horseeddo lahaanshaha Afrika, hal-abuurka iyo iskaashiga.
waxaan kacan kageysanayna sii Joogtaynta Guulaha Horumarineed ee laga gaadhay Deeganka Soomaalida. ;Jabhada wadaniga xoraynta ogadheen (ONLF)
Jun 12, 2026 27
Jigjiga, Agaali/Sane,4,2018 (ENA) – Jabhadda wadaniga Xoreynta Ogaadheen (ONLF) ayaa sheegtay inay qayb qaadan doonaan doorkeeda sii xoojinta iyo joogtaynta guulaha horumarineed ka hanaqaadayo Deegan somalida ee sannadihii u isbeddelku curtay . Guddoomiye ku-xigeenka Jabhada wadaniga xoraynta ogaadheen (ONLF) Axmed Yaasiin ayaa xusay isbeddelka ka hor siyaasada ururku ahayd mid halgan hubeysan ku salaysan, sababtuna ahayd nidaamkii siyaasadeed oo haa mid takoorayey Deeganka islamarkaana ka madhnaa cadaalada. Wuxuu kale oo uu sheegay in kaddib isbeddelladii siyaasadeed ka curtay Itoobiya iyo jawiga siyaasadeed ee ka hanaqaaday awgeed ay jabhadu ka tanaasushay halgankii hubeysnaa islamarkaana hadda ay ku jirto ka qaybgal iyo tartan siyaasadeed oo nabdoon Guddoomiye ku-xigeenka Jabhada Axmed Yaasiin ayaa sheegay jabhadu qaddarinayo nabadda waarta ee ka hirgashay deegaanka Soomaalida muddadii isbeddelka, iyo sidoo kale mashaariicda horumarineed ee la taaban karo ee laga fuliyay. Wuxuu intaas ku daray in jabhadu ay diyaar u tahay ka qaybqaadashada guulahaas si loo siiwado islamar ahaantaana loo sii xoojiyo. Wuxuu sidoo kale xusay inay jiraan shaqsiyaad ku dhaqmaya magaca xisbiga kuwaas oo isbahaysi la sameeyay xoogagga hubeysan ismar ahaantaana aqbalay ajandooyinka shisheeye ku hawlan falal burburinta dalka. Wuxuu cadeyey in dadka noocaas ahi aysan meel ku lahayn jabhada isagoo sheegay in jabhadu la shaqeyn doono cid kasta oo kale si looga hortago falalkooda nuucaasa . Guddoomiye ku-xigeenka Jabhada wadaniga xoraynta ogadheen Axmed Yaasiin mar uu kahadlayey qaybgalka jabhada ee Doorashadii Guud ee Toddobaad ee Itoobiya ka turjumayso qaybgalka siyaasadeed ee xooggan ee jabhadu ku leedahay deegaanka Soomaalida. Wuxuu intaas ku daray in jabhadu sii wadi doono ka qaybqaadashada dhismaha nidaam dimuqraadi ah iyada oo loo marayo halgan siyaasadeed oo nabadeed. Guntii iyo Gunaanadkii wuxuu sheegay in xisbiyada siyaasadeed ka dhadhaqa Itoobiya ay waajib ku tahay inay si habboon uga faa’iidaystaan jawiga siyaasadeed ee kajira dalka kaas oo dhashay isbeddellada, islamarkana ka shaqeeyaan danaha dalka iyo horumarka guud ee dalka.
Waxaa cafis loo fidiyay 1,655 Itoobiyaan ku xidhnaa wadanka Saudi Carabiya, islamarkaana waxaa la joojiyay maxamadayntoodii.
Jun 12, 2026 24
Addis Ababa, Agaali, Sane /4 /2018 (ENA) – Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa sheegtay in 1,655 Itoobiyaan ah oo ku xirnaa sucuudi Carabiya cafis loofidiyey islamar ahaantaana lalaalay dacwadihii maxkamada. Wasaarada arimaha dibada ayaa sheegtay in Itoobiyaan-kan cafiska loo fidiyay ka dambaysay dadaallo dhanka diblomaasiyadeed oo iskakaashadeen safaaradda Itoobiya ee fadhiyeedu yahay Riyadh iyo qunsuliyadda Jeddah. Wasaarada Arrimaha dibada ayaa sheegtay arintani timiday markii dawladu hirgaliyay in ay xoogan saarto siyaasada diblomaasiyadda ku saleysan muwaadiniinta. Dowladdu waxay kale oo ay sheegtay in ay siiwadi doont dabagalka arrimaha kale ee sucuudi Carabiya ka taagan ee u baahan dadaallo diblomaasiyadeed oo dheeraad ah, iyadoo la raacayo siyaasadda diblomaasiyadeed ee ku saleysan muwaadiniinta. Sidaasi darteed dowladda ayaa ugu baaqday in shacabku ka taxaddaraan tahriibayaasha sharci darrada ah iyo khiyaanooyinka lagu faafiyo baraha bulshada marka dadku raadinayaan fursado ay dibadda ugu safrayaan. Gabagabadii dawladu waxay sheegtay inay ku dadadalayso sidii loo ciribtiri lahaa tahriibayaasha.
Miisaaniyada sanadka 2019 T. I. oo ah 2.339 Tiriliyan ayaa la horgeyey Golaha wakiilada Shacabka.
Jun 12, 2026 28
Miisaaniyadda dowladda federaalka ee qabyada ah ee sannad-maaliyadeedka 2019 ayaa la horgeeyey Golaha Shacabka taas oo dhan 2.339 tirilyan oo birr. Kalfadhiga Golaha Wakiillada Shacabka ee 6aad, sannadka shaqeddkiisii 5 kulankiisii caadiga ahaa ee 25-aad oo falanqeynayo miisaaniyadda taas oo Golaha uu soo hordhigay Wasiirka Maaliyadda Ahmed Shide si loo qabyo-tiro miisaaniyadda dowladda federaalka ee sanad miisaaniyadeedka 2019 T.I Wasiirka Maaliyadda Ahmed ayaa si faahfaahsan u soo bandhigay saldhigyada iyo odoroska lagu dhisayo qoondaynta sanadka maaliyadeed ee soo socda, Iyodoo lagu salaynayo jihada guud ee dhaqaalaha Itoobiya (macro-ecoomi), iyo sidoo kale aragtida iyo waxqabadka dhaqaalaha ee sanad maaliyadeed hadda gabagabada ku dhow. Wasiirka Maaliyadda Ahmed Shide ayaa waqti xaadirka Golaha Shacabka u soo bandhigayay faahfaahinta miisaaniyadda qabyo-qoraalka ah. Wuxuuna sheegay Miisaaniyaddan u diyaarsan tahay iyadoo la tixgelinayo qorshayaasha horumarineed iyo kuwa dhaqaalaha guud ee dalka (macro-economics) ah ee dowladdu dejisay. Wasiirka Maaliyada ayaa sheegay in miisaaniyadda sanadka 2019 T. I, ay dhan tahay 1.236 tirilyan birr loo qoondeyn doono kharashaadka joogtada ah, halka bilyan 568.2 bilyan birr loo adeegsan doono kharashaadka raasumaalka. Waxay sidoo kale la a sheegay in 520.6 bilyan birr loo qoondeyn doono taageerada miisaaniyadda ee dowlad-deeganada dalka , sidoo kalena 14 bilyan birr loo adeegsan doono fulinta yoolalka horumar waara ee dawalad deeganada . Waxay kale oo uu shegay in 52.9% guud ahaan miisaaniyadda, oo ah qayb weyn, loo qoondeeyay kharashaadka joogtada ah. Waxay sidoo kale sheegay lacagtan oo ah 542 bilyan birr loo adeegsan doono bixinta deynta gudaha iyo tan dibadda. Waxay sidoo kale sheegay kharashaadka joogtada ah looga isticmaali donono 236.4 bilyan birr loona qoondeeyay bacriminta, kabka
Natiijooyinka 1,008 goob doorasho ayaa loo gudbiyay xarunta xaqiijinta ee guddiga
Jun 12, 2026 49
Addis Ababa; Agaali 3/2018 (ENA):- Natiijooyinka 1,08 degmo doorasho ayaa loo gudbiyay xarunta xaqiijinta ee guddiga, ayuu yiri Melatwork Hailu, guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya. Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya ayaa soo saaray bayaan maalinle ah oo ku saabsan doorashadii guud ee toddobaad. War-saxaafadeedkiisa, Melatwerq Haylu, guddoomiyaha guddiga, ayaa yiri; Tirinta natiijooyinka goobaha codbixinta waa la dhammeeyay, hawsha tirintana waxay ka socotaa degmooyinka. Waxay sheegtay in geeddi-socodka tirinta la dhammeeyay dhammaan degmooyinka marka laga reebo hal degmo doorasho. Waxay sheegtay in natiijooyinka 1,08 goob doorasho loo gudbiyay xarunta xaqiijinta ee guddiga. 501 degmo doorasho ee Golaha Wakiillada Dadweynaha, 446 degmo doorasho ayaa loo gudbiyay xarunta, halka inta soo hartayna ay yihiin goleyaal gobol. Waxay sidoo kale sheegtay in codbixinta xeryaha la dhammeeyay, hawsha tirintana ay socoto.
Itoobiya iyo Nayjeeriya ayaa dib u xaqiijiyay ballanqaadkooda ku aaddan xoojinta xiriirka labada dal
Jun 11, 2026 48
Addis Ababa; Agaali 3/2018 (ENA): Itoobiya iyo Nayjeeriya ayaa ku dhawaaqay inay ka shaqeyn doonaan sidii loo sii xoojin lahaa xiriirkooda taariikhiga ah iyo kan diblomaasiyadeed. Wasiirka Arrimaha Dibadda, Gedhoyoon Timotiyoos (Dr.), ayaa maanta wadahadallo la yeeshay Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Nayjeeriya, danjire Bianka Odumegwu-Ojukwu, oo ku saabsan arrimaha labada dal. Wasiir Gedhiyoon ayaa intii lagu jiray wadahadalka sheegay in Itoobiya iyo Nayjeeriya ay leeyihiin xiriir taariikhi ah iyo mid diblomaasiyadeed oo soo jireen ah oo laga soo bilaabo 1960-meeyadii. Wuxuu sheegay in isku-dubarid joogto ah iyo wadatashi diiradda saaraya faa'iidooyinka labada dal ay lagama maarmaan u yihiin si loo sii xoojiyo loona kor u qaado xiriirkan labada dal ee soo jireenka ah ilaa heer sare. Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Nayjeeriya, danjire Bianka Odumegwu-Ojukwu, ayaa dhankeeda muujisay sida ay dalkeedu ugu heelan yahay inuu sii xoojiyo iskaashiga labada dal ee Nayjeeriya. Danjire Bianka ayaa sidoo kale xaqiijisay diyaar u ahaanshaha Nayjeeriya inay si dhow ula shaqeyso Itoobiya qaybaha kala duwan ee horumarinta iyo siyaasadda. Intii uu socday kulanka labada dhinac, Wasiirka Caddaaladda, Hanna Aryasalassie, iyo Xeer Ilaaliyaha Guud iyo Wasiirka Caddaaladda ee Nayjeeriya, Lateef Olasunkanmi Fagbemi, ayaa kala saxiixday Heshiis Is-afgarad. Heshiiska ay saxiixeen wasiirradu waxaa la sheegay inuu daboolayo wareejinta dadka la xukumay ee labada dal. Heshiisku wuxuu sii xoojin doonaa xiriirka ka dhexeeya hay'adaha garsoorka ee Itoobiya iyo Nigeria wuxuuna abuuri doonaa qaab-dhismeed sharci oo aasaas u noqon doona iskaashi dheeraad ah, sida ay ku dhawaaqday Wasaaradda Arrimaha Dibadda. Waxa kale oo uu sheegay in wadahadalka iyo heshiiska labada dhinac uu sii xoojin doono iskaashiga ka dhexeeya Itoobiya iyo Nigeria. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Madaxweyne Taaye Asqesilaase ayaa sagootiyay safiirro laba waddan ah oo muddo xileedkooda dhammaystay
Jun 11, 2026 58
Addis Ababa; Agaali 3/2018 (ENA):- Madaxweyne Taaye Asqesilaase ayaa sagootiyay safiirka Luksambarg ee Itoobiya ee xilka ka degay, Jean Krauser, iyo safiirka Imaaraadka Carabta, Muxamed Salem Al-Rashidi, kuwaas oo dhammaystay muddo xileedkooda. Waxaa la sheegay in xiriirka diblomaasiyadeed ee miro-dhalka ah iyo kan guusha leh ee u dhexeeya labada waddan uu sii xoogaysanayo. Safiirka muddada xilkeeda dhamaysatay, Jean Krauser, oo faalladeeda siiyay ENA, ayaa sheegtay inay qabteen shaqooyin xoojin doona iskaashiga diblomaasiyadeed ee u dhexeeya waddamada intii ay joogeen. Waxa kale oo ay xustay in hawlaha loo qaaday si loo dhaqaajiyo iskaashiga dhaqaale ee u dhexeeya Itoobiya iyo Luksambarg ay guulaysteen. Waxa ay sheegtay in labada waddan ay si guul leh isu dhaafsadeen khibrado iyagoo naqshadaynaya barnaamij tababar oo kor u qaadi doona awoodda xirfadlayaasha maaliyadda iyo dhaqaalaha. Waxa ay muujiysay inay aaminsantahay ah in saaxiibtinimada xooggan ee ka dhaxaysa waddamada ay sii xoojin doonto mustaqbalka dhinacyada dhaqaalaha cagaaran iyo iskaashiga horumarinta maaliyadda. Waxay sidoo kale farriin u dirtay shirkadaha Luxembourg si ay u kordhiyaan ka qaybgalkooda iyagoo eegaya suuqa iyo fursadaha maalgashiga ee Itoobiya.
Golaha Wasiirrada ayaa Kalfadhigiisa 56-aad ee caadiga ahaa ka doodaay arimha kale duwan, islamarkaana Go’aano ka soo saaray.
Jun 10, 2026 51
Addis Ababa, Agali/Sane3 ,2018 T.I. I. (ENA) – Golaha Wasiiradda ayaa kulankiisii 56-aad ee caadiga ahaa ee maanta qabsoomayayaa ka wadaxajoday arrimo kala duwan isla markaana kasoosaaray go’aanno dhowr ah. Go’aannada Kalfadhiga 56-aad ee Golaha Wasiirrada 1. ugu horeyn golaha ayaa kawada doodeen Qaab-dhismeedka Dhaqaale iyo Maaliyadeed ee Muddada Dhexe (2019–2023 T. I.) Hadaba Tan iyo markii la hirgeliyey barnaamijka dib-u-habaynta dhaqaale ee guud ee dhamaystiran, dhaqaalaha Itoobiya wuxuu si tartiib tartiib ah uga soo kabanayay caqabadihii haystay, iyadoo saldhigyada dhaqaaluhuna ay sii xoogaysanayeen. Qaab-dhismeedkan waxaa loo diyaariyey si loo sii adkeeyo loona joogteeyo natiijooyinka wanaagsan ee laga gaaray dib-u-habaynta dhaqaalaha guud . Sidoo kale wuxuu noqonayaa saldhigga diyaarinta Miisaaniyadda Dowladda Federaalka ee sanad maaliyadeedka ee 2019 T. I. , iyadoo lagu salaynayo odorosyo dhaqaale iyo maaliyadeed oo muhiim ah. Kadib dood dheer oo lagu falanqeeyey, Golaha Wasiirrada ayaa si wadajir u ansixiyeen hirgelinta qaab-dhismeedkan. 2. Ugu dambayn Golaha Wasiirradu ka doodeen Hindise Sharciyeedka Miisaaniyadda Dowladda Federaalka ee Sanadka Maaliyadeedka 2019 T. I. Hadaba Miisaaniyada Dawlada Federaalk ee 2019 T.I, waxa lagu saleeye Qorshaha Horumarinta iyo Maalgashiga 2019–2021 T. I, oo ka mid ah Qorshaha Horumarinta Tobanka Sano ee dalka, waxaa kale oo lagu saleeyey Qaab-dhismeedka Dhaqaale iyo Maaliyadeed ee Muddada Dhexe (2019–2023,T. I.,sidokale Waxqabadka miisaaniyadda barnaamijka ee sanadkan 2018, Mudnaanta iyo ujeeddooyinka isbeddelka dhaqaale iyo bulsho ee la filayo mustaqbalka iyowaliba Qiimeyn lagu sameeyay awoodda maaliyadeed ee dowladda iyo baahiyaha kharashaadka hay’adaha fulinta marka la eego waajibaadkooda iyo masuuliyadahooda. Sidaas awgeed , miisaaniyad dhan 2,339,268,126,738 Birr.Laba Tiriliyan, Saddex Boqol Soddon iyo Sagaal Bilyan, Laba Boqol Lixdan iyo Siddeed Milyan, Boqol Labaatan iyo Lix Kun, Toddoba Boqol Soddon iyo Siddeed Birr) ayaa loo gudbiyay Golaha. Sidoo kale Miisaaniyaddan waxaa loo qoondeeyay Kharashaadka joogtada ah, Kharashaadka raasamaalka, Taageerada dowlad-deeganada dalka, iyo Taageerada hirgelinta Yoolalka Horumarinta Waarta. Ugu dambayn dood ballaaran oo lagu sameeyay hindise sharciyeedka miisaaniyadda,2019 T.I. Golaha Wasiirradu si wadajir ah ayey u go’aamiyeen iyada oon lagu daro talooyin dheeraad ah, kadibna loo gudbiyo Golaha Shacabka si loo tixgeliyo loona ansixiyo. See less
Siyaasada
Shirweynihii Shanaad ee Caafimaadka Dadweynaha Caalamiga ee Afrika ayaa lagu qaban doono Addis Ababa.
