ኢትዮጵያ- ትልቅ ሀገር፤ ትልቅ ሕዝብ ፤ታላቅ ርዕይ በኢትዮጵያ የተገኘውና በዓለም ላይ የተስፋፋው ቡና ተቆልቶና ተፈጭቶ በብዛት የሚጠጣ ተፈለጊና ተወዳጅ ምርት በመሆን የዓለምን ገበያ ተቆጣጥሮት ይገኛል። በተለይም በማደግ ላይ ባሉ አገሮችም እስከ 25 ሚሊዮን የሚደርሱ የአርሶ አደሮች የዓለምን 80 በመቶ ቡና እንደሚያመርቱ መረጃዎች ይጠቁማሉ። በዚህ ረገድ ኢትዮጵያን ጨምሮ ብራዚል፣ ቪትናም እና ኮሎምቢያ ተጠቃሽ አገሮች ሲሆኑ ሌሎችም ይጠቀሳሉ። በመሆኑም የቡናን ዓለም አቀፍ ግብይትና ተፈላጊነት እንዲሁም የተጠቃሚዎች ብዛት መሰረት በማድረግ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ጠቅላላ ጉባኤ በአውሮፓዊያኑ አቆጣጠር ጥቅምት 1 የዓለም የቡና ቀን አድርጎ ሰይሞታል። በዚሁ መሰረትም የመጀመሪያው የዓለም የቡና ቀን እ.ኤ.አ ከጥቅምት 1 ቀን 2015 ጀምሮ በመከበር ላይ መሆኑን መረጃዎች ይጠቁማሉ። ቡና ለኢትዮጵያዊያን የገቢ ምንጭ ብሎም የባህል መገለጫ፣ የእንግዳ መቀበያ፣ የአብሮነት ማሳያ፣ የማኅበራዊ ትስስርና የውይይት መድረክም ነው። የኢትዮጵያ ቡና በልዩ ልዩ የጣዕም የሚገለጽና በእጅጉም ተፈላጊ ምርት በመሆኑ በተለይም በአርሶ አደሮች ህይወትና አጠቃላይ በኢትዮጵያ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ላይ ወሳኝ ድርሻ አለው። በአንዳንድ አካባቢዎች ቡና ተፈልቶ ከአንድ እስከ ሶስተኛ ዙር የመጠጣት ልምድም አለ። ምንም እንኳን አጠራራቸውና ከእያንዳንዱ ዙር ጋር የሚያያዙ ትርጓሜዎች በአካባቢው ባህል መሠረት የሚለያይ ቢሆንም የመጀመሪያው “አቦል”፣ ሁለተኛው “ቶና” እንዲሁም ሶስተኛው “በረካ” እየተባለ ይጠራል። የዚህ የቡና ስነ ስርአት ዋነኛ ዓላማ በተደጋጋሚ መጠጣት ሳይሆን በአንድነት መቆየትን፣ ለሌላው ጊዜ መስጠትንና የማኅበረሰብ ትስስርን የሚያጠናክሩ የባህል ምልክቶች ናቸው። ከቡናው ጋር የሚቀርብ (የቡና ቁርስ) እንደየ ሁኔታው ፋንዲሻ፣ ቆሎ፣ ዳቦ ወይም ሌሎች ቀለል ያሉ ምግቦች የሚቀርቡ ሲሆን እጣን አጭሶ በመመራረቅ የሚጠጣም ይሆናል። በዘመናዊው ዓለም ቡና የንግድ፣ የሥራና የመዝናኛ አካል ሆኗል። በቡና ቤቶች፣ በሥራ ቦታዎችና በዘመናዊ የቡና ማቅረቢያ ሥፍራዎች ሰዎች ይገናኛሉ። ሆኖም በኢትዮጵያ ባህላዊ የቡና ሥነ ሥርዓት ውስጥ ያለው ልዩ ትርጉም ከጣዕምና ከንግድ በላይ ይዘልቃል። ከቤት እስከ ጎረቤት ፤ ከታሪክ እስከ ትውልድ የቆየ ትስስር ያለው የኢትዮጵያን ልዩ መገለጫ ባህል ነው። የቡና ባህላዊ ሥነ ሥርዓትን በማስተዋወቅ እንዲሁም የቡና ታሪክን ከተፈጥሮ ሃብት ጋር አጣምሮ በማሳየት የሀገሪቱን ባህላዊ ቅርስ ለዓለም ማስተዋወቅ ያስፈልጋል። የኢትዮጵያ ቡና የባህል ይዘቱ እንዳለ ሆኖ ለሀገሪቷ ከፍተኛ የገቢ ምንጭ በመሆን ለእድገትና ማንሰራራት ሁነኛ መሰረት እየሆነ ይገኛል። የዘንድሮው ዓለም አቀፍ የቡና ቀን የቡና ዘርፍ ለዘላቂ ልማት የሚኖረውን አስተዋጽኦ በማድረግ “ቡና የዘላቂ መፍትሄ አካል” በሚል መሪ ሃሳብ በዓለም አቀፍ ደረጃ በነገው እለት የሚከበር ይሆናል።

ጋምቤላ ፤ መስከረም 19/2019 (ኢዜአ)፦ የሰውና የተፈጥሮ መልካም ትስስር ማሳያ የጋምቤላ ክልል በሰፊ የተፈጥሮ ሀብት፣ የውሃ ሀብት፣ ደኖች፣ የሣር ምድሩና በዱር እንስሳትና ብዝሃ ሕይወት እምቅ ሃብት ያለው መሆኑ ይታወቃል። የአኙዋሃና የማጃንግ የተፈጥሮ ሃብቶች ለልዩ የቱሪዝም መስህቦች ሆነው ይጠቀሳሉ።   በተለይም ጋምቤላ ብሔራዊ ፓርክ በሰፊ የሳር ሜዳዎች፣ በውሃ አካላትና በተለያዩ የዱር እንስሳት የበለፀገ የተፈጥሮ ሀብት ነው። የዱር እንስሳት ጉብኝት፣ የአዕዋፍ እይታ፣ የተፈጥሮ ጉዞና አጠቃላይ የኢኮ-ቱሪዝም ሃብት ፓርኩ የታደለ ነው። በተለያዩ አካባቢዎች የሚገኙ ወንዞችና ረግረጋማ መሬቶች፣ የደን ሃብት ከሰዎች አኗኗርና የተፈጥሮ ሃብት ጥበቃ ጋር በማሰናሰል የቱሪዝም ሃብት ማድረግ ተችሏል።   በመሆኑም ጋምቤላ ያለውን የተፈጥሮና የባህል እምቅ ሃብት በዘላቂነት በማልማት፣ የተፈጥሮ ጥበቃን ከቱሪዝም ልማት ጋር በማስተሳሰር ለኢኮኖሚ ዕድገት፣ ለሥራ ዕድል ፈጠራና ለማህበረሰብ ተጠቃሚነት አዲስ አቅም መፍጠር እየተቻለ ነው። የባዮስፌር ሪዘርቭ ዋና ዓላማ ተፈጥሮን ከሰው ልጅ የኢኮኖሚና የኑሮ ሁኔታ ጋር በማጣጣም የብዝሃ ሕይወት ጥበቃ፣ የዘላቂ ልማትና የምርምር ከባቢን መፍጠር በመሆኑ በዚሁ መሰረትም የአኙዋሃ ባዮስፌር ሪዘርቭ እና የማጃንግ የተፈጥሮ ደን በተባበሩት መንግስታት የትምህርት፣ የሳይንስና የባህል ድርጅት (ዩኔስኮ) ሊመዘገብ ችሏል። የአኙዋሃ ባዮስፌር ሪዘርቭ ከ1 ነጥብ 8 ሚሊዮን ሄክታር በላይ የሚሸፍን ሰፊ ምድር ያካለለ ሲሆን በውስጡ በርካታ የዱር እንስሳትና የዕፅዋት ዝርያዎች ይገኛሉ።   በጥብቅ ደኑ ውስጥ ከ1 ሺህ በላይ የዕፅዋት፣ ከ327 የሚልቁ የአእዋፍ፣ ከ86 በላይ አጥቢና ተሳቢ የእንስሳት ዝርያዎች መኖራቸውን መረጃዎች ያመለክታሉ። የአኙዋሃ ባዮስፌር ሪዘርቭ የተፈጥሮ ሃብት ብቻ ሳይሆን የሰውና ተፈጥሮ መልካም ትስስር ማሳያ፣ የዱር እንስሳት ሃብት ኮሪደር እና የዘላቂ ልማት ማዕከል ነው ማለት ይቻላል። የአካባቢው ሕዝብ ከተፈጥሮው ጋር ተስማምቶ በመኖር የተፈጥሮ ሃብትን በመጠበቅና ለትውልድ ጠብቆ በማቆየት ረገድ ትልቅ ትርጉም የሚሰጠው ነው።   በ225 ሺህ 490 ሄክታር ላይ የተንጣለለው የማጃንግ የተፈጥሮ ደንም በውስጡ 550 የዕፅዋት ዝርያዎች፣ 33 የአጥቢ እንስሳት ዝርያዎች እንዲሁም 130 የአእዋፍ ዝርያዎች እንዳሉት መረጃዎች ይጠቁማሉ። ዝቅተኛና ከፍተኛ መልክአ ምድርን አካቶ የያዘው ጥብቅ የተፈጥሮ ሃብቱ በተለይም ለንብ ማነብና ለፍራፍሬ ልማት እጅግ ተመራጭ አካባቢ ነው። የጋምቤላ የተፈጥሮ ሃብት ጥበቃ ስራ የአየር ንብረት ለውጥን ለመከላከል፣ ለምግብ ዋስትና እንዲሁም ለቱሪዝም ዘርፉ ወሳኝ አስተዋጽኦ እያበረከተ ይገኛል።

አዲስ አበባ፤ መስከረም 18/2019 (ኢዜአ)፦ ከሌማት እስከ መስኖ የስንዴ ልማት የኢትዮጵያን የግብርና ምርታማነት ለማሳደግ መሰረታዊ ለውጥ በማድረግ በብዛት በዝናብ ጥገኝነት ላይ የተመሰረተውን የአመራረት ልምድ በመተው የበጋ መስኖ ልማትን ጨምሮ በተለያዩ ኢንሸቲቮች ዓመቱን ሙሉ ማምረት የሚቻልበት አሰራር ተግባራዊ በመደረግ ላይ ይገኛል። ከአፋር እስከ ጋምቤላ፤ ከሶማሌ እስከ ቤኒሻንጉል ጉሙዝና በሌሎች ክልሎችም ያልታረሱ ሰፋፊ መሬቶችን ወደ ምርት በማስገባት ምርታማነትን ማሳደግ የታቸለበት ምቹ ሁኔታ ተፈጥሯል። ከመስኖ የስንዴ ልማት እስከ የሌማት ትሩፋት፣ ከቡና እስከ አትክልትና ፍራፍሬ ልማት፣ የምርት ብዝሃንትን በማስፋትና ምርታማነትን በመጨመር ከተረጅነት የመውጣት ጥረት ስኬታማ እየሆነም ይገኛል። በተለይም የበጋ መስኖ ስንዴ ልማት የምርት ወቅት በዝናብ ብቻ መሆኑ ቀርቶ በመስኖ በማልማት ምርታማነትን ማሳደግ እንደሚቻል በተግባር ታይቷል። የሌማት ትሩፋት ሀሳብ ግብርናን በአንድ ሰብል ላይ ከመመስረት ይልቅ የቤተሰብን የምግብ ዋስትና ማረጋገጥን መሰረት ያደረገ በመሆኑ በእንስሳት እርባታ፣ የወተት ምርት፣ የዶሮ እርባታ፣ የንብ ማነብ ስራ ስኬት የተመዘገበበት ሆኗል። ኢትዮጵያ የቡና መገኛ ሀገር በመሆኗ ብቻ ሳይሆን የቡና ልማትና ምርታማነትን ከአረንጓዴ ልማት ኢንሸቲቭ ጋር በማቆራኘት የቡና ምርትና የሚገኘውም ገቢ በከፍተኛ ሁኔታ አድጓል። በሩዝና የሻይ ምርትም እመርታዊ ለውጥ ማስመዝገብ ተችሏል። የኢትዮጵያ ብሩህ ተስፋ ማሳያዎች በርከት ያሉ ቢሆንም ግንባታው የተጠናቀቀውን የህዳሴ ግድብ ጨምሮ በግንባታ ላይ የሚገኙ ግዙፍ ፕሮጀክቶች ከሀገርም የተሻገረ አህጉራዊ ፋይዳ ያላቸው እንደሚሆኑ ይታመናል። የቢሾፍቱ ኤርፖርት ግንባታ፣ የማዳበሪያ ፋብሪካ፣ የመኖሪያ ቤቶች ግንባታ፣ የጋዝ ምርት ልማት የኢትዮጵያ ብልጽግና ምልክቶች ናቸው። የዲጂታል ልማት ስትራቴጂውና በአጭር ጊዜ ውስጥ የመጣው ውጤትም ሌላኛው የኢትዮጵያ ብሩህ ተስፋ ማሳያ ነው። የዲጂታል ሽግግሩ ትርጉም ቴክኖሎጂን መጠቀም ብቻ ሳይሆን፣ የመንግሥት አሠራርን፣ የንግድ ሂደትንና የዜጎችን ከአገልግሎትን ግልጽና ቀልጣፋ ማድረግን አላማ ያደረገ መሆኑ ይታወቃል። በዚህም የመሶብ አንድ ማእከልን ጨምሮ ሌሎች የዲጅታል አገልግሎቶች እየተስፋፉና እየተለመዱ መጥተዋል። በመሆኑም የኢትዮጵያን ብሩህ ተስፋ ወደ ውጤት ለመቀየር አዲስ የሚመሰረተው መንግስት ሁሉንም የልማት ኢንሸቲቮች በማሰናሰል ከህዝቡ ጋር ይበልጥ ተቀራርቦ በመስራት ለስኬት ማብቃት ይጠበቅበታል። የትልቅ ሀገር፣ ትልቅ ህዝብና ታላቅ ርእይ የሰነቀችው ሀገር በመንግስት ጥረትና በህዝቧቿ የተደመረ አቅም ያሰበችውን ከማሳካት የሚያሰናክላት አንዳችም ሃይል የለም። የኢትዮጵያ ብሩህ ተስፋ ምልክቶች ብርቱ ልጆቿ በመሆናቸው ለውጤታማነት ከመቼውም ጊዜ በላይ በጋራና በትብብር መስራት የሚጠይቅበት ጊዜ ላይ እንገኛለን።

አርባምንጭ ፤ መስከረም 17 /2019 (ኢዜአ)፡-የቱሪዝም ፀጋዎች ባለቤት ምድረ ገነቷ - አርባምንጭ አርባምንጭ ከተማ በውስጧና በዙሪያዋ በሚገኙ ድንቅና ውብ የቱሪዝም ፀጋዎች መነሻነት በሀገር ውስጥና በባህር ማዶ ቱሪስቶች "ምድረ ገነት" በሚል ቅጽል ስም ትታወቃለች። በመሆኑም በውብ የተፈጥሮ ፀዳል፣ በታላቁ የምስራቅ አፍሪካ ስምጥ ሸለቆ ሀይቆች የተከበበች፣ ለስሟ መጠሪያ የሆኑ የኤደን አምሳያ ምንጮች የሚፈልቁባት፣ በዕድሜ ጠገብ ጥብቅ ደን የተዋበች የእግዜር ድልድይ መገኛ ፣ የብዝሃ ህይወትና የብርቅዬ ዱር እንስሳት መናኸሪያ፣ የሰላም ተምሳሌት የአኩሪ ህዝብ ባህል ባለቤት ናት አርባምንጭ። የቱሪስትን ቀልብ የሚያማልሉ ብሎም ለሀገር ኢኮኖሚ ግንባታ ጉልህ ፋይዳ ያላቸው የስሟ መጠሪያ የሆኑ 40ዎቹ ምንጮች፣ የአባያና ጫሞ ሀይቆች፣ ብርቅዬ የዱር እንስሳት ዕፅዋፋትና አዕዋፋት ዝሪያዎችን በያዘው የነጭ ሣር ብሔራዊ ፓርክ፣ የዐዞ ገበያና የዐዞ እርባታ ስፍራዎች እንዲሁም ባህላዊ የዶርዜ መንደሮች ከአርባምንጭ ኮንፈረንስ ሪዞርት ጋር ተዳምሮ በየማዕዘኑ የሀገር ውስጥና የውጭ ቱሪስቶችን እያነቃነቁ ይገኛሉ።   👉ነጭ ሣር ብሔራዊ ፓርክ ከአርባምንጭ ከተማ በ32 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የሚገኘው ነጭ ሣር ብሔራዊ ፓርክ 514 ካሬ ኪሎ ሜትር ጠቅላላ ስፋት ያለው ሲሆን ከዚህም 78 ካሬ ሜትር አካሉ በውሃ የተሸፈነ ነው። በ1967 ዓ.ም የተቋቋመው ይህ ብሔራዊ ፓርክ ከ91 በላይ የተለያዩ ዝሪያ ያላቸው አጥቢ እንስሳና ከ351 በላይ የተለያዩ የአዕዋፍ ዝሪያዎች እንዲሁም ከ1ሺህ በላይ የዕፅዋት ዝሪያዎች በውስጡ ይዟል። በፓርኩ ከሚገኙ የዱር እንስሳት መካከል የሜዳ አህያ ፣ ድኩላ ፣ አንበሳ ፣ አጋዘን ፣ አቦሸማኔ ፣ ከርከሮ እና በኢትዮጵያ ብቻ የሚገኙ የስዋይንስ ቆርኬ እንዲሁም ናይት ጃርትና ኋይት ፍልድ ቡሽ የተባሉ የአዕዋፍ ዝሪያዎች የሚገኙ ሲሆን ፓርኩ በአሁኑ ሰዓት ከጉብኝት ስፍራነት ባለፈ የምርምር ማዕከል ሆኖ እያገለገለ ይገኛል።   👉የአባያ ሃይቅ ከአርባምንጭ ከተማ በስተምስራቅ በ10 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በ1 ሺህ 160 ስኩዌር ኪሎ ሜትር ስፋት ላይ የሚገኘው የአባያ ሃይቅ 13 ሜትር ጥልቀት አለው። የአባያ ሃይቅ በውስጡ አግራሞትን የሚጭሩ 11 ደሴቶችን የያዘ ሲሆን ዐዞ፣ ጉማሬ እና የተለያዩ የዓሣ ዝሪያዎችን በውስጡ የያዘው ይህ ሃይቅ ለአርባምንጭ ከተማ ውበትና የቱሪስት መዳረሻነት ጉልህ አስተዋጽኦ እያበረከተ ይገኛል። 👉 የጫሞ ሃይቅ የጫሞ ሃይቅ ከአርባምንጭ ከተማ በስተደቡብ በ10 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የሚገኝ ሌላኛው የምስራቅ አፍሪካ ስምጥ ሸለቆ ሃይቅ ነው። 550 ካሬ ኪሎ ሜትር ስፋት ያለው የጫሞ ሃይቅ ከ10 እስከ 13 ሜትር ጥልቀት አለው። የ5 ገባር ወንዞች ባለቤትና በማራኪ ተፈጥሮ የታደለው የጫሞ ሃይቅ በውስጡ ካቀፋቸው ብዝሃ ህይወት መካከል ዐዞ ፣ ጉማሬና የተለያዩ የዓሣ ዝሪያዎች የሚገኝበት ሲሆን የጀልባ ሽርሽርና ጉብኝት የሚካሄድበት ተመራጭ መስህብ ነው።   👉 የእግዜር ድልድይ ከአርባምንጭ ከተማ በ20 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የሚገኘውና በተለምዶ "የእግዜር ድልድይ" ተብሎ የሚጠራው ይህ ስፍራ በአባያና ጫሞ ሃይቆች መካከል በመገኘት ሃይቆቹን ያስተሳሰረ እግዜር ሰራሽ ድልድይ ነው። በዚህ ጉብታ ስፍራ ላይ ሆኖ የሁለቱን ሃይቆች ሁለንተናዊ ይዘት ከመመልከትም በላይ መንፈስን የሚያድሱና እርካታን የሚያጎናጽፉ በርካታ እንስሳትና ዕፅዋት ይገኙበታል። 👉 40ዎቹ ምንጮች ለከተማው ስያሜ ምክንያት የሆኑ አርባዎቹ ምንጮች ከከተማው በ5 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የሚገኙ ሲሆን ምንጮቹ ከአለታማ ተራራ ስር እየፈለቁ አከባቢው የኤደን አምሳያ እንዲሆን አድርገውታል። በጥቅጥቅ ደን የተሸፈነ በመሆኑ ቀዝቃዛና ነፋሻማ አየር በውስጡ አቅፎ ለጎብኚዎች እርካታን ለከተማው ነዋሪዎች ደግሞ የንጹህ መጠጥ ውሃ አቅርቦትን ይለግሳል።   👉የዐዞ ገበያ በጫሞ ሃይቅ ዳርቻ ላይ የሚገኝ መስህብ ሲሆን ስያሜውን ያገኘው በርካታ ቁጥር ያላቸው ዐዞዎች በአንድነት በአሸዋማው የሃይቁ ዳርቻ ላይ ፀሐይ የሚሞቁበት በመሆኑ ነው። 👉 የዐዞ ራንች(የእርባታ ማዕከል) በምስራቅ አፍሪካ የመጀመሪያ የሆነው በአሁኑ ሰዓት በጋሞ ልማት ማህበር የሚተዳደረው የአርባምንጭ ዐዞ ራንች(የእርባታ ማዕከል) በ1976 ዓ.ም ነው የተቋቋመው። በራንቹ በተለያየ ዕድሜ ክልል ላይ የሚገኙ ዐዞዎችን ለጎብኚዎች ከማቅረብ በተጨማሪ ለሀገራት የዐዞ ቆዳን በመሸጥ ገቢ እያገኘ ይገኛል። ዐዞ ከቱሪስት መስህብነት ባለፈ ቆዳው ለጫማ፣ ለቀበቶ፣ለቦርሳ፣ ለዋሌት፣ ለሌዜር ጃኬት እና ለመሳሰሉ ቁሳቁሶች ያገለግላል። የእርባታ ማዕከሉ ለጎብኚዎች ዐዞን ከማቅረብ በተጨማሪ ጥንቸል ፣ አሣማ ፣ ዘንዶ እና ኤሊንም እያረባ ይገኛል። 👉 የዶርዜ መንደር የቱሪስትን ቀልብ ከሚገዙ መስህቦች መካከል ሌላኛው ደግሞ የዶርዜ መንደር ሲሆን በአርባምንጭ ከተማ በቅርብ ርቀት ላይ በጨንቻ የሚገኝ ስፍራ ነው። የጋሞን ማህበረሰብ የሸማ ጥበብ ፣ የባህላዊ ቤት አሠራር ፣ ባህላዊ ጭፈራ እንዲሁም የአኗኗር ዘይቤን ፍንትው አድርጎ የሚያሳይ ድንቅ ስፍራ ነው።   👉 የአርባምንጭ ኮንፈረንስ ሪዞርት በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ኢንሼቲቭ የገበታ ለትውልድ ፕሮጀክት አካል የሆነው ይህ ሪዞርት ዓለም አቀፍ ስብሰባዎችን፣ ጉባኤዎችንና ኤግዚቢሽኖችን የሚያስተናግድ ነው። በተለይም በአባያ ሃይቅ ላይ 360 ድግሪ እየተሽከረከረ የሚንሳፈፈው የጉጌ ሬስቶራንት የዘመኑን ኪነ-ህንፃ ጥበብ በግላጭ ያሳየ ነው።

የክረምቱ ወራትን ማለፍ ተከትሎ የሚመጣው የብርሀን ወቅት ብዙ እቅዶች፣ ተስፋዎች፣ ህልሞች ፈክተው የሚታዩበት እንደለመለመችው ምድር ቀልብን የሚስቡበት ጊዜ ነው። ይህ ወቅት ደግሞ በገጠርም በከተማም ህዝቦች የሚሰባሰቡባቸው በአብሮነት የሚደምቁባቸውና በርካታ የውጭ እና የሃገር ውስጥ ቱሪስቶችን ቀልብ የሚስቡ የአደባባይ በዓላት የሚከበሩበትም ነው። ኢትዮጵያ ለቱሪዝም ኢንዱስትሪው ዘርፉ እድገት የሚሆኑ በተባበሩት መንግስታት የትምህርት የሳይንስና የባህል ድርጅት የተመዘገቡ በርካታ የሚዳሰሱና የማይዳሰሱ ቅርሶች ያሏት ናት። “የቱሪዝም ኢንዱስትሪ ሀገራት በዘመናቸው ሁሉ የሰሩትንና ተፈጥሮ ያደለቻቸውን መልካም ገጽታ በኩራት ለዓለም የሚያስተዋውቁበት ፣ ‘ሀገሬ ይሄነን ትመስላለች’ የሚሉበት መድረክ ነው። ሀገርን በሚያኮራና ለሌሎች ለመጋበዝ በማያሳፍር መልኩ መገንባት ለቱሪዝም ኢንዱስትሪ መሰረቱ ነው” …የመደመር መንግሥት መጽሐፍ ገጽ 256 ቱሪዝምን ማሳደግ ሃገራችን ከዘርፉ ልታገኘው የሚገባትን ሰፊ ጥቅም ማረጋገጥ የመደመር መንግሥት ትኩረት ካደረገባቸው አምስቱ የኢኮኖሚ ምሰሶዎች አንዱ ነው። በዚህም መሰረት ተፈጥሯዊ ሀብቶችን በማልማት ሰው ሰራሽ ቅርሶችንም ለተከናነባቸው አቧራ በማራገፍ ጭምር እንደገና እንዲደምቁ ጎልተው እንዲታዩ ከማድረግ ጀምሮ የህዝብ በዓላትን ትውፊታቸውን ሳይለቁ ለዓለም ማህበረሰብ የማስተዋወቁ ስራ በተጠናከረ መልኩ ቀጥሏል። ተፈጥሯዊ ሃብቶችን በገበታ ፕሮግራሞች የማልማቱ ስራ እንዳለ ሆኖ ታሪካዊ ቅርሶች እንዲታደሱ ከተሞች ፍጹም አዲስ ገጽታ እንዲላበሱና ለነዋሪዎቻቸውም ሆነ ለእንግዶች ምቹ እንዲሆኑ የተሔደበት መንገድ በውጤት የታጀበ የሚያኮራም ነው። በዚህ ወቅት በተለያዩ የሃገራችን ክፍሎች የሚከበሩ በዓላት የበለጠ ደምቀው እንዲታዩ በማድረግ በኩልም ትልቅ አበርክቶ አላቸው። ኢትዮጵያ በቅርስነት ካስመዘገበቻቸው የማይዳሰሱ ቅርሶች መካከልም በዚህ ወቅት የሚከበሩት መስቀል በዓል እና የኦሮሞ የገዳ ስርዓት አካል የሆነው ኢሬቻም ይገኝበታል። የወላይታው የዘመን መለወጫ በዓል ጊፋታ የሲዳማው ፊቼ ጫምባላላ የዚህ ወቅት የሚከበሩ የዓደባባይ በዓላት ሲሆኑ ጥምቀትን ጨምሮ በዓለም ቅርስነት የተመዘገቡ የማይዳሰሱ ቅርሶችም ናቸው። ጠቅላይ ሚኒስትሩ በአንድ ወቅት ቱሪዝም ዋና የኢኮኖሚ ምሰሶ መሆኑን ሲያብራሩ የብዝሃ ዘርፍ ሪፎርሙ ለቱሪዝም መስክ የኢኮኖሚ አበርክቶ ማደግ ትልቅ ሚና ተጫውቷል ማለታቸው ይታወሳል። ለዚህም በማሳያነት ከጠቀሱት ጉዳይ መካከልም የተፈጠረውን ምቹ ሁኔታ እንዳለ ሆኖ በዘንድሮው ዓመት ከ1 ነጥብ 4 ሚሊየን በላይ የውጭ ሀገር ጎብኚዎች ኢትዮጵያን መጎብኘታቸውን አንስተዋል። ይህም ቁጥር ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ጋር ሲነጻጸር ከ100 ሺህ በላይ፣ ከካቻምናው አንጻር ደግሞ የ300 ሺህ የጎብኚዎች ጭማሪ ማሳየቱን አብራርተዋል። በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ እድገት ውስጥ ቁልፍ ሚናውን እየተጫወተ ያለው ቱሪዝም የበለጠ ተጠናክሮ እንዲቀጥል የመንግሥት ትኩረት መሆኑም ይታወቃል። በቅርስነት የተመዘገቡትንም ሆነ ሌሎችን በዓላት ለመታደም ወደ ሀገር ውስጥ የሚገባውን ቱሪስት ለማሳደግና ገቢውንም ወደ ላቀ ደረጃ ለማድረስ ዘርፉን የሚያግዙ ስራዎች ተጠናክረው ቀጥለዋል። እንደ ሀረር የጁገል ግንብ ፣ የአፄ ፋሲል ቤተመንግስት የባሌ ተራሮች ብሔራዊ ፓርክ ፣ የጢያ ትክል ድንጋዮች፣ አክሱም ሐውልቶች የሰሜን ተራሮች ብሔራዊ ፓርክ ፣ የላሊበላ ውቅር አብያተ ቤተክርስቲያናት ፣የታችኛው አዋሽ ሸለቆ ያሉትን የሚዳሰሱ ተፈጥሯዊና ታሪካዊ ቅርሶች ላይ የተደረገውን ትኩረት ጨምሮ ሌሎችንም በማልማት ኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚነትን ማሳደግ የሃገራችንን የማንሰራራት ጉዞ ማፋጠን ወቅቱ የሚጠይቀው ጉዳይ ነው

ባህር ዳር ፤ መስከረም 15/2019 (ኢዜአ) ፦ጣና- የውበት ፈርጥ፣ የሀገር ጌጥ የተፈጥሮ፣ የታሪክ፣ የባህልና የስልጣኔ መገለጫዎች ያሏት ኢትዮጵያ የሁሉ መገኛ፣ ምቹ መኖሪያና ተመራጭ የቱሪስቶች መዳረሻ ሀገር መሆኗ ይታወቃል። የተራሮች ውበት የፏፏቴዎች ድምቀት የአራት ወቅቶች ፍርርቅ የሚመላለስባት በተፈጥሮ የታደለች ሀገርም ናት። ከጥንታዊ ቤተ መንግሥቶቿ እስከ ገዳማቷ፣ ከተፈጥሯዊ ውበቶቿ እስከ ዘመናዊ የከተማ ልማቶቿ በስፋት እየተሰራባት ተጨባጭ ውጤትም እየተመዘገበባት ይገኛል። በኢትዮጵያ ትልቁ ሐይቅ ጣና፤ የአባይ ውሃ የህልውና መሰረት፤ የጣና ሐይቅ ውበት የሚገለጥበት ባህር ዳር እና አካባቢው ከሃብትም ባለፈ የታሪክ፣ የባህል፣ የብዝሃ ሕይወት፣ የኢኮኖሚና የቱሪዝም መሰረትም ነው። ከዚሁ በመነሳትም የተባበሩት መንግሥታት የትምህርት፣ የሳይንስና የባህል ድርጅት (ዩኔስኮ) የጣና ሐይቅን እና አካባቢውን የባዮስፌር ሪዘርቭ በማለት መዝግቦታል። በጣና ሃይቅ ላይ የሚገኙት ደሴቶችና ልዩ ልዩ ገዳማትም የሃይማኖት፣ የታሪክና የባህል መሰረቶች ሆነው እያገለገሉ ይገኛሉ።   የጣና ገዳማት የኢትዮጵያን መንፈሳዊና ሥነ-ጥበባዊ ታሪክ የሚያስተላልፉ ሕያው ማህደሮች ሲሆኑ በገዳማቱ የቆዩ መጻሕፍት፣ የሃይማኖት ጥበብ ሥራዎችና ታሪካዊ ቁሳቁሶች ይገኛሉ። በመሆኑም የውበት ፈርጥ፣ የሀገር ጌጥ የሆነው ጣና እና ገዳማቱ ከቱሪዝም መስህብነት ያለፈ ትርጉም ያለቸው የሀገር ሃብቶች ናቸው። የጣና የቱሪዝም እድገት ከውሃ መጓጓዣ ጋር በቀጥታ የተያያዘ በመሆኑ የውሃ ላይ የትራንስፖርት አማራጮችን ግዙፏን ጣና ነሽ 2 እና ሌሎችም ዘመናዊ ጀልባዎችን ወደ ስራ በማስገባት ለቱሪስቶች ምቹ ሁኔታ መፍጠር አስችሏል። ለጉብኝት ወደ ባህር ዳር የሚያቀኑ ሁሉ ከጣና ሃይቅ ጋር ተሰናስሎ የተገነባውን የኮሪደር ልማት በማድነቅ በዘመናዊ ጀልባዎች ተሳፍረው ጎርጎራን፣ ገዳማቱንና ሌሎችንም የቱሪዝም መስህቦች በቀላሉ መጎብኘት እየቻሉ ነው።   በመሆኑም በጣና ውበት የተቀረጸች፣ በተፈጥሮና በታሪክ ሃብቶች የታደለችው ባህር ዳር ከተማ በእድገትና ማንሰራራት ላይ ትገኛለች። የባህር ዳር የኮሪደር ልማትም ከጣና ሐይቅና ማራኪ ውበቱ፣ ከገዳማቱና ዓለም አቀፍ ደረጃውን ጠብቆ የተገነባው የጎርጎራ ኢኮ ሪዞርት ጋር ተሰናስሎ አስደናቂ የመስህብ ስፍራ ሆኗል። ከአካባቢው ከመልክአ ምድር እና ከጣና ሃይቅ ጋር በተናበበ መልኩ ደረጃውን ጠብቆ የተገነባው የጎርጎራ ኢኮ ሪዞርት የቱሪስቶች ምቹና ተመራጭ መዳረሻ ሆኖ እያገለገለ ይገኛል። የባህር ዳር ከተማ የኮሪደር ልማት ከአካባቢው የተፈጥሮ ሃብት ጋር ተሰናስሎ ምቹ መዝናኛዎች፣ ዘመናዊ ጀልባዎች፣ የእግርና የሳይክል መጓጓዣዎች ተጨምረውበት ባህር ዳርን ይበልጥ ውብና ማራኪ አድርጓታል። ለጉብኝት ወደ ባህር ዳር የሚያቀኑ ቱሪስቶችም ጣናን አይተው፣ ገዳማቱን ጎብኝተው፣ ጎርጎራ ላይ ተዝናንተው ቆይታቸውን አራዝመው ይመለሳሉ።

(በእንዳልካቸው ደሳለኝ ከኢዜአ ወልቂጤ ቅርንጫፍ) በኢትዮጵያ ከሚከበሩ ታላላቅና ደማቅ ሃይማኖታዊ በዓላት መካከል መስቀል ይጠቀሳል። የመስቀል በዓል ሃይማኖታዊ ቢሆንም በተለያዩ ባህላዊ እሴቶች ጎልቶ የሚታይበት ነው፡፡ በቤተ ጉራጌ መስቀል ከሃይማኖታዊ ሥርዓት ባሻገር ሰፊ ማህበራዊ ክዋኔ ያለው ሲሆን፣ የተቀያየመ የሚታረቅበት፣ የተራራቀ ወዳጅና ዘመድ የሚገናኝበት፣ ጋብቻ የሚፈፀምበት እንዲሁም የፍቅርና የአንድነት ማንፀባረቂያ ነው። በዓሉ በዋናነት በቤተ ጉራጌዎች መስከረም 15 ቀን የሚከበር ቢሆንም፣ የዝግጅት ሂደቱና አከባበሩ ከነሐሴ አጋማሽ ጀምሮ እስከ ጥቅምት ወር መጀመሪያ ድረስ የተዘረጋ ረጅም የደስታና የምስጋና ወቅት ነው።   የመስቀል ዝግጅት በይፋ የሚጀምረው ነሐሴ 12 ቀን እንደሆነ የሚናገሩት የሀገር ሽማግሌ አቶ በለጠ ወልዴ፣ በዚህ ዕለት የዓመቱ የመስቀል ደመራ የሚቆምበት እንደሆነ ያብራራሉ። ከዚህ ዕለት ጀምሮ በቤተሰቡ ውስጥ የሥራ ክፍፍል ተደርጎ አጠቃላይ የዝግጅት እንቅስቃሴው ይፋ ይሆናል። በዚህም መሰረት የስራ ኃላፊነቶችን ሲጠቅሱ፤ ልጃገረዶች የቤቱን የውስጥ ክፍል ማፅዳት፣ በባህላዊ ቀለማትና ጌጣጌጦች ቤት ማስዋብ እንዲሁም ለበዓሉ የሚያስፈልጉ ቁሳቁሶችን ያዘጋጃሉ። የወጣት ወንዶች ዋነኛ ኃላፊነት ደግሞ ጀፎረን በማስዋብ አጥር ማጠር፣ ለበዓሉ የሚሆን የማገዶ እንጨት ማዘጋጀትና ለደመራ የሚሆኑ እንጨቶችን አስቀድሞ ማደራጀት ነው። አባወራዎች ለበዓሉ የእርድ ሰንጋዎችን የመግዛትና የማዘጋጀት ኃላፊነት ሲኖርባቸው፤ የእናቶች ድርሻ ደግሞ ለባህላዊ ምግቦች የሚያስፈልጉ እንደ ቆጮ፣ ቡላ፣ አይብ፣ ቅቤ እና የመገልገያ ባህላዊ ቁሳቁሶችን የማደራጀትና የማዘጋጀት ኃላፊነት ነው። በቤተ ጉራጌ ከመስከረም 12 እስከ ጥቅምት 5 ባለው ጊዜ ውስጥ በዓሉ በየቀኑ ልዩ ልዩ ባህላዊ ስያሜዎችና ሥርዓቶች ተሰጥተውት በደመቀ ሁኔታ ይከበራል። በጋራ ሆነው ክትፎና መሰል ባህላዊ ምግቦችን እየተመገቡ በጭፈራና በፈንጠዝያ የመስቀልን በዓል ያከብራሉ። የቀናቶቹን ስያሜና ባህላዊ ክዋኔ በተመለከተ ያነጋገርናቸው የሀገር ሽማግሌ ጐታ ኩየ እንደገለጹት፤ መስከረም 13 ቀን ‘ወሬት የኸና’ (እንቅልፍ ከልካዩ ቀን) ሲሆን በዚህ ቀን ሴቶች ለበዓሉ ዝግጅት ለማድረግ የሚጓጉበት ቀን ከመሆኑ ጋር በተያያዘ እንደሆነ ይነገራል። በዚህ ቀን ለበዓሉ ለመመገቢያነት የሚያገለግሉ ባህላዊ ቁሳቁሶች ለዓመት ከተሰቀሉበት ቦታ ወርደው በጥንቃቄ ተጣጥበው ዝግጁ ይሆናሉ። ቀኑ ከአፈር በተዘጋጁ ቀለማት ግድግዳዎች የሚያሸበርቁበትና አዳዲስ ጅባዎች ተነጥፈው ለበዓሉ ዝግጁ የሚሆኑበት ቀን ነው።   መስከረም 14 ቀን ደግሞ ‘ደንጔሳት’ የሚል ስያሜ ያለው ሲሆን ዕለቱ ልጆች ደመራ ደምረው ባህላዊ ጭፈራዎቻቸውን የሚያቀልጡበት ነው። ከደመራው በኋላም ሴቶች የጎመን ክትፎ በማዘጋጀት በእያንዳንዱ የቤተሰብ አባል ውክልና በተዘጋጀ ጣባ አድርገው ለምግብነት ያቀርባሉ። ባለትዳር የሆኑ አባላት በአንድ ጣባ የጎመን ክትፎው ተዘጋጅቶ ይሰጣቸዋል። ተምሳሌትነቱም የትዳር አጋሮች "አንድ አካል፣ አንድ አምሳል ናቸው" ተብሎ ስለሚታመን የሚፈፀም ነው። ጉራጌዎች ‘ወኸምያ’ ብለው የሚጠሩት መስከረም 15 ዋናው የመስቀል በዓል የሚውልበት ቀን ነው። በዚህ ዕለት ከሌሎች የሀገሪቱ አካባቢዎች በተለየ በሁሉም የቤተ ጉራጌ አካባቢዎች የእርድ ቀን ነው። በሌሎች አካባቢዎች ዕለቱ መስከረም 17 ቀን ላይ እንደሚከበር ልብ ይሏል። በ 'ወኸምያ' ቀን የሚታረደው በሬም ሆነ ወይፈን በሽማግሌዎች ፊት ቀርቦ ስለ ሀገር ሰላም እንዲሁም በዓሉ መልካም ነገር እንዲያመጣ ምርቃት ይወርዳል። የቤተሰቡ አባላትም በእያንዳንዱ ምርቃት መጨረሻ ላይ “ኬር ኬር ኬር ይሁን” (ሰላም ይሁን) በማለት ምርቃቱን ይቀበላሉ። በዚህ ባህላዊ የምርቃት ሥነ ሥርዓት አብዛኛውን ጊዜ እንዲመርቁ የሚጋበዙት በዕድሜያቸው ገፋ ያሉ አረጋውያን ሲሆኑ፣ ወንዶችም ሆኑ ሴቶች እኩል ተሳትፎ ይኖራቸዋል። መስከረም 16 ቀን (‘ያባንዳ እሳት’ ወይም 'የጉርዝ ኧሳት') የሚል ስያሜ ያለው ሲሆን ዕለቱ አባቶች ደመራ ይዘው የሚወጡበት ነው። በዚህ ዕለት ሁሉም የሕብረተሰብ ክፍል ተሳትፎ የሚያደርግበት የደመራ በዓል ይከወናል። በዕለቱ አባቶች የተለየ ክብር ተሰጥቷቸው የደመራ በዓሉን በምርቃት ያስጀምሩታል። ቀኑ ከባህላዊ ይልቅ መንፈሳዊ ይዘትን ተላብሶ ይከበራል። ጎረምሶችና ልጃገረዶች ደመራውን በመክበብ በተለያዩ ጭፈራዎች አካባቢውን ያደምቁታል። ከጭፈራው በኋላም ሁሉም ወደ ቤቱ በመመለስ በራሱ ጣባ የተዘጋጀለትን ክትፎ ይመገባል። ከማለዳው 12 ሰዓት ጀምሮ በአንድ አካባቢ የሚገኙ የቤተ ጉራጌ ነዋሪዎች ደመራው ወደተቃጠለበት ቦታ በመሄድ የአካባቢያቸውን የዕድር ዳኛ በመቀየር አዲስ የሚመርጡበትና ቃለ መሐላ የማስፈፀም ተግባር የሚያከናውኑበት ቀን የሚከበረው መስከረም 17 ቀን ሲሆን ይህም ‘ንቅባር’ ወይም 'የከሰል ማይ' በሚል ስያሜ ይጠራል። በዕለቱም ሁሉም የአካባቢው የቤተሰብ አባላት የተቃጠለውን የደመራ ከሰል እየዘለሉ በመጪው ዘመን መልካም ነገር እንዲገጥማቸው ይመኛሉ፤ ይማፀናሉም። ወጣቶች ንጋት ላይ ተቀጣጥለው የቀሩ ጉማጅ እንጨቶችን ተሽቀዳድመው በመውሰድ እርሻ ላይ ያቆማሉ፤ ይህም እርኩስ መናፍስትን ይከላከላል ተብሎ ይታመናል።   መስከረም 18 ቀን ‘የፊቃቆ ማይ’ ይባላል። በዚህ ቀን የአካባቢው ልጃገረዶች ሰፌድ ለመስራት የሚያገለግል ስንደዶዎችን ይሰበስባሉ። የስንደዶ ለቀማው በባህላዊ ዜማዎች ታጅቦ ይከናወናል። ከመስከረም 17 እስከ መስከረም 23 ያለው ጊዜ ደግሞ የዘመድ መጠየቂያ ወቅት ሲሆን ‘የጀወጀ’ ወይም ‘የጀመቸ’ ተብሎ ይጠራል። ለዓመት ተነፋፍቀው የቆዩ ቤተሰቦች ተገናኝተው ናፍቆታቸውን የሚገልፁበት፣ የባልና ሚስት እናትና አባት የሚጠየቁበት እንዲሁም ስጦታ የሚቀበሉበት ዕለት ነው። ሴት ልጆች ለእናቶቻቸው የፀጉር ቅቤ፣ ባርኔጣ፣ ጭራ እና ሌሎች ስጦታዎችን ሲያቀርቡ፣ ባሎቻቸው ደግሞ የበግ ሙክት በመያዝ ይጠይቋቸዋል። ስጦታው የቀረበላቸው እናትና አባቶችም የልጆቻቸውን ባሎችና ሚስቶች በየተራ ይመርቋቸዋል።   የጉራጌ ጋብቻ በብዛት የሚከወነው በዚሁ በመስቀል ሰሞን በመሆኑ፣ ከመስከረም 16 እስከ ጥቅምት 5 ያለው ጊዜ በቤተ ጉራጌ ወጣቶች ዘንድ እጅግ ተወዳጅ ነው። በዚህ ጊዜ በተለያዩ የገበያ ቦታዎችና አብያተ ክርስቲያናት ወጣቶች ባህላዊ ጭፈራዎቻቸውን ያሳያሉ፤ እግረ መንገዳቸውንም ለትዳር የምትሆናቸውን ጉብል መልከት መልከት ያደርጋሉ። የወጣቶቹ ባህላዊ ጨዋታ “አዳብና” በሚል ስያሜ የሚታወቅ ሲሆን፣ በንግድና በተለያዩ ምክንያቶች ቆይተው ስለመጡባቸው ቦታዎች ተገናኝተው የሚያወጉበትም ነው::

አዲስ አበባ፤ መስከረም 12/2019 (ኢዜአ)፦ከጨበራ እስከ ጎርጎራ ኢትዮጵያ በተፈጥሮ ጸጋዎች እንዲሁም በታሪክ፣ በባህል እና በታሪካዊ ቅርሶች የታደለች ሀገር መሆኗ ይታወቃል። ይሁን እንጂ እነዚህ እምቅ ሃብቶች ለበርካታ ዓመታት ተገቢውን ትኩረት ሳያገኙ፣ ሳይለሙና የሀብት ምንጭ ሳይሆኑ ተዘንግተው መቆየታቸው የሚታወቅ ነው። የመደመር መንግስት ለቱሪዝም ዘርፉ በሰጠው ትኩረት ዘርፉ በሀገር በቀል የኢኮኖሚ ሪፎርም ከተካተቱ አምስት ሴክተሮች አንዱ ሆኖ መተግበር ጀምሯል። በዚህም በሁሉም የሀገሪቱ አካባቢዎች ነባር የቱሪዝም መዳረሻዎችን የማሻሻልና አዳዲስ መዳረሻዎችን የማልማት ስራ በስፋት ተከናውኗል፤ እየተከናወነም ይገኛል። በዚህም በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ሃሳብ አመንጭነት በጥቂት ዓመታት ውስጥ የተከናወኑ የ"ገበታ ለሸገር"፣ "ገበታ ለሀገር" እና "ገበታ ለትውልድ" የልማት መርሃ-ግብሮች የቱሪዝም ዘርፉ ከፍተኛ እመርታና ማንሰራራት አምጥተዋል። በእነዚህ ኢንሸቲቮች ተደብቀው የቆዩና በሁሉም ማእዘናት የነበሩ መሠረተ ልማቶችን በማልማት ጥቅም ላይ ማዋል ተችሏል።   ለኢትዮጵያ ተፈጥሮ የለገሳትን ውብ መልክዓ ምድሮች፣ ሀይቆች፣ ብሔራዊ ፓርኮች እና ታሪካዊ ስፍራዎች ይበልጥ በማልማት የዓለም አቀፍ እና የሀገር ውስጥ ቱሪዝም መዳረሻነቷን ከፍ አድርጓል። የቱሪዝም ልማቱ ሀገርን እና ትውልድን መሰረት አድርጎ በሁሉም አካባቢዎች በርካታ ግንባታዎችን እውን አድርጓል። ከቀድሞው የተገደበ የቱሪስት እንቅስቃሴ ወጥቶ፣ አዳዲስ የቱሪዝም መዳረሻዎችንና ሪዞርቶችን በመገንባት ረገድ አስደናቂ ስራዎች ተከናውነዋል። በጣና ሐይቅ ዳርቻ ላይ የተገነባው የጎርጎራ ኢኮ ሪዞርት ለቱሪስቶች ምቾትና ለሐይቁ ውበት ግርማ ሞገስ ሆኖ የተገነባ ነው። የጨበራ ጩርጩራ ብሔራዊ ፓርክ ጋር ተሰናስሎ የተገነባው ሎጅም የተፈጥሮን ውበት ከዘመናዊ የቅንጦት አገልግሎት ጋር ያሰናሰለ አስደናቂ ስፍራ መሆኑ ይታወቃል። የ«ገበታ ለትውልድ» ሁለተኛ ምዕራፍ ማሳያ የሆነው ሎጎ ሐይቅ ሪዞርት ደግሞ የወሎን ማህበራዊ መስተጋብር እና የአብሮነት እሴት የሚያጎለብት፣ ለአይን ማራኪ እና ዘመናዊ መዝናኛ ሆኖ የታነጸ ነው።   በአጭር ጊዜ ውስጥ ተገንብተው ትኩረት ከሰበሰቡ አዳዲስ የቱሪዝም እና የልማት መዳረሻዎች መካከል ቤኑና መንደር አንዱ ነው። የ«ይቻላል» እምነት ቋሚ ምስክር ተብሎ የሚታወቀው ይህ አካባቢ፣ አካባቢው ያለውን የተፈጥሮ ስበት በመጠቀም የሀገር ውስጥ እና የውጭ ቱሪስቶችን ትኩረት የሳበ ውብ መናኸሪያ ሆኗል። በእሳተ ገሞራ ፍንዳታ የተፈጠረው እና ውብ ውበቱን የያዘው የወንጪ ሐይቅ፣ ዛሬ ላይ ከማህበረሰቡ ጋር በተቀናጀ መልኩ በለማው ኢኮ-ሎጅ ዓለም አቀፍ ዕውቅናን ያገኘ መዳረሻ መሆኑ ይታወቃል። በሶማሌ ክልል ከጅግጅጋ ከተማ በ385 ሄክታር መሬት ላይ የተገነባው ታላቁ የሸበሌ ሪዞርትም የክልሉን የቱሪዝም ልማት በእጅጉ ያነቃቃ ታላቅ ፕሮጀክት መሆኑ ይታወቃል። የዳናክል በረሃ እና ኤርታአሌ ያሉ ድንቅ የተፈጥሮ ጸጋዎችን የያዘው የአፋር ክልል ቱሪዝምን ለማነቃቃትና የጎብኚዎችን ቆይታ ለማራዘም "ከፈንታሌ እስከ ኤርታአሌ" የተሰኘ የቱሪዝም ልማት ፕሮጀክት ጨምሮ ዘመናዊ ሪዞርቶችና መዳረሻዎች እንዲስፋፉ ተደርጓል።   በድምሩ ከጨበራ እስከ ጎርጎራ፣ ቤኑና፣ ወንጪ፣ ሎጎ ሃይቅ እንዲሁም የሀሮ ደንዲ ሎጅ የሀገሪቱን ገጽታ የቀየሩና የቱሪዝም ዘርፉን እድገትና ማንሰራራት እውን ካደረጉት መካከል የሚጠቀሱ ናቸው። የህዳሴ ግድብም ከሃይል ልማት ባለፈ አይነተኛ የቱሪዝም መሰህብ ስፍራ ሆኖ የንጋት ሃይቅ ዓሳ የሚመረትበትና ቱሪስቶች የሚስተናገዱበት ተመራጭ ስፍራ ሆኗል። በመደመር መንግስት አዳዲስ ፕሮጀክቶችን ከመገንባት ባለፈ የቆዩትን የማደስና ቅርሶችን የመጠበቅ እንዲሁም የመንከባከብ ስራ በስፋት ተከናውኗል። በሁሉም ክልሎች እምቅ ሃብቶችን በመለየት የማልማትና የነበሩትን የመጠበቅ ስራ ተሰርቷል። ለትውልድ የሚሻገር የቅርስ ጥበቃና መዳረሻዎችን የማልማት ተግባር የኢትዮጵያን ብዝሃ-ሃብት በማስተዋወቅ ረገድ ከፍተኛ ሚና ተጫውቷል። በአጠቃላይ ባለፉት አምስት ዓመታት የተከናወኑ የልማት ኢኒሼቲቮች በተለይም በቱሪዝም ሴክተር መሰረታዊ ለውጥና ስኬት ማስመዝገብ የቻሉ ተጨባጭ ውጤቶችም ያመጡ መሆናቸውን መናገር ይቻላል።

"ጊፋታና ኮርማ ጪሻ" (በማስረሻ ሐብታሙ ከኢዜአ ወላይታ ሶዶ ቅርንጫፍ) የወላይታ ዘመን መለወጫ "ጊፋታ" በዓል ሲደርስ ሜዳና ጋራው በአበቦች ይደምቃል። የአበቦቹ መዓዛ አካባቢውን ያውዳል። ሕዝቡም የወደፊቱን ብሩህ ተስፋ በዐይነ-ሕሊናው እያሰበ ዕለቱን በናፍቆት ይጠብቃል። ከአበቦች መካከልም ከሁሉ ቀድሞ የሚፈካው "ኮርማ ጪሻ" ወይም "የጊፋታ አበባ" በሰፊው መስክ ላይ ሌላ ውበትና ድምቀት ይፈጥራል። ''ኮርማ ጪሻ'' በወላይታዎች ዘንድ የጊፋታ በዓል ዋዜማና የመምጫ ወቅት መጠቆሚያ ከሆኑት የተፈጥሮ ምልክቶች አንዱ ተደርጎ የሚወሰድ ነው። ''ኮርማ ጪሻ'' ከአደይ አበባ የሚለይ ሲሆን፤ ነጭ ቀለም እና ትናንሽ ቅጠሎች ያሉት የአበባ ዓይነት ነው።   በወላይታ ዘመን አቆጣጠር መሠረት "ኩሻ አጊና" ወይም ከነሐሴ ወር አጋማሽ ጀምሮ በጊፋታ ወር መባቻ ላይ በአካባቢው በስፋት በማበብ ለእይታ ድምቀት የሚሰጥና የወላይታ አዲስ ዓመት መቃረቡን የሚያበስር ድንቅ የተፈጥሮ ስጦታ ነው "ኮርማ ጪሻ" ወይም "የጊፋታ አበባ"። በጉዳዩ ላይ ኢዜአ ያነጋገራቸው የወላይታ ታሪክ ተመራማሪ አቶ አዳነ አይዛ እንደሚያስረዱት፤ ቀደምት የወላይታ ሥነ-ፈለግ አዋቂዎች ዘመንን ለመቁጠር ከፀሐይ፣ ጨረቃ እና ከዋክብት እንቅስቃሴ በተጨማሪ፣ የተፈጥሮ ለውጦችን ከመልክዓ-ምድሩ ውበትና ከተፈጥሯዊ ምልክቶች ጋር አጣምረው ይጠቀሙ እንደነበር አውስተው፤ ይህ ''ኮርማ ጪሻ'' ትልቁ ማረጋገጫ ስለመሆኑም ይገልጻሉ።   "ጊፋታ" ሲቃረብ የወላይታ ሕዝብ ለበዓሉ ሙሉ ዝግጅት የሚያደርግበት አያሌ የተፈጥሮ ምልክቶች እንዳሉት ተመራማሪው ይናገራሉ። ወላይታዎች የዝናብና የአየር ንብረት ለውጥን መሠረት በማድረግ ጊዜን የሚቆጥሩ ሲሆን፤ የክረምቱ ከባድ ዝናብና ጨለማ ወቅት አልፎ ሙሉ የፀሐይ ብርሃን መተካት ''ቦቃልሳ'' ማለትም ''ኦፊንታ'' (የፀደይ ወቅት) ሊጀምር ሲል ለጊፋታ በዓል ጥቂት ቀናት ብቻ መቅረቱን በማጥናት አንዱ ከአንዱ መረጃ መለዋወጥ ይጀምራሉ ብለዋል። የወንዞች ሙላትና መጉደልም እንደ አንድ ምልክት የሚወሰድ ሲሆን፤ ለሦስት ወራት ምድርን አጨልሞ የነበረው ጭጋግና የጉም ወቅት አልፎ በክረምቱ ጎርፍ ሞልተው የነበሩ ወንዞች ጊፋታ ሲቃረብ እየጎደሉ ይመጣሉ። ጨረቃም በአዲስ መልክ ለመውጣት በአሮጌው ዓመት በጨለማ ውስጥ ለቀናት ቆይታ ''ጤሩዋ'' ወይም መውጫ ጊዜዋ ሲደርስ በ''ግሩዋ'' (በሥነ-ፈለግ አዋቂዎች) ዓይን ከታየች፤ አዲስ ዓመት መቃረቡን በአዋጅ ሳይነገራቸው እንዲሁ በተፈጥሮ ምልክት ብቻ ዝግጅት ማድረግ ይጀምራሉ። ይህ ብቻ አይደለም፤ የጊፋታ መምጣትን ጠቋሚ የሆነው የነጭ ቢራቢሮ መንጋ የወላይታን ምድር በመውረር ከአንድ አቅጣጫ ወደ ሌላኛው አቅጣጫ መብረር ሲጀምርም ጊፋታ መቃረቡን አመልካች መሆኑን አቶ አዳነ ይገልጻሉ። በዚህ ወቅት ልጆች የቢራቢሮ መንጋ ለማደን ወደ መስክ ወጥተው የሚያደርጉት ጨዋታ የጊፋታ መምጫን ልዩ ያደርገዋል፤ የበዓሉ መቃረብ ደወል ተደርጎም ይወሰዳል። በዚህ ትይዩ ወቅት የሚያብበው ''ኮርማ ጪሻ'' የክረምቱ ጨለማና ያ ከባዱ ዝናብና ጉም አልፎ ወደ ፀደይ ብርሃን በሚሸጋገርበት ወቅት የፀሐይን መውጣት ተከትሎ የሚመጣ ጊዜ ወይም ''ቦቃልሳ'' የሚባለው ወቅት ሊገባ ሲል መሆኑንም የዘርፉ ሊቃውንት ይናገራሉ። በወላይታ ባህል "ኮርማ ጪሻ" ሲያብብ ኅብረተሰቡ የጊፋታ በዓል ዝግጅቱን በይፋ የሚያጧጧፍበት ልዩ የተፈጥሮ ጥሪ ተደርጎ የሚወሰድ መሆኑን ተናግረው፤ ሳይሸራረፍ ዘመናትን እየተሻገረ ይኸው ለዛሬው ትውልድ መድረሱን የገለጹት ደግሞ በወላይታ ዞን ባህልና ቱሪዝም መምሪያ የባህል፣ የታሪክና ቅርስ ተመራማሪ አቶ ግርማ ገነነ ናቸው።   "ኮርማ ጪሻ" በወላይታዎች ዘንድ ለጊፋታ በዓል "እንኳን አደረሰህ / አደረሳችሁ!" ተብሎ የሚበረከት የመልካም ምኞት መግለጫ የአበባ ስጦታ መሆኑንም አመልክተዋል። ''ኮርማ ጪሻ'' በወላይታ የዘመን አቆጣጠር እና ተፈጥሯዊ ቀመር ውስጥ ትልቅ ሥፍራ የሚሰጠው ምስጢራዊ አበባ መሆኑን የገለጹት አቶ ግርማ፤ ወደ አዲስ ዘመን መሻገሪያ ምልክት፣ የተስፋ እንዲሁም ከጨለማ ወደ ብርሃን መሸጋገርን የሚያበስርና ለመንፈስ እርካታን የሚሰጥ ነው ብለዋል። የወላይታ የዘመን አቆጣጠር ሥርዓት በጨረቃ እና በፀሐይ ዑደት ላይ የተመሠረተ ሆኖ በዓሉ የሚከበርበትን ትክክለኛ ቀን፤ "አዋቂዎች" ከሚያደርጉት ስሌት ጎን ለጎን፣ የተፈጥሮ ጸጋ የሆነው ኮርማ ጪሻ ወይም የጊፋታ አበባ ፍንትው አድርጎ ያሳያል። አበባው የወቅቱን መለወጥና የአዲሱን ዓመት መባቻ በተፈጥሯዊ ቋንቋ የሚነግር ነው። የዚህን አበባ ምስጢር ታላቅነት የሚያብራሩት ከሀገር ሽማግሌዎች አንዱ የሆኑት አቶ ኢያሱ ጋጃቦ በበኩላቸው፤ ይህ አበባ ለ"ጊፋታ" ወይም ለአዲስ ዘመን በዓል መግቢያ አንድ ወር ጊዜ ብቻ ሲቀረው የሚበቅልና ቀናት ሲቀሩት የሚያብብ ድንቅ የተፈጥሮ ፀጋ መሆኑን ይናገራሉ። ኮርማ ጪሻን ከጊፋታ በዓል መምጫ ወቅት ውጭ በዓመት ውስጥ ፈልጎ ማግኘት እንደማይቻል ገልጸው፤ ይህንን ተፈጥሮ በመተርጎም ረገድ የቀደምት አባቶች አእምሯዊ ጥበብ ማሳያ እንደሆነ ተናግረዋል። ''ኮርማ ጪሻ'' ወይም የጊፋታ አበባ ከጊፋታ በዓል ማግስት ባለው ማክሰኞ ዕለት ወደ አማች ቤት ወይም ወደ አበልጅ ቤት "ዮዮ ጊፋታ" በማለት ይዞ በመሄድ ለአባዎራው ይሰጣል። በዚህ ጊዜ አባወራው "ዮዮ ዮዮ" በማለት ተቀብሎ ከምሰሶ ጋር አስሮ ያስቀምጣል። ይህም የቤቱ መሶብ፣ በረከትና አዲሱ ዘመን እንደ ምሰሶው ጸንቶ እንዲኖር የሚደረግበት የአዲሱ ዓመት መቀበያ ምልክትና ምርቃት ነው፡፡ በዚህም ወቅት አባዎራው ''ጊፋታይ እንተና ቆዶፖ፤ እንቴ ጊፋታ ቆዲቴ'' ወይም "ዘመን እናንተን አይቁጠራችሁ፤ እናንተ ዘመናትን እየቆጠራችሁ ኑሩ" በማለት ይመርቃል። "ኮርማ ጪሻ" የወላይታ ነባር የሥነ-ፈለግ እውቀት የሚገለጥበት ተፈጥሯዊ እውቀት መሆኑንም ተናግረዋል። በተባበሩት መንግሥታት የትምህርት፣ የሳይንስና የባህል ድርጅት (ዩኔስኮ) በዓለም ቅርስነት የተመዘገበው የወላይታ የዘመን መለወጫ በዓል "ጊፋታ" ዘንድሮ በ"ጊፋታ አጊና" ወይም መስከረም 10 ቀን 2019 ዓ.ም ተወላጆችና የተለያዩ እንግዶች በተገኙበት በደማቅ ሁኔታ ይከበራል።

ኢትዮጵያ ነፃነቷን አስከብራ የኖረች ሀገር ከመሆኗ ባሻገር፣ ለአህጉሩ ሀገራት የነፃነት፣ የልማትና የሰላም ማስከበር ጥረቶች ታሪካዊና መዋቅራዊ መሰረት በመጣል ግንባር ቀደም ሚና ስትጫወት ቆይታለች። ሀገሪቱ ለአፍሪካ አንድነት፣ ለቀጣናዊ ትስስርና ለሰላም ማስከበር ያበረከተችው አስተዋጽኦም የላቀ ነው። የኢትዮጵያ የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ ገቢር ነበብ ሆኖ፣ ለጎረቤት አገራት ቅድሚያ በመስጠት፣ በጋራ ልማትና በጋራ ተጠቃሚነት መርህ የሚመራ ነው። አገሪቱ በአፍሪካ አህጉር በሚከናወኑ የኢኮኖሚ ዕድገት፣ የመሠረተ ልማት ትስስር፣ የሰላም ማስከበርና ተዛማጅ ሁለንተናዊ መስኮች የምትጫወተው የፊት አውራነትና የመሪነት ሚና በተጠናከረ ሁኔታ ቀጥሏል። የኢነርጂ እጥረት የአፍሪካ አገራት የኢኮኖሚ ዕድገት ዋነኛ ማነቆ መሆኑን የተረዳችው ኢትዮጵያ፣ ግዙፍ የሃይድሮ ኤሌክትሪክ ኃይል ማመንጫ ፕሮጀክቶችን በመገንባትና ጥቅም ላይ በማዋል አህጉራዊ አርአያነቷን እያስመሰከረች ትገኛለች። በዚህ ረገድ የላቀ ምሳሌ የሚሆነው ታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ፣ የአገሪቱን የኃይል ፍላጎት ከመሙላት ባለፈ ለጎረቤት አገራትም አስተማማኝ የኃይል ምንጭ በመሆን ቀጣናዊ የኢኮኖሚ ትስስርን በጥብቅ መሠረት ላይ ጥሏል። ኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት ለሱዳን፣ ለጅቡቲ እና ለኬንያ የኤሌክትሪክ ኃይል በማቅረብ የቀጣናውን የኢነርጂ ፍላጎት ከመሙላት ባለፈ፣ ዘላቂ የኃይል ልማት ትስስርን በተግባር እያረጋገጠች ትገኛለች። በተጨማሪም ከታንዛኒያ፣ ከሩዋንዳ፣ እንዲሁም ከሌሎች የምስራቅ አፍሪካና የአፍሪካ ቀንድ አገራት ጋር የኃይል መስመሮችን ለመዘርጋትና ትስስሩን የበለጠ ለማስፋፋት በትጋት እየሰራች ትገኛለች። የኢትዮጵያ የኃይል ልማት ፖሊሲ ያጋራ ተጠቃሚነትንና አብሮ ማደግን መሰረት ያደረገ በመሆኑ ጎረቤት አገራት የታዳሽ ሃይል ተጠቃሚ እንዲሆኑ የድርሻዋን ማበርከቷን ቀጥላለች። ኢትዮጵያ የቀጣናው የሎጅስቲክስና የትራንስፖርት ዋና ማዕከል በመሆንም አህጉራዊና ዓለም አቀፋዊ ትስስርን እያጠናከረች ትገኛለች። የሀገሪቱ ተቋማዊ አምባሳደር የሆነው የኢትዮጵያ አየር መንገድ፣ አፍሪካን ከእስያ፣ አውሮፓ፣ አሜሪካ እና መካከለኛው ምስራቅ ጋር በማያያዝ ረገድ የማይተካ ሚና የሚጫወት ወሳኝ የትራንስፖርት አውታር ሆኗል። በተጨማሪም ከጂቡቲ፣ ኬንያ እና ሱዳን ጋር የተዘረጉት የትራንስፖርትና የሎጀስቲክስ መሰረተ ልማቶች፣ ኢትዮጵያ ከጎረቤቶቿና ከቀጣናው አገራት ጋር ያላትን የንግድና የህዝብ ለህዝብ ትስስር በጥራትና በፍጥነት ለማሳለጥ ከፍተኛ አስተዋጽኦ እያበረከቱ ይገኛሉ። የኢትዮጵያ የአረንጓዴ አሻራ ልማትም ከሀገራዊና ቀጣናዊ ወሰኖች የተሻገረ ግብ በመሰነቅ፣ የአየር ንብረት ለውጥ ተጽዕኖዎችን ለመቋቋም እና የተፈጥሮ ሀብትን ለመታደግ ያለመ ግዙፍ ስትራቴጂካዊ እርምጃ ነው። ይህ ታላቅ የልማት ኢንሼቲቭ ኢትዮጵያ ለአየር ንብረት ለውጥ መከላከል ያላትን ጠንካራ ቁርጠኝነት በተግባር ያረጋገጠ ሲሆን፣ የፓሪስ የአየር ንብረት ስምምነትንና የተባበሩት መንግሥታት የዘላቂ ልማት ግቦችን (SDGs) ከማሳካት አንጻር በዓለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ እውቅናና አድናቆት ተችሮታል። የአባይ ወንዝ መነሻ የሆነችው ኢትዮጵያ፣ በአረንጓዴ አሻራ መርሃ-ግብሯ አማካኝነት የታችኞቹ የተፋሰሱ አገራት በጎርፍና በደለል እንዳይጠቁ ከመጠበቋም በላይ፣ የጋራ የውሃ ሀብትን በዘላቂነት ለመንከባከብና ለመጠበቅ በትጋት እየሠራች ትገኛለች። ይህ ጥረት የወንዙን ዓመታዊ የውሃ ፍሰት በመጠበቅና የአፈር መሸርሸርን በመቀነስ ለቀጣናው አገራት ዘላቂ ጥቅም የሚያረጋግጥ ተግባራዊ እርምጃ ነው። ኢትዮጵያ በቀጣናዊና አህጉራዊ የሰላም ማስከበር ስራዎች ውስጥ የአንበሳውን ድርሻ በመውሰድ አሁንም በግንባር ቀደምትነት እየሠራች ትገኛለች። በተባበሩት መንግሥታት ድርጅትና በአፍሪካ ኅብረት ጥላ ሥር በሶማሊያ (AMISOM/ATMIS)፣ በደቡብ ሱዳን፣ በኮንጎና በሌሎችም የአህጉሪቱ የግጭት ቀጣናዎች የሰላም አስከባሪ ኃይሎችን በማሰማራት ረገድ የኢትዮጵያን ያህል ከፍተኛ መስዋዕትነት የከፈለና አስተዋጽኦ ያደረገ አገር የለም ለማለት ይቻላል። ኢትዮጵያ በተለይም በሶማሊያ የሚንቀሳቀሰውን አል-ሸባብን የመሳሰሉ ሽብርተኛ ቡድኖች ላይ ጠንካራ ወታደራዊ እርምጃ በመውሰድ ሽብርተኝነትን በግንባር ቀደምትነት እየታገለች ትገኛለች። የኢትዮጵያ የመከላከያ ሠራዊት አባላት የሶማሊያ መንግሥት ተቋማት እንዲጠናከሩና ቀጣናው ሙሉ በሙሉ ከሽብር ስጋት ነፃ እንዲሆን በጀግንነት፣ በውጤታማነትና በላቀ ቁርጠኝነት የተጣለባቸውን አገራዊና አህጉራዊ ኃላፊነት እየተወጡ ይገኛሉ። የአፍሪካን አህጉራዊ ነፃ የንግድ ቀጣና (AfCFTA) ስምምነት በማጽደቅና በተግባር ላይ በማዋል ረገድም ኢትዮጵያ የጎላ ተሳትፎ እያደረገች ትገኛለች። አህጉራዊ የንግድ ውሎችና ግዴታዎች ሙሉ በሙሉ ተፈጻሚ እንዲሆኑ፣ እንዲሁም የጉምሩክ አሠራሮች የተቀላጠፉና ዘመናዊ እንዲሆኑ በትጋት እየሠራች ነው። ለፓን-አፍሪካኒዝም እሴቶች መጠናከር፣ ለአህጉሪቱ የኢኮኖሚ ነፃነትና ሉዓላዊነት መረጋገጥ የኢትዮጵያ የታሪክና የፖሊሲ ካፒታል ጠንካራ መሠረት ሆኗል። በአጠቃላይ፣ አገሪቱ የአፍሪካ የልማት ምሰሶና የሰላም ማስከበር ግንባር ቀደም መሪ በመሆን ታሪካዊና አህጉራዊ ኃላፊነቷን በተጠናከረ ሁኔታ እየተወጣች ትገኛለች። በአጠቃላይ ኢትዮጵያ የአፍሪካ ህብረትና የተባበሩት መንግስታት የኢኮኖሚ ኮሚሽን (UNECA) መቀመጫ በመሆን የአህጉሪቱን እውነተኛ ትረካዎችና የመረጃ ልውውጥ በግንባር ቀደምትነት የምታስተጋባ "የአፍሪካ ድምፅ" ስትሆን፣ እንደ ታላቁ የህዳሴ ግድብ ባሉ የታዳሽ ኃይል ፕሮጀክቶቿና ለጎረቤት ሀገራት በምታቀርበው ንጹህ ኤሌክትሪክ የቀጣናውን የአረንጓዴ ኢኮኖሚ ሽግግርና የኢንዱስትሪ እንቅስቃሴ ትደግፋለች። በተጨማሪም በባቡር፣ በአውራ ጎዳናዎች፣ በቴሌኮም፣ በኢትዮጵያ አየር መንገድ እና በኢጋድ (IGAD) በኩል አህጉራዊ የመሰረተ ልማትና የንግድ ትስስርን በማጠናከር፣ የአፍሪካ አህጉራዊ ነፃ የንግድ ቀጠና (AfCFTA) ስምምነትን ከመደገፍ ባሻገር በሰላም ማስከበርና በቀጣናዊ ድርድሮች ረገድ የምትጫወተው ሚና ለዘላቂ ልማትና ሰላም ትልቅ ዋስትና ሆኗል።

አዲስ አበባ፤ መስከረም 5/2019 (ኢዜአ):-በሕብር የተሸመነ አንድነት፤ የኢትዮጵያ ጥንካሬ የወል እውነት የኢትዮጵያ የረጅም ዘመናት የሀገረ መንግሥት ግንባታ የታሪክ ምዕራፎች ከዜጎቿ በሕብር የተሸመነ አንድነት የሚመነጭ ነው። በዚህ የረጅም ዘመናት የታሪክ ጉዞም የኢትዮጵያውያን ብዝኅ ማንነቶች፣ ቋንቋዎች፣ ሃይማኖቶች፣ ባሕሎችና ልዩ ልዩ እሴቶች በአንዲት የኢትዮጵያ ማዕቀፍ ሥር ተሳስረውና ተሰናስለው የዘለቁ ውድ ሀብቶች ናቸው። የኢትዮጵያውያን በሕብረ ብሔራዊ አንድነት የተሸመነ እውነትም ከሀገር መለያነት ባሻገር በዜጎች መካከል ለዘመናት የተገነባ የጋራ ሕይወት ውጤት ነው። በሕብር የተሸመነው ይህ ማኅበራዊ እሴት በልዩነት ውስጥ የእኛነት፣ በብዝሃነት ውስጥ የአንድነት፣ በተለያዩ ማንነቶች ውስጥ የኢትዮጵያዊነት የጋራ እሴት አሸብርቆ ይታያል። ይህን የጋራ እውነት በማጠናከር ለቀጣዩ ትውልድ ማሸጋገርም በራሱ መንገድ ብቻ የሚፈጸም አይደለም። የጋራ ታሪክ፣ እሴትና ሀገራዊ ምልክትን በማስተሳሰር አሰባሳቢና የጋራ ትርክትን መገንባትም ይጠይቃል። የአሰባሳቢ ትርክት ግንባታ የተለያዩ ማንነቶችን ማጥፋት ሳይሆን፤ በልዩነቶች መካከል የጋራ እሴቶችን በማጉላት ለአንድ ሀገራዊ ዓላማ መሰለፍ የሚያስችል ቀጣይነት ያለው የአስተሳሰብ ውቅር ነው። በዚህ ሂደት የተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎች የጋራ ታሪካቸውን በመረዳት፣ የጋራ እሴቶቻቸውን በማጎልበትና የጋራ የወደፊት ራዕይን በመጋራት ከእኔ ወደ እኛ የሚያመራ ሀገራዊ አስተሳሰብን ያጎለብታሉ። ለዚህም ሀገራዊ ምክክር ጉልህ ሚና አለው። የኢትዮጵያ ሀገራዊ የምክክር ጉባኤም ለዘመናት የተስተጋቡ የአለመግባባት ትርክቶችን በአሳታፊና አካታች የሃሳብ የበላይነት ለማረቅ ሁነኛ መሰረት ጥሏል። የምክክር ጉባኤው ምክረ ሃሳብ ውጤቶችም የመቀራረብና የአንድነት መንፈስን በማጎናጸፍ ኢትዮጵያውያን ቀጣይነት ላለው ጠንካራ ሀገረ መንግሥት ግንባታ የሚተባበሩበትን ታሪካዊ ዕድል ፈጥሯል። ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) በምክክር ጉባኤ ማስጀመሪያ ላይ ባስተላለፉት መልዕክት፤ ምክክር ከእኔነት ወደ እኛነት ሀገራዊ ማዕቀፍ የሚያመራ ሁነኛ የአሰባሳቢ ትርክት ግንባታ መንገድ ነው ብለዋል። የምክክር ጉባኤውም ለሀገርና ለጋራ ጥቅም ቅድሚያ በመስጠት የጋራ ሀገራዊ አስተሳሰብን ለማጠናከር መሰረት የሚጥል መሆኑን አስገንዝበዋል። የምክክር መድረኩም የታሪክን፣ የአጋጣሚንና የዕድልን ማዝለቀቅ ለፈለጉ ሰዎች፤ በዚያ ብዕርና ብራና ላይ ሀገርን የሚታደግ፣ የሚገነባና ለዘመናት የሚታወስ ታሪክ ለመጻፍ ዕድል የሚሰጥ ነው ብለዋል። ይህም ሀገራዊ የምክክር ጉባኤው የምክረ ሃሳብ ውጤቶች ከአንድ የምክክር መድረክ በላይ ለጋራ ሀገራዊ እሴትና የወደፊት ራዕይ ግንባታ ወሳኝ ዕድል የሚፈጥር ታሪካዊ ሂደት መሆኑን ያመላክታል። ኢትዮጵያ በሕዝቦቿ አንድነትና ትብብር የጋራ ታሪክን ወደ የጋራ የወደፊት ራዕይ ለመለወጥ የሚያስችሏት በርካታ አጋጣሚዎችን ያሳለፈች ታላቅ ሀገር ናት። ከእነዚህ መካከል የዓድዋ ድል አንዱ ምልክት ነው። የዓድዋ ድል በአንድ ዘመን በተፈጸመ ወረራ ላይ የተገኘ ወታደራዊ ድል ብቻ አይደለም። በሕብር የተሸመኑ ኢትዮጵያውያን የሀገርን ሉዓላዊ ነጻነት ለማስጠበቅ በአንድ ዓላማ የተሰለፉበት የጋራ ታሪካዊ የወል እውነት ነው። የዓድዋ ድል በኢትዮጵያና ሕዝቦቿ ሕብረ ብሔራዊ አንድነት የደምና አጥንት መስዋዕትነት ደማቅ ቀለም ተሸምኖ የተጻፈ የነጻነት ታሪክ ነው። በዚህ የታሪክ ገጽ የግል ልዩነቶቻቸውን በይደር የያዙ ኢትዮጵያውያን የሀገርን ጥቅም ከግል ጥቅም በተሻገረ ዕይታ በመመልከት ከአራቱም ማዕዘናት ለጋራ ዓላማ ተሰልፈው ድልን የተጎናጸፉበት ክስተት ሆኗል። ይህ የዓድዋ ትርክት ለዛሬው ትውልድ የሚያስተላልፈው ዋና መልዕክትም የሀገርን ጉዳይ በማስቀደም ለጋራ ዓላማ መሳካት ሕብረ ብሔራዊ አንድነት የተሸመነ ሀገራዊ ትብብር ወሳኝ አቅም መሆኑን ነው። የዓድዋ አርበኝነትን በልማት የትብብር መንፈስ የተላበሰው አዲሱ ትውልድም በጉባ ተራሮች ግርጌ በፈጸመው ታላቅ ገድል ታላቁን የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ በመገንባት የራሱን ታሪክ ጽፏል። የታላቁ ሕዳሴ ግድብ የኃይል ማመንጫም በትብብር፣ በመደጋገፍና በዜጎች የጋራ ርብርብ የተገነባ መሆኑ የዘመኑና የቀጣይ ትውልድ የጋራ ሀገራዊ አሰባሳቢ ትርክት መገንቢያ ፕሮጀክት ለመሆን በቅቷል። በፕሮጀክት ግንባታ ሂደትም የአራቱም ማዕዘናት የኢትዮጵያ ሕዝቦች ያላቸውን በማዋጣት በጋራ ተሰልፈዋል፤ የሀገር ጉዳይ ሲሆን የጋራ ዓላማ ልዩነት እንደማይገድባቸውም በተግባር አስመስክረዋል። በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመንግሥት ዋና ተጠሪ ሚኒስትር ተስፋዬ በልጅጌ (ዶ/ር)፤ ኢትዮጵያ በትርክት መዛባት ምክንያት የበዙ ውድ ዋጋዎችን ስትከፍል መቆየቷን አስታውሰዋል። በዚህም የመደመር መንግሥት የትናንት ቁርሾዎችን በንግግር፣ በውይይትና በምክክር መፍትሔ በመስጠት አሰባሳቢና የወል ትርክትን ለመገንባት የሚያስችል መሰረት መጣሉን አስገንዝበዋል። ለዚህም እኩልነትን፣ አካታችነትንና አሳታፊነትን ማዕከል ያደረገ አሰባሳቢና የወል ትርክት እየተገነባ መሆኑን አጽንኦት የሰጡት። የጠቅላይ ሚኒስትሩ የማህበራዊ ጉዳይ አማካሪ ሙአዘ ጥበባት ዲያቆን ዳንኤል ክብረት በበኩላቸው፤ ንዑሳን፣ አካባቢያዊ፣ ተቋማዊና ሌሎች የትርክት ዓይነቶች የሰው ልጆች ጠባይና ተፈጥሯዊ መሆናቸውን ገልጸዋል። ንዑሳን ትርክቶችንም ሀገር እንደ ትምህርትና ፕሮጀክት በማድረግ ልታበረታታቸው አይገባም ያሉት አማካሪ ሚኒስትሩ፤ የሀገር መሰረታዊ ማዕከል የወል እውነት ነው ብለዋል። በሀገር ደረጃ ሁሉንም የሚያስተሳስር የወል ትርክት ቀዳሚ ሊሆን እንደሚገባ ማስገንዘባቸውም አስተሳሳሪ ትርክት ግንባታ ትኩረት የሚሻ መሆኑን አስረጂ ነው። ኢትዮጵያ በረጅም የታሪክ ጉዞዋ ሕዝቦቿን በማስተሳሰር የወል ትርክት መገንባት የሚያስችሉ በርካታ አጋጣሚዎችን ያስተናገደች ሀገር ናት። ለዚህም ከሩቁ የዓድዋ ድልን፣ ከቅርቡ ደግሞ ታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብን መጥቀስ ይቻላል። እነዚህን ታሪካዊ አጋጣሚዎችም ለጋራ የወል ትርክት ግንባታ በመጠቀም ለዛሬ ብሎም ለነገ ሀገራዊ ራዕይ ስኬትና አንድነት አይተኬ ሚና አላቸው። ለዚህም ነው የኢትዮጵያን የጋራ ታሪክና እሴቶች ወደ የጋራ የወደፊት ራዕይ ማሸጋገር፣ ብዝሃነትን እያከበሩ አንድነትን ማጠናከር የወል ትርክት ዋነኛ እሳቤ መሆኑን የሚያስረዱት አማካሪ ሚኒስትሩ። ዓድዋ የነጻነት የጋራ ትርክት፤ ሕዳሴ ደግሞ የልማትና የራስ መተማመን የጋራ ትርክት ውጤት ሆኗል። ይህም የአንዱ ትውልድ ቅርስ የነጻነት እሴት ሲያስተላልፍ፣ ሌላው ደግሞ የዛሬውን ትውልድ በጋራ ራዕይ በማሰባሰብ የነገን የዕድገትና ብልፅግና ምኞት ተልሟል። የመደመር እሳቤም በእኛነት መርህ ላይ ተመሥርቶ ብዝሃነትን እንደ ስጋት ሳይሆን እንደ የጋራ ብልፅግና አቅም በመመልከት፣ የጠንካራ ሀገረ መንግሥት ግንባታ የማዕዘን ድንጋይ አድርጎ እየሰራበት ነው። በዚህም የዓድዋ ድል ይህንን ታሪክ ያስተማረን ሲሆን፣ የሕዳሴ ግድብ ደግሞ በዘመናችን በተግባር የተገለጠ የአሰባሳቢ ትርክት ግንባታ የወል እውነት ማዕከልነትን ቀርጿል።

በጎነት ከኢትዮጵያውያን የዕለት ተዕለት ኑሮና እንቅስቃሴ ጋር በጥብቅ የተሳሰረ፣ ከራስ ቀንሶ ለሌሎች መድረስ የሚገለጽበት ከፍ ያለ ሰብዓዊ እሴት ነው። በጎነት የግለሰብን ችግር ብቻ የሚያቃልል ተግባር አይደለም። የዜጎችን ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ ክፍተቶችን በመሙላት አብሮነትን፣ መተሳሰብንና የጋራ ኃላፊነትን የሚያጠናክር የማህበራዊ ኃላፊነት ውልም ነው። ''ሃምሳ ሎሚ ለሃምሳ ሰው ጌጡ፤ ለአንድ ሰው ሸክሙ” እንዲል የሀገር ብሂል ሰዎች በአንድነት ቆመው ለአንድ መልካም ዓላማ ከተባበሩ ለመፍታት የማይቻል ችግር እንደሌለ በተግባር የሚያሳዩ ብዙ አብነቶች አሉ። በተለይም በሰው ተኮር ልማትና በበጎ ፈቃድ የሚከናወኑ የቤት ግንባታና እድሳት ሥራዎች ችግርን ከመቅረፍ ባለፈ የሰዎችን ሰብዓዊ ክብር የሚመልሱ የተስፋ ምንጭ ተግባራት ሆነዋል።   ባለፉት ዓመታት በሀገር አቀፍም ሆነ በአዲስ አበባ በበጋና ክረምት ሰው ተኮር የበጎ ፈቃድ መርሃ ግብሮች በርካታ ዜጎችን ከማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጉስቁልና ወደ ልዕልና እንዲሸጋገሩ አስችሏል። ከእነዚህ የሰው ተኮር ተግባራት ተጠቃሚ ከሆኑ የማኅበረሰብ ክፍሎች መካከል በመኖሪያ ቤት ችግር ምክንያት ኑሯቸው በአስቸጋሪ ሁኔታ ላይ የነበሩ ነዋሪዎች ይገኙበታል። ቤት ለአንድ ሰው የመኖሪያ ቦታ ብቻ አይደለም። ይልቁንም የዜጎችን የደህንነት፣ የክብር፣ የመረጋጋትና ዘላቂ የተስፋ ወጋገን የሚያቆራኝ መሰረታዊ ጉዳይ ነው። ስለዚህ ለአንድ ቤተሰብ የሚገነባ ወይም የሚታደስ ቤት ከግንባታ ዕቃና ከግድግዳ በላይ ትርጉም አለው፤ የተሰበረ ተስፋን ይጠግናል፣ የተረሳ ክብርን ይመልሳል፣ ለነገም አዲስ እድል ይከፍታል። በአዲስ አበባ በበጎ ፈቃደኞች፣ በባለሀብቶችና በመንግሥት የጋራ ጥረት ቤት ተገንብቶላቸው እፎይታን ያገኙ ነፍሶችም በርካቶች ናቸው።   ወይዘሮ መስከረም ሰለሞን እንደሚሉት፤ ከዓመታት በፊት ከሁለት ልጆቻቸው ጋር ፒያሳ አካባቢ ለሰው ልጅ ክብርን በማይመጥን ጎስቋላ ቤት ውስጥ ሕይወትን ይመሩ ነበር። በተለይም ክረምት በመጣ ቁጥር የጎርፍና የዝናብ ፍሳሽ አደጋ በከፍተኛ ጭንቀት እንዲያሳልፉ ያስገድዳቸው እንደነበር አስታውሰዋል። በሳር ቤት አካባቢ በተሰራላቸው ዘመናዊ የመኖሪያ መንደር የተሰጣቸው የመኖሪያ ቤት አዲስ የሕይወት ተስፋን እንዳጎናጸፋቸው አስረድተዋል። ይህንም ለመኖር ከማይመች ቦታ ወጥቼ ወደ አማረ ቤት በመግባቴ እንደገና የመወለድ ያህል ታላቅ ደስታ ተሰምቶኛል ሲሉ ገልጸዋል። እንደ ወይዘሮ መስከረም ታሪክ ሁሉ የሌሎች ነዋሪዎች የቤት ግንባታና ዕድሳት ሥራዎች ተሞክሮ የሚያሳየው የቁሳዊ እፎይታ ብቻ ሳይሆኑ ሰብዓዊ ክብርን የሚያጎናጽፉ የተስፋ ውጤቶች መሆናቸውን ነው።   በአንድ ወቅት ከፎቅ ላይ ባጋጠማት የመውደቅ አደጋ ሳቢያ የአካል ጉዳት ያጋጠማት ታሪክ ሙሉጌታ፤ በአዲስ አበባ በኪራይና በመንግሥት ቤት ከቤተሰቧ ጋር ሕይወትን ስትገፋ እንደነበር ገልጻለች። የአካል ጉዳተኛ ከሆነች በኋላ ቀደም ሲል ትኖርበት የነበረው ቤትና አካባቢ ከቦታ ቦታ እንደልብ ለመንቀሳቀስ አስቸጋሪ እንደነበር በማስታወስ፤ ከቤተሰቧ ጋር ይኖሩበት ከነበረው ባምቢስ አካባቢ ወደ ሳር ቤት አካባቢ የመኖሪያ ቤት ማግኘቷ በሕይወት ዘመን ያገኘሁት ትልቅ የተስፋ ስጦታዬ ነው ብላለች። ቤቱ እንደልብ መንቀሳቀስ የሚያስችል፣ መሠረታዊ የመኖሪያነት መስፈርቶች የተሟላላት መሆኑ ሕይወቴን በትልቅ እፎይታ እንድመራ አስችሎኛል ስትል ተናግራለች። በሰው ተኮር ፕሮጀክት የሚገነቡ ቤቶች የሚያመጡት ለውጥ ለአካል ጉዳተኞች ብቻ የሚወሰን አይደለም። በቤት ውስጥ ልጆች፣ አረጋውያን፣ የሀገር ባለውለታዎችና መላ ቤተሰብ እንዲሁም የተሻለ ኑሮን ለመፍጠር የሚታገሉ እናቶችና አባቶችም የዚህ ተግባር ተጠቃሚዎች ናቸው። በዚህም በጎነት የአንድን ሰው ዛሬ ከማሻሻል ባለፈ የአንድ ቤተሰብን ነገ የሚቀርጽ ኃይል መሆኑን ያሳያል።   ወይዘሮ ጽጌሬዳ ጎበና ፤ ለረጅም ዓመታት ፒያሳ አካባቢ ለመኖር ምቹ ባልሆነ ቤትና ሰፈር ከአንድ ልጃቸው ጋር ይኖሩ ነበር። በፒያሳ አካባቢ የሕይወት ቆይታ ዘመናቸውም ልዩ ድጋፍ የምትሻው ልጃቸው እንደልቧ መንቀሳቀስ የማትችልበትን በርካታ የሰቆቃ ጊዜያት እንዳሳለፈች አስታውሰዋል። በዚህ የኑሮ ሁኔታ ውስጥ እያሉ በሳር ቤት አካባቢ አዲስ ቤት ማግኘታቸው እንደገና የመወለድ ያህል ትልቅ እፎይታን እንደቸራቸው ገልጸዋል። የተሰጣቸው ቤት ለልጃቸው እንቅስቃሴ ምቹ ከመሆኑ ባለፈ ዘመናዊ የአኗኗር ዘይቤን እንዲከተሉ ያስቻለ ታላቅ የሕይወት ብስራት መሆኑን ገልጸዋል። እነዚህ ታሪኮች የሚያስረዱት አንድ ቤት ሲታደስ ግድግዳና ጣሪያ ብቻ አለመሆኑን ነው። ከቤቱ ጋር የነዋሪው ተስፋ፣ የቤተሰቡ መረጋጋትና የሰው ልጅ ክብርም አብሮ ይታደሳል። በዚህም በጎነት የችግር መፍቻ ብቻ ሳይሆን ከጊዜ ጊዜ የተስፋ ማስፈንጠሪያና ሰብዓዊ ክብር ማጎናጸፊያ ተግባር እየሆነ መጥቷል።   በአዲስ ከተማ ክፍለ ከተማ በበጎ ፈቃድ አገልግሎት ቤታቸው ከታደሰላቸው መካከል ታየሁ መኮንን እንደሚሉት፤ ቀደም ሲል ይኖሩበት የነበረው ቤት 'ቤት ነው ለማለት እንኳን አያስደፍርም' ነበር። ዛሬ ግን ታሪካቸው ተቀይሯል። በበጎ ፈቃደኞች አማካኝነት የመኖሪያ ቤት ችግራቸው ተቀርፎ፣ 'ቤቴ በመታደሱ ያለ ሀሳብ ጎኔን ማሳረፍ ችያለሁ' ሲሉም ወይዘሮ ታየሁ ገልጸዋል። ይህ አንድ ነዋሪ ያገኘው የቤት ለውጥ ብቻ አይደለም። ከዓመታት የጭንቀት ኑሮ ወደ መረጋጋት የተሸጋገረ ሕይወት ነው። ከስጋት ወደ እፎይታ፣ ከተስፋ መቁረጥ ወደ ተስፋ የተደረገ ጉዞ ነው። ለበርካታ ዓመታት በማይመች ቤት ኑሮ ሲገፉ እንደቆዩ የገለጹት ወይዘሮ ዘውዲቱ ገብረማርያም ደግሞ፤ አሁን ላይ ቤታቸው በመታደሱ ደስ ብሏቸው የሚኖሩበትን ዕድል እንደፈጠረላቸው ተናግረዋል።   በሰው ተኮር የልማት መርሃ ግብር አቅመ ደካማ ወገኖችን ለመደገፍ የሚከናወኑ ተግባራትም የበርካቶችን ተስፋ የሚያለመልም አስደናቂ ተግባር መሆኑን ገልጸዋል። እነዚህ የነዋሪዎች ምስክርነቶች በጎነት በተግባር ሲገለጽ የሰውን ክብር እንደሚያጎናጽፍ፣ የተሰበረ ተስፋን እንደሚያድስና ለነገ የሚያስብ ሕይወትን እንደሚፈጥር ያረጋግጣሉ። በተለይም እናቶች፣ አረጋውያን፣ አቅመ ደካሞችና የሀገር ባለውለታዎች የሚያገኙት ድጋፍ በቁሳዊ እርዳታ ብቻ የሚመዘን ሳይሆን 'እናንተም የዚህ ሀገር ክብር ናችሁ' የሚልን ሰብዓዊ መልዕክትን ያስተላልፋል። በዚህ ረገድ የመደመር መንግሥት ሰው ተኮር ልማትን እንደ የልማት ፖሊሲ አቅጣጫ በመያዝ የዜጎችን ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ክፍተቶች በመሙላት ተስፋን የሚያለመልሙ ተግባራትን እያጠናከረ ይገኛል። የቤት ግንባታና ዕድሳት፣ የበጎ ፈቃድ አገልግሎቶችና ሌሎች ሰው ተኮር መርሃ ግብሮችም ይህንኑ አቅጣጫ በተግባር ከሚያሳዩ ተጨባጭ ለውጦች መካከል ይጠቀሳሉ። አስተያየት ሰጪዎቹ ዛሬ ላይ ውብና ጽዱ በሆነ ቤት የሚኖሩበት ዕድል የተፈጠረው መንግሥት፣ ባለሀብቶችና ሌሎች በጎ ፈቃደኞች ባከናወኑት መልካም ተግባር በመሆኑ ምስጋናቸውን አቅርበዋል። በአዲስ አበባ በበጎ ፈቃድ አገልግሎት አረጋውያንን፣ አቅመ ደካሞችና የሀገር ባለውለታዎችን አመቺ መጠለያ እንዲያገኙ ለማድረግ የሚሰሩ ሥራዎች ተጠናክረው እንዲቀጥሉም መልዕክት አስተላልፈዋል። በእርግጥም የበጎነት ዋጋው በሚሰጠው የቁሳቁስ መጠን ብቻ አይለካም። በሰው ልብ ውስጥ በሚፈጥረው ተስፋና በሕይወት ላይ በሚያመጣው ለውጥ ይመዘናል። የተሰራው ቤት ለአንዲት እናት የእፎይታ ምንጭ፣ ለአንድ አረጋዊ የክብር መገኛ፣ ለአካል ጉዳተኛ ደግሞ በራስ መተማመንና ነፃነት መገለጫ ይሆናሉ።   ይህም ሰው ተኮር ልማት ማለት ትልልቅ ፕሮጀክቶችን መገንባት ብቻ ሳይሆን፣ የአንድ ዜጋን የኑሮ ሁኔታ ማሻሻል፣ የአንድ ቤተሰብን ተስፋ ማደስና የአንድን ሰው ክብር ማስመለስ ጭምር መሆኑን ያሳያል። በጎነት ከአንድ ሰው ወደ ሌላው የሚሸጋገር ቀላል የመልካም ተግባር መገለጫ ቢመስልም በጋራ ሲተገበር ማኅበረሰብን የመለወጥ ታላቅ ኃይል አለው። የእነዚህ ነዋሪዎች ታሪክም ይህንኑ ያረጋግጣል። ከተስፋ መቁረጥ ወደ ተስፋ፣ ከስጋት ወደ እፎይታ፣ ከአስቸጋሪ ኑሮ ወደ የተሻለ ኑሮ የተሸጋገሩ ሕይወቶችን ያሳያል። ስለሆነም በጎነትን እንደ የአንድ ጊዜ ዘመቻ ሳይሆን እንደ የማኅበረሰብ የጋራ እሴት ማጠናከር፣ ተጋላጭ የሆኑ ወገኖችን መደገፍና ሰው ተኮር ልማትን ማስቀጠል የጋራ ኃላፊነት ነው። ዛሬ የተሰራ ቤት ከግድግዳ በላይ ነው። የነገ ተስፋ መሰረት ነው። ዛሬ የተዘረጋ የበጎነት እጅም ከአንድ ሰው የሚተርፍ ለብዙዎች የሚደርስ የሰብዓዊነት ብርሃን ነው።

በሙሴ መለሰ የኢትዮጵያ የማዕድን ዘርፍ በአገር በቀል የኢኮኖሚና የማክሮ ኢኮኖሚ ማሻሻያዎች ታግዞ፣ ባለፉት ዓመታት የታዩበትን የአሰራርና መዋቅራዊ ችግሮች በመቅረፍ ከፍተኛ የመነቃቃት ምዕራፍ ላይ ይገኛል። ዘርፉ በ10 ዓመቱ የልማት ዕቅድ ውስጥ ትኩረት ከተሰጣቸው አምስት ቁልፍ የኢኮኖሚ ምሰሶዎች አንዱ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) በአንድ ወቅት እንደገለጹት፣ ማዕድን በብዝኃ ዘርፍ የልማት ምልከታችን ውስጥ እና በሀገሪቱ የልማት ዕቅድ ውስጥ ትኩረት ከተሰጣቸው አምስት የኢኮኖሚ ምሰሶዎች አንዱ ቁልፍ ዘርፍ ሆኖ ይቀጥላል። ባለፉት ሶስት አሥርት ዓመታት ውስጥ የማዕድን ዘርፉ ለአጠቃላይ የሀገር ውስጥ ምርት (GDP) ያበረከተው አስተዋጽኦ ከ0 ነጥብ 8 በመቶ በታች የነበረ ቢሆንም፣ በአሁኑ ወቅት ግን መንግሥት ለዘርፉ በሰጠው የላቀ ትኩረት ከፍተኛ መዋቅራዊ ሽግግር እያመጣ ይገኛል። በ2018 በጀት ዓመት ከዘርፉ 5 ነጥብ 7 ቢሊየን ዶላር የውጭ ምንዛሬ ማግኘት ተችሏል። ይህም ከቀዳሚው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ጋር ሲነጻጸር የ92 በመቶ የገቢ ዕድገትና የ27 በመቶ የምርት መጠን ብልጫ ያሳየ ሲሆን፣ ምርቶቹም በዋናነት ወደ ሳውዲ አረቢያ፣ የተባበሩት አረብ ኤምሬቶች፣ አሜሪካ፣ ጀርመን እና ቻይና ተልከዋል። በወጪ ንግድ እድገት ውስጥ ከፍተኛ ድርሻ ያለው የወርቅ ምርት በተጠናቀቀው በጀት ዓመት የመጀመሪያዎቹ ስምንት ወራት 22 ነጥብ 5 ቶን ለውጭ ገበያ የቀረበ ሲሆን እስከ ዓመቱ ማብቂያ 32 ቶን ይደርሳል ተብሎ ይጠበቃል።   በባህላዊ መንገድ የሚመረተውን የወርቅ ምርት ለማዘመንም መንግሥት የማጣሪያና ማቀለጫ ፋብሪካዎችን በመገንባት ላይ ይገኛል። የኢኮኖሚ ሉዓላዊነትን ለማረጋገጥ ከውጭ የሚገቡ ስትራቴጂክ ምርቶችን በሀገር ውስጥ የመተካት ሰፊ ሥራዎች እየተከናወኑ ነው። በዚህም ለድንጋይ ከሰል ግዢ ይወጣ የነበረውን የውጭ ምንዛሬ ሙሉ በሙሉ ማስቀረት የተቻለ ሲሆን፣ የሲሚንቶ ምርትም ባለፉት ስምንት ዓመታት ከነበረበት 8 ሚሊየን ቶን አሁን ላይ በዓመት ወደ 14 ሚሊየን ቶን አድጓል። ሀገሪቱ በየዓመቱ ለማዳበሪያ ግዢ የምታወጣውን 2 ቢሊየን ዶላር ለማስቀረትም የማዳበሪያ ፋብሪካ ግንባታ ተጀምሯል። በተጨማሪም በየዓመቱ ለብረት ምርት ግዢ የሚወጣውን 1 ቢሊየን ዶላር በሀገር ውስጥ ምርት ለመተካት የሚያስችል ግዙፍ ፋብሪካ የመገንባት ስምምነት ተፈጽሞ ወደ ስራ ተገብቷል። የማክሮ ኢኮኖሚ ማሻሻያውን ተከትሎ በዘርፉ የተሰማሩ ፕሮጀክቶች ዋጋ 10 ቢሊየን ዶላር የደረሰ ሲሆን፣ ይህም ከለውጡ በፊት ከነበረውና ከ100 ሚሊየን ዶላር የማይበልጡ አነስተኛ ኢንቨስትመንቶች በከፍተኛ ደረጃ የለወጠ ስኬት ነው። የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ሆልዲንግስ በአፋር ክልል የሚገኘውን ግዙፍ የፖታሽ ክምችት ለማልማት ፈቃድ አግኝቶ ወደ ሥራ ገብቷል። በተጨማሪም ታንታለምን እሴት ጨምሮ ለመላክ ከአሜሪካ ኩባንያ ጋር ድርድር እየተደረገ ሲሆን፣ ለባትሪና ቴክኖሎጂ ወሳኝ የሆኑትን ሊቲየም፣ ኮባልትና ኒኬልን ለማምረት ዝግጅት ተጠናቋል። የኢንቨስትመንት ምህዳሩን ሳቢ ለማድረግ የማዕድን ፈቃድ አሰጣጥ አሰራር ቅድሚያ የመጣን ቅድሚያ ማስተናገድ በሚል መርህ እንዲመራ ተደርጓል። የወጪ ንግድ ኮንትራት ምዝገባና መላኪያ ፈቃዶች፣ እንዲሁም የካዳስተር ሲስተም ሙሉ በሙሉ ወደ ኦንላይን ኤሌክትሮኒክስ አሰራር ተሸጋግረዋል። በ2019 በጀት ዓመት ከዘርፉ 6 ነጥብ 7 ቢሊዮን ዶላር ለማግኘት የታቀደ ሲሆን፣ የመንግሥት ስትራቴጂካዊ እቅድ እ.አ.አ. በ2030 የማዕድን ወጪ ንግድ ገቢን ከ10 ቢሊዮን ዶላር በላይ በማድረስ ኢትዮጵያን ከአፍሪካ አምስት ቀዳሚ የማዕድን አምራች ሀገራት ተርታ ማሰለፍ ነው።   በዘርፉ እየተካሄደ ያለው መዋቅራዊ ሽግግር ኢትዮጵያ በውጭ ምርቶች ላይ ያላትን ጥገኝነት በመቀነስ ወደ ኢንዱስትሪ መሪነት የምታደርገውን ጉዞ ያፋጥነዋል። የወርቅ፣ የተፈጥሮ ጋዝ፣ የፖታሽ እና የቴክኖሎጂ ማዕድናት በሀገር ውስጥ እሴት ተጨምሮባቸው ለዓለም ገበያ መቅረባቸው ሀገሪቱ በዓለም አቀፍ የንግድ መድረክ ላይ የሚኖራትን ተጽዕኖ ፈጣሪነት እና ዘላቂ የኢኮኖሚ ዕድገት ያረጋግጣል።

የዓለም አቀፍ ዲፕሎማሲ አካሄድ በታሪካዊ እውነታዎች እና በኢኮኖሚያዊ ትስስር ላይ እየተመሠረተ በመጣበት በአሁኑ ወቅት፣ ጊዜ ያለፈባቸው የጂኦ ፖለቲካዊ የመጠላለፍ አካሄዶች ዋጋ ቢስነትና ጥቅም አልባነት በግልጽ እየታየ ይገኛል። ለብዙ አስርት ዓመታት ግብፅ የዓረብ ሊግን ለራሷ ጠባብ ፍላጎቶች እና ጂኦፖለቲካዊ አጀንዳዎች ማስፈጸሚያነት በሰፊው ስትጠቀምበት ቆይታለች። ሆኖም ይህ ጥቅምና ጉዳትን ብቻ መሰረት ያደረገ ግንኙነት አንድ መሠረታዊ ጥያቄ ያስነሳል፦ ለመሆኑ የዓረቡ ዓለም ከግብፅ በምላሹ ያገኘው ትርፍ ምንድን ነው? ለዚህ ጥያቄ አጭሩ መልስ ምንም የሚል ነው ሲል “What Has the Arab World Gained from Egypt? Why Ethiopia Belongs in the Arab League?” ፀሐፊው እና በፖለቲካና ዲፕሎማሲ ጉዳዮች ላይ በቋሚነት የሚተነትነው አስተያየት የሚሰጠው ጅብሪል ላሞ በኢዜአ እንግሊዘኛ ገጽ ባሳፈረው ሐተታ ላይ ፣ የግብጽ ፖሊሲዎች እንዲሁም ለሁለት አስርት ዓመታት የዘለቀው አምባገነናዊ አስተዳደር የጋራ ጥንካሬን ከመፍጠር ይልቅ የቀጣናውን አለመረጋጋት ማባባሳቸውን ገልጿል። እነዚህ ፖሊሲዎች፣ በምሥራቅ አፍሪካ እና በቀይ ባሕር አካባቢም ውጥረትን እያባባሱ እንደሚገኙ አመልክቷል። እነዚህ አካባቢዎች ለዓረቡ ዓለም የራቁ አይደሉም፤ ይልቁንም ለዓረቡ ዓለም ደኅንነት፣ የባሕር ንግድ፣ የኃይል አቅርቦት እንዲሁም የምግብ ዋስትና እጅግ ወሳኝ እና ስትራቴጂካዊ ማዕከላት ናቸው። የግብፅ ከፋፋይ ቀጣናዊ አካሄድ ከታዩባቸው ጉልህ ማሳያዎች አንዱ በኤርትራ ጉዳይ እና በሰፊው የኢትዮጵያ ግዛት አንድነት ላይ የነበራት ታሪካዊ ጣልቃ ገብነት ነው። ኢትዮጵያን ለማዳከም እና ቀጣናዊ ተፅዕኖዋን ለመግታት በግብጽ ታስበው የተደራጁ ተገንጣይ ኃይሎችን እና ፖለቲካዊ ፕሮጀክቶችን በግልጽ ትደግፍ እንደነበረ ፀሐፊው አውስቷል። ከኢትዮጵያ የኤርትራ መገንጠል በምሥራቅ አፍሪካ ቀውስ የተሞላ ታሪክ ውስጥ አቢይ ክስተት ሲሆን፣ የውጭ ጂኦፖለቲካዊ ጣልቃ ገብነቶች የሀገራትን እጣ ፈንታ እንዴት እንደሚያናጉ በግልጽ የሚያሳይ ነው። የዲፕሎማሲ ታሪክ እንደሚያስረዳው፣ የቀድሞው የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ጸሐፊ እና የግብፅ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዴኤታ ቡትሮስ ቡትሮስ-ጋሊ፣ ኢትዮጵያን ለማዳከም ታስቦ የተዘረጋውን የኤርትራን የመገንጠል ፕሮጀክት በመደገፍና በማፋጠን ረገድ ትልቅ ሚና ነበራቸው። በተጨማሪም ግብጽ በደቡባዊ የቀይ ባህር ቀጣና የምታካሂደው ቀውስ የመፍጠር እንቅስቃሴ፣ ለዓለም አቀፍ የባህር ንግድና ለቀጣናው ደህንነት ቀጥተኛ ስጋት ደቅኗል። በባብ-ኤል-ማንደብ የባሕር ወሽመጥ አካባቢ ውጥረቶችን በመቀስቀስ እና ተላላኪ ታጣቂ ቡድኖችን በማንቀሳቀስ፣ ወሳኝ የሆኑ የባህር መተላለፊያዎችን የጂኦፖለቲካዊ ግጭት መድረክ አድርጋዋለች። ይህም ለጠቅላላው የዓረብ ዓለም የኢነርጂና የምግብ አቅርቦት መሰረት የሆነውን የደህንነት መዋቅር አደጋ ላይ ጥሎታል፤ ሲሉ ጅብሪል ላሞ ያብራራሉ። ጅብሪል ላሞ በጽሑፉ ላይ እንዳሰፈረው፣ የግብፅ ግልጽ የራስ ወዳድነት እንቅስቃሴዎች ቀጣናዊ ውጥረትን የሚፈጥሩ ቢሆንም፣ የኢትዮጵያ ወደ ዓረብ ሊግ መቀላቀል ግን ለዓረቡ ዓለም እጅግ ከፍተኛ ጥቅም የሚያስገኝ ለውጥ አምጪ ዕድል ይዞ ይመጣል። በመደመር ፍልስፍና አሳታፊ ማዕቀፍ ሥር፣ ኢትዮጵያ ከማግለል ፖሊሲ ይልቅ የዓረቡን ዓለም ውጤታማ በሆነ መልኩ ለማስተሳሰር የሚያስችል የላቀ የዲፕሎማሲ አቅም አላት። በዚህም የአፍሪካ ዋነኛ የዲፕሎማሲ ማዕከል እና የአፍሪካ ህብረት መቀመጫ የሆነችው ኢትዮጵያ፣ የባለብዙ ወገን ትብብሮችን በመቅረጽ ረገድ ያላትን የካበተ ልምድ ታካፍላለች። የኢትዮጵያ ወደ ዓረብ ሊግ የመቀላቀል ጥረት ጊዜያዊ የፖለቲካ ስሌት ሳይሆን፣ የተፈጥሮ የታሪክ ጥሪ ነው። ከ135 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ፣ ፈጣን የኢኮኖሚ ዕድገት እና ጥልቅ የሥልጣኔ መሠረት ያላት ይህች የቀይ ባሕር ሀገር፣ አባልነቷ በአፍሪካ እና በመካከለኛው ምሥራቅ መካከል ስትራቴጂካዊ ድልድይ ይፈጥራል። ኢትዮጵያ ከመካከለኛው ምሥራቅ ጋር ያላት ቁርኝት በሺዎች ለሚቆጠሩ ዓመታት በጋራ ታሪክ፣ ባህል እና የደም ትስስር ላይ የተገነባ ነው። እንደ ሃርቫርድ ዩኒቨርሲቲ ባሉ የትምህርት ተቋማት፣ የኢትዮጵያ ጥናቶች በታሪክ ደረጃ ከመካከለኛው እና ከቅርብ ምሥራቅ ታሪክ (Near Eastern Studies) ተመድቦ መጠናቱ፤ የኢትዮጵያ ስልጣኔ ከቀጣናው ጋር ያለውን ጥልቅ ታሪካዊ ውህደት የሚያረጋግጥ ሕያው ማሳያ ነው። የባብ-ኤል-ማንደብ የባህር ወሽመጥ በጭራሽ መሰናክል አልነበረም፤ ይልቁንም ንግድን፣ ባህልን እና ማህበረሰቦችን በቀይ ባሕር በኩል ያገናኘ ዋንኛ መተላለፊያ ሆኖ አገልግሏል። ከንጉሥ አብረሃ ዘመነ መንግሥት ጀምሮ በኢትዮጵያውያን እና በመካከለኛው ምሥራቅ ሕዝቦች መካከል የጋራ የደም ትስስር እንደነበር የሚያረጋግጡ ዘመናዊ የስነ ህይወት( ጄኔቲክስ) ጥናቶች፣ የዚህን ታሪካዊ ቁርኝት እውነተኛነት በግልጽ ያሳያሉ። በቋንቋና በባህል ረገድ የኢትዮጵያ መንግሥት መሠረት ታሪካዊ ትስስር ያለው ነው። የሀገሪቱ የቋንቋና የሥነ-ጽሑፍ ውርስ ከዓረብኛ፣ አራማይክና ዕብራይስጥ ጋር በጽኑ የተሳሰረ ሲሆን፣ ይህም በምሥራቅ አፍሪካና በአረቢያ ልሳነ-ምድር መካከል ያለውን ጥልቅ የጋራ የሥልጣኔ ቁርኝት ያረጋግጣል። ኢትዮጵያ በእስልምና ታሪክ ውስጥ ልዩ ቦታ አላት። የመጀመሪያዎቹ ሙስሊሞች ወደ ኢትዮጵያ ተስደው በንጉስ ነጃሺ ከለላ ማግኘታቸው የእስልምናን ህልውና የታደገ ታሪካዊ ክስተት ሲሆን፣ ይህም ሀገሪቱን ከዓረቡ ዓለም ጋር በጽኑ አስተሳስሯታል። እውነታው ይህ ሆኖ ሳለ፣ የዓረብ ሊግን በኢትዮጵያ ላይ እንደ ተቋማዊ ተፅዕኖ ማሳደሪያ መሣሪያ ግብጽ ስትጠቀምበት ቆይታለች። ግብፅ የውጭ ፖሊሲ የኢትዮጵያን ሉዓላዊ ዕድገት፣ የህዳሴውን ግድብም ሆነ የባሕር በር ጥያቄን እንደ ሥጋት በሚያይ ጊዜ ያለፈበት ስሌት ላይ የተመሠረተ ነው። ግብፅ የራሷን የውሃ አቋም በሊጉ ላይ በመጫን፣ ተቋሙ ከኢትዮጵያ ጋር አላስፈላጊ ውጥረት ውስጥ እንዲገባ አድርጋለች። ጅብሪል ላሞ እንዳመለከተው፣ ከግብጽ የአግላይነት ፖሊሲ ይልቅ የዘመኑ ነባራዊ ሁኔታዎች ሙሉ ትብብርን የሚጠይቁ ናቸው። በመደመር መርህ፣ ኢትዮጵያ ለዓረቡ ዓለም ለዘመናት ከቆዩ የጥላቻ መንገዶች በላቀ ሁኔታ የተሻሉ ጥቅሞችን ማቅረብ ትችላለች። እያደገ የመጣው የኢንዱስትሪ እና የአረንጓዴ ኃይል አቅሟ፣ ኢትዮጵያን ለቀይ ባህር ቀጣና የመረጋጋት ምሰሶ አድርጓታል። የመካከለኛው ምሥራቅ ቀጣና የውሃ እጥረት እና የምግብ ዋስትና ሥጋት በተጋረጠበት በዚህ ወቅት፣ የኢትዮጵያ የውሃ ሀበት እና ለም መሬት ለቀጣናው ወሳኝ የግብርና-ኢንዱስትሪ አጋር ያደርጋታል። የዓረብ ሊግ አባል ሀገራት የ21ኛውን ክፍለ ዘመን ብሔረተኝነት በመሻገር፣ የቀይ ባህርን ቀጣና የሥልጣኔ እውነታ መቀበል ይኖርባቸዋል። አረብ ሊግ እንደ ጅቡቲ፣ ሶማሊያ፣ ኮሞሮስ እና ሞሪታኒያ አባል ሀገራት መያዙ፣ ስብስቡ የተለያዩ ቀጣናዊ እውነታዎችን ማስተናገድ የሚችል መሆኑን ያሳያሉ። የዓረብ ሊግ ሙሉ አባልነት የኢትዮጵያን አፍሪካዊ ማንነት ሳይቀንሰው፣ አህጉሩን ከመካከለኛው ምሥራቅ ጋር የሚያገናኝ ዋነኛ ድልድይ የሚያደርጋት በመሆኑ፤ ሊጉ የኢትዮጵያን አጋርነት በመቀበል ለአዲስ አበባ ተገቢውንና ሕጋዊ ቦታዋን የሚሰጥበት ጊዜ አሁን እንደሆነ በመግለጽ ጅብሪል ላሞ ፅሁፉን ቋጭቷል።

ኢትዮጵያ የዛሬ ማንነቷና ሉዓላዊ ክብሯ ተጠብቆ እዚህ እንድትደርስ በርካታ ውጣውረዶችን አልፋለች። በቀደመ ታሪኳም ዜጎች በራሳቸው የውስጥ ጉዳይ መስማማት ባለመቻል እርስ በእርስ ካደረጓቸው ግጭቶች ባለፈ የውጭ ሃይሎችም የራሳቸውን አሉታዊ ጫና ሲፈጥሩ ቆይተዋል፤ አሁንም ይህንኑ ለማስቀጠል ተላላኪዎቻቸውን ለመጠቀም ሲሞክሩ ይታያል። በአንድ ሃገር ውስጥ የማያግባቡ ጉዳዮች በየትኛውም አጋጣሚና የታሪክ ምዕራፍ ሊያጋጥሙ ይችላሉ። እነዚህን ችግሮች በሃይል ለመፍታት የሚደረገው የመሳሪያ ትንቅንቅ ግን አክሳሪና ዘመን እያለፈበትም ነው። ይሁን እንጂ የኢትዮጵያን ሰላማዊ የእድገት ጉዞ ለማወክ የህዝቦቿን አንድነት ለመበጥበጥ ከቅርብም ሆነ ከሩቅ የሚመጡ ጠላቶች ጠፍተው አያውቁም። በየዘመናቱ የተሻገርናቸው የታሪክ ስብራቶችን ፣ የመብት ጥያቄዎችንና ሌሎችንም መነሻ በማድረግ በውስጥ ባንዳዎች እና በውጭ ባዳዎች አማካኝነት የማያቋርጥ ጦርነት ውስጥ ለመክተት፣ የብልጽግና ጉዞዋን ለማደናቀፍ የሚደረጉ ሴራዎች ዛሬም ላይ ቀጥለዋል። ኢትዮጵያ በቀጣናው ያላት ተሰሚነትና ተጽዕኖ የሚያሳምማቸው ለዜጎቿን እኩል ተጠቃሚነትና ብልጽግና መረጋገጥ የምታደርገው ጥረት የሚያስጨንቃቸው እነዚህ ሃይሎች በመብት ፣ በነጻነት፣ በዴሞክራሲ፣ በማንነትና በሌሎችም የሃሰት ትርክቶች መነሻነት በሩቅ ቢያቅታቸው በቅርብ የውስጥ ተላላኪ ባንዳዎችን እያደራጁ በጀት መድበው የጦር መሳሪያ አቅርበው ሀገር የማፍረስ ሙከራቸውን አላቋረጡም። በመደመር እሳቤ ሁሉንም በአንድ ላይ በማቀራረብና የጋራ ትርክቶችን በመገንባት ከልዩነት ይልቅ የሚያቀራርቡ ጉዳዮች ላይ በማተኮር ዘላቂ ልማቷን መፃኢ ብሩህ ተስፋዋን ለማለምለም በሁሉም ዘርፍ ኢትዮጵያ በዜጎቿ ተሳትፎ እየሰራች መሆኗም ምቾት ነስቷቸዋል። በሀገራችን ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ እየተካሔደ ያለውና ወርቃማው እድል ሃገራዊ ምክክር ልዩነቶችን በምክክር ለመፍታት ፣ የሚያስችሉ ወሳኝ ምዕራፎች ላይ ደርሷል ። በዚህ የምክክር ሒደት በሀገሪቱ የትኛውም ጥግ ያለ ዜጋ እንዲሁም በውጭ የሚገኙ ኢትዮጵያዊያንና ትውልደ ኢትዮጵያዊያን የተወከሉበት ፣ የብሔር፣ የፖለቲካ አመለካከትና የሃይማኖት ልዩነት የማያደናቅፉት ሁሉንም ያሳተፈ ምክክር እየተካሔደ ይገኛል። ጥያቄያችንን በጠብመንጃ አፈሙዝ እንፈታለን ያሉ ታጣቂዎችም ብረት በማስቀመጥ አጀንዳዎቻቸውን ይዘው ወደ ጠረጴዛው ቀርበዋል። ልክ ናቸው ሀገር ከሁሉም ነገር ትበልጣለችና ይሄንን ወርቃማ እድል ለመጠቀም ማሰብ ትክክለኛው ውሳኔ ነው። በትጥቅ ትግል ጥያቄያችንን እንመልሳለን በሚል ሽፋን የሌሎችን አጀንዳ ለማሳካት የሚደረግ ጥረት የሃገርና የትውልድ ጠባሳ ከማስቀመጥና የታሪክ ተወቃሽ ከመሆን የዘለለ ፋይዳ እንደማይኖረው መገንዘብ ብልህነት ነው። የዚህ ምክክር ተሳታፊ/ተመካካሪ ከሆኑት የቀድሞ ታጣቂዎች መካከል የአማራ ፋኖ ህዝባዊ ድርጅት(አፋሕድ) አመራር ካፒቴን ማስረሻ ሰጤ በዚህ ይስማማሉ ። ሀገራዊ ምክክር ትልቅ ተስፋ የጣልንበት፣ በንግግር፣ በምክክር ሀገራችንን የምናስቀጥልበት፣ ሁሉም ተነጋግሮ ተመካክሮ የወደፊቷን ኢትዮጵያ ከችግሮች ነፃ የሚያደርግበት ነው ይላሉ። ምክክሩ ሁሉም ኢትዮጵያዊ የሚነጋገርበት፣ የሚመካከርበት እና በሃሳብ የበላይነት ጠንካራ ሃገር የሚፈጠርበት መልካም የታሪክ አጋጣሚ መሆኑንም ይናገራሉ። በምክክር፣ በድርድር የሕዝብን ጥያቄ በመመለስ ሀገርን የምናስቀጥልበትና የውጭ ኃይሎችን ጣልቃ ገብነት የምናስወግድበት በመሆኑ የኢትዮጵያ ሕዝብ ትልቅ ተስፋ የጣለበት ነው ብለዋል። የኦሮሞ ነጻነት ሰራዊት አመራር የቀድሞ ታጣቂ ጃል ሰኚም ይሄንኑ ሃሳብ ይጋራሉ። በኢትዮጵያ ውስጥ ለዓመታት የቆዩ ልዩነቶችን ለመፍታት ሀገራዊ ምክክር መዘጋጀቱ ትልቅ እርምጃ እንደመሆኑ እሳቸውም ያላቸውን ሀሳብ በማንጸባረቅ እየመከሩ ይገኛሉ። እርሳቸውና ቡድናቸው ከዚህ ቀደም የትጥቅ ትግልን በመምረጥ ጫካ ገብተው እንደነበር አስታውሰው፤ ችግሮችን በመሳሪያ ከመፍታት ይልቅ በሰላማዊ የምክክር መድረክ መፍታት ጥሩ አማራጭ መሆኑን አምነው ወደ ሰላም መንገድ መምጣታቸውንም ተናግረዋል። ችግሮቻቸውን በምክክር የፈቱ ሀገራት በሁሉም ዘርፍ ዕድገታቸውን የሚያስቀጥሉ ሲሆኑ ወደ ትጥቅ ትግል ያመሩና ግጭት ውስጥ የገቡት ደግሞ በፖለቲካዊ ፣ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ውድቀት ለከፋ ድህነት መዳረጋቸውን ጠቅሰዋል። የጦር መሣሪያ በመነቅነቅና ደም አፋሳሽ ጦርነት ውስጥ በመግባት የሚፈታ ችግር እንደሌለ የሚናገሩት ደግሞ የአማራ ብሄራዊ ንቅናቄ(አብን) አመራሩ ተመካካሪ ጣሒር መሀመድ ናቸው። ጫካ ባለውና እዚህ ባለው ሰው መካከል ምንም ዐይነት የዜግነት ልዩነት እንደሌለ ገልጸው ከትጥቅ ትግል ይልቅ በሃሳብ ለመታገል ልዩነቱን ለማቅረብ የፈለገ ሁሉም ዜጋ በምክክሩ የመሳተፍ ነጻነት እንዳለው ገልጸዋል። በሃገራዊ ምክክሩ ከትጥቅ ትግል ይልቅ በሰላማዊ መድረክ መወያየት የተመረጠበት ዋና ምክንያት ዘላቂ ሰላም፣ አገራዊ መግባባት እና የፖለቲካ ባህል ለውጥ ለማምጣት ነው:: የትጥቅ ትግል የዜጎችን ህይወት ያጠፋል፣ መሰረተ ልማቶችን ያወድማል፤ ማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ውድቀትንም ያመጣል: ፤ ሰላማዊ መድረክ ግን ያለምንም ደም መፋሰስ ሃሳብን በሃሳብ ለመሞገት እድል ይሰጣል:: በኃይል የሚመጣ ለውጥ ብዙውን ጊዜ አሸናፊና ተሸናፊን ስለሚፈጥር የቁስል እና የቂም ዑደትን ያስቀጥላል:: በሰላማዊ ውይይት የሚገኝ መፍትሄ ግን የሁሉንም ወገን ስጋት እና ፍላጎት ያገናዘበ በመሆኑ ዘላቂነት ይኖረዋል:: ሃገራዊ ምክክሩ የታጠቁ አካላትም ጭምር መሳሪያቸውን አስቀምጠው በሃሳብ እንዲፎካከሩ መንገድ ከፍቷል። ይህ ታሪካዊና ወርቃማ እድል ኢትዮጵያዊንን አግባብቶ ወደተረጋጋችና የበለጸገች ሃገር የሚመራ በመሆኑ ስኬታማነቱ አያጠራጥርም። ለእድለኛው ትውልድ ያጋጠመው ወርቃማው ስጦታ ሃገራዊ ምክክር የተቋቋመለትን ዓላማ ያሳካል።

ግብፅ በታሪኳ የዓባይን ወንዝ በብቸኝነት ለመጠቀም የተከተለችው ዋና ስልት "ጠንካራና የተረጋጋች ኢትዮጵያ ለካይሮ ስጋት ናት" የሚል ቀመርን ነው። በመሆኑም በየዘመናቱ የተነሱ የካይሮ መንግስታት ኢትዮጵያ ተረጋግታ ሀብቷን እንዳታለማ ለማድረግ ረዥም ርቀት ተጉዘዋል። በታሪክ አጋጣሚ የዓባይን መነሻ ሙሉ በሙሉ ለመቆጣጠር በርካታ የወረራ ሙከራዎችን ያደረገችው ግብጽ፣ በጉንደት (1875) እና በጉራዕ (1876) በተደረጉ ታሪካዊ ውጊያዎች በኢትዮጵያውያን ጠንካራ ክንድ መራራ ሽንፈትን አስተናግዳለች። ከቀጥታ ጦርነት ከተመለሰች በኋላ ካይሮ ስልቷን ወደ "ውስጥ ለውስጥ ማበጣበጥ" ቀይራለች። ይህም የኢትዮጵያን መንግስት ትኩረትና የፋይናንስ አቅም ከልማት ፕሮጀክቶች (በተለይም ከታላቁ ህዳሴ ግድብ እና መሰረተ ልማቶች) ወደ ጸጥታ ማስከበር እንዲዞር ለማድረግና ሀገሪቱን ወደማያልቅ የውስጥ ብጥብጥ ለመክተት በርካታ ሴራዎችን ስታከናውን ቆይታለች። ይህ አልሳካ ሲላት ደግሞ የሀሰት መረጃዎችን ማሰራጨትን እንደ አማራጭ መንገድ ስትጠቀም ቆይታለች፤ እየተጠቀመችም ትገኛለች። የግብፅ የፖለቲካ ምሁራንና ዲፕሎማቶች የታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ግንባታ ከተጀመረበት ጊዜ አንስቶ “ግድቡ በታችኞቹ የተፋሰሱ ሀገራት ላይ የከፋ ጉዳት ያደርሳል” በሚል የሐሰት ትረካቸውን ሲያሰራጩና ዓለም አቀፉን ማህበረሰብ ሲያሳስቱ ቆይተዋል። ሆኖም ግን፣ በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ጥበብ የተሞላበት አመራር ሰጪነት ኢትዮጵያ የውጭ ተፅዕኖዎችንና የውስጥ ፈተናዎችን በመሻገር ይህንን ግዙፍ ፕሮጀክት ከፍፃሜ ማድረስ ችላለች። ይህም የመደመር እሳቤ የሆነው ፈተናን ወደ እድል የመቀየር ትልቁ ማሳያ ነው። የግድቡን እውን መሆን ተከትሎም የካይሮ ተደጋጋሚ የሀሰት ቅሬታና የተዛባ ፕሮፓጋንዳም ዘግይቶም ቢሆን እውነቱ በዓለም ፊት እየተገለጠ ይገኛል።በCNN “Connecting Africa” ወርሃዊ ፕሮግራም ላይ ጋዜጠኛ ቪክቶሪያ ሩባዲሪ ያቀረበችው ዘገባ የዚሁ እውነት ማሳያ ነው። እንደ አውሮፓዊያን አቆጣጠር በ2020 የቢቢሲ የኮምላ ዱሞር ሽልማት አሸናፊ የሆነችው ጋዜጠኛ ቪክቶሪያ ሩባዲሪ፣ የኢትዮጵያ ታላቁ ህዳሴ ግድብ በሚገኝበት ጉባ ተገኝታ ባከናወነችው ዘገባ የካይሮን ምናባዊ ቅዥት የሚያፈርሱ ተግባራዊ እውነቶችን ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ይፋ አድርጋለች። የምህንድስና ልህቀት እና የጋራ ልማት ማሳያ፦ CNN በዘገባው ስለ ሕዳሴ ግድብ ለዓመታት ሲነገር የቆየውን የሀሰት ሴራ ሳይሆን፣ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ የምህንድስናና የግንባታ ባለሙያ ኢትዮጵያዊያን ጥረትን እውን ያደረገ የኢንጂነሪንግ ልህቀት አብነት መሆኑን አጉልቶ አሳይቷል። የግብፅ መንግስት ግድቡን “የስጋት ምንጭ” አድርጎ ለማሳየት ቢጥርም፣ የCNN ዘገባ ግን ግድቡ ለኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን ለአጠቃላይ ቀጣናው የተዘረጋ የጋራ እድገት መድረክ መሆኑን አብራርቷል። እንደ አውሮፓዊያን አቆጣጠር መስከረም 2025 በይፋ የተመረቀው ይህ ግዙፍ ፕሮጀክት፣ የሀገሪቱን የኃይል አቅርቦት በማሳደግ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ዜጎችን ህይወት እያበራ መሆኑን በማሳየትም፤ ግድቡ ኢትዮጵያ ከድህነት ለመውጣት የምታደርገው ጥረት አካል መሆኑን በተግባር ገልጧል። የጋዜጠኛ ሩባዲሪ ዘገባ የግብፅን ተደጋጋሚ ቅሬታና ሴራ በሶስት ዋና ዋና ነጥቦች ውድቅ ያደርጋል። የጋራ ተጠቃሚነት መርህ ፦ ግድቡ የታችኞቹን የተፋሰሱ ሀገራት የማይጎዳ፣ ይልቁንም የውሃ ፍሰትን በማስተካከልና ደለልን በመቀነስ ረገድ አዎንታዊ ሚና የሚጫወት፣ በጋራ ተጠቃሚነት መርህ ላይ የተመሰረተ ፕሮጀክት መሆኑን የግድቡ ግንባታ ስራ አስኪያጅ ኢንጂነር ክፍሌ ሆሮ ሃሳብን በማካተት ጭምር አሳይታለች። ቀጣናዊ የመደመር እሳቤ ማሳያ ፦ ግድቡ ኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ በመሸጥ ገቢ ከማግኘቷም ባለፈ፣ የቀጣናውን ሀገራት በኃይልና በኢኮኖሚ የሚያስተሳስር ነው። ይህ ደግሞ በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ(ዶ/ር) የሚመራው የመደመር መንግስት እሳቤ ማለትም “በጋራ ማደግ እና እርስ በእርስ መደጋገፍ” የሚለውን ቀጣናዊ ራዕይ በተግባር የሚያረጋግጥ እንጂ ግብፅ እንደምትለው ቀጣናውን ወደ አለመረጋጋት የሚከት አለመሆኑን ያመላክታል። ሰው ተኮር የኢኮኖሚ ሽግግር፦ በCNN ዘገባ የተካተቱት የኢንተርናሽናል ግሮውዝ ሴንተር (IGC) የኢትዮጵያ ኃላፊ ቴዎድሮስ መኮንን በግልጽ እንዳስቀመጡት፤ 70 በመቶው ህዝቧ ከ30 ዓመት በታች የሆነችው ኢትዮጵያ፣ ከ15 ዓመታት በፊት ከነበረችበት ከአማካይ በታች የነበረ የነፍስ ወከፍ ገቢ አሁን በአፍሪካ ከሚገኙ ግዙፍ ኢኮኖሚ ካላቸው ሀገራት አንዷ መሆን ችላለች። ግድቡም ይህንን ወጣት ኃይል ወደ ዘላቂ ምርታማነት ለመቀየር የሚደረገው ጥረት አካል ነው። መደምደሚያ፦ በአጠቃላይ ግብፅ ግድቡን መሰረት በማድረግ የምታካሂደው የዲፕሎማሲና የፕሮፓጋንዳ ዘመቻ የፖለቲካ ቁማር እንጂ ከሳይንሳዊና መሬት ላይ ካለው እውነት ጋር እንደማይገናኝ የCNN ዘገባ በግልጽ አሳይቷል። በሀገር ውስጥ አቅም እና በጥበብ በተሞላ ሀገራዊ አመራር እውን የሆነው የታላቁ ህዳሴ ግድብ፣ የኢትዮጵያን መጻኢ የኢኮኖሚ ጊዜ የሚቀርጽ፣ የአፍሪካ ቀጣናን በኃይልና በንግድ የሚያስተሳስር የልማት ማማ እንጂ የትኛውንም ሀገር የሚጎዳ ስጋት አይደለም። የመደመር እሳቤ ያጎናፀፈው ይህ የታሪካዊ ድል ብርሃንም መላውን ቀጣና ማብራቱን ቀጥሏል።

ዋግ ኽምራ፤ሐምሌ 24/2018 (ኢዜአ) ፦"ዓይኖቼ ማየት ባይችሉም እጆቼ ተዓምር ይሰራሉ'' -ዓይነ ስውሩ የቧንቧ ሰራተኛ በዋግ ኽምራ ብሔረሰብ አስተዳደር የሰቆጣ ከተማ ነዋሪ የሆኑት አቶ መለስ ጌታነህ የ62 ዓመት የእድሜ ባለጸጋ አዛውንት ናቸው፤ ከጊዜ በኋላ በመጣ ችግር የሁለት ዓይኖቻቸውን ብርሃን ያጡ ቢሆንም በአካባቢው ስመ ጥር የቧንቧ ሠራተኛ ናቸው። ከ1984 ዓ.ም ጀምሮ ገና በወጣትነት ዕድሜያቸው የቧንቧ ሥራ ሙያን ቀስመው፣ በዋግ ኽምራ በሚገኙ ወረዳዎች በመንቀሳቀስ ለንጹሕ መጠጥ ውሃ ተደራሽነት አሻራቸውን እያሳረፉ ያሉ ትጉህ ባለሙያ ናቸው። ቆላ በመውረድ፣ ደጋ በመውጣት፣ ተራራና ሸንተረሩን ሳይበግራቸው የውሃ መስመር በመዘርጋት ህብረተሰቡን የመጠጥ ውሃ እንዲደርሰው እያደረጉ ያሉ አዛውንት ናቸው። ለዚህም በተደጋጋሚ የምስጋና ሽልማት ተበርክቶላቸዋል። በ1991 ዓ.ም የተፈራ ኃይሉ መታሰቢያ ጠቅላላ ሆስፒታል ሥራ ሲጀምር እሳቸው በቧንቧ ባለሙያነት በቋሚነት በመቀጠር፣ የውሃ መስመር በመዘርጋትና በመጠገን የሕክምና ክፍሎች ያልተቋረጠ ውሃ እንዲያገኙ ማድረግ ችለዋል። ይሁን እንጂ ከዕለታት በአንድ ቀን ሥራቸውን እያከናወኑ ባሉበት ወቅት ባላወቁት ምክንያት የሁለት ዓይኖቻቸውን ብርሃን ያጡበት አጋጣሚ በመከሰቱ ከቤት ለመዋል መገደዳቸውን ያወሳሉ። እንደ አቶ መለስ ገለጻ፡ “ዓይኔ ማየት ባለመቻሉ ራሴን ችዬ መንቀሳቀስ፣ እንደልቤ ሜትር ዘርግቼ ለክቼ መቁረጥና ገደል ላይ ተንጠልጥዬ የቧንቧ መስመር መዘርጋት አልችልም የሚል የተሸናፊነት ስሜት አድሮብኝ ተስፋ ቆርጬ ተቀምጬ ነበር” ይላሉ። በዚህ ወቅት ትጋታቸውንና ብርታታቸውን የሚያውቁ የሆስፒታሉ ዳይሬክተር የነበሩት ዶክተር ዓለማየሁ ትኩ፣ ወደ ሆስፒታሉ በመውሰድና በመምከር ሥራቸውን እንዲቀጥሉ እንዳገዟቸው አውስተዋል። ቀስ በቀስም አቶ መለስ ሜትር በመዘርጋትና መጋዝ በመጨበጥ ልኬታን አስተካክለው፣ መገጣጠሚያ ቦታዎችን በዳበሳ ለይተው የቧንቧ ሙያ ሥራቸውን እንደገና “ሀ” ብለው ማስቀጠላቸውን አመልክተዋል። ምንም እንኳን ከወረዳ ወረዳ ተንቀሳቅሶ መሥራት ባይችሉም፣ በግለሰብ ቤቶችና ድርጅቶች እየተንቀሳቀሱ የቧንቧ ጥገና ሥራቸውን በብቃት እያከናወኑ ያሉ ብቁ ባለሙያ ሆነው ቀጥለዋል። በሆስፒታሉም ከአገልግሎት ውጭ የነበሩ የውሃ መስመሮችን በመለየትና በአግባቡ በመጠገን፣ ለሐኪሞችና ለሕመምተኞች ወጥ የሆነ የንጹሕ መጠጥ ውሃ አቅርቦት እንዲኖር በማድረግ “አንቱ” የተባሉ ባለሙያ ሆነዋል። አቶ መለስ በቧንቧ ሥራ ሳይገደቡ፣ በራዲዮ በሚቀርቡ የቴክኖሎጂ ፕሮግራሞች ባገኙት እውቀት ከአገልግሎት ውጭ የነበረውን የሆስፒታሉን የላውንድሪ (ልብስ ማጠቢያ) ማሽን በዳበሳ ጠግነው ወደ አገልግሎት በመመለስ ሆስፒታሉን ከወጪ ታድገዋል። “ብርሃን ከዓይን ብቻ ሳይሆን ከልብና ከመዳፋችንም ይገኛል” የሚሉት አቶ መለስ፣ በኤሌክትሪክ የሚሠሩ ምጣዶችን በመጠገንና ሌሎችንም የቴክኒክ ሥራዎች በመሥራት ራሳቸውንና ቤተሰባቸውን የሚያስተዳድሩ ጠንካራ የዕድሜ ባለፀጋ ናቸው። "የዓይን ብርሃኔን አጣሁ ብዬ አንድም ቀን አስቤ አላውቅም” የሚሉት አቶ መለስ፣ አሁን ላይ የጋራ መኖሪያ ቤቶች (ኮንዶሚኒየም) ጣራ ላይ በመውጣት ጭምር ቧንቧ ጠግነው የሚወርዱ ባለሙያ ሆነዋል። “እኔ ሥራ ሳልሠራ ስውል ያመኛል” የሚሉት አቶ መለስ፣ ወጣቱ ሥራን ሳይንቅ ከሰራ ከትንሽ ነገር ተነስቶ ጊዜውን በአግባቡ በመጠቀም ትልቅ ደረጃ ላይ መድረስ እንደሚችል ምክራቸውን ለግሰዋል። ስለ ጉዳዩ ኢዜአ ያነጋገራቸው የተፈራ ኃይሉ ጠቅላላ ሆስፒታል ሥራ አስኪያጅ አቶ ታምሩ ቢምረው እንዳሉት፡ ጋሽ መለስ የዓይን ብርሃናቸውን ቢያጡም በሙያቸው የትጋትና የ“ይቻላል” ተምሳሌት የሆኑ አዛውንት ናቸው። አዛውንቱ በሙያቸው የሆስፒታሉ የውሃ አቅርቦት እንዳይቋረጥ በማድረግ ለሕክምና ሥራ መቀላጠፍ ጉልህ አስተዋጽኦ እያበረከቱ መሆኑን ገልጸው ለሌሎች ባለሙያዎች በታታሪነት፣ በሥራ ፍቅር እና በጥንካሬ አርዓያ መሆናቸውንም ገልጸዋል።

የምህንድስና ምሩቁ ሞዴል አርሶአደር (በቀደሰ ተክሌ- ሚዛን አማን) እውቀት በቅድሚያ ራስን ለመለወጥ ከዚያም አልፎ ለሀገር ሲተርፍ ይበልጥ ትርጉም ይሰጣል። ማወቅ ከተማርነው ትምህርት የዘለለ መረዳት እንዲኖረን በማድረግ ለነገሮች ያለንን የእይታ አድማስ ያሰፋል። የ"ለምን?" ጥያቄዎችን በማንሳት በምላሹ መፍትሔ ለመስጠት ይሞክራል። በዚህም ረገድ ከተማሩበት ትምህርት ባሻገር ሌላ ዓለም እንዳለ በማሳየት በኩል ተምሳሌት የሚሆኑ አሉ። የዚህ ፅሁፍ ባለታሪክም ከምህንድስና ትምህርቱ ባሻገር ያለውን ፀጋ በእርጋታ ተመልክቶ ውጤታማ መሆን እንዴት እንደሚቻል ለሌሎች ምሳሌ የሆነ ወጣት ነው። ወጣቱ ኢንጂነር ይንገሥ ጌታቸው ይባላል። በሸካ ዞን የኪ ወረዳ የአላሞ ቀበሌ ነዋሪ ነው። በአካባቢው ባከናወነው ውጤታማ የግብርና ሥራ ሞዴል አርሶ አደር የሚል ሌላ የማዕረግ ስያሜን አግኝቷል። ይንገስ አስተዳደጉ በግብርና ስራ ከተሰማሩ ቤተሰቦቹ የእርሻ ማሳ ጋር የተያያዘ ነው። ዕድሜው ለትምህርት ሲደርስ ከትምህርት ቤት መልስ ቤተሰቦቹን በግብርና ስራ ያግዛል። ይህም የእርሻ ሥራን በአግባቡ እንዲረዳ አድርጎታል። ቤተሰቦቹን የሚያግዝበት እጁ የሻከረ ጉልበቱ የበረታ ነበር።   ከዚያ አለፍ ሲልም በትምህርቱ ጎበዝ ስለነበርም እስከ ዩኒቨርሲቲ ዘለቀ። በዲላ ዩኒቨርሲቲ የምህንድስና ትምህርቱን አጠናቆ ተመረቀ። ወደ ቀዬው ሲመለስም ስራ ከመፈለግ ይልቅ ከልጅነቱ ጀምሮ በሚያውቀው የግብርና ስራ ላይ ለመሰማራት በመወሰን በአጭር ታጥቆ ወደ ስራ ገባ። ለዘመናት ውጤታማ ሳይሆን የቆየውን የእርሻ ስራ ወደ የተሻለ ደረጃ ላይ የማድረስ ራዕይን ሰንቆ እጁን ከጭቃ ጋር አገናኘ። ወጣት ይንገስ ወደ እርሻ ስራ ለምን እንደመጣ ሲናገር "ቤተሰቦቼ ዕድሜያቸውን ሙሉ በግብርና ሥራ ነው የቆዩት፤ ነገር ግን ለውጥ የሚባል ነገር የለም።" ይህ ቁጭት ነው እንግዲህ "ለምን?" የሚል የመብሰልሰል ጥያቄን ሊያጭርበት የቻለው። የዘልማድ አሰራር፣ የቴክኖሎጂ አጠቃቀም፣ የግብዓት አጠቃቀም፣ በዕውቀት ያለመመራትና ሌሎች ምክንያቶች የእርሻ ስራውን ውጤታማ እንዳይሆን እንዳደረጉት ተገነዘበ። ለዚህም ክፍተትን ማየት፣ መንስኤ መለየት፣ ከዛም ለውጥን አልሞ ወደ ውጤት መቀየር መፍትሔ ሊሆን እንደሚችል ተረዳ። በትናንቱ መንገድ ባለመጓዝ የዘመነና ገበያው የሚፈልገውን ምርት ለማምረት ለራሱ ቃል ገባ፤ ከራሱ ጋር ተስማማ።   ወጣቱ አካባቢው ለቅመማ ቅመም ምርት የተመቸ ፀጋን የታደለ መሆኑን ስለሚያውቅ ይህን ዕድል ለመጠቀም በማሰብ ውድ የሆኑ የቅመማ ቅመም ምርቶችን በማምረት ለገበያ ለማቅረብ ወጠነ። ወጥኖም አልቀረም ወደ ተግባር ለመቀየር ተንቀሳቀሰ። ይህን ጊዜ ነው የሕይወቱ አዲስ ምዕራፍ የተከፈተው። ከአላሞ ተነስቶ ወደ ቴፒ የግብርና ምርምር ማዕከል አቀና። ማዕከሉ በብሔራዊ ደረጃ በቅመማ ቅመም ላይ ትኩረት በማድረግ የምርምር ስራዎችን ይሰራል። የምርምር ማዕከሉ ከሚያወጣቸው ዝርያዎች መካከል ቫኒላ አንዱ ነው። ቫኒላ ደግሞ በዓለማችን ውዱ ቅመም ነው። ወጣቱ ይንገስም ፍላጎቱ ተሳክቶ ዝርያውን ከማዕከሉ በመውሰድ ማሳው ላይ ተክሎ መንከባከብ ጀመረ። የቫኒላ የአመራረት ሂደት ትዕግሥትን የሚጠይቅ ነው። በተለይ ፍሬ እንዲሰጥ እርስ በእርስ የማዳቀሉ ተግባር ጥብቅ ክትትልና ትጋትን የሚጠይቅ ነው። ሂደቱን ተሻግሮ ምርት እስከሚሰጥ ድረስ ወጣቱ ከባለሙያዎች ድጋፍን ከመጠየቅ ባሻገር ድረ-ገፅን በመጠቀም በዓለም አቀፍ ደረጃ የቫኒላ አመራረት ያለበትን ደረጃ እስከ መከታተል የደረሱ ጥረቶችን ያደርጋል። በዚህም ብዙዎች ተስፋ የቆረጡበትን የቫኒላ ቅመም ምርት እርሱ በአግባቡ አልምቶ ውጤታማ እንዲሆን አድርጎታል። እነሆ አሁን ላይ ወጣቱ ካፒታሉን በማሳደግ በየዓመቱ ሚሊዮን ብሮችን ወደ ካዝናው የሚያስገባ ባለሃብት ሆኗል። በተጨማሪም ወጣቱ የቤተሰቡን ማሳ በአዲስ የቡና ዝርያ ለመሸፈን በሳይንስ የተደገፈ የማሳ ዝግጅት አድርጎ ቡና መትከል ጀመረ። እነሆ ዛሬ 5 ሄክታር በምርምር የተገኘ ምርጥ የቡና ዝርያ ለምቶ ፍሬ መስጠት ጀምሯል። ይህ የቡና ውጤታማነት ዝቅተኛ መልክዓ-ምድር ባላት የአላሞ ቀበሌ ከዚህ ቀደም የማይታሰብ አዲስ ብሥራት ነው። ከዚህ ቀደም የነበሩ የቡና ዝርያዎች ለቆላማ አካባቢ ተስማሚ ስላልነበሩ አርሶአደሮች ቡና አልምተው ብዙም ተጠቃሚ አይሆኑም ነበር። ወጣቱ የቴፒ ግብርና ምርምር ያወጣቸውን እንደ "K-1፣ K-2 እና I-3" በሚል ስያሜ የሚታወቁ የቡና ዝርያዎችን በመውሰድ በማሳው ላይ በመሞከር ውጤት አምጥቶለት ችግኞቹ በ9 ወር አብበው የምሥራች ፍሬ ሊሰጡ ችለዋል። ዝርያዎቹ በሙሉ አቅም ምርት ሲሰጡ በሄክታር ከ20 ኩንታል በላይ ምርት ይሰበሰብባቸዋል። ኢንጂነሩ ሞዴል አርሶ አደር በቫኒላ እና በቡና ልማት ላይ ብቻም ራሱን አልገታም። በአቮካዶ፣ በሙዝ፣ በአናናስ፣ በፓፓያና በሌሎች የፍራፍሬ ዓይነቶችን ጨምሮ በካካዎ እና በቁንዶ በርበሬ ቅመማ ቅመም ምርቶች ላይ በመሰማራትም ተጠቃሚ መሆን ችሏል። የካካዎን ምርት ለኢንዱስትሪ ግብዓት እንዲውል በማድረግ የውጭ ምንዛሬን የማዳን ዓላማን ይዞ ወደ ምርት መግባቱን ይናገራል። ካካዎ ቾኮሌት ለሚያመርት ፋብሪካ በግብዓትነቱ ተጠቃሽ ነው።   ወጣት ይንገስ በተለያዩ ምርቶች ላይ ከመሰማራት ባሻገር የተሻሻሉ የዘር ችግኞችን እያባዛ ለአካባቢው አርሶ አደሮችም እያቀረበ ይገኛል። በዚህም በዓመት በሚሊዮን የሚቆጠር ገቢ በማግኘት ራሱን እና ቤተሰቡን የተሻለ የኑሮ ደረጃ ላይ አድርሷል። የሸካ ምድር ፍሬ ለመስጠት የምርት ዓይነት አይመርጥም። የሰጡትን ያበቅላል፤ ይህ ደግሞ በተፈጥሮ የተቸረ ጸጋ ነው። የወጣት ይንገሥ ማሳ አንድ ምርት ብቻን የማልማት ዕድልን ማን ይሰጠዋል። በጥምር የእርሻ ስነ-ዘዴ እርስ በእርስ ተመጋጋቢ የሆኑ የተለያዩ ምርቶች በአንድ ላይ ይመረታሉ። ለአብነትም አቮካዶ፣ ፓፓያና ሙዝ በአንድ ላይ ይመረታሉ። ይህም ውጤታማ የመሬት አጠቃቀም ሥርዓትን ፈጥሯል። ለአካባቢው ሥነ-ምህዳር ጥበቃ፣ ለጥላና የእንጨት ሥራ ውጤቶች ግብዓት የሚሆነው የግራቪላ ዛፍ ለቁንዶ በርበሬ ልማት መሠረት ሆኖ ያገለግላል። መንግሥት "ምግቤን ከጓሮዬ" በሚል ያስጀመረው ሀገራዊ ኢኒሼቲቭ ማሳያ ከሆኑ ማሳዎች ውስጥ የሚመደበው የወጣቱ ማሳ ከፋብሪካ ውጤቶች በቀር ይህ ጎደለ የሚባልለት አይደለም። ከወተት እስከ ማር፣ ከአትክልት እስከ አዝርዕት ሁሉም በመጠኑ ይመረታል። ውጤታማ የግብርና ሥራ መሬትን አርሶ ከዘር ጋር ከማገናኘት ያለፈ ትርጉም የሚፈልግ መሆኑን ከኢንጂነሩ ሞዴል አርሶ አደር ይንገሥ የሥራ ተሞክሮ መማር ይቻላል። በቴክኖሎጂ ዘመን ከቴክኖሎጂ ርቆ ማልማት ድካም ከማብዛት ውጭ ውጤቱ አርኪ አይደለም። የግብርና ምርቶችን በከፊል ማቀነባበር የሚችሉ ማሽኖችን በመትከል ምርቶቹን በጥራት ለዓለም አቀፍ ገበያ ለማቅረብ አቅዶ እየሠራ መሆኑን ጠቅሷል። ከወጣት ይንገሥ የሥራ ውጤታማነት በኋላ ብዙዎች የአካባቢው ወጣቶች ተነቃቅተዋል። ብዙ ዓመት ሰፊ ማሳ አልምተው ጥቂት ምርት ይሰበስቡ የነበሩ አርሶ አደሮችም ወደ ይንገሥ ማሳ ጎራ ብለው ተሞክሮ በመቅሰም ለትግበራው ወደ ማሳቸው አቅንተዋል። ተሞክሮውን ፈጥነው ወደ ውጤት ከቀየሩ ወጣቶች መካከል ወጣት ብርሃኑ ጌታቸው አንዱ ነው። እርሱም ዛሬ ሁለተኛ ዓመቱን የያዘ የ5 ሄክታር ቡና ማሳ ባለቤት ሆኗል። ቡናን ከመትከል በተጨማሪ ዘር በማፍሰስ ችግኝ የማዘጋጀት ተግባር እንደሚያከናውን ገልጿል።   አርሶ አደር ታደሰ እጅጉ፤ ላለፉት በርካታ ዓመታት በእርሻ ሥራ ቢቆዩም ውጤታማውን መንገድ ሳይከተሉ መቆየታቸውን ይናገራሉ። አሁን ላይ ወጣቶቹ ሠርተው ባመጡት ውጤት ተደስተው አሠራሩን በማሳቸው ለመተግበር መነሳሳታቸውን ገልጸዋል። ያላቸውን 10 ሄክታር የእርሻ ማሳ ከልጆቻቸው ጋር በማልማት በአዳዲስ የቡና፣ የቅመማ ቅመም እና የፍራፍሬ ልማት ለመሸፈን ማቀዳቸውን ጠቅሰዋል። አቶ ተስፋዬ ግዛው የየኪ ወረዳ ቡና፣ ሻይና ቅመማ ቅመም ጽሕፈት ቤት ባለሙያ ናቸው። በወጣት ይንገሥ ጌታቸው የተከናወነው ውጤታማ ሥራ የወረዳውን የግብርና ሥራ ያነቃቃ መሆኑን ተናግረዋል። በቡና ምርታማነት ላይ የታየው ተሞክሮ ወደ ሌሎች ቀበሌዎች እንዲስፋፋ እያደረግን ነው ብለዋል።   በተለይ በጥምር እርሻ አመራረት ሥነ-ዘዴ የታየው የቅመማ ቅመም እና ፍራፍሬ ማሳ ውጤት በጠባብ ማሳ ብዙ የምርት መጠን መሰብሰብ የሚቻልበትን መንገድ በተግባር ያሳየ መሆኑን ገልጸዋል። የኢንጂነሪንግ ምሩቁ ወጣት ተሞክሮ የአካባቢን ፀጋ ባለመመልከት በሥራ ፍለጋ ጊዜያቸውን ለሚያባክኑ ወጣቶች የሚያስተምረው ዘርፈ ብዙ ትምህርት አለ ብለዋል። የሰው ልጅ ሕይወት የሚቀየረው በሥራ ዓይነት ሳይሆን በጠንካራ የሥራ ባህል ነው። በእጅ ያለን ወርቅ እንደ መዳብ ቆጥሮ የሩቅ ከመሻት ይልቅ በአጠገብ ያለን ጸጋ አይቶ ወደ ውጤት መቀየር ነገን በተሻለ ደረጃ አሻግረን እንድናይ ያስችለናል። ለዚህ ደግሞ የኢንጂነሪንግ ምሩቁ ሞዴል አርሶ አደር ይንገሥ ጌታቸው ተግባር ሕያው ምስክር ነው። ሰላም!

በቤተልሔም ባህሩ መግቢያ፡- ኢትዮጵያ የሰው ልጅ ሥልጣኔ መነሻ፣ የታሪክ መዝገብና የቱባ ባህል ሀብት ካስማ ምድር መሆኗ የአደባባይ ሃቅ ነው። የሺህ ዓመታት ታሪኮች፣ በዘመናት የተገነቡ ዕድሜ ጠገብ የሕንፃ አሻራዎች፣ ከትውልድ ወደ ትውልድ የተላለፉ ባህላዊ እሴቶችና በዓላት ኢትዮጵያን በዓለም የቱሪዝም ካርታ ላይ ልዩ ስፍራ የሚያስይዙ መለያ ምልከቶቿ ናቸው። እንደ የአፄ ፋሲለደስ አብያተ መንግሥታት፣ የላሊበላ ውቅር አብያተ ክርስቲያናት፣ የአክሱም ሐውልቶች፣ የአልነጃሺ መስጂድ፣ የሐረር ጀጎል እና የጅማ አባ ጅፋር ቤተ መንግሥት ያሉ ታሪካዊ ቅርሶች የጥንታዊ ሥልጣኔ፣ የሃይማኖታዊ ትውፊትና የአርክቴክቸር ብልጽግና ሕያው ምስክሮች ናቸው። በተጨማሪም መስቀል፣ ጥምቀት፣ የገዳ ሥርዓት፣ አሸንዳ/አሸንድዬ፣ ኢሬቻ፣ ፊቼ ጨምበላላ እና ጊፋታ የመሳሰሉ የአደባባይ በዓላትም ዓለም አቀፍ ትኩረትን የሳቡ የማይዳሰሱ ባህላዊና ሃይማኖታዊ እሴቶች የሚያንጸባርቁ የኢትዮጵያ ውድ ሃብቶች ናቸው። እነኝህ ታሪካዊና ባህላዊ ሃብቶች በዓለም አቀፍ ዕውቅናም የተቸራቸው ናቸው። ኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት 16 የሚዳሰሱና የማይዳሰሱ ቅርሶቿን በዩኔስኮ የዓለም ቅርስ ዝርዝር ማስመዝገብ ችላለች። በቅርቡ የተመዘገቡት የባሌ ተራሮች ብሔራዊ ፓርክ፣ የጌዴኦ ባህላዊ መልክዓ ምድር እና የሐረር ሸዋል ኢድ ኢትዮጵያ ለዓለም ህዝብ ያበረከተቻቸው አዳዲስ የመስህብ ትሩፋቶች ናቸው። እነዚህ ቅርሶች የኢትዮጵያን ገጽታ በዓለም ላይ ከማጉላት ባሻገር በየዓመቱ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ጎብኚዎችን በመሳብ ለውጭ ምንዛሬ ግኝት፣ ለሥራ ዕድል ፈጠራና ለኢኮኖሚ እንቅስቃሴ መነቃቃት ጉልህ አስተዋጽኦ እያበረከቱ ይገኛል። ይሁን እንጂ ኢትዮጵያ በብዝኅ ተፈጥሮ፣ ታሪክና ባህል የታደለች ሀገር ብትሆንም ለረጅም ጊዜ እነዚህን ዕምቅ ሃብቶች በዘመናዊ የቱሪዝም አቀራረብ ለማልማት፣ ለዓለም አቀፍ ገበያ በብቃት ለማስተዋወቅና ወደ ዘላቂ የኢኮኖሚ ጥቅም ለመቀየር የሚገባውን ያህል ትኩረት ሳይሰጣቸው ቆይቷል። በመሆኑም የቱሪዝም ዘርፍ የሀገሪቱን እውነተኛ አቅም በሚመጥን ደረጃ መጠቀም ሳይቻል ቆይቷል። በሀገራዊ ለውጡ ማግስት በኢትዮጵያ በተተገበረው ከአምስቱ የብዝሃ ዘርፍ የኢኮኖሚ ማሻሻዮች መካከል አንዱ አምድ እንዲሆን በመደረጉ ልዩ ትኩረት አግኝቷል። ይህም ዘርፉ ከተለምዷዊ አካሄድ ወጥቶ ወደ ዘመናዊ ልማት፣ ወደ ከፍተኛ ተወዳዳሪነትና ዘላቂ የኢኮኖሚ ዕድገት የሚሸጋገርበትን መሰረት ጥሏል። በተለይም በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ሀሳብ አመንጪነት የተተገበሩት "የገበታ ለሸገር፣ ገበታ ለሀገርና ገበታ ለትውልድ" ፕሮጀክቶች ለቱሪዝም ዘርፉ ለውጥ ወሳኝ ምዕራፍ ፈጥረዋል። እነዚህ ፕሮጀክቶች በተፈጥሮ፣ በታሪክና በባህል የታደሉ ስፍራዎችን በዘመናዊ መንገድ በማልማት ለሀገር ውስጥና ለውጭ ጎብኚዎች ማራኪ መዳረሻዎችን መፍጠር ችለዋል። በዚህም የጎብኚዎች ፍሰት ጨምሯል፣ የውጭ ምንዛሬ ግኝት አድጓል፣ የየአካባቢዎቹ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴዎች ተነቃቅተዋል፣ የኢትዮጵያም የቱሪዝም ገጽታ በዓለም አቀፍ ደረጃ አዲስ መልክ እያገኘ መጥቷል። ዛሬ ቱሪዝም ለኢትዮጵያ የቅርስ ጥበቃ መሣሪያ ብቻ ሳይሆን፣ የኢኮኖሚ ዕድገት ማረጋገጫ፣ የውጭ ምንዛሬ ግኝት ምንጭ፣ የሥራ ዕድል መፍጠሪያ እና የሀገር ገጽታ ግንባታ ማጎልበቻ ዋና ሞተር በመሆን እያገለገለ ይገኛል። ኢትዮጵያ፤ በአፍሪካ ቀዳሚ የዓለም ቅርሶች ማዕከል ኢትዮጵያ በተባበሩት መንግሥታት የትምህርት፣ የሳይንስና የባህል ድርጅት (ዩኔስኮ) ከ16 በላይ የሚዳሰሱና የማይዳሰሱ ቅርሶችን ያስመዘገበች በአፍሪካ ቀዳሚ ሀገር ናት። ከሚዳሰሱት ቅርሶች መካከል የላሊበላ ውቅር አብያተ ክርስቲያናት፣ የፋሲል ግቢና የጎንደር ቤተ መንግስት፣ የአክሱም ሐውልቶች፣ የጢያ ትክል ድንጋዮች፣ የታችኛው ኦሞና የአዋሽ ሸለቆዎች፣ የሐረር ጁገል ግንብ እንዲሁም የባሌና የስሜን ተራሮች ብሔራዊ ፓርኮች ይገኙበታል። ከማይዳሰሱት ቅርሶች ደግሞ የመስቀል ደመራ በዓል፣ የጥምቀት በዓል፣ የፊቼ ጨምበላላና የገዳ ሥርዓት ተጠቃሽ ናቸው። ለቱሪዝም ዘርፍ በተሰጠው ትኩረት እነዚህን ዓለም አቀፍ ቅርሶች በተሻለ ሁኔታ የመጠበቅና የማደስ ሥራዎች የሚሰሩበትን ዕድል ፈጥሯል። በተመሳሳይም አዳዲስ የቱሪስት መዳረሻዎችን በማልማት ኢትዮጵያን ይበልጥ ተወዳዳሪና ማራኪ የቱሪዝም መዳረሻ ማድረግ የሚያስችል ሰፊ ሥራ እየተከናወነ ይገኛል። ሶስቱ ሜጋ ፕሮጀክቶች ገበታ ለሸገር - የአዲስ አበባን ገጽታ የቀየረ የለውጥ ጥንስስ!! የገበታ ለሸገር መርሃ ግብር የአዲስ አበባን የከተማ ገጽታ በመቀየር የቱሪዝም ስበት ማዕከልነቷን ያጎለበተ የለውጥ ምዕራፍ ነው። በመርሃ ግብሩ የተገነቡት የእንጦጦ፣ የአንድነትና የወዳጅነት ፓርኮች፣ የሳይንስ ሙዚየምና የዓድዋ ድል መታሰቢያ ሙዚየም ከተማዋን ከዲፕሎማሲ ማዕከልነቷ ባሻገር ዓለምአቀፍ የኮንፍረንስ ቱሪዝምና የመዝናኛ ጉብኝት ማዕከል እንድትሆን መሠረት ጥለዋል። ከፕሮጀክቱ ጋር ተያይዞ የተተገበሩት የከተማ ኮሪደርና የወንዝ ዳርቻ ልማት ሥራዎች ለበርካታ ዓመታት ችላ የተባሉ ስፍራዎችን ወደ አረንጓዴ፣ ዘመናዊ እና ለሁሉም ተደራሽ የመዝናኛ ከባቢነት ቀይረዋል። ይህም ከተማዋን ለጎብኚዎች ይበልጥ ማራኪ ከማድረጉ በተጨማሪ ለነዋሪዎች ጤናማ፣ ንጹህና ምቹ የከተማ ምኅዳር መፍጠር አስችሏል። ገበታ ለሸገር የአዲስ አበባን የከተማ ውበት በማሳደግ፣ የቱሪዝም መሠረተ ልማቶችን በማስፋፋትና የሕዝብ መዝናኛ ስፍራዎችን በማበራከት የቱሪዝም ዕድገትን ያፋጠነ ብቻ ሳይሆን፣ የነዋሪዎችን የኑሮ ጥራት ያሻሻለና የዘመናዊ ከተማ ግንባታ አዲስ ምዕራፍ የከፈተ ስኬታማ ፕሮጀክት ነው። ገበታ ለሀገር - ከገበታ ለሸገር የተቀዳ የሀገር በረከት!! ገበታ ለሀገር መርሃ ግብር በገበታ ለሸገር የተጀመረውን የቱሪዝም መዳረሻ ልማት ወደ መላው ሀገር በማስፋት፣ በየክልሉ የሚገኙ ዕምቅ ተፈጥሯዊ፣ ታሪካዊና ባህላዊ ሃብቶችን ወደ ዘመናዊ የቱሪዝም መዳረሻዎች የቀየረ ትልቅ የልማት ፕሮጀክት ነው። በዚህ ማዕቀፍ የወንጪ ኢኮ ቱሪዝም፣ የጎርጎራ፣ የኮይሻና ሌሎች መሰል ፕሮጀክቶች በመገንባታቸው የክልሎችን የቱሪዝም አቅም በእጅጉ በማሳደግ ለሀገር ውስጥና ለውጭ ጎብኚዎች አዳዲስና ማራኪ የጉብኝት መዳረሻዎችን ፈጥረዋል። በተመሳሳይም ፕሮጀክቶቹ በክልሎች መካከል ፍትሐዊ የቱሪዝም መሠረተ ልማት ሥርጭት እንዲፈጠር በማድረግ፣ የመንገድ፣ የመስተንግዶ፣ የመዝናኛና ሌሎች ዘመናዊ አገልግሎቶችን የሚሰጡ መሰረተ ልማቶች በስፋት እንዲገነቡ አስችለዋል። ይህም የቱሪዝም ጥቅም በተወሰኑ ከተሞች ብቻ እንዳይገደብ በማድረግ፣ የአካባቢ ኢኮኖሚን በማነቃቃት፣ የሥራ ዕድሎችን በመፍጠርና የክልሎችን የልማት ተጠቃሚነት በማሳደግ የቱሪዝም ዕድገትን ወደ ሀገራዊ የኢኮኖሚ ለውጥ የቀየረ ውጤታማ ፕሮጀክት ሆኗል። ገበታ ለትውልድ - የቱሪዝም ልማትን ወደ ቀጣይ ምዕራፍ ያሸጋገረ የአገልግሎት ዘርፍ እመርታ!! ገበታ ለትውልድ መርሃ ግብር በገበታ ለሸገርና ገበታ ለሀገር የተጀመረውን የቱሪዝም ልማት በማስቀጠል፣ የተፈጥሮ ሀብቶችን በዘላቂነት ከመጠበቅ ጋር በማጣጣም ዘመናዊ የቱሪዝም መዳረሻዎችን ማልማት ያስቻለ አዲስ የልማት ምዕራፍ ነው። መርሃ ግብሩ የቱሪዝም ልማትን ከኢኮኖሚ ዕድገት ባሻገር ለትውልድ የሚተርፍ ሃብት የመጠበቅ እሳቤ ጋር አሰናስሎታል። በዚህ ማዕቀፍ በቅርቡ የተመረቀው የአርባ ምንጭ ኮንፍረንስ ሪዞርትን ጨምሮ፣ የሸበሌ፣ የሎጎ ሐይቅ ሪዞርቶችና የሀሮ ደንዲ ኢኮ ሎጅ ተጠናቀው ወደ ሥራ ገብተዋል። በተለያዩ የሀገሪቱ ክፍሎች የተገነቡና እየተገነቡ የሚገኙ ሌሎች የቱሪስት መዳረሻ የልማት ሥራዎችም ዘርፉን በማነቃቃት ከፍተኛ አቅም ፈጥረዋል። እነዚህ ፕሮጀክቶች የኢትዮጵያን የቱሪዝም መዳረሻዎች በማስፋፋት፣ አገልግሎትን ወደ ዓለምአቀፍ ደረጃ በማሳደግና የሀገር ውስጥና የውጭ ጎብኚዎችን ቆይታ በማራዘም በኩል ጉልህ ሚና እየተጫወቱ ነው። በተመሳሳይም ለአካባቢያዊ የኢኮኖሚ መነቃቃት፣ ለሥራ ዕድል ፈጠራና ለውጭ ምንዛሬ ግኝት እንዲሁም ኢትዮጵያን በአፍሪካ ተመራጭ የቱሪዝም መዳረሻ ለማድረግ የተጀመረውን ጉዞ በማሳለጥም ገንቢ ሚና እየተወጡ ይገኛል። የኮሪደር ልማትና አዳዲስ የቱሪዝም ትስስሮች በኢትዮጵያ በአዲስ አበባ ተጀምሮ በተለያዩ የሀገሪቱ ከተሞች እየተስፋፋ የሚገኘው የኮሪደር ልማት የከተሞችን ውበት እያፈካ ይገኛል። በዚህም የከተሞችን መሠረተ ልማት፣ የአረንጓዴ ስፍራን፣ የመዝናኛና የእግረኛ መንገዶችን በስፋት በማልማት ለነዋሪዎችም ሆነ ለጎብኚዎች ምቹና ማራኪ የከተማ ምኅዳር ፈጥሯል። ይህ ልማት የከተሞችን ውበት ከማሳደግ ባለፈ፣ የቱሪዝም መሠረተ ልማትን በማጠናከር፣ የጎብኚዎችን ቆይታ በማራዘምና የአካባቢውን ኢኮኖሚ በማነቃቃት ዘርፉን ወደ ከፍተኛ የዕድገት ምዕራፍ አሸጋግሯል። የኮንፍረንስ ቱሪዝም (MICE) የኮሪደር ልማቱ አዲስ አበባን ውብ፣ ዘመናዊና ዓለም አቀፍ ከተማ በማድረግ፣ የአፍሪካ ኅብረትና የበርካታ ዓለም አቀፍ የዲፕሎማቲክ ተቋማት መቀመጫ የሆነችውን ከተማ ወደ ቀዳሚ የኮንፍረንስ ቱሪዝም ማዕከል ቀይሯታል። አዲስ ዓለም ኮንቬንሽን ማዕከል፣ የዓድዋ ድል መታሰቢያ፣ የሳይንስ ሙዚየምና ሌሎች ዘመናዊ መዳረሻዎች በአንድ ጊዜ በሺዎች የሚቆጠሩ ተሳታፊዎችን ማስተናገድ የሚችሉ ተቋማትን በማፍራት ከተማዋን ለሀገራዊ፣ ቀጣናዊ፣ አህጉራዊና ዓለም አቀፍ ጉባኤዎች፣ ኤግዚቢሽኖችና ትላልቅ የንግድ መድረኮች ተመራጭ አድርጓታል። ለአብነትም የአፍሪካ የአየር ንብረት ጉባኤ፣ የአፍሪካ የማኅበራዊ ሚዲያ ተጽዕኖ ፈጣሪዎች ጉባኤ (ASMIS) እና መሰል ቀጣናዊ፣ አህጉራዊና ዓለም አቀፍ መድረኮችን በብቃት ማስተናገድ ተችሏል። በተለይም የአፍሪካ የማኅበራዊ ሚዲያ ተጽዕኖ ፈጣሪዎች ጉባኤ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ተከታዮች ያላቸው የማኅበራዊ ሚዲያ ይዘት ፈጣሪዎች የኢትዮጵያን የቱሪዝም ሀብቶች ለዓለም እንዲያስተዋውቁ ምቹ መድረክ ፈጥሯል። ይህም የሀገሪቱን ዓለምአቀፍ ገጽታ ከማጎልበት ባለፈ የቱሪዝም ማስተዋወቅን በዲጂታል ዘመን ከፍ ወዳለ ደረጃ አሸጋግሮታል። የስቶፕ ኦቨር ቱሪዝም የስቶፕ ኦቨር ቱሪዝም መርሃ ግብርም የኢትዮጵያ አየር መንገድን በመጠቀም በአዲስ አበባ የሚያልፉ ትራንዚት መንገደኞችን ከመሸጋገሪያነት ብቻ ወደ ጎብኚነት ለመቀየር አስፈላጊ ዕድል ፈጥሯል። በዚህም መዲናዋን ከቱሪስት መሸጋገሪያነት ወደ ቱሪዝም ማዕከልነት ቀይሯታል። በከተማዋ የተከናወነው የኮሪደርና የወንዝ ዳርቻ ልማትም ውብና ማራኪ የከተሜነት ገጽታን በመፍጠር፣ መንገደኞች በቆይታቸው የተለያዩ ታሪካዊ፣ ባህላዊና ዘመናዊ መዳረሻዎችን እንዲጎበኙ አስችሏል። ይህም የቱሪስቶችን የቆይታ ጊዜ ከማራዘም ባለፈ፣ የመስተንግዶ፣ የትራንስፖርት፣ የባህልና የንግድ አገልግሎቶችን በማነቃቃት ለሀገሪቱ ተጨማሪ የውጭ ምንዛሬ ገቢ እንዲፈጠር ጉልህ አስተዋጽኦ እያበረከተ ይገኛል። የተመዘገቡ ተጨባጭ ውጤቶች በቱሪዝም ዘርፍ የተከናወኑ የልማት ሥራዎች የሀገሪቱን የቱሪዝም መስህብ ስፍራዎች በማስፋፋትና የመዳረሻ ብዝሃነትን በማሳደግ ተጨባጭ ውጤት አስመዝግበዋል። በዚህም ከታሪካዊ ቅርሶች ባሻገር የባህል፣ የተፈጥሮ፣ የኢኮ ቱሪዝምና የኮንፍረንስ ቱሪዝም መዳረሻዎችን በማስፋፋት፣ ኢትዮጵያ ያላትን ሰፊ የቱሪዝም አቅም በተሻለ ሁኔታ እንድትጠቀም መንገድ ከፍተዋል። የቱሪዝም መዳረሻዎች መስፋፋት የውጭ ጎብኚዎችን ቁጥር ከማሳደጉ ባለፈ የሀገር ውስጥ ቱሪዝም እንዲጠናከር በማድረግ ዜጎች የሀገራቸውን ታሪክ፣ ባህልና ተፈጥሯዊ ጸጋዎች እንዲያውቁና እንዲጎበኙ ምቹ ሁኔታ ፈጥሯል። ይህም የቱሪዝም ገቢን በማሳደግ፣ የውጭ ምንዛሬ ምንጭን በማስፋፋትና ለሀገሪቱ ኢኮኖሚ ዕድገት የሚጨምረውን አስተዋጽኦ ከፍ አድርጎታል። በተጨማሪም ዘርፉ ለሥራ ዕድል ፈጠራ ጉልህ አበርክቶ እያስገኘ ነው። በተለይም ወጣቶችና ሴቶች በኢኮ ቱሪዝም፣ በባህል ውጤቶች ንግድና በተለያዩ የአገልግሎት ዘርፎች በመሳተፍ በኢኮኖሚ ተጠቃሚ እንዲሆኑ እድል ፈጥሯል። በመሆኑም ቱሪዝም ከመዝናኛ ዘርፍ ባሻገር የልማት፣ የሥራ ዕድልና የኢኮኖሚ ለውጥ ማስፈንጠሪያ ምሰሶ እየሆነ መጥቷል። ማጠቃለያ ኢትዮጵያ ጥንታዊ የታሪክ፣ የባህልና የተፈጥሮ ሃብቶቿን ከዘመናዊ የቱሪዝም መዳረሻ ልማት ጋር በማስተሳሰር፣ በኮሪደር ልማት፣ በተሻሻለ የአገልግሎትና በዓለም አቀፍ የማስተዋወቅ ስራዎች በቱሪዝም ዘርፍ አዲስ ምዕራፍ እየጻፈች ትገኛለች። የተቀናጀው የልማት አቅጣጫ ሀገሪቱ ለዘመናት የያዘቻቸውን ዕምቅ የቱሪዝም ሀብቶች ወደ ተጨባጭ የኢኮኖሚ ጥቅም፣ የሥራ ዕድልና የሀገር ገጽታ ግንባታ ማጎልበቻ እየቀየረ ይገኛል። ዛሬ ቱሪዝም የኢኮኖሚ አንድ ዘርፍ ብቻ ሳይሆን ኢትዮጵያን የአፍሪካ የኮንፍረንስ ቱሪዝም ማዕከል፣ የባህልና ታሪክ መዳረሻ እንዲሁም በዓለም አቀፍ ጎብኚዎች ዘንድ ተመራጭ ሀገር ለማድረግ የሚያግዝ ስትራቴጂያዊ አቅም ሆኗል። ይህም ለሀገሪቱ የዲፕሎማሲ ገጽታ፣ የባህል ትስስርና የዓለም አቀፍ ተሳትፎ አዲስ ዕድል ፈጥሯል። በተለይም የዲጂታል ዘመን የቱሪዝም ዘርፉን ለማስተዋወቅ ዕድሎችን የሚያሰፋ በመሆነኑ ይህንኑ በመጠቀም፣ እንደ አይሾ ስፒድና ዲላን ፔጅ ያሉ ዓለም አቀፍ ተከታይ ያላቸው የማኅበራዊ ሚዲያ ተጽዕኖ ፈጣሪዎች የኢትዮጵያን ውብ ተፈጥሮ፣ ባህልና ታሪክ ለዓለም በማስተዋወቅ የሀገሪቱን ዓለምአቀፍ ትኩረት እያሳደጉ ናቸው። በመሆኑም ኢትዮጵያ ቱሪዝምን ከጉብኝት ዘርፍ ባሻገር የኢኮኖሚ ዕድገት፣ የሀገር ገጽታ ግንባታና የዓለም አቀፍ ትስስር መሣሪያ በማድረግ ወደ አዲስ የቱሪዝም ዘመን እየተሸጋገረች ትገኛለች። ጭስ አልባው ኢንዱስትሪ፤ የኢትዮጵያ አዲሱ የብልፅግና ዘመን የኢኮኖሚ መሰሶነቱን በተግባር እያስመሰከረ ይገኛል።

በዮሐንስ ደርበው “ሀገራችን ከቱሪዝም ልታገኛቸው የምትችላቸውን ማኅበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ፖለቲካዊና አካባቢያዊ ጥቅሞች ሁሉ ከቀረው ዓለም ጋር ተወዳድራ እንድታገኝ፣ ከፍተኛ ቁጥር ያለው ጎብኚ ወደ ሀገራችን መሳብ አለብን። ለዚህም የተለያዩ ስልታዊ መላዎች ነድፈን እየተንቀሳቀስን እንገኛለን (የመደመር መንግሥት 273)። የቱሪዝም ኢንዱስትሪ የለውጡ መንግሥት እመርታዎችን ካስመዘገበባቸው ዘርፎች አንዱ ነው። መንግሥት ከአምሥቱ የትኩረት መስኮች አንዱ አንድርጎም በጥናት፣ አካባቢያዊ ፀጋን ዐውቆና ለይቶ በተደመረ ዐቅም ባከናወናቸው ሥራዎች በገበታ ለሸገር፣ በገበታ ለሀገር፣ በገበታ ለትውልድ፣ በኮሪደር ልማት፣ በወንዝ እና የወንዝ ዳርቻዎች ልማት እሠየው ያሰኙ ተግባራት አከናውኗል። የብርቱዎቹ ልጆች ብርታት በቀጣይ ...! በገበታ ለሸገር የተገለጠው የተደመረ ዐቅም - ለኢትዮጵያ ስኬቶች እንደማሳያ የመልከ መልካሟ ብዙ መልኮች ለአስም በሽታ አጋላጭ ምክንያቶችና ሊደረጉ የሚገባቸው ጥንቃቄዎች በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) የተመረቀው ከእንጦጦ - ቀበና የተከናወነው የወንዝና የወንዝ ዳርቻ ልማት ፕሮጀክትም ለጎብኚም ለነዋሪም ምቹ ከባቢን በመፍጠር ረገድ እየተደረገ ያለውን ትጋት ያስረዳል። ምረቃውን ተከትሎ የጠቅላይ ሚኒስትር ጽሕፈት ቤት ባጋራው መረጃ፤ “መቆሸሽ እኛ አይገባንም፣ መጠልሸት እኛ አይገባንም፣ ማነስ እኛ አይገባንም! ሠርተን እንደምንችል ማሳየት ያስፈልጋል” ሲል የሥራውን ማራኪነትና ውበት ገልጿል። ጠቅላይ ሚኒስትሩም በዚሁ ወቅት፤ ‎የተሰጠንን ሕዝባዊ አደራ በታማኝነት፣ በጽኑ ትጋት እና በቅንነት በመፈጸም የዜጎቻችንን የኑሮ ጥራት ለማሻሻልና መሠረታዊ ለውጥ ለማምጣት የጀመርነውን ጉዞ አበክረን እንቀጥላለን ሲሉ በቀጣይ ካለፈው የበለጠ እንደሚሠራ አመላክተዋል። ገንዘብን፣ ዕውቀትን፣ ጉልበትን፣ ሐሳብን፣ የአመራር ብቃትን ስንደምር የሚከሰተው ነገር እንደዚህ ያለው ውበት ይሆናል ሲሉም አስገንዝበዋል። በመደመር መንግሥት መጽሐፋቸው (ገጽ 256) ላይም፤ “የቱሪዝም ኢንዱስትሪ ሀገራት በዘመናቸው ሁሉ የሠሩትንና ተፈጥሮ ያደለቻቸውን መልካም ገጽታ በኩራት ለዓለም የሚያስተዋውቁበት፣ ‘ሀገሬ ይሄንን ትመስላለች’ የሚሉበት መድረክ ነው። ሀገርን በሚያኮራና ለሌሎች ለመጋበዝ በማያሳፍር መልኩ መገንባት፣ ለቱሪዝም ኢንዱስትሪ መሠረቱ ነው።” ያሉትም የበለጸገች ኢትዮጵያን ዕውን ለማድረግ በቁጭት መነሳታቸውን ይገልጻል። ነገን ዛሬ እየሠራች ያለችው ኢትዮጵያ ካላት ላይ ሳትነፍግ የገንዘብም ሆነ የሰው ኃብቷን ቱሪዝም ላይ ስታውል፤ አንድም የኢንዱስትሪውን ዐዋጭነት ብሎም የዜጎቿን በየዘርፉ ዘላቂ ተጠቃሚነት በመገንዘብ ነው። እዚህ ላይ ለሀገር ገቢ በማስገኘት እና የሥራ ዕድል በመፍጠር ዘርፉ የሚያበረክተውን ጥቅም ማጤን ይገባል። በአዲስ አበባ ከተከናወኑ ቁልፍ የቱሪዝም ልማቶች መከካከል፤ የመስቀል ዐደባባይ ቅርስን ማንበርና ማዘመን፣ ከአዲስ አበባ ልማት ጋር ተሣሥሮ የተገነባው የዓድዋ ድል መታሰቢያ፣ በአዲስ መልክ የታደሠው ብሔራዊ ቤተ-መንግሥት፣ የአምሥቱ ዕውቀት ተኮር ማዕከላት (አብርኾት ቤተ-መጻሕፍት፣ ሳይንስ ሙዝየም፣ የሀገር በቀል ዕጽዋት ማሳያ፣ የአንድነት ቤተ-መዛግብት እና የማዕድን ሙዝየም) ግንባታ፣ የአዲስ አበባ ኮንቬንሽን ማዕከል እና ሌሎችም ይገኙበታል። በሌላ በኩል ደግሞ ጎብኚዎች የሚያርፉበት ሎጂና ሆቴሎች ግንባታም በስፋት እየተከናወነ ይገኛል። ገበታ ለሸገር ብሎ ከአዲስ አበባ የተነሳው የቱሪዝም ልማት በገበታ ለሀገርና ገበታ ለትውልድ ወደ ክልሎች ተስፋፍቶ ደረጃቸውን የጠበቁ ሎጂዎች እንዲገነቡ አስችሏል። የተገነቡት ሎጂዎች ደግሞ ለጎብኚዎቹ ምቾትን የሚያስጠብቁ መሠረተ-ልማቶችን ስበዋል። በርካታ ጎብኚ መሳብና ገቢን ማሳደግ፣ በጎ ገጽታን መሸጥ፣ ለዜጎች የሥራ ዕድል መፍጠር፣ የበለጸገች ኢትዮጵያ ዕውን ማድረግ እየተከናወኑ ላሉ ተግባራት ሁሉ ግቦች ናቸው። መንግሥት ዕምቅ የጎብኚዎች መስኅብ ዐቅም የሆኑና አቧራ ለብሰው የተደበቁትን ፀጋዎች ውበታቸውን ገላልጦ እያሳዬ ያለውም ለዚህ ነው። ቱሪዝም በቀጥታ ዜጎች (ሰዎች) የሚጠቀሙበት ኢንዱስትሪ ነው። ለዚህ ደግሞ ሰዎች ምቹ ሁኔታዎችን መፍጠርና መጠበቅ ይኖርባቸዋል።መሠረተ-ልማቶችን በመጠበቅ እንዲሁም ከመንግሥት ጎን በመሆን በሚፈለጉበት ሁሉ ንቁ ተሳትፎ ማድረግም ይጠበቅባቸዋል። ዜጎች ለዴሞክራሲ ሥርዓት ግንባታ ቁርጠኝነታቸውን ያረጋገጡበት ጠቅላላ ምርጫ ምክክር - ወደ መግባባት መሻጋገሪያው ድልድይ! ያልተቋረጠ የስኬት ጉዞ #የኢትዮጵያ_ዜና_አገልግሎት #Ethiopian_News_Agency #ቱሪዝም #PMOEthiopia #በኢዜአ_ዐይን #PMOEthiopia #EthiopiaDelivers