ጥቅምት 25 /2019 (ኢዜአ)፦ እንሰት- የምግብ ዋስትና መሠረት ኢትዮጵያ በተፈጥሮ ሀብቷ፣ በባህላዊ እሴቶቿና በእርሻ ልማቷ የተለየች ሀገር ናት። ከእነዚህ ሀብቶቿ መካከል ለዘመናት የሕዝቦቿ የኑሮ መሠረት፣ የምግብ ዋስትና ምንጭና የባህል መገለጫ የሆነው የእንሰት ተክል ይገኝበታል። የእንሰት ተክል ለምግብነት ከመዋሉ ባሻገር ለአፈር ጥበቃ፣ ለእንስሳት መኖ፣ ለቤት ግንባታና ለአካባቢ ሥነ-ምህዳር ጥበቃ የሚያበረክተው አስተዋጽኦ ከፍተኛ ነው። በአየር ንብረት ለውጥ የኤልኒኖ ክስተት፣ የዝናብ መዛባትና ተያያዥ የተፈጥሮ አደጋ ፈታኝ በሆነበት በዚህ ወቅት እንሰት የምግብ ዋስትና መሰረት በመሆን ጉልህ ፋይዳ እያበረከተ ይገኛል። በሳይንሳዊ ስሙ Ensete ventricosum እየተባለ የሚጠራው እንሰት በኢትዮጵያ በተለያዩ አካባቢዎች በተለይም በደቡብ እና ደቡብ ምዕራብ የሀገሪቷ አካባቢዎች የግብርና ልማት ልዩ ትኩረት የሚሰጠውና የሚዘወተር ተክል ነው። የእንሰት ተክል ልዩ ባህሪው ለብዙ ዓመታት በአንድ ቦታ መቆየት፣ በተለያዩ የአፈርና የአየር ሁኔታዎች ላይ ማደግ የሚችል፣ በጥቂት መሬት ላይ ከፍተኛ የምግብ ምርት መስጠት የሚችል መሆኑም ይታወቃል። በአየር ንብረት ለውጥ፣ በድርቅ፣ በጎርፍና በዝናብ መዛባት ምክንያት የግብርና ምርት መቀነስና የምግብ ዋስትና አስቸጋሪ በሆነበት ዓለም ውስጥ እንደ እንሰት ያሉ የምግብ አማራጮች ፍቱን መፍትሄዎች መሆናቸውን መረጃዎች ያመለክታሉ። በዚህም መሰረት በኢትዮጵያ በገጠርና በከተሞች የሚፈለግ የምግብ አማራጭ በመሆን እያገለገለ ይገኛል። እንሰት ውሃን በተወሰነ መጠን በግንዱና በሌሎች ክፍሎቹ ውስጥ ማከማቸት የሚችል ተክል በመሆኑ ከአንዳንድ ወቅታዊ ሰብሎች በተለየ ሁኔታ የዝናብ መዛባትን ይቋቋማል። በተለይ የዝናብ መዘግየትና የድርቅ ስጋት በሚታይባቸው አካባቢዎች ለምግብ ፍጆታነት የሚውል የምግብ ዋስትና መሰረት ነው ማለት ይቻላል። የእንሰት ተክል በክረምት ወይንም በጋ ሳይወሰን በየትኛውም ወቅት ለምግብነት መድረስ የሚችል መሆኑም ይታወቃል። እንሰቱ ከተዘጋጀም በኋላ ሳይበላሽ ለረጅም ጊዜ መቆየት የሚችል ነው። በመሆኑም እንሰትን በስፋት በሚያመርቱ አካባቢዎች የብዙ ቤተሰቦች ዕለታዊ ምግብና የኑሮ ዋስትና መሰረት በመሆን እያገለገለ ይገኛል። እንሰት በአንድ ጊዜ ተሰብስቦ የሚያልቅ ሳይሆን ተክሉ ወደ ምግብነት በሚደርስበት ወቅት እንደ ቤተሰቡ ፍላጎት በተለያየ ጊዜ መሰብሰብ ይቻላል። ይህም የቤተሰብ የምግብ አቅርቦት ቀጣይነት እንዲኖረው የሚያስችል ይሆናል። የመሬት ውስንነት ያለባቸው አርሶ አደሮች በጥቂት መሬት ላይ ብቻ በማልማት የምግብ ፍጆታን ማሟላት ይችላሉ። በመሆኑም በትንሽ መሬት ላይ ብዙ ተክሎችን በማምረት ከፍተኛ የምግብ ምርት ለማግኘት ያስችላል ማለት ነው። እንሰት በአብዛኛው ቆጮ፣ ቡላ፣ አምቾና ሌሎችም የምግብ ዐይነቶች የሚዘጋጁበት ዘርፈ ብዙ ተክል ነው። በቆጮ እና ቡላ መልክ የሚዘጋጁት ምግቦች የካርቦሃይድሬት ይዘት እንዲሁም ብረት፤ ካልሲየም፣ ዚንክ፣ ፖታሲየምና ማግኒዥየም የመሳሰሉ ማዕድናትን ይይዛሉ። የእንሰት ተክል አስተዋጽኦ በምግብ ዋስትና ብቻ የሚወሰን አይደለም። ለአካባቢ ሥነ-ምህዳር ጥበቃ፣ ለአፈር ለምነትና ለተፈጥሮ ሃብት ጥበቃ ዘላቂነት የራሱ የሆነ አስተዋጽኦ አለው። በቅጠሉ መጠንና በአቀማመጡ ምክንያት የአፈርን ገጽታን ይሸፍናል። ይህም የዝናብ ውሃ በቀጥታ አፈርን እንዳይመታና እንዳያጥበው በማድርግ የአፈር መሸርሸርን የሚከላከል ይሆናል። በተጨማሪም የእንሰት ቅጠሎችና የተለያዩ ቅሪቶቹ ወደ አፈር ተመልሰው የአፈር ለምነትን ለማሳደግ ያስችላሉ። እንሰት ከቡና፣ ከእንሰት ጥላ ተጠቃሚ ሰብሎችና ከሌሎች የደን ዛፎች ጋር በተቀላቀለ የእርሻ ሥርዓት ሊለማ የሚችል ተክል ነው። በሌላ በኩል ከእንሰት ቅጠል ቃጫ ገመድ፣ ማሰሪያና የተለያዩ የእጅ ጥበብ ውጤቶች ይሠራሉ። ቅጠሉ ለምግብ ማሸጊያነት፣ የግንዱ ክፍሎች ደግሞ ለቤት ግንባታና ለተለያዩ የቤት ውስጥ አገልግሎቶች ይውላሉ። በዚህም እንሰት ከምግብ ፍጆታ ባሻገር ለሥራ ዕድል ፈጠራ፣ ለገቢ ማስገኛና ለገጠር ኢኮኖሚ መነቃቃት ወሳኝ ድርሻ አለው። የእንሰት ልማት ከኢኮኖሚያዊ ፋይዳው በተጨማሪ ከማኅበራዊና ባህላዊ እሴቶች ጋር ጥልቅ ቁርኝት ያለው መሆኑም ይታወቃል። በእንሰት የምርትና የምግብ ዝግጅት ሂደት በተለይም ሴቶች ቆርጦ ከማዘጋጀት ጀምሮ በምግብ ዝግጅትና በምርት ማቆየት ሂደት የላቀ ሚና አላቸው። እንሰት ያለው ሁለንተናዊ ፋይዳ ከፍተኛ ቢሆንም ልማቱንና ተጠቃሚነትን ለማሳደግ እንቅፋት የሆኑ ችግሮችን መፍታት የግድ ይላል። የእንሰት በሽታ፣ የማቀነባበሪያ ቴክኖሎጂ እጥረት፣ የገበያ ትስስር ደካማነትና የምርት ማቆያ ሥርዓት በጉልህ የሚስተዋሉ ችግሮች ናቸው። በመሆኑም በሽታን የሚቋቋሙና ምርታማ የሆኑ ዝርያዎችን ማስፋፋት፤ የተሻሻሉ የእንሰት ማቀነባበሪያ ቴክኖሎጂዎችን ማስተዋወቅ፤ የአርሶ አደሮችን የእርሻና የተክል ጤና አያያዝ ክህሎት ማሳደግ፤ የእንሰት ውጤቶችን ወደ ሰፊ የገበያ ሥርዓት ማስገባት፤ ለምርምር፣ ለማስፋፊያና ለግብይት የሚውሉ የተቀናጁ ድጋፎችን ማጠናከር እንደሚገባ ይመከራል።

አፍሪካ የተፈጥሮ ሀብት፣ የሰው ኃይልና የብዙ ዕድሎች ባለቤት ስትሆን፣ ይህንን እምቅ አቅም ወደ ተጨባጭ የልማት ውጤት ለመቀየር የፖለቲካ አመራርና የኢኮኖሚ ዕድገት ትስስር ወሳኝ ነው። ይህንን አህጉራዊ አጀንዳ የሚያስቀድመው ሁለተኛው የአፍሪካ የፖለቲካ ፓርቲዎች ጉባኤ ከጥቅምት 26 እስከ 28 ቀን 2019 ዓ.ም በአዲስ አበባ ይካሄዳል። በሀገራት መሪዎች፣በፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች፣ በፖሊሲ አውጪዎችና በተለያዩ ዘርፎች ተወካዮች ጨምሮ በርካታ ተሳታፊዎች በሚታደሙበት በዚህ ታላቅ ጉባኤ የፖለቲካ ፓርቲዎች በአፍሪካ ሁለንተናዊ እድገት ዙሪያ ሰፊ ውይይት እንደሚያደርጉበት ይጠበቃል። ይህ ጉባኤ በአዲስ አበባ ዓድዋ ድል መታሰቢያ መካሄዱ የጥቁር ሕዝቦች ነፃነት መነሻ፣የፓን አፍሪካኒዝም እሳቤ ጽኑ መሠረት እና የአፍሪካውያን የአንድነትና የድል አርማ ከሆነው ታሪካዊ ሁነት ጋር ያገናኘዋል።ዛሬም በዓድዋ ጥላ ሥር አፍሪካውያን መሪዎችና የፖለቲካ ፓርቲዎች በአንድነት ተሰባስበው የአህጉራችንን የዴሞክራሲ መጻኢ ዕጣ ፈንታ መወያየታቸው ያለፉትን አባቶች አርቆ አስተዋይነትና ተጋድሎ የሚዋጅ ታሪካዊ ክስተት ነው። የአፍሪካ ሕብረት መቀመጫ የሆነችው እና በመደመር እሳቤ እየተተገበረ ያለው የኮሪደር ልማት ገጽታዋን በመቀየር አፍሪካን የምታኮራ ተምሳሌታዊ መዲና በሆነችው አዲስ አበባ፣የፖለቲካ ፓርቲዎች ከምርጫና ከሥልጣን ውድድር ባለፈ የአፍሪካን የኢኮኖሚ ለውጥ የሚመሩ ፖሊሲዎችንና ዘላቂ የልማት ስትራቴጂዎችን ላይ በጋራ ድምጻቸውቅን ያሰማሉ። በጋና አክራ የተካሄደው የመጀመሪያው ጉባኤ በዴሞክራሲ፣ በአካታች አስተዳደርና ልማትን በሚያስቀድም ፖለቲካ ላይ የጋራ ቁርጠኝነትን ያስቀመጠ ሲሆን፣የአዲስ አበባው ጉባኤ ደግሞ ይህንን ቁርጠኝነት ወደ ተግባራዊ ለውጥ የሚያሸጋግር ነው።ኢትዮጵያ በሀገር በቀል የኢኮኖሚ ሪፎርም፣ በግብርና፣ በኢንዱስትሪ፣ በቱሪዝም፣ በማዕድንና በዲጂታል ኢኮኖሚ ዘርፎች ያስመዘገበቻቸውን ስኬታማ ተሞክሮዎች በጉባኤው እንደምታቀርብም ይጠበቃል። የአፍሪካ የወደፊት ዴሞክራሲ እውን ሊሆን የሚችለው አህጉራችን ያለችበትን ተጨባጭ ሁኔታና የባህል እሴቶች ባገናዘበ መልኩ፣ በጋራ በመተሳሰብና በልዩነቶች ውስጥ አንድነትን ማጠናከር ሲቻል ነው። አሁን ላይ የአፍርካን የኢኮኖሚ ነፃነትን እና የሕዝብን ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የሚደረገው ጥረት የዓድዋ መንፈስ የቀጣይ ዘመን መገለጫ እንዲሆን ይጠይቃል።በዓድዋ ድል መታሰቢያ የሚካሄደው ይህ ውይይት አፍሪካውያን የራሳቸውን ዕጣ ፈንታ በራሳቸው የሚወስኑበት፣ ጠንካራ ተቋማት የሚገነቡበት እና ዴሞክራሲያዊ ሥርዓትን ለማጠናከር የተጀመሩ ስራዎችን ይበልጥ እንደሚያጠናክር ይጠበቃል። ዓድዋ የትናንት የአፍሪካዊያን ታሪክ ብቻ ሳይሆን፣ የነገው የአፍሪካ ዴሞክራሲ እና የነፃነት ብርሃን ማማ ነው።ሁለተኛው የአፍሪካ የፖለቲካ ፓርቲዎች ጉባኤም በዚሁ ታሪካዊ ስፍራ መካሄዱ አህጉራችን በአንድነት፣ በሰላም እና በጠንካራ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓተ-መንግስት የተገነባ ብሩህ ተስፋ እንዳላት በሰፊው የሚያረጋግጥ ነው።

የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት የሀገርን ሉአላዊነት ከመጠበቅ ባለፈ የልማት አጋር በመሆንና በማህበራዊ አገልግሎት በመሳተፍ ህዝባዊነቱን በተግባር ያረጋገጠ ሰራዊት መሆኑ ይታወቃል። ለዚህ ጀግና እና ህዝባዊ ሰራዊት ተገቢውን ክብርና ምስጋና መስጠት ሲገባ ክህደት ሲፈፀምበት ግን እጅግ አሳዛኝ ነው።ጥቅምት 24 ቀን 2013 ዓ.ም. በባንዳዎች ድንገት የተፈፀመበት ክህደት ታሪክ የማይዘነጋው የክህደት ጥግ ነው። በመሆኑም የዛሬው እለት የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት የሀገርን ሉዓላዊነት ለመጠበቅ ደፋ ቀና በሚልበት ወቅት በባንዳዎች የተፈጸመበትን ታሪካዊ ክህደት እና በጽናት የታለፈበት የሚታወስበት መሆኑ ይታወቃል።   እለቱ ሲታወስ ሰራዊቱ ለአመታት የህዝብን ሰላም፣የሀገር ዳር ድንበር እና የልማት ስራዎችን በሚያግዘው ህዝባዊ ሰራዊት ላይ በውስጥ ባንዳዎች አረመኔያዊ ድርጊትና ታሪክ የማይረሳው ክህደት የተፈፀመበት በመሆኑ የሚዘከርበት ነው። በዕለቱ የተፈጸመው ድርጊት የትኛውንም ሰብአዊነትና ወታደራዊ ስነ-ምግባር ያልተከተለ የአረመኔያዊ ድርጊት ነበር ማለት ይቻላል። በመሆኑም የሀገር መከላከያ ሰራዊት ለሀገር ክብርና ሉአላዊነት ለዜጎች ፍቅርና አክብሮት ሲል የከፈለው መስዋዕትነት መቼም ቢሆን ሊረሳ አይችልም።   የኢትዮጵያ ህዝብ ይህንን አረመኔያዊ ድርጊት በማውገዝ ከሰራዊቱ ጎን በመሰለፍ መከላከያ ሰራዊት የሀገር ምሰሶ ነው በማለት ከጎኑ በመሰለፍ እገዛና ድጋፉን በተግባር አሳይቷል። ህዝቡ በከሃዲዎቹ ድርጊት በማዘንና በመቆጨት ሀገር ለማፍረስ የተንቀሳሰቀውን የጥፋት ቡድን መመከት ችሏል። ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ወታደራዊ ልብሳቸውን ለብሰው ወደ ግንባር በመዝመት ሀገራቸውን ከጥፋት የታደጉበት አጋጣሚም የዚሁ ታሪክ አካል ነው። በመሆኑም ጥቅምት 24ን ስንዘክር፣ በዕለቱ ሕይወታቸውን ላጡ የሀገር መከላከያ ሰራዊት አባላትና ዜጎች ክብር በመስጠት፣ እንዲህ አይነት ክህደት ሀገር የማፍረስ እቅድ በመሆኑ እንዳይደገም ትውልድ እያወቀው እንዲሄድ በማድረግ ይሆናል።ለሀገር መከላከያ ሰራዊት ተገቢውን ክብርና ፍቅር በመስጠት ሁላችንም ሀገራዊ አደራችንን መወጣት ይኖርብናል።

የመከላከያ ሠራዊት የሀገርን ዳር ድንበርን ከማስከበር ባሻገር፣ በተባበሩት መንግሥታት ድርጅትና በአፍሪካ ኅብረት ጥላ ስር በዓለም አቀፍ መድረክ የሰላም ዋስትና ሆኖ በማገልገል የጎላ ታሪክ ባለቤት ነው። ሠራዊቱ በተሰማራባቸው የሰላም ማስከበር ሀገራት ሁሉ የላቀ ስነ-ምግባርና ፍጹም የሰብዓዊነት እሴት በማሳየት አህጉራዊና ዓለም አቀፋዊ ከበሬታን በትውልድ ቅብብሎሽ ውስጥ አትርፏል። ይህ ዓይነቱ የጀግንነት ታሪክ ኢትዮጵያ በባለብዙ ወገን ዲፕሎማሲ መድረኮች ላይ ያላትን ተሰሚነት እና ክብር በከፍተኛ ደረጃ እንዲያድግ አድርጎታል። የሀገሪቱ የሰላም ማስከበር ተሳትፎ ታሪካዊ መነሻ የሚጀምረው እ.እአ. በ1950ዎቹ መጀመሪያ ላይ በኮሪያ ልሳነ ምድር በተሰማራበት የሰላም ማስከበር ተልእኮ ሲሆን፣ የሠራዊቱ አባላት በነበራቸው የማይናወጥ ፅናት እና አስደናቂ የወታደራዊ ጥበብ ዓለምን ያስደመሙበት ወቅት ነበር። በወቅቱ የነበረው የሰላም ማስከበር ስራ የሰራዊቱን ከፍተኛ ወታደራዊ ዲሲፕሊን የሚያሳይ ታሪክ ሆኖ አልፏል። ከዚህ በተጨማሪ፣ እ.አ.አ በ1960 የኮንጎ ሪፐብሊክ ከነፃነት ማግስት የገጠማትን የሀገር ውስጥ ቀውስ ለመፍታት የተመደቡ የመጀመሪያዎቹ የሰላም አስከባሪዎች በመሆን የተሰጣቸውን ከባድ ተልእኮ በላቀ ድል አጠናቀዋል። ከዚያም ባለፈ ሰራዊቱ በሩዋንዳ የተከሰተውን አስከፊ ሰብዓዊ እልቂት ለመግታት በመሃል በመግባት የበርካታ ንጹኃንን ሕይወት መታደግ የቻለ የሰብዓዊነት አርአያ ነው። የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት በአሁኑ ወቅትም ቢሆን በአፍሪካ ውስጥ ለሚታዩ ግጭቶች ፍጹም እውነተኛ የሰላም አለኝታ መሆኑን በተግባር እያሳየ ይገኛል። በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ጥላ ሥር በደቡብ ሱዳን በተሰማራባቸው የሰላም ማስከበር ግዳጆች ላይ ገለልተኛ፣ እውነተኛና ህዝባዊ ወገንተኝነቱን በማረጋገጥ የተሰጠውን ዓለም አቀፍ ተልእኮ በብቃት እያከናወነ ይገኛል። በጎረቤት ሀገር ሶማሊያ ውስጥ ቀጣናዊ ስጋት የሆነውን አሸባሪ ቡድን በመዋጋትና የመንግሥትን መዋቅር ወደ ላቀ ደረጃ በማሸጋገር ረገድ የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት የከፈለው መስዋዕትነት በታሪክ መዝገብ ውስጥ ትልቅ ስፍራ አለው። ሠራዊቱ በቁልፍ ስትራቴጂካዊ ቦታዎች ላይ ሰላምን በማስከበር የአካባቢው ማኅበረሰብ በተረጋጋ ሁኔታ ኑሮውን እንዲኖር አስችሏል። ሠራዊቱ የቀጣናውን ተለዋዋጭ የደኅንነት ሁኔታ ከግምት ውስጥ በማስገባት የተሰጠውን ተልዕኮ በአስተማማኝ ሁኔታ እየተወጣ ሲሆን፣ አህጉራዊ ችግሮችን በሀገር በቀል አቅምና መፍትሔዎች ለመፍታት የሚደረገውን ጥረት በተግባር ማረጋገጡን ቀጥሏል።

ኢትዮጵያ በተፈጥሮ ሀብት የታደለች፣ ለአየር ንብረት ለውጥ የማይበገር አረንጓዴ ኢኮኖሚ ለመገንባት በቁርጠኝነት እየሰራች የምትገኝ ምድረ ቀደምት ሀገር ናት። በተለይም በታዳሽ የኃይል አቅርቦት ዘርፍ እያከናወነች ያለው አበረታች ተግባር ሀገሪቱን በቀጣናው ብሎም በአህጉር ደረጃ ሞዴል አድርጓታል። ሀገራችን ኢትዮጵያ ከውሃ፣ ከንፋስ፣ ከፀሐይ እና ከጂኦተርማል ሀብቶች አጠቃላይ ከ 60,000 ሜጋ ዋት በላይ ኃይል የማመንጨት ግዙፍ አቅም ያላት ሲሆን፤ አሁን ላይም የኃይል ማመንጨት አቅሟን ከ 9 ሺህ 760 ሜጋ ዋት በላይ አድርሳለች። የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል መረጃ እንደሚያሳየው ኢትዮጵያ ባለፉት ስምንት ዓመታት ኃይል የማምረት አቅሟን ከ15 ነጥብ 3 ቴራ ዋት ሰዓት ወደ 29 ነጥብ 5 ቴራ ዋት ሰዓት አሳድጋለች።በተለይም ታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብን ጨምሮ በሀገሪቱ የተገነቡና በመገንባት ላይ ያሉ ግዙፍ የኃይል ማመንጫ ፕሮጀክቶች ኢትዮጵያ ለአካባቢ ጥበቃና ለታዳሽ ኃይል ልማት ያላትን እውነተኛ ቁርጠኝነት የሚያሳዩ ህያው ምስክሮች ናቸው። ኢትዮጵያ የታዳሽ ኃይል ልማቷን ለራሷ ብቸኛ ጥቅም ብቻ ሳይሆን ለጎረቤት ሀገራትና ለመላው ምስራቅ አፍሪካ ቀጣና የጋራ እድገት እያዋለች ትገኛለች። የኤሌክትሪክ ኃይል መስመሮችን ወደ ሱዳን፣ ጂቡቲ፣ እና ኬንያ በመዘርጋት በቀጣናው የኃይል ትስስር እንዲፈጠር እና የኢኮኖሚ ውህደት እንዲጠናከር ግንባር ቀደም ሚና እየተጫወተች ይገኛል። ይህ የኃይል ትስስር የጎረቤት ሀገራትን የኃይል ፍላጎት ከመሙላቱ ባለፈ፣ አካባቢያዊ ሰላም፣ ወንድማማችነት እና ዘላቂ የኢኮኖሚ ትብብር እንዲጎለብት ያደረገ ወሳኝ እርምጃ ነው። ኢትዮጵያ በታዳሽ ኃይል ዘርፍ ያመጣችው ተጠቃሚነትና ያስመዘገበችው ስኬት በዓለም አቀፍ ደረጃ እውቅና እያገኘ መጥቷል። ኢትዮጵያ ኮፕ 32 ጉባኤን ለማስተናገድ በመዘጋጀት ላይ ባለችበት በዚህን ወቅት የታዳሽ ኃይል ልማት የኢትዮጵያ መለያ ከሆኑ ዋና ዋና ጉዳዮች መካከል አንዱ መሆኑ ኢትዮጵያ በአረንጓዴ ኢኮኖሚ ግንባታ ያላትን መሪነት የሚያረጋግጥ ነው። በአጠቃላይ፣ ኢትዮጵያ በታዳሽ ኃይል ልማት እያከናወነች ያለችው አበረታች ስራ የራሷን የኃይል ሉአላዊነት ከማረጋገጡ በላይ፣ የቀጣናውን ሀገራት በጋራ ተጠቃሚነት ማዕቀፍ ያስተሳሰረና የዓለምን ትኩረት የሳበ ስኬት ነው። ታዳሽ ኃይል በእርግጥም የኢትዮጵያ አዲስ መለያና ኩራት ሆኖ ቀጥሏል።

ጋምቤላ ፤ ጥቅምት 23/2019 (ኢዜአ)፦ባሮ - የጋምቤላ የውበት አክሊል! በሙሉጌታ ዳምጤ (ኢዜአ-ጋምቤላ) ከኢትዮጵያ ከፍታማ ቦታዎች በመነሳት የጋምቤላ ከተማን መሀል ለመሀል አቆራርጦ ወደ ደቡብ ሱዳን በመሻገር የሶባት ወንዝ ተብሎ ከነጭ ዓባይ ጋር በመቀላቀል የመጨረሻ መዳረሻውን ሜድትራኒያን ያደርጋል። የባሮ ወንዝ የጋምቤላ ክልል ወሰን አካባቢ ሲደርስ ገባ እና ብርብራ በሚል የሚጠሩ ወንዞችን ጨምሮ ጉዞውን ወደ ሩቅ መዳረሻው ያደርጋል። የባሮ ወንዝ የብርብር እና የገባ ወንዞች ሲቀላቀሉት የውሃው ቀለም ቀላ ስለሚል ወንዞቹ የሚገናኙበት ቦታ "ባሮ ቀላ" የሚል ስያሜ አግኝቷል፤ ሀገር አቋራጩ የባሮ ወንዝ 306 ኪሎ ሜትር (190 ማይል) ርዝመት ይጓዛል። የጋምቤላ ክልልን የተፈጥሮ ውበት ከሰው ሕይወት፣ ከኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴና ከባህላዊ እሴቶች ጋር አስተሳስረው ከሚያቆዩ ታላላቅ የተፈጥሮ ሀብቶች መካከል የባሮ ወንዝ አንዱ ነው። ከነ ግርማ ሞገሱ የጋምቤላ ከተማን አቆራርጦ ሲያልፍ ለከተማዋ ድምቀት ነው ማለት ይቻላል። ባሮ በኢትዮጵያ የትራንስፖርት አገልግሎት የሚሰጥ ብቸኛው ወንዝ ነው። የተፈጥሮ ውበት፣ የኢኮኖሚ አቅምና የሕዝብ ኑሮ ተሳስረው የሚታዩበት ታላቅ የሀገር ሃብትም እንደሆነ ይነገርለታል -ባሮ ወንዝ። የባሮ ወንዝ እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ከ1907 ዓ.ም ጀምሮ ወደብና የጉምሩክ ጣቢያ ተቋቁሞለት ከጋምቤላ ከተማ ወደ ወረዳዎችና ሱዳን ጠረፍ የውሃ የትራንስፓርት አገልግሎት ሲሰጥ ቆይቷል። በአሁኑ ወቅትም በዘመናዊ መልኩ ባይሆንም ወንዙ ወደሚያቋርጥባቸው ወረዳዎችና ደቡብ ሱዳን ጠረፍ ድረስ የትራንስፖርት አገልግሎት እየሰጠ ይገኛል። በአካባቢው ነዋሪዎች "ኦፔኖ" እየተባለ የሚጠራው ባሮ የጋምቤላ ተፈጥሯዊ መለያም፤ መድመቂያም ነው። የወንዙ ፍሰት፣ በወንዙ ዳርቻ የሚታየው አረንጓዴ ተፈጥሮና ከውኃው ጋር የተቆራኘው የነዋሪዎች የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴ ሌላኛው ገጽታው ነው። በሞቃታማ የአየር ጸባይ ወቅት በወንዙ ዳርቻ ያሉ እጽዋቶች ብቻ ሳይሆኑ የአካባቢው ነዋሪዎችም ሙቀቱን ለማስታገስ ወንዙን ስለሚጠቀሙበት አለኝታና ታዛቸው ነው ማለት ይቻላል። በባሮ ወንዝ ቁጥራቸው ከ51 እስከ 57 የሚደረሱ የዓሣ ዝርያዎች አሉ። በተለይም "ናይል ፐርች" በአካባቢው አጠራር "ጉር" የሚባለው ግዙፍ የዓሣ ዝርያ እስከ 100 ኪሎ ግራም ይመዝናል። እንዲሁም "ታይገር" ፣ "ስታር" ፣ "ካት" እና "ቀረሶና" የተባሉና ሌሎች የዓሣ ዝርያዎች በውስጡ የሚገኙ ሲሆን የአዞ እና ሌሎች የብዝሃ ሕይወት ሀብቶችም መኖሪያ ነው። በወንዙ ዙሪያ ያሉ የንግድ እንቅስቃሴዎች እና ከውኃው ጋር የተያያዙ ሌሎች ሥራዎች ለበርካታ የአካባቢው ነዋሪዎች የገቢ ምንጭ ሆነው እያገለገሉ ይገኛሉ። የባሮ አዞዎች በሥነ-ምህዳሩ ውስጥ የራሳቸው ሚና ቢኖራቸውም ለሰው ሕይወት አደገኛ ሊሆኑ ይችላሉ። ስለሆነም በወንዙ ዳርቻ እንቅስቃሴ ሲደረግ ተገቢ ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋል። በተለይም አዞ እንዳለ በሚታወቅባቸው ስፍራዎች ወደ ውኃው አለመግባትና የአካባቢውን ባለሙያዎች መመሪያ መከተል የግድ ይላል። የባሮ ወንዝ ለግብርና ልማት ሥራም ከፍተኛ አቅም ካላቸው የውኃ ሀብቶች መካከልም አንዱ ነው። በወንዙ ግራና ቀኝ ያለው ለም መሬት ለመስኖ ልማት እጅግ ጠቃሚ ነው። የአርሶ አደሮችን የምርት አቅም ለማሳደግ፣ የምግብ ዋስትናን ለማጠናከርና የገቢ ምንጭን ለማስፋት እያገዘም ነው ። የባሮ ወንዝ የልማት ዕድል ቢኖረውም ከወቅታዊ የውኃ መጠን መጨመር ጋር የተያያዙ ፈተናዎችም አሉት። በከፍተኛ የዝናብ ወቅት የወንዙ ውኃ ሞልቶ ሲፈስ በአካባቢው ያሉ ነዋሪዎችን ከቄያቸው ያፈናቅላል። አንዳንዴም በወንዙ ዳርቻ የለሙ ሰብሎች ላይ ጉዳት በማድረስ ምርትን በመቀነስ በአካባቢው ነዋሪዎች ላይ ጫና ሊፈጥር ይችላል፤ ስለሆነም የጎርፍ ስጋትን ለመቀነስ በወንዙ የውኃ መጠን ላይ ክትትል በማድረግ በተጋላጭ አካባቢዎች የቅድመ ማስጠንቀቂያ ሥርዓትን ማጠናከር ያስፈልጋል። እንዲሁም የወንዙን ዳርቻ እፅዋት መጠበቅና በጎርፍ ሊጎዱ በሚችሉ ቦታዎች ላይ የመሬት አጠቃቀምን በተቀናጀ አግባብ የመምራት አቅምን ማጎልበት አስፈላጊ ነው። የባሮ ወንዝ ለቱሪዝም፣ ለወንዝ ዳርቻ መዝናኛና ለአካባቢያዊ ባህል ተኮር ጉብኝቶች የሚያበረክተው አስተዋጽኦም ቀላል አይደለም። ጋምቤላን የሚጎበኙ ቱሪስቶች የአካባቢውን ተፈጥሮ፣ የወንዝ ዳርቻ ሕይወትና የጋምቤላን ባህላዊ እሴቶች በሚገባ ማወቅና መረዳት የሚችሉበት ሁኔታም ሰፊ ነው። ወንዙ የጋምቤላን የተፈጥሮ ውበት ከማሳየት ባለፈ የኑሮ መሠረት፣ የልማት አቅም፣ የቱሪዝም መስህብና የብዝኃ ሕይወት መገኛ ሆኖም እያገለገለ ነው። የባሮ ወንዝ የጋምቤላ የተፈጥሮ ውበት መገለጫ ነው። የሕዝቧ የኑሮ መጋመጃ እና የወደፊት የልማት ተስፋ መገለጫም በመሆኑ ይህን ሀብት በአግባቡ መጠበቅ ከራስ ባለፈ ለመጪው ትውልድ የተፈጥሮ ጸጋን እና የልማት ዕድልን ማስረከብም ይሆናል።

ጋምቤላ ፤ ጥቅምት 21/2019 (ኢዜአ) ፦ የተፈጥሮ ገጸ በረከት የሞላበት አስደናቂ ምድር በሙሉጌታ ዳምጤ ከአዲስ አበባ በ700 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የሚገኝ በተፈጥሮ ሃብት የታደለ፣ መልማት የሚችል ሰፊ ምድር ያለው፣ ለአትክልትና ፍራፍሬ፣ ለዓሳ ሀብት ልማት ብሎም ለኢንቨስትመንት ምቹና ተመራጭ አካባቢ ነው። እዚህ ክልል መጥቶ ምን ጠፍቶ! ከባሮ ወንዝ ዓሳ አጥምዶ፣ በቆሎ፣ ሩዝ፣ ጥጥ፣ ሰሊጥ እና ማሾ አምርቶ በአረንጓዴው ስፍራ ተዝናንቶ የሚኖርበት ነው። በባሮ ወንዝ ፍሰት፣ በደኖች የነፋስ ሽውታና ውበት፣ በዱር እንስሳት፣ የሕዝቡ ባህላዊ እሴት የክልሉ የብዝሃነት ምልክቶች ናቸው። የወንዞች በረከት፣ የደኖች ጥላና የሕዝቦች አንድነት የተዋሃዱበት ጋምቤላ ክልል የኢትዮጵያ የተፈጥሮ ውበትና የልማት ተስፋ ማሳያ መሆኑን መናገር ይቻላል። የጋምቤላ ልዩ የተፈጥሮ ሃብት፣ የእድገትና የማንሰራራት መሰረት የሚሆን የሀገር ሃብት የሚገኝበት መሆኑም ይታወቃል። በመሆኑም የክልሉ የብዝሃ ህይወት ሃብት በተባበሩት መንግስታት የሳይንስ፣ የትምህርትና የባህል ድርጅት /ዩኒስኮ/ በባዮስፌር ሪዘርቭነት የተመዘገቡ የተፈጥሮ ደን ሃብት ባለቤት እንዲሆን አስችሎታል።   የተፈጥሮ ገጸ በረከት የሞላበት አስደናቂው ምድር ጋምቤላ፤ በማጃንግና አኙዋሃ ዞኖች የሚገኙ ጥብቅ የተፈጥሮ የደን ሃብቶቹ በ’’ዩኒስኮ በባዮስፌር ሪዘርቭነት’’ የተመዘገቡ ናቸው። እነዚሁ በባዮስፌር ሪዘርቭነት የተመዘገቡት የተፈጥሮ ጥብቅ ደኖች በውስጣቸው በርካታ የዕፅዋት፣ የእንስሳት፣ የውሃና ሌሎች የብዝሃ ህይወት ሀብቶችን አቅፈው ይዘዋል። ጥብቅ የተፈጥሮ ደኖቹ የአካባቢውን ስነ-ምህዳርና የአየር ንብርት ለውጥ ከመጠበቅ ባለፈ ለቱሪዝም ኢንዱስትሪው ትልቅ አቅም ናቸው። እንደ አውሮፓ አቆጣጠር በ2017 በዩኒስኮ በባዮስፌር ሪዘርቭ የተመዘገበው የማጃንግ ጥብቅ የተፈጥሮ የደን ሃብት በቡሬ ሐይቅ፣ በጀይና በዋኪ ፏፏቴዎች፣ በጊሎ ወንዝና በሌሎችም የብዝሃ ህይወት ሃብቶች ያጌጠ ነው። ከክልሉና ከሌሎች አጋር አካላት ጋር በመቀናጀት መልካ ኢትዮጵያ የተሰኘ ግብር ሰናይ ድርጀት ባካሄደው ጥናት መሰረት በጥብቅ ደኑ ውስጥ ከ550 በላይ የዕፅዋት፣ 33 የአጥቢ እንስሳት፣ 130 የአዋፋትና ሌሎችም የብዝሃ ህይወት ሃብቶች አሉት።   በ2025 በዩኒስኮ የተመዘገበው የአኙዋሃ ባዮስፌር ሪዘርቭ የተፈጥሮ የደን ሃብት በመካከሉ የጊሎና የአሌሮ ወንዞች አቋርጠውት ያልፋሉ፤ በሰሜና ምዕራብ አቅጣጫ ጠርዝ በባሮ ወንዝ፤ በምስራቅና በደቡብ አቅጣጫ ጠርዝ ደግሞ በአኮቦ ወንዝ ታቅፏል። የተፈጥሮ የደን ሀብቱ ባለው ሜዳማና አረንጓዴያማ መልካ ምድራዊ ገጽታው በመሃሉና በጠርዞቹ ላይ የሚያልፉት ወንዞች ማራኪና ልዩ የውበት ገጽታዎችን አላብሰውታል። ጥብቅ የደን ሃብቱ ከጋምቤላ ብሔራዊ ፓርክ ጋር የተሳሰረ በመሆኑ የብዝሃ ህይወት ሀብቱ ስብጥር ከፍተኛ ነው። የደን ሃብቱ ውስጡ ከ1 ሺህ በላይ የዕጽዋት፣ 69 የአጥቢ እንሰሳት፣ 327 የአዕዋፋትና በተጠቀሱት ትላላቅ ወንዞች ከ113 በላይ የዓሳ ዝርያዎች ያሉት መሆኑ በጥናቱ ተረጋግጧል። በባዮስፌር ሪዘርቭነት የተመገቡት ጥብቅ የተፈጥሮ የደን ሃብቶች የአካባቢውን ስነ-ምህዳርና የአየር ንብረት ሚዛን በማስጠበቅ ረገድ የጎላ አበርክቶ አላቸው።   በባዮስፌር ሪዘርቭነት የተመዘገቡትን ሁለቱን ጥበቅ የተፈጥሮ ደን ሃብቶች ጨምሮ በርካታ የቱሪዝም መስህቦች በክልሉ እንደሚገኙ የገለጹት በክልሉ ቱሪዝም ቢሮ የቱሪዝም መስህቦች መዳረሻና መሰረተ ልማት ማስፋፊያ ዳይሬክተር አቶ ደርባቸው ሸዋለም ናቸው። በተለይም በተፈጥሮ የደን ሃብቶቹ ውስጥ የሚገኙት ፏፋቴዎች፣ ሐይቆች፣ ወንዞች፣ አጥቢ እንስሳቶች፣ የአዕዋፍ ዝርያዎችና ሌሎችም የብዝሃ ህይወት ሃብቶች ለቱሪዝም ኢንዲስትሪው ትልቅ አቅም መሆናቸውን አንስተዋል።   በክልሉ እርሻና ተፈጥሮ ሃብት ቢሮ የደን ዘርፍ ባለሙያው አቶ ፓል ኛክ፤ በክልሉ የግብርና ልማትን በማሳለጥ የምግብ ሉዓላዊነትን ለማረጋገጥ የሚያስችል ጠንካራ መሰረት መኖሩን ይናገራሉ። በኢትዮጵያ ሁሉም አካባቢዎች ያሉ እምቅ ሃብቶችን በተደመረ አቅም በአግባቡ በማልማት ጥቅም ላይ ማዋል ከተቻለ እድገትና ማንሰራራቷን እውን ማድረግ ይቻላል።

አትሌቲክስ ለኢትዮጵያ ከስፖርት በላይ ነው። የሀገር ኩራት፣ በዓለም አደባባይ በተደጋጋሚ ስሟ የሚጠራበትና የዜጎቿ የደስታ ምንጭ ነው። ኢትዮጵያ በረጅም ርቀት ሩጫ ዓለምን በመምራት የምትታወቅ ሀገር ስትሆን፣ የአትሌቶቿ ድል ከሜዳልያ ባለፈ የከፍታዋ ማሳያ ነው። ሰንደቅ አላማዋ በኦሊምፒክና በዓለም ሻምፒዮና መድረኮች ከፍ ብሎ ሲውለበለብ ኢትዮጵያውያን በክብርና ኩራት በደስታ ሀሴት ይሞላሉ። የኢትዮጵያ የአትሌቲክስ ታሪክ በዓለም መድረክ ጎልቶ መታየት የጀመረው በ1952 ዓ.ም. በሮም ኦሊምፒክ ነው። አበበ ቢቂላ በማራቶን በባዶ እግሩን ሮጦ የወርቅ ሜዳልያ በማጥለቅ ከጥቁር አፍሪካዊያን የመጀመሪያው የኦሊምፒክ ሻምፒዮን በመሆን ታሪክ ሰርቷል። በ1956 ዓ.ም. በቶኪዮ ኦሊምፒክም ማራቶንን በድጋሚ በማሸነፍ ሁለት ጊዜ በተከታታይ የወርቅ ሜዳልያ ያሸነፈ የመጀመሪያው አትሌትም ነው። ከእርሱ ድል በኋላም ማሞ ወልዴ፣ ምሩጽ ይፍጠርና ሌሎችም ጀግኖች ድል አድራጊነትን አስቀጥለው ለትውልድ አስተላልፈዋል። በመቀጠልም ጀግናው አትሌት ሻለቃ ኃይሌ ገብረሥላሴ፣ ደራርቱ ቱሉ፣ ቀነኒሳ በቀለ እና ጥሩነሽ ዲባባ፣ መሰረት ደፋር፣ ስለሺ ስህን፣ ገዛኸኝ አበራ እና ሌሎችም አትሌቶች በትራክና በአገር አቋራጭ ሩጫ የወርቅ ሜዳሊያዎችን አስመዝግበዋል። ኃይሌና ቀነኒሳ በ10,000 ሜትር ያደረጉት ፉክክር የስፖርት ታሪክ ከማይረሷቸው ትዕይንቶች መካከልም ይጠቀሳል። ደራርቱ ቱሉ በ1984 ዓ.ም. በባርሴሎና ኦሊምፒክ በ10,000 ሜትር ወርቅ በማግኘት ከጥቁር አፍሪካዊያን አትሌቶች የመጀመሪያዋ የኦሊምፒክ ወርቅ ተሸላሚ ሆናለች። ኢትዮጵያ በረጅም ርቀት ሩጫ ለምን ስኬታማ ሆነች የሚለው ጥያቄ በብዙዎች ዘንድ ይነሳል። መልሱ አንድ ምክንያት ብቻ አይደለም። የመጀመሪያው የሀገሪቱ ከፍተኛ ደጋማ መልክዓ ምድር ነው። ከባሕር ጠለል በላይ በከፍተኛ ቦታ መኖርና መሠልጠን የሰውነት የኦክሲጅን አጠቃቀም አቅምን ያሳድጋል። ሁለተኛው ጠንካራ የልምምድ ባህልና የአትሌቶች ጽናት ነው። በተለይም ታዳጊዎች አንድ ሻምፒዮን የሆነ አትሌት ሲያዩ "እኔም እችላለሁ" የሚል ተስፋ በማሳደርና አርዓያ በማድረግ ወደ ሩጫ በመግባት ብርቱ ተወዳዳሪ ይሆናሉ። እንደ አርሲ በቆጂ ያሉ አካባቢዎች ከትናንሽ መንደሮች ተነስተው ዓለም አቀፍ ኮከቦችን ያፈሩት በዚህ ምክንያት ነው። በተጨማሪም የአትሌቲክስ ክለቦች፣ የትምህርት ቤት ውድድሮችና የአሠልጣኞች ሥራም የራሳቸው ድርሻ አላቸው። አትሌቲክስ ለብዙ ወጣቶች የሥራና የተስፋ በር ነው። ራሳቸውንና ቤተሰባቸውን የሚለውጡበት አጋጣሚንም ይፈጥራል። ከዚህም ባሻገር የሀገሪቱን ገጽታ በመገንባት፣ ቱሪዝምንና ዓለም አቀፍ ዕውቅናን በማሳደግ ረገድ ከፍተኛ አስተዋጽኦ አለው። የሀገሪቱን ገፅታ ከሚገነቡ የሀገር ውስጥ የአትሌቲክስ ውድድሮች መካከል አንዱ የሆነው ታላቁ ሩጫ (Great Ethiopian Run) በ1994 ዓ.ም. በጀግናው አትሌት ኃይሌ ገብረሥላሴ ሃሳብ አመንጪነት በአዲስ አበባ የተጀመረ የ10 ኪሎ ሜትር የጎዳና ላይ ሩጫ ነው። በየዓመቱ ኅዳር ወር ላይ በመስቀል አደባባይ ተጀምሮ የሚጠናቀቀው ይህ ውድድር፣ ከአፍሪካ ትልልቅ የጎዳና ላይ ሩጫዎች አንዱ ለመሆን በቅቷል። በመጀመሪያዎቹ ዓመታትም በጥቂቶች የተጀመረው ተሳታፊ ቁጥር ዛሬ ላይ በአስር ሺዎች የሚሳተፉበት ሆኗል። የውጭ አገራት አትሌቶች፣ አምባሳደሮች፣ የኢትዮጵያ አትሌቶች፣ ተማሪዎች፣ ሠራተኞች፣ አረጋውያንና አካል ጉዳተኞች ሳይቀሩ በአንድነት ይሮጣሉ። የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ስኬት ከስፖርታዊ ፋይዳው ባሻገር ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታንም እያተረፈ ይገኛል። ውድድሩ ለተለያዩ በጎ አድራጎት ድርጅቶችና ማኅበራዊ ዓላማዎች ድጋፍ የሚሰበሰብበት መድረክም ሆኗል፤ ጤናማ አኗኗርንና የአካል ብቃት እንቅስቃሴን ለማስፋፋትም አግዟል። ዓለም አቀፍ ተሳታፊዎችንና ጎብኚዎችን በመሳብ ለቱሪዝምና ለሀገር ገጽታ ግንባታም አስተዋጽኦ አድርጓል። በሌሎች የሀገሪቱ ከተሞችም ተመሳሳይ ሩጫዎች እንዲዘጋጁ መነሻ በመሆን አዳዲስ አትሌቶች እንዲፈጠሩም መሰረት እያኖረ ይገኛል። በጥቅሉ ኢትዮጵያና አትሌቲክስ የማይለያዩ የኩራትና የተስፋ ምልክት በመሆኑ ዘልቀዋል። ከአበበ ቢቂላ ጨምሮ እስከ የዛሬዎቹ ኮከቦች ድረስ ያለው የአሸናፊነት ቅብብሎሽም ተጠናክሮ ቀጥሏል። አትሌቲክስ ከተደገፈ የኢትዮጵያ የገር ዲፕሎማሲ (soft power diplomacy) መሰረት ሆኖ ይቀጥላል።

ጥቅምት 17/2019 (ኢዜአ)፦ የሁሉ መገኛ የገዘፈ ታሪክ፣ የበዙ የተፈጥሮና ሰው ሰራሽ መስህቦች ባለቤት የሆነችው ኢትዮጵያ በአየር ንብረቷ ምቾት ለጉብኝት የሚመጡ የውጭ አገራት ቱሪስቶች ለመኖር የምትመረጥ ውብ ሀገር መሆኗን ይመሰክራሉ። በኢትዮጵያ የታሪክ ስንቆች፣ የባህል እሴቶች፣ የተፈጥሮ መስህብ ሃብቶችና ሌሎችም አስደናቂ ትውፊቶች ይገኛሉ። ከዓለም የምትለይባቸውም በርካታ መገለጫዎችም አሏት። የሰው ዘር እና የቡና መገኛ፤ በዓለም ላይ ብቸኛዋ የ13 ወራት ባለቤት፤ ከዳሉል እስከ ራስ ዳሽን የሚዘልቅ የአስደናቂ መልክአ ምድር ባለቤትም ነች። በተፈጥሮ ውበቷ፣ ዘመናትን በተሻገረ ታሪኳ፣ በሕዝቦቿ ባህልና ወግ፣ የቀኝ ገዥዎችን እብሪት እምቢ አልቀበልም በማለት በነፃነት ትግሏ እና በአሸናፊነቷ የምትወሳ ሀገር መሆኗም ይታወቃል። በአፋር የተገኙ ጥንታዊ የሰው ዘር ቅሪተ አካላትና የድንጋይ መሣሪያዎች፣ የሰው ልጅ የዝግመተ ለውጥ ጉዞን ለመረዳት ያስቻለ ነው። በአፋር ምድር ሀዳር አካባቢ የተገኘችው የሉሲ ቅሪተ አካል በዓለም ላይ የሰው ዘር ታሪክን ለማጥናት አስችሏል። ይህም በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ ከፍተኛ የሳይንስ ማስረጃዎችን የያዘች ሀገር መሆኗን የሚያመላክት ነው። የጥንታዊ ሥልጣኔ ማዕከል ሆና በንግድ፣ በአስተዳደር፣ በሥነ ሕንፃና በስነ ጽሁፍ ያላት እምቅ ሃብትና ጥልቅ ታሪክም ይጠቀሳል። በላሊበላ ከድንጋይ የተፈለፈሉ አብያተ ክርስቲያናት፣ የጎንደር ታሪካዊ ቅርሶች፣ የሐረር ጥንታዊ ከተማነት፣ የሶፍ ኡመር ዋሻ፣ የጢያ ትክል ድንጋይ፣ የኦሞ ሸለቆ፣ የሰሜንና የባሌ ተራሮች የሀገር ሀብቶችና መለያ ምልክቶችም ናቸው። የአባይ ወንዝም የኢትዮጵያ የተፈጥሮ ሀብትና የታሪክ መገለጫ ከመሆን ባለፈ ለቀጣናዊ የኃይል ትስስር መሰረት ያኖረ ታላቅ ግድብ የተገነባበት ነው። የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ የኤሌክትሪክ ሃይል እያመነጨ፣ የንጋት ሰው ሰራሽ ሃይቅም ዓሳ እየተመረተበትና የመዝናኛ ስፍራ ሆኗ ተዘጋጅቷል። በመሆኑም ኢትዮጵያ አባይን እና ሌሎችንም በማልማት ከሃይል ምንጭነት ባለፍ የምግብ ዋስትና መሰረት የማድረግ ጥረቷ ተጠናክሮ ቀጥሏል። ኢትዮጵያ በተለያየ የመሬት ከፍታና በጂኦግራፊያዊ አቀማመጧ ምክንያት በአየር ንብረቷ የታደለች ሀገር ናት። በከፍተኛ ደጋማ አካባቢዎች ቀዝቃዛ ወይም መጠነኛ የአየር ንብረት ሲኖራት በቆላማና በዝቅተኛ አካባቢዎች ደግሞ ሞቃታማና ደረቅ የአየር ንብረት አላት። በዚህም በአንድ ሀገር የተለያዩ ዓለማት የሚገኙባት ድንቅ ሀገር መሆኗን በርካቶች ይናገራሉ። የኢትዮጵያ መልክአ ምድርና የአየር ንብረት ለተለያዩ የግብርና ምርቶች፣ ለቡና፣ ለጥራጥሬ፣ ለፍራፍሬ፣ ለእንስሳት እርባታና ለሌሎችም የኢኮኖሚ ዘርፎች ምቹና ተመራጭ ነው። የተዘራ ፍሬ ሁሉ የሚበቅልባት በመሆኗም ለኢንቨስትመንት በቀዳሚነት የምትመረጥ ሀገር ያደርጋታል። ከኢትዮጵያ ታላላቅ መገለጫዎች መካከል የአድዋ ድል በታሪክ ውስጥ የተለየ ቦታ አለው። በ1888 ዓ.ም የተካሄደው የኢትዮጵያውያን ድል፣ በአፍሪካ ታሪክ የፀረ-ቅኝ ግዛት ትግል አሸናፊ የሆነችበትና የጥቁር ህዝቦች የአሸናፊነት ታሪክ የተመዘገበበት አዲስ የታሪክ ምዕራፍ መሆኑ ይታወቃል። የአድዋ ድል ለአፍሪካውያንና ለዓለም ሕዝቦች የነፃነት ተስፋን ያጠናከረ፣ የጥቁር ሕዝቦችን ክብርና ችሎታ ያሳየ ታሪካዊ ድልም ነው። ዛሬም አድዋ ለኢትዮጵያውያን እና ለመላ አፍሪካዊያን የኩራት ምንጭ ሆኖ በየዓመቱ እየተከበረ ይገኛል። የኢትዮጵያ ዓመት 13 ወራት አሉት፤ 12ቱ ወራት እያንዳንዳቸው 30 ቀናት ሲኖሯቸው፣ 13ኛው ወር ጳጉሜን አምስት ወይንም ስድስት ቀናት ይኖራታል። የ13 ወራት የዘመን አቆጣጠር የቁጥር ልዩነት ብቻ ሳይሆን፣ የታሪክ፣ የባህል፣ የማንነትና የጥበብ መገለጫዋ ጭምር ሲሆን ኢትዮጵያ አዲስ ዓመት የምትቀበለውም መስከረም 1 መሆኑ ይታወቃል። በመሆኑም የዘመን አቆጣጠሩ በኢትዮጵያ ታሪክና ባህል እንዲሁም በሃይማኖታዊ ሥርዓቶች የራሱ የሆነ ልዩ ስፍራ አለው። ኢትዮጵያ የሰው ዘርና የቡና መገኛ በመሆን በዓለም የታሪክ መዝገብ ላይ ልዩ ሰፍራ ይሰጣታል። በባህላዊ ምግቦች፣ የባህል አልባሳት፣ የሙዚቃ ቅኝቶች፣ የበዓላት አከባበር፣ የገዳ ስርአት፣ የሰርግና የሽምግልና ስርአቷ ጭምር ልዩ ያደርጓታል። በመሆኑም የቋንቋና የባህል ብዝሃነቱ በትክክል ሲከበርና ሲጠበቅ፣ የሀገሪቱ የፈጠራ አቅም፣ የማኅበራዊ ግንኙነትና የጋራ እድገት ይበልጥ እየተጠናከረ ይሄዳል ማለት ነው። ኢትዮጵያ የሰው ልጅ ጥንታዊ ታሪክ አሻራዎችን የያዘች፣ በተራሮቿና በወንዞቿ የተዋበች፣ በአየር ንብረት ብዝሃነቷ የበለፀገች፣ በአድዋ ድል የነፃነት ኩራቷን ያረጋገጠች ድንቅ ሀገር ነች። የቡና አፈላል ባህሏ፣ የሕዝቦቿ ብዝሃነት፣ የጥንታዊ ሥልጣኔ ቅርሶቿና የተፈጥሮ ሀብቷም መለያዎቿ ናቸው። የኢትዮጵያ ጥንታዊ ታሪክና ልዩ ሀብቶቿ የትናንት ኩራት ብቻ ሳይሆኑ የዛሬ እና የነገ ስንቅ የሚሆኑ እሴቶች ናቸው። በመሆኑም የካበተውን የሀገር ሃብትና የአብሮነት ትርክት በመገንባት የነገን በመሻት መስራት የትውልዱ አደራ ይሆናል። በተደመረ አቅም በማልማት ለሁሉም የምትመች ጠንካራ ሀገር የመገንባት ጥረትም የጋራ አደራና ሃላፊነት ሆኖ ሊቀጥል ይግባል።

በእንዳልካቸው ደሳለኝ- ኢዜአ ወልቂጤ ቅርንጫፍ በማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልል በየም ዞን የሚገኘው የቦር ተራራ ከባሕር ጠለል በላይ በ2939 ሜትር ከፍታ ላይ የሚገኝና የበርካታ ዕፅዋት መገኛና በየም ማኅበረሰብ ልዩ ስፍራ የሚሰጠው ነው። ከቦር ተራራ የሚነፍሰው ንጹሕ አየርና ከዕፅዋቱ የሚገኘው ፈውስ በየም ማኅበረሰብ ዘንድ ለተራራው ትልቅ ክብርን አጎናጽፎታል። በየዓመቱ ጥቅምት 17 ቀን ላይ የቦር ተራራን ፈውስ ፍለጋ በርካቶች ወደ ስፍራው ያቀናሉ። በትውልድ ቅብብሎሽ ዘመንን እየተሻገረ ዛሬ ላይ እንዲደርስ ያደረገውም ከተራራው የሚገኘው ፈውስ ነው። "ሳሞ ኤታ" ይሉታል የየም ሰዎች ጥቅምት 17 በቦር ተራራ ተፈጥሮን ማዕከል ባደረገ የአብሮነት፣ የፍቅርና የፈውስ መንፈስ በድምቀት የሚታደሙበትን የመድኃኒት ዕፅዋት ለቀማ ሥነ ሥርዓት። ይህ ቀን የአባቶች ጥበብ ከትውልድ ወደ ትውልድ የሚተላለፍበት፣ የሰው ልጅ ከተፈጥሮ ጋር ያለው ጥልቅ ዝምድና የሚታደስበት ዕለት ነው። የጥቅምት 17 ጸሐይ ከተራራው አናት ብቅ ስትል በቦር ተራራ ግርጌና ዙሪያ ገብ የጤዛ ጠብታዎች እንደ ዕንቁ ያበራሉ። አባቶችና እናቶች፣ ወጣቶችና ልጆች በባህላዊ አልባሳት ተውበው ከየአቅጣጫው ወደ ተራራው ይተማሉ፤ የመድኃኒት ዕፅዋትን ለመልቀም። ለቀማው ከመጀመሩ በፊት አባቶች ፊት ለፊት በመሆን ለሀገር ሰላም፣ ለሕዝብ ጤናና ለምድር በረከት ምስጋና ያቀርባሉ። ይህ የዕለቱ የመጀመሪያው የፍቅር ማሳያ ነው። ሳሞ ኤታ፣ በመድኃኒት ዕፅዋት አካላዊ ሕመምን ወይም ፈውስን መስጠት ብቻ ሳይሆን፣ አብሮ በመሰብሰብ የሥነ ልቦና እርካታና ማኅበራዊ ትስስርን ያጠናክራል። የቦር ተራራ ተጠብቆ የሚቆይና በዓመት አንድ ቀን ብቻ የመድኃኒት ዕፅዋት የሚሰበሰብበት፣ ማንም የማይደርስበት በመሆኑ ለለቀማው የተመረጠ መሆኑን በየም ማኅበረሰብ የባህላዊ ዕውቀት አባት የሆኑት አቶ ጌታቸው ኃይለ ማርያም ያስረዳሉ። ጥቅምት 17 ክረምቱ አልፎ ጥቅምት ሲገባ የተለያዩ ቅጠላ ቅጠሎችን በብዛትና በዓይነት ለማግኘት፣ ብሎም ከሥራሥር እስከ አበባ ድረስ በእሸትነት የሚደርሱበት በመሆኑ ተመራጭ ወቅት አድርጎታል ይላሉ። በዕለቱ የሚሰበሰበው የዕፅዋት ቅጠል፣ ሥራሥርና አበባ በባህላዊ መንገድ ተቀምሞ ለሰውና ለእንስሳት መድኃኒት ይዘጋጃል። "ሳሞ ኤታ" ማለት ከራሚ መድኃኒት እንደማለት ሲሆን፣ ተቀምሞ ዓመት የሚቀመጥ፣ ፈዋሽነቱ የጎለበተ ባህላዊ መድኃኒት የሚል ትርጉም እንደሚይዝ የየም አባቶች ይናገራሉ። በዚህ ቀን የተለቀመው የመድኃኒት ዕፅዋት ከተለቀመበት ቀን እስከሚቀጥለው ዓመት ጥቅምት 17 ድረስ እንደሚያገለግል ያስረዱት ደግሞ ሌላዋ የባህል መድኃኒት አዋቂ ወይዘሮ አስካለ ካሳ ናቸው።   የሞች ከሌሎች የግብርና ሥራዎቻቸው ጎን ለጎን የባህል መድኃኒቶችን በመሸጥ ኑሯቸውን እየመሩ መሆኑንም ያስረዳሉ። በየሞች የሚዘጋጀው ባህላዊ መድኃኒት ጥቅም ላይ የሚውለው ሕመም ሲያጋጥም ብቻ ሳይሆን በሽታን አስቀድሞ ለመከላከል ጭምር ነው። የማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልል ባህልና ቱሪዝም ቢሮ ኃላፊ ተወካይ አቶ ዘሪሁን እሸቱ፣ የየም ማኅበረሰብ መድኃኒት አዋቂ አባቶችና እናቶች ታናናሾቻቸውን አስከትለው ወደ ቦር ተራራ በመውጣት የለቀማ ሂደቱን በሥርዓት ስለሚያካሂዱ፣ ይህ የሀገር በቀል ዕውቀት ሽግግር ማሳያም ነው ይላሉ።   የመድኃኒት ለቀማውን ትዕይንት ለመመልከት የሚመጡ ቱሪስቶች ቁጥር ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ መምጣቱ ሌላው ትልቁ ትሩፋት ነው ያሉት አቶ ዘሪሁን፣ ለቀማው ከተለያዩ አካባቢዎች የሚመጡ የተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎች የሚሳተፉበት መሆኑን አስረድተዋል። ይህም ለአብሮነትና የሀገር በቀል ዕውቀትን ለመቅሰም ከፍተኛ ሚና እንዳለው ጠቁመዋል። እንደነዚህ ያሉ ሀገር በቀል ዕውቀቶችን አልምቶና አዘምኖ ለመጠቀም የሚደረገው ጥረት ተጠናክሮ እንደሚቀጥልም ተናግረዋል።          

አዲስ አበባ ፤ ጥቅምት 11/2019 (ኢዜአ) ፦የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት በጀግንነቱና በሀገር ወዳድነቱ አልፎም በዓለም የሰላም አስከባሪነቱ በቀደምትነት የሚነሳ ጠንካራ ሰራዊት ነው። በአፍሪካ የደኅንነት ጉዳዮች ላይ ኢትዮጵያ ጠንካራ ተሳትፎና ጉልህ ሚና እንዲኖራት የተቻለውም ጠንካራ ተቋምና ብቁ ሰራዊት በመገንባቷ መሆኑ ይታወቃል። የመከላከያ ተቋማትን በመገንባት ረገድ በዘመናት ለውጥ የተለያዩ ፈተናዎች ቢያጋጥሙትም ሰራዊቱ ግን ጀግንነቱ፣ በሀገር ወዳድነቱና ለሰንደቁ የሚከፍለው ዋጋ ከጥንት እስካሁንም የዘለቀ ነው። በተለይም ደግሞ ባለፉት ስምንት ዓመታት መሰረታዊ የሪፎርም ስራ በማከናወን የመከላከያ ተቋማት በዘመናዊ ቴክኖሎጂ በመታገዝ የተገነቡበትና ጠንካራ ሰራዊት የተፈጠረበት አዲስ የታሪክ ምእራፍ ላይ ይገኛል። የሀገርን ዳር ድንበርና የግዛት አንድነት በመጠበቅ፣ በሉዓላዊነት ላይ የሚደቀኑ ማናቸውንም ስጋቶች በላቀ ብቃት የሚመክት ጠንካራ ሰራዊት ተገንብቷል። በመሆኑም ኢትዮጵያ በአፍሪካ ግዙፉንና ጠንካራ የሚባለውን የሀገር መከላከያ ሰራዊት ገንብታለች። የሀገር መከላከያ ሰራዊት በጀግንነቱ፣ ግዳጅ የመፈፀም ብቃቱና ውጊያን ከርቀት የማስቀረት ብቃቱ የተመሰከረለት በሀገር ዋልታና መከታ መሆኑን በተለያዩ ማሳያዎች መግለጽ ይቻላል። የሀገር መከታ መሆን የሚቻለው በጀግንነት ብቻ ባለመሆኑ በእውቀት፣ በቅድመ ዝግጅት፣ በቴክኖሎጂና በተቀናጀ የደኅንነት ሥራ ጭምር በመሆኑ በእነዚህ ሁሉ መመዘኛዎች ሰራዊቱ የተሟላ ቁመና እና ዝግጁነት ላይ ይገኛል። በጥቂት ዓመታት ውስጥ በላቀ ሙያ የተካነ፣ በዲሲፕሊን የታነፀ፣ በሕግ የሚመራና የሀገሩን ሕዝብ በክብር የሚያገለግል ጠንካራ ሰራዊት ተገንብቷል። የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት ለየትኛውም የጥቃት ሙከራ ፈጣን ምላሽ የመስጠት አቅም ያካበተ፤ ስጋቶችን አስቀድሞ በመለየት ከርቀት የማስቀረት አቅም ያለው ጠንካራ የሀገር መከላከያ ሰራዊት ተገንብቷል። በመሆኑም መከላከያ ሰራዊት የሰንደቅ ዓላማው አለኝታ፣ የሀገር ዋልታና መከታ መሆኑን በተግባር ማሳየቱን ይቀጥላል። ለዚህ ሰራዊት ተገቢውን ክብር፣ ምስጋና በመስጠት ከጎኑ መሰለፍ የዜጎች ሁሉ አደራና ሃላፊነት መሆን ይኖርበታል። የሀገር የመጨረሻ ምሽግ የሆነው ጀግናው የሀገር መከላከያ ሰራዊት ሁሌም ክብርና ምስጋና ይገባዋል።

የሀገር መከላከያ ሠራዊት ታሪካዊና ዘመናዊ መዋቅሩ የተገነባው በማናቸውም ሁኔታዎች ውስጥ ሀገርን የማስቀደም ጽኑ የሞራልና የስነ-ልቦና መሠረት ላይ ነው።ይህ የኢትዮጵያ ነጸብራቅ የሆነ ሰራዊት የሀገር አንድነትና የሉዓላዊነት ዋና ምሰሶ ሆኖ ያገለግላል። ሠራዊቱ ከግል፣ከቡድን ወይም ከማንኛውም ፖለቲካዊ ወገንተኝነት ነፃ በሆነ መልኩ፣ፍፁም ሀገራዊ ታማኝነትንና ህገ-መንግስታዊ ተልዕኮን ማስከበርን ቀዳሚ መለያው አድርጎታል።ይህ ሀገርን የማስቀደም መንፈስ በሠራዊቱ ዕለታዊ ወታደራዊ ስነ-ምግባር እና የግዳጅ አፈፃፀም ብቃት ላይ በግልጽ ይንጸባረቃል።   እያንዳንዱ የሠራዊቱ አባል የሚመራበት የወታደራዊ ሳይንስ ስልጠና እና የእውቀት ግንባታ፣ ለሀገር ህልውና ሲባል መስዋዕትነትን በደስታ የመቀበልን እሴት የሚያጎለብት ነው።ይህም ሠራዊቱ እጅግ ፈታኝ በሆኑ የተፈጥሮና ሰው ሰራሽ የፀጥታ ስጋቶች ውስጥ እንኳን ሳይበገር፣ የሀገርን ደህንነት በአስተማማኝ ሁኔታ ለመጠበቅ የሚያስችለውን የማይናወጥ የውስጥ ኃይል ሰጥቶታል። ከወታደራዊ ግዳጅ ባሻገር የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት በሀገራዊ ልማትና በሕዝባዊ አገልግሎቶች ላይ ያለው ንቁ ተሳትፎ የዚሁ ሀገርን የማስቀደም ተልዕኮው ማሳያ ነው። ሠራዊቱ በተለያዩ የሀገሪቱ አካባቢዎች የሚከሰቱ የተፈጥሮ አደጋዎችን ከመመከት ጀምሮ፣ በምግብ ዋስትና፣ በታላላቅ የልማት ፕሮጀክቶች ጥበቃ እና በሰብዓዊ ድጋፍ ስራዎች ላይ ግንባር ቀደም ተዋናይ ነው።ይህ ከሕዝብ የፈለቀና ለሕዝብ የቆመ ሠራዊት መሆኑን በተግባር ያረጋገጠበት አካሄድ፣ በሲቪል-ወታደራዊ ግንኙነት ውስጥ ከፍተኛ መተማመንን ፈጥሯል።   የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚሰጣቸውን የሰላም ማስከበር ተልዕኮዎች በታላቅ ዲስፕሊንና ስኬት እንዲወጣ ያደረገው ይኸው የሀገርን ስምና ክብር የማስቀደም የዳበረ ባህሉ ነው። ሠራዊቱ የ21ኛውን ክፍለ ዘመን ወታደራዊ ስልቶችና የቴክኖሎጂ አቅሞች እየታጠቀ በሚሄድበት የለውጥ ጉዞ ውስጥም፣ ይህ የሀገር ፍቅርና የማንነት መለያው የማይቀየር ፅኑ ዓለት ሆኖ ይቀጥላል።ይህ መለያ የሠራዊቱን ውስጣዊ አንድነት ከማጠናከሩ ባለፈ፣ለሀገር ሉዓላዊነት ዘላቂ ዋስትናነቱን ያረጋገጠበት ታላቅ እሴቱ ነው።

ሙሴ መለሰ የሀገር መከላከያ ሠራዊት ኢትዮጵያን በሚወክል መልኩ የተደራጀ በጠንካራ ዲሲፕሊን የተገነባ የሀገር ሉዓላዊነት ጥግ ነው። ዋነኛ መገለጫውና ጥንካሬውም ከማኅበረሰቡ የወጣና ለሕዝብ ዘላቂ ደኅንነት የቆመ መሆኑ ጭምር ነው። ሠራዊቱ የሀገር ሉዓላዊነትን ከማስከበርና ወታደራዊ ግዳጆችን በብቃት ከመወጣት ባለፈ፣ በሰላሙ ጊዜም ቢሆን ማኅበረሰቡን በቀጥታ የሚጠቅሙ በርካታ ሕዝባዊና ልማታዊ ስራዎች ላይ በስፋት በመሳተፍ ላይ ይገኛል። ይህ ዓይነቱ ሁለንተናዊ ተሳትፎው መሠረቱ ህዝባዊነቱ መስዋዕትነቱም ለሃገራዊ ሉዓላዊነቱ መሆኑን የሚያሳይም ነው። የወገን አለኝታ የህዝብ መከታ ጋሻም ነው ። ሀገሩን ከወራሪ ጠላት ወገኑን ከጥቃት የሚከላከል ፤ በችግሩ ጊዜም ፈጥኖ የሚደርስ ከስንቁ የሚያካፍል ለወገኑ የሚሰዋ የሚቆስልም ጭምር ። ሕዝባዊ ወገንተኛነቱ በተለይም በተፈጥሮና ሰው ሰራሽ አደጋዎች ወቅት ፈጣንና ውጤታማ ምላሽ በመስጠት ረገድ በግልጽ ይንጸባረቃል። ሠራዊቱ በተለያዩ የሀገሪቱ ክፍሎች የሚከሰቱ የተፈጥሮና ሰው ሰራሽ ችግሮችን ተከትሎ ፈጥኖ ለወገኑ የሚደርስም ነው። ከዚህ በተጨማሪ፣ ሠራዊቱ በሀገሪቱ የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥና አረንጓዴ ልማትን ለማፋጠን በሚደረጉ ዘመቻዎች ውስጥ ግንባር ቀደም ተዋናይ ነው። በየትኛውም የሀገሪቱ አካባቢዎች በሚከናወኑ ማህበራዊ ጉዳዮች ላይ ሁሉ ጠንካራ ህዝባዊ አጋርነቱ የማይለይ መሆኑን ዘወትር ያረጋግጣል። ጀግናው የሃገር መከላከያ ሠራዊት በሀገር ላይ ባዳም ባንዳም ፣ ላኪም ተላላኪም ተዛዝለው እሳት ይዘው ቢመጡ ጠንካራ ክንዱን በማቅመስ ሃገርና ህዝብን የመጠበቅ ቃልኪዳኑን ሁሌም የሚያስመሰክረው የሰርክ ተግባሩ ነው። በሰላሙ ጊዜ ደግሞ በጉልበቱም በሃብቱም በቴክኖሎጂውም በእውቀቱም በመታገዝ የህዝብን ተጠቃሚነት በሚያረጋግጡ የልማት ስራዎች ግንባር ቀደም ተሳታፊ መሆኑም የተለመደ ነው። የሀገሪቱን ግዙፍ ብሔራዊ የልማት ፕሮጀክቶች በአስተማማኝ ሁኔታ ከመጠበቅ ባሻገር፣ የሠራዊቱ ዘመናዊ የምህንድስና፣ የሳይንስና የሕክምና ተቋማት ለሕዝባዊ አገልግሎት በስፋት እየዋሉም ይገኛሉ። ይህ በሰላምና በልማት ስራዎች ላይ የተመዘገበው ደማቅ አሻራው፣ የጦር ግንባር ጀግና ብቻ ሳይሆን፣ የሀገር ግንባታ ዋስትናና የሕዝብ አለኝታ መሆኑን በተሟላ ሙያዊ ብቃት ያረጋገጠበት እሴቱም ነው።

በኢትዮጵያ ለረጅም ዘመናት ተጠብቀው የቆዩ በርካታ ባህላዊ እሴቶች አሉ፤ እነዚህ ቱባ ባህሎች የሕዝቦችን ማንነት፣ የኑሮ ዘይቤ፣ የፍቅር አገላለጽ፣ የማኅበራዊ ግንኙነትና የጋራ ኑሮ የሚያንጸባርቁ የታሪክ ማኅደሮች ናቸው። በደቡብ ወሎና አካባቢው የሚታወቀው የሆለሌ ጨዋታም ከእነዚሁ መካከል ይጠቀሳል። የሆለሌ ጨዋታ የወጣቶች መገናኛ፣ የፍቅር መግለጫ እንዲሁም የባህላዊ አለባበስና ውበት መግለጫ መድረክ ነው። በዚህ ባህላዊ ጨዋታ የአካባቢው ሕዝብ ማንነት፣ የማኅበረሰቡ የጋራ ሕይወትና ከትውልድ ወደ ትውልድ የሚተላለፉ እሴቶች በግልጽ ይንጸባረቃሉ። የሆለሌ ጨዋታ ምንድን ነው? ከሚለው ስንነሳ፤ በደቡብ ወሎና አካባቢው በየዓመቱ በጥር ወር የሚከበር የወጣቶች ባህላዊ ጨዋታና የአደባባይ በዓል ነው። ከበዓሉ ዋነኛ መለያዎች መካከል የወጣቶች ዜማ፣ ባህላዊ አለባበስና ውበት፣ የሎሚ ውርወራና የወንዶች ትግል ይጠቀሳሉ። የሆለሌ የመጨዋቻ ስፍራ በተንጣለለ ሰፊ ሜዳ ላይ የሚካሄድ ነው። በሜዳው ላይ ለሴቶች የዜማና የውዝዋዜ ቦታ፣ ለወንዶች ደግሞ በትግል የሚፈታተኑበት የተለየ ስፍራ ይኖራል። በሆለሌ ባህላዊ ጨዋታ ወጣት ሴቶች ፀጉራቸውን ሹርባ ተሰርተው፣ አምረውና ተውበው ይቀርባሉ። ውበታቸውን የሚያጎሉ ጌጦችንና አለባበሶችን ይጠቀማሉ። ከአደስ ቅጠል ተወቅጦ በተዘጋጀ በተለምዶ “ቁኒ” በሚባለው የተለወሰ ቅቤ ፀጉራቸውን ይቀባሉ። በዚህ መልኩ ወደ ጨዋታው ሜዳ በመሄድ “እሆለሌ….” እያሉ የተለያዩ ግጥሞችን በመደርደር ያዜማሉ።   የሚያሞካሹትን ወንድ…. እሆለሌ አንተ ጎብላላ፣ አንተ ሸበላ ለምን አትመጣም ምሳ እንድንበላ። በማለት ሲያወድሱት፤ የሚነቅፉትን ወንድ ደግሞ…. ይሄ ምን ይላል ጎፈሬው ዋሾ ሲሸሽ አየሁት ጌሾ ለጌሾ። በማለት ፍርሃቱን ይገልጹታል። የሆለሌ ጨዋታ ሲከናወን ወጣት ሴቶች እጅ ለእጅ ተያይዘው ክብ ሰርተው እየዞሩ “እሆለሌ!” በማለት ያዜማሉ። በዜማው ውስጥ የደስታ፣ የአንድነት መንፈስና የባህል ውበት ይታያል። የዜማው ምት፣ የወጣቶቹ እንቅስቃሴና በዙሪያቸው ተኮልኩለው በቂቤ የተወለወለ ዱላ ይዘው አሻግረው የሚለከቱ ወጣት ወንዶች የባህላዊ ጨዋታው ሌላ ውበት ናቸው። ከምሳ በኋላ በተንጣለለው ሜዳ ላይ የሚካሄደው የሆለሌ ጨዋታ ከሚታወቅባቸው ልዩ ገጽታዎች መካከል ሎሚ የመወርወር ልማድ አንዱ ነው። በበዓሉ ላይ ከተገኙ ወጣት ወንዶች መካከል ለእጮኛ የደረሰና የትዳር ፍላጎት ያለው ከሆነ ቀልቡ ያረፈባትና የወደዳት ልጃገረድ ላይ ሎሚ ይወረውራል። ይህ ልማድ የፍቅርን ፍላጎት በባህላዊ መንገድ የማሳወቅ ልዩ ዘዴ ነው። አንዳንድ ጊዜ አንዲት ወጣት በሁለት ወንዶች የምትወደድ ከሆነ ሁለቱም ሎሚ ሊወረውሩባት ይችላሉ። የወጣቷ ወዳጅ ወይም የወደፊት የትዳር አጋር የሚሆነው ግን በትግል ተፈታትነው አሸናፊ የሆነው ወጣት ይሆናል። በሆለሌ በዓል የወንዶች ትግል የራሱ የሆነ ስፍራ አለው። ወጣት ወንዶች ወፈር ብሎ አምሮ ተውቦ የተዘጋጀ ዱላ ይዘው፣ ጎፈሬያቸውን አስተካክለው፣ ሚዶ ሰክተው ወደ መጫወቻው ስፍራ ይመጣሉ። በዚያም በአካል ብቃትና በትግል ክህሎታቸው ይፈታተናሉ። ይህ ትግል ከአካላዊ ውድድር ባሻገር የወጣቶችን ድፍረት፣ ብቃትና በባህላዊ ጨዋታ የመሳተፍ ፍላጎት የሚያሳይ ነው። በተመሳሳይ ወቅት ተጋጣሚዎች እርስ በርስ እንዲከባበሩ፣ ለውድድር ሕጎች እንዲገዙና አሸናፊውንም ሆነ ተሸናፊውን በክብር እንዲቀበሉ የሚያግዝ መልካም እሴት የሚገነባበት ነው።   የወሎ ሕዝብ በሥነ ጽሑፍ፣ በሙዚቃ፣ በባህላዊ አለባበስ፣ በግጥምና በተለያዩ ማኅበራዊ ልማዶች የበለጸገ ባህላዊ ሀብት አለው። ሆለሌም ከእነዚህ የማንነት መገለጫዎች መካከል ተጠቃሽ ነው። ባህሉ በወጣቶች መካከል የመተዋወቅ ዕድል ይፈጥራል፤ የማኅበረሰቡን የጋራ ስሜት ያጠናክራል፤ በተጨማሪም በባህላዊ ሙዚቃና ውዝዋዜ የተሰጡ ተሰጥኦዎች እንዲገለጹ መድረክ ይሆናል። በዓሉ ለወጣቶች የደስታ ጊዜ ሲሆን ለአዛውንቶች ደግሞ ያለፈውን ዘመንና የባህል ትውስታ የሚያድስ አጋጣሚ ነው። የባህል ጨዋታ ዘላቂነት ከተግባሩ ብቻ ሳይሆን ከዜማው፣ ከግጥሙና ከትውልድ ትውልድ ከሚተላለፉ ትውስታዎችም ጋር ይያያዛል። የወሎ ላሊበላ ኪነት አባል የነበረችው ዙሪያሽ አብዩ “እሆለሌ” እያለች የዘፈነችለት ዜማ የዚህ ባህል የጥበብ ገጽታ መታወሻ ነው። የሆለሌ ዜማ በድምፅ ብቻ የሚሰማ የዘፈን ሥራ ሳይሆን የባህል ታሪክን፣ የሕዝብ ስሜትንና የማኅበረሰቡን እሴት የሚያንፀባርቅ ትውፊታዊ ጥበብ ነው። ባህል የማንነት ምንጭ ብቻ አይደለም፤ በትክክል ከተጠበቀና ከተደራጀ የኢኮኖሚ እድልም ይፈጥራል። በደቡብ ወሎ የሚካሄደው የሆለሌ ጨዋታም በቱሪዝም ዘርፍ ያለው አቅም በተገቢው መንገድ ከተጠቀምንበት አካባቢው ለሌሎች በስፋት እንዲታወቅ የሚያግዝ ይሆናል። በዓሉን በተደራጀ መልኩ ለማስተዋወቅ ከተሠራ በየዓመቱ የባህል ቱሪስቶችን፣ ተመራማሪዎችን፣ ጋዜጠኞችን፣ የሥነ ጥበብ ባለሙያዎችንና የባህል አፍቃሪዎችን ወደ አካባቢው ለመሳብም ያስችላል። ከተለያዩ ማኅበራዊ ለውጦች ጋር በተያያዘ በብዙ አካባቢዎች የቆዩ ባህላዊ ጨዋታዎችና ልማዶች የቀድሞ ተወዳጅነታቸውን እያጡ ይገኛሉ። የሆለሌ ጨዋታም ከዚህ ፈተና ነፃ አይደለም ማለት ይቻላል። የከተማ ኑሮ መስፋፋት፣ የወጣቶች የመዝናኛ ምርጫ መለወጥ፣ የዘመናዊ ሚዲያዎች ተጽዕኖ፣ የባህላዊ ዕውቀት ማስተላለፊያ መንገዶች መዳከምና ሌሎችም ምክንያቶች ለባህላዊ ጨዋታዎች መቀዛቀዝ ምክንያት ሆነው ይጠቀሳሉ። የሆለሌ ጨዋታም በእነዚህ ፈተናዎች ውስጥ ያለ፤ ነገር ግን መረሳት የሌለበት አስደናቂ ባህላዊ ጨዋታ መሆኑን መናገር ይቻላል። በመሆኑም የሆለሌ ጨዋታ ዳግም እንዲያንሰራራ በተለይም የባህልና ቱሪዝም ባለሙያዎች፣ የአካባቢው አስተዳደሮች፣ የአካባቢ ሽማግሌዎች፣ የኪነ ጥበብ ባለሙያዎች፣ ትምህርት ቤቶችና የወጣቶች ማህበራት በጋራ መስራት ይጠበቅባቸዋል። በአቅራቢያ የሚገኘው የወሎ ዩኒቨርሲቲ የሆለሌ ጨዋታን በመመዝገብ ማጥናት፣ የዜማ አወራረዱን፣ ግጥሙን፣ የአለባበስ ልማዶችና የበዓሉን ማኅበራዊ እሴት ማጥናት ተገቢ ይሆናል። የሆለሌ ክበባትን በትምህርት ቤቶችና በወጣት ማኅበራት በማቋቋም የባህል እውቀት ማስተላለፊያ ሥራዎችን ማካሄድ ይቻላል። የጥር ወር የሆለሌ አከባበር ዓመታዊ መርሐ ግብር ጋር በማያያዝ የተለየ የጨዋታ ስፍራ በማዘጋጀት ማክበር ይቻላል። በሚዲያ እና በተለያዩ የዲጅታል አማራጮች ሆለሌን የማስተዋወቅ ስራ በስፋት መስራት ያስፈልጋል።  

ሚዛን አማን፤ ጥቅምት 7/2019 (ኢዜአ)፦ከሀላላ እስከ ጌጫ የዘለቀ የምድር ጌጥ በቀደሰ ተክሌ- ሚዛን አማን ብዝሃ ተፈጥሮ ለአንድ ሀገር ሀብት ከመሆንም አልፎ የዕድገት መሰላል ነው። የተፈጥሮ ሀብት የሌላት ሀገር አስተማማኝ ሀገር በቀል ኢኮኖሚ ገንብታ ዕድገቷን ልታረጋግጥ አትችልም። ከውሃ አካላት እስከ ማዕድናት፣ ከለም አፈር እስከ ደን ሀብት ያሉ ተፈጥሮዎች የሀገር ማንነት ትእምርት እስከ መሆን የሚደርሱ ስጦታዎች ናቸው። እነዚህ ተፈጥሮ የምትቸራቸው ሀብቶች ጥቅም የሚኖራቸው ደግሞ በተገለጠ ዐይን ተመልክቶ ከእጅ ጋር ማገናኘት ሲቻል ነው። ሀገራችንም በዘርፉ ያልተነካ አንጡራ ጸጋዎችን በተለያዩ አካባቢዎች ሸሽጋ ይዛለች። የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ሕዝቦች ክልል በሰፊ የደን ሽፋን የሚታወቅ የሀገራችን ክፍል ነው። ከሰው ንኪኪ የፀዳ ተፈጥሮ የሚገኝበት ይህ አካባቢ በባዮስፌር የተከለሉ የደን ክልሎችም የሚገኙበት ነው። ይህ ማለት የዓለም ዐይን ማረፊያ ከሆኑ የኢትዮጵያ ሀብቶች አንዱ ነው ማለት ነው። ይህ ደን የከበበው ጸጋ ብዙ ነው። ቀን ከሌሊት፣ በጋ ከክረምት የሚፈሰው የውሀ አካል ማኅደርም ነው። ከዐለቱ አናት ቁልቁል እየተምዘገዘጉ የሚወረወሩ እንደ ባርታ ያሉ ፏፏቴዎችን ከሀላላ እስከ ጌጫ መቁጠር ይቻላል። በሰው ሰራሽ ጥበብ ተንጣለው የተቀመጡ የቤንች ሸኮው ደንቢና የሸካ ዞኑ ጋንዶች ሀይቆች ደግሞ በደን ታጥረው በአእዋፋት ዝማሬ ታጅበው የሰውን መንፈስ የሚያድሱ የተፈጥሮ ገጸ በረከቶች ናቸው። ሀይቆቹ በቅርብ ርቀት ላይ በሚገኙ ፏፏቴዎች የታጀቡ ናቸው። የኮንታው ጨበራ ጩርጩራና የምዕራብ ኦሞ ዞኑ ኦሞ ብሔራዊ ፓርኮች የዝሆን፣ የጎሽና ሌሎች የዱር አራዊት መናገሻዎች ናቸው። በፓርኮቹ አራዊት የሚፈልጉትን እየተመገቡ ከወንዙ እንደ ልባቸው እየጠጡ እንዲኖሩ ከጥንት ጀምሮ ተጠብቆ የቆየው የተፈጥሮ ደን ጉልህ ሚናን ተጫውቷል። ጦጣና ጉሬዛ በምድር የመመላለስ ያህል ከአንዱ ዛፍ ወደ ሌላው እየዘለሉ ቡረቃቸውን ሳያቆሙ ዘመናቸውን ያሳልፋሉ። እልፍ አእዋፋትና የዕጽዋት ዝርያዎች መፍለቂያ የሆነው የተፈጥሮ እምቅ ደን በክልሉ በተለያዩ አካባቢዎች በኩታ ገጠም ተንሰራፍቶ ከነ ክብሩ የምድር ጌጥ ሆኖ ይታያል። ደን የተፈጥሮ አየር ንብረት ሚዛን ከመጠበቅም በላይ ሰፊ ትርጉም አለው። የሀገር ኩራት፣ በዓለም መድረክ መድመቂያም ነው። ኢኮኖሚያዊ ትርጉሙ ደግሞ የሀገር የብልጽግና ተስፋ የምግብና መጠጥ ዋስትና ነው። የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ሕዝቦች ክልል ደንን የተፈጥሮ አየር ንብረት ሚዛንን በማስጠበቅ እርጥበትን በማቆየት ከሚያስገኘው ተዘዋዋሪ ፋይዳ ባሻገር ደኑ የከበባቸው ሌሎች ሀብቶች ቀጥተኛ ገቢ የሚያስገኙ ናቸው። ለአብነትም በክልሉ አብዛኛው የቡና ልማት በደን ውስጥ የሚገኝ ነው። በዓመት ከ60 ሺህ ቶን በላይ ጥራት ያለው ቡና ለማዕከላዊ ገበያ የሚቀርብበት የቡና ማሳ በደን የተከበበ ነው። ደን ከሌለ ቡና የለም ብለው የሚያምኑ የአካባቢው ነዋሪዎች በጥምር እርሻ ዘዴም የታወቁ ናቸው። በዓለም አቀፍ ገበያ ውድ የተባሉ የቅመማ ቅመም አይነቶች በስፋት የሚገኙት በደን ውስጥ ነው። የክልሉ ነዋሪዎች በደን ጥበቃ ባህላዊ ሥርዓታቸው ያቆዩት ይህ እምቅ ደን ኮረሪማ፣ ጥምዝና ሌሎች የተፈጥሮ ቅመሞች የሚበቅሉበት የአካባቢው አርሶ አደር የኢኮኖሚ ዋልታ ነው። ክልሉ በአማካይ ከ54 ሺ ቶን በላይ ምርት ከዚሁ ዘርፍ በየዓመቱ ለማእከላዊ ገበያ ያቀርባል። በዓመት ከ70 ሺህ ቶን በላይ የማር ምርት ለማዕከላዊ ገበያ የሚቀርብበት የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ሕዝቦች ክልል ደን የንብ መንጋ መናኸሪያ ሆኖ ያገለግላል። ደን ውስጥ ገባ ብሎ ቀና ያለ ሰው ንቦች በአፉ ዙሪያ የሚጫወቱበትን ባህላዊ ቀፎ በቅርብ ርቀት መመልከት የተለመደ ነው። ከዚህ የሚመረተው የጫካ ማር በጣዕሙ የተሻለ በመሆኑ በዓለም አቀፍ ገበያ ተመራጭ ነው። በዘመናዊ መንገድ በጓሮ ከሚሠራው የማነብ ሥራ ባሻገር በጫካ ማር ማምረት ልምዱ ያላቸው ዛሬም ቆንጆ የማር እሸት በየጊዜው እየቆረጡ ለገበታም ለገበያም ያውላሉ። በክልሉ ውስጥ የሚገኘው ሁለት የደን ስፍራዎች በባዮስፌር ጥብቅ የደን ስፍራነት በተባበሩት መንግሥታት የትምህርት፣ የሳይንስና የባህል ድርጅት የተመዘገቡ ናቸው። ደኑ የሚጠበቀው የአካባቢው ማኅበረሰብ ለዘመናት ባካበተው ደን የመጠበቅ ሀገር በቀል እውቀትና እሴት ነው። እንደ "ኮቦ" እና "ጉዶ" ያሉ የደን ጥበቃ ባህላዊ ሥርዓቶች ደግሞ ዛሬም ተግባራዊ የሚደረጉ የካፌቾና ሸካቾ የጥንት ሥርዓቶች ናቸው። ባህላዊ የደን ጥበቃ ሥርዓት ለደኖች ሕልውና መጠበቅ ዛሬም ትልቅ ድርሻ እንዳላቸው ማረጋገጫው ደግሞ በዩኔስኮ ከተመዘገቡ ደኖች እኩል አቅም ያላቸው የደን ክልሎች መኖራቸው ነው። ለአብነትም በቤንች ሸኮ ዞን ውስጥ በእግዜር ድልድይ እና ዑሲቃ ፍል ውሀ ያጌጠው የሸኮ አሞራ ገደልና የሼይ ቤንች ደን ተጠቃሽ ነው። ለክልሉ ሕዝብ ደን የሕይወት ቅመም ነው። ይወዱታል፣ ይንከባከቡታል፣ ይጠብቁታልም። የዚህ ተግባራቸው ውጤት ደግሞ ዓመቱን በሙሉ ዝናብ ስለሚያገኙ፣ ወንዞቻቸው አይደርቁም የማሳቸው ምርት አይጠወልግም። ይህ በእንዲህ እንዳለ የመደመር መንግስት ዐይን ገላጭ የሆነ ኢኒሼቲቭ ይዞ መምጣቱ ተጨማሪ የተጠቃሚነት ዕድልን ከፍቷል። ደን የከበበው ጸጋ ብዙ ነው፤ ያን አውጥቶ መጠቀም የሚያስችል መነጽር ደግሞ የቱሪዝም ልማት ነው። ከኢትዮጵያ የኢኮኖሚ አምዶች አንዱ ቱሪዝም እንደ ደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ሕዝቦች ክልል ባሉ አካባቢዎች ለዘመናት የተሸሸጉ ሀብቶችን ወደ ገበታ እያወጣ ነው። ለዚህም እንደ ሀላላ ኬላ፣ ዳና እና ደንቢ ሎጆችን ማንሳት ይቻላል። በመደመር መንግሥት የተገነቡ እነዚህ ሎጆች በክልሉ ደን ከውሃ ጋር ያለውን ትስስር እሴት ጨምሮ ዓለምን ያስደነቀ መዳረሻ ማድረግ የተቻለባቸው ፕሮጀክቶች ናቸው። ተፈጥሮ በጥበብ ሲያጌጥ አየር ብቻ ሳይሆን ገንዘብ ይለግሳል። የአራዊት መመላለሻ ብቻ የነበሩ ጎዳናዎች ብርሃን ለብሰው ልማት ተጎናጽፈው የሰው ልጅ መመሰጫና መዝናኛ መሆን ችለዋል። በአንድ በኩል የውጭ ምንዛሬ በቀጥታ የሚገኝባቸው በሌላ በኩል ደግሞ የሥራ ዕድል ለወጣቶች ተፈጥሮ የእለት ጉርስ የወር ቀለብ የሚገኝባቸው ሆነዋል። ይህ ሲሆን አሁንም የተፈጥሮ ጸጋው በደን እንደተከበበ መሆኑ ደግሞ በአንድ ድንጋይ ሁለት ወፍ ብቻ ሳይሆን ሦስት አራት ወፍ እንደመምታት ያህል ነው የሆነው። ተፈጥሮን እያደነቁ ራስን ማዳመጥ ለሚሹ ሁነኛ የሆኑ እነዚህ የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ሕዝቦች ክልል የገበታ ፕሮጀክቶች በአቅራቢያቸው በርካታ ባህላዊና የተፈጥሮ መስህቦችን ያቀፉ ናቸው። የመደመር መንግስት እነዚህን ሀብቶች ጥቅም ላይ ለማዋል ከሚያስፈልጉ መሠረታዊ ጉዳዮችን አቅዶ እያሟላ ይገኛል። ለምሳሌ በክልሉ ምንም አይነት አገልግሎት የሚሰጥ የአውሮፕላን ማረፊያ ያልነበረ ሲሆን አሁን የሚዛን አማን አይሮፕላን ማረፊያ የሙሉ ጊዜ አገልግሎት እየሰጠ ነው። የገበታ ፕሮጀክቶች ተገንብተው በአካባቢው አገልግሎት መስጠት መጀመራቸው ሌሎች የቱሪስት መዳረሻ ሥፍራዎችን በዞን እና በከተማ ደረጃ መገንባት የሚቻልበትን በር ከፍተዋል። ለአብነትም በካፋ ዞን የእግዜር ድልድይ መዳራሻና የሸካ ዞንን የጋንዶች ሀይቅ መንገድ ግንባታን ማንሳት ይቻላል። በሁሉም ዞኖች በወረዳ ጭምር አንድ አንድ መዳራሻ በራስ አቅም የማልማት ንቅናቄ ተጀምሮ ማየት ተችሏል። ይህ ትልቅ መነቃቃት ነው። ደንን የከበበውን ጸጋ ወደ ኢኮኖሚያዊ ትርጉም በመቀየር የሕዝብ ተጠቃሚነት ማሳደግ እንደሚቻል የሚያሳዩ ጅምር ተግባራት ናቸው። የክልሉን ያልተነኩ የተፈጥሮ ሀብቶች በየጊዜው እያለሙ ገሀድ የማውጣቱና ጥቅም ላይ የማዋሉ ጉዳይ መጠናከር አለበት። ሰላም!

ጥቅምት 6/2019 (ኢዜአ)፦ የሉዓላዊነት መከታ- የጀግንነት ምልክት የኢትዮጵያ የጀግንነትና የነፃነት ታሪክ ሲነሳ የሀገር መከላከያ ሰራዊት ልዩ ስፍራ አለው። የሰራዊቱ የሀገር ፍቅር፣ ለሰንደቁ የሚሰጠው ልዩ ስፍራ እና ለሀገሩ የሚሰጠው ክብር በመስዋዕትነት ጭምር የሚገለፅ ወደር የሌለው ጀግንነት ነው። የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት የተልዕኮ አፈፃፀሙ፣ ታማኝነቱ፣ ጀግንነቱና ቁርጠኝነቱም መለያዎቹ ሆነው አብረውት ዘልቀዋል። በግዳጅ አፈፃፀም ላይ የሚያሳየው ጽናት፣ በአስቸጋሪ ሁኔታዎች ውስጥ ተልእኮውን የመፈፀም ብቃቱና ለሀገር ደኅንነት የሚከፍለው መስዋእትነት የጀግንነቱ መገለጫዎች ናቸው። የሀገር ሉአላዊነት የመጨረሻ መከታ የሆነው የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት የሀገርን ዳር ድንበር በመጠበቅና ለሕዝብ ደኅንነት ሌት ከቀን ዘብ በመሆን በፅናትና ጀግንነቱ ይታወቃል። በምድርም ይሁን በሰማይ የማይደፈር የሚሞክሩት ጠላቶችም ካሉ ድባቅ በመምታት አሳፍሮ የሚመልስ ሰራዊት ነው። አሁን ላይ የተገነባው ሰራዊትም እጅግ ዘመናዊ የሆኑ የውጊያ ቴክኖሎጂዎችን የሚጠቀም የሰማይ ላይ ንስርና የምድር አናብስት መሆኑን በተግባር እያሳየ ይገኛል። በግዳጅ አፈፃፀም ብቃቱ እና በጀግንነቱ የተመሰከረለት የሀገር መከላከያ ሰራዊት ዛሬም ይሁን ነገ ኢትዮጵያን ለማፅናት በገባው ቃል መሰረት በተግባርም እያረጋገጠ ይገኛል። በመሆኑም የቴክኖሎጂ እውቀትንና ተቋማዊ አቅምን በመገንባት የዛሬዋንና የወደፊቷን ኢትዮጵያ የሚያስከበር ሰራዊት የመገንባት ስራ ተጠናክሮ ቀጥሏል፡፡ የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት በተለያዩ የሰላም ማስከበር ተልዕኮዎች በመሰማራትም ግዳጁን በላቀ ብቃት በመወጣት ዓለም አቀፍ ከበሬታን ያተረፈ ሰራዊት ነው። በእንዲህ አይነት ተልዕኮ የሰራዊት ሚዛን በጦር ስልት ብቃት ብቻ ሳይሆን በዲሲፕሊን፣ በሕግ ማስከበር፣ በሰብዓዊ ክብር፣ ከህዝብ እና የተለያዩ ባለድርሻ አካላት ጋር በትብብር መስራትን መሰረት ባደረገ መልኩ በሚያደርገው እንቅስቃሴ ይለካል። በእነዚህ ሁሉ መለኪያዎች የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት የተመሰከረለት ጀግና ሰራዊት ነው። ከጀግንነቱም ባሻገር የሀገር ፍቅር ማሳያ፣ የጥንካሬ መገለጫና የህዝብ አለኝታ መሆኑን በተግባር ያሳየ መሆኑን ሁሉም ይመሰክርለታል። በመሆኑም የሰራዊቱን ጀግንነት ማድነቅ፣ ታሪኩን ማውሳትና ተገቢውን ክብር መስጠት ይገባል። የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት በጀግንነቱ የሚጠራ፣ በብቃቱ የተከበረ፣ በሥነ ምግባሩ እየተመሰከረለት መሆኑ እርግጥ ነው። የሀገር መከላከያ ሰራዊት ስሙ እና ተግባሩ በደማቅ ብእር የተፃፈ ነው። በመሆኑም የጀግንነት፣ የቆራጥነት፣ የመልካም ዲሲፕሊን፣ የሀገር ፍቅርና የሕዝብ አገልጋይነት መገለጫዎቹ ለሆነው የሀገር መከላከያ ሰራዊት ተገቢውን ክብር መስጠት ያስፈልጋል።

የኢትዮጵያ የባሕር በር ባለቤትነት ማንን ነው የሚጎዳው? ማንንም! ይልቁኑ ለቀጠናው እና ለአለም የንግድ እንቅስቃሴ መረጋጋትን ለመፍጠር የኢትዮጵያ ወደ ባሕር በር መቅረብ ትልቅ ዋስትና ነው። እንዴት እንደሆነ ጉዳዩን በዝርዝር እንመልከት። በአሁኑ ወቅት የኢትዮጵያ የባሕር በር ባለቤትነት ጥያቄ በአፍሪካ ቀንድና በዓለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ የመነጋገሪያ ርዕስ ሆኗል። አያሌ የታሪክ፣ የሕግና የጂኦፖለቲካ ተንታኞች እንደሚስማሙበት፣ የኢትዮጵያ የባሕር በር ማግኘት ማንንም ሀገር የሚጎዳ ወይም የሌሎችን ሉዓላዊነት የሚነካ አይደለም። ይልቁንም ለቀጣናው ሰላም፣ ለቀይ ባሕር አካባቢ መረጋጋትና ለዓለም አቀፍ የንግድ እንቅስቃሴ ዋስትና የሚሰጥ ተፈጥሯዊና ምክንያታዊ ጥያቄ ነው። በአሁኑ ወቅት ኢትዮጵያ ከ120 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ያላትና በዓለም ላይ በሕዝብ ብዛት ትልቋ የባሕር በር አልባ (Landlocked) ሀገር ናት። እጅግ ፈጣን የሆነ እድገት ላይ ያለችው ይህች ሀገር የባሕር በር ማግኘቷ የህልውናና የረጅም ጊዜ ዕድገት ጉዳይ የሆነበት በርካታ ምክንያቶች አሉ። ኢትዮጵያ ለውጭ ንግድ እንቅስቃሴዋ በየዓመቱ በቢሊዮን የሚቆጠሩ ዶላሮችን ለወደብ አገልግሎት ክፍያ ታወጣለች። ይህ ከፍተኛ ሀብት ለትምህርት፣ ለጤና፣ ለግብርናና ለመሠረተ-ልማት ግንባታ ሊውል የሚችል በመሆኑ በሀገሪቷ የኢኮኖሚ ዕድገት ላይ ትልቅ ጫና መፍጠሩ እሙን ነው። በተለይ ለወደብ ኪራይ ከሚወጣው ከፍተኛ ወጪ ባለፈ፤ በአንድ ወይም በሁለት የጎረቤት ሀገራት ወደቦች ላይ ብቻ ሙሉ በሙሉ ጥገኛ መሆን የሀገሪቷን የንግድ እንቅስቃሴና የኢኮኖሚ ደህንነት ለከፍተኛ ሥጋት ይዳርጋል። በጎረቤት ሀገራት ዘንድ የሚፈጠር ማንኛውም አለመረጋጋት ወይም የፖሊሲ ለውጥ የኢትዮጵያን ሙሉ የንግድ እንቅስቃሴ በአንድ ጀምበር የማደናቀፍ አቅም አለው። ኢትዮጵያ በያዘችው የእድገት ፍጥነት የምትቀጥል ከሆነ ደግሞ በቀጣዮቹ አሥርት ዓመታት ብቻ የሕዝቧ ቁጥር እና የኢንዱስትሪ ምርቷ እየጨመረ ሲሄድ፤ አሁን ያሉት የሎጂስቲክስ መስመሮች የምርት ፍሰቱን መሸከም አይችሉም። ስለዚህ የራሷ የሆነ ዘላቂና አስተማማኝ የባሕር በር ማግኘት የቀጣይ ትውልድ ህልውናን የማረጋገጥ ጉዳይ ነው። ኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄ ስታነሳ አዲስ መሬት ለመውረር ወይም ባዶ ምኞት ለመሰንዘር ሳይሆን፣ በታሪክና በሕግ አሠራር የተደገፈ መሠረት ስላላት ነው። ኢትዮጵያ ለዘመናት የራሷ የባሕር በሮች ባለቤት እንደነበረች ዓለም ያወቀው እውነት ነው። ከዓመታት በፊት በሀገሪቷ የነበረው የሽግግር መንግሥት ዋና ዓላማ ሀገሪቱን ወደ ሕገ-መንግሥታዊ ሥርዓት ማሸጋገር እንጂ፣ የሀገርን የሉዓላዊነት ወሰን የሚያስከልሉና የባሕር በርን የመሰሉ ወሳኝ ሀገራዊ ሀብቶችን አሳልፎ የመስጠት ሙሉ የሕግና የሕዝብ ውክልና አልነበረውም። ሆኖም የሕጋዊ ውክልና ክፍተት ባለበት ሁኔታ በ1980ዎቹ ማጠቃለያና በ1990ዎቹ መጀመሪያ ኢትዮጵያ የባሕር በር አልባ እንድትሆን ተደርጋለች። በሕግና በዓለም አቀፍ አሠራር መሠረት የሀገር ስትራቴጂክ ሀብቶችን አጠቃቀምና ወሰን የሚወሰኑ ጉዳዮች በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ወይም በይፋዊ የሕዝበ-ውሳኔ መካሄድ ነበረባቸው። የሽግግር መንግሥቱ ወደቡን አሳልፎ ለመስጠት ያደረገው ውሳኔ በሕግ ፊት ውድቅና የሕዝብ ይሁንታ የሌለው በመሆኑ፣ ኢትዮጵያ በሕገ-ወጥ መንገድ ያጣችውን ታሪካዊና ሕጋዊ መብቷን ብትጠይቅ ምክንያታዊና ትክክለኛ ያደርገዋል። ወደ መጀመሪያው ጥያቄ እንመለስ፤ ለመሆኑ የኢትዮጵያ የባሕር በር ባለቤትነት ማንን ነው የሚጎዳው? የኢትዮጵያ የባሕር በር ማግኘት ለአፍሪካ ቀንድ ብቻ ሳይሆን ለቀይ ባሕርና ለዓለም አቀፍ የንግድ መስመር መረጋጋት ትልቅ አዎንታዊ ሚና ይጫወታል። ለቀጣናዊ የኢኮኖሚ ትስስር ማለትም ለጋራ ልማትና ኢንቨስትመንት፣ ለኤሌክትሪክና ንጹህ ውሃ አቅርቦት፣ ለጋራ ብልፅግና ጠቃሚ ነው። በተጨማሪም ቀይ ባሕርና የፋርስ ባሕረ-ሰላጤ የዓለም አቀፍ ንግድና የኃይል አቅርቦት ቁልፍ ማስተላለፊያዎች ናቸው። በአሁኑ ወቅት በዚህ ቀጣና የሚታዩት የባሕር ላይ የኮንትሮባንድ ንግድ፣ የባሕር ላይ ዘረፋ እና የፅንፈኛ ቡድኖች እንቅስቃሴ ለዓለም ንግድ ትልቅ ሥጋት ሆነዋል። ኢትዮጵያ ጠንካራ የመከላከያና የባሕር ኃይል አቅም ያላት ሀገር በመሆኗ፣ ወደ ባሕር በር መጠጋቷ የዓለም አቀፍ የንግድ መርከቦች የሚያልፉበትን የኤደን ባሕረ-ሰላጤና የቀይ ባሕር መስመር አስተማማኝ ደህንነት ለመጠበቅ ያስችላል። ሀገሪቷ በሰላም ማስከበር ያላትን የካበተ ልምድ በመጠቀም ከዓለም አቀፍ ማህበረሰብ ጋር በመተባበር የቀጣናውን ፀጥታና መረጋጋት በአስተማማኝ ሁኔታ ለማስጠበቅ ትልቅ አቅም ትሆናለች። በአጠቃላይ፣ የኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄ የሌሎችን ሀገራት ጥቅም ወይም ሉዓላዊነት የሚጋፋ ሳይሆን፣ የታሪክና የሕግ እውነታዎችን ያገናዘበ፣ የሕዝቧን የህልውናና የኢኮኖሚ ዕድገት የሚያረጋግጥ፣ እንዲሁም ለአፍሪካ ቀንድና ለዓለም አቀፍ ንግድ ዘላቂ ሰላምና መረጋጋት መሠረት የሚጥል ምክንያታዊ ጥያቄ ነው። ይህንን ጥያቄ በዲፕሎማሲያዊ፣ በሰላማዊና በጋራ ተጠቃሚነት መርህ መፍታት የኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን የመላው ቀጣናው ሀገራትና የዓለም አቀፉ ማህበረሰብ የጋራ ጥቅም ነው።

ጥቅምት 5/2019 (ኢዜአ)፦የዓለም የድህነት ቅነሳ እድሎችና ፈተናዎች የድህነት መገለጫ የገንዘብ እጥረት ብቻ ሳይሆን የምግብ፣ የመጠለያ፣ የጤና፣ የትምህርት፣ የንጹሕ ውሃና የሥራ ዕድል እጥረትን የሚያካትት የሰው ልጆች ልማት እንቅፋት ነው። ድህነት የሰዎችን የኑሮ ደረጃ ከማውረድ ባለፈ፣ በማኅበራዊ ፍትሕ፣ በእኩል ዕድል፣ በሰላምና በዘላቂ ልማት ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳድራል። በየዓመቱ በአውሮፓዊያኑ አቆጣጠር ጥቅምት 17 የሚከበረው ዓለም አቀፍ የድህነት ቅነሳ ቀን፣ ድህነትን ለመዋጋት የተጠናከረ የጋራ ጥረት እንዲደረግ፣ የድህነት ተጎጂዎች ድምፅ እንዲሰማና የሰው ልጆች ሁሉ በክብር የሚኖርበት ዓለም እንዲገነባ በማሰብ ነው። የድህነት ቅነሳም ከሰው ልጆች መብት፣ ክብርና ከሰላም ጋር በቀጥታ የሚያያዝ መሆኑን የተባበሩት መንግስታት ድርጅት በግልጽ ያስቀመጠ በመሆኑ እ.ኤ.አ ከ2026 እስከ 2028 “ደህንነቱ የተጠበቀ መኖሪያ ቤት ለሁሉም” በሚል መርህ ለሰብአዊነትና ለሰላም በጋራ እንቁም በማለት እየተሰራ ይገኛል። እለቱን ከመኖሪያ ቤት ጋር በማገናኘት ለማክበር የተፈለገውም አሁን በዓለም ላይ ከ2 ነጥብ 8 ቢሊዮን በላይ ሰዎች የተሟላ የመኖሪያ ቤት የሌላቸውና በድህነት ውስጥ የሚኖሩ በመሆኑ በተለይም ለጤና፣ ለትምህርት፣ ለስራ እና ለማህበራዊ ተሳትፎ እንከን የዳረጋቸው መሆኑ በመረጋገጡ ነው። በዓለም ላይ ድህነትን ለመቀነስ የተደረጉ ጥረቶች ውጤት ያስገኙ ቢሆንም፣ አሁንም በርካቶች መሠረታዊ ፍላጎቶቻቸውን ለማሟላት ተቸግረው በድህነት ውስጥ መሆናቸው ተጨማሪ ተግባራትን ማከናወን እንደሚገባ ይታመናል። በተለያዩ አገራት የጦርነትና ግጭት መስፋፋት፣ የኑሮ ውድነት፣ የሥራ አጥነት፣ የአየር ንብረት ለውጥ፣ የተፈጥሮ አደጋዎችና የሀብት ክፍፍል ኢ-ፍትሐዊነት ድህነትን ለመቀነስ የሚደረገውን ጥረት እየፈተኑት ይገኛሉ። በመሆኑም የድህነት ቅነሳ የአንድ መንግሥት ወይም የአንድ ሀገር ብቻ ኃላፊነት ሳይሆን የዓለም አቀፍ ትብብር፣ የፍትሐዊ የሀብት አጠቃቀምና የጋራ ቁርጠኝነት መሆን ይኖርበታል። በአፍሪካ ድህነትን ለመቀነስ የሚያስችሉ ሰፊ እድሎች ቢኖሩም በተለያዩ ፈተናዎች እስካሁንም የሚፈለገውን ማሳካት አልተቻለም። አፍሪካ ሰፊ መሬት፣ እምቅ የተፈጥሮ ሀብት፣ በርካታ የወጣት ሃይል ያላት ብትሆንም ከችግርና ድህነት መላቀቅ አቅቷታል። በተለይም ከሰሃራ በታች ባሉት የአፍሪካ አገራት ከፍተኛ ድህነት መኖሩን መረጃዎች ይጠቁማሉ። የግጭትና የፖለቲካ አለመረጋጋት፣ የግብርና ምርታማነት መቀነስ፣ የዘመናዊ ቴክኖሎጂና የፋይናንስ አገልግሎት እጥረት፣ የመሠረተ ልማት ውስንነት፣ የአየር ንብረት ለውጥና የውጭ ዕዳ ጫና ለችግሩ መባባስ አስተዋጽኦ እያደረጉ ይገኛሉ። በመሆኑም በአፍሪካ ያለውን እምቅ የተፈጥሮ ሀብት በአግባቡ በማልማትና ጥቅም ላይ በማዋል ምርታማነትን በማሳደግ ለልማት በመንቀሳቀስ ድህነትን መቀነስ ይገባል። የአህጉራዊ ንግድን ማስፋፋት፣ ኢንቨስትመንትን ማጠናከር፣ ለወጣቶች የስራ እድልን ማመቻቸት ብሎም አሀጉራዊ ሰላምና መረጋጋትን በማፅናት ከድህነት መውጣት እንደሚገባ ይመከራል። በዚህ ረገድ በኢትዮጵያ እየተከናወኑ የሚገኙ የድህነት ቅነሳ መርሃ ግብሮች የላቀ ስኬት እየተመዘገበባቸው መሆኑን መመልከት ይቻላል። የቡና ልማት፣ የአረንጓዴ አሻራ፣ የሌማት ትሩፋት፣ የበጋ መስኖ ስንዴ ልማት፣ የአትክልትና ፍራፍሬ ልማት እንዲሁም ሌሎች የግብርና ልማት ስራዎች እመርታዊ ውጤት አምጥተዋል። ከግብርና ልማት ባሻገርም በኢንዱስትሪ፣ በአገልግሎት ዘርፍና በመሠረተ ልማትና ኢንቨስትመንት ተመሳሳይ ውጤት የመጣባቸው ናቸው። በተለይም የመስኖ ልማት በዝናብ ላይ ያለውን ጥገኝነት በመቀነስ፣ በዓመት ከአንድ ጊዜ በላይ ምርት ለማምረትና የአርሶ አደሮችን የገቢ ምንጭ ለማሳደግ አስችሏል። የዘንድሮው ዓለም አቀፍ የድህነት ቅነሳ ቀን የፊታችን ቅዳሜ ጥቅምት 7 ቀን 2019 ዓ.ም በተለያዩ ዝግጅቶች በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚከበር መሆኑ ታውቋል።

በአሁኑ ወቅት ኢትዮጵያ የምትከተለው የመደመር እሳቤ ሀገራዊ አቅምን አቀናጅቶና አስተባብሮ ወደ ላቀ የብልፅግና ምዕራፍ መሻገርን ግቡ ያደረገ ሀገር በቀል የሥልጣኔ ፍልስፍና ነው። እሳቤው ያለፉትን ትውልዶች ስኬት በማክበርና ድክመቶችን በዕውቀት ላይ ተመስርቶ በማረም፣የሀገሪቱን የነገ ጉዞ በጸና መሰረት ላይ ለማቆም ያለመ ነው። ይህ አይነቱ አካሄድ ሀገሪቱ በውስጣዊ አቅሟ ላይ በመተማመንና ሉዓላዊነቷን በማስጠበቅ፣ በፈጣን የኢኮኖሚና ማኅበራዊ ዕድገት ጎዳና ላይ እንድትራመድ የሚያስችል አስተማማኝ ሁኔታ ፈጥሯል። የዚህ ፍልስፍና ግንባር ቀደም ማሳያ የሀገሪቱን ገፅታ የቀየሩትና በዓለም አቀፍ ደረጃ አድናቆትን ያተረፉት ግዙፍ ሜጋ ፕሮጀክቶች ናቸው። የታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ግንባታ መጠናቀቅ፣ የስንዴ ልማት ስኬት እንዲሁም በቢሊዮን የሚቆጠሩ ችግኞች የተተከሉበት የአረንጓዴ አሻራ መርሃ ግብር የመደመር እሳቤ በተግባር የታየባቸው የታሪክ ምዕራፎች ናቸው። እነዚህ ግዙፍ ስራዎች የኢኮኖሚ ሉዓላዊነትን ከማረጋገጥ ባለፈ፣የሀገሪቱን የምግብ ዋስትና በራስ አቅም ማረጋገጥ እንደሚቻል በተጨባጭ አሳይተዋል። ሌላው የመደመር እሳቤ ትልቅ ማረጋገጫ የከተሞችን ውበትና የህዝብን ተጠቃሚነት ያረጋገጡት የኮሪደር እና የቱሪዝም ልማት ስራዎች ናቸው።በአዲስ አበባና በተለያዩ የሀገሪቱ ከተሞች የተከናወኑት የኮሪደር ልማት ስራዎች የከተሞችን ደረጃ ያሳደጉ ለዜጎች ምቹ የመኖሪያ አካባቢን የፈጠሩ ናቸው። እንደ አንድነት፣ወዳጅነትና እንጦጦ ፓርኮች እንዲሁም የገበታ ለሀገር ፕሮጀክቶች ኢትዮጵያ ያላትን የተፈጥሮና የታሪክ ፀጋ ወደ ላቀ የኢኮኖሚ ጥቅም መቀየር አስችለዋል።በዲፕሎማሲና በውጭ ግንኙነት ረገድ፣ የመደመር እሳቤ የሀገርን ብሔራዊ ጥቅም ያስቀደመና በሰጥቶ መቀበል መርህ ላይ የተመሰረተ ስትራቴጂካዊ አካሄድን ይከተላል። ዘላቂ ልማት እና እድገትን ለማረጋገጥ አስተማማኝ የባህር በር የማግኘት ጥያቄን ቅድሚያ በመስጠት፣የምስራቅ አፍሪካንና የመላው አህጉሪቱን የጋራ ብልፅግና የሚያረጋግጡ ድልድዮችን እየገነባ ይገኛል። ፍልስፍናው ከሀገር ድንበር ተሻግሮ አፍሪካውያን አቅማቸውን አስተባብረው እንዲጠቀሙ እና በራስ የመተማመን መንፈሳቸውን እንዲያሳድጉና ከጥገኝነት እንዲወጡ የሚያስችል አዲስ እይታን ፈጥሯል።በአጠቃላይ የመደመር እሳቤ የኢትዮጵያን የወደፊት ዕጣ-ፈንታ ከተረጂነት እና ከጥገኝነት አስተሳሰብ በማላቀቅ በብልጽግና መሰረት ላይ የሚያስቀምጥ የሥልጣኔ ፍኖተ ካርታ ነው። ሀገሪቱ በግብርናው ዘርፍ ካስመዘገበችው የስንዴ ምርታማነት ስኬት ጀምሮ የከተሞችን ገፅታ እስከቀየሩት ዘመናዊ የኮሪደር ልማት ስራዎች ያስመዘገበቻቸው ስኬቶች እሳቤው ነገን በተግባር የመቅረጽ ከፍተኛ አቅም እንዳለው ያሳዩ ናቸው። ይህ ስትራቴጂካዊ አካሄድ የሀገር ውስጥ አቅምን በማጠናከርና የአፍሪካን የጋራ ትስስር እና አብሮ መልማትን በማስቀደም፣የወደፊቷ ኢትዮጵያ በአህጉራዊና ዓለም አቀፋዊ መድረኮች ላይ ያላትን ተፅዕኖ ፈጣሪነት ይበልጥ ያጎለብታል።

ከኢትዮጵያ የተፈጥሮ ውበት ማሳያዎች መካከል የምትጠቀሰው፣ የጣና ሐይቅ ፈርጥና የአባይ ወንዝ መሰረት የሆነችው ባህር ዳር ለ12ኛው የጣና ፎረም ታዳሚዎቿን በክብር ለመቀበል እጇን ዘርግታ እየጠበቀች ትገኛለች። በጣና ሐይቅ ውበት፣ በዛንባባዎቿ አጀብ፣ በኮሪደር ልማቷ ፈክታና ደምቃ እንግዶቿን አርሂቡ እያለች ትገኛለች። የጣና ፎረም የተሰናዳባት ባህር ዳር ከተማ ከመስተንግዶም በላይ ያላትን የተፈጥሮ ሀብት፣ የቱሪዝም አቅሟንና የሕዝቡን እንግዳ ተቀባይነት የምታሳይበት መልካም አጋጣሚ ነው ማለት ይቻላል። በዚሁ መሰረትም የጣናን ውበት በጣናነሽ እና ሌሎችም ዘመናዊ ጀልባዎቿ ለማስቃኘት፣ የቱሪዝም መስህቦቿን ለማስጎብኘት፣ በኢትዮጵያዊ መስተንግዶ አብልቶና አጠጥቶ አስደስቶ ለመሸኘት የተሟላ ዝግጅት ተደርጓል። ከጥቅምት 13 እስከ 15 ቀን 2019 ዓ.ም. «በአፍሪካ የሰላም መንገዶች፣ የኢኮኖሚ ሉዓላዊነትና የጂኦፖለቲካ ለውጥ» በሚል መሪ ሐሳብ የሚካሄደው 12ኛው የጣና ፎረም ከ250 በላይ ተሳታፊዎች እንደሚገኙበት ይጠበቃል። በመድረኩም የአገራት መሪዎች፣ የተቋማት ኃላፊዎች፣ የቀድሞ መሪዎች፣ ምሁራንና ባለሙያዎች የሚመክሩ ይሆናል። በመሆኑም በዚህ ታላቅ መድረክ ላይ የታደሙ እንግዶች የጣና ሐይቅን ልዩ ውበትና የቱሪዝም አቅም፣ የአካባቢውን የታሪክ፣ የባህልና መንፈሳዊ ቅርሶች መስህብ የመጎብኘት እድል ይኖራቸዋል። በተጨማሪም የከተማዋ ኮሪደር ልማት፣ የአረንጓዴ ስፍራዎችና የመዝናኛ ቦታዎች ቀልብን የሚገዙ ሆነው ያገኟቸዋል። በመሆኑም ባህር ዳር ከጣና ፎረም በተጓዳኝ የቱሪዝም አቅሟን የምታስተዋውቅበት እንደሚሆን ይጠበቃል። የአንድ ከተማ ውበት በሕንፃዎቿ፣ በመንገዶቿና በተፈጥሮ ሀብቷ ብቻ አይመዘንም። ለእንግዶቿ በምታሳየው አክብሮት፣ በነዋሪዎቿ ደግነትና በሕዝቧ የባህል እሴቶችም ጭምር ይገለጻል። በዚህ ረገድ የባህር ዳርና አካባቢው ሕዝብ ያለው እንግዳ ተቀባይነት ለከተማዋ ሌላ ተጨማሪ አቅም ሆኖ እናገኘዋለን። እንግዳን ተቀብሎ በፍቅርና በአክብሮት ማስተናገድ፣ መንከባከብና መንገድ ማመላከት የኢትዮጵያውያን የቆየና ይበልጥ እየዳበረ የመጣ ውብ ባህል ነው። በጣና ፎረምም ይህ እሴት በተግባር የሚገለጽበት በመሆኑ የባህር ዳርና አካባቢው ህዝብ ሽር ጉድ ብሎ እንግዶቹን እየተጠባበቀ ይገኛል። የጉባኤው ውጤት በውይይት አዳራሹ ብቻ ሳይወሰን፣ በከተማዋ ልማት፣ በአካባቢው የኢኮኖሚ እንቅስቃሴና በቱሪዝም ዘርፍ አዎንታዊ ሚና ይኖረዋል። በመሆኑም የከተማዋ አስተዳደሩ፣ የቱሪዝምና የንግድ ዘርፎች፣ የመስተንግዶ ተቋማትና ማኅበረሰቡ በቅንጅት መሥራት ወሳኝ ነው። የከተማዋ ውበትና የሕዝቧ እንግዳ ተቀባይነት ከፎረሙ ዓላማ ጋር ተደምሮ መልካም ስም የሚገነባበት ይሆናል። በጣና ሐይቅ ዳርቻ በውበት የምትደምቀው፣ በልማት የምትለወጠውና በእንግዳ ተቀባይነቷ የምትታወቀው ባህር ዳር እንግዶቿን በክብር ለመቀበል ዝግጁ ነች። የጣና ፎረም ታዳሚዎችም ከጉባኤው ባሻገር የጣናን ውበት እያደነቁ እየተዝናኑ መልካም ትዝታ የሚያተርፉ ይሆናል። የአማራ ክልል መንግስት ኮሙኒኬሽን ቢሮ ኃላፊ አባይ መንግስቴ፤ በባህር ዳር የጣና ፎረም ታዳሚዎችን ተቀብሎ ለማስተናገድ የተሟላ ዝግጅት መደረጉን ገልጸዋል። በባህርዳር ከተማ የሚገኙ ሆቴሎችና ሌሎች የአገልግሎት መስጫ ተቋማትም ለፎረሙ የሚመጡ እንግዶችን ተቀብሎ ለማስተናገድ ዝግጁ ስለመሆናቸው ተናግረዋል።