Jun 12, 2026 29
Addis Ababa, Agali, Sane 4, 2018(ENA) Shirweynihii Shanaad ee Caafimaadka Dadweynaha Afrika ee Caalamiga aha ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa laga bilaabo Noofambar 14 ilaa 18, 2019. Shirkan, oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC) iyo Dowladda Itoobiya, ayaa looga hadli doonaa siyaabaha wax looga qaaban karo mustaqbalka cudurada saameeya Afrika iyadoo la dhisayo nidaamyo caafimaad oo xooggan oo adkeysi leh iyo yareynta ku tiirsanaanta gargaarka dibadda. Shirka ayaa isu keeni doona hoggaamiyeyaasha, siyaasad-dejiyeyaasha, cilmi-baarayaasha, hal-abuurayaasha, bulshada rayidka ah iyo dhallinyarada, sida laga laga soo xigtay macluumaadka ay ENA ka heshay CDC-da Afrika. Dr. Jean Cassia, Agaasimaha Guud ee Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC), ayaa sheegay in shirku uu qayb muhiim ah ka yahay dadaallada socda ee dalalka Afrika iyo CDC-da Afrika si loo dhiso nidaamyo caafimaad oo xooggan oo adkeysi leh. Waxa kale oo uu xusay in shirku uu fursad u siin doono aragtiyo cusub oo ku saabsan maalgelinta caafimaadka iyo horumarinta nidaamka. Wuxuu sheegay in tani ay suurtogal ka dhigi doonto xaqiijinta aragtida nidaamka amniga caafimaadka Afrika oo ay horseeddo lahaanshaha Afrika, hal-abuurka iyo iskaashiga.
waxaan kacan kageysanayna sii Joogtaynta Guulaha Horumarineed ee laga gaadhay Deeganka Soomaalida. ;Jabhada wadaniga xoraynta ogadheen (ONLF)
Jun 12, 2026 27
Jigjiga, Agaali/Sane,4,2018 (ENA) – Jabhadda wadaniga Xoreynta Ogaadheen (ONLF) ayaa sheegtay inay qayb qaadan doonaan doorkeeda sii xoojinta iyo joogtaynta guulaha horumarineed ka hanaqaadayo Deegan somalida ee sannadihii u isbeddelku curtay . Guddoomiye ku-xigeenka Jabhada wadaniga xoraynta ogaadheen (ONLF) Axmed Yaasiin ayaa xusay isbeddelka ka hor siyaasada ururku ahayd mid halgan hubeysan ku salaysan, sababtuna ahayd nidaamkii siyaasadeed oo haa mid takoorayey Deeganka islamarkaana ka madhnaa cadaalada. Wuxuu kale oo uu sheegay in kaddib isbeddelladii siyaasadeed ka curtay Itoobiya iyo jawiga siyaasadeed ee ka hanaqaaday awgeed ay jabhadu ka tanaasushay halgankii hubeysnaa islamarkaana hadda ay ku jirto ka qaybgal iyo tartan siyaasadeed oo nabdoon Guddoomiye ku-xigeenka Jabhada Axmed Yaasiin ayaa sheegay jabhadu qaddarinayo nabadda waarta ee ka hirgashay deegaanka Soomaalida muddadii isbeddelka, iyo sidoo kale mashaariicda horumarineed ee la taaban karo ee laga fuliyay. Wuxuu intaas ku daray in jabhadu ay diyaar u tahay ka qaybqaadashada guulahaas si loo siiwado islamar ahaantaana loo sii xoojiyo. Wuxuu sidoo kale xusay inay jiraan shaqsiyaad ku dhaqmaya magaca xisbiga kuwaas oo isbahaysi la sameeyay xoogagga hubeysan ismar ahaantaana aqbalay ajandooyinka shisheeye ku hawlan falal burburinta dalka. Wuxuu cadeyey in dadka noocaas ahi aysan meel ku lahayn jabhada isagoo sheegay in jabhadu la shaqeyn doono cid kasta oo kale si looga hortago falalkooda nuucaasa . Guddoomiye ku-xigeenka Jabhada wadaniga xoraynta ogadheen Axmed Yaasiin mar uu kahadlayey qaybgalka jabhada ee Doorashadii Guud ee Toddobaad ee Itoobiya ka turjumayso qaybgalka siyaasadeed ee xooggan ee jabhadu ku leedahay deegaanka Soomaalida. Wuxuu intaas ku daray in jabhadu sii wadi doono ka qaybqaadashada dhismaha nidaam dimuqraadi ah iyada oo loo marayo halgan siyaasadeed oo nabadeed. Guntii iyo Gunaanadkii wuxuu sheegay in xisbiyada siyaasadeed ka dhadhaqa Itoobiya ay waajib ku tahay inay si habboon uga faa’iidaystaan jawiga siyaasadeed ee kajira dalka kaas oo dhashay isbeddellada, islamarkana ka shaqeeyaan danaha dalka iyo horumarka guud ee dalka.
Waxaa cafis loo fidiyay 1,655 Itoobiyaan ku xidhnaa wadanka Saudi Carabiya, islamarkaana waxaa la joojiyay maxamadayntoodii.
Jun 12, 2026 24
Addis Ababa, Agaali, Sane /4 /2018 (ENA) – Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa sheegtay in 1,655 Itoobiyaan ah oo ku xirnaa sucuudi Carabiya cafis loofidiyey islamar ahaantaana lalaalay dacwadihii maxkamada. Wasaarada arimaha dibada ayaa sheegtay in Itoobiyaan-kan cafiska loo fidiyay ka dambaysay dadaallo dhanka diblomaasiyadeed oo iskakaashadeen safaaradda Itoobiya ee fadhiyeedu yahay Riyadh iyo qunsuliyadda Jeddah. Wasaarada Arrimaha dibada ayaa sheegtay arintani timiday markii dawladu hirgaliyay in ay xoogan saarto siyaasada diblomaasiyadda ku saleysan muwaadiniinta. Dowladdu waxay kale oo ay sheegtay in ay siiwadi doont dabagalka arrimaha kale ee sucuudi Carabiya ka taagan ee u baahan dadaallo diblomaasiyadeed oo dheeraad ah, iyadoo la raacayo siyaasadda diblomaasiyadeed ee ku saleysan muwaadiniinta. Sidaasi darteed dowladda ayaa ugu baaqday in shacabku ka taxaddaraan tahriibayaasha sharci darrada ah iyo khiyaanooyinka lagu faafiyo baraha bulshada marka dadku raadinayaan fursado ay dibadda ugu safrayaan. Gabagabadii dawladu waxay sheegtay inay ku dadadalayso sidii loo ciribtiri lahaa tahriibayaasha.
Miisaaniyada sanadka 2019 T. I. oo ah 2.339 Tiriliyan ayaa la horgeyey Golaha wakiilada Shacabka.
Jun 12, 2026 28
Miisaaniyadda dowladda federaalka ee qabyada ah ee sannad-maaliyadeedka 2019 ayaa la horgeeyey Golaha Shacabka taas oo dhan 2.339 tirilyan oo birr. Kalfadhiga Golaha Wakiillada Shacabka ee 6aad, sannadka shaqeddkiisii 5 kulankiisii caadiga ahaa ee 25-aad oo falanqeynayo miisaaniyadda taas oo Golaha uu soo hordhigay Wasiirka Maaliyadda Ahmed Shide si loo qabyo-tiro miisaaniyadda dowladda federaalka ee sanad miisaaniyadeedka 2019 T.I Wasiirka Maaliyadda Ahmed ayaa si faahfaahsan u soo bandhigay saldhigyada iyo odoroska lagu dhisayo qoondaynta sanadka maaliyadeed ee soo socda, Iyodoo lagu salaynayo jihada guud ee dhaqaalaha Itoobiya (macro-ecoomi), iyo sidoo kale aragtida iyo waxqabadka dhaqaalaha ee sanad maaliyadeed hadda gabagabada ku dhow. Wasiirka Maaliyadda Ahmed Shide ayaa waqti xaadirka Golaha Shacabka u soo bandhigayay faahfaahinta miisaaniyadda qabyo-qoraalka ah. Wuxuuna sheegay Miisaaniyaddan u diyaarsan tahay iyadoo la tixgelinayo qorshayaasha horumarineed iyo kuwa dhaqaalaha guud ee dalka (macro-economics) ah ee dowladdu dejisay. Wasiirka Maaliyada ayaa sheegay in miisaaniyadda sanadka 2019 T. I, ay dhan tahay 1.236 tirilyan birr loo qoondeyn doono kharashaadka joogtada ah, halka bilyan 568.2 bilyan birr loo adeegsan doono kharashaadka raasumaalka. Waxay sidoo kale la a sheegay in 520.6 bilyan birr loo qoondeyn doono taageerada miisaaniyadda ee dowlad-deeganada dalka , sidoo kalena 14 bilyan birr loo adeegsan doono fulinta yoolalka horumar waara ee dawalad deeganada . Waxay kale oo uu shegay in 52.9% guud ahaan miisaaniyadda, oo ah qayb weyn, loo qoondeeyay kharashaadka joogtada ah. Waxay sidoo kale sheegay lacagtan oo ah 542 bilyan birr loo adeegsan doono bixinta deynta gudaha iyo tan dibadda. Waxay sidoo kale sheegay kharashaadka joogtada ah looga isticmaali donono 236.4 bilyan birr loona qoondeeyay bacriminta, kabka
Natiijooyinka 1,008 goob doorasho ayaa loo gudbiyay xarunta xaqiijinta ee guddiga
Jun 12, 2026 49
Addis Ababa; Agaali 3/2018 (ENA):- Natiijooyinka 1,08 degmo doorasho ayaa loo gudbiyay xarunta xaqiijinta ee guddiga, ayuu yiri Melatwork Hailu, guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya. Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya ayaa soo saaray bayaan maalinle ah oo ku saabsan doorashadii guud ee toddobaad. War-saxaafadeedkiisa, Melatwerq Haylu, guddoomiyaha guddiga, ayaa yiri; Tirinta natiijooyinka goobaha codbixinta waa la dhammeeyay, hawsha tirintana waxay ka socotaa degmooyinka. Waxay sheegtay in geeddi-socodka tirinta la dhammeeyay dhammaan degmooyinka marka laga reebo hal degmo doorasho. Waxay sheegtay in natiijooyinka 1,08 goob doorasho loo gudbiyay xarunta xaqiijinta ee guddiga. 501 degmo doorasho ee Golaha Wakiillada Dadweynaha, 446 degmo doorasho ayaa loo gudbiyay xarunta, halka inta soo hartayna ay yihiin goleyaal gobol. Waxay sidoo kale sheegtay in codbixinta xeryaha la dhammeeyay, hawsha tirintana ay socoto.
Itoobiya iyo Nayjeeriya ayaa dib u xaqiijiyay ballanqaadkooda ku aaddan xoojinta xiriirka labada dal
Jun 11, 2026 48
Addis Ababa; Agaali 3/2018 (ENA): Itoobiya iyo Nayjeeriya ayaa ku dhawaaqay inay ka shaqeyn doonaan sidii loo sii xoojin lahaa xiriirkooda taariikhiga ah iyo kan diblomaasiyadeed. Wasiirka Arrimaha Dibadda, Gedhoyoon Timotiyoos (Dr.), ayaa maanta wadahadallo la yeeshay Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Nayjeeriya, danjire Bianka Odumegwu-Ojukwu, oo ku saabsan arrimaha labada dal. Wasiir Gedhiyoon ayaa intii lagu jiray wadahadalka sheegay in Itoobiya iyo Nayjeeriya ay leeyihiin xiriir taariikhi ah iyo mid diblomaasiyadeed oo soo jireen ah oo laga soo bilaabo 1960-meeyadii. Wuxuu sheegay in isku-dubarid joogto ah iyo wadatashi diiradda saaraya faa'iidooyinka labada dal ay lagama maarmaan u yihiin si loo sii xoojiyo loona kor u qaado xiriirkan labada dal ee soo jireenka ah ilaa heer sare. Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Nayjeeriya, danjire Bianka Odumegwu-Ojukwu, ayaa dhankeeda muujisay sida ay dalkeedu ugu heelan yahay inuu sii xoojiyo iskaashiga labada dal ee Nayjeeriya. Danjire Bianka ayaa sidoo kale xaqiijisay diyaar u ahaanshaha Nayjeeriya inay si dhow ula shaqeyso Itoobiya qaybaha kala duwan ee horumarinta iyo siyaasadda. Intii uu socday kulanka labada dhinac, Wasiirka Caddaaladda, Hanna Aryasalassie, iyo Xeer Ilaaliyaha Guud iyo Wasiirka Caddaaladda ee Nayjeeriya, Lateef Olasunkanmi Fagbemi, ayaa kala saxiixday Heshiis Is-afgarad. Heshiiska ay saxiixeen wasiirradu waxaa la sheegay inuu daboolayo wareejinta dadka la xukumay ee labada dal. Heshiisku wuxuu sii xoojin doonaa xiriirka ka dhexeeya hay'adaha garsoorka ee Itoobiya iyo Nigeria wuxuuna abuuri doonaa qaab-dhismeed sharci oo aasaas u noqon doona iskaashi dheeraad ah, sida ay ku dhawaaqday Wasaaradda Arrimaha Dibadda. Waxa kale oo uu sheegay in wadahadalka iyo heshiiska labada dhinac uu sii xoojin doono iskaashiga ka dhexeeya Itoobiya iyo Nigeria. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Madaxweyne Taaye Asqesilaase ayaa sagootiyay safiirro laba waddan ah oo muddo xileedkooda dhammaystay
Jun 11, 2026 58
Addis Ababa; Agaali 3/2018 (ENA):- Madaxweyne Taaye Asqesilaase ayaa sagootiyay safiirka Luksambarg ee Itoobiya ee xilka ka degay, Jean Krauser, iyo safiirka Imaaraadka Carabta, Muxamed Salem Al-Rashidi, kuwaas oo dhammaystay muddo xileedkooda. Waxaa la sheegay in xiriirka diblomaasiyadeed ee miro-dhalka ah iyo kan guusha leh ee u dhexeeya labada waddan uu sii xoogaysanayo. Safiirka muddada xilkeeda dhamaysatay, Jean Krauser, oo faalladeeda siiyay ENA, ayaa sheegtay inay qabteen shaqooyin xoojin doona iskaashiga diblomaasiyadeed ee u dhexeeya waddamada intii ay joogeen. Waxa kale oo ay xustay in hawlaha loo qaaday si loo dhaqaajiyo iskaashiga dhaqaale ee u dhexeeya Itoobiya iyo Luksambarg ay guulaysteen. Waxa ay sheegtay in labada waddan ay si guul leh isu dhaafsadeen khibrado iyagoo naqshadaynaya barnaamij tababar oo kor u qaadi doona awoodda xirfadlayaasha maaliyadda iyo dhaqaalaha. Waxa ay muujiysay inay aaminsantahay ah in saaxiibtinimada xooggan ee ka dhaxaysa waddamada ay sii xoojin doonto mustaqbalka dhinacyada dhaqaalaha cagaaran iyo iskaashiga horumarinta maaliyadda. Waxay sidoo kale farriin u dirtay shirkadaha Luxembourg si ay u kordhiyaan ka qaybgalkooda iyagoo eegaya suuqa iyo fursadaha maalgashiga ee Itoobiya.
Golaha Wasiirrada ayaa Kalfadhigiisa 56-aad ee caadiga ahaa ka doodaay arimha kale duwan, islamarkaana Go’aano ka soo saaray.
Jun 10, 2026 51
Addis Ababa, Agali/Sane3 ,2018 T.I. I. (ENA) – Golaha Wasiiradda ayaa kulankiisii 56-aad ee caadiga ahaa ee maanta qabsoomayayaa ka wadaxajoday arrimo kala duwan isla markaana kasoosaaray go’aanno dhowr ah. Go’aannada Kalfadhiga 56-aad ee Golaha Wasiirrada 1. ugu horeyn golaha ayaa kawada doodeen Qaab-dhismeedka Dhaqaale iyo Maaliyadeed ee Muddada Dhexe (2019–2023 T. I.) Hadaba Tan iyo markii la hirgeliyey barnaamijka dib-u-habaynta dhaqaale ee guud ee dhamaystiran, dhaqaalaha Itoobiya wuxuu si tartiib tartiib ah uga soo kabanayay caqabadihii haystay, iyadoo saldhigyada dhaqaaluhuna ay sii xoogaysanayeen. Qaab-dhismeedkan waxaa loo diyaariyey si loo sii adkeeyo loona joogteeyo natiijooyinka wanaagsan ee laga gaaray dib-u-habaynta dhaqaalaha guud . Sidoo kale wuxuu noqonayaa saldhigga diyaarinta Miisaaniyadda Dowladda Federaalka ee sanad maaliyadeedka ee 2019 T. I. , iyadoo lagu salaynayo odorosyo dhaqaale iyo maaliyadeed oo muhiim ah. Kadib dood dheer oo lagu falanqeeyey, Golaha Wasiirrada ayaa si wadajir u ansixiyeen hirgelinta qaab-dhismeedkan. 2. Ugu dambayn Golaha Wasiirradu ka doodeen Hindise Sharciyeedka Miisaaniyadda Dowladda Federaalka ee Sanadka Maaliyadeedka 2019 T. I. Hadaba Miisaaniyada Dawlada Federaalk ee 2019 T.I, waxa lagu saleeye Qorshaha Horumarinta iyo Maalgashiga 2019–2021 T. I, oo ka mid ah Qorshaha Horumarinta Tobanka Sano ee dalka, waxaa kale oo lagu saleeyey Qaab-dhismeedka Dhaqaale iyo Maaliyadeed ee Muddada Dhexe (2019–2023,T. I.,sidokale Waxqabadka miisaaniyadda barnaamijka ee sanadkan 2018, Mudnaanta iyo ujeeddooyinka isbeddelka dhaqaale iyo bulsho ee la filayo mustaqbalka iyowaliba Qiimeyn lagu sameeyay awoodda maaliyadeed ee dowladda iyo baahiyaha kharashaadka hay’adaha fulinta marka la eego waajibaadkooda iyo masuuliyadahooda. Sidaas awgeed , miisaaniyad dhan 2,339,268,126,738 Birr.Laba Tiriliyan, Saddex Boqol Soddon iyo Sagaal Bilyan, Laba Boqol Lixdan iyo Siddeed Milyan, Boqol Labaatan iyo Lix Kun, Toddoba Boqol Soddon iyo Siddeed Birr) ayaa loo gudbiyay Golaha. Sidoo kale Miisaaniyaddan waxaa loo qoondeeyay Kharashaadka joogtada ah, Kharashaadka raasamaalka, Taageerada dowlad-deeganada dalka, iyo Taageerada hirgelinta Yoolalka Horumarinta Waarta. Ugu dambayn dood ballaaran oo lagu sameeyay hindise sharciyeedka miisaaniyadda,2019 T.I. Golaha Wasiirradu si wadajir ah ayey u go’aamiyeen iyada oon lagu daro talooyin dheeraad ah, kadibna loo gudbiyo Golaha Shacabka si loo tixgeliyo loona ansixiyo. See less
Arrimaha Bulshada
Waxaa cafis loo fidiyay 1,655 Itoobiyaan ku xidhnaa wadanka Saudi Carabiya, islamarkaana waxaa la joojiyay maxamadayntoodii.
Jun 12, 2026 24
Addis Ababa, Agaali, Sane /4 /2018 (ENA) – Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa sheegtay in 1,655 Itoobiyaan ah oo ku xirnaa sucuudi Carabiya cafis loofidiyey islamar ahaantaana lalaalay dacwadihii maxkamada. Wasaarada arimaha dibada ayaa sheegtay in Itoobiyaan-kan cafiska loo fidiyay ka dambaysay dadaallo dhanka diblomaasiyadeed oo iskakaashadeen safaaradda Itoobiya ee fadhiyeedu yahay Riyadh iyo qunsuliyadda Jeddah. Wasaarada Arrimaha dibada ayaa sheegtay arintani timiday markii dawladu hirgaliyay in ay xoogan saarto siyaasada diblomaasiyadda ku saleysan muwaadiniinta. Dowladdu waxay kale oo ay sheegtay in ay siiwadi doont dabagalka arrimaha kale ee sucuudi Carabiya ka taagan ee u baahan dadaallo diblomaasiyadeed oo dheeraad ah, iyadoo la raacayo siyaasadda diblomaasiyadeed ee ku saleysan muwaadiniinta. Sidaasi darteed dowladda ayaa ugu baaqday in shacabku ka taxaddaraan tahriibayaasha sharci darrada ah iyo khiyaanooyinka lagu faafiyo baraha bulshada marka dadku raadinayaan fursado ay dibadda ugu safrayaan. Gabagabadii dawladu waxay sheegtay inay ku dadadalayso sidii loo ciribtiri lahaa tahriibayaasha.
Addis Ababa waxay caddeyneysaa inay tahay xarunta shirarka caalamiga ah — Maayarka Magaalada Adhaanej Abebe
Jun 10, 2026 51
Addis Ababa; Agaali 3/2018 (ENA): Magaalada Addis Ababa waxay caddeyneysaa inay tahay xarunta shirarka caalamiga ah, ayay tiri maayar Adhaanej Abebe. Farriin ay ku soo dhigtay boggeeda baraha bulshada, maayarka ayaa sheegtay inay wadahadallo la yeelatay Wasiirka Caafimaadka, Dr. Meqdhes Dhaaba, iyo Agaasimaha Guud ee Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC), Dr. Jean Cassia. Intii ay ku jireen wadahadalkooda, waxay ka wada hadleen doorashada Addis Ababa si ay u martigeliso Shirka 5aad ee Caalamiga ah ee Caafimaadka Dadweynaha bisha Gudba/Hidhaar iyo arrimaha u sahli doona inay si wadajir ah u abaabulaan shirka. Waxay sidoo kale xustay in Addis Ababa ay ahayd magaalo xaqiijisay qiimaheeda sanadihii ugu dambeeyay marka la eego horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha, soo dhawaynta dadka deegaanka, nabadda iyo inay noqoto magaalo ku habboon in lagu qabto shirarka caalamiga ah ee kala duwan. Waxay xustay in diyaar garowga uu socdo Shirka 5aad ee Caalamiga ah ee Caafimaadka Dadweynaha, oo cinwaankiisu yahay "Kor u qaadida Madaxbannaanida iyo Amniga Caafimaadka Afrika". Waxa kale oo ay xustay in shirku yahay shir caalami ah oo weyn oo ay isugu imaan doonaan madaxda dowlad goboleedyada, wasiirrada, hoggaamiyeyaasha caafimaadka dadweynaha, siyaasad-dejiyeyaasha, cilmi-baarayaasha iyo daneeyayaasha. See less
Awoodda shaybaarka si loo hubiyo tayada iyo badqabka cuntada ayaa la dhisayaa
Jun 9, 2026 53
Addis Ababa; Agaali 2/2018 (ENA): Hay'adda Cuntada iyo Dawooyinka Itoobiya (EDA) ayaa ku dhawaaqday inay dhisayso awood shaybaar si loo hubiyo badqabka cuntada. Hay'addu waxay qabatay madal dood ah oo ku saabsan Maalinta Badbaadada Cuntada Adduunka iyadoo cinwaan looga dhigay "Laga soo bilaabo Dhibaatooyinka Badbaadada Cuntada ilaa Xalalka". Agaasimaha Guud ee Hay'adda, Heran Gerba, ayaa isla madasha ka tidhri; Badbaadada cuntadu waa khatar caafimaad oo ku wajahan malaayiin qof oo adduunka ah, oo ay ku jiraan carruur. Waxay sheegtay in awoodda shaybaarka iyo tallaabooyinka ka hortagga la hirgelinayo si loo yareeyo dhibaatooyinka caafimaad ee ay keento amni darrada cuntada ee Itoobiya. Waxay sidoo kale sheegtay in taageero iyo la socod la sameynayo si loo xoojiyo silsiladaha sahayda cuntada iyadoo la xoojinayo isku-dubaridka daneeyayaasha, iyo sidoo kale cilmi-baarista iyo cilmi-baarista tignoolajiyada. Agaasimaha Guud wuxuu sheegay in awoodda shaybaarka si loo hubiyo tayada iyo badqabka cuntada la dhisayo; Madashu sidoo kale waa madal lagu wadaago fikradaha si loo hubiyo badqabka cuntada, ayuu yiri. Wuxuu xaqiijiyay in dadaallada isku-dubaridka ah ee lala bilaabay daneeyayaasha si loo ilaaliyo caafimaadka dadweynaha iyadoo la hubinayo tayada iyo badqabka cuntada ay sii socon doonaan. Clara Silva, Madaxa Silsiladda Sahayda ee Barnaamijka Cuntada Adduunka, ayaa tiri; Hubinta badqabka cuntadu maaha shaqada hal hay'ad oo keliya laakiin waxay u baahan tahay isku-dubaridka dhammaan daneeyayaasha. Wuxuu sidoo kale sheegay in Barnaamijka Cuntada Adduunka uu sii wadi doono xoojinta taageeradiisa si loo yareeyo cudurrada ka dhasha cuntada ee Itoobiya iyo in la abuuro nidaam cunto oo dheellitiran. Brofessor Kebede Amanu, oo ah cilmi-baare ku takhasusay badqabka cuntada ee Machadka Caalamiga ah ee Cilmi-baarista iyo Horumarinta Xoolaha, ayaa ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo isku-dubaridka la xoojiyo daneeyayaasha si loo kordhiyo wacyiga ku saabsan goobta. Madaxa Fulinta ee Shaybaarka Tayada Cuntada iyo Badbaadada ee Hay'adda, Wesenyeleh Ambau, ayaa sheegay in la kormeerayo lana xakameynayo soo saarayaasha cuntada, qaybiyeyaasha iyo soo dejiyayaasha la sameynayo si loo hubiyo tayada badeecadaha. Maalinta Badbaadada Cuntada Adduunka ayaa markii 7aad looga dabaaldegayaa Itoobiya iyo markii 8aad oo caalami ah iyadoo la adeegsanayo barnaamijyo kala duwan.
Go’aanka Adag ee shacabwaynaha ee Nabadda ayaa Fashiliyey Isku-daygii Kooxaha Xagjirka ah ee Lagu Carqaladaynayay Doorashada –Maxamed Idiris. Wasiirka Nabada
Jun 7, 2026 71
Baxar-Dhar, Miicaad (Gunboot) 2018 T. I (ENA): Wasiirka Nabadda ee Itoobiya Mohammed Idris, ayaa sheegay in sida adag ee shacabka Itoobiya uga go’an nabaddu ay gebi ahaanba fashilisay dadaalladii isku-dubaridnaa ee kooxaha xagjirka ahi ku doonayeen inay ku carqaladeeyaan doorashadii guud ee toddobaad ee dalka. Wasiirka Nabadda ayaa sheegay in weerarkii ay kooxda argagixisada ah ee Shene ka geysatay degmada Asko ee gobolka Arsi eedeeganka Oromiya, uu yahay fal mudan in si adag loo cambaareeyo. Wasiir Nabada ee dalka oo Maxamed Idiris ayaa shirka jaraid ee u qabtay ku sheegay in doorashadu tahay marxalad muhiim ah oo lagu xaqiijinayo sarreynta dimuqraadiyadda Itoobiya isla markaana lagu dhisayo dowlad iyo dal adag oo xasilloon. Wuxuu xusay in doorashadii guud ee toddobaad lagu guulaystay in si nabad ah loo qabto, iyadoo ay si ballaaran uga qaybqaateen shacabka Itoobiya, arrintaas oo mudan in taariikhda lagu xuso. Sida uu wasiirku sheegay, doorashadu waxay u dhacday si nabad iyo dimuqraadiyad ay ku dheehan tahay, iyadoo buuxisay dhammaan halbeegyada lagama maarmaanka ah isla markaana ay xaqiijiyeen kormeerayaal caalami ahi. Hase yeeshee, wuxuu sheegay in kooxaha xagjirka ahi adeegsadeen dhammaan awoodihii ay haysteen si ay u carqaladeeyaan doorashada. Wuxuu intaas ku daray in shacabka jecel nabaddu ay fashiliyeen qorshayaashaas iyagoo hubiyay in habka doorashadu u socdo si nabad ah. Wasiirku wuxuu xusuusiyay in ka hor doorashada ay kooxahaasi isku dayeen inay ka hor istaagaan muwaadiniinta inay qaataan kaararka codbixinta, ka qayb galaan isu-soo-baxyada taageerada, iyo inay codkooda dhiibtaan maalinta doorashada. Inkasta oo ay jireen dadaalladaas, ayuu sheegay, shacabka Itoobiya waxay iska caabiyeen cabsi-gelinta, hanjabaadaha iyo isku-dayada weerarka, waxayna sii wadeen doorashada, iyagoo sidaas ku ilaal
Dhaqaalaha
Miisaaniyada sanadka 2019 T. I. oo ah 2.339 Tiriliyan ayaa la horgeyey Golaha wakiilada Shacabka.
Jun 12, 2026 28
Miisaaniyadda dowladda federaalka ee qabyada ah ee sannad-maaliyadeedka 2019 ayaa la horgeeyey Golaha Shacabka taas oo dhan 2.339 tirilyan oo birr. Kalfadhiga Golaha Wakiillada Shacabka ee 6aad, sannadka shaqeddkiisii 5 kulankiisii caadiga ahaa ee 25-aad oo falanqeynayo miisaaniyadda taas oo Golaha uu soo hordhigay Wasiirka Maaliyadda Ahmed Shide si loo qabyo-tiro miisaaniyadda dowladda federaalka ee sanad miisaaniyadeedka 2019 T.I Wasiirka Maaliyadda Ahmed ayaa si faahfaahsan u soo bandhigay saldhigyada iyo odoroska lagu dhisayo qoondaynta sanadka maaliyadeed ee soo socda, Iyodoo lagu salaynayo jihada guud ee dhaqaalaha Itoobiya (macro-ecoomi), iyo sidoo kale aragtida iyo waxqabadka dhaqaalaha ee sanad maaliyadeed hadda gabagabada ku dhow. Wasiirka Maaliyadda Ahmed Shide ayaa waqti xaadirka Golaha Shacabka u soo bandhigayay faahfaahinta miisaaniyadda qabyo-qoraalka ah. Wuxuuna sheegay Miisaaniyaddan u diyaarsan tahay iyadoo la tixgelinayo qorshayaasha horumarineed iyo kuwa dhaqaalaha guud ee dalka (macro-economics) ah ee dowladdu dejisay. Wasiirka Maaliyada ayaa sheegay in miisaaniyadda sanadka 2019 T. I, ay dhan tahay 1.236 tirilyan birr loo qoondeyn doono kharashaadka joogtada ah, halka bilyan 568.2 bilyan birr loo adeegsan doono kharashaadka raasumaalka. Waxay sidoo kale la a sheegay in 520.6 bilyan birr loo qoondeyn doono taageerada miisaaniyadda ee dowlad-deeganada dalka , sidoo kalena 14 bilyan birr loo adeegsan doono fulinta yoolalka horumar waara ee dawalad deeganada . Waxay kale oo uu shegay in 52.9% guud ahaan miisaaniyadda, oo ah qayb weyn, loo qoondeeyay kharashaadka joogtada ah. Waxay sidoo kale sheegay lacagtan oo ah 542 bilyan birr loo adeegsan doono bixinta deynta gudaha iyo tan dibadda. Waxay sidoo kale sheegay kharashaadka joogtada ah looga isticmaali donono 236.4 bilyan birr loona qoondeeyay bacriminta, kabka
Safarka barwaaqada ee bilaabmay wuxuu sii socon doonaa si xooggan iyadoo la adeegsanayo horumarinta kheyraadka — Maayarka Magaalada Adhaanej Abebe
Jun 9, 2026 53
Addis Ababa; Agaali 2/2018 (ENA): Waxaan sii wadi doonnaa inaan xoojinno dadaalkeenna si aan u hubinno in dadkeennu ay kheyraadkooda ku bixiyaan horumarinta iyagoon waqti iyo lacag ku lumin raadinta adeegyada, ayay tiri Maayarka Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe. Fariinteeda, maayarka magaaladu waxay ku tiri; Fulinta ballanqaadyada aan u sameynay dadweynaha waa astaanteenna. Waxay sidoo kale ku dhawaaqday daahfurka Adeegga Dowladda ee Hal-goob ee 9-aad ee Addis Mesob ee magaalo kasta maanta. Waxay tilmaamtay in Xarumaha Adeegga Dowladda ee Hal-goob ee Mesob loo qorsheeyay in laga bilaabo dhammaan magaalooyinka hoose sanadka 2018 si loo sameeyo bixinta adeegga dowladda mid hufan, dhakhso badan, hufan oo la heli karo. Waxay tilmaamtay in sagaal xarumood, oo ay ku jirto tan maanta, la hirgeliyay sidii loogu ballanqaaday dadka. Nidaamkani wuxuu higsanayaa inuu meesha ka saaro xadgudubka adeegga, laaluushka, isla xisaabtanka, iyo xuquuqda loogu adeego dadweynaha si sharaf leh, ayay sharraxday. Duqa magaaladu wuxuu sheegay inaan sii wadi doono safarka barwaaqada ee aan bilownay annagoo gaarnay yoolka ah in dadweynaha loo suurtogeliyo inay waqtigooda iyo lacagtooda ku bixiyaan horumarinta halkii ay waqtigooda iyo lacagtooda ku lumin lahaayeen raadinta adeegyada. Waxay sidoo kale u mahadcelisay hay'adaha ka dhigay adeegga cusub ee dawladda ee hal-xarunta dijitaalka ah ee dhismaha 7-da dabaq ah ee Magaalada Hoose ee Yeka mid dhammaystiran oo diyaar u ah adeeg degdeg ah.
16.9 milyan oo kiintal oo wax soo saarka bunka/kafayga/ ah ayaa sanadkan laga helay Deegaanka Oromia .
Jun 6, 2026 89
Addis Ababa; Miicaad 28/2018 (ENA) – Xafiiska Beeraha ee deegaanka Oromiya ayaa ku shegay in wax sosaar bun/kafee/ ah oo dhan 16.9 milyan oo kiintal laga helay deegaanka Oromia xilligii wax soo saarka ee la dhammeeyay. Agaasimaha Tayada iyo Horumarinta buunka/Kafeega/ ee Xafiiska beeraha , Takele Hailemariam, ayaa u sheegay ENA; Tan iyo markii horumarinta buunka /kafeega /ee deegaanka dib loohabeyay oo loo hirgeliyay hindise gaar ah, wax soo saarka kafeega iyo wax soo saarka kalaba ayaa si weyn u kordhayay. Agaasimaha, ayaa xusay in nolosha iyo hab-nololeedka beeralayda ay si toos ah ugu xirantahay horumarinta kafeega; sidaas awgeedna in hirgelinta ballaaran ee casriga ah ee horumarinta kafeega ay kordhinayso faa'iidooyinka dhaqaale ee beeralayda.
Ahamiyadda uu maamulka magaaladu siiyay waaxda warshadaha ayaa keentay natiijooyin la taaban karo marka loo eego shaqo abuurka iyo wax soo saarka dadban
May 17, 2026 154
Addis Ababa; Miicaad 8/2018 (ENA): Maayarka IAA Adhaanej Abebe ayaa sheegtay in diiradda la saaray waaxda warshadaha ee Addis Ababa ay keentay natiijooyin marka loo eego shaqo abuurka iyo wax soo saarka dadban. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa si rasmi ah u furay Beerta Warshadaha ee Gelan Gura, taas oo ballanqaad weyn u leh warshadaha dhexdhexaadka ah iyo kuwa sare waxayna abuuri doontaa fursado shaqo kumanaan dhalinyaro ah. Maayarka Addis Ababa Adhaanej Abebe ayaa munaasabadda ka sheegtay; Dowladda ku meel gaarka ah waxay taageertay waaxda warshadaha iyada oo loo marayo dib-u-habeyn dhaqaale oo gudaha ah, taas oo ka beddeshay dhaqdhaqaaq been abuur ah una beddeshay hab siyaasadeed oo ku salaysan isbeddel aasaasi ah. Sidaas darteed, waxay sheegtay in natiijooyinka wax soo saarka ee dhiirigelinta leh ay bilaabeen in lagu arko Dhaqdhaqaaqa Wax soo saarka Itoobiya. Maayarka ayaa xustay in taageerooyin kala duwan la siiyay warshadaha Addis Ababa si loo xoojiyo dhaqdhaqaaqan; iyo in taageero lagama maarmaan ah la bixiyay si loo kordhiyo awooddooda wax soo saar. Waxay xustay in tani ay suurtagelisay abuurista isku xirka suuqa iyadoo fududaynaysa waddooyinka, korontada iyo biyaha, bixinta kirada mashiinnada iyo amaahda, iyo xallinta caqabadaha warshadaha. Waxay sidoo kale sheegtay in soosaarayaashu aysan dabooli doonin baahida suuqa oo keliya iyagoo kordhinaya awooddooda laakiin sidoo kale dhoofinaya alaabadooda si ay u helaan sarrifka lacagaha qalaad. Aagga Warshadaha ee Gelan Gura, ee la furay, waxay ku taallaa 93.9 hektar oo dhul ah; waxay sheegtay in meelaha la dhisay ay bilaabeen shaqada. Maayarka ayaa sharraxday in aagga ay higsanayso inay abuurto heer sare oo wareejin aqooneed iyadoo la soo bandhigayo teknoolojiyada casriga ah iyo dhaqamada warshadaha dalka iyo in soosaarayaasha maxalliga ah ay ka dhigaan kuwo tartan caalami ah sameeya. Waxaa sidoo kale loogu talagalay in lagu dhiirrigeliyo is-weydaarsiga tignoolajiyada iyo aqoonta warshadaha ku jira kooxda, si loogu beddelo alaabada la soo dejiyo alaabada gudaha, iyo in la kordhiyo ganacsiga dhoofinta. Maayarka ayaa sheegtay in waaxda warshaduhu ay abuuri doonto fursado shaqo oo loogu talagalay 20,000 oo muwaadin; waxay sidoo kale sheegtay in beerta ay si buuxda ugu qalabaysan tahay kaabayaasha dhaqaalaha. Waxay sheegtay in 116 warshadood oo wax soo saar ah, 356 xafiis, 248 dukaan iyo bakhaarro, xarumo lagu soo bandhigo alaabta, hoteello iyo makhaayado ay ku qalabaysan yihiin waddooyin tayo leh.
Muuqaalo
.jpg)
.jpg)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
Qaybta Tiknooloojiyadda oo iyadna Sida Qaybaha Kale Guul Laga Gaadhay.
