ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Astaanta Taliska Hawlgallada Gaarka ah ayaa la Shaaciyay.
Feb 20, 2026 9
Hawassa; Cirir 13/2018 (ENA): Barnaamijka daahfurka Astaanta Taliska Hawlgallada Gaarka ah, oo qayb ka ah sannad-guuradii 65-aad ee aasaaskeeda, ayaa la qabtay. Astaanta waxaa daahfuray Madaxa Ciidanka Difaaca Dalka, Fiildh Marshal Birhanu Jula, iyo Ku-xigeenka Taliyaha Ciidanka, Janaraal Abebew Tadhesse. Bandhig sawireed oo muujinaya sannadihii Taliska Hawlgallada Gaarka ah iyo qalabkiisa, oo qayb ka ah sannad-guuradii 65-aad ee aasaaska Ciidamada Difaaca Qaranka, ayaa sidoo kale laga furay magaalada Hawassa. Dhinaca kale, waxaa la filayaa in la qabto bandhig buug oo qayb ka ah sannad-guuradii 65-aad ee Taliska Hawlgallada Gaarka ah.
Bandhig sawireed oo lagu soo bandhigayo taariikhda iyo qalabka Taliska Hawlgallada Gaarka ah ayaa ka furmay Magaalada Hawassa.
Feb 20, 2026 8
Hawassa; Cirir 13/2018 (ENA):- Bandhig sawireed oo lagu soo bandhigayo taariikhda iyo qalabka Taliska Hawlgallada Gaarka ah, oo qayb ka ah dabaaldegga sannad-guurada 65-aad ee Ciidanka Difaaca Qaranka, ayaa ka furmay magaalada Hawassa. Bandhigga sawireed waxaa furay Taliyaha Ciidanka Difaaca Dalka, Fiildh Marshal Birhanu Jula. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay Ku-xigeenka Taliyaha Ciidanka Difaaca Dalka, Jeneraal Abebaw Tadhesse, Taliyaha Guud ee Ciidanka Cirka Itoobiya, Lutenant Janaraal Yilma Merdhasa, Taliyaha Guud ee Taliska Hawlgallada Gaarka ah, Lutenant Janaraal Shuma Abdhatta, iyo saraakiisha sare ee Ciidamada Difaaca Qaranka. Intaa waxaa dheer, marti sharaf iyo dad deegaanka ah oo lagu casuumay, oo uu ku jiro Duqa Magaalada Hawassa, Taytu Beyen, ayaa ka soo qayb galay munaasabadda. Waxaa sidoo kale la xusay in la qaban doono bandhig buug ah oo qayb ka ah dabaaldegga sannad-guurada 65-aad ee Taliska Hawlgallada Gaarka ah. Waxaa sidoo kale la filayaa in la qabto dood diiradda lagu saarayo buuggan.
Guulaha cajiibka ah ee Itoobiya ka gaartay horumarinta dalxiiska ayaa tusaale u ah dalalka kale ee Afrika.
Feb 20, 2026 7
Addis Ababa; Cirir 13/2018 (ENA): Danjire Mariyam Lesiyan, Madaxweynaha Guddiga Dalxiiska ee Pan African, ayaa sheegtay in guulaha la taaban karo ee Itoobiya ka gaartay horumarinta dalxiiska ay yihiin tusaale u ah dalalka Afrika. Wareysi ay la yeelatay ENA, Danjire Mariyam waxay ku ammaantay kheyraadka dabiiciga iyo dhaqanka Itoobiya, iyadoo sheegtay in Itoobiya ay tahay dhul iyo waddan ay asal ahaan ka soo jeedaan banii adamka dhammaan. Waxay sidoo kale xustay inay tahay wax cajiib ah in Itoobiyaanku ay awood u yeesheen inay ilaaliyaan dhaqankooda qadiimiga ah oo ay u gudbiyaan jiilalka danbe. Waxay sheegtay in dadaallada dalka ee lagu ilaalinayo dhaqanka, oo ay ku jiraan dharka dhaqanka ee quruxda badan, caraf udgoonka bunka ee gaarka ah, iyo muusikada dhaqameed, ay ka dhigeen meel ay jecel yihiin dalxiisayaasha caalamiga ah. Waxay sharraxday in adeegga hufan ee la isku halleyn karo ee shirkadda diyaaradaha uu abuuray jawi raaxo leh oo dalxiisayaashu ay ku imaan karaan oo ay ku wareegi karaan dalka iyagoon wax dhib ah qabin. Waxay sidoo kale tilmaantay in loo baahan yahay iskaashi iyo siyaasado aan xuduud lahayn si looga faa'iidaysto awoodda qaaradda ee dalxiiska, waxayna ugu baaqday hoggaamiyeyaasha Afrika inay qaadaan xayiraadaha fiisaha ee Afrikaanka. Waxay tilmaantay in la dedejiyo dhismaha tareenada iyo kaabayaasha gaadiidka xawaaraha sare leh ee u dhexeeya waddamada qaaradda. Waxay xustay in hawlaha dalxiiska ee u dhexeeya waddamada Afrika ay yihiin aasaaska guusha dalxiiska caalamiga ah iyo in Afrika ay kordhiso saamiga ay ku leedahay khariidadda dalxiiska adduunka. Waxay sidoo kale xustay in waddamada Afrika ay tahay inay wax ka bartaan khibradaha horumarinta dalxiiska ee Itoobiya.
Itoobiya waxay ka shaqeyneysaa sidii ay u kordhin lahayd saamiga suuqa iyadoo kor u qaadaysa wax soo saarka ay u dhoofiso suuqa Talyaaniga
Feb 20, 2026 9
Addis Ababa; Cirir 13/2018 (ENA): Itoobiya waxay si adag uga shaqeyneysaa sidii ay u horumarin lahayd wax soo saarka bunka ay u dhoofiso suuqa Talyaaniga iyo kordhinta saamiga suuqa ayay tidhi Danjiraha Itoobiya ee Talyaaniga Demitu Hambisa. Madasha Ganacsiga Bunka ee Itoobiya iyo Talyaaniga ayaa lagu qabtay magaalada Milan ee Talyaaniga. Madasha waxaa si wadajir ah u soo qabanqaabiyay Safaaradda Itoobiya ee Room, Ururka Dhoofiyeyaasha Bunka Itoobiya, Confindustria Asafricana Mediterraneo, iyo Bonelli Erede. Sida laga soo xigtay Danjiraha Itoobiya ee Talyaaniga Demitu Hambisa, Itoobiya waxay ka shaqeyneysaa sidii ay u heli lahayd heer sare oo sarrifka lacagaha qalaad ah oo ka yimaada dhoofinta Bunka sanadkan. Waxay xustay in Itoobiya ay ka heshay 2.65 bilyan oo doolar dhoofinta Bunka sannadkii hore, islamarkaana inay waddo hawlo kala duwan si ay si ballaaran ugu suuq geyso wax soo saarka bunka ee tayada sare leh.
Diyaarinta agabka diiwaangelinta codbixiyayaasha ee doorashada guud ee 7-aad ayaa socota.
Feb 20, 2026 7
Addis Ababa; Cirir 13/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya ayaa kormeer ku sameeyay warbaahinta si loo diyaariyo agabka diiwaangelinta codbixiyayaasha ee doorashada guud ee 7-aad. Inta uu booqashada ku jiray, Melake Alula, Madaxa Saadka ee Guddiga, ayaa sheegay in kala soocidda agabka goob kasta oo doorasho ah si taxaddar leh loo fulinayo. Waxa kale oo uu sheegay in shaqada diyaarinta ay ka fiirsanayso 52,720 oo xarumood oo doorasho ah oo dalka oo dhan ka jira. Waxa kale oo uu ku dhawaaqay in waraaqaha qoraalka, tilmaamaha xallinta cabashooyinka iyo sanduuqyada macluumaadka ee loo diyaarin doono xarun kasta si faahfaahsan loo diyaarinayo. Waxa uu sheegay in Adeegga Boostada Itoobiya uu wado xakamaynta tayada hawsha. Waxa uu tilmaamay in agabka doorashada ay ku jiraan qalab tignoolajiyadeed oo looga baahan yahay diiwaangelinta warqadda iyo tan aadanaha oo suurtogalinaysa geeddi-socod diiwaangelin oo tiknoolajiyadu ka caawiso.
Muuqaal Ahaan
Astaanta Taliska Hawlgallada Gaarka ah ayaa la Shaaciyay.
Feb 20, 2026 9
Hawassa; Cirir 13/2018 (ENA): Barnaamijka daahfurka Astaanta Taliska Hawlgallada Gaarka ah, oo qayb ka ah sannad-guuradii 65-aad ee aasaaskeeda, ayaa la qabtay. Astaanta waxaa daahfuray Madaxa Ciidanka Difaaca Dalka, Fiildh Marshal Birhanu Jula, iyo Ku-xigeenka Taliyaha Ciidanka, Janaraal Abebew Tadhesse. Bandhig sawireed oo muujinaya sannadihii Taliska Hawlgallada Gaarka ah iyo qalabkiisa, oo qayb ka ah sannad-guuradii 65-aad ee aasaaska Ciidamada Difaaca Qaranka, ayaa sidoo kale laga furay magaalada Hawassa. Dhinaca kale, waxaa la filayaa in la qabto bandhig buug oo qayb ka ah sannad-guuradii 65-aad ee Taliska Hawlgallada Gaarka ah.
Bandhig sawireed oo lagu soo bandhigayo taariikhda iyo qalabka Taliska Hawlgallada Gaarka ah ayaa ka furmay Magaalada Hawassa.
Feb 20, 2026 8
Hawassa; Cirir 13/2018 (ENA):- Bandhig sawireed oo lagu soo bandhigayo taariikhda iyo qalabka Taliska Hawlgallada Gaarka ah, oo qayb ka ah dabaaldegga sannad-guurada 65-aad ee Ciidanka Difaaca Qaranka, ayaa ka furmay magaalada Hawassa. Bandhigga sawireed waxaa furay Taliyaha Ciidanka Difaaca Dalka, Fiildh Marshal Birhanu Jula. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay Ku-xigeenka Taliyaha Ciidanka Difaaca Dalka, Jeneraal Abebaw Tadhesse, Taliyaha Guud ee Ciidanka Cirka Itoobiya, Lutenant Janaraal Yilma Merdhasa, Taliyaha Guud ee Taliska Hawlgallada Gaarka ah, Lutenant Janaraal Shuma Abdhatta, iyo saraakiisha sare ee Ciidamada Difaaca Qaranka. Intaa waxaa dheer, marti sharaf iyo dad deegaanka ah oo lagu casuumay, oo uu ku jiro Duqa Magaalada Hawassa, Taytu Beyen, ayaa ka soo qayb galay munaasabadda. Waxaa sidoo kale la xusay in la qaban doono bandhig buug ah oo qayb ka ah dabaaldegga sannad-guurada 65-aad ee Taliska Hawlgallada Gaarka ah. Waxaa sidoo kale la filayaa in la qabto dood diiradda lagu saarayo buuggan.
Guulaha cajiibka ah ee Itoobiya ka gaartay horumarinta dalxiiska ayaa tusaale u ah dalalka kale ee Afrika.
Feb 20, 2026 7
Addis Ababa; Cirir 13/2018 (ENA): Danjire Mariyam Lesiyan, Madaxweynaha Guddiga Dalxiiska ee Pan African, ayaa sheegtay in guulaha la taaban karo ee Itoobiya ka gaartay horumarinta dalxiiska ay yihiin tusaale u ah dalalka Afrika. Wareysi ay la yeelatay ENA, Danjire Mariyam waxay ku ammaantay kheyraadka dabiiciga iyo dhaqanka Itoobiya, iyadoo sheegtay in Itoobiya ay tahay dhul iyo waddan ay asal ahaan ka soo jeedaan banii adamka dhammaan. Waxay sidoo kale xustay inay tahay wax cajiib ah in Itoobiyaanku ay awood u yeesheen inay ilaaliyaan dhaqankooda qadiimiga ah oo ay u gudbiyaan jiilalka danbe. Waxay sheegtay in dadaallada dalka ee lagu ilaalinayo dhaqanka, oo ay ku jiraan dharka dhaqanka ee quruxda badan, caraf udgoonka bunka ee gaarka ah, iyo muusikada dhaqameed, ay ka dhigeen meel ay jecel yihiin dalxiisayaasha caalamiga ah. Waxay sharraxday in adeegga hufan ee la isku halleyn karo ee shirkadda diyaaradaha uu abuuray jawi raaxo leh oo dalxiisayaashu ay ku imaan karaan oo ay ku wareegi karaan dalka iyagoon wax dhib ah qabin. Waxay sidoo kale tilmaantay in loo baahan yahay iskaashi iyo siyaasado aan xuduud lahayn si looga faa'iidaysto awoodda qaaradda ee dalxiiska, waxayna ugu baaqday hoggaamiyeyaasha Afrika inay qaadaan xayiraadaha fiisaha ee Afrikaanka. Waxay tilmaantay in la dedejiyo dhismaha tareenada iyo kaabayaasha gaadiidka xawaaraha sare leh ee u dhexeeya waddamada qaaradda. Waxay xustay in hawlaha dalxiiska ee u dhexeeya waddamada Afrika ay yihiin aasaaska guusha dalxiiska caalamiga ah iyo in Afrika ay kordhiso saamiga ay ku leedahay khariidadda dalxiiska adduunka. Waxay sidoo kale xustay in waddamada Afrika ay tahay inay wax ka bartaan khibradaha horumarinta dalxiiska ee Itoobiya.
Itoobiya waxay ka shaqeyneysaa sidii ay u kordhin lahayd saamiga suuqa iyadoo kor u qaadaysa wax soo saarka ay u dhoofiso suuqa Talyaaniga
Feb 20, 2026 9
Addis Ababa; Cirir 13/2018 (ENA): Itoobiya waxay si adag uga shaqeyneysaa sidii ay u horumarin lahayd wax soo saarka bunka ay u dhoofiso suuqa Talyaaniga iyo kordhinta saamiga suuqa ayay tidhi Danjiraha Itoobiya ee Talyaaniga Demitu Hambisa. Madasha Ganacsiga Bunka ee Itoobiya iyo Talyaaniga ayaa lagu qabtay magaalada Milan ee Talyaaniga. Madasha waxaa si wadajir ah u soo qabanqaabiyay Safaaradda Itoobiya ee Room, Ururka Dhoofiyeyaasha Bunka Itoobiya, Confindustria Asafricana Mediterraneo, iyo Bonelli Erede. Sida laga soo xigtay Danjiraha Itoobiya ee Talyaaniga Demitu Hambisa, Itoobiya waxay ka shaqeyneysaa sidii ay u heli lahayd heer sare oo sarrifka lacagaha qalaad ah oo ka yimaada dhoofinta Bunka sanadkan. Waxay xustay in Itoobiya ay ka heshay 2.65 bilyan oo doolar dhoofinta Bunka sannadkii hore, islamarkaana inay waddo hawlo kala duwan si ay si ballaaran ugu suuq geyso wax soo saarka bunka ee tayada sare leh.
Diyaarinta agabka diiwaangelinta codbixiyayaasha ee doorashada guud ee 7-aad ayaa socota.
Feb 20, 2026 7
Addis Ababa; Cirir 13/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya ayaa kormeer ku sameeyay warbaahinta si loo diyaariyo agabka diiwaangelinta codbixiyayaasha ee doorashada guud ee 7-aad. Inta uu booqashada ku jiray, Melake Alula, Madaxa Saadka ee Guddiga, ayaa sheegay in kala soocidda agabka goob kasta oo doorasho ah si taxaddar leh loo fulinayo. Waxa kale oo uu sheegay in shaqada diyaarinta ay ka fiirsanayso 52,720 oo xarumood oo doorasho ah oo dalka oo dhan ka jira. Waxa kale oo uu ku dhawaaqay in waraaqaha qoraalka, tilmaamaha xallinta cabashooyinka iyo sanduuqyada macluumaadka ee loo diyaarin doono xarun kasta si faahfaahsan loo diyaarinayo. Waxa uu sheegay in Adeegga Boostada Itoobiya uu wado xakamaynta tayada hawsha. Waxa uu tilmaamay in agabka doorashada ay ku jiraan qalab tignoolajiyadeed oo looga baahan yahay diiwaangelinta warqadda iyo tan aadanaha oo suurtogalinaysa geeddi-socod diiwaangelin oo tiknoolajiyadu ka caawiso.
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Astaanta Taliska Hawlgallada Gaarka ah ayaa la Shaaciyay.
Feb 20, 2026 9
Hawassa; Cirir 13/2018 (ENA): Barnaamijka daahfurka Astaanta Taliska Hawlgallada Gaarka ah, oo qayb ka ah sannad-guuradii 65-aad ee aasaaskeeda, ayaa la qabtay. Astaanta waxaa daahfuray Madaxa Ciidanka Difaaca Dalka, Fiildh Marshal Birhanu Jula, iyo Ku-xigeenka Taliyaha Ciidanka, Janaraal Abebew Tadhesse. Bandhig sawireed oo muujinaya sannadihii Taliska Hawlgallada Gaarka ah iyo qalabkiisa, oo qayb ka ah sannad-guuradii 65-aad ee aasaaska Ciidamada Difaaca Qaranka, ayaa sidoo kale laga furay magaalada Hawassa. Dhinaca kale, waxaa la filayaa in la qabto bandhig buug oo qayb ka ah sannad-guuradii 65-aad ee Taliska Hawlgallada Gaarka ah.
Bandhig sawireed oo lagu soo bandhigayo taariikhda iyo qalabka Taliska Hawlgallada Gaarka ah ayaa ka furmay Magaalada Hawassa.
Feb 20, 2026 8
Hawassa; Cirir 13/2018 (ENA):- Bandhig sawireed oo lagu soo bandhigayo taariikhda iyo qalabka Taliska Hawlgallada Gaarka ah, oo qayb ka ah dabaaldegga sannad-guurada 65-aad ee Ciidanka Difaaca Qaranka, ayaa ka furmay magaalada Hawassa. Bandhigga sawireed waxaa furay Taliyaha Ciidanka Difaaca Dalka, Fiildh Marshal Birhanu Jula. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay Ku-xigeenka Taliyaha Ciidanka Difaaca Dalka, Jeneraal Abebaw Tadhesse, Taliyaha Guud ee Ciidanka Cirka Itoobiya, Lutenant Janaraal Yilma Merdhasa, Taliyaha Guud ee Taliska Hawlgallada Gaarka ah, Lutenant Janaraal Shuma Abdhatta, iyo saraakiisha sare ee Ciidamada Difaaca Qaranka. Intaa waxaa dheer, marti sharaf iyo dad deegaanka ah oo lagu casuumay, oo uu ku jiro Duqa Magaalada Hawassa, Taytu Beyen, ayaa ka soo qayb galay munaasabadda. Waxaa sidoo kale la xusay in la qaban doono bandhig buug ah oo qayb ka ah dabaaldegga sannad-guurada 65-aad ee Taliska Hawlgallada Gaarka ah. Waxaa sidoo kale la filayaa in la qabto dood diiradda lagu saarayo buuggan.
Waa tallaabo muhiim ah oo xiriirka taariikhiga ah ee Turkiga iyo Itoobiya u qaadi doonta heer cusub
Feb 20, 2026 11
Waa tallaabo muhiim ah oo xiriirka taariikhiga ah ee Turkiga iyo Itoobiya u qaadi doonta heer cusub In kasta oo xiriirka labada dal uu soo jiray qarniyo badan, haddana wuxuu sii xoogaysanayay 20-kii sano ee la soo dhaafay. Itoobiya iyo Turkiga waxay lahaayeen saaxiibtinimo dhow tan iyo Boqortooyadii Cusmaaniyiinta, maantana waxay leeyihiin xiriir ku salaysan faa'iidooyinka labada dhinac ah, laga bilaabo ganacsiga ilaa arrimaha siyaasadda. Waxaa jira taariikho badan oo kala soocaya xiriirka Turkiga iyo Itoobiya, oo ay ku jirto xaqiiqda ah in Turkigu uu ahaa waddankii ugu horreeyay ee Bariga Afrika ka fura safaaraddiisa Itoobiya. Kalsoonida Itoobiya ee Turkiga oo ah saaxiib weyn oo istaraatiiji ah oo ku yaal Geeska Afrika ayaa gacan ka geysatay xoojinta saaxiibtinimadooda. Maalgashadayaasha shisheeye ee door hoggaamineed ka ciyaara ganacsiga iyo maalgashiga Itoobiya, malgashadayaasha Turkigu waa kuwii ugu horreeyay ee la xuso. Gaar ahaan waxay hormuud ka yihiin qaybaha dharka iyo wax soo saarka. Kulanka laba geesoodka ah ee shalay dhexmaray Madaxweynaha Turkiga Rajab Dayib Erdogan iyo RW Abiy Axmed (Dr.) ayaa la filayaa inuu xiriirka labada dal ee qadiimiga ah iyo kuwa taariikhiga ah u qaado marxalad cusub. Wadahadalladii dhexmaray Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) iyo Madaxweyne Rajab Dayob Erdogan waxay diiradda saareen arrimaha dhaqaalaha iyo amniga ee Bariga Afrika, gaar ahaanna waxay gaareen isfaham guud oo ku saabsan doorka caalamiga ah iyo muhiimadda dekedda Itoobiya. Tani waxay calaamad u tahay maalin taariikhi ah oo saaxiibtinimada labada dal u dhexeysa ay ku socoto marxalad cusub. Booqashada rasmiga ah ee Madaxweynaha iyo wafdigiisa ayaa la filayaa inay sii xoojiso xiriirka labada dal, kaas oo ku salaysnaa marxalado muhiim ah oo taariikhi ah. Adeegga Isgaarsiinta Dowladda #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Turkiye waxay doorbidaysaa inay xoojiso saaxiibtinimada muddada-dheer ee ay la leedahay Itoobiya – Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan
Feb 17, 2026 48
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Madaxweynaha Turkiye Rajab Dayib Erdogan ayaa sheegay in Turkey ay rabto in ay sii xoojiso iskaashiga muddada-dheer ee ay la leedahay Itoobiya. Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed ayaa la kulmay Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan, waxaana ay ka wada hadleen arrimo muhiim ah. Kadib kulanka, labada hoggaamiye waxay wada bixiyeen war- saxaafadeed. Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa tilmaamay in Turkiye ay qiime weyn siiso iskaashiga ay la leedahay Itoobiya iyo in ay doonayso in ay xoojiso saaxiibtinimada labada dal. Waxay carabka ku adkeeyeen in iskaashigooda uu muhiim u yahay dhinacyada dhaqaalaha, ganacsiga, horumarka aasaasiga ah, dhaqanka, waxbarashada iyo meelo kale, si loo xoojiyo wadajirka labada dhinac. Madaxweynaha Turkiye ayaa sheegay in xiriirka labada dal uu ku saleysan yahay iskaashi siman oo wadajir ah, isla markaana uu sii xoojin doono. Dhanka kale, Madaxweynaha Turkiye ayaa amaanay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed dadaalka uu ku sameeyay isbeddelada siyaasadeed, bulsho iyo dhaqaale ee Itoobiya. Waxaa intaa dheer, wuxuu xusay in Itoobiya ay muddo dheer haysatay hoggaan adag iyo maamul tusaale u ah, taas oo muhiim u ah xoojinta xiriirka labada dal iyo gobolka. Madaxweynaha Turkiye ayaa sheegay in xalinta dhibaatooyinka ka jira qaaradda Afrika aysan ku xirnayn faragelin dibadeed, balse ay u baahan tahay iskaashi dhexmara dalalka gobolka. Waxa uu kaloo tilmaamay in fursadaha dhaqaale ee qaaradda Afrika ay yihiin kuwo muhiim ah, loona baahan yahay in si wadajir ah loo horumariyo. Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa muujiyay kalsoonida uu ku qabo in booqashadan ay keeni doonto natiijooyin wanaagsan, isla markaana ay gacan ka geysan doonto xoojinta nabadda iyo xasilloonida mustaqbalka. Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa u mahadceliyay Madaxweynaha Turkiue dadaalkiisa iyo taageeradiisa joogtada ah.
Itoobiya iyo Turkiga ayaa isla gartay in la xoojiyo is-weydaarsiga ganacsi
Feb 17, 2026 42
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy iyo Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa ka wada hadlay arrimo muhiim ah, iyagoo ka dibna bixiyey war-saxaafadeed wadajir ah. Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa sheegay in labada dal ay ku heshiyeen in is-weydaarsiga ganacsi ee u dhexeeya Itoobiya iyo Turkiga uu gaaro ugu yaraan hal bilyan oo doollar, isla markaana ay labada dowladood ka wada shaqeeyaan sidii uu u kori lahaa xiriirkan. Si gaar ah, shirkadaha Turkiga ayaa loo balanqaaday inay yimaadaan Itoobiya si ay u maalgeliyaan, taasoo ka caawinaysa suuqyada gudaha iyo dhoofinta suuqyada Afrika. Sidoo kale, waxaa la saxiixay Dukumiintiyada Heshiiska 9-aad ee Guddiga Dhaqaalaha Wadajirka ah ee Turkiga-Itoobiya iyo Dukumiinti u oggolaanaya iskaashi dhinaca tamarta ah, kuwaas oo xoojin doona iskaashiga labada dal iyo fursadaha wadajirka ah ee horumarinta shaqada.
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed ayaa sheegay in Itoobiya iyo Turkiga ay isla garteen in ay si wadajir ah uga shaqeeyaan arrimo muhiim ah, oo ay ku jirto ganacsiga.
Feb 17, 2026 41
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy iyo Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa saxiixay Dukumiintiyada Heshiiska 9-aad ee Guddiga Dhaqaalaha Wadajirka ah ee Turkiga-Itoobiya iyo sidoo kale Dukumiinti u oggolaanaya iskaashi dhinaca tamarta ah. Heshiisyadani waxay xoojiyeen iskaashiga labada dal, waxayna kor u qaadayaan xiriirka ganacsi ee ka dhexeeya, iyadoo labada dhinac ay ka faa’iidaysan doonaan fursadaha wadajirka ah ee la aasaasay. Turkiga ayaa sidoo kale ballanqaaday in shirkadihiisu ay kordhiyaan maalgelinta Itoobiya, isla markaana ay ka qayb qaataan suuqyada gudaha iyo kuwa Afrika ee ka baxsan. Labada dal waxay sidoo kale heshiis ku gaareen in Turkiga uu ka faa’iidaysto doorkiisa dhaqaale ee Yurub iyo Afrika si loo horumariyo iskaashiga mustaqbalka, iyadoo la xoojinayo iskaashiga dhinacyada istiraatiijiga ah. Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa tilmaamay in Itoobiya ay tahay dhul nabad ku dhisan, islamarkaana Turkiga looga baahan yahay in uu door diblomaasiyadeed ka ciyaaro si arrimaha khilaafaadka looga wada shaqeeyo, isla markaana ay labada dal u wada shaqeeyaan la dagaallanka argagixisada iyo isbeddelka cimilada, oo ay ku jirto ka qayb qaadashada shirka caalamiga ah ee COP.
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in wada hadalladii u dhexeeyey Itoobiya iyo Turkiga ay xoojiyeen saaxiibtinimada joogtada ah iyo iskaashiga xooggan ee labada dal.
Feb 17, 2026 42
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa la kulmay Madaxweynaha Turkiga Rajab Dayib Erdogan. Wada hadalladoodu waxay xoojiyeen saaxiibtinimada joogtada ah iyo iskaashiga xooggan ee u dhexeeya labada dal, sida uu Ra’iisul Wasaare Abiy ugu sheegay farriin uu ku daabacay boggiisa baraha bulshada. Waxay ka wada hadleen is-dhaafsiga fikradaha ee goobaha istiraatiijiga ah ee iskaashiga, iyagoo mar kale xaqiijiyey go’aankooda ku aaddan xoojinta iskaashiga iyo horumarinta fursadaha labada dal ka wada faa’iidaystaan. Ra’iisul Wasaaraha ayaa cadeeyey in xiriirka joogtada ah ee labada dal uu kor u qaadayo saaxiibtinimada labada dal oo uu si buuxda ugu kalsoon yahay in ay sii xoojin doonto.
Rajab Dayib Erdogan ayaa maanta booqday madxafka Xuska Guusha Adhwa
Feb 17, 2026 43
Rajab Dayib Erdogan ayaa maanta booqday madxafka Xuska Guusha Adhwa, oo astaan u ah sharafka dhamaan dadka madow. Isagoo halkaas ubax dhigay taallada xusuusta geesiyaashii naftooda u huray xorriyadda dadka madow. Anigoo ku hadlaya magacayga iyo magaca maamulka magaalada, waxaan si qalbi furan u rajeynayaa in booqashada Madaxweyne Erdogan ee dalka taariikhiga ah ee Itoobiya iyo caasimaddeenna quruxda badan ee Addis Ababa ay noqoto mid miro-dhal ah — Adhaanaj Abebe #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Siyaasada
Astaanta Taliska Hawlgallada Gaarka ah ayaa la Shaaciyay.
Feb 20, 2026 9
Hawassa; Cirir 13/2018 (ENA): Barnaamijka daahfurka Astaanta Taliska Hawlgallada Gaarka ah, oo qayb ka ah sannad-guuradii 65-aad ee aasaaskeeda, ayaa la qabtay. Astaanta waxaa daahfuray Madaxa Ciidanka Difaaca Dalka, Fiildh Marshal Birhanu Jula, iyo Ku-xigeenka Taliyaha Ciidanka, Janaraal Abebew Tadhesse. Bandhig sawireed oo muujinaya sannadihii Taliska Hawlgallada Gaarka ah iyo qalabkiisa, oo qayb ka ah sannad-guuradii 65-aad ee aasaaska Ciidamada Difaaca Qaranka, ayaa sidoo kale laga furay magaalada Hawassa. Dhinaca kale, waxaa la filayaa in la qabto bandhig buug oo qayb ka ah sannad-guuradii 65-aad ee Taliska Hawlgallada Gaarka ah.
Bandhig sawireed oo lagu soo bandhigayo taariikhda iyo qalabka Taliska Hawlgallada Gaarka ah ayaa ka furmay Magaalada Hawassa.
Feb 20, 2026 8
Hawassa; Cirir 13/2018 (ENA):- Bandhig sawireed oo lagu soo bandhigayo taariikhda iyo qalabka Taliska Hawlgallada Gaarka ah, oo qayb ka ah dabaaldegga sannad-guurada 65-aad ee Ciidanka Difaaca Qaranka, ayaa ka furmay magaalada Hawassa. Bandhigga sawireed waxaa furay Taliyaha Ciidanka Difaaca Dalka, Fiildh Marshal Birhanu Jula. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay Ku-xigeenka Taliyaha Ciidanka Difaaca Dalka, Jeneraal Abebaw Tadhesse, Taliyaha Guud ee Ciidanka Cirka Itoobiya, Lutenant Janaraal Yilma Merdhasa, Taliyaha Guud ee Taliska Hawlgallada Gaarka ah, Lutenant Janaraal Shuma Abdhatta, iyo saraakiisha sare ee Ciidamada Difaaca Qaranka. Intaa waxaa dheer, marti sharaf iyo dad deegaanka ah oo lagu casuumay, oo uu ku jiro Duqa Magaalada Hawassa, Taytu Beyen, ayaa ka soo qayb galay munaasabadda. Waxaa sidoo kale la xusay in la qaban doono bandhig buug ah oo qayb ka ah dabaaldegga sannad-guurada 65-aad ee Taliska Hawlgallada Gaarka ah. Waxaa sidoo kale la filayaa in la qabto dood diiradda lagu saarayo buuggan.
Waa tallaabo muhiim ah oo xiriirka taariikhiga ah ee Turkiga iyo Itoobiya u qaadi doonta heer cusub
Feb 20, 2026 11
Waa tallaabo muhiim ah oo xiriirka taariikhiga ah ee Turkiga iyo Itoobiya u qaadi doonta heer cusub In kasta oo xiriirka labada dal uu soo jiray qarniyo badan, haddana wuxuu sii xoogaysanayay 20-kii sano ee la soo dhaafay. Itoobiya iyo Turkiga waxay lahaayeen saaxiibtinimo dhow tan iyo Boqortooyadii Cusmaaniyiinta, maantana waxay leeyihiin xiriir ku salaysan faa'iidooyinka labada dhinac ah, laga bilaabo ganacsiga ilaa arrimaha siyaasadda. Waxaa jira taariikho badan oo kala soocaya xiriirka Turkiga iyo Itoobiya, oo ay ku jirto xaqiiqda ah in Turkigu uu ahaa waddankii ugu horreeyay ee Bariga Afrika ka fura safaaraddiisa Itoobiya. Kalsoonida Itoobiya ee Turkiga oo ah saaxiib weyn oo istaraatiiji ah oo ku yaal Geeska Afrika ayaa gacan ka geysatay xoojinta saaxiibtinimadooda. Maalgashadayaasha shisheeye ee door hoggaamineed ka ciyaara ganacsiga iyo maalgashiga Itoobiya, malgashadayaasha Turkigu waa kuwii ugu horreeyay ee la xuso. Gaar ahaan waxay hormuud ka yihiin qaybaha dharka iyo wax soo saarka. Kulanka laba geesoodka ah ee shalay dhexmaray Madaxweynaha Turkiga Rajab Dayib Erdogan iyo RW Abiy Axmed (Dr.) ayaa la filayaa inuu xiriirka labada dal ee qadiimiga ah iyo kuwa taariikhiga ah u qaado marxalad cusub. Wadahadalladii dhexmaray Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) iyo Madaxweyne Rajab Dayob Erdogan waxay diiradda saareen arrimaha dhaqaalaha iyo amniga ee Bariga Afrika, gaar ahaanna waxay gaareen isfaham guud oo ku saabsan doorka caalamiga ah iyo muhiimadda dekedda Itoobiya. Tani waxay calaamad u tahay maalin taariikhi ah oo saaxiibtinimada labada dal u dhexeysa ay ku socoto marxalad cusub. Booqashada rasmiga ah ee Madaxweynaha iyo wafdigiisa ayaa la filayaa inay sii xoojiso xiriirka labada dal, kaas oo ku salaysnaa marxalado muhiim ah oo taariikhi ah. Adeegga Isgaarsiinta Dowladda #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Turkiye waxay doorbidaysaa inay xoojiso saaxiibtinimada muddada-dheer ee ay la leedahay Itoobiya – Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan
Feb 17, 2026 48
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Madaxweynaha Turkiye Rajab Dayib Erdogan ayaa sheegay in Turkey ay rabto in ay sii xoojiso iskaashiga muddada-dheer ee ay la leedahay Itoobiya. Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed ayaa la kulmay Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan, waxaana ay ka wada hadleen arrimo muhiim ah. Kadib kulanka, labada hoggaamiye waxay wada bixiyeen war- saxaafadeed. Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa tilmaamay in Turkiye ay qiime weyn siiso iskaashiga ay la leedahay Itoobiya iyo in ay doonayso in ay xoojiso saaxiibtinimada labada dal. Waxay carabka ku adkeeyeen in iskaashigooda uu muhiim u yahay dhinacyada dhaqaalaha, ganacsiga, horumarka aasaasiga ah, dhaqanka, waxbarashada iyo meelo kale, si loo xoojiyo wadajirka labada dhinac. Madaxweynaha Turkiye ayaa sheegay in xiriirka labada dal uu ku saleysan yahay iskaashi siman oo wadajir ah, isla markaana uu sii xoojin doono. Dhanka kale, Madaxweynaha Turkiye ayaa amaanay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed dadaalka uu ku sameeyay isbeddelada siyaasadeed, bulsho iyo dhaqaale ee Itoobiya. Waxaa intaa dheer, wuxuu xusay in Itoobiya ay muddo dheer haysatay hoggaan adag iyo maamul tusaale u ah, taas oo muhiim u ah xoojinta xiriirka labada dal iyo gobolka. Madaxweynaha Turkiye ayaa sheegay in xalinta dhibaatooyinka ka jira qaaradda Afrika aysan ku xirnayn faragelin dibadeed, balse ay u baahan tahay iskaashi dhexmara dalalka gobolka. Waxa uu kaloo tilmaamay in fursadaha dhaqaale ee qaaradda Afrika ay yihiin kuwo muhiim ah, loona baahan yahay in si wadajir ah loo horumariyo. Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa muujiyay kalsoonida uu ku qabo in booqashadan ay keeni doonto natiijooyin wanaagsan, isla markaana ay gacan ka geysan doonto xoojinta nabadda iyo xasilloonida mustaqbalka. Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa u mahadceliyay Madaxweynaha Turkiue dadaalkiisa iyo taageeradiisa joogtada ah.
Itoobiya iyo Turkiga ayaa isla gartay in la xoojiyo is-weydaarsiga ganacsi
Feb 17, 2026 42
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy iyo Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa ka wada hadlay arrimo muhiim ah, iyagoo ka dibna bixiyey war-saxaafadeed wadajir ah. Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa sheegay in labada dal ay ku heshiyeen in is-weydaarsiga ganacsi ee u dhexeeya Itoobiya iyo Turkiga uu gaaro ugu yaraan hal bilyan oo doollar, isla markaana ay labada dowladood ka wada shaqeeyaan sidii uu u kori lahaa xiriirkan. Si gaar ah, shirkadaha Turkiga ayaa loo balanqaaday inay yimaadaan Itoobiya si ay u maalgeliyaan, taasoo ka caawinaysa suuqyada gudaha iyo dhoofinta suuqyada Afrika. Sidoo kale, waxaa la saxiixay Dukumiintiyada Heshiiska 9-aad ee Guddiga Dhaqaalaha Wadajirka ah ee Turkiga-Itoobiya iyo Dukumiinti u oggolaanaya iskaashi dhinaca tamarta ah, kuwaas oo xoojin doona iskaashiga labada dal iyo fursadaha wadajirka ah ee horumarinta shaqada.
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed ayaa sheegay in Itoobiya iyo Turkiga ay isla garteen in ay si wadajir ah uga shaqeeyaan arrimo muhiim ah, oo ay ku jirto ganacsiga.
Feb 17, 2026 41
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy iyo Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ayaa saxiixay Dukumiintiyada Heshiiska 9-aad ee Guddiga Dhaqaalaha Wadajirka ah ee Turkiga-Itoobiya iyo sidoo kale Dukumiinti u oggolaanaya iskaashi dhinaca tamarta ah. Heshiisyadani waxay xoojiyeen iskaashiga labada dal, waxayna kor u qaadayaan xiriirka ganacsi ee ka dhexeeya, iyadoo labada dhinac ay ka faa’iidaysan doonaan fursadaha wadajirka ah ee la aasaasay. Turkiga ayaa sidoo kale ballanqaaday in shirkadihiisu ay kordhiyaan maalgelinta Itoobiya, isla markaana ay ka qayb qaataan suuqyada gudaha iyo kuwa Afrika ee ka baxsan. Labada dal waxay sidoo kale heshiis ku gaareen in Turkiga uu ka faa’iidaysto doorkiisa dhaqaale ee Yurub iyo Afrika si loo horumariyo iskaashiga mustaqbalka, iyadoo la xoojinayo iskaashiga dhinacyada istiraatiijiga ah. Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa tilmaamay in Itoobiya ay tahay dhul nabad ku dhisan, islamarkaana Turkiga looga baahan yahay in uu door diblomaasiyadeed ka ciyaaro si arrimaha khilaafaadka looga wada shaqeeyo, isla markaana ay labada dal u wada shaqeeyaan la dagaallanka argagixisada iyo isbeddelka cimilada, oo ay ku jirto ka qayb qaadashada shirka caalamiga ah ee COP.
Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa sheegay in wada hadalladii u dhexeeyey Itoobiya iyo Turkiga ay xoojiyeen saaxiibtinimada joogtada ah iyo iskaashiga xooggan ee labada dal.
Feb 17, 2026 42
Addis Ababa, Cirir 10/2018 (ENA): Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed ayaa la kulmay Madaxweynaha Turkiga Rajab Dayib Erdogan. Wada hadalladoodu waxay xoojiyeen saaxiibtinimada joogtada ah iyo iskaashiga xooggan ee u dhexeeya labada dal, sida uu Ra’iisul Wasaare Abiy ugu sheegay farriin uu ku daabacay boggiisa baraha bulshada. Waxay ka wada hadleen is-dhaafsiga fikradaha ee goobaha istiraatiijiga ah ee iskaashiga, iyagoo mar kale xaqiijiyey go’aankooda ku aaddan xoojinta iskaashiga iyo horumarinta fursadaha labada dal ka wada faa’iidaystaan. Ra’iisul Wasaaraha ayaa cadeeyey in xiriirka joogtada ah ee labada dal uu kor u qaadayo saaxiibtinimada labada dal oo uu si buuxda ugu kalsoon yahay in ay sii xoojin doonto.
Rajab Dayib Erdogan ayaa maanta booqday madxafka Xuska Guusha Adhwa
Feb 17, 2026 43
Rajab Dayib Erdogan ayaa maanta booqday madxafka Xuska Guusha Adhwa, oo astaan u ah sharafka dhamaan dadka madow. Isagoo halkaas ubax dhigay taallada xusuusta geesiyaashii naftooda u huray xorriyadda dadka madow. Anigoo ku hadlaya magacayga iyo magaca maamulka magaalada, waxaan si qalbi furan u rajeynayaa in booqashada Madaxweyne Erdogan ee dalka taariikhiga ah ee Itoobiya iyo caasimaddeenna quruxda badan ee Addis Ababa ay noqoto mid miro-dhal ah — Adhaanaj Abebe #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Arrimaha Bulshada
Amniga Sahayda Cuntada waa in si fiican looga shaqeeyaa si loo hubiyo caafimaadka guud ee carruurta
Feb 14, 2026 73
Addis Ababa; Cirir 7/2018 (ENA):- Dalalka Afrika waa inay qaadaan tallaabooyin culus si loo hubiyo caafimaadka guud ee carruurta, ayuu yiri Guddoomiyaha Midowga Afrika ee Caafimaadka, Arrimaha Bani'aadamnimada iyo Horumarinta Bulshada, Danjire Ama Twum Amon. Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika ayaa socda iyadoo cinwaankiisu yahay "Dib-u-cusboonaysiinta Ballanqaadka Afrika Caafimaadka Carruurta iyada oo loo marayo Maalgashiga Istaraatiijiga ah ee Ka Hortagga Nafaqo La'aanta". Guddoomiye Danjire Ama Twum Amon ayaa ku nuuxnuuxsatay in Ajandaha Afrika ee 2063 iyo mustaqbalkiisu ay ku xiran yihiin caafimaadka, nafaqada iyo nolosha carruurteeda. Wuxuu ugu baaqay dalalka Afrika inay si istaraatiiji ah u maalgashadaan ka hortagga nafaqo-xumada oo ay diiradda saaraan ilaalinta carruurta oo dhan. Wuxuu sharraxay in horumarka guud ee qaaraddu uu ku xiran yahay hooyo caafimaad qabta iyo nidaam daryeel carruur oo caafimaad qaba. Wuxuu ku nuuxnuuxsaday in dalalka Afrika ay qaadaan tallaabo go'aan qaadasho leh, oo ay hagayaan siyaasad, miisaaniyad iyo isla xisaabtan, si loo hubiyo badbaadada guud ee hooyooyinka iyo carruurta. Sidaa darteed, wuxuu sheegay in kordhinta maalgashiga hooyooyinka iyo carruurta ay lagama maarmaan u tahay si loo hubiyo kobaca dhaqaalaha iyo barwaaqada Afrika. Ra'iisul wasaare ku-xigeenkii hore ee Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya iyo Guddoomiyaha Mu'assasadda Adam, Demeqe Mekonnen, ayaa dhankiisa sheegay in carruur badan oo Afrikaan ah ay saameeyeen nafaqo-xumo. Wuxuu sheegay in in ka badan 59 milyan oo carruur ah oo Afrika ku nool ay halis ugu jiraan inay ku dhacaan nafaqo-xumo; Wuxuu sheegay in dalalka Afrika iyo la-hawlgalayaasha horumarinta ay tahay inay si adag uga shaqeeyaan arrintan. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #AUsummit
Isticmaalka cadaaladda ah ee Biyaha ayaa lagama maarmaan u ah horumarka dalka— Wasiirka Arrimaha Dibadda Lesoto
Feb 12, 2026 82
Addis Ababa, Cirir 5/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Lesoto, John Makujo, ayaa sheegay in isticmaalka cadaaladda ah ee khayraadka biyaha Afrika uu muhiim u yahay horumarka Lesoto. Shirka joogtada ah ee Golaha Fulinta ee Midowga Afrika ee 48-aad ayaa ka dhacay Addis Ababa muddo laba maalmood ah, waxaana ka qayb galay Guddoomiyaha Komishanka Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Angola iyo guddoomiyaha Golaha Fulinta, Ambassador Tete Antonio, iyo Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee dalalka xubnaha ka ah. Wasiirka Lesoto ayaa xusay in dalkiisu uu awood u leeyahay in uu bixiyo adeegyada biyaha nadiifka ah ee muwaadiniintiisa, gaar ahaan dalalka koonfureed ee Afrika sida Botswana iyo Namibiya. Lesoto ayaa xooga saareysa horumarinta waarta ee biyaha iyo nadaafadda, iyadoo diiradda saaraysa maamulka khayraadka biyaha iyo hufnaanta si loo gaaro yoolalka Ajandaha 2063. Wasiirka ayaa intaa ku daray in Lesoto ay si xooggan u horumarineyso iskaashiga diblomaasiyadeed ee gudaha, gobolka iyo caalamiga ah, si codka muwaadiniinta si cadaalad ah loo maqlo loona hirgeliyo nidaam hufan oo lagu kalsoonaan karo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital�
Waxaa dhammaaday qodista afar ceel oo kamid ah toddobadii ceel ee laga waday aagga Waaji, halka laba kamid ahna dhismahoodu weli socdo
Feb 11, 2026 99
Addis Ababa, Cirir 4/2018 (ENA): Madaxweynaha Deegaanka Soomaalida, Mudane Mustafe Muxummed, oo ay weheliyaan Kaaliyaha Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ahna Madaxa Qaybta Afrika ee hay’adda UNDP, Marwo Ahunna Esiyaakonwa, iyo masuuliyiin kale, ayaa booqday ceelasha laga hirgelinayo aagga Waaji, kuwaasi oo tiradoodu dhan tahay toddobo ceel. Afar kamid ah ceelashaasi waa la dhammaystiray, halka laba kalena ay shaqadoodu weli socoto, midka kalana qorshihiisa la billaabayo. Ceelashan ayaa lagu xoojin doonaa biyo-gelinta magaalada Jigjiga. Waxaa xusid mudan in ceelasha la dhammaystiray, ay durba ka faa’iidaysanayaan bulshada ku dhaqan nawaaxiga goobaha laga qoday, kuwaas oo helay biyo nadiif ah oo ay ka isticmaalaan cabitaan iyo waraabinta xoolahaba, taasoo si weyn uga qayb qaadanaysa horumarinta noloshooda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital�
.jpg)
Afrika waa dhul Khayraad iyo rajo leh oo u baahan la-hawlgalayaal horumarineed oo dhab ah — Wasiir Gedhiyoon Timotiyoos (Dr.)
Feb 11, 2026 91
Addis Ababa; Cirir 4/2018 (ENA): Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedhiyoon Timotiyoos (Dr.) ayaa sheegay in Afrika ay tahay dhul kheyraad iyo rajo badan leh oo u baahan la-hawlgalayaal horumarineed oo dhab ah, islamarkaasna aysna u baahnayn samafal. Kalfadhiga 48-aad ee Caadiga ah ee Golaha Fulinta ee Midowga Afrika (AU) ayaa lagu qabtay cinwaanka "Nidaamka Biyaha iyo nadaafadda ee Waara oo u horseedaysa Guusha Ajandaha 2063", ayaa ka bilaabmay xarunta Midowga ee Addis Ababa. Kulanka waxaa ka soo qayb galay Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cai Yusuf, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Angola iyo Guddoomiyaha Golaha Fulinta, Danjire Tete Antoniyo, iyo Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee dalalka xubnaha ka ah. Wasiirka Arrimaha Dibadda, Gedhiyoon Timotiyoos (Dr.); oo ka hadlay furitaanka shirka ayaa sheegay in Afrika ay mowqif midaysan ka leedahay Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay, isbeddelka cimilada iyo dib-u-habaynta qaab-dhismeedka maaliyadeed ee caalamiga ah. Wuxuu xusay in arrintan lagu muujiyay Shir-madaxeedka G20 ee lagu qabtay Britoriya, Koonfur Afrika, si loo xoojiyo doorka caalamiga ah ee ku leedahay Afrika. Dalal badan oo Afrikaan ah oo qabtay doorashooyin qaran, Jamhuuriyadda Gini iyo Jamhuuriyadda Gabon ayaa ku soo laabtay Midowga iyagoo ku soo laabtay nidaamka dastuuriga ah. Waxay sidoo kale xuseen in aasaaska Midowga Afrika uu wali wiiqayo. Wuxuu xusay in nabadda iyo amniga ee Qaaradda waxaa caqabad ku ah isbeddellada aan dastuurka waafaqsanayn ee dawladda iyo xaaladda juqraafiyeed ee adduunka. Wuxuu sidoo kale sharraxay in awoodda tignoolajiyada, xakamaynta kheyraadka macdanta iyo waddooyinka saadka iyo tartanka xooggan ay sii kordhayaan heer caalami. Wuxuu xusay in Afrika ay tahay inay xoojiso midnimadeeda si looga hortago dhibaatooyinka ka imanaya jiho kasta, maadaama ay tahay goob tartan iyo raadinta danaha awoodaha waaweyn iyo kuwa dhexe. Wasiirku wuxuu sheegay in Afrika ay u baahan tahay la hawlgale horumarineed oo dhab ah, ee maaha deeq; taas awgeed, wuxuu ku nuuxnuuxsaday inay lagama maarmaan tahay in lala shaqeeyo go'aan qaadasho midnimada qaaradda iyo gaaritaanka yoolalka horumarinta guud. Wuxuu sidoo kale sharraxay in Heshiiska Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika, kaas oo loo hirgeliyay si loo xaqiijiyo Afrika aan rabno ee Ajandaha 2063, lagu hirgelinayo siyaabo badan. Wuxuu sidoo kale xusay in qaaraddu ay sidoo kale diiwaan gelinayso kobac deggan oo ka jira dhinacyada bulshada iyo dhaqaalaha sida yaraynta isbeddelka cimilada, caafimaadka, iyo beeraha. Wuxuu sheegay in Afrika inay lagama maarmaan tahay in si wadajir ah looga shaqeeyo oo loo helo aayaha guud ee wanaagsan iyadoo la sii xoojinayo doorka wax dhisaya ee Midowga. Wuxuu sidoo kale sharraxay in qaarad barwaaqo ah la dhiso iyadoo la xallinayo dhibaatooyinka Afrika iyada oo loo marayo xalalka Afrika iyo u hoggaansanaanta mabaadi'da nabadda waarta. iyo dastuuri ah. Waxa kale oo uu xusay in arrimaha iskaashiga caalamiga ah la xoojiyo ilaa Afrika ay ka qaadato booskeeda saxda ah go'aannada hay'adaha caalamiga ah. Golaha Fulinta ee Wasiirada Arrimaha Dibadda ee Midowga Afrika ayaa la filayaa inay ansixiyaan ajandaha Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika oo la qaban doono Cirir 7 iyo 8, 2018 T.I. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #AUsummit
Dhaqaalaha
Itoobiya waxay ka shaqeyneysaa sidii ay u kordhin lahayd saamiga suuqa iyadoo kor u qaadaysa wax soo saarka ay u dhoofiso suuqa Talyaaniga
Feb 20, 2026 9
Addis Ababa; Cirir 13/2018 (ENA): Itoobiya waxay si adag uga shaqeyneysaa sidii ay u horumarin lahayd wax soo saarka bunka ay u dhoofiso suuqa Talyaaniga iyo kordhinta saamiga suuqa ayay tidhi Danjiraha Itoobiya ee Talyaaniga Demitu Hambisa. Madasha Ganacsiga Bunka ee Itoobiya iyo Talyaaniga ayaa lagu qabtay magaalada Milan ee Talyaaniga. Madasha waxaa si wadajir ah u soo qabanqaabiyay Safaaradda Itoobiya ee Room, Ururka Dhoofiyeyaasha Bunka Itoobiya, Confindustria Asafricana Mediterraneo, iyo Bonelli Erede. Sida laga soo xigtay Danjiraha Itoobiya ee Talyaaniga Demitu Hambisa, Itoobiya waxay ka shaqeyneysaa sidii ay u heli lahayd heer sare oo sarrifka lacagaha qalaad ah oo ka yimaada dhoofinta Bunka sanadkan. Waxay xustay in Itoobiya ay ka heshay 2.65 bilyan oo doolar dhoofinta Bunka sannadkii hore, islamarkaana inay waddo hawlo kala duwan si ay si ballaaran ugu suuq geyso wax soo saarka bunka ee tayada sare leh.
Itoobiya tan iyo Isbedelkii kadib waxay bilowday inay si fiican uga faa'iidaysato horumarinta macdanta.
Feb 20, 2026 22
Addis Ababa; Cirir 11/2018 (ENA): Itoobiya tan iyo Isbedelkii kadib waxay bilowday inay si fiican uga faa'iidaysato horumarinta macdanta, sida uu sheegay Wasiirka Macdanta, Injineer Habtamu Tegenye. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa furay Warshadda Dhuxusha ee Arjo. Wasiirka Macdanta, Injineer Habtamu Tegenye ayaa barnaamijkan ku sheegay in Itoobiya ay ku jirtay safar dheer oo ay ku faa'iidaysanayso oo ay qiimo ugu kordhinayso kheyraadka macdanta. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay bilowday inay ka faa'iidaysato horumarinta macdanta tan iyo isbedelkii, taasoo ka dhigtay waaxda tiir dhaqaale oo weyn. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) Ayaa uga mahadceliyay Wasiirka ka qayb qaadashada qaybta macdanta, taas oo u beddeshay waaxda macdanta tiir ka mid ah tiirasha dhaqaalaha dalka iyada oo loo marayo go'aanno siyaasadeed oo taariikhi ah iyo taageero joogto ah. Wuxuu sheegay in marka laga soo tago kobaca la taaban karo ee dhoofinta, waaxda macdanta ay sidoo kale gacan ka geysanayso dhaqaalaha iyadoo wax soo dejinta istaraatiijiga ah ku beddelaysa wax soo saarka gudaha. Wuxuu sheegay in Warshadda Dhuxusha Arjo ee la dhammeeyay oo la shaqeynayay iyo Macdanta Dahabka ah ee Tulu Kapi ee la dhisayo ay caddeyn u yihiin kobaca waaxda macdanta. Wuxuu xusay in Itoobiya ay ka mid tahay waddamada leh keyd badan oo dhuxusha ah. Si kastaba ha ahaatee, ilaa labadii sano ee la soo dhaafay, waxay ku bixinaysay ilaa 300 milyan oo doolar sannadkii inay soo dejiso dhuxul la dhaqay oo loo isticmaalo warshadaha sibidhka, birta iyo dhoobada. Wuxuu sheegay in dowladdu ay awood u yeelatay inay si buuxda u beddesho baahida sanadlaha ah ee ilaa laba milyan iyo bar tan oo dhuxul ah wax soo saarka gudaha sababtoo ah dareenka sare ee ay siisay qaybta. Wuxuu sharraxay in tan ay gaareen shirkado maxalli ah oo dhisaya warshado warshadayn ah oo ku yaal aagga kaydka macdanta. Wuxuu sheegay in wax soo saar ku filan oo dhuxul ah uu sidoo kale ka hortagay warshadaha sibidhka inay la kulmaan yaraanta wax soo saarka wuxuuna xaqiijiyay sahay joogto ah oo sibidh ah oo suuqa ku jirta. Wasiirku wuxuu tilmaamay in furitaanka warshadda warshadaynta dhuxul ee Midrock Investment Group, oo soo saari karta ilaa 200 tan saacaddii isla markaana shahaado caalami ah haysta, ay noqon doonto awood weyn oo lagu sameeyo sahayda qaybta waarta. Dhanka kale, wuxuu sheegay in warshadaha waaweyn ee dhismaha ku jira si ay u beddelaan baahida dhoobada ee Itoobiya gudaha la dhammaystiri doono oo la bilaabi doono wax soo saarka laba ilaa saddex bilood gudahood. Wuxuu sheegay in tani ay u oggolaan doonto bixinta waxyaabo waara oo loogu talagalay guryaha iyo dhismaha dhismayaasha qiimo macquul ah. Wuxuu tilmaamay in dadaallo aan kala go 'lahayn la sameynayo si loo soo saaro macdanta birta, taas oo ah wax soo saar weyn oo loogu talagalay qaybaha wax soo saarka iyo dhismaha, si loogu soo saaro badeecooyin istiraatiiji ah gudaha. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI ENA Digital Media Pages 👉 https://linktr.ee/ENADIgital
Waxaa Xadhigga Laga Jaray Warshadda Dhuxusha ee Arjo.
Feb 20, 2026 13
Warshadda Dhuxusha Arjo; waxay door muhiim ah ka ciyaartaa horumarinta warshadaha Itoobiya iyadoo daboolaysa baahida gudaha ee dhagaxa Dhuxusha oo hore loo soo dejisan jiray. Warshadu waxay bixisaa agabyada muhiimka u ah warshadaha sibidhka, birta iyo dhismaha. Mashruucu wuxuu sidoo kale muujinayaa sida Itoobiya uga go'an tahay kor u qaadista horumarinta warshadaha iyadoo la hubinayo ilaalinta deegaanka. — Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Warbaahinta Dijital ah ee ENA 👉 https://linktr.ee/ENADIgital
Dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee Itoobiya waxay keentay isbeddello dhaqaale oo muhiim ah — Guddoomiye Adhmaasu Tadhese
Feb 20, 2026 13
Addis Ababa; Cirir 11/2018 (ENA): Siyaasadda dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dhammaystiran ee laga hirgeliyay Itoobiya waa tallaabo muhiim ah oo ku aaddan isbeddelka qaab-dhismeedka dhaqaalaha ee dalka, ayuu yiri Adhmaasu Tadhesse, Guddoomiyaha Kooxda Bangiga Ganacsiga iyo Horumarinta ee Bariga iyo Koonfurta Afrika. Dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee Itoobiya waxay higsanaysaa in la dhiso dhaqaale xooggan, loo dhan yahay oo waara iyadoo la hirgelinayo heerka sarrifka ee suuqa ku salaysan, siyaasadda lacagta casriga ah iyo dib-u-habaynta maaliyadeed. Adhmaasu Tadhesse, Guddoomiyaha Kooxda Bangiga Ganacsiga iyo Horumarinta ee Bariga iyo Koonfurta Afrika, ayaa u sheegay ENA in tallaabooyinka dib-u-habaynta dhaqaalaha ee ay dawladdu qaaday ay yihiin kuwo cajiib ah oo ka dhigi doona hay'adaha maaliyadeed ee dalka kuwo tartan kula jira Afrika. Wuxuu intaas ku daray in soo kabashada dhaqaalaha ee laga arkayo Itoobiya ay muhiim u tahay is-dhexgalka shabakadaha maaliyadeed ee Afrika. Wuxuu sheegay in furfurnaanta qaybta maaliyadeed iyo horumarinta qaab-dhismeedka siyaasadda ay abuuri doonto jawi wanaagsan oo bangiyada Itoobiya ay ku xoojin karaan iskaashigooda la-hawlgalayaasha qaaradda oo ay si wadajir ah uga wada shaqeeyaan barwaaqo waarta. Wuxuu intaas ku daray in dib-u-habayntu ay door muhiim ah ka ciyaarto soo jiidashada maalgashiga tooska ah ee dibadda iyo kordhinta wax soo saarka iyo wax soo saarka. Wuxuu sheegay in awoodda bangiyada Afrika, oo ay ku jiraan bangiyada Itoobiya, ay hadda korayso; wuxuu sheegay in qaaradda ay tahay inay dhisto hay'addeeda weyn iyadoo sii xoojinaysa tan. Wuxuu sidoo kale xusay in bangiyada iyo hay'adaha maaliyadeed ee Afrika ay iska kaashadaan sidii ay doorkooda uga qaadan lahaayeen kobaca dhaqaalaha qaaradda. Wuxuu sheegay in awooddooda qaaradda ay hadda sii kordheyso mar mar; wuxuu sheegay inay si wadajir ah uga shaqeeyaan sidii loo dardargelin lahaa awooddan si loo helo kobaca iyo barwaaqada waarta ee qaaradda. Guddoomiyuhu wuxuu xusay in awoodda bangiyada Afrika ay hadda si weyn u kordheyso, isagoo xusay in, tusaale ahaan, caasimadda Bangiga Ganacsiga iyo Horumarinta ee Bariga iyo Koonfurta Afrika ay gaartay in ka badan 10 bilyan oo doolar. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya ENA Digital Media Pages https://linktr.ee/ENADIgital
Muuqaalo
.jpg)
.jpg)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
Itoobiya ayaa dhisaysa awood ay hoggaan ugu noqoto kacaanka Garaadka Macmalka ah
Feb 16, 2026 44
Addis Ababa, Cirir 8/2018 (ENA): Ku-xigeenka Ra’iisul Wasaaraha dalka Temesgen Tiruneh ayaa sheegay in Itoobiya ay si firfircoon u dhisayso awood ay hoggaan uga noqoto xilliga kacaanka Garaadka Macmalka ah (AI). Ku-xigeenka Ra’iisul Wasaaraha ayaa si rasmi ah u daahfuray Xarunta Cilmi-baarista iyo Hal-abuurka Jaamacadaha ee AI (AI UniPod), oo ay si wadajir ah u aas-aaseen Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, Jaamacadda Addis Ababa iyo Barnaamijka Horumarinta Qaramada Midoobay (UNDP) iyada oo loo marayo hindisaha Timbuktu. Isagoo hadal ka jeediyay munaasabadda, Temesgen Tiruneh wuxuu sheegay in Itoobiya aysan noqon doonin daawade ku sugan geeska, balse ay qaadanayso door hoggaamineed xilligan cusub ee tiknoolajiyadda. Wuxuu xusay in xaruntan cusub ay xoojinayso madaxbannaanida dijitaalka ah ee dalka, isla markaana ay iftiiminayso rajada mustaqbalka. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in qarnigan 21aad madaxbannaanidu aysan ku koobneyn xuduudaha dhulka oo keliya, balse ay ku jirto awoodda lagu maamulo xogta, lagu sameeyo jihooyin u gaar ah dalka, laguna xalliyo dhibaatooyinka aqoonta gudaha ah. Xaruntu waxay isku xiraysaa barnaamijyo kobcinaya kartida laga bilaabo cilmi-baaris ilaa hal-abuur ganacsi, iyadoo u abuureysa dhalinyarada fursad ay ku horumariyaan tiknoolajiyadooda kuna gaarsiiyaan heer caalami. Sidoo kale, mashruucan wuxuu la jaanqaadayaa istaraatiijiyadda “Dhijitaal Itoobiya 2030” iyo ajandaha dib-u-habeynta dhaqaalaha gudaha, isagoo la filayo inuu door muuqda ka qaato hirgelintooda. Temesgen Tiruneh ayaa ku adkeeyay in xaruntani ay noqoneyso meel ay dhalinyarada iyo cilmi-baarayaashu ka helaan deegaan hal-abuur oo heer sare ah, isla markaana Itoobiya iyo guud ahaan Afrika ay mustaqbalkooda tiknoolajiyadeed ku dhisi karaan awooddooda iyo hal-abuurkooda.
Si loo helo natiijooyin cilmi-baaris oo xal u noqda dhibaatooyinka Afrika, waxaa loo baahan yahay iskaashi iyo isuduwid u dhexeeya dalalka
Feb 11, 2026 81
Addis Ababa, Cirir 4/2018 (ENA): Mas’uuliyiinta hay’adaha cilmi-baarista iyo cilmi-baareyaal ayaa sheegay in si loo helo natiijooyin cilmiyeed oo wax ka qabta dhibaatooyinka Afrika ay lama huraan tahay in la xoojiyo iskaashiga iyo isuduwidda dalalka qaaradda. Toddobaadka Sayniska, Teknolojiyadda iyo Hal-abuurka 2026 oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Hay’adda Horumarinta Midowga Afrika (AUDA-NEPAD) iyo Ururka Sayniska African, kuna qabsoomay halku-dhigga “Qaabeynta mustaqbalka Afrika iyada oo loo marayo garaadka macmalka ah, sayniska, teknoolojiyadda iyo hal-abuurka,” ayaa arrimahan diiradda lagu saaray. Dr. Nikki Tiffin oo ah cilmi-baare sare oo ku takhasustay xogta caafimaadka kana tirsan Machadka Qaranka ee Bioinformatics ee Koonfur Afrika, ayaa sheegtay in ay jiraan caqabado badan oo hor taagan fulinta cilmi-baaris xal u noqota dhibaatooyinka Afrika. Waxay tilmaantay in dalal badan oo Afrikaan ah ay cilmi-baarayaashu la kulmaan dhibaatooyin isku mid ah, gaar ahaan dhinacyada caafimaadka, yaraynta saboolnimada iyo arrimaha aasaasiga ah. Waxay sidoo kale sheegtay in si loo horumariyo cilmi-baarista caafimaadka ee Afrika ay muhiim tahay in la xoojiyo warshadaha soo saara kiimikooyinka iyo agabka shaybaarada. Sidoo kale waa in la ballaariyo aragtida si hay’adaha caalamiga ah loogu dhiirrigeliyo inay yimaadaan Afrika. Dr. Yaw Bediyaako, oo ah aasaasaha iyo Agaasimaha Fulinta ee Yemaaji Biotechnology oo diiradda saarta cilmi-baarista kansarka ee Afrika, ayaa isaguna xusay in cilmi-baareyaal badan ay la daalaa dhacaan dhibaatooyin la xiriira saadka iyo silsiladda sahayda. Wuxuu sheegay in si xal waara loo helo ay muhiim tahay in la xoojiyo iskaashiga iyo isuduwidda dalalka Afrika. Waxa kale oo la adkeeyay in la fududeeyo helitaanka iyo dhaqdhaqaaqa agabka cilmi-baarista si kor loogu qaado wax-soosaarka iyo waxtarka waaxda. Ka-qaybgalka firfircoon ee dowladda iyo ganacsiga gaarka loo leeyahay ayaa lagu tilmaamay mid lama huraan u ah koboca waaxda, iyadoo sidoo kale loo baahan yahay in la dhiirrigeliyo warshadaha qaaradda. Dhankiisa, Fincent Okungu oo ah cilmi-baare sare kana tirsan Jaamacadda Nairobi ee Kenya, ayaa sheegay in loo baahan yahay in la hagaajiyo nidaamka birookrasiyeed ee ka jira hay’adaha cilmi-baarista Afrika. Wuxuu ku baaqay in cilmi-baaristu noqoto mid yareysa khasaaraha, si cad u qeexda dhibaatooyinka Afrika, una jeedda arrimaha aasaasiga ah. Ugu dambayn, wuxuu xusay in cilmi-baaristu ay tahay mid loogu talagalay xalinta dhibaatooyinka bulshada, isla markaana aan loo arkin hawl qurxin ama raaxo lagu sameeyo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital�
.jpg)
Barnaamijyada tababarka horumarinta xirfadaha cusub ayaa la hirgelinayaa si kor loogu qaado himilooyinka hal-abuurka dhalinyarada.
Jan 22, 2026 243
Addis Ababa; Dharabley 14/2018 (ENA): Barnaamijyada tababarka horumarinta xirfadaha cusub ayaa la hirgelinayaa si kor loogu qaado tartanka caalamiga ah iyo himilooyinka hal-abuurka dhalinyarada, ayuu yiri Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka, Biruuk Kedir (Dr.). Barnaamij la yiraahdo "Skill Ethiopia" ayaa la hirgelinayaa si dhalinyarada loogu suurtageliyo inay xirfadahooda iyo fikradahooda u beddelaan hal-abuur macno leh. Sida uu horay u sheegay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), fikradda Skill Ethiopia waa in dhalinyarada loo suurtogeliyo inay sahamiyaan baahiyaha degdegga ah ee bulshada iyo inay abuuraan xalal u anfaca dalkooda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo in la taageero hal-abuurayaasha da'da yar si loo kordhiyo awooddooda wax soo saar. Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka Biruuk Keder (Dr.) ayaa u sheegay ENA in tababarka farsamada iyo xirfadeed uu yahay mid faa'ido weyn u leh mustaqbalka. Wuxuu sheegay in inkastoo xaaladda adduunku ay dhiirrigeliso xirfadaha iyo aqoonta, haddana wacyigayaga ku aaddan xirfadaha Itoobiya weli ma uusan horumarin. Wuxuu sheegay in xirfaduhu ay yihiin goobta tartanka iyo nimcada adduunka casriga ah; wuxuu sheegay in tababarka farsamada iyo farsamada gacanta aan loo arkin doorasho labaad. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay natiijooyin la taaban karo ka gaadhayso hirgelinta tababar farsamo iyo xirfadeed oo tixgelinaya kartida dhallinyaradeeda tan iyo markii isbeddelku dhacay. Wuxuu xusay in badeecadaha tignoolajiyada ee hormuudka ka ah adduunka ay yihiin hantida xirfadaha; wuxuu iftiimiyay awoodda tababarka iyo gelitaanka ee sii kordheysa ee hay'adaha farsamada iyo farsamada gacanta ee Itoobiya. Wuxuu sheegay in Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha ee Federaalka uu horumarinayo meelaha tababarka ee jira iyo hirgelinta kuwa cusub si loo soo saaro xirfadlayaal aqoon leh oo tartan leh oo warshadaha casriga ahi u baahan yihiin. Wuxuu sheegay in sannadkii 2018, 11 meelood oo tababar cusub la bilaabay, oo ay ku jiraan garaadka macmalka ah, amniga internetka, tignoolajiyada biomedical, tignoolajiyada balaastikada, tignoolajiyada robotics-ka, iyo tignoolajiyada wax soo saarka. Wuxuu tilmaamay in machadku uusan kaliya kordhinayn tirada dhalinyarada galaysa tababarka; sidoo kale wuxuu siinayaa meelo cusub oo tababar ah tignoolajiyada ugu dambeysay. Wuxuu sheegay in tani ay u suurta gelisay inay diiradda saarto tababarka wax ku oolka ah marka loo eego waxbarashada aragtida. Agaasimaha Guud, oo sheegay in waaxda tababarka farsamada iyo farsamada gacanta ee Itoobiya ay awood u leedahay inay qaabilto lix milyan oo muwaadin iyada oo loo marayo tababar joogto ah iyo mid gaaban, ayaa sidoo kale sheegay in tababarayaashu ay dhisi doonaan awoodda xuduudaha ka baxsan dalka. Sababtan awgeed, dawladdu waxay hubinaysaa in hay'adaha tababarka farsamada iyo farsamada gacanta ay ku qalabaysan yihiin agabka ay u baahan yihiin si ay si wax ku ool ah ugu baraan xirfadaha goobaha ay ku tababaraan. Sidaa darteed, waxay ugu baaqeen dhalinyarada inay fahmaan in tababarku uu ku saabsan yahay u diyaargarowga shaqada iyo horumarinta xirfadaha xallinta dhibaatooyinka oo ay galaan xarumaha tababarka farsamada iyo farsamada gacanta.
Shirweynaha dhalinyarada DDS, oo halku-dhig looga dhigay awoodsiinta dhalinyarada ee xilliga casriga ah, oo ay iska kaashadeen Xafiiska Dhalinyarada DDS iyo Machadka Hiraad Institute, ayaa lagu qabtay magaalada Jigjiga.
Jan 21, 2026 276
Addis Ababa: Dharabley 13/2018 (ENA): Shirweynaha dhalinyarada waxaa ka soo qayb-galay Madaxweyne Ku-xigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, Wasiirka Dhalinyarada iyo Ciyaaraha Somaliland, dhalinyaro iyo marti-sharaf kala duwan. Madaxweyne Ku-xigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax ayaa sheegay in dhalinyaradu ay door muhiim ah ku leeyihiin arrimaha bulshada, aaladaha casriga ah, waxbarashada, ka faa’iidaysiga khayraadka dabiiciga ah, beeraha, iyo horumarka guud ee deegaanka. Waxaana shirweynaha dhalinyarada ee deegaanka, inta uu socdo, looga hadli doonaa qodobo muhiim ah oo ay ka mid yihiin ka-qaybgalka arrimaha bulshada iyo horumarka deegaanka.
Ciyaaraha
Tartanka orodka 5-ta km oo loogu magacdaray tartanka orodka ee Aqoonsiga Qaranka (Fayda) ayaa subaxnimadii saaka ka dhacay magaalada Jigjiga
Jan 5, 2026 289
Addis Ababa; Xoorrey 26/2018 (ENA): Waxaana tartankan orodka ee Aqoonsiga Qaranka kasoo qeybgalay hogaaminta sare ee Deegaanka oo uu ugu horreeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, wasiirka xafiiska dakhliga Mudane muxiyadiin cabdi faarax, Duqa Maamulka Magaaladda Jigjiga Eng. Shaafi Axmed, Wasiirka Xafiiska Dhalinyarada iyo Ciyaaraha DDS, Mudane Maxamed Mahdi, Wasiirka Xafiiska Warfaafinta DDS Mudane Maxamed Aadan, Madaxa arrimaha Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida Mudane Faysal Rashiid, iskuduwaha guud ee Aqoonsiga Qaranka ee dalka, Mudane Yoodahe Aariyasilaase, orodyahanada caanka ah ee Daraartu Tullu iyo masuuliyiin kale. Masuuliyiinta ka hadashay daahfurka tartankan orodka oo uu ugu horeeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax ayaa sheegay in ahmiyada tartankan orodka uu yahay sidii shacabka loogu baraarujin lahaa qaadashada Aqoosiga Qaranka oo waxtar baladhaan oo dhinac walba ah uleh shacabka. Tartankan orodka 5-ta km oo ay ku tartameen qeybaha kala duwan ee shacabka magaalada Jigjiga ayaa waxaa dhanka wiilasha 3-da kaalmood ee ugu horeeya ku guulaystay: 1. C/qaadir C/laahi 2. Koosaar Cabdi 3. Khaalid Maxamed Halka dhinaca gabdhahana ay ku guulaysteen: 1. Najma Talwaaq 2. Nimco Cali 3. Samiira Cusmaan Waxaana halkaasi dhalinyaradii ku guulaystay kaalmahan ugu horeeya lagu gudoonsiiyay abaalmarin isugu jirtay bilad iyo lacago loogu talagalay. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Koobka kubada cagta ee qaarada Afirka ee 35-aad ayaa maanta furmaya
Dec 22, 2025 375
Addis Ababa; Xoorreey 12/2018 (ENA):: Koobka kubada Qaramada Afrika ee 35-aad, oo ay martigelinayso Morocco, ayaa maanta furmaya. Ciyaarta furitaanka tartankan ayaa 4-ta galabnimo waxa ay Group-ka A ku dhex mari doontaa xulalka Morocco iyo Comoros oo marti galin doona garoonka Prince Moulay Abdallah Stadium. Tani waa markii 20-aad ee Morocco ay ka soo muuqato Koobka Qaramada Afrika, halka Comoros ay ciyaari doonto markii seddexaad. Waa markii labaad oo ay labada dal ku kulmaan koobka Qaramada Afrika, iyadoo Cameroon ay 2-0 ku garaacday Morocco oo ku wada jira Group C ee koobka 33aad ee Qaramada Afrika 2022. Saddexdii ciyaarood ee kale, Morocco ayaa badisay laba jeer, hal kulanna barbaro ayay gashay. Morocco ayaa ku jirta kaalinta 11-aad ee qiimeynta FIFA World Cup. Morocco ayaa noqotay waddankii ugu horreeyay ee Afrikaan ah ee gaara semi-finalka Koobka Adduunka ee 22-aad ee Qatar 2022. Marooko waxa ay ku guulaysatay koobka kaliya ee qaaradaha 1976, markaas oo ay ku guulaysatay koobkii 10-aad ee qaramada Afrika, oo ay martigelisay Itoobiya. Comoros oo ku jirta kaalinta 108-aad ee qiimaynta FIFA World Cup ayaa u soo baxday wareega 16-aad ee koobka qaramada Afrika, waana markii ugu horaysay ee ay ka soo muuqato tartankan. 52-da kulan ee koobka qaramada Afrika ayaa lagu ciyaari doonaa sagaal garoon oo ku yaala lix magaalo oo ku yaala dalka Morocco. Xidhiidhka kubbada cagta Afrika ee CAF ayaa u qoondeeyay ka qaybgalayaasha tartanka lacag dhan 32 milyan oo dollar. Koobka Qaramada Afrika ee 35-aad ayaa socon doona ilaa dharabley 10, 2018
Itoobiya oo ku guulaysatay bilada dahabka ee sadexaad ee ciyaaraha dhalinyarada Afrika
Dec 13, 2025 398
Addis Ababa; Xoorreey 3/2018 (ENA): : Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika ee Afraad oo ka socda magaalada Luanda ee dalka Angola, ayaa maanta galay maalintii saddexaad. Mahder Desta ayaa ku guulaystay bilad dahab ah tartankii baaskiilka ee dumarka. Dahabka Mahder uu ka helay ciyaarihii labaad ee dhalinyarada Olombikada Itoobiya ayaa ka dhigan bilada dahabka ee seddexaad ee Itoobiya ay ka hesho tartanka, sida ay sheegtay wasaaradda dhaqanka iyo ciyaaraha. Itoobiya ayaa ku guulaysatay billadaha dahabka ah ee 3000m ee haweenka iyo kooxda baaskiilka ee hawenka. Ciyaaraha ay Itoobiya ka qayb galayso ayaa kala ah:ciyaara Fudud, Baaskiilka, Taekwondo-ga Adduunka, Karate, Tennis-ka, Dabaasha iyo Culayska qaadida. Ciyaartoyda ka qayb galaya ciyaaraha dhalinyarada Afrika ayaa lagu soo xulay qaab ciyaareedkooda ciyaarihii 2-aad ee Itoobiya oo dhawaan la soo gabagabeeyay. 54 wadan ayaa ka qayb galaya 33 ciyaarood. Munaasabadda ciyaaraha qaaradaha ayaa socon doonta ilaa tahsaas 16, 2018. Ciyaaraha Dhallinyarada Afrika waa is-reeb-reeb iyo diyaar-garow loogu jiro 4-aad ee Ciyaaraha Olombikada Dhallinyarada Jiilaalka oo lagu qabanayo dalka Senegal sanadka 2019.
Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee ka hooseeya 17-jirka ayaa la guddoonsiiyay Abaalmarin 10 Milyan oo Bir ah.
Dec 3, 2025 400
Addis Ababa; Gudba 24/2018 (ENA):- Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha ayaa guddoonsiisay abaal-marin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr Xulka Kubadda Cagta Qaranka ee 17-jirada ka hooseeya ka dib markii ay ka qayb qaateen Koobka Qaramada Afrika. Wasaaraddu waxay guddoonsiisay abaalmarin lacageed oo dhan 10 milyan oo birr kooxda qaranka intii lagu jiray barnaamijka, Wasiirka Dhaqanka iyo Ciyaaraha Shewit Shanka ayaa guddoonsiisay abaalmarinta lacageed. Wasiir Shewit Shanka ayaa sheegay in guusha la gaaray xilligaas ay ka dhalatay dadaalka wadajirka ah ee dowladda iyo Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya. Waxayna muujisay sida ay ugu faraxsan tahay in kooxda qaranka ay si guul leh uga qaybgasho Koobka Qaramada Afrika. Munaasabadda waxaa ka soo qayb galay mas'uuliyiin sare oo ka tirsan Wasaaradda Dhaqanka iyo Ciyaaraha, Madaxweynaha Xiriirka Kubadda Cagta Itoobiya Isayas Jira iyo mas'uuliyiin kale oo ka tirsan xiriirka, iyo sidoo kale marti sharaf lagu casuumay. Xulka qaranka ee da'doodu ka yar tahay 17 sano ee Itoobiya ayaa xaqiijiyay u soo bixitaankooda heerka qaaradda iyagoo maanta 3-0 kaga badiyay Kiiniya isreebreebka CECAFA. Xulka qaranka ayaa dib ugu soo laaban doonta Koobka Qaramada Afrika 22 sano kadib. Waa markii afraad ee Itoobiya ay ka qaybgasho Koobka Qaramada Afrika ee da'doodu ka yar tahay 17 sano. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Ilaalinta Deegaanka
Mashruuca Kaabayaasha Waraabka Laga Hirgeliyey Gobolka Wellega
Feb 20, 2026 18
Mashruuca Kaabayaasha Waraabka ee Keto ayaa isbeddel weyn ku keenaya degmooyinka Sedi Anka iyo Hawa Gelan. Mashruucan waxaa loogu talagalay inuu ka faa'iidaysto muuqaalka dabiiciga ah ee gobolka, isagoo hubinaya biyo aan kala go 'lahayn oo loogu talagalay beeraha - Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) Bogagga Warbaahinta Dijitaalka ah ee ENA https://linktr.ee/ENADIgital
Dalalka Afrika waa inay mudnaanta siiyaan hantida biyaha, kaabayaasha tayada iyo nadaafadda.
Feb 2, 2026 179
Addis Ababa; Dharabley 25/2018 (ENA):- Midowga Afrika wuxuu ku nuuxnuuxsaday in dhammaan waddamada ay tahay inay mudnaanta siiyaan hantida biyaha, kaabayaasha tayada iyo nadaafadda si loo hubiyo horumar waara oo ka dhaca Afrika. Wareysi uu siiyay ENA, Guddoomiyaha Midowga Afrika ee Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluugga ah iyo Deegaanka Waara, Moses Vilakati, ayaa sheegay in barnaamijka horumarinta beeraha qaaradda uu isbeddello muhiim ah ku keenay waddamada xubnaha ka ah 20-kii sano ee la soo dhaafay. Wuxuu sheegay in tani ay ka caawisay waddamada xubnaha ka ah inay horumariyaan nidaamyo qorsheyn beereed oo xooggan, inay yeeshaan barnaamijyo maalgashi oo wax ku ool ah iyo inay diiradda saaraan wax soo saarka iyo beeraha. Maadaama barnaamijku uu inta badan diiradda saaro mugga wax soo saarka iyo kobaca wax soo saarka; wuxuu sheegay in kororka mugga wax soo saarka ee hadda lagu arko dalal badan uu yahay natiijada dadaalkan. Waxa uu xusay in waxqabad kasta oo horumarineed uu la xiriiro biyaha; Haddaynu ka fikirno beeraha, tamarta ama caafimaadka, wax walba waxay la xiriiraan biyaha; sidaas darteedna biyuhu ay muhiim u yihiin horumarka waara. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dhisidda dhaqaalaha cagaaran iyo hirgelinta himilooyinka barwaaqada ayaa sii xoogeysanaya – Wasiir Dr. Alamu Simee
Jan 16, 2026 252
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Wasiirka Gaadiidka iyo Saadka, Dr. Alamu Simee, ayaa sheegay in dadaalka lagu xoojinayo dhismaha dhaqaalaha cagaaran si loo xaqiijiyo himilooyinka barwaaqada uu si joogto ah u socon doono. Wasiirku wuxuu booqday warshadda soo saarista gaadiidka ee Redaawa oo ku taalla magaalada Diridhaba, halkaas oo uu kormeer ku sameeyay hawlaha wax soo saar. Faahfaahun uu bixiyay booqashada kadib, ayuu ku sheegay in dhismaha dhaqaalaha cagaaran iyo hirgelinta himilooyinka barwaaqada ay yihiin shaqo si gaar ah diiradda loo saaray, isla markaana ay sii socon doonto si ka sii xooggan. Wuxuu tilmaamay in gaadiidka ku shaqeeya tamarta la cusboonaysiin karo ee ay soo saarayso Redaawa Motors ay yihiin tusaale cad oo muujinaya safarkan. Gaadiidkan la soo saarayo, ayuu yiri, ma aha oo kaliya kuwo badbaadinaya lacagta qalaad, balse sidoo kale waxay wax ka qabanayaan yaraanta gaadiidka, iyagoo door muhiim ah ka qaadanaya horumarka waaxda gaadiidka iyo saadka. Wasiirku wuxuu intaas ku daray in dhaqdhaqaaqa warshadaha ee Itoobiya uu si weyn uga qayb qaadanayo soo saarista badeecooyin beddel u ah kuwa dibadda laga keeno, isla markaana uu gacan ka geysanayo helitaanka lacag qalaad. Isagoo ka hadlay toddobadii sano ee isbeddelka, Dr. Alamu Simee wuxuu sheegay in Itoobiya ay ku guuleysatay horumar muuqda oo ku aaddan dhismaha dhaqaale u adkaysan kara isbeddelka cimilada. Wuxuu sidoo kale xusay in dhismaha dhaqaalaha cagaaran, kobaca dhaqaale ee ku dhisan kala-duwanaansho waaxeed, iyo guulaha kale ee la gaaray ay sii wadi doonaan horumarka iyo kobaca dalka. Dhankiisa, Maareeyaha Guud ee Qaybta Wax-soo-saarka ee Redaawa Motors, Isayas Aklilu, ayaa bogaadiyay taageerada iyo kormeerka joogtada ah ee ay bixiyaan Ismaamulka Diri Dhaba iyo dowladda federaalka ee ku aaddan warshadaha wax-soo-saarka. Wuxuu sheegay in booqashada iyo talooyinka la siiyay ay dhiirrigelin u noqdeen inay si ka sii dadaal badan u shaqeeyaan, isla markaana diyaar garowgii lagu soo bandhigi lahaa gaadiidka suuqa uu dhamaaday. Warshadda Redaawa Motors oo ka dhisan dhul dhan 100 hektar ayaa hadda soo saarta gaadiid xamuul iyo kuwo rakaab ah oo ku shaqeeya koronto iyo shidaal labadaba. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shaqooyinka ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran waxay faa’iido weyn u leeyihiin abuurista jiil caafimaad qaba
Jan 16, 2026 247
Addis Ababa, Dharabley 8/2018 (ENA): Khubaro caafimaad oo ka shaqeeya hay’ado caafimaad oo caalami ah ayaa sheegay in shaqooyinka laga fuliyay Itoobiya ee ku saabsan ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran ay door weyn ka ciyaaraan abuurista jiil caafimaad qaba. Munaasabadda aasaaska Ururka Hematology: (Cilmiga ama takhasuska caafimaad ee ka shaqeeya dhiigga, cudurrada dhiigga, iyo xubnaha sameeya dhiigga sida lafta dhuuxa) iyo Oncology: (Cilmiga ama takhasuska caafimaad ee ka shaqeeya kansarka, oo ay ku jiraan ogaanshaha, daaweynta, iyo la socodka cudurrada kansarka) Carruurta ee Itoobiya ayaa lagu qabtay magaalada Addis Ababa. Khubarada caafimaad ee ka qayb galay munaasabadda ayaa u sheegay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) in dadaallada lagu sameeyay ilaalinta deegaanka iyo horumarinta cagaaran ee dalka ay faa’iido weyn u leeyihiin ilaalinta caafimaadka, dhiirrigelinta dhaqdhaqaaqa isboortiga, iyo xoojinta xiriirrada bulsho. Dr. Bronwyn MkNamara, oo ah khabiir caafimaad oo ka socda Australia, ayaa sheegtay in magaalada Addis Ababa ay ku aragtay isbeddel muuqda oo ka duwan wixii ay hore u taqaanay, gaar ahaan dhinaca nadaafadda deegaanka, ballaarinta goobaha cagaaran iyo jardiinooyinka. Waxay sidoo kale bogaadisay dadaallada lagu xakameynayo wasakhowga, maadaama alaabta ka samaysan balaastigga iyo kiimikooyinka ay sababi karaan dhibaatooyin caafimaad. Dhanka kale, Brofeesor Sheyla Weytsman oo ka tirsan Jaamacadda Toronto ayaa sharraxday in shaqooyinka ilaalinta deegaanka ay leeyihiin kaalin weyn oo ku saabsan daryeelka iyo ilaalinta caafimaadka. Waxay tilmaantay in deegaan cagaaran oo nadiif ah uu ka mid yahay waxyaabaha suurtageliya ilaalinta caafimaadka, iyadoo xustay in ka hortagga cudurrada ay ka wanaagsan tahay daaweyntooda. Agaasimaha Bariga Afrika ee hay’adda “Pure Earth”, Firew Kefyalew, ayaa isaguna sheegay in hay’addu muddo sanado ah ka shaqaynayeen wacyigelinta ilaalinta deegaanka iyo ku lug lahaanshaha dhalinyarada hawlaha nadaafadda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Wararka Caalamka
Madaxweynaha Angola Jowa'o Lourenjiyo ayaa soo gaaray Addis Ababa si uu uga qayb galo Shir Madaxeedka Midowga Afrika
Feb 12, 2026 74
Addis Ababa; Cirir 5/2018 (ENA): Guddoomiyaha hadda ee Midowga Afrika, Madaxweynaha Angola Jowa'o Lourenjiyo, ayaa soo gaaray Addis Ababa si uu uga qayb galo Shir Madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika. Madaxweynaha ayaa markii uu ka soo degay Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bole waxaa soo dhaweeyay Wasiirka Hal-abuurka iyo Tiknoolajiyadda, Dr. Belete Mola. Shir Madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika waxaa lagu qaban doonaa halku-dhigga "Hubinta Bixinta Biyaha Waara iyo Nadaafadda; Gaaritaanka Yoolalka Ajendaha 2063". Hoggaamiyeyaasha ka qaybgalaya shir madaxeedka ayaa sidoo kale soo gaaraya caasimadda Afrika, Addis Ababa. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #AUsummit
Midowga Afrika iyo Mareykanku waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah — Madaxweyne Dhoonald Traamp
Dec 23, 2025 368
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah oo ku salaysan danaha labada dhinac, ayuu yidhi Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Danjire Constanza Adelina Gasparas, Madaxa Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka, ayaa warqadaheeda magacaabista u gudbisay Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Madaxweyne Dhoonald Tramp ayaa si rasmi ah u aqbalay magacaabista Danjire Constanza xaflad ka dhacday Aqalka Cad. Danjiruhu waxay si rasmi ah u qabatay waajibaadkeeda Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka ee Washington, DC. Madaxweyne Tramp ayaa sheegay in doorashada Danjire Constanza ee madaxa howlgalka ay muujineyso iskaashiga xooggan ee ka dhexeeya Midowga Afrika iyo Mareykanka, iyadoo lagu saleynayo fursadaha dhaqaale ee la wadaago, hoggaanka madaxbannaanida, iyo nabadda iyo amniga. Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay wada shaqeynayeen ku dhawaad labaatan sano si loo dhiso iskaashi xooggan oo ku salaysan xaqiijinta nabadda, barwaaqada, iyo xasilloonida Afrika, sida laga soo xigtay xogta Midowga.
Qalabka Duubista Codka (Sanduuqa Madow) ee Diyaaraddii ku Burburtay Hindiya ayaa la Helay – Tallaabo Muhiim ah oo Laga Gaaray Baaritaanka
Jun 16, 2025 1733
Addis Ababa, Agaali/Sane 9/2017 (ENA):Waxaa la xaqiijiyay in la helay qalabka duubista codka ee diyaaraddii dhawaan ku burburtay dalka Hindiya, arrintan oo muhiim u ah baaritaanka lagu ogaanayo sababta keentay shilkaas. Diyaaradda nooca Boeing 787-8 ah oo ka duushay magaalada Axmedabaad kuna socotay London, ayaa shil ku gashay gudaha Hindiya, taas oo sababtay dhimashada 270 qof oo saarnaa diyaaradda. Kooxda baaritaanka ee ku hawlan baadhista sababta shilka ayaa sheegtay in ay heleen qalabka duubista codka ee loo yaqaano Cockpit, kaas oo ku jiray qeybta kontoroolka ee diyaaradda. Sida ay ku warrantay BBC, qeybta la helay ee diyaaradda waxay ka kooban tahay laba qalab muhiim ah oo loogu yeero “Sanduuqa Madow” – kuwaas oo kaydiya macluumaadka duulimaadka iyo wada sheekaysiga duuliyayaasha. Helitaanka qalabkan ayaa loo arkaa horumar weyn oo lagu gaaray baaritaanka socda, waxaana baaritaankaas si wadajir ah u wadda khubaro ka kala socda Hindiya, Mareykanka iyo Boqortooyada Ingiriiska. Qalabkan ayaa fure u noqon doona fahamka dhabta ah ee sababta keentay shilka diyaaradda, waxaana la filayaa in natiijadiisu ay wax badan iftiimin doonto. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Donald Trump ayaa gaadhay Boqortooyada Sacuudi Carabiya
May 13, 2025 2044
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 5/2017 (ENA): Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa booqasho diblomaasiyadeed oo ballaaran ku tegay Boqortooyada Sacuudi Carabiya, taasoo ah safarkiisii ugu horreeyay ee caalami ah tan iyo markii uu markale xilka qabtay. Donald Trump wuxuu booqashadiisa afar maalmood ah ku tegi doonaa Sacuudi Carabiya, Qatar iyo Imaaraadka Carabta, isagoo rajeynaya in safarkani uu horseedi doono maalgashi cusub oo weyn oo uu Mareykanka ka helo. BBC ayaa ku warrantay in Trump uu jebiyay dhaqankii hore ee madaxda Mareykanka ay marka ay xilka qabtaan ugu horreyn u safri jireen dalal ay kamid yihiin Ingiriiska, Kanada iyo Meksiko, isagoo doortay inuu safarkiisii ugu horreeyay ee dibloomaasiyadeed ku tago Sacuudi Carabiya.
Faalooyin
Guulaha cajiibka ah ee Itoobiya ka gaartay horumarinta dalxiiska ayaa tusaale u ah dalalka kale ee Afrika.
Feb 20, 2026 7
Addis Ababa; Cirir 13/2018 (ENA): Danjire Mariyam Lesiyan, Madaxweynaha Guddiga Dalxiiska ee Pan African, ayaa sheegtay in guulaha la taaban karo ee Itoobiya ka gaartay horumarinta dalxiiska ay yihiin tusaale u ah dalalka Afrika. Wareysi ay la yeelatay ENA, Danjire Mariyam waxay ku ammaantay kheyraadka dabiiciga iyo dhaqanka Itoobiya, iyadoo sheegtay in Itoobiya ay tahay dhul iyo waddan ay asal ahaan ka soo jeedaan banii adamka dhammaan. Waxay sidoo kale xustay inay tahay wax cajiib ah in Itoobiyaanku ay awood u yeesheen inay ilaaliyaan dhaqankooda qadiimiga ah oo ay u gudbiyaan jiilalka danbe. Waxay sheegtay in dadaallada dalka ee lagu ilaalinayo dhaqanka, oo ay ku jiraan dharka dhaqanka ee quruxda badan, caraf udgoonka bunka ee gaarka ah, iyo muusikada dhaqameed, ay ka dhigeen meel ay jecel yihiin dalxiisayaasha caalamiga ah. Waxay sharraxday in adeegga hufan ee la isku halleyn karo ee shirkadda diyaaradaha uu abuuray jawi raaxo leh oo dalxiisayaashu ay ku imaan karaan oo ay ku wareegi karaan dalka iyagoon wax dhib ah qabin. Waxay sidoo kale tilmaantay in loo baahan yahay iskaashi iyo siyaasado aan xuduud lahayn si looga faa'iidaysto awoodda qaaradda ee dalxiiska, waxayna ugu baaqday hoggaamiyeyaasha Afrika inay qaadaan xayiraadaha fiisaha ee Afrikaanka. Waxay tilmaantay in la dedejiyo dhismaha tareenada iyo kaabayaasha gaadiidka xawaaraha sare leh ee u dhexeeya waddamada qaaradda. Waxay xustay in hawlaha dalxiiska ee u dhexeeya waddamada Afrika ay yihiin aasaaska guusha dalxiiska caalamiga ah iyo in Afrika ay kordhiso saamiga ay ku leedahay khariidadda dalxiiska adduunka. Waxay sidoo kale xustay in waddamada Afrika ay tahay inay wax ka bartaan khibradaha horumarinta dalxiiska ee Itoobiya.
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4576
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Falanqayn
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa:
Feb 12, 2026 78
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa: 👉 Itoobiya waxay sii waddaa inay xoojiso qaabka ay ku dayato ee Pan-Africanism, ma aha oo kaliya waagii hore laakiin sidoo kale mustaqbalka, iyadoo had iyo jeer soo bandhigaysa waxyaabo cusub Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee la qabto sannad kasta. 👉 Itoobiya waxay dhammaystirtay diyaar garowgeeda martigelinta Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika, kaas oo muujinaya midnimada qaaradda iyo Pan-Africanism, iyo sidoo kale Shir-madaxeedka taariikhiga ah ee Afrika iyo Talyaaniga oo la isku barbar dhigi doono. 👉 Laga bilaabo yakaatiiti 6 ilaa 8, dalkeennu wuxuu martigelin doonaa laba shir-madaxeed oo waaweyn. Kan koowaad waa Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga oo la qaban doono Yakaatiit 6, 2018; kan labaadna waa Shir-madaxeedka 39-aad ee Hoggaamiyeyaasha Afrika. 👉 Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee sanadkan waxaa lagu qaban doonaa mowduuca ah; "Hubinta biyo waara iyo nadaafad ammaan ah si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063". Mawduucani wuxuu ka tarjumayaa sida Afrika uga go'an tahay horumar waara; wuxuu tilmaamayaa inay hore u socoto iyadoo leh aragti dheer si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063. Arrintan awgeed, dalkeennu wuxuu leeyahay waayo-aragnimo badan oo uu siin karo Afrikaanka. Dalkeenna Itoobiya: • Toddobadii sano ee la soo dhaafay, waxaan awoodnay inaan kordhinno daboolkeenna kaymaha laga bilaabo 17 boqolkiiba ilaa 23 boqolkiiba annagoo beerayna geedo lagu qiyaasay 50 bilyan oo geed, taasoo muujinaysa sida aan uga go'annahay horumarinta waara. • Iyada oo adeegsanaysa fursadaha tamarta la cusboonaysiin karo sida biyaha, dabaysha iyo qorraxda, oo ay ku jiraan Biyo-xidheenka Weyn ee dib ucurashada Itoobiya, waxay awood u yeelatay inay kordhiso baahiyaheeda tamarta iyo sidoo kale inay u adeegto deriskeeda. Waxay sidoo kale muujisay sida ay uga go'an tahay tamarta la cusboonaysiin karo iyadoo mamnuucday baabuurta shidaalka ku shaqeeya. • Dadaallada lagu doonayo in magaalooyinka laga dhigo kuwo nadiif ah oo qurux badan iyo in la abuuro magaalooyin firfircoon oo kandiif ah wasakhowga deegaanka oo yaraaday iyada oo loo marayo horumarinta marinnada magaalooyinka iyo horumarinta wabiyada ayaa ka bilaabmay caasimadeenna waxayna ka socdaan magaalooyin badan oo dalkeenna ah. • Waxay xaqiijisay ballanqaadkeeda ku aaddan horumarinta waara iyo ilaalinta deegaanka iyadoo mamnuucday bacaha balaastikada ah ee hal mar la isticmaalo si loo abuuro jawi aan balaastig lahayn. • Waxay sidoo kale si joogto ah u qaadaysaa tallaabooyin dhammaystiran si ay kheyraadkeeda biyaha ugu isticmaasho si hufan oo wax ku ool ah. ENA Digital Media Pages 👉 https://linktr.ee/ENADIgital
Itoobiya waa aasaasihii ururrada caalamiga ah iyo hay’adaha diblomaasiyada ee dhinacyada badan leh – Madaxweyne Sahlework Zewde
Jan 12, 2024 4177
Addis Ababa; Tir 3/2016 (ENA): Itoobiya waxay kamid tahay waddan saxiixay heshisy iyo axdiyo badan oo diblomaasiyadeed oo dhinacyo badan leh, aasaasaha hay'adaha iyo hay'adaha caalamiga ah. “Diblamaasiyadayada waa Danteena Qaran” waa halkudhig logumagac daray munaasibada todobaadka ee Deblomaasyada dalka . Laga soo bilaabo caasimada Afrika ilaa heer caalami, waxaa si habsami leh uga socda barnaamijka furitaanka todobaadka dublamaasiyada Itoobiya. Ugu horeyn waxa ka hadashay furitaanka munaasibada Madaxweyne Sahlework Zewde oo sheegtay in diblumaasiyadda Itoobiya ay soo martay marxalado kala duwan. Waxa kale oo ay sheegtay in Itoobiya ay leedahay taariikh dheer oo dastuuri ah, isla markaana ay xornimadeeda ilaalinaysay qarniyo badan, isla markaana ay tahay aasaasaha hay’ado iyo ururo badan oo caalami ah. Waxna ay tilmaamay in siyaasadda arrimaha dibadda ee dalalku ay tahay mid loga danleyah in lagu muujiyo dadalka u dalku somaray , waxayna sheegay in carwo bandhiggaka dublamaasiyadeed uu muujinayo sida ay Itoobiya u faca weyn tahay. Madax wayne Slwarqi Zade sheegay in madaxda iyo dublamaasiyiinta ay dadaal dheer u galeen sidii loo ilaalin lahaa danta qaranka Itoobiya iyo sharafta qaranka. Waxa ay intaa kusodartay in guulo dublamaasiyadeed oo ay Itoobiya ka faa’iidaysteen sannadihii la soo dhaafay, wuxuuna sheegay in si bari wanaag loo sameeyo ay tahay in la iska kaashado sidii loo xallin lahaa dhibaatooyinka nala soo wajahay. Sida uu sheegay ra’iisul wasaare ku xigeenka ahna wasiirka arrimaha dibadda mudane Demeke Mekonon, bandhiggan dublamaasiyadeed waxaa loogu talagalay in lagu xuso taariikhda diblumaasiyadeed ee Itoobiya, lagana sheekeeyo waxa hadda jira, laguna tilmaamo jihada mustaqbalka. Wuxuu sheegay in taariikhda dheer ee diblumaasiyadda Itoobiya ay muhiim u tahay in la ilaaliyo danaha qarankeena. Wuxuu sheegay in sida aan taariikhda ka baranay ay jiraan waxyaabo dalkeena ka jira oo aan si wanaagsan aan u ilaashano. Mudane Demeke ayaa sheegay in Itoobiya ay tahay dal awood leh oo shacab ay kunoolyihin leh, wuxuuna sheegay in midnimadeena gudaha ay tahay inaynu sii xoojino ugan hortagno cadaadiska caalamiga ah.
Warbixino Gaar Ah
Abuuritaanka Iskaashi Siman: Wajjiga Cusub ee Iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga
Dec 30, 2025 349
Xiriirka Afrika iyo Talyaaniga wuxuu bilaabmay dabayaaqdii qarnigii 19-aad. Heshiisyada nabadda ee uu Talyaanigu saxiixay 1947-kii waxay soo afjareen xukkunkii gumeysiga iyo awoodda siyaasadeed ee hal hay'ad. Kadib gumeysiga, xiriirka Talyaaniga iyo Afrika wuxuu ka wareegay xiriir laba geesood ah una wareegay iskaashi dhaqaale. Waxay ahayd xilli ay Afrikaanku si isa soo taraysa u sheegeen madax-bannaanidooda, Talyaaniguna uu dib u cusbooneysiiyay iskaashigiisii Afrika. Ka dib gumeysiga, iskaashiga Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ku koobnaa dhinaca dhaqanka. Iskaashiga ganacsiga iyo farsamada ayaa xaddidanaa. Tan iyo horraantii 1990-meeyadii, iskaashiga istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga ayaa koray. Kordhinta howlgallada diblomaasiyadeed iyo xafiisyada ganacsiga, iyo sidoo kale ballaarinta iskaashiga dhaqaale, waxay ahayd muujinta iskaashigan. Iskaashiga casriga ah ee Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ka gudbay gargaar una gudbay horumar wadaag ah. Diblomaasiyadda dhaqaale waxay xoojisay iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga ee labada dhinac. Iskaashiga horumarinta ayaa ka gudbay gargaarka una gudbay horumarinta. Marka laga eego amniga, maaraynta socdaalka iyo la dagaallanka argagixisada ayaa sidoo kale ah tusaalooyin iskaashi. Siyaasadda arrimaha dibadda ee Talyaaniga, iyadoo aqoonsanaysa caqabadaha soo maray Afrika iyo Talyaaniga, waxay diiradda saartay ilaalinta danaha guud ee labada dhinac. Dukumentiga siyaasadda ayaa xoogga saaraya muhiimadda saaxiibtinimo ee Afrika, kaas oo ku salaysan fikradda "diblomaasiyadda ku salaysan qiimaha iyo sharafta". Shirka Talyaaniga iyo Afrika, oo lagu qabtay Room sanadka 2024 T.Y, waa mid ka mid ah madalada ugu muhiimsan muddooyinkii ugu dambeeyay. Waxaa ka soo qayb galay wakiillo ka socda 45 waddan oo Afrikaan ah, hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika iyo Midowga Yurub, hay'adaha caalamiga ah iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Shirka waxaa la qabtay intii uu Talyaaniga ahaa madaxweynaha Kooxda Toddobada, xoojinta ka-qaybgalka Talyaaniga ee Afrikana waxay noqotay diiradda ugu weyn ee siyaasadeeda arrimaha dibadda. Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni ayaa shirka ku tilmaamtay aragti cusub oo ku saabsan iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga, iskaashi u dhexeeya dadka siman. R/W Meloni waxay sheegtay in xilligii caawimaadda iyo gargaarka ay dhammaatay oo uu soo ifbaxayo xilli cusub oo iskaashi ah, oo ku salaysan horumarinta wadaagga ah iyo danaha la wadaago. Moussa Faki Mahamat, oo markaas ahaa Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, ayaa soo dhaweeyay isbeddelka siyaasadeed ee cusub ee Talyaaniga, isagoo sheegay in Afrika ay u baahan tahay wax ka badan ereyo: iskaashi dhab ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in isbeddelka siyaasadeed uu diiradda saaro abuurista adduun caddaalad iyo sinnaan leh. Talyaanigu waa inuu ballanqaadyadiisa u rogaa ficillo, ayuu yiri Mahamat. Mid ka mid ah hindisayaasha muhiimka ah ee lagu soo bandhigay shir-madaxeedka ayaa ahaa Qorshaha Mattei. Qorshaha Mattei, oo uu daah-furtay Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni, wuxuu higsanayaa inuu xoojiyo iskaashiga dhaqaale iyo horumarineed ee Talyaaniga uu la leeyahay Afrika. Qaab-dhismeedka istaraatiijiyadeed ee 5.5 bilyan oo Yuuro ayaa loogu magac daray Enrico Mattei, aasaasihii shirkadda saliidda iyo gaaska qaranka ee Talyaaniga. Qorshaha ayaa la sheegay inuu mudnaanta siinayso iskaashiga dhaqaale ee muddada dheer la leh Afrika halkii ay ka ahaan lahayd gargaarka muddada gaaban. Ujeeddooyinka ugu waaweyn ee qorshaha ayaa ah in la taageero kobaca dhaqaalaha Afrika, la abuuro shaqooyin, la dhiirrigeliyo Afrika sidii shirkad tamarta u iibisa Yurub, wax ka qabashada caqabadaha dhaqaale ee Afrika iyo joojinta socdaalka aan caadiga ahayn, iyo in la kobciyo dhaqanka faa'iidada iyo iskaashiga labada dhinac ah oo ka baxsan samafalka. Qorshaha Matei ee afarta sano ah waxaa si wanaagsan u arkay Afrikaanka, waxaana la ogaaday in loo baahan yahay ballanqaad siyaasadeed oo xooggan si qorshaha loogu beddelo natiijooyin la taaban karo. Xogaha rasmiga ah ayaa muujinaya in ganacsiga u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga uu gaaray 59.5 bilyan oo Yuuro sannadkii 2023 T.Y, taasna waxay tilmaamaysaa in Ganacsigu si joogto ah u kobcayo. Dalalka Afrika waxay inta badan u dhoofiyaan gaaska dabiiciga ah, saliidda cayriin, birta, iyo agabyada wax soo saarka warshadaha Talyaaniga. Mashiinnada iyo qalabka warshadaha, alaabada warsahdahaha iyo kuwa la soo saaray, iyo qalabka korontada ayaa ka mid ah agabyada ugu badan uu Talyaaniga u dhoofiyo Afrika. Marka laga hadlayo ganacsiga guud, Talyaanigu wuxuu leeyahay saamiga ugu badan ee wadarta guud. Ganacsiga, maalgashiga, kheyraadka dabiiciga ah, tamarta, kaabayaasha dhaqaalaha, gaadiidka, waxbarashada, cilmi-baarista, caafimaadka, tignoolajiyada, maaraynta socdaalka, amniga iyo maamulka ayaa ka mid ah waaxyada uu iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga u badan yahay. Shirka 2026 ee Afrika iyo Talyaaniga ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa bartamaha cirir 2018 T.I. Addis Ababa waa xarunta Midowga Afrika iyo caasimadda qaaradda. Tani waxay ka dhigaysaa shir madaxeedka mid muhiim u ah Afrika. Itoobiya waxay taariikh ahaan door hoggaamineed ka ciyaartay siyaasadda Afrikaanka. Hadda waxay martigelinaysaa dhowr dhacdo oo heer goboleed, qaaradeed iyo caalami ah. Waxaa la filayaa inay sii xoojiso iskaashiga labada dhinac. Hirgelinta Qorshaha Mattei, iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga, kordhinta saamaynta Afrika, qaadashada mowqif adag oo ku saabsan arrimaha xasaasiga ah oo ay ku jiraan socdaalka, iyo saxiixidda heshiisyada iskaashiga iyo isfahamka ayaa ah natiijooyinka Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga. Shirka Afrika iyo Talyaaniga ayaa la filayaa inuu furo bog cusub oo iskaashi ah oo u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga, iyadoo lagu dhisayo xiriirkii taariikhiga ahaa ee hore, iskaashiga dhaqaale ee sii kordhaya iyo ballanqaadka wax ka qabashada caqabadaha guud. Shirka, oo lagu qabtay Addis Ababa, oo ah xarunta diblomaasiyadda Afrika, waa fursad wanaagsan oo lagu abuuri karo iskaashi ay hoggaaminayaan Afrika iyo kordhinta ka qaybgalka Afrika.
Madasha Ganacsiga Afrika ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa.
Dec 30, 2025 397
Addis Ababa; Xoorreey 21/2018 (ENA):- Madasha Ganacsiga Afrika markeedi 9-aad ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa Cirir 9 iyo 10, 2018 T.I. Guddiga Dhaqaalaha Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA), oo kaashanaya Guddiga Midowga Afrika iyo daneeyayaasha kale, ayaa qabanqaabinaya madasha. Madashu waxa ay ka garab socon doontaa Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika oo ka dhici doona Addis Ababa bisha Cirir. "Maalgelinta Mustaqbalka Afrika; Shaqooyinka iyo Hal-abuurka lagu keenayo Isbeddel Waara" waa dulucda madasha. Madasha Ganacsiga Afrika waa madal qaaradeed oo heer sare ah oo sannadle ah oo diiradda saarta horumarinta iyo kobaca dhaqaalaha Afrika, sida laga soo xigtay xogta ay heshay ENA. Madashu waxay isu keentaa hoggaamiyeyaasha Afrika, maalgashadayaasha, jilayaasha waaxda gaarka loo leeyahay iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Madashu waxay ka wada hadli doontaa siyaabaha loo kordhin karo iskaashiga iyo maalgashiga, gaar ahaan iyada oo loo marayo iskaashiga dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo ballaarinta fursadaha maalgelinta. Fursadaha shaqo, dhisidda nidaam hal-abuur oo ku habboon qaaradda iyo furitaanka kartida hal-abuurka Afrika ayaa ka mid noqon doona ajendaha looga hadlayo madasha. Waxaa fiiro gaar ah loo yeelan doonaa warshadaha dhijitaalka ah, shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah, iyo qaybta hal-abuurka Afrika ee sii kordheysa. Hindise-sharciyeedyo iyo qaab-dhismeedyo kala duwan ayaa lagu soo bandhigi doonaa madasha. Qaab-dhismeedka Awood-siinta iyo Isbeddelka Dhalinyarada Afrika, kaas oo isku xira hal-abuurka dhalinyarada iyo helitaanka maaliyadda, ayaa la bilaabi doonaa. Nidaamka ay samaysay ICA ee la socodka hirgelinta ballanqaadyada maalgelinta dadweynaha iyo kuwa gaarka loo leeyahay ayaa sidoo kale lagu bilaabi doonaa oo lagu hirgelin doonaa madasha. Madashan oo socon doonta laba maalmood waxay ka koobnaan doontaa madasha hoggaamiyeyaasha Afrika iyo doodo ay yeelan doonaan khubaradu. Waxaa sidoo kale la qaban doonaa madal la isugu xirayo shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah iyo hal-abuurayaasha iyo maalgashadayaasha. Munaasabadda waxaa sidoo kale la filayaa inay gacan ka geysato isu beddelka ballanqaadyada mashaariic dhaqaale oo la taaban karo. Madasha Ganacsiga Afrika waxay door istaraatiijiyadeed ka ciyaareysaa gaaritaanka Yoolalka Horumarinta Waarta iyo Ajandaha 2063, sida lagu sheegay warbixinta.
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay
Dec 2, 2025 444
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay dalkeenu wuxuu gaaray guul diblomaasiyadeed oo weyn isagoo ka qaybgalay shirkii ugu horreeyay ee G20 oo ay martigelisay Koonfur Afrika. Ka qaybgalka Ra'iisul Wasaaraha ee shirka ayaa u adeegay kor u qaadista danaha qaranka Itoobiya iyo xoojinta codka wadajirka ah ee Afrika. Tani waxay xaqiijinaysaa saameynta sii kordheysa ee qaaradda ee arrimaha caalamiga ah. Mashruuca Horumarinta Waraabka iyo Hawlaha Horumarinta Dalxiiska Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa dib u eegay horumarka Mashruuca Horumarinta Waraabka Megech intii uu booqanayay magaalada Gondar ee deegaanka Amxaarada. Mashruucu wuxuu daboolayaa dhul dhan 870 hektar waxaana la filayaa inuu waraabiyo 17,000 hektar oo dhul ah. Guud ahaan, Biyo-xireenka Megech, marka la dhammeeyo, wuxuu si weyn u kordhin doonaa wax soo saarka beeraha ee deegaanka. Ra'iisul Wasaare Abiy, isagoo sii wada booqashadiisa magaalada Gondhar, wuxuu furay qasriga Fasil Gibi oo la dayactiray iyadoo ay weheliso Marwada Koowaad ee Zinash Tayachew iyo mas'uuliyiin sare oo dowladda ka tirsan. Shaqada dayactirka ballaaran ee laga sameeyay goobta ayaa neef cusub ku abuurtay goobta dhaxalka iyadoo la ilaalinayo taariikhdeeda jirta iyo hagaajinta quruxdeeda iyo helitaankeeda. Shaqada dayactirka waxaa ka mid ahaa dayactirka qaab-dhismeedka dhismaha ee qasriga, hagaajinta waddooyinka lugta, iyo soo celinta dhismayaasha muhiimka ah iyadoo la adeegsanayo agab dhaqameed sida geed kedar ah iyo wattle si loo ilaaliyo muuqaalka iyo dareenka gaarka ah ee goobta. Xarumaha booqdayaasha ayaa sidoo kale si weyn loo casriyeeyay. Xarun dalxiis oo cusub ayaa sidoo kale la furay. Musqulo casri ah, nalalka la hagaajiyay iyo nidaamyada amniga ayaa sidoo kale la rakibay. Qasriyada imbraadoor Fasil, imbraadoor Yohannes I iyo imbraadoor Iyasu I si taxaddar leh ayaa loo dayactiray, iyo sidoo kale buundooyinka, musqulaha, albaabada taariikhiga ah, iwm. Intaa waxaa dheer, in ka badan 40,000 oo mitir oo laba jibbaaran oo shaqo dhul-beereed ah ayaa la sameeyay. Tani waxay abuurtay jawi soo jiidasho leh oo loogu talagalay booqdayaasha. Shaqada dayactirka oo dhan waxay qaadatay wax ka yar hal sano waxaana loo sameeyay si loo ilaaliyo goobtan taariikhiga ah iyo dhaqanka ee cajiibka ah muddada dheer. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale bilaabay doonta Gorgora Tananesh II. Iyada oo qaadi karta in ka badan 180 rakaab ah, Tananesh waxay safarka Gorgora Eco Lodge ka dhigaysaa mid ku habboon dalxiiska, madadaalada iyo sahaminta deegaanka dabiiciga ah ee cajiibka ah ee Harada Tana. Sidoo kale, intii uu ku sugnaa magaalada Bahir Dar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar iyo shaqooyinka socda si magaalada looga dhigo mid ku habboon waaxda dalxiiska. Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa sidoo kale arkay in Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar loo casriyeynayo heerarka uu dejiyay Xiriirka Kubadda Cagta Afrika (CAF). Garoonka wuxuu qaadi karaa 52,000 oo daawadayaal ah, rakibidda kuraasta iyo cawskana waa la dhammeeyay. Shaqooyinka kale ee kaabayaasha dhaqaalaha ee garoonka, oo ay ku jiraan nalalka, ayaa sidoo kale si degdeg ah loo fulinayaa. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Fele Gion Resort, kaas oo lagu dhisayo saldhigga Gorgora Eco Resort ee xeebta Harada Tana ee Bahir Dar; wuxuu xilligaas sheegay in goobta dalxiiska aysan kaliya kicin doonin dalxiiska magaalada laakiin sidoo kale ay abuuri doonto fursado shaqo oo loogu talagalay dhalinyaro badan. Dhanka kale, isla bishaas, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu booqday magaalada Misi, oo ah xarunta Maamulka Aagga Qowmiyadaha Oromada ee Deegaanka Amxaarada. Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada magaalada ee ka socota ay marayso marxalad hore, laakiin waddada baaskiillada ee 1.3-kiiloomitir iyo marinnada lugeynaya waa kuwo lagu ammaano. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada ay muujinayso in fikradda ah in la casriyeeyo goobaha dadweynaha laga hirgelinayo dhammaan heerarka kala duwan ee Itoobiya. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale booqday Warshadda Horumarinta Beeraha ee Isku-dhafan ee Elfora Agro-Industry, taas oo gacan ka geysanaysa horumarka waara ee magaalada. Waxsoosaarka Itoobiya iyada oo loo marayo Sirdoonka Macmalka ah (AI) Ka dib markii la raray Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya (EAI), Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (PhD) ayaa booqday xarunta wuxuuna arkay hawlaheeda. Intii uu ku guda jiray booqashadiisa, wuxuu sheegay in sannad gudaheed, uu awooday inuu u abuuro jawi aad u raaxo leh shaqaalihiisa isagoo muujinaya isbeddello dhisme oo cajiib ah iyo farshaxan casri ah oo goobta shaqada ah. Hay'addu waxay fulinaysaa kaalinteeda hoggaamineed ee qaybaha caafimaadka, beeraha, iyo adeegga shantii sano ee la soo dhaafay, waxayna horumarinaysaa awooddeeda ku aaddan xisaabinta daruuraha, xogta waaweyn, macdan qodista xogta, robotics-ka, iyo teknoolojiyadaha is-dhexgalka. Ra'iisul Wasaaraha ayaa sheegay in Xarunta Bilaabidda Sirdoonka Macmalka ah ee dhawaan la bilaabay ay siin doonto muwaadiniinta fursad ay fikrad ku yimaadaan, ku abuuraan tusaalooyin, ku celceliyaan, oo ay kula xiriiraan maalgashadayaasha shirkadaha gaarka loo leeyahay; wuxuu tilmaamay in 200 oo abuureyaal fikradeed ay ka faa'iideysteen fursaddan ilaa hadda. Isla bishaas, Golaha Wasiirrada, ka dib dood ballaaran, waxay si wadajir ah u go'aansadeen in la hirgeliyo Istaraatiijiyadda Itoobiya ee Dijitaalka ah 2030 laga bilaabo taariikhda ay ansixisay Golaha. Shirkii G20 Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) wuxuu si guul leh u raacay ballanqaadyo diblomaasiyadeed oo laba geesood ah iyo kuwo dhinacyo badan leh oo xaqiijinaya danaha istaraatiijiyadeed ee Itoobiya ee Shirkii G20 ee ay martigelisay Koonfur Afrika. Ra'iisul Wasaaraha ayaa la kulmay Madaxweynaha dalka martida loo yahay, siyril Ramafosa, habeenka shir-madaxeedka. Sidoo kale, intii uu socday shirka, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu kala hadlay Agaasimaha Guud ee IMF Kristalina Georgieva isbeddellada dhaqaale ee adduunka, dib-u-habaynta dhaqaalaha ee Itoobiya, iyo fursadaha lagu xoojinayo iskaashiga si loo taageero kobaca waara oo loo dhan yahay. Wuxuu sidoo kale la kulmay Madaxweynaha cusub ee Bangiga Horumarinta Afrika, Dr. Cidi Cuud Tah, si uu ugala hadlo doorka muhiimka ah ee Bangiga uu ku leeyahay horumarinta kobaca loo dhan yahay ee Afrika oo dhan. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu la kulmay hoggaamiyeyaal dhowr ah oo ku sugnaa shirka si ay uga wada hadlaan iskaashiga labada dhinac iyo kan istaraatiijiyadeed, oo ay ku jiraan Amiirka Dhaxalka ah ee Abu Dhabi, Madaxweynaha Turkiga, Madaxweynaha Finland, Madaxweynaha Faransiiska, iyo Ra'iisul Wasaaraha Jarmalka. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Norway, iyo sidoo kale hoggaamiyeyaasha Hindiya, Vietnam, Kuuriyada Koonfureed, iyo Australia. Wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Boqortooyada Ingiriiska, Madaxweynaha Brazil, Ra'iisul Wasaaraha Netherlands, Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga, iyo Madaxweyne Ku-xigeenka Indonesia. Wadahadalladooda waxaa ka mid ahaa iskaashiga ilaalinta cimilada, casriyeynta beeraha iyadoo diiradda la saarayo ganacsiga iyo madaxbannaanida cuntada oo ah mudnaanta koowaad, iyo horumarinta dhaqaalaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha. Ra'iisul Wasaare Abiy: Intii uu socday Shirkii G20, wuxuu kala hadlay Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres siyaabaha loo xoojin karo danaha caalamiga ah iyo xoojinta danaha la wadaago sida ficilka cimilada, nabadda iyo amniga, iyo horumarka waara. Waxay sidoo kale ka wada hadleen taageerada ay Itoobiya siin karto maadaama ay tahay dalka martigelinaya COP32. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in la sii xoojiyo iskaashiga dhinacyo kala duwan la yeeshaan Madaxweynaha Golaha Yurub Antonio Costa si loo xoojiyo xiriirka Itoobiya iyo Midowga Yurub. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Isla kulanka labada dhinac, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Madaxweynaha CAF Dr. Patrice Motsepe iyo Madaxweynaha Bangiga Adduunka Ajayi Banga. Wadahadal Diblomaasiyadeed oo lala yeeshay Hoggaamiyeyaasha Malaysia iyo Singapore Bishii Nofeembar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu martigeliyay Ra'iisul Wasaaraha Malaysia Dato' Seri Anwar bin Ibrahim iyo Ra'iisul Wasaaraha Singapore Lawrence Wong oo ku sugan Qasriga Qaranka. Labada booqasho waxaa ka mid ahaa xaflad geed beeris ah, booqashooyin lagu tagay Matxafka Qasriga, iyo wadahadallo laba geesood ah. Itoobiya iyo Singapore waxay saxiixeen heshiisyo ku saabsan tababarka xirfadaha iyo ganacsiga kaarboonka. Sidoo kale, Itoobiya iyo Malaysia waxay saxiixeen dukumentiyo ku saabsan dalxiiska, caafimaadka, adeegyada gaadiidka cirka, iyo iskaashiga magaalooyinka. Booqashooyinkan waxay iftiimiyeen iskaashiga sii kordhaya ee Koonfur-bari Aasiya. Xulashada Itoobiya ee COP 32 Ka dib magacaabista Dr. Gideon Timothy, Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, oo ah Madaxweynaha COP 32; Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa ka qayb galay kulan ay yeesheen Guddiga Isku-dubaridka Qaranka si loo isku dubbarido hawlaha muhiimka ah ee diyaarinta. Kulanka ayaa muujiyay sida ay dawladdu uga go'an tahay inay hubiso in Itoobiya ay martigeliso COP 32 isla markaana ay qabato shir loo dhan yahay oo si wanaagsan loo diyaariyay. Guud ahaan, bilihii Dirir iyo Gudba 2018 T.I, hoggaanka Ra'iisul Wasaare Abiy ee ku aaddan kor u qaadista mashaariicda waraabka, horumarinta dalxiiska, iyo isticmaalka Garaadka macmalka ah ee Itoobiya, iyo sidoo kale kor u qaadista diblomaasiyadda dalka, ayaa ahaa mid miro dhal ah. Dabayaaqadii bisha, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu la kulmay Jeneraal Dougvin R. M. Anderson, oo ah Taliyaha Taliska Mareykanka ee Afrika, si uu uga wada hadlo arrimaha amniga gobolka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Tallaabooyinka lagu xoojinayo nidaamka siyaasadeed lagu horumarinayo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa guulo wax ku ool ah laga gaaray— Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr)
Jun 5, 2025 1729
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 28/2017 (ENA): Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr) ayaa sheegay in tallaabooyinka ay dowladda qaaday si ay u ballaariso nidaamka siyaasadeed looguna horumariyo dhaqanka dimuqraadiyadeed ayaa natiijooyin wanaagsan laga gaaay. Ra’iisul Wasaaraha oo u waramay Telefishinka Qaran ee Itoobiya ETV ayaa si faahfaahsan uga warramay caqabadihii iyo duruufihii adkaa ee ku hor gudbanaa xukuumaddiisa markii ay xilka la wareegeen. Wuxuu xusay in xilligaasi Itoobiya ay ahayd dal deyn xooggan lagu leeyahay, mashaariic waaweyn oo hakad ahaa ay jireen, hay’ado awooddou daciiftay, sharciyo dhib keeni kara iyo musuqmaasuq baahsan oo hareeyay dalka. Wuxuu sheegay in kala duwanaanta aragtida siyaasadeed uu xilligaasi sabab u noqday xaalado fowdo iyo khalkhal siyaasadeed. Tallaabooyinka adag ee xukuumaddu qaaday ayuu sheegay inay ahaayeen kuwo lagama maarmaan u ah sidii looga bixi lahaa caqabadahaasi culus. Wuxuu si gaar ah u xusay in dowladda ay awoodday in ay bixiso lacag qalaad oo badan si loo sii wado dhismaha biyo-xireenka weyn ee Abaay (GERD), taasoo ay ka go’nayd in aan la joojin. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale muujiyey in tallaabooyinka lagu ballaarinayo madasha siyaasadeed iyo horumarinta dimuqraadiyadda aysan ahayn kuwo sahlan. Wuxuu sheegay in xabsiyada laga sii daayay maxaabiis siyaasadeed iyo in xoogag mucaarad ah oo dibadda joogay la keeno gudaha dalka, taas oo ka mid ahayd go’aamadii adkaa ee la qaatay. Wuxuu tilmaamay in go’aamadaas aysan ahayn kuwo khasaare wata, balse ay ka dhasheen faa’iidooyin la taaban karo. Ugu dambayntii, wuxuu sheegay in tallaabooyinkaasi ay door weyn ka ciyaareen sidii Itoobiya u noqon lahayd dal leh hannaan xasilloon, haybad iyo jiho siyaasadeed oo la hubo. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7323
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 5017
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4937
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4836
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4576
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7323
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 5017
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 4937
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 4836
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
Diyaarinta agabka diiwaangelinta codbixiyayaasha ee doorashada guud ee 7-aad ayaa socota.
Feb 20, 2026 7
Addis Ababa; Cirir 13/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya ayaa kormeer ku sameeyay warbaahinta si loo diyaariyo agabka diiwaangelinta codbixiyayaasha ee doorashada guud ee 7-aad. Inta uu booqashada ku jiray, Melake Alula, Madaxa Saadka ee Guddiga, ayaa sheegay in kala soocidda agabka goob kasta oo doorasho ah si taxaddar leh loo fulinayo. Waxa kale oo uu sheegay in shaqada diyaarinta ay ka fiirsanayso 52,720 oo xarumood oo doorasho ah oo dalka oo dhan ka jira. Waxa kale oo uu ku dhawaaqay in waraaqaha qoraalka, tilmaamaha xallinta cabashooyinka iyo sanduuqyada macluumaadka ee loo diyaarin doono xarun kasta si faahfaahsan loo diyaarinayo. Waxa uu sheegay in Adeegga Boostada Itoobiya uu wado xakamaynta tayada hawsha. Waxa uu tilmaamay in agabka doorashada ay ku jiraan qalab tignoolajiyadeed oo looga baahan yahay diiwaangelinta warqadda iyo tan aadanaha oo suurtogalinaysa geeddi-socod diiwaangelin oo tiknoolajiyadu ka caawiso.
Waxaa guud ahaan magaalada Addis Ababa laga macnuucay gaadiidka mootooyinka ilaa inta uu ka dhammaanayo shirka Midowga Afrika
Feb 11, 2026 80
Addis Ababa, Cirir 3/2018 (ENA): Waxaa la shaaciyey in ilaa dhammaadka shirka Hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika, magaalada Addis Ababa laga mamnuucay in mootooyinka lagu wado. Sida ku cad warka uu Xafiiska Gaadiidka ee Addis Ababa usoo dirayo wakaaladda, mamnuucidan ayaa bilaaban doonta berri waaberiga 4-ta Cirir waxayna socon doontaa ilaa iyo Talaadada, 10-ka Cirir 2018. Xakamayntan ayaa waxa aynan saamaynayn hay’adaha ka shaqeeya amniga iyo taraafikada, waxaana mulkiilayaasha iyo darawallada mootooyinka lagu booriyey inay si dulqaad leh u raacaan xeerkan ilaa waqtiga uu dhamaado. Xafiiska ayaa intaa ku daray in tallaabo adag laga qaadi doono cid kasta oo jabisa awaamiirtan. Shirka joogtada ah ee Golaha Fulinta ee 48-aad ee berri furmaya iyo shirka 39-aad ee Hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika ayaa 7 iyo 8-ka Cirir lagu qaban doonaa Addis Ababa.