በታዋቂ ዓለም አቀፍ የሳይንስ መጽሔቶች ላይ የታተሙ ተከታታይ ጥናቶች የአረንጓዴ አሻራ መርሐ-ግብር በደን መልሶ ማልማት፣ የአየር ንብረት ለውጥ ተዕፅኖን በመከላከል ፣ የካርበን ክምችት በማሳደግ እና በማህበረሰብ ተሳትፎ ረገድ ተጨባጭ ውጤቶችን እያመጣ መሆኑን አረጋገጡ። የጥናቱ ግኝቶች ከስምንት ዓመታት በፊት በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር)አነሳሽነት የተጀመረው የአረጓዴ አሻራ መርሐ-ግብር፣ በአፍሪካ ግዙፍ እና እጅግ ውጤታማ ወደሆነ የመሬት ገጽታ መልሶ ማልማት ፕሮግራም ማደጉን የሚያሳይ ጠንካራ ሳይንሳዊ ማስረጃ አቅርበዋል። ኔቸር ፖርትፎሊዮ (Nature Portfolio)፣ ኤልሴቪየር (Elsevier) እና ስፕሪንገር (Springer)ን ጨምሮ በዓለም አቀፍ ደረጃ እውቅና ባላቸው አሳታሚዎች እ.ኤ.አ. በ2026 የወጡ አምስት ጥናቶች፤ የሳተላይት ምስሎችን፣ የመስክ የዳሰሳ ጥናቶችን፣ የጂኦስፓሻል ቴክኖሎጂዎችን እና አርቴፊሻል ኢንተለጀንስን በመጠቀም የመርሐ-ግብሩን አካባቢያዊ ፋይዳ ገምግመዋል። ከፍተኛ የችግኝ ጽድቀት ምጣኔ - የውጤታማ መልሶ ማልማት ማሳያ በኤልሴቪየር 'ትሪስ፣ ፎረስስ ኤንድ ፒፕል' (Trees, Forests and People) መጽሔት ላይ የታተመ ጥናት (አሰፋ እና ሌሎች፣ 2026) እንዳመለከተው፣ በደቡብ ኢትዮጵያ በአረንጓዴ አሻራ መርሐ-ግብር የተተከሉ የዛፍ ችግኞች 80 በመቶ የሚገመት የጽድቀት ምጣኔ አስመዝግበዋል፤ ይህም ከሌሎች በርካታ ሰፊ የደን ልማት ፕሮግራሞች ልቆ የተገኘ ነው። ተመራማሪዎቹ ለዚህ ስኬት በዋነኛነት የጠቀሷቸው የተሻሻሉ የመልሶ ማልማት ልምዶችን ሲሆን፣ ከነዚህም መካከል በዋናው የክረምት ወቅት መትከል፣ ጥንቃቄ የተሞላበት የቦታ ምርጫ፣ እንዲሁም በቴክኒክ ስልጠና የታገዘ ጠንካራ ማህበረሰብ አቀፍ እንክብካቤ ይገኙበታል። የጥናቱ መሪ ዶ/ር ታደሰ አሰፋ እንደገለጹት፣ ሀገር በቀል ዕውቀትን ከሳይንሳዊ የደን አያያዝ ጋር ማቀናጀት አዳዲስ ተከላ የተካሄደባቸው አካባቢዎች ጊዜያዊ የችግኝ መትከያ ቦታዎች ብቻ ሆነው ከመቅረት ይልቅ ዘላቂ ወደሆነ ደንነት እንዲያድጉ አስችሏል።   የማህበረሰብ ተሳትፎ ለስኬቱ ሞተር ነው በስፕሪንገር 'ዲስከቨር ኢንቫይሮመንት' (Discover Environment) ላይ የታተመ ሌላ ጥናት ደግሞ ሰፊው የማህበረሰብ ተሳትፎ የመርሐ-ግብሩ ታላቅ ጥንካሬ መሆኑን አመልክቷል። የጥናቱ መሪ ዶ/ር አብዱረዛቅ ሀጂ እንዳስገነዘቡት፣ እያደገ የመጣው የአካባቢ ጥበቃ ግንዛቤ እና በጎ ፈቃድ ላይ የተመሰረተ የህዝብ ተነሳሽነት፣ አባወራዎች ችግኝ መትከልን የአካባቢን የመቋቋም አቅም ለመገንባት፣ ለዘላቂ ግብርና እና ለወደፊት የኑሮ መሰረት እንደተደረገ ኢንቨስትመንት እንዲመለከቱት አድርጓል። የህዝብ ተሳትፎ የመርሐ-ግብሩ የረጅም ጊዜ ስኬት የማዕዘን ድንጋይ መሆኑን ጥናቱ በማጠቃለያው አስቀምጧል። የደን ሽፋን ማደግ የአካባቢን አየር ንብረት ያሻሽላል በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ፣ ቡኖ በደሌ ዞን የተካሄደ ጥናት በስድስት ዓመታት ውስጥ የደን ሽፋን በከፍተኛ ሁኔታ ማደጉን፣ ማለትምከ27.64 በመቶ ወደ 38.24 በመቶ ከፍ ማለቱን አስመዝግቧል። ጥናቱ የመሬት ገጽ የሙቀት መጠን እስከ 1.16 ዲግሪ ሴልሺየስ መቀነሱን ያረጋገጠ ሲሆን፣ ይህም የደን ሽፋን መስፋፋትየአካባቢውን አየር ንብረት እያሻሻለ እና የአየር ንብረት ለውጥን የመቋቋም አቅምን እያጠናከረ መሆኑንያሳያል። እነዚህ ለውጦች የስነ-ምህዳር አገልግሎቶችን እንደሚያሳድጉ እና የግብርና ምርታማነትን እንደሚደግፉ ይጠበቃል ሲሉ ተመራማሪዎቹተናግረዋል። ጥናቶች ከፍተኛ የካርበን ክምችት አቅም መኖሩን አጉልተዋልበኔቸር ፖርትፎሊዮ (Nature Portfolio) ሥር በ'ሳይንቲፊክ ሪፖርትስ' መጽሔት ላይየወጣ ሌላ ጥናት፣ የኢትዮጵያ ሀገር በቀል የዛፍ ዝርያዎች እና የግብርና-ደን ሥርዓቶች ከፍተኛ መጠንያለው የካርበን ዳይኦክሳይድ ክምችት የመያዝ አቅም እንዳላቸው አረጋግጧል። አንዳንድ መልመው ያገገሙ መሬቶች በሄክታር ወደ 500 ሜጋግራም የሚጠጋ የካርበን ዳይኦክሳይድ መጠን የያዙ መሆናቸው የተረጋገጠሲሆን፣ ይህም መርሐ-ግብሩ የአየር ንብረት ለውጥን በማቃለል ረገድ ያለውን ከፍተኛ አስተዋፅዖ ያሳያል። የደን መልሶ ማልማት ስራውን ማስፋፋት የኢትዮጵያን የዓለም አቀፍ የአየር ንብረት እርምጃ ተሳትፎ የበለጠ እንደሚያጠናክርናበማደግ ላይ ባለው የዓለም አቀፍ የካርበን ገበያ ላይ ዕድሎችን እንደሚፈጥር ተመራማሪዎቹ ገልጸዋል።   አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ የደን ዕድገቱ እንደሚቀጥል ተንብዮአል ማሽን ለርኒንግ፣ የሳተላይት ምስሎች እና የጂኦስፓሻል ትንታኔዎችን በመጠቀም በስፕሪንገር 'ኢንቫይሮመንታል ሞኒተሪንግ ኤንድአሴስመንት' (Environmental Monitoring and Assessment) መጽሔት ላይ የታተመ ሌላ ጥናት እንዳመላከተው፣አሁን ያለው የመልሶ ማልማት ጥረት ከተቀጠለ የኢትዮጵያ የደን ሽፋን ቢያንስ እስከ 2035 ድረስ መስፋፋቱን እንደሚቀጥልተንብዮአል። በመሬት ገጽታ መልሶ ማልማት ላይ የሚደረገው ተከታታይ ኢንቨስትመንት የደን ሽፋንን የበለጠ እንደሚያሳድግ፣ የካርበን ክምችትንእንደሚያጠናክር እንዲሁም የኢትዮጵያን የአየር ንብረት እና የዘላቂ ልማት ግቦችን እንደሚደግፍ ጥናቱ ያሳያል።   ዓለም አቀፍ ሳይንሳዊ እውቅና በአጠቃላይ ሲታይ፣ አምስቱ ገለልተኛ ጥናቶች የኢትዮጵያን አረንጓዴ አሻራ መርሐ-ግብር ሁለንተናዊ ሳይንሳዊ ግምገማ በማቅረብ፤በደን መልሶ ማልማት፣ በካርበን ክምችት፣ በአየር ንብረት ለውጥ መቋቋም እና በህዝብ ተሳትፎ ረገድ የሚለኩና ተጨባጭ ውጤቶችንማምጣቱን ደምድመዋል። እነዚህ ግኝቶች የኢትዮጵያን የአረንጓዴ አሻራ መርሐ-ግብር የሰፊ ሥነ-ምህዳር መልሶ ማልማት ቀዳሚ ሞዴል በማድረግ ያስቀመጡትሲሆን፤ ዘላቂ የፖለቲካ ቁርጠኝነት፣ ሳይንሳዊ ዕቅድ እና አገር አቀፍ የህዝብ ንቅናቄ እንዴት ተጨባጭ የአካባቢ ጥበቃ ውጤቶችንማምጣት እንደሚችሉና፣ ለዓለም አቀፍ የአየር ንብረት ለውጥ እና የመሬት መራቆትን ለመከላከል ለሚደረጉ ጥረቶች ከፍተኛ አስተዋጽዖእንደሚያበረክቱ በጉልህ አሳይተዋል።