Jun 12, 2026 67
Itoobiya waxay guulo badan ka gaartay dadaalkeeda ay ku dhiseyso dhaqaale u adkeysan kara isbedelka caalamka. Guulaha laga diiwaan geliyay warshadaha duulista, raadka cagaaran, horumarinta qamadiga, dalxiiska iyo qaybaha kale ayaa tilmaamaya tan. Maalgashiga dhinaca tignoolajiyada, oo ay ku jirto garaadka macmalka ah, ayaa diiradda la saarayaa maadaama ay lagama maarmaan tahay in la abuuro waddan iyo dhalinyaro tartan badan. Suurtagalnimada in tiknoolajiyadda loo isticmaalo heer ka sarreeya sidii hore iyo maanta way sii ballaaran doontaa, sidaa darteed dareenka la siinayo qaybta dijitaalka ah, sida hindisayaasha kale ayaa ah mid xusid mudan. Tusaale ahaan, hindisaha 5 milyan oo arday oo Itoobiyaan ah oo baranaysa koodhka oo la bilaabay Afagaal 16, 2016 T.I, ayaa weli si ballaaran loogu barayaa ardayda. Tan iyo markii la bilaabay hindisahan, 5,005,146 oo qof ayaa iska diiwaangalisay inay qaataan tababarka koodhka kombiyuutarka, falanqaynta xogta, horumarinta barnaamijyada Android iyo koorsooyinka aasaasiga ah ee garaadka macmalka ah. In ka badan 3 milyan ayaa dhammeeyay tababarka. Marka la eego arrintan, dhalinyarada Itoobiya waa inay had iyo jeer diyaar u ahaadaan isbeddelka tignoolajiyada iyagoo si joogto ah u weydiinaya, u baranaya, oo raadinaya waxyaabo cusub. Maadaama ay tusaale u noqotay gaadiidka cirka ee horumarsan, horumarinta marinnada, dalxiiska, beeraha iyo qaybaha kale, waxay sidoo kale gaari kartaa heer sare oo dhinaca tiknoolajiyada ah iyada oo loo marayo garaadka macmalka. Kan aan muujin calaamadaha xawaaraha; Haddii calaamadaha aan la daaweyn isla markiiba ka dib marka ay soo baxaan, cudurku wuxuu horseedi karaa dib u dhac maskaxeed Bishii Janaayo ee la soo dhaafay, intii lagu jiray shirkii caadiga ahaa ee 10-aad ee sannadka 5-aad ee Golaha Wakiillada Shacabka, kaas oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.), wuxuu sheegay inaan maalgelinayno tignoolajiyada shaqadayada dib-u-habaynta si aan u abuurno waddan iyo dhallinyaro kula tartami karta tiknoolojiyadda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday in sababta tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah shanta qaybood ee kala duwan ay sabab u tahay faa'iidooyinkeeda jiilka mustaqbalka. Wuxuu tusaale u soo qaatay garaadka macmalka ah; Wuxuu xusay in markii Itoobiya ay aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah qiyaastii lix sano ka hor, aysan jirin waddan kale oo Afrikaan ah oo abuuray AI-ga heer hay'adeed, wuxuuna sidoo kale tilmaamay in Itoobiya ay dhisayso Jaamacad Garaadka Macmalka ah iyo inay bilaabi doonto shaqada ugu badnaan sannad gudaheed. Diyaargarradan oo dhan waxaa la sameynayaa sidii awowayaasheen ay u aasaaseen Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa lambarka koowaad ee Afrika; iyo Ciidanka Cirka Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa mid ka mid ah ciidamada cirka ee ugu horreeya Afrika; waxaan ka shaqeyneynay dib-u-habaynta arrin muhiim ah si Jaamacaddayada iyo Machadkayaga AI-ga ay u noqdaan hoggaamiye Afrika berri, oo ay u kacaan iyagoo leh aasaas wanaagsan. Mid ka mid ah diyaargarowga badan ee loo sameynayo berri wanaagsan; waa dowladdu oo tababar bilaash ah siineysa 5 milyan oo cod-bixiyeyaal ah, taasoo noqon doonta kharash badan xitaa haddii ay si gaar ah u ahaan lahayd. Maadaama hindisahani uu guul ka gaaray waqtigii loogu talagalay; Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.) wuxuu u hambalyeeyay Itoobiyaanka qaaliga ah guusha marxaladda tababarataysaasha hindisaha 5 milyan oo Koodhar. Wuxuu sheegay in yoolka la dejiyay in lagu gaaro saddex sano gudahood la gaaray wax ka yar laba sano, guushanina ay markhaati u tahay go'aan qaadashada iyo kartida aan xadka lahayn ee dadkeenna. Wuxuu tilmaamay in 50 boqolkiiba dadka shaqo doonka ah ee adduunka ay joogi doonaan Afrika 10ka sano ee soo socda; wuxuu ku nuuxnuuxsaday in fursaddan dahabiga ah la qaato oo loo diyaar garoobo tartanka berri. Marka la eego arrintan, waxaan fahamsanahay in tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah tilmaamayaasha lagu arko inta dib-u-habaynta Itoobiya ay diiradda saartay jiilka. Sidaa darteed, marxaladda taariikhiga ah ee aan bilownay inaan u diyaargarowno adduunka dijitaalka ah maaha dhammaadka safarkeenna laakiin waa barta laga bilaabayo dardargelinta aragtideenna qaran, ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu; marka la gaaro Koodxin 2018, waxaa la gaarayaa bartilmaameedka ah in la gaaro 7 milyan oo tababar qaadanaya. Wuxuu ugu baaqay qof kasta oo Itoobiyaan ah inuu qayb ka noqdo hawshan qaran. Farriintiisa uu u diray ardayda, wuxuu ku boorriyay inay ka fogaadaan inay waqtigooda ku lumiyaan xagaaga soo socda; marka ay ku laabtaan dugsiyadooda iyagoo isdiiwaangelinaya oo baranaya, waa inaysan noqon oo keliya arday, laakiin sidoo kale inay noqdaan hoggaamiyeyaal dijitaal ah oo caalami ah oo la aqoonsan yahay. Dhanka kale, bishii Dirir ee la soo dhaafay, isagoo ka jawaabaya su'aalo ka yimid aqoonyahanno ku sugan madal dood ah oo loo abaabulay in lagu xuso sannad-guuradii 75-aad ee Jaamacadda Addis Ababa, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh ballanqaad weyn oo ku saabsan garaadka macmalka.
Bilowga Taariikhda cusub ee dunida casriga ee dhanka dhijitaalka maaha dhamaadkeena, balse waa bilowga aan ku dardargelinayo himiladeena qaran - Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Jun 12, 2026 37
Addis Ababa, Agali, Sane 4, 2018(ENA) – Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya,Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay safarka cusub ee taariikhiga ah ee Itoobiya ku billowday isu diyaarinta dunida dijitaalka uusan ahayn dhammaadka safarka dalka, balse uu yahay bilowga lagu dardargelinayo himilada qaran. Raysalwasare ayaa ugu hambalyeeyay guusha barnaamijka qaran 5 Milyan ee Ethio- Coders” ay ku guulaysteen shacabka Itoobiya, Ra’iisul Wasaaruhu kale oo uu xusay hadafkii loo qorsheeyay uu ahaa muddo saddex sano ah lagu xaqiijiyo lkn wax ka yar laba sano gudahood lagu dhameyey. Waxa kale sheegay in tan iyo markii la bilaabay barnaamijka “5 Milyan Ethi- Coders” 16-kii Hamle 2016 T.I., ay isdiiwaangeliyeen 5,005,146 qof oo tababarro ka qaatay barnaamijyada kombiyuutarka, falanqaynta xogta, horumarinta Android-ka iyo aasaaska Sirdoonka Macmalka ah (AI),waxaana si buuxda u dhamaystay tababarka Barnamijka dhigitalka in ka badan 3 milyan oo qof. Dhanka kale Raysalwasara ayaa sheegay in Guushani caddeyn u tahay go’aanka adag iyo awoodda aan xadka lahayn ee shacabka . Ra’iisul Wasaaruhu xusay in guushan aysan ahayn dhammaadka socdaalka Itoobiya ee dhanka dijitaalka, balse ay tahay bilow cusub. Wuxuu ugu baaqay dhammaan shacabwaynaha Itoobiya inay ka qayb qaataan himilada qaran ee lagu gaarsiinayo tirada tababartayaasha 7 milyan oo qof marka la gaaro Hamle 2018 T. I. . Raysalwasara Mar uu ka hadlayey dhanka ardayda da’yarta ah, ayuu sheegay in fasaxa xagaaga soo socda uu fursad weyn u yahay oo ay ka faa’iidaystaan. Wuxuuna dhalinyarada ardayda aha ugu baaqay in waqtiga qaaliga ku luminin wax aan faa’iido lahayn oo Isdiiwaangeliyaa oo qaatan tababarkan. Wuxuu kale oo ardayda adayarata ah sheegay inay marka ku laabataan dugsiyadii ayna ahaan doonanin arday keliya, balse ay noqon doontaan hoggaamiyeyaal dhijitaal oo aqoonsi caalamiga leh. Waxa uu sidoo kale tilmaamay in tababarradu ay yihiin bilaash gebi ahaanba, isla markaana shahaadooyinka helayaan yihiin kuwo caalamiya oo la aqoonsanyahay. “Mustaqbalka aad dhisaysaan wuxuu bilaabmaa maanta.” Waa inaad iska diiwaangelisaan:-
In la helo sharci adag oo amniga internet-ka Itoobiya ah waa saldhig lagu ilaalinayo kaabeyaasha muhiimka ah ee dalka
May 8, 2026 143
Addis Ababa, Duugato 30/2018 (ENA): Guddiga Joogtada ah ee Golaha Wakiillada Shacabka ee Arrimaha Dibadda iyo Nabadda ayaa sheegay in sharciga adag ee amniga internet-ka uu muhiim u yahay ilaalinta kaabeyaasha muhiimka ah ee dalka. Guddoomiye ku xigeenka guddiga, Dr. Fatxi Mahdi, ayaa sheegay in qabyo-qoraalka sharcigan uu ka caawinayo dalka in si ammaan ah loo ilaaliyo kaabeyaasha muhiimka ah, isla markaana uu ka hortagayo khataraha internet-ka. Waxa uu xusay in hay’adaha isticmaalaya tiknoolajiyadda ay si gaar ah ugu nugul yihiin weerarrada internet-ka, sidaas darteedna uu sharcigan door weyn ka ciyaari doono ilaalintooda. Agaasimaha guud ee Hay’adda Maamulka Amniga Shabakadaha Macluumaadka, Tigist Xamid, ayaa sheegtay in hay’addu ay hirgelinayso siyaasado iyo sharciyo kala duwan oo lagu xoojinayo amniga internet-ka ee dalka. Waxay sidoo kale sheegtay in sharcigan cusub uu kor u qaadi doono iskaashiga hay’adaha kala duwan iyo in wada shaqayn xooggan ay lagama maarmaan u tahay guusha amniga internet-ka. Waxay intaas ku dartay in Itoobiya ay horumarinayso xirfadlayaal ku filan oo ka shaqeeya amniga internet-ka, isla markaana dadaalladaas la sii xoojin doono. Ka qaybgalayaasha kulanka ayaa iyaguna sheegay in sharcigan uu muhiim u yahay ilaalinta kaabeyaasha muhiimka ah, isla markaana ay ka go’an tahay inay ka qayb qaataan hirgelintiisa, gaar ahaan iskaashiga dowladda iyo ganacsiga gaarka loo leeyahay. Ugu dambayntii, guddoomiye ku xigeenka guddiga ayaa sheegay in talooyinka laga helay kulanka lagu xoojin doono diyaarinta sharciga si loo gaaro amni internet oo adag oo dalka ka hirgala. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dadka caanka ah ee sameeya nuxurka baraha bulshada waa in ay helaan xorriyad ay si madax-bannaan ugu shaqeeyaan, si loo helo nidaam sharci oo u oggolaanaya in ay si ammaan ah oo xor ah u shaqeeyaan, si loo gaaro guusha Ajandaha 2063
May 8, 2026 175
Addis Ababa, Duugato 30/2018 (ENA): Ka qaybgalayaasha dood cilmiyeed ka dhacay Shirweynaha ugu horreeya ee dadka caanka ka ah Baraha Bulshada Afrika ayaa sheegay in si loo gaaro Ajandaha 2063 ee Midowga Afrika, ay lagama maarmaan tahay in dadka sameeya nuxurka saameyntana leh ay helaan helaan xorriyad shaqo iyo nidaam sharci oo taageera. Shirkan oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Pulse of Africa iyo AGA Tech Enterprise, kuna qabsoomay Madxafka xuska Adhwa, ayaa lagu qabtay halku-dhigga “Doorka Dadka saamaynta leh si ay Afrika u noqoto mid wanaagsan”. Shirkan ayaa diiradda saaraya dhiirrigelinta dadka saameynta ku leh baraha bulshada, xoojinta dhaqaalaha dhijitaalka ah, abuurista iskaashi, iyo gaarista himilooyinka Ajandaha 2063 ee Midowga Afrika. Ka qaybgalayaashu waxay sidoo kale ka wada hadlayeen sidii Afrika u dhisi lahayd sheekadeeda gaarka ah, kor loogu qaadi lahaa kalsoonida qaaradda, loona abuuri lahaa aqoonsi Afrikaan oo mideysan. Safiirka ku-xigeenka joogtada ah ee Itoobiya ee Midowga Afrika, Berhaane Dhariba, ayaa sheegay in Ajandaha 2063 uu yahay qorshe 50 sano ah oo lagu hagayo mustaqbalka Afrika, laguna doonayo in qaaraddu noqoto mid isku dhafan, nabad ah oo barwaaqo ah. Waxa uu xusay in dalalka Afrika ay muhiim tahay in ay siyaasadohooda ku daraan qorshayaasha Midowga Afrika si loo gaaro horumar wadajir ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in Itoobiya ay horumar weyn ka sameyneyso isbeddelka dhijitaalka ah, isla markaana ay noqotay tusaale lagu dayan karo. Dhinaca kale, khubarada ayaa sheegay in shaqooyinka dhijitaalka ah ee Itoobiya uu u suurtageliyay sameeyayaasha nuxurka baraha bulshada fursado ballaaran oo ay ku shaqeeyaan. Qareenka caalamiga ah ee xuquuqda aadanaha, Dr. Ashagre Cabdi, ayaa sheegay in muhiim ay tahay in la abuuro sharciyo iyo nidaam shaqo oo u oggolaanaya dadka saameynta leh in ay si xor ah oo aan cadaadis lahayn u shaqeeyaan. Sidoo kale, waxaa carrabka lagu adkeeyay in dhalinyarada Afrika ay yihiin hoggaamiyeyaasha mustaqbalka ee dhijitaalka, sidaas darteedna loo baahan yahay in la abuuro jawi u oggolaanaya in ay si xor ah u hal-abuuraan iyagoo ilaalinaya madaxbannaanida dalalkooda. Ugu dambeyntii, ka qaybgalayaashu waxay isku raaceen in si loo gaaro Ajandaha 2063, loo baahan yahay in la xoojiyo ka shaqeynta dhalinyarada iyo in la taageero dadka sameeya nuxurka baraha bulshada si ay u gutaan waajibaadkooda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Ciyaaraha
Mexico ayaa Koonfur Afrika 2-0 kaga badisay ciyaartii furitaanka Koobka Adduunka ee 23aad. Julian Quinones ayaa dhaliyay goolka furitaanka Mexico daqiiqadii sagaalaad ee ciyaartii Group A ee ka dhacday Garoonka Azteca habeenkii xalay.
Jun 12, 2026 25
Weeraryahanka 29 jirka ah ee Quinones ayaa dhaliyay goolkii ugu horreeyay ee Koobka Adduunka. Raul Jimenez ayaa dhaliyay goolkii labaad isagoo madax ku dhaliyay daqiiqadii 67aad. Spefelo Sithole oo u dhashay Koonfur Afrika ayaa karaka casaan la siiyay daqiiqadii 49aad. Waxay ahayd kaarkii ugu horreeyay ee casaanka ahaa ee tartanka. Ciyaaryahan kale oo u dhashay Koonfur Afrika, Temba Zwane, ayaa isna karaka casaan la siiyay daqiiqadii 84aad. Koonfur Afrika ayaa lagu qasbay inay ciyaarta ku dhammeeyaan sagaal ciyaaryahan. Mexico ayaa ciyaarta maamulaysay laakiin way ku guuldareysatay inay ka faa'iidaysato fursadahooda. Koonfur Afrika, oo ciyaareysay ciyaar weerar celin ah oo qoto dheer, ayaa ku guuldareysatay inay abuurto fursado gool dhalin ah. Mexico, oo ka mid ah dalalka martigelinaya, ayaa ku bilaabatay tartanka guul. Koonfur Afrika ayaa laga badiyay ciyaartii ugu horreysay. Koobka Adduunka ee 23-aad ee FIFA, oo ay si wadajir ah u martigelinayaan Mareykanka, Kanada iyo Mexico, ayaa socon doona ilaa Luulyo 12, 2018.
16 garoon oo lagu qaban doono Koobka kubada Adduunka ee 2026
Jun 12, 2026 26
Addis Ababa, Agali, Sane 4, 2018(ENA) Koobka kubada cagta Adduunka ee 23-aad ee FIFA, oo ay si wadajir ah u martigelinayaan Mareykanka, Mexico iyo Kanada, ayaa si rasmi ah caawa u bilaabmaya. Tartankan wuxuu noqon doonaa madal weyn oo ay ka qayb qaadan doonaan 48 waddan, taasoo kordhin doonta tirada 32 waddan markii ugu horreysay taariikhdeeda. Tartanku wuxuu ka dhici doonaa 16 garoon oo laga soo xulay 16 magaalo oo ku kala yaal saddexda waddan ee Waqooyiga Ameerika, iyadoo hal garoon oo keliya uu ku yaal magaalo kasta oo martigelin doonta tartanka.
Horumarka garoomada ciyaaraha ee Addis Ababa wuxuu furayaa fursad lagu martigeliyo tartamo caalami ah
May 9, 2026 164
Addis Ababa, Miicaad 1/2018 (ENA): Duqa magaalada Adhaanaj Abebe ayaa sheegtay in horumarka kaabayaasha ciyaaraha ee Addis Ababa uu abuurayo fursado ay magaaladu ku martigeliso dhacdooyin iyo tartamo ciyaareed oo caalami ah. Shirkii 3aad ee caadiga ahaa ee golaha Baarlamaanka Addis Ababa, sanad-shaqeedkeedka 5aad, ayaa lagu qabtay hoolka shirarka ee Madxafka Xuska Guusha Adhwa. Duqa magaalada iyo hoggaanka sare ee maamulka magaalada ayaa ka jawaabay su’aalo iyo arrimaha ay soo jeediyeen xubnaha golaha. Adhaanaj Abebe waxay sharraxday in Addis Ababa ay ku guulaysatay abuuridda deegaan ku habboon carruurta iyo dhallinyarada mustaqbalka dalka. Waxaa la qabtay mashaariic ballaaran oo lagu dhisayo xarumo lagu hayo carruurta iyo goobo ay ku ciyaaraan, kuwaas oo kor u qaadaya caafimaadka iyo kartida jiilka soo koraya. Waxay si gaar ah u tilmaantay in dhallinyarada loo abuuray jawi ay ku kobcin karaan dhaqanka dhaqdhaqaaqa ciyaaraha, taas oo ka caawinaysa inay waqtigooda ku horumariyaan jir ahaan iyo maskax ahaanba. Tirada goobaha lagu sameeyo jimicsiga iyo ciyaaraha oo hore u ahayd 495 ayaa hadda la gaarsiiyay ku dhowaad 2,000. Tani waxay door weyn ka qaadanaysaa soo saaridda ciyaartooy caafimaad qaba oo tayo leh. Iyadoo la ballaarinayo kaabayaasha ciyaaraha lana gaarsiinayo bulshada si dhow, waxaa suurta gashay in magaalada ay u diyaar garowdo martigelinta tartamo caalami ah. Tusaale ahaan, bisha Duugato oo keliya waxaa Addis Ababa lagu qabtay saddex dhacdo ciyaareed oo heer caalami ah. Tartamada caalamiga ah waxay gacan ka geysanayaan soo bandhigista dhaqanka iyo qiyamka dalka, abuurista xiriir dadweyne oo ka dhexeeya shucuubta, iyo kicinta dhiirrigelinta jiilka dhallinyarada. Adhaanaj Abebe waxay xustay in garoomada caalamiga ah ee Aqaaqi, Adhey Ababa, Garoonka Addis Ababa, iyo Garoonka Ababa Biqila ay kordhinayaan awoodda magaalada ee martigelinta tartamada ciyaaraha. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
.jpg)
Addis Ababa waxay furaysaa cutub cusub oo taariikhdeeda ah – Maayar Adhaaneh Abebe
May 3, 2026 151
Addis Ababa; Duugato 25/2018 (ENA): Addis Ababa waxay furaysaa cutub cusub oo taariikhdeeda ah, ayay tiri maayarka Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe. Tartankii ugu horreeyay ee "City Mountain Bike Eliminator Pro League" ee Afrika ayaa lagu qabtay Itoobiya - Addis Ababa. Tartanka "City Mountain Bike Eliminator Pro League", kaas oo ku bilaabmay kuna dhammaaday matxafka xuska guusha Adhwa, kaas oo ah taariikhda dadka madow oo dhan, wuxuu ahaa tartan aad u xiiso badan oo lagu qabtay tartan sare iyo geesinimo tartamayaasha xirfadleyda ah ee ka kala yimid in ka badan. Maayar Adhaaneh ayaa farriin ay ku qortay boggeeda baraha bulshada ku sheegtay; Isboortigu waa mid ka mid ah qaybaha ugu waaweyn ee aan la xiriirno adduunka, aan la xiriirno oo aan xoojinno iskaashiga. Waxay raacisay in dowladdeennu ay beddeshay aragtideeda ku aaddan qaybta isboortiga waxaanan awoodnay inaan abaabulno 3 tartan oo caalami ah laba toddobaad gudahood iyada oo loo marayo shaqadayada si aan ugu xidhno bulshadeenna jecel isboortiga iyo tartamada ciyaaraha adduunka. Maayarka magaalada ayaa u mahadcelisay Ururka Baaskiiladaha Caalamiga ah (UCI), oo doortay inuu martigeliyo tartankan Caasimadda Diblomaasiyadda Afrika iyo Bisha Taariikhda Madow, waxayna xaqiijisay in sanadkan lagu qaban doono halkan, iyo dhammaan hoggaamiyeyaasha ciyaaraha iyo hay'adaha habeen iyo maalin u shaqeeyay guusha munaasabadda. Waxay sidoo kale u mahadcelisay shacabka magaalada soo dhawaynta weyn iyo xiisaha ay u qabaan isboortiga. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Ilaalinta Deegaanka
Dhaqaalaha cagaaran ee Itoobiya ee cimilada u adkaysta ayaa abuuraya jawi u sahlaya muwaadiniinta inay ku noolaadaan nolol caafimaad qabta
May 31, 2026 103
Addis Ababa; Miicaad 22/2018 (ENA): Wasaaradda Caafimaadka ayaa sheegtay in dhaqaalaha cagaaran ee Itoobiya ee cimilada u adkaysta uu abuurayo jawi u sahlaya muwaadiniinta inay ku noolaadaan nolol caafimaad qabta. Ururka Xirfadlayaasha Caafimaadka Deegaanka ee Itoobiya ayaa qabanaya Shirkoodii 8aad ee Cilmi-baarista Sayniska ee sannadlaha ah . Isagoo ka hadlayay munaasabadda, Israel Ataro, Agaasimaha Ka-qaybgalka Bulshada iyo Daryeelka Caafimaadka Aasaasiga ah ee Wasaaradda Caafimaadka, ayaa sheegay in ilaalinta deegaanku ay leedahay faa'iidooyin muhiim ah oo ku saabsan dhisidda muwaadiniin iyo bulshooyin caafimaad qaba. Wuxuu sharraxay in tani ay u baahan tahay ilaalinta caafimaadka iyo badbaadada nidaamyada deegaanka ee biyaha, hawada iyo deegaanka ee ay muwaadiniintu isticmaalaan. Wuxuu sharraxay in loo baahan yahay in la xoojiyo waxtarka cilmi-baarista sayniska iyo horumarinta si loo ilaaliyo caafimaadka deegaanka iyo in la xoojiyo awoodda tignoolajiyada. Wuxuu xusay in safarka guusha leh ee Itoobiya ee lagu dhisayo dhaqaale cagaaran oo u adkaysta isbeddelka cimilada uu abuurayo jawi u adkaysta muwaadiniinta inay ku noolaadaan nolol caafimaad qabta. Wuxuu ku ammaanay ururka kaalinta uu ka qaatay cilmi-baarista sayniska iyo horumarinta; wuxuuna ugu baaqay daneeyayaasha qaybta inay xoojiyaan doorkooda wax ku oolka ah ee hawlaha la qabanayo si loo casriyeeyo nidaamka biyaha, nadaafadda iyo nadaafadda. Borofisar Argaw Ambelu, Madaxweynaha Ururka Xirfadlayaasha Caafimaadka Deegaanka ee Itoobiya, ayaa sheegay in deegaan nololeed oo wanaagsan iyo nadaafaddu aysan ahayn doorashada muwaadiniinta laakiin ay tahay waajib saaran ilaalinta caafimaadka. Waxa kale oo uu sheegay in arrintan awgeed, ay lagama maarmaan tahay in la horumariyo oo la hirgeliyo teknoolojiyada ka dhigi doonta adeegyada nadaafadda iyo nadaafadda biyaha kuwo wax ku ool ah. Temesgen Samuel, Wakiilka World Vision Ethiopia, ayaa sheegay in adeegyada biyaha, nadaafadda iyo nadaafaddu ay yihiin arrimo muhiim ah oo aasaasi u ah muwaadiniinta. Waxay sheegeen inay la shaqeynayaan dowladda si loo casriyeeyo adeegyada biyaha, nadaafadda iyo nadaafadda ee Itoobiya iyada oo loo marayo tiknoolajiyadda. Berhe Fesseha, Wakiilka Ururada Gargaarka iyo Horumarinta Masiixiga ee Itoobiya, ayaa yiri; Deegaan caafimaad qaba oo ammaan ah ayaa muhiimad weyn u leh ilaalinta caafimaadka muwaadiniinta. Shirku wuxuu u mahadceliyay oo u aqoonsaday kuwa gacan weyn ka geystay caafimaadka deegaanka. #Ethiopian_News_Agency #ENA #ENA
Guulaha Itoobiya ee Raadka Cagaaran iyo tamarta la cusboonaysiin karo ayaa tusaale u ah Afrika
Apr 28, 2026 181
Addis Ababa, Duugato 20/2018 (ENA): Xoghayaha Komishinka Dhaqaalaha Afrika ee Qaramada Midoobay, Klafer Gatete, ayaa sheegay in guulaha ay Itoobiya ka gaartay la tacaalidda saameynta isbeddelka cimilada, gaar ahaan barnaamijka Raadka Cagaaran iyo horumarinta tamarta la cusboonaysiin karo, ay noqdeen tusaale ay Afrika ku dayato. Arrintan waxaa lagu sheegay furitaanka shirka 12aad ee Horumarka Waara ee Afrika oo ka socda Addis Ababa, kaas oo ay si wadajir ah u qabanqaabiyeen Midowga Afrika, Bangiga Horumarinta Afrika iyo hay’ado kale, si loo dardargeliyo gaarista yoolalka Ajandayaasha 2030 iyo 2063. Klafer Gatete wuxuu xusay in shirka sanadlaha ah uu qiimeeyo heerka ay Afrika uga shaqeyso fulinta yoolalka horumar waara, isla markaana uu xoojiyo iskaashiga dowladaha iyo hay’adaha iskaashiga la leh si loo xaqiijiyo “Afrikada aan rabno”. Wuxuu tilmaamay in Afrika ay wajahayso caqabado la xiriira isbeddelka cimilada iyo xaaladda caalamka oo aan la saadaalin karin, taas oo u baahan isbeddel iyo kala guur dhaqaale oo ku dhisan koboc loo dhan yahay, tamar, kaabayaal, casriyeyn magaalooyin iyo abuuridda silsilado qiime oo u dhexeeya dalalka. Gatete wuxuu caddeeyay in Itoobiya qaadday tallaabooyin adag oo la tacaalidda cimilada ah, taas oo si wax ku ool ah uga qeyb qaadanaysa hirgelinta Ajandaha 2063 ee Midowga Afrika. Wuxuu xusuusiyay in barnaamijka Raadka Cagaaran lagu beeray in ka badan 48 bilyan oo geed, taas oo ka mid ah dadaallada ugu waaweyn ee dhanka dhiraynta dunida. Sidoo kale wuxuu sheegay in ku dhowaad 90% tamarta Itoobiya ay ka timaaddo ilo la cusboonaysiin karo, taas oo door weyn ka qaadanaysa yareynta saameynta isbeddelka cimilada. Guulaha laga gaaray Raadka Cagaaran, tamarta la cusboonaysiin karo iyo horumarinta magaalooyinka ayuu sheegay inay ka faa’iideysan karaan dalal kale oo Afrika ah, isla markaana ay gacan ka geysanayaan sugidda amniga biyaha iyo hirgelinta yoolalka muddada fog ee horumarineed ee Afrika. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya ayaa hormuud ka noqotay horumarka ku saleysan la-dagaallanka isbeddelka cimilada
Apr 27, 2026 188
Addis Ababa, Duugato 19/2018 (ENA): Itoobiya waxay qaadatay jiho horumarineed oo si toos ah diiradda u saaraya ka hortagga isbeddelka cimilada, sida uu sheegay Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide. Hadalkan ayuu ka jeediyay shir caalami ah oo is-weydaarsi khibradeed ah oo ka socda Addis Ababa, kaas oo ay si wadajir ah u diyaariyeen Sanduuqa Maalgashiga Cimilada, Dowladda Itoobiya iyo Bangiga Horumarinta Afrika. Shirkan oo soconaya saddex maalmood waxaa ka qeybgalaya aqoonyahanno, daneeyayaal horumarineed, ururrada bulshada rayidka ah, safiirro iyo wakiillo dalal kala duwan ka socdo. Waxaa la filayaa in dalalka ka qeybgalaya ay wadaagaan waaya-aragnimadooda ku aaddan sida ay ula tacaaleen saameynta isbeddelka cimilada iyo natiijooyinka ay ka gaareen. Wasiir Axmed Shide ayaa sheegay in aragtida iyo jihada korriinka Itoobiya ay si cad ugu xiran tahay ilaalinta deegaanka iyo yaraynta saameynta isbeddelka cimilada. Wuxuu xusay in la ballaarinayo isticmaalka tamarta la cusboonaysiin karo, hagaajinta adeegyada biyaha, iyo soo celinta dhulalka xaalufay si kor loogu qaado adkeysiga bulshada. Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in mashaariicda horumarinta marinnada iyo dib u qurxinta hareeraha toggaga ee Addis Ababa aysan kaliya magaalada ka dhigin mid casri ah, balse ay tusaale u yihiin sida horumar iyo ilaalin deegaan loo mideyn karo. Dhankiisa, madaxa fulinta ee Sanduuqa Maalgashiga Cimilada, Tariye Gbadegesin, ayaa ammaanay dadaalka Itoobiya ee ku aaddan barnaamijka “Raadka Cagaaran” oo lagu beeray balaayiin geedo ah, taas oo ka dhigtay dalka mid tusaale u noqda dadaallada cagaaran ee Afrika. Wuxuu xusay in Itoobiya hore ugu guuleysatay martigelinta shirkii labaad ee Afrika ee isbeddelka cimilada, taas oo muujinaysa khibraddeeda sare ee arrintan. Ugu dambeyn, waxaa la xaqiijiyay in iskaashiga u dhexeeya Sanduuqa Maalgashiga Cimilada iyo Dowladda Itoobiya uu sii xoogeysan doono, gaar ahaan dhinacyada tamarta iyo xalalka ku saleysan dabeecadda, si loo sii xoojiyo la-dagaallanka isbeddelka cimilada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Midnimada qaaradda ayaa muhiim u ah si loo dhiso Afrika u adkeysan karta isbeddelka cimilada — Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh
Apr 10, 2026 221
Addis Ababa; Duugato 2/2018 (ENA):- Midnimadda qaarada ayaa muhiim u ah si loo dhiso Afrika u adkeysan karta isbeddelka cimilada, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka dalka Temesgen Tiruneh. Farriin uu ku qoray boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in maanta, Itoobiya, oo ah hoyga qadiimiga ah ee aadanaha, ay si rasmi ah u daahfurtay Shirweynihii 16-aad ee Isbeddelka Cimilada Afrika (ARC-COP16) kaas oi lagu qabanayo Addis Ababa. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in qaaraddu ay si xun u tijaabinayso isbeddelka cimilada; si kastaba ha ahaatee, tijaabadani ma mugdi gelin doonto rajada ama ma carqaladeyn doonto geediga loogu jiro in la xalliyo dh8baatadan. Waa fursad lagu xoojinayo midnimadeenna, maskaxdeenna, iyo dadaalkeenna wadajirka ah. Wuxuu yiri annaga oo ah Afrikaan waa inaan ka hortagnaa masiibooyinka kahor oo aan u diyaargarowno xalal iyada oo loo marayo habab cilmiyeed. Marka la eego arrintan, Itoobiya, oo leh aragti, waxay dhisaysaa awood u adkeysi leh si ay ula qabsato isbeddelka cimilada; Wuxuu intaas ku daray inaan beddelayno muuqaalka dhulka ajandaha cagaaran. Waxaan ka shaqeyneynaa isku filnaanshaha iyada oo loo marayo dhaqdhaqaaqa madaxbannaanida cuntada. Waxaan sidoo kale noqoneynaa isku xir qaarad iyada oo loo marayo horumarinta tamarta la cusboonaysiin karo, ayuu yiri. Xilliga ay masiibooyinka aadanaha iyo kuwa dabiiciga ahi ay kordheen, taageerada caalamiga ahna ay yaraadeen, xoojinta hay'adaha qaaraddeenna sida Awoodda Khatarta Afrika (ARC) waa arrin aan laga maarmi karin. Farriintiisa, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka wuxuu ku sheegay in khatarta masiibada lagu aqoonsado cilmi-baaris, laga hortago kahor, marka dhibaato dhacdona, lagu jawaabo awoodda Afrika. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay ku dadaali doonto inay tusaale u noqoto gaaritaanka yoolkan kale ee madaxbannaanida Afrika.
Wararka Caalamka
Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ayaa dib u xaqiijiyay ballanqaadkooda ah inay xoojinayaan iskaashigooda istaraatiijiyadeed
Jun 9, 2026 68
Addis Ababa; Agaali 2/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ayaa ku dhawaaqay inay ka shaqeyn doonaan sidii loo xoojin lahaa iskaashigooda istaraatiijiyadeed si ku salaysan faa'iido wadajir ah. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yusuf, ayaa kula kulmay Guddoomiyaha Midowga Yurub ee Sinnaanta, Diyaargarowga iyo Maareynta Dhibaatooyinka, Hajja Lahbib, xarunta Midowga ee Addis Ababa maanta. Guddoomiyaha ayaa iftiimiyay iskaashiga istiraatiijiyadeed ee waara ee xooggan ee u dhexeeya Midowga Afrika iyo Midowga Yurub. Wuxuu sidoo kale ammaanay taageerada joogtada ah ee Midowga iyo ka-qaybgalka ajendayaasha mudnaanta leh ee Afrika. Wadahadalladii labada dhinac waxay diiradda saareen arrimaha walaaca guud, oo ay ku jiraan la dagaallanka cudurka Ebola, iyo sida si wadajir ah looga jawaabi karo xaaladaha degdegga ah ee caafimaadka iyo bani'aadamnimada. Waxay sidoo kale ka wada hadleen caqabadaha haysta Afrika marka la eego nabadda, amniga iyo horumarka. Guddoomiyaha ayaa ku nuuxnuuxsaday muhiimadda ay leedahay xoojinta qaab-dhismeedka amniga caafimaadka Afrika, hubinta madaxbannaanida caafimaadka, iyo kor u qaadista wax soo saarka tallaalka qaaradda, u diyaargarowga cudurrada iyo awoodda jawaab celinta. Wuxuu intaas ku daray in amniga caafimaadka qaaradda uu si toos ah oo aan kala go 'lahayn ula xiriiro nabadda iyo horumarka waara. Guddoomiyuhu wuxuu sidoo kale iftiimiyay dhibaatada bani'aadamnimada iyo caafimaadka dadweynaha ee ay sababeen xaaladda hadda ka jirta bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Kongo, isagoo ku baaqay in la dedejiyo dadaallada xabad joojinta, fududaynta gargaarka bani'aadamnimada iyo bixinta taageerada lagama maarmaanka ah ee bulshooyinka ay dhibaatadu saameysey. Guddoomiye Hajja Lahbib, ayaa dhankiisa ku nuuxnuuxsatay sida Midowga Yurub uga go'an tahay xoojinta shaqadeeda Midowga Afrika iyo hay'adihiisa, sida Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (CDC). Tani waxaa loogu talagalay in lagu xoojiyo diyaargarowga degdegga ah iyo taageeridda jawaab celinta caafimaadka iyo bani'aadamnimada ee ay hoggaaminayso Afrika. Dooddu waxay diiradda saartay saameynta colaadaha ka socda Bariga Dhexe ay ku leeyihiin Afrika, sida laga soo xigtay macluumaadka ay AU ka heshay Midowga Afrika. Labada dhinac waxay muujiyeen sida ay uga go'an tahay inay sii xoojiyaan iskaashiga istaraatiijiyadeed ee ku salaysan aragti wadaag ah oo midnimo, nabad iyo horumar waara, iyagoo ku saleynaya natiijooyinka Shirweynihii Wadajirka ahaa ee Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ee lagu qabtay Luanda, Angola.
Waa inaan sii xoojinaa midnimada Afrika si aan u dhisno qaarad barwaaqo ah - Maxamuud Cali Yusuf
May 26, 2026 112
Addis Ababa; Miicaad 18/2018 (ENA): Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yusuf, ayaa sheegay in loo baahan yahay in la sii xoojiyo midnimada Afrika si loo dhiso qaarad barwaaqo ah. Maalinta 63aad ee Afrika waxaa loo dabaaldegayaa munaasabadda ''63 sano oo midnimo, isku xirnaan iyo horumar ah; Mawduuca munaasabadda waa "Isku Dabaaldeg Wadajir ah" Xarunta Midowga Afrika ee Addis Ababana waxaa lagu xusayaa munaasabado kala duwan. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Mahamoud Ali Yusuf, Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda, Danjire Hadera Abera, iyo diblomaasiyiin ka socda waddamada xubnaha ka ah Midowga iyo marti sharaf lagu casuumay. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Mahamoud Ali Yusuf, ayaa sheegay in doorka Afrika ee masraxa adduunka si joogto ah loo cusbooneysiinayo. Wuxuu sheegay in tirada dadka iyo kobaca dhaqaalaha qaaradda la filayo inay gaaraan $10 tiriliyan sannadaha soo socda. Waxa kale oo uu iftiimiyay in dhalinyarada Afrika ay yihiin awoodda kobaca iyo barwaaqada qaaradda ee ay qaaradaha kale higsanayaan. Waxa kale oo uu carabka ku adkeeyay in loo baahan yahay in la sii xoojiyo awoodda midnimada Afrika iyo in la beddelo awoodda qaaradda ee kobaca iyo barwaaqada guud. Waxa uu xusay. Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Danjire Hadera Abera, ayaa dhankiisa sheegay in dhaqanka iyo qiyamka Afrika ay yihiin ilo xoog leh mustaqbalka qaaradda, kobaca iyo barwaaqada. Waxa uu sheegay in loo baahan yahay in la xoojiyo awoodda iskaashiga Afrika, la hubiyo faa'iidada muwaadiniinta qaaradda iyo in la qaabeeyo mustaqbalkeeda wanaagsan. Waxa uu sheegay in arrintan awgeed, awoodda horumarinta qaaradda loo rogi doono barwaaqo waara iyadoo la ballaarinayo kobaca dhaqaalaha Afrika ee dhammaan qaybaha. Waxa uu xusay in marka laga soo tago hubinta caddaalad darrada ka jirta qaaradda, ay lagama maarmaan tahay in lala shaqeeyo go'aan ka gaarista guusha Ajendaha 2063 iyo go'aaminta masiirka mustaqbalka. Maalinta Afrika, oo la bilaabay in sanad walba la xuso, waxaa la ogyahay in la aasaasay 1963-kii Ururka Midnimada Afrika, oo ah Midowga Afrika ee hadda jira. Maalinta Afrika ee sanadkan waxaa sidoo kale u dabaaldegay Guddiga Midowga shaqaalaha Midowga. Ururka waxaa la diyaariyey iyadoo lala kaashanayo dowladaha xubnaha ka ah, hay'adaha Midowga iyo bulshooyinka dhaqaalaha ee gobolka. #ENA
#DALXIIS : Togga Jalalaqe – Duleedka Degmada Sallaxaad.
May 22, 2026 165
Degmada Sallaxaad ee Gobolka Erer waxaa ku yaalla Togga Jalalaqe, oo ka mid ah goobaha dabiiciga ah ee ugu quruxda badan deegaanka. Toggan ayaa leh muuqaal dabiici ah oo soo jiidasho leh, waxaana hareerihiisa ku teedsan dhir cagaaran iyo deegaan qurux badan oo indhaha soo jiita, gaar ahaan xilliyada roobka iyo barwaaqada. Xafiiska Dhaqanka iyo Dalxiiska ee DDS ayaa wada xog ururin iyo daraasaad lagu ogaanayo goobaha ku habboon dalxiiska iyo khayraadka dabiiciga ah ee gobolka Erar, Isu-duwaha dhaqanka iyo dalxiiska ee gobolka ayaana qayb ka ah dadaallada lagu soo bandhigayo goobaha dabiiciga ah iyo kuwa dhaqameed ee deegaanku caanka ku yahay. Togga Jalalaqe wuxuu muhiimad weyn u leeyahay bulshada deegaanka iyo xoolo-dhaqatada, maadaama uu door weyn ka qaato helitaanka biyaha iyo daaqa xoolaha. Sidoo kale, Togga Jalalaqe waa goob laga helo nasasho, bilic dabiici ah iyo muuqaal muujinaya hodantinimada deegaanka Sallaxaad. Togga Jalalaqe wuxuu astaan u yahay:- Quruxda dabiiciga ah Deegaan cagaaran oo barwaaqo ah Nolosha miyiga iyo dhaqanka reer guuraaga Khayraadka dabiiciga ah ee Gobolka Erer Xigasho: Xafiiska Dhaqanka Iyo Dalxiiska DDA
Shirka Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee BRICS ayaa ka Bilaabmay Caasimadda Hindiya Niw Delhi.
May 14, 2026 141
Addis Ababa; Miicaad 6/2018 (ENA): Shirka Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee BRICS, ayaa ka bilaabmay Niw Delhi, Hindiya, ayaa rajo weyn ka muujiyay in si wadajir ah wax looga qabto caqabadaha caalamiga ah iyo bilowga cutub cusub oo iskaashi ah. Shirku wuxuu aasaas muhiim ah u noqon doonaa guusha Shir-madaxeedka 18-aad ee BRICS oo ay martigelin doonto Hindiya bisha Kooxdin, wuxuuna muujin doonaa midnimada dalalka xubnaha ka ah iyo sida ay uga go'an tahay xasilloonida adduunka. Shirka, oo lagu qabanayo cinwaanka "Dhisidda Xoogga, Hal-abuurka, Iskaashiga", ayaa ujeeddadiisu tahay in la xoojiyo iskaashiga caafimaadka adduunka iyo dhaqaalaha, gaar ahaan, arrimaha khuseeya adduunka. Shirka waxaa ka soo qayb galay wasiirro arrimo dibadeed oo ka kala socda Itoobiya, Ruushka, Koonfur Afrika, Brasiil, Iiraan iyo Indonesia, iyagoo xaqiijiyay in kooxdu ay sii kordhayso oo codka Koonfurta adduunka la xoojinayo. In kasta oo xiisadda Iiraan iyo xiisadaha juqraafiyeed ay hoos u dhigeen adduunka, haddana rabitaanka waddamada xubnaha ka ah BRICS ee ah inay helaan xal diblomaasiyadeed iyo inay xasiliyaan dhaqaalaha adduunka ayaa noqday iftiin weyn oo loogu talagalay dadka nabadda jecel. Gaar ahaan, wadatashiyada lagu xallinayo dhibaatada sahayda tamarta ee ka dhalatay xidhitaanka marin biyoodka Hormuz iyo xasilidda suuqyada adduunka ayaa la filayaa inay door muhiim ah ka ciyaaraan soo kabashada dhaqaalaha. Ka qaybgalka Ra'iisul Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ee shirka iyo joogitaanka wakiillada Shiinaha ayaa muujinaya in ruuxa iskaashiga ee ka dhexeeya dalalka waaweyn uu weli xooggan yahay. Shirka laba maalmood soconaya, oo ka bilaabmay New Delhi, ayaa la rumeysan yahay inuu sii dardargelin doono safarka caalamiga ah ee ku aaddan barwaaqada la wadaago iyo nabadda waarta iyadoo la iska fogeynayo khilaafaadka. #BRICS2026 #ENA
Faalooyin
Waxaan adeegsanay xuquuqdeenna dimuqraadiyadeed, waana codeynay — Shacabka Magaalda Jigjiga
Jun 1, 2026 77
Jigjiga; Miicaad 24/2018 (ENA): Shacabka Deegaanka Jigjiga waxay sheegeen inay qaateen xuquuqdooda dimuqraadiyadeed, ayna codeeyeen. Codbixiyeyaasha aan la hadalnay goobaha codbixinta ee Laanqeyrta Cas iyo Keryan Dodan ee Degmada1-aad Jigjiga ayaa sheegay in habka codbixinta loo fulinayo si dimuqraadi ah oo dhammaystiran. Dadweynaha ka mid ah, Xaaji Cabdikariin Qalinle, oo ra'yigiisa dhiibtay, ayaa sheegay in habka doorashada loo fulinayo si xor ah; wuxuu sidoo kale sheegay inuu joogo goobta codbixinta, uuna si sax ah u codeynayo. Faallo kale, mudane Cabdiraxmaan Maxmuud, ayaa sheegtay inuu joogo isla goobta codbixinta, uuna codkiisa dhiibanayo. Marwo Dayiba Aaden, ayaa dhankeeda sheegtay inay saaka joogtay goobta codbixinta si ay codkeeda u dhiibato, una isticmaasho xuquuqdeeda dimuqraadiyadeed. Waxay sidoo kale sheegtay inay u codeysay xisbiga ay aaminsan tahay inuu ugu fiican yahay dalka iyo dadka.
Cutubka Cusub ee Isbeddelka Qaranka — Kaabayaasha Waddooyinka
Apr 7, 2026 233
Cuur 24 waxay calaamad u tahay bilowga cutubka cusub ee siyaasadda Itoobiya. Isbeddelku wuxuu sii waday inuu diiwaan geliyo guulo badan oo Itoobiya gaarsiin doona meel sare iyadoo la wajahayo caqabado kala duwan. Mid ka mid ah meelaha la fiiro gaar ah la siiyay 8-dii sano ee la soo dhaafay isbeddelka waa kaabayaasha waddooyinka. Xafiiska isgaarsiinta deegaanka Hararida ayaa ku dhawaaqay in deegaanka Hararida, guulo badan laga diiwaan geliyay xallinta dhibaatooyinka kaabayaasha waddooyinka ee dadka iyadoo la tixgelinayo kaabayaasha waddooyinka iyo hawlaha la qabtay. Gaar ahaan, wuxuu sheegay in shaqooyin badan la qabtay si loo hubiyo helitaanka sinnaan ee kaabayaasha dhaqaalaha ee magaalooyinka iyo miyiga iyadoo la isku xirayo miyiga iyo magaalada. Natiijo ahaan, waddooyinka laamiga ah iyo kuwa quruuruxda ah ee isku xira degmada iyo degmada iyo miyiga iyo magaalada ayaa la dhisay oo loo furay adeeg. Tani waxay u sahlaysaa beeralayda inay si fudud u suuq geeyaan alaabadooda; Waxaa la sheegay in kaabayaasha waddooyinka ee laga dhisay magaalada aysan kaliya fududeyn dhaqdhaqaaqa dadka, laakiin sidoo kale ay bixiyeen waddooyin lugeynaya oo ku habboon oo hagaajiyay muuqaalka magaalada, iyagoo hubinaya badbaadada muwaadiniinta. Waxaa la sheegay in mashaariicda waddooyinku aysan kaliya beddelin muuqaalka laakiin ay sidoo kale kiciyeen dhaqaalaha maxalliga ah. Dowladda isbeddelka ayaa ka go'an inay mashaariicda ku dhammaystirto waqti gaaban tayo iyo xawaare, sida ay u ballanqaadday dadka. Mashaariicda dhabta ah ma aha oo kaliya kuwo waqtiga ku salaysan, laakiin sidoo kale waa kuwo tayo ku salaysan oo la dhisay iyadoo diiradda la saarayo waaritaankooda. Xafiisku wuxuu ku dhawaaqay in shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha waddooyinka sannadihii isbeddelka ay sidoo kale u suurtageliyeen dadka inay helaan jawaabo su'aalo la soo jeediyay qarniyo badan. Dowladda deegaanku waxay sheegtay inay sii wadi doonto xoojinta shaqooyinka ay fulinayso iyadoo fiiro gaar ah siinaysa kaabayaasha waddooyinka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Xilliga diiwaangelinta codbixiyayaasha Doorashada 7aad ayaa la kordhiyay ilaa 14 bisha Duugato.
Apr 7, 2026 230
Addis Ababa, Cuur 26/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa shaacisay in muddada diiwaangelinta codbixiyayaasha ee Doorashada Guud ee 7aad la kordhiyay ilaa 14-ka bisha Duugato 2018 T.I. Guddigu wuxuu xusuusiyay in jadwalkii hore uu dhigayay in diiwaangelintu socoto laga bilaabo 28-ka Cirir ilaa 28-ka Cuur 2018 T.I. Sida qorshuhu ahaa, habka diiwaangelinta waxaa lagu taageerayay tiknoolajiyad, halka diiwaangelinta musharraxiintu ay horey u dhammaatay, diiwaangelinta codbixiyayaashuna ay ku socotay jadwalkii loo asteeyay. Si kastaba ha ahaatee, guddigu wuxuu sheegay in meelaha qaar ay ka dhaceen dhibaatooyin ku saabsan helitaanka shabakadda internetka, taas oo caqabad ku noqotay hirgelinta nidaamka tiknoolajiyadda ku salaysan. Si loo magdhabo waqtigii ku lumay xalinta caqabadahaas loona hubiyo in habraacu noqdo mid lagu kalsoonaan karo oo hufan, waxaa lagama maarmaan noqotay in muddada la kordhiyo. Sidoo kale, meelo hore loo filayay inay leeyihiin shabakad internetka oo deggan ayaa laga diiwaangeliyay go’itaan internetka, taas oo keentay in habka loo beddelo diiwaangelin gacanta ah ee waraaqaha, si loo daboolo waqtigii halkaas ku baxay. Intaa waxaa dheer, dhibaatooyin gaadiid oo ka jiray qaar ka mid ah goobaha codbixinta ayaa sababay in qalabkii diiwaangelinta uusan waqtigii loogu talagalay gaarin, taas oo dib u dhac dhalisay. Sidaas darteed, guddigu wuxuu go’aamiyay in diiwaangelinta codbixiyayaasha la kordhiyo ilaa 14-ka Duugato 2018 T.I., iyadoo aan lagu darin labada maalmood ee ciida ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya iyo Shiinaha ayaa ku heshiiyay inay saxiixaan heshiis dib-u-habeynta deynta ah.
Apr 4, 2026 276
Addis Ababa; Cuur 26/2018 (ENA): Itoobiya iyo Shiinaha ayaa gaaray heshiis lagu saxiixayo heshiis dib-u-habeyn deyn ah oo hoos yimaada Heshiiska Qaab-dhismeedka Wadajirka ah ee G20, sida ay ku dhawaaqday Wasaaradda Maaliyaddu. Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide ayaa la kulmay Wasiirka Maaliyadda Shiinaha Lan Fuan magaalada Beijing si ay uga wada hadlaan iskaashiga dhaqaale ee labada dhinac. Dooddu waxay diiradda saartay siyaabaha loo dhammaystiri karo dib-u-habaynta deynta Itoobiya, loo dedejin karo mashaariicda jira, iyo sidii loo heli lahaa maalgelin loogu talagalay mashaariicda horumarinta ee waaweyn. Labada dhinac waxay ku heshiiyeen in la xoojiyo awoodda dhaqaale ee Itoobiya marka la eego dib-u-habaynta deynta iyo in la abuuro jawi ku habboon kobaca dhaqaalaha. Waxay xaqiijiyeen inay diyaar u yihiin inay saxiixaan heshiiska laba geesoodka ah ka dib Qaab-dhismeedka Wadajirka ah ee G20, kaas oo lagu tilmaamay tallaabo weyn oo loo qaaday yareynta culayska deynta Itoobiya. Dooddu waxay xoogga saartay baahida loo qabo in mashaariicda horumarinta ee hore loo bilaabay waqtigii loogu talagalay la dhammaystiro iyo in la hubiyo isticmaalka hufan ee lacagaha. Waxay ku heshiiyeen inay si dhow ula socdaan hirgelinta mashaariicda oo ay si wadajir ah wax uga qabtaan caqabadaha. Waxay yeesheen doodo miro dhal ah oo ku saabsan mashaariicda cusub ee istaraatiijiga ah, gaar ahaan maalgelinta dhismaha Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu. Garoonka diyaaradaha ayaa la filayaa inuu xoojiyo xiriirka ganacsiga iyo gaadiidka ee u dhexeeya Itoobiya, Shiinaha iyo suuqa caalamiga ah. Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya, Dr. Eyob Tekaleny, ayaa warbixin guud ka bixiyay iskaashiga iyo heshiisyada ay gaareen bangiyada dhexe ee labada dal. Wasiirka Maaliyadda Axmed Shide, ayaa dhankiisa tilmaamay in heshiiska la gaaray uu yahay cutub cusub oo ku saabsan xiriirka soo jireenka ah ee labada dal. Wasaaradda Maaliyadda ayaa qoraal ay u dirtay ENA ku sheegtay inay ku heshiiyeen inay si dhow uga shaqeeyaan heerka farsamada si ay u saxiixaan heshiiska deynta iyo inay bilaabaan mashruuca garoonka diyaaradaha. #ENA #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Falanqayn
.jpg)
Shir Madaxeedka 'Africa Forward', kaas oo ujeedadiisu tahay in xiriirka diblomaasiyeed iyo dhaqaale ee u dhexeeya Faransiiska iyo qaaradda Afrika loo qaado heer cusub, ayaa ka furmay Nayroobi, Kiiniya.
May 12, 2026 176
Addis Ababa; Miicaad 4/2018 (ENA) Shir madaxeedkan, oo lagu qaban doono cinwaanka "Horudhaca Afrika: Iskaashiga Afrika iyo Faransiiska ee Hal-abuurka iyo Kobaca", waa madal taariikhi ah oo ujeedadeedu tahay in la horumariyo istaraatiijiyad cusub oo ay ku jiraan dhammaan waddamada Afrika, iyadoo laga fogaanayo xiriirka dhaqameed ee "Franco-Africa" ee soo jiray sannado badan. Xaqiiqda ah in shir madaxeedkan lagu qabto waddan aan ku hadlin afka Faransiiska sida Kiiniya waa muujin wax ku ool ah oo muujinaysa sida Faransiiska uga go'an tahay inuu sii xoojiyo iskaashiga uu la leeyahay qaaradda iyo inuu la xiriiro xarumo dhaqaale oo cusub. Hadafka ugu weyn ee shir madaxeedkan waa in la xoojiyo iskaashiga dhaqaale ee u dhexeeya Afrika iyo Faransiiska, la dedejiyo wareejinta tiknoolajiyadda, iyo in la abuuro iskaashi siman oo ku salaysan is-ixtiraamka labada dhinac ah. Shir madaxeedka 'Afrika Forward" ah ee sanadkan wuxuu diiradda saarayaa toddobo meelood oo muhiim ah. Kala-guurka tamarta ee Afrika ka beddeli doona dhoofiyaha badeecadaha una beddeli doona xarun warshadeed oo cagaaran, isbeddelka nidaamka maaliyadeed ee u baahan hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah inay horumariyaan taageeradooda Afrika, horumarinta dhaqaalaha badweynta ayaa ka mid ah arrimaha ugu muhiimsan ee lagaga hadli doono shirka. Beeraha waara iyo amniga cuntada, garaadka macmalka (AI) iyo madaxbannaanida tignoolajiyada dijitaalka ah, iyo dhisidda nidaamyada caafimaadka ee xooggan ayaa si faahfaahsan loo baarayaa, sidoo kale awoodda qaaradda ee ay u leedahay inay soo saarto tallaalladeeda iyo daawooyinkeeda. Taageeridda dadaallada nabad ilaalinta qaaradda ee ku salaysan nabadda iyo amniga oo ah aasaaska horumarka ayaa sidoo kale ah udub-dhexaadka doodda. In ka badan 30 hoggaamiye oo Afrikaan ah iyo madax ka tirsan hay'adaha caalamiga ah ayaa la filayaa inay ka soo qayb galaan shirkan taariikhiga ah. Martigeliyayaasha shirka, Madaxweynaha Kiiniya Wiliyam Ruto iyo Madaxweynaha Faransiiska Imanuweel Makron, ayaa jeediyay kalmadaha furitaanka shirmadaxeedkan. Hogaamiyeyaal sida Madaxweynaha Ruwanda Bool Kagame ayaa sidoo kale door hoggaamineed ka qaadanaya shirar kala duwan. Joogitaanka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antoniyo Guterres, iyo sidoo kale madaxda Bangiga Horumarinta Afrika iyo Ururka Ganacsiga Adduunka, ayaa shirweynahan siiyay cabbir caalami ah. Marka laga soo tago hoggaamiyeyaasha siyaasadda, maalgashadayaasha Afrika sida Aliko Dangote iyo Strive Masiyiwa ayaa sidoo kale la tashanaya shirkadaha Faransiiska maalgashiga tooska ah. Tani waa caddayn muujinaysa in shirku uu ka gudbay hadal-haynta siyaasadeed ee caadiga ah una gudbay iskaashi dhaqaale oo wax ku ool ah. #ENA #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya iyo Laybeeriya waxay leeyihiin saaxiibtinimo soo jireen ah. Saaxiibtinimadani waxay ka soo gudubtay caqabado badab.
Apr 15, 2026 268
Maadaama ay yihiin dalalka kaliya ee aanan la gumaysan ee Afrika, labada waddan waxay isu taageen inay yihiin codka Afrikaanka ee goobaha caalamiga ah (sida Ururka Qaramada Midoobay). Heshiiskii Iskaashiga iyo wadashaqeynta ee dalalka, kaas oo la saxiixay dabayaaqadii 1950-meeyadii, waxaa loo arkaa heshiis saaxiibtinimo waarta iyo ballanqaad ah in si wadajir ah loogu istaago goobaha caalamiga ah (sida Qaramada Midoobay). Aasaaska xiriirka diblomaasiyadeed ee casriga ah waxaa dhigay Boqor Hayle Selasse iyo Madaxweyne Wiliyam Tubman. Booqashadii Madaxweyne Tubman ee Addis Ababa sannadkii 1954 T.I waxay albaab u furtay dhisidda xiriir rasmi ah oo u dhexeeya labada waddan. Boqor Hayle Selase Sannadkii 1958 T.I waxa uu booqday Monrovuya caasimadda Laybeeriya si ay uga wada hadlaan taageerada wadajirka ah ee dhaqdhaqaaqyada xoraynta Galbeedka Afrika. Booqashadani ma ahayn oo keliya laba geesood laakiin sidoo kale waxay ahayd mid qaarad ahaan ah. Markii la aasaasay Ururka Midnimada Afrika (OAU) 1963 T.Y labada waddan waxay muujiyeen inay yihiin laf-dhabarta midnimada qaaradda iyagoo xalliyay khilaafaadka u dhexeeya "Kooxda Monroviya" iyo "Kooxda Kasablanka" iyada oo loo marayo wadahadal. Horraantii 1960-meeyadii, Itoobiya iyo Laybeeriya waxay si wada jir ah uga wada shaqeeyeen sidii loo buuxin lahaa farqiga u dhexeeya "Kooxda Monroviya" iyo "Kooxda Kasablanka", taasoo horseeday aasaaskii Ururka Midnimada Afrika. Xiriirka ka dhexeeya labada waddan waxaa badanaa lagu tilmaamaa saaxiibtinimo lagu tijaabiyay caqabado badan. Tani waxay qayb ahaan sabab u tahay doorka Itoobiya ee nabad ilaaliye ee Laybeeriya. Laybeeriya waxaa burburiyay dagaal sokeeye oo ba'an oo socday 14 sano. Ka dib heshiiskii nabadda ee 2003 T.Y, Itoobiya waxay ka mid ahayd waddamadii ugu horreeyay ee Qaramada Midoobay (QM) ugu baaqday inay dhaqan geliyaan heshiiska nabadda. Itoobiya waxay bixisay qiimaha nabadda dalka iyadoo ciidamo badan geysay Laybeeriya. Ciidanku wuxuu qabtay shaqo aad u wanaagsan oo ah hub ka dhigista fallaagada, dib u soo celinta dagaalyahannada bulshada, iyo ka caawinta dagaalyahannadii hore inay ku soo laabtaan nolol nabad ah. Waxay si adag u xakamaysay caasimadda, Monroviya, iyo meelaha miyiga ah si loo hubiyo in heshiiska xabad joojinta aan la jebin. Kooxaha caafimaadka ee ciidamada Itoobiya ayaa ku wareegayay xeryaha, iyagoo siinaya daryeel caafimaad iyo daawo bilaash ah dadka reer Liibiya. Ciidanku wuxuu sidoo kale muujiyay isku duubnidiisa isagoo la wadaagaya sahayda cuntadooda muwaadiniinta baahan. Inta lagu jiro cudurka Iboola ee ugu xumaa ee ka dilaacay Laybeeriya sannadkii 2014 T.Y, Itoobiya waxay garab istaagtay dadka reer Liibiya iyadoo ilaalinaysa kooxaha caafimaadka iyo ciidamadeeda halka dalalka kale ay ciidamadooda la baxeen. Itoobiya waxay door muhiim ah ka ciyaartay fududeynta saddex doorasho oo isdaba joog ah oo nabdoon oo dimuqraadi ah oo ka dhacda Laybeeriya. Qaramada Midoobay iyo Dowladda Laybeeriya waxay ciidamada nabad ilaalinta Itoobiya guddoonsiiyeen Biladda Adeegga Sharafta leh iyo Shahaadada Mahadnaqa. Doorka nabad ilaalinta Itoobiya ee Laybeeriya wuxuu ka gudbay howlgallada militariga wuxuuna bixiyay qiimo dhiig iyo lafo ah. Ka qaybgalkan milatari waxaa loo arkaa sabab weyn oo saaxiibtinimada xooggan u ah dadka labada dal ilaa maanta. Sannadihii u dambeeyay, is-weydaarsiga booqashooyinka iyo wadahadallada labada dal ayaa gacan ka geystay xoojinta iskaashiga labada dal. Madaxweynihii hore ee Laybeeriya Ellen Johnson Sirleaf ayaa booqatay Addis Ababa wax yar ka dib markii ay xilka qabatay 2006. Tani waxay ahayd aqoonsiga taageerada Itoobiya ee nabadda Laybeeriya. Sirleaf waxay booqatay Itoobiya bishii Dharabley 2015, ka dib markii la xakameeyay cudurkii Iboola, si ay ugu mahadceliso kooxda caafimaadka itoobiya taageeradooda. Madaxweynihii hore wuxuu booqasho rasmi ah oo saddex maalmood ah sameeyay sannadkii 2017 T.Y wuxuuna wadahadallo laba geesood ah la yeeshay Ra'iisul Wasaarihii hore Haylemariyam Desaleyn. Madaxweynuhu wuxuu booqday aagga Warshadaha ee Hawassa intii lagu jiray booqashada, halkaas oo ay sheegtay in Laybeeriya ay rabto inay wax ka barato warshadaha dharka ee Itoobiya. Xiddiga kubadda cagta ee Layberiya iyo Madaxweynihii hore Joorj Weyah ayaa ka qaybgalay Shirweynihii 30-aad ee Midowga Afrika ee ka dhacay Addis Ababa ka dib markii uu xilka qabtay 2018 T.Y, halkaas oo uu kula kulmay Ra'iisul Wasaarihii Itoobiya ee xilligaas Haylemariyam Desaleny dhinac shirka si looga wada hadlo xiriirka labada dal. Wasiirkii hore ee Arrimaha Dibadda ee Liberia D-Makswell Sah ayaa saxiixay heshiis lagu dhisayo Guddi Wasiirro oo Wadajir ah oo u dhexeeya labada dal intii uu booqasho ku joogay Addis Ababa sannadkii 2022 T.Y. Inta lagu guda jiray ciidamada Difaaca Itoobiya ee loo dirayo Hawlgalka Qaramada Midoobay ee Liberia (UNMIL), wasiirro kala duwan oo difaaca iyo taliyayaal ciidan ayaa dhowr jeer u safray Monroviya si ay u booqdaan ciidamada nabad ilaalinta Itoobiya oo ay wadahadallo la yeeshaan mas'uuliyiinta Liberiya. Itoobiya iyo Liberiya ayaa sidoo kale saxiixay heshiisyo ay ku wada shaqeyn karaan meelo kala duwan intii ay wadahadalladoodu socdeen. Nabadda, amniga, caafimaadka, adeegyada hawada, gelitaanka fiisaha la'aanta, qaab-dhismeedka iskaashiga ganacsiga, beeraha, waxbarashada, dhaqanka, iyo isboortiga ayaa ka mid ah meelaha lagu heshiiyay. Heshiiska adeegyada hawada waa qaab-dhismeed sharci oo u oggolaanaya diyaaradaha Itoobiya inay u duulaan Monroviya iyada oo aan la xaddidin oo ay Liberiya ku xirto adduunka intiisa kale. Heshiiska nabadda, kaas oo u oggolaaday Itoobiya inay ciidamo nabad ilaalin ah geyso qaab-dhismeedka Qaramada Midoobay, ayaa door muhiim ah ka qaatay sidii loo xasilin lahaa Laybeeriya. Heshiisyada Isfahamka ayaa la saxiixay si loo fududeeyo is-weydaarsiga khibradaha dhallinyarada labada dal ee fanka iyo ciyaaraha (gaar ahaan kubadda cagta). Madaxweynaha hadda ee Laybeeriya Josef Boakye, markii loo doortay Madaxweynenimada 2023, wuxuu muujiyay rabitaankiisa ah inuu cusbooneysiiyo xiriirka soo jireenka ah ee labada dal iyo inuu si wadajir ah uga shaqeeyo qaybta ganacsiga. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa wadahadallo la yeeshay Madaxweynaha Laybeeriya Josef Boakye oo ka dhacay Shir-madaxeedkii 39-aad ee Midowga Afrika bishii Cirir 2018 T.I. Wadahadallada labada dhinac waxay diiradda saareen tignoolajiyada, garaadka macmalka ah, iyo Jaamacadda garaadka Macmalka ee Itoobiya qorsheyneyso inay dhisto. Intii lagu jiray wadahadallada, Itoobiya iyo Laybeeriya waxay muujiyeen sida ay uga go'an tahay inay xoojiyaan iskaashigooda ganacsiga iyo maalgashiga. Madaxweynaha Laybeeriya Josef Nyuma Boakai ayaa daraad fiidkii gaaray Addis Ababa, waxaana qaabilay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ra'iisul Wasaare Abiy, oo farriin ku qoray boggiisa baraha bulshada, ayaa sheegay in Madaxweynaha Layneeriya Josef Nyuma Boakai uu si nabad ah ku yimid dhulka Itoobiya, halkaas oo mustaqbal ifaya laga dhisayo. Wuxuu muujiyay kalsoonidiisa ah inay yeelan doonaan wadahadallo aad waxtar u leh inta uu Madaxweynuhu joogo. Waxa kale oo uu aaminsanaa in booqashada shaqo ee Madaxweyne Josef Nyuma Boakai ay sii xoojin doonto saaxiibtinimada taariikhiga ah ee labada dal. Waxaa jira rabitaan labada dhinac ah oo ah in la horumariyo xiriirka mustaqbalka ee u dhexeeya Itoobiya iyo Laybeeriya laga bilaabo saaxiibtinimada taariikhiga ah ilaa iskaashiga dhaqaale ee istaraatiijiga ah. Xiriirka duulista hawada, is-weydaarsiga tiknoolajiyada, iyo iskaashiga ku jira qaab-dhismeedka Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA) ee u dhexeeya labada dal ayaa saldhig u ah barwaaqada la wadaago. #Wakallada_Wararka_Itoobiya
Horumarinta Qamadiga — Udub-dhexaad ka mid ah Geeddiga Itoobiya ee Isku-filnaanshaha Cuntada.
Apr 13, 2026 320
Qoraalka: Muuse Salamoon Turjumaadda : C/raxmaan Fahmi Qamadiga waa dalagga ugu badan ee laga beero laguna ganacsado Itoobiya. Sidaas darteed, Itoobiya waa mid ka mid ah dalalka ugu sarreeya soo saarista qamadiga ee Afrika. Kahor xilli-beeraadka dalagga ee 2011/2012, dhulka lagu beero qamadiga xilliga oo roob jirin ee Itoobiya ma ahayn wax ka badan 1.7 milyan oo hektar. Markii la soo bandhigay mashruuca qamadiga la waraabiyo xagaaga, xogtu waxay tilmaamaysaa inuu ahaa 3,000 oo hektar oo keliya. Hadda, Itoobiya waxay ku beeraysaa qamadiga 7.4 milyan oo hektar oo dhul ah xilliga abaarta, qamadiga la waraabiyo xagaaga iyo xilliyada qamadiga la waraabiyo dayrta, sida laga soo xigtay Wasaaradda Beeraha. Macluumaadka ay soo saartay Wasaaraddu ee ku saabsan beerista qamadiga ee la waraabiyo xagaaga ee 2018 T.I, waxaa la xasuustaa in qorshuhu yahay in qamadigu lagu beero 4.29 milyan oo hektar oo dhul ah lana soo saaro 175 milyan oo kiintal oo qamadiga ah oo la waraabiyo xagaaga. Inta badan wax soo saarka qamadiga ee Itoobiya waxaa soo saara beeraleyda yaryar. Si kastaba ha ahaatee, sannadihii u dambeeyay, beerashada makiinadaysan ayaa labanlaabtay wax soo saarka qamadiga. Dowladdu waxay ka shaqeyneysaa sidii loo kordhin lahaa wax soo saarka dalka iyadoo abuuraysa nidaam u oggolaanaya qamadiga in la soo saaro saddex jeer sannadkii, laga bilaabo hal mar sannadkii, iyadoo la adeegsanayo waraabka. Baahida qamadiga ee sannadlaha ah ee Itoobiya waa in ka badan 107 milyan oo kiintal. Si loo daboolo baahidan, waxay ku bixisay inta u dhaxaysa $700 milyan iyo 1 bilyan oo doolar iibsiga qamadiga. Itoobiya waxay dabooli jirtay 25 ilaa 30 boqolkiiba baahida qamadiga ee sannadlaha ah iyada oo loo marayo soo dejinta qamadiga. Dowladdu waxay si adag uga shaqeyneysay sidii loo hubin lahaa in Itoobiya si buuxda u daboosho isticmaalka qamadiga iyadoo ballaarinaysa beerista qamadiga waraabka xagaaga iyo kordhinta wax soo saarka sannadlaha ah. Isla sanadkaas, Itoobiya waxay joojisay soo dejinta qamadiga ee dibadda. Guulaha Itoobiya ee horumarinta qamadiga kuma koobnayn joojinta soo dejinta. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sheegay in Itoobiya aysan isku filnayn oo keliya wax soo saarka qamadiga laakiin ay sidoo kale leedahay awood ay ku dhoofiso; wuxuu dejiyay jiho loogu talagalay dhoofinta qamadiga. Iyadoo la raacayo yoolka qaran ee uu dejiyay Ra'iisul Wasaaraha, Itoobiya waxay si rasmi ah u bilowday dhoofinta qamadiga Cirir 5, 2015 T.I. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu xilligaas sheegay in dhoofinta qamadiga ay calaamad u tahay gelitaanka Itoobiya marxalad taariikhi ah oo cusub oo beddeli doonta wejigeeda. Itoobiya waxay leedahay awood ay ku dhoofiso 32 milyan oo kiintal oo qamadi ah si ay u daboolo isticmaalka gudaha ee 2015, sida uu xaqiijiyay Guddiga Dhaqaalaha Guud iyo Dhoofinta Qaranka. Guddigu wuxuu sidoo kale sheegay in 32 milyan oo kiintal oo qamadi ah oo dheeraad ah la dhoofin karo ka dib marka la barto isticmaalka qaranka ee qofkiiba iyo dheelitirka guud ee wax soo saarka dalka. Waxaa xusid mudan in Shirweynihii 38-aad ee Midowga Afrika lagu qabtay Addis Ababa, xarunta Midowga, bishii Cirir ee la soo dhaafay. War-saxaafadeed uu ka soo saaray Goluhu, Guddoomiyaha Midowga Afrika ee Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluugga ah iyo Horumarinta Waarta, Moses Vilakati, ayaa sheegay in guusha Itoobiya ee wax soo saarka qamadiga ay tahay guul astaan u ah Afrika. Wuxuu sheegay in Midowga uu arkay Itoobiya oo kordhisay wax soo saarkeeda qamadiga muddo gaaban gudaheed si loo daboolo baahida gudaha loona dhoofiyo. Waxa kale oo uu xusay in qamadiga uu yahay saamiga ugu badan ee dakhliga sarrifka lacagaha qalaad ee ka soo gala cuntooyinka dalalka Afrika sannad kasta. Waxa uu sheegay in Itoobiya ay si ficil ah u muujisay inay suurtagal tahay in badeecadaha dibadda laga keeno lagu beddelo qamadiga gudaha. Guddoomiyaha ayaa ugu baaqay dalalka kale ee Afrika inay wax ka bartaan khibradda Itoobiya oo ay ku dhaqmaan. Waxa kale oo uu xusay in haddii Itoobiya ay sii waddo ballaarinta shaqadeeda ku aaddan horumarinta qamadiga, ay haysato fursad ballaaran oo ay ku gaari karto riyadeeda isku filnaanshaha cuntada.
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa:
Feb 12, 2026 559
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa: 👉 Itoobiya waxay sii waddaa inay xoojiso qaabka ay ku dayato ee Pan-Africanism, ma aha oo kaliya waagii hore laakiin sidoo kale mustaqbalka, iyadoo had iyo jeer soo bandhigaysa waxyaabo cusub Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee la qabto sannad kasta. 👉 Itoobiya waxay dhammaystirtay diyaar garowgeeda martigelinta Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika, kaas oo muujinaya midnimada qaaradda iyo Pan-Africanism, iyo sidoo kale Shir-madaxeedka taariikhiga ah ee Afrika iyo Talyaaniga oo la isku barbar dhigi doono. 👉 Laga bilaabo yakaatiiti 6 ilaa 8, dalkeennu wuxuu martigelin doonaa laba shir-madaxeed oo waaweyn. Kan koowaad waa Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga oo la qaban doono Yakaatiit 6, 2018; kan labaadna waa Shir-madaxeedka 39-aad ee Hoggaamiyeyaasha Afrika. 👉 Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee sanadkan waxaa lagu qaban doonaa mowduuca ah; "Hubinta biyo waara iyo nadaafad ammaan ah si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063". Mawduucani wuxuu ka tarjumayaa sida Afrika uga go'an tahay horumar waara; wuxuu tilmaamayaa inay hore u socoto iyadoo leh aragti dheer si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063. Arrintan awgeed, dalkeennu wuxuu leeyahay waayo-aragnimo badan oo uu siin karo Afrikaanka. Dalkeenna Itoobiya: • Toddobadii sano ee la soo dhaafay, waxaan awoodnay inaan kordhinno daboolkeenna kaymaha laga bilaabo 17 boqolkiiba ilaa 23 boqolkiiba annagoo beerayna geedo lagu qiyaasay 50 bilyan oo geed, taasoo muujinaysa sida aan uga go'annahay horumarinta waara. • Iyada oo adeegsanaysa fursadaha tamarta la cusboonaysiin karo sida biyaha, dabaysha iyo qorraxda, oo ay ku jiraan Biyo-xidheenka Weyn ee dib ucurashada Itoobiya, waxay awood u yeelatay inay kordhiso baahiyaheeda tamarta iyo sidoo kale inay u adeegto deriskeeda. Waxay sidoo kale muujisay sida ay uga go'an tahay tamarta la cusboonaysiin karo iyadoo mamnuucday baabuurta shidaalka ku shaqeeya. • Dadaallada lagu doonayo in magaalooyinka laga dhigo kuwo nadiif ah oo qurux badan iyo in la abuuro magaalooyin firfircoon oo kandiif ah wasakhowga deegaanka oo yaraaday iyada oo loo marayo horumarinta marinnada magaalooyinka iyo horumarinta wabiyada ayaa ka bilaabmay caasimadeenna waxayna ka socdaan magaalooyin badan oo dalkeenna ah. • Waxay xaqiijisay ballanqaadkeeda ku aaddan horumarinta waara iyo ilaalinta deegaanka iyadoo mamnuucday bacaha balaastikada ah ee hal mar la isticmaalo si loo abuuro jawi aan balaastig lahayn. • Waxay sidoo kale si joogto ah u qaadaysaa tallaabooyin dhammaystiran si ay kheyraadkeeda biyaha ugu isticmaasho si hufan oo wax ku ool ah. ENA Digital Media Pages 👉 https://linktr.ee/ENADIgital
Warbixino Gaar Ah
Qaybta Tiknooloojiyadda oo iyadna Sida Qaybaha Kale Guul Laga Gaadhay.
Jun 12, 2026 67
Itoobiya waxay guulo badan ka gaartay dadaalkeeda ay ku dhiseyso dhaqaale u adkeysan kara isbedelka caalamka. Guulaha laga diiwaan geliyay warshadaha duulista, raadka cagaaran, horumarinta qamadiga, dalxiiska iyo qaybaha kale ayaa tilmaamaya tan. Maalgashiga dhinaca tignoolajiyada, oo ay ku jirto garaadka macmalka ah, ayaa diiradda la saarayaa maadaama ay lagama maarmaan tahay in la abuuro waddan iyo dhalinyaro tartan badan. Suurtagalnimada in tiknoolajiyadda loo isticmaalo heer ka sarreeya sidii hore iyo maanta way sii ballaaran doontaa, sidaa darteed dareenka la siinayo qaybta dijitaalka ah, sida hindisayaasha kale ayaa ah mid xusid mudan. Tusaale ahaan, hindisaha 5 milyan oo arday oo Itoobiyaan ah oo baranaysa koodhka oo la bilaabay Afagaal 16, 2016 T.I, ayaa weli si ballaaran loogu barayaa ardayda. Tan iyo markii la bilaabay hindisahan, 5,005,146 oo qof ayaa iska diiwaangalisay inay qaataan tababarka koodhka kombiyuutarka, falanqaynta xogta, horumarinta barnaamijyada Android iyo koorsooyinka aasaasiga ah ee garaadka macmalka ah. In ka badan 3 milyan ayaa dhammeeyay tababarka. Marka la eego arrintan, dhalinyarada Itoobiya waa inay had iyo jeer diyaar u ahaadaan isbeddelka tignoolajiyada iyagoo si joogto ah u weydiinaya, u baranaya, oo raadinaya waxyaabo cusub. Maadaama ay tusaale u noqotay gaadiidka cirka ee horumarsan, horumarinta marinnada, dalxiiska, beeraha iyo qaybaha kale, waxay sidoo kale gaari kartaa heer sare oo dhinaca tiknoolajiyada ah iyada oo loo marayo garaadka macmalka. Kan aan muujin calaamadaha xawaaraha; Haddii calaamadaha aan la daaweyn isla markiiba ka dib marka ay soo baxaan, cudurku wuxuu horseedi karaa dib u dhac maskaxeed Bishii Janaayo ee la soo dhaafay, intii lagu jiray shirkii caadiga ahaa ee 10-aad ee sannadka 5-aad ee Golaha Wakiillada Shacabka, kaas oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.), wuxuu sheegay inaan maalgelinayno tignoolajiyada shaqadayada dib-u-habaynta si aan u abuurno waddan iyo dhallinyaro kula tartami karta tiknoolojiyadda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday in sababta tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah shanta qaybood ee kala duwan ay sabab u tahay faa'iidooyinkeeda jiilka mustaqbalka. Wuxuu tusaale u soo qaatay garaadka macmalka ah; Wuxuu xusay in markii Itoobiya ay aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah qiyaastii lix sano ka hor, aysan jirin waddan kale oo Afrikaan ah oo abuuray AI-ga heer hay'adeed, wuxuuna sidoo kale tilmaamay in Itoobiya ay dhisayso Jaamacad Garaadka Macmalka ah iyo inay bilaabi doonto shaqada ugu badnaan sannad gudaheed. Diyaargarradan oo dhan waxaa la sameynayaa sidii awowayaasheen ay u aasaaseen Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa lambarka koowaad ee Afrika; iyo Ciidanka Cirka Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa mid ka mid ah ciidamada cirka ee ugu horreeya Afrika; waxaan ka shaqeyneynay dib-u-habaynta arrin muhiim ah si Jaamacaddayada iyo Machadkayaga AI-ga ay u noqdaan hoggaamiye Afrika berri, oo ay u kacaan iyagoo leh aasaas wanaagsan. Mid ka mid ah diyaargarowga badan ee loo sameynayo berri wanaagsan; waa dowladdu oo tababar bilaash ah siineysa 5 milyan oo cod-bixiyeyaal ah, taasoo noqon doonta kharash badan xitaa haddii ay si gaar ah u ahaan lahayd. Maadaama hindisahani uu guul ka gaaray waqtigii loogu talagalay; Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.) wuxuu u hambalyeeyay Itoobiyaanka qaaliga ah guusha marxaladda tababarataysaasha hindisaha 5 milyan oo Koodhar. Wuxuu sheegay in yoolka la dejiyay in lagu gaaro saddex sano gudahood la gaaray wax ka yar laba sano, guushanina ay markhaati u tahay go'aan qaadashada iyo kartida aan xadka lahayn ee dadkeenna. Wuxuu tilmaamay in 50 boqolkiiba dadka shaqo doonka ah ee adduunka ay joogi doonaan Afrika 10ka sano ee soo socda; wuxuu ku nuuxnuuxsaday in fursaddan dahabiga ah la qaato oo loo diyaar garoobo tartanka berri. Marka la eego arrintan, waxaan fahamsanahay in tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah tilmaamayaasha lagu arko inta dib-u-habaynta Itoobiya ay diiradda saartay jiilka. Sidaa darteed, marxaladda taariikhiga ah ee aan bilownay inaan u diyaargarowno adduunka dijitaalka ah maaha dhammaadka safarkeenna laakiin waa barta laga bilaabayo dardargelinta aragtideenna qaran, ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu; marka la gaaro Koodxin 2018, waxaa la gaarayaa bartilmaameedka ah in la gaaro 7 milyan oo tababar qaadanaya. Wuxuu ugu baaqay qof kasta oo Itoobiyaan ah inuu qayb ka noqdo hawshan qaran. Farriintiisa uu u diray ardayda, wuxuu ku boorriyay inay ka fogaadaan inay waqtigooda ku lumiyaan xagaaga soo socda; marka ay ku laabtaan dugsiyadooda iyagoo isdiiwaangelinaya oo baranaya, waa inaysan noqon oo keliya arday, laakiin sidoo kale inay noqdaan hoggaamiyeyaal dijitaal ah oo caalami ah oo la aqoonsan yahay. Dhanka kale, bishii Dirir ee la soo dhaafay, isagoo ka jawaabaya su'aalo ka yimid aqoonyahanno ku sugan madal dood ah oo loo abaabulay in lagu xuso sannad-guuradii 75-aad ee Jaamacadda Addis Ababa, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh ballanqaad weyn oo ku saabsan garaadka macmalka.
.jpg)
#DALXIIS : Togga Jalalaqe – Duleedka Degmada Sallaxaad.
May 22, 2026 165
Degmada Sallaxaad ee Gobolka Erer waxaa ku yaalla Togga Jalalaqe, oo ka mid ah goobaha dabiiciga ah ee ugu quruxda badan deegaanka. Toggan ayaa leh muuqaal dabiici ah oo soo jiidasho leh, waxaana hareerihiisa ku teedsan dhir cagaaran iyo deegaan qurux badan oo indhaha soo jiita, gaar ahaan xilliyada roobka iyo barwaaqada. Xafiiska Dhaqanka iyo Dalxiiska ee DDS ayaa wada xog ururin iyo daraasaad lagu ogaanayo goobaha ku habboon dalxiiska iyo khayraadka dabiiciga ah ee gobolka Erar, Isu-duwaha dhaqanka iyo dalxiiska ee gobolka ayaana qayb ka ah dadaallada lagu soo bandhigayo goobaha dabiiciga ah iyo kuwa dhaqameed ee deegaanku caanka ku yahay. Togga Jalalaqe wuxuu muhiimad weyn u leeyahay bulshada deegaanka iyo xoolo-dhaqatada, maadaama uu door weyn ka qaato helitaanka biyaha iyo daaqa xoolaha. Sidoo kale, Togga Jalalaqe waa goob laga helo nasasho, bilic dabiici ah iyo muuqaal muujinaya hodantinimada deegaanka Sallaxaad. Togga Jalalaqe wuxuu astaan u yahay:- Quruxda dabiiciga ah Deegaan cagaaran oo barwaaqo ah Nolosha miyiga iyo dhaqanka reer guuraaga Khayraadka dabiiciga ah ee Gobolka Erer Xigasho: Xafiiska Dhaqanka Iyo Dalxiiska DDA
Itoobiya waxay tusaale u tahay iskaashiga dhinacyada badan iyo iskaashiga caalamiga ah — Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antoniyo Guterres
May 14, 2026 125
Addis Ababa; Miicaad 6/2018 (ENA): Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antoniyo Guterres ayaa ku ammaanay Itoobiya ballanqaadkeeda iyo qaabka iskaashiga caalamiga ah iyo iskaashiga dhinacyada badan. Itoobiya waxay soo saartay shaambad gaar ah oo lagu xusayo cinwaanka "Nabad Ku wada noolaanshaha" si loogu xuso siddeedtanka sano ee ay jirto Qaramada Midoobay. Khudbad uu ka jeediyay munaasabadda, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antoniyo Guterres wuxuu uga mahadceliyay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) qabanqaabada munaasabadda iyo soo dhawaynta diiran ee ay u sameeyeen dadka Itoobiya. Wuxuu sheegay in shaambadda xuska gaarka ah aysan kaliya xusin sannad-guuradii 80-aad ee Qaramada Midoobay, laakiin sidoo kale ay ka tarjumayso xiriirka muddada dheer ee ka dhexeeya Qaramada Midoobay iyo Itoobiya. Wuxuu xasuusiyay in Itoobiya ay ka mid ahayd 51-kii waddan ee saxiixay Axdiga Qaramada Midoobay ee San Fransisko sanadkii 1945. Wuxuu xusay in Itoobiya ay sii ahaanayso tusaale u ah iskaashiga dhinacyada badan iyo iskaashiga caalamiga ah. Xoghayaha Guud, oo sheegay in Itoobiya ay tahay waddan matalaya ilbaxnimo qadiimi ah, ayaa sidoo kale xusay inay ka mid tahay waddamada diiwaan gelinaya kobaca dhaqaale ee degdegga ah adduunka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7912
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 5766
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 5683
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 5571
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4962
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7912
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 5766
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 5683
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 5571
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
Qaybta Tiknooloojiyadda oo iyadna Sida Qaybaha Kale Guul Laga Gaadhay.
Jun 12, 2026 67
Itoobiya waxay guulo badan ka gaartay dadaalkeeda ay ku dhiseyso dhaqaale u adkeysan kara isbedelka caalamka. Guulaha laga diiwaan geliyay warshadaha duulista, raadka cagaaran, horumarinta qamadiga, dalxiiska iyo qaybaha kale ayaa tilmaamaya tan. Maalgashiga dhinaca tignoolajiyada, oo ay ku jirto garaadka macmalka ah, ayaa diiradda la saarayaa maadaama ay lagama maarmaan tahay in la abuuro waddan iyo dhalinyaro tartan badan. Suurtagalnimada in tiknoolajiyadda loo isticmaalo heer ka sarreeya sidii hore iyo maanta way sii ballaaran doontaa, sidaa darteed dareenka la siinayo qaybta dijitaalka ah, sida hindisayaasha kale ayaa ah mid xusid mudan. Tusaale ahaan, hindisaha 5 milyan oo arday oo Itoobiyaan ah oo baranaysa koodhka oo la bilaabay Afagaal 16, 2016 T.I, ayaa weli si ballaaran loogu barayaa ardayda. Tan iyo markii la bilaabay hindisahan, 5,005,146 oo qof ayaa iska diiwaangalisay inay qaataan tababarka koodhka kombiyuutarka, falanqaynta xogta, horumarinta barnaamijyada Android iyo koorsooyinka aasaasiga ah ee garaadka macmalka ah. In ka badan 3 milyan ayaa dhammeeyay tababarka. Marka la eego arrintan, dhalinyarada Itoobiya waa inay had iyo jeer diyaar u ahaadaan isbeddelka tignoolajiyada iyagoo si joogto ah u weydiinaya, u baranaya, oo raadinaya waxyaabo cusub. Maadaama ay tusaale u noqotay gaadiidka cirka ee horumarsan, horumarinta marinnada, dalxiiska, beeraha iyo qaybaha kale, waxay sidoo kale gaari kartaa heer sare oo dhinaca tiknoolajiyada ah iyada oo loo marayo garaadka macmalka. Kan aan muujin calaamadaha xawaaraha; Haddii calaamadaha aan la daaweyn isla markiiba ka dib marka ay soo baxaan, cudurku wuxuu horseedi karaa dib u dhac maskaxeed Bishii Janaayo ee la soo dhaafay, intii lagu jiray shirkii caadiga ahaa ee 10-aad ee sannadka 5-aad ee Golaha Wakiillada Shacabka, kaas oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.), wuxuu sheegay inaan maalgelinayno tignoolajiyada shaqadayada dib-u-habaynta si aan u abuurno waddan iyo dhallinyaro kula tartami karta tiknoolojiyadda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday in sababta tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah shanta qaybood ee kala duwan ay sabab u tahay faa'iidooyinkeeda jiilka mustaqbalka. Wuxuu tusaale u soo qaatay garaadka macmalka ah; Wuxuu xusay in markii Itoobiya ay aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah qiyaastii lix sano ka hor, aysan jirin waddan kale oo Afrikaan ah oo abuuray AI-ga heer hay'adeed, wuxuuna sidoo kale tilmaamay in Itoobiya ay dhisayso Jaamacad Garaadka Macmalka ah iyo inay bilaabi doonto shaqada ugu badnaan sannad gudaheed. Diyaargarradan oo dhan waxaa la sameynayaa sidii awowayaasheen ay u aasaaseen Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa lambarka koowaad ee Afrika; iyo Ciidanka Cirka Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa mid ka mid ah ciidamada cirka ee ugu horreeya Afrika; waxaan ka shaqeyneynay dib-u-habaynta arrin muhiim ah si Jaamacaddayada iyo Machadkayaga AI-ga ay u noqdaan hoggaamiye Afrika berri, oo ay u kacaan iyagoo leh aasaas wanaagsan. Mid ka mid ah diyaargarowga badan ee loo sameynayo berri wanaagsan; waa dowladdu oo tababar bilaash ah siineysa 5 milyan oo cod-bixiyeyaal ah, taasoo noqon doonta kharash badan xitaa haddii ay si gaar ah u ahaan lahayd. Maadaama hindisahani uu guul ka gaaray waqtigii loogu talagalay; Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.) wuxuu u hambalyeeyay Itoobiyaanka qaaliga ah guusha marxaladda tababarataysaasha hindisaha 5 milyan oo Koodhar. Wuxuu sheegay in yoolka la dejiyay in lagu gaaro saddex sano gudahood la gaaray wax ka yar laba sano, guushanina ay markhaati u tahay go'aan qaadashada iyo kartida aan xadka lahayn ee dadkeenna. Wuxuu tilmaamay in 50 boqolkiiba dadka shaqo doonka ah ee adduunka ay joogi doonaan Afrika 10ka sano ee soo socda; wuxuu ku nuuxnuuxsaday in fursaddan dahabiga ah la qaato oo loo diyaar garoobo tartanka berri. Marka la eego arrintan, waxaan fahamsanahay in tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah tilmaamayaasha lagu arko inta dib-u-habaynta Itoobiya ay diiradda saartay jiilka. Sidaa darteed, marxaladda taariikhiga ah ee aan bilownay inaan u diyaargarowno adduunka dijitaalka ah maaha dhammaadka safarkeenna laakiin waa barta laga bilaabayo dardargelinta aragtideenna qaran, ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu; marka la gaaro Koodxin 2018, waxaa la gaarayaa bartilmaameedka ah in la gaaro 7 milyan oo tababar qaadanaya. Wuxuu ugu baaqay qof kasta oo Itoobiyaan ah inuu qayb ka noqdo hawshan qaran. Farriintiisa uu u diray ardayda, wuxuu ku boorriyay inay ka fogaadaan inay waqtigooda ku lumiyaan xagaaga soo socda; marka ay ku laabtaan dugsiyadooda iyagoo isdiiwaangelinaya oo baranaya, waa inaysan noqon oo keliya arday, laakiin sidoo kale inay noqdaan hoggaamiyeyaal dijitaal ah oo caalami ah oo la aqoonsan yahay. Dhanka kale, bishii Dirir ee la soo dhaafay, isagoo ka jawaabaya su'aalo ka yimid aqoonyahanno ku sugan madal dood ah oo loo abaabulay in lagu xuso sannad-guuradii 75-aad ee Jaamacadda Addis Ababa, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh ballanqaad weyn oo ku saabsan garaadka macmalka.
Shirweynihii Shanaad ee Caafimaadka Dadweynaha Caalamiga ee Afrika ayaa lagu qaban doono Addis Ababa.
Jun 12, 2026 29
Addis Ababa, Agali, Sane 4, 2018(ENA) Shirweynihii Shanaad ee Caafimaadka Dadweynaha Afrika ee Caalamiga aha ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa laga bilaabo Noofambar 14 ilaa 18, 2019. Shirkan, oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC) iyo Dowladda Itoobiya, ayaa looga hadli doonaa siyaabaha wax looga qaaban karo mustaqbalka cudurada saameeya Afrika iyadoo la dhisayo nidaamyo caafimaad oo xooggan oo adkeysi leh iyo yareynta ku tiirsanaanta gargaarka dibadda. Shirka ayaa isu keeni doona hoggaamiyeyaasha, siyaasad-dejiyeyaasha, cilmi-baarayaasha, hal-abuurayaasha, bulshada rayidka ah iyo dhallinyarada, sida laga laga soo xigtay macluumaadka ay ENA ka heshay CDC-da Afrika. Dr. Jean Cassia, Agaasimaha Guud ee Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC), ayaa sheegay in shirku uu qayb muhiim ah ka yahay dadaallada socda ee dalalka Afrika iyo CDC-da Afrika si loo dhiso nidaamyo caafimaad oo xooggan oo adkeysi leh. Waxa kale oo uu xusay in shirku uu fursad u siin doono aragtiyo cusub oo ku saabsan maalgelinta caafimaadka iyo horumarinta nidaamka. Wuxuu sheegay in tani ay suurtogal ka dhigi doonto xaqiijinta aragtida nidaamka amniga caafimaadka Afrika oo ay horseeddo lahaanshaha Afrika, hal-abuurka iyo iskaashiga.