በሚኪያስ ጎቡ ግብርና የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ወሳኝ አምድ፣ ሕዝብ የኑሮ መሠረትና የምግብ ዋስትና ማዕዘን ነው። በኢትዮጵያ ለረጅም ዘመናት ግብርና ዋነኛ የኢኮኖሚ ዕድገት መሠረት ሆኖ ቆይቷል። በአሁኑ ወቅት ግብርናን ከኢንዱስትሪ፣ ከማዕድን፣ ከቱሪዝም እና ከዲጂታል ኢኮኖሚ ጋር በመጣመር ወሳኝ የዕድገት ምሰሶ የሚሆንበትን ዕድል ፈጥሯል። ይህም በሰብል፣ በእንስሳት እና በሌሎች ዘርፎች እመርታዊ ውጤቶች እንዲመዘገቡ አስችሏል። በዚህ ዘርፍ ከተመዘገቡ አስደናቂ ለውጦች መካከል የበጋ መስኖ ስንዴ ልማት አዲስ የዕድገት ፍኖት ከፍቷል። ለዓመታት ለሀገር ውስጥ ፍጆታ የሚያስፈልገውን ስንዴ በከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ ስታስገባ የነበረችው ኢትዮጵያ፤ በስትራቴጂካዊ የግብርና ማሻሻያዎች፣ በመስኖ ልማት ማስፋፋት፣ በሜካናይዜሽን እና በአርሶና አርብቶ አደሮች አደረጃጀት የስንዴ ምርቷን በከፍተኛ ደረጃ ማሳደግ ችላለች። ይህ ለውጥ የገቢ ምርትን ከመተካት ባሻገር በምግብ ራስን መቻል፣ ለውጭ ንግድ አቅም እና ለማክሮ ኢኮኖሚ መረጋጋት አዲስ ዕድል ፈጥሯል። የስንዴ ምርታማነትም በአርሶና አርብቶ አደሩ ዘንድ የይቻላል መንፈስን በማጎልበት የምግብ ሉዓላዊነትን የሚያረጋግጥ አቅም ፈጥሯል። ከዚህም በተጨማሪ የአየር ንብረት ለውጥን የሚቋቋም የግብርና ሥርዓት በመገንባት ለአፍሪካና ለቀጣናው ሀገራት የልማት ተሞክሮ አስገኝቷል። የምርትና የምርታማነት አብዮት በክረምት ዝናብ ላይ ብቻ ተንተርሶ የቆየው የኢትዮጵያ ግብርና አሁን ዘመናዊ የአመራረት ምኅዋር ውስጥ ገብቷል። ይህም በቆላማ፣ በደጋማ እና በወንዝ ዳርቻ የሚገኙ ሰፋፊ የእርሻ መሬቶችን ወደ ምርታማ የስንዴ ማሳዎች ቀይሯል። የስንዴ ምርታማነት አብዮትም በመስኖ፣ በሜካናይዜሽን፣ በተሻሻሉ የአመራረት ዘዴዎች እና በአርሶና አርብቶ አደሮች የተቀናጀ ጥረት የምርታማነትን ደረጃ በከፍተኛ ሁኔታ አሻሽሏል። በዚህም ኢትዮጵያ ከውጭ በከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ የምታስገባውን ስንዴ በሀገር ውስጥ ምርት በመተካት ወደ ውጭ ገበያ ማቅረብ የሚያስችል አቅም ፈጥሯል። ይህ የበጋ መስኖ ስንዴ ልማት የግብርናን ገጽታ የቀየረ የምርትና የምርታማነት አብዮት ነው። ፖሊሲ፣ ቴክኖሎጂ፣ መስኖ እና የአርሶና አርብቶ አደሩ ትጋት ሲጣመሩ በአጭር ጊዜ ውስጥ ሁለንተናዊ ብልፅግናን የሚያጎናጽፍ አቅም መፍጠር እንደሚቻል የሚያሳይ የልማት ተሞክሮ ሆኗል። የክላስተር ግብርና፤ የሜካናይዜሽን ስኬት እመርታ!! የኢትዮጵያ የስንዴ ልማት ስኬት ከውጤታማ የአሠራር ዘዴዎች መካከል የክላስተር ግብርናና የሜካናይዜሽን አጠቃቀም ዋነኛ ምሰሶዎች ናቸው። ባለአነስተኛ ይዞታ አርሶ አደሮችን በማደራጀት ምርጥ ዘር፣ ማዳበሪያ እና የሰብል ጥበቃ ግብዓቶችን በወቅቱና በተደራጀ መንገድ እንዲያገኙ አስችሏል። የሜካናይዜሽን መስፋፋት ባህላዊ በሰው ጉልበትና በእንስሳት ኃይል የተመሠረተውን አሠራር በዘመናዊ ማሽነሪዎች በመተካት የማሳ ዝግጅትን፣ የዘር አዘራርን እና የምርት አሰባሰብን ውጤታማ አድርጓል። ትራክተርና ኮምባይነር አጠቃቀም የጊዜና የጉልበት ብክነትን ከመቀነሱ ባሻገር በምርት ስብሰባ ወቅት የሚደርሰውን ብክነት በመቀነስ የምርት ጥራትና መጠን እንዲጨምር አስችሏል። የክላስተር ግብርናና የሜካናይዜሽን ሥርዓት የኢትዮጵያን የስንዴ ልማት ከተለመደው የኑሮ ግብርና ወደ ተወዳዳሪ የንግድና የኢንዱስትሪ ግብዓት ምንጭነት እንዲሸጋገር በማድረግ ትልቅ ለውጥ አምጥቷል። የማክሮ ኢኮኖሚ አወንታዊ ተፅዕኖ፡- የኢትዮጵያ የስንዴ ልማት ባለፉት ጥቂት ዓመታት በሀገሪቱ ማክሮ ኢኮኖሚ ላይ ጉልህ ለውጥ አምጥቷል። በተለይም የበጋ መስኖ ስንዴ ምርት መስፋፋቱ ከውጭ የሚገባውን ስንዴ በመተካት የምግብ ራስን የመቻል ግብን እያሳለጠ ይገኛል። በተጨማሪም ኢትዮጵያ ከስንዴ አስመጪነት ወደ ላኪነት መሸጋገሯ የንግድ ሚዛንን በማሻሻል ተጨማሪ የውጭ ምንዛሬ ምንጭ እንዲፈጠር ዕድል ከፍቷል። በሌላ በኩል የስንዴ ምርት መጨመሩ የምግብ አቅርቦትን በማረጋጋትና የዋጋ ንረትን በመቀነስ ጉልህ አስተዋጽኦ እያበረከተ ነው። ይህም የማክሮ ኢኮኖሚ መረጋጋትን በማጎልበት የአርሶና አርብቶ አደሩን ምርታማነት የበለጠ ለማጠናከር እያስቻለ ነው። የይቻላል ተምሳሌቱ፤ የበጋ ስንዴ ምርታማነት፡- የኢትዮጵያ የስንዴ ልማት የግብርና ስኬት ብቻ ሳይሆን የአስተሳሰብ አብዮትም ነው። ለዘመናት ስንዴን ከውጭ ማስገባት የማይቀር የሚመስለውን እሳቤ በመስበር ከጥገኝነት የመላቀቅ መንፈስን አጎልብቷል። በመስኖ የተደገፈ ዓመቱን ሙሉ የማምረት ባህልን በማስፋፋትም ለሌሎች የግብርናና የኢንዱስትሪ ዘርፎች ተነሳሽነት ፈጥሯል። ከአፍሪካ ቀዳሚነት ወደ ዓለም አቀፍ ተሞክሮ፡- የስንዴ ልማቱ የኢትዮጵያን የምግብ ሉዓላዊነት የሚያረጋግጥ አቅም በመፍጠር በአፍሪካ ቀዳሚ አምራች ሀገር አድርጓታል። የመስኖ ልማት መስፋፋትና ቆላማ አካባቢዎችን ወደ ምርታማ የስንዴ ማሳዎች መቀየር ለኢኮኖሚው ጉልህ አስተዋጽኦ አበርክቷል። ለአፍሪካ የተግባር ምሳሌ፡- የኢትዮጵያ ተሞክሮ ለምሥራቅ አፍሪካና ለመላው አህጉሪቱ በምግብ ራስን መቻል እንደሚቻል በተግባር አሳይቷል። የውጭ የስንዴ ገቢ ምርት ጥገኝነትን በማስቀረት በአፍሪካ ምድር የምግብ ሉዓላዊነት ሊረጋገጥ እንደሚችል ተጨባጭ ውጤት አሳይቷል። ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) በተለያዩ መድረኮች እንደገለጹት፤ ከስንዴ እርዳታና ከውጭ ጥገኝነት መላቀቅ፣ የምግብ ሉዓላዊነትን በሀገር ውስጥ ምርት ማረጋገጥ እና መሬትና የመስኖ ውኃን በአግባቡ በመጠቀም ኢትዮጵያን ከምርት ተቀባይነት ወደ አምራችነትና ወደ ላኪነት ማሸጋገር እየተቻለ ነው። ማጠቃለያ የበጋ መስኖ ስንዴ ልማት በኢትዮጵያ የተመዘገበ የግብርና ስኬት ብቻ አይደለም፤ የአስተሳሰብ፣ የፖሊሲ፣ የቴክኖሎጂ እና የሀገራዊ ቁርጠኝነት ፍሬ የሆነ የልማት አብዮት ነው። ለዘመናት የውጭ ጥገኝነት ምልክት ሆኖ የቆየውን የስንዴ አቅርቦት ችግር በሀገር ውስጥ ምርት በመተካት ኢትዮጵያ ከአስመጪነት ወደ ላኪነት የምትሸጋገርበትን አዲስ የታሪክ ምዕራፍ ከፍታለች። ይህ ስኬት የአንድ የግብርና ፕሮጀክት ውጤት ብቻ ሳይሆን መሬትን፣ ውኃን፣ ሳይንስን፣ ቴክኖሎጂን እና የአርሶ አደሩን ትጋት በአንድ ራዕይ ያስተሳሰረ የብልፅግና ሞዴል መሆኑን አሳይቷል። በተለይም የክላስተር ግብርና፣ የመስኖ ልማት፣ የሜካናይዜሽን መስፋፋት እና የተሻሻሉ የምርት ቴክኖሎጂዎች ተቀናጅተው ሲተገበሩ ግብርና በአጭር ጊዜ ውስጥ የሀገር ኢኮኖሚን የመቀየር አቅም እንዳለው በተግባር አረጋግጧል። ከዚህ በኋላ የሚጠበቀው ይህንን ስኬት በማስቀጠል የጥራት ማሻሻያን፣ የእሴት ጭማሪ ኢንዱስትሪዎችን፣ የውጭ ገበያ ተወዳዳሪነትን እና የግብርና ዲጂታላይዜሽንን በማጠናከር ስንዴን ከምግብ ዋስትና ባሻገር የውጭ ምንዛሬ፣ የኢንዱስትሪ ግብዓት እና የሀገራዊ ኢኮኖሚ መረጋጋት ስትራቴጂያዊ ምሰሶ ማድረግ ነው። የበጋ መስኖ ስንዴ ልማት የኢትዮጵያን ይቻላል መንፈስ በማሳየት የምግብ ራስን መቻልን ብቻ ሳይሆን የኢኮኖሚ ሉዓላዊነትን፣ የውጭ ምንዛሬ አቅምን፣ የአፍሪካ የልማት ተምሳሌትነትን እና የቀጣይ ትውልድ የብልፅግና መሠረትን እየገነባ ነው። በዚህም የተገኘው የግብርና ድል የአንድ ወቅት የምርት ጭማሪ ሳይሆን የኢትዮጵያን የዕድገት ታሪክ የሚቀይርና ለአፍሪካም አዲስ የልማት አድማስ የሚከፍት ዘላቂ ስኬት ሆኖ ይቀጥላል።  

የባሕር በር ፣ የኢትዮጵያውያን የልማትና የሕልውና ጥያቄ በዜናው ፈንቴ እንደ መግቢያ፡- የባሕር በር የአንድ ሀገር የውኃ ዳርቻ ባለቤትነት መገለጫ ብቻ አይደለም፤ የንግድ ደም ስር፣ የኢኮኖሚ አምድ፣ ፍኖተ ስልጣኔ፣ የባህል መስተጋብርና የጂኦፖለቲካ ኃይል እንጂ። የዓለም ታላላቅ የሥልጣኔ መሰረት የሆኑ ከተሞች የውኃማ አካላትን ጠርዝ ተንተርሰው የተቆረቆሩ ናቸው። ባሕር የውሃ ስፋት ብቻ አይደለም፤ ይልቁንስ የንግድ ማሳለጫ፣ የደህንነት ዋስትና የሉዓላዊነት ማረጋገጫ ነው። የዓለም 80 በመቶ የንግድ ልውውጥ በባህር ላይ ይከወናል፤ በዓመቱ በአማካኝ እስከ 12 ቢሊዮን ቶን ጭነት ይጓጓዛል፤ የባሕር በር ያላቸው ሀገራት በፈጣን ዕድገት፣ በወጭ ንግድ፣ በኢንዱስትሪ መስፋፋትና በቀጣናዊ ተፅዕኖ የተሻለ አቅም መገንባት ይችላሉ፤ የባሕር በር የሌላቸው ሀገራት ደግሞ ለከፍተኛ የሎጂስቲክስ ወጪ፣ ለንግድ መጓተትና ለውጭ ጥገኝነትን ይጋለጣሉ፡፡ ለዚህም ነው የባሕር በር የአንድ ሀገርና ዜጎች የህልውና ጉዳይ ነው የሚባለው። ይህ እውነታ በኢትዮጵያ በግልጽ ይንጸባረቃል፤ በአፍሪካ ከ130 ሚሊየን በላይ ሕዝብ ያላት በግብርና፣ ኢንዱስትሪ፣ ማዕድን፣ ቱሪዝም፣ በኃይል ልማትና በዲጂታል ኢኮኖሚ እየተለወጠች ነገር ግን የባሕር በር የሌላት ሀገር ኢትዮጵያ ብቻ ናት። ተለዋዋጭ በሆነው የምሥራቅ አፍሪካ ቀጣና ትልቅ የሕዝብ ቁጥርና በፍጥነት እያደገ ያለ ኢኮኖሚ ለምትመራው ኢትዮጵያ አስተማማኝ የባሕር በር ማግኘት የህልውና ፍትሕ እንጂ ቅንጦት አይደለም፡፡ ለቀጣናው ዘላቂ ሰላምና ልማትም ዋስትና። ቀይ ባሕር አውሮፓን፣ ኤዥያና አፍሪካን የሚያገናኝ፤ የስዌዝ ቦይን ከሕንድ ውቅያኖስ ጋር የሚያስተሳስር፣ የዓለምን የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ የሚያሳልጥ የዓለም ወሳኝ የባሕር መስመር ነው። በዚህ ወሳኝ ጂኦ ስትራቴጂክ ቀጣና የሚገኝ ሀገር አስተማማኝ የባሕር በር ያስፈልገዋል። ኢትዮጵያም ይገባታል፤ የታሪክ፣ የጂኦግራፊ፣ ነባራዊ ሁኔታና የተፈጥሮ ሚዛን ወደ ኢትዮጵያና ሕዝቦቿ ያጋደለ ነው። የኢትዮጵያ የባሕር በር ባለቤትነት ለሺህ ዘመናት የተሻገረ በአክሱም ስልጣኔ ዓለምን የናኘ ዓለም አቀፍ የንግድ እንቅስቃሴ እንደነበራት የአደባባይ ሐቅ ነው። የአዱሊስ ወደብም አፍ አውጥቶ ይናገራል፤ ከመካከለኛው ዘመን እስከ ቅርቡ አሰብ ወደብ ኢትዮጵያና የባሕር በር የማይነጣጠሉ የአንድ ሳንቲም ሁለት ገጽታዎች ሆነው ቆይተዋል። በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሲቪልና የአካባቢ ምህንድስና ትምህርት ክፍል መምህር በለጠ ብርሃኑ (ዶ/ር)፤ የኢትዮጵያ ስልጣኔ ከዓባይና የቀይ ባሕር ውሃዎች ጋር የተቆራኘ መሆኑን ያስታውሳሉ፡፡ የባሕር በር የሀገር ብሔራዊ ጥቅም አንጓ ሆኖ እያለ ኢትዮጵያ ከቀይ ባህር የተገለለችበት መንገድ የሚያስቆጭና በሀገር ሉዓላዊነት ላይ የተፈፀመ በደል ነው ይላሉ። የኢትዮጵያ የወቅቱ የባሕር በር ባለቤትነት ጥያቄም ሕጋዊ፣ ታሪካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና መልክዓ-ምድራዊ ማስረጃዎች እንዳሉት ያብራራሉ። ከሦስት አስርት ዓመታት በፊት ተመራጭ መንግሥትና ሕጋዊ የሕዝብ ውክልና ያልተሰጠው የሽፍታ ስብስብ ኤርትራን በማስገንጠል ኢትዮጵያን የባሕር በር አልባ አድርጓታል። ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) በአንድ ወቅት ይህንን ሕገ ወጥና በሀገር ላይ የተፈጸመ ክህደት ሲያብራሩ "ኢትዮጵያ የባሕር በር ያጣችበትን ውሳኔ ማን ወሰነው?" ሲሉ ይጠይቃሉ። ሲቀጥሉም "ካቢኔው ይሆናል ብለን የካቢኔውን ዶክመንት ብናነብ የለም፣ ካቢኔው አያውቅም። አይ የለም ምክር ቤት ይሆናል የወሰነው ብለን ብንወስድ ምክር ቤትም አልነበረም፣ ምክር ቤቱም አላወቀም። የለም የኢትዮጵያ ህዝብ በሪፈረንደም ወስኖ ይሆናል እንዳይባል አልወሰነም፡፡ የኢትዮጵያ ህዝብ ያልወሰነውን፣ ተወካዮቹ ያላዩትን፣ ቢያንስ ቢያንስ አስፈጻሚው ካቢኔ ያላየውን ውሳኔ ማን ወሰነው? ማጣትን የሚያክል ነገር ያጣንበት መንገድ ሕጋዊነት ችግር እንዳለው የሚያሳየው፣ ተቋሞች አልገቡበትም" በማለት ውሳኔው ሕዝባዊና ተቋማዊ ውክልና ባልነበረው ስብስብ የተወሰነ መሆኑን አስረድተዋል፡፡ የሀገር ውስጥ ባንዳና ከውጭ ታሪካዊ ጠላቶች ጋር በፈጠሩት ጥምረት በኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅም ላይ ኢ-ፍትሐዊ በደል ፈፅመዋል። ይህም ከ130 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ያላት፣ በፍጥነት እያደገች ያለች ኢኮኖሚ ያላትና በቀጣናው የሰላምና የደኅንነት ዋና ተዋናይ የሆነችውን ኢትዮጵያ ያላቋረጠ የጂኦፖለቲካ ፈተና ውስጥ አስገብቷታል። በዚህ አውድ ውስጥ የቀረበው የኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄ የሌላ ሀገርን ግዛት ለመውሰድ ወይም ሉዓላዊነትን ለመጋፋት የቀረበ ጥያቄ አይደለም። ይልቁንም በሰላማዊ ውይይት፣ በጋራ ጥቅም፣ በቀጣናዊ ትብብር እና በዓለም አቀፍ ሕግ መርሆዎች መሠረት ሁሉንም ወገኖች የሚጠቅም ዘላቂ መፍትሔ ለማስገኘት የቀረበ የልማትና የሕልውና አጀንዳ ነው። የባሕር በር ጉዳይ ለኢትዮጵያ ከኢኮኖሚ ጥቅም በላይ የሀገር ዘላቂ ዕድገት፣ የቀጣናው ትስስር እና የብሔራዊ ሕልውና ጉዳይ ነው። ስለዚህም ጥያቄው ታሪካዊ እውነታን፣ ሕጋዊ መሠረትን፣ ጂኦግራፊያዊ እውነታን እና የጋራ ቀጣናዊ ጥቅምን በሚያጣምር መንገድ መታየት ያለበት ስትራቴጂካዊ ጉዳይ እንጂ የግጭት ወይም የመስፋፋት የፖለቲካ መገለጫ ተደርጎ የሚወሰድ አይደለም። 👉ባሕር፤ የታሪካችን አካል፣ የወደፊታችንም መሠረት የኢትዮጵያ ከባሕር ጋር ያላት ትስስር ከዛሬ የተጀመረ ሳይሆን ከሥልጣኔዋ መነሻ ጋር የተቆራኘ የአደባባይ ሐቅ ነው። የአክሱም ሥልጣኔ በአዱሊስ ወደብ በኩል ከሮማ፣ ከግብፅ፣ ከሕንድ፣ ከዓረቡ ዓለምና ከሩቅ ምሥራቅ ጋር የንግድና የሥልጣኔ ትስስር መፍጠሩ በታሪክ የተመዘገበ እውነታ ነው። በዚህ ወደብ አማካኝነት ወርቅ፣ የዝሆን ጥርስ፣ ቅመማ ቅመሞችና ሌሎች የንግድ ሸቀጦች ወደ ዓለም ገበያ ይደርሱ እንደነበርም ታሪክ ያስረዳል። በዚህ ረገድ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የኃይድሮ ፖለቲክስ ተመራማሪና ዓለም አቀፍ የውሃ ተደራዳሪ ያዕቆብ አርሳኖ (ዶ/ር) እንደሚገልጹት፣ የባሕር በር ጉዳይ በኢትዮጵያ ታሪክ ጉልህ ስፍራ የሚሰጠው የብሔራዊ ጥቅም ማጠንጠኛ ነው። ከዚህ አንጻር ኢትዮጵያ ከባሕር ጋር የነበራት ታሪካዊ ትስስር በተለያዩ የፖለቲካ ለውጦች ቢቋረጥም፣ በሕዝብ የልብ ማህደረ ውስጥ ያለው ስፍራ አልተሸረሸረም። ኢትዮጵያ በታሪኳ አሰብን፣ ምጽዋንና ሌሎች ወደቦችን ተጠቅማ ከቀጣናውና ከዓለም ጋር ሰፊ የንግድ ትስስር የፈጠረች ሀገር ናት። ስለዚህ የባሕር በር ጉዳይ አዲስ ፍላጎት ወይም አዲስ ፖለቲካዊ አጀንዳ ሳይሆን ከሀገሪቱ ታሪክ፣ ኢኮኖሚና ጂኦግራፊያዊ እውነታ ጋር የተቆራኘ ስትራቴጂካዊ ጉዳይ ነው። ዛሬ ኢትዮጵያ በግብርና፣ በኢንዱስትሪ፣ በማዕድን፣ በቱሪዝም፣ በአቪዬሽን፣ በዲጂታል ኢኮኖሚና በኃይል ልማት ዘርፎች ፈጣን ዕድገት እያስመዘገበች ትገኛለች። ይሁን እንጂ ይህ የኢኮኖሚ መስፋፋት ውጤታማ የሎጂስቲክስ ሥርዓትና የተረጋጋ የባሕር በር ተደራሽነት ካልተደገፈ ሙሉ አቅሙን ማሳየት አይችልም። በዚህ ምክንያት የባሕር በር ጉዳይ የታሪክ ትውስታ ብቻ ሳይሆን፣ የዘላቂ የኢኮኖሚ ዕድገት፣ የቀጣናዊ ትስስርና የጋራ ብልጽግና መሠረት ሆኗል። በመሆኑም የባሕር በር ጉዳይ የትናንትን ታሪክ ለመመለስ ብቻ ሳይሆን፣ የነገዋን ኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ለማጠናከር፣ የንግድ ወጪዎችን ለመቀነስ፣ የቀጣናዊ ትብብርን ለማስፋትና የጋራ ብልጽግናን ለማረጋገጥ የሚያገለግል ስትራቴጂካዊ ጉዳይ ነው። ከዚህ አንጻር በቀይ ባሕር አካባቢ በቅርብ ርቀት የምትገኘው ኢትዮጵያ ከባሕር ተደራሽነት ውጭ መሆኗ በሀገሪቱ የኢኮኖሚ እድገትና በቀጣናዊ ተወዳዳሪነት ላይ የሚያሳድረው ተፅዕኖ በተረጋጋ የውይይትና የትብብር መንገዶች መፍትሔ የሚሻ ስትራቴጂክ ጉዳይ መሆኑን ያሳያል። 👉የባሕር በር፤ ከ130 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ የልማትና የሕልውና ጥያቄ በ21ኛው ክፍለ ዘመን የአንድ ሀገር ጥንካሬ በወታደራዊ ኃይል ብቻ ሳይሆን፣ በኢኮኖሚ ተወዳዳሪነት፣ በንግድ ትስስር፣ በሎጂስቲክስ ቅልጥፍናና ዓለም አቀፍ ገበያ ተደራሽነት ይለካል። በዚህ መለኪያ የባሕር በር ለኢትዮጵያ የቅንጦት ሳይሆን የልማት መሠረታዊ መስፈርት ሆኖ ይታያል። በዚህ አውድ የኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄ ታሪካዊ እውነታን፣ መልክዓ ምድራዊ አቀማመጥንና ዓለም አቀፍ የሕግ መርሆዎችን ያጣመረ የልማት ጉዳይ መሆኑን ምሁራን ያስረዳሉ። ኢትዮጵያ ለዚህ ጥያቄ መፍትሔ ለማግኘት የምታደርገው ጥረትም በሰላማዊ ውይይት፣ በዲፕሎማሲ፣ በጋራ ጥቅምና በቀጣናዊ ትብብር ላይ የተመሠረተ ነው። ከ130 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ያላት፣ በአፍሪካ በፍጥነት እያደገች ያለች፣ በአቪዬሽን፣ በግብርና፣ በኢንዱስትሪ፣ በማዕድን፣ በኃይልና በዲጂታል ኢኮኖሚ መሠረት እየገነባች ያለች ኢትዮጵያ፣ ይህን የልማት እመርታ በተቀላጠፈ የሎጂስቲክስ ሥርዓትና በተረጋጋ የባሕር በር ተደራሽነት ካልደገፈች ሙሉ አቅሟን ማሳካት አትችልም። በዚህ ምክንያት የባሕር በር ጉዳይ የአንድ ወደብ ጥያቄ ብቻ ሳይሆን፣ የንግድ ተወዳዳሪነት፣ የኢኮኖሚ ዕድገት፣ የቀጣናዊ ትስስርና የጋራ ብልፅግና ጉዳይ ነው። እንደዚሁም ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ደጋግመው እንደገለጹት፣ የኢትዮጵያ ጥያቄ የጦርነት ወይም የመስፋፋት ሳይሆን፣ በሰላማዊ ውይይት፣ በጋራ ጥቅምና በቀጣናዊ ትብብር መሠረት መፍትሔ የሚፈልግ የልማትና የሕልውና ጉዳይ ነው። 👉የኢኮኖሚ እመርታና የባሕር በር ትስስር በሀገራዊ ለውጡ ማግስት ኢትዮጵያ በብዝኅ ኢኮኖሚ ሥርዓት በግብርና፣ ኢንዱስትሪ፣ ማዕድን፣ ቱሪዝምና ዲጂታል ኢኮኖሚ ዘርፎች መሠረታዊ ለውጦችን አስመዝግባለች። የግብርና ምርት ጨምሯል፣ የኢንዱስትሪ ማምረት አቅም ጎልብቷል፣ የማዕድን ሀብቶች ወደ ውጭ ገበያ እየቀረቡ ሲሆን፣ የቱሪዝምና የዲጂታል ኢኮኖሚ መስፋፋትም አዲስ የዕድገት ምዕራፍ ከፍቷል። ይሁን እንጂ ይህ እመርታ ተወዳዳሪና ዘላቂ ሊሆን የሚችለው ከተቀላጠፈ የሎጂስቲክስ ሥርዓትና ከአስተማማኝ የባሕር በር ተደራሽነት ጋር ሲተሳሰር ነው። የግብርና ምርቶች፣ የኢንዱስትሪ ውጤቶች፣ የማዕድን ሀብቶችና ሌሎች ወደ ዓለም ገበያ በፍጥነትና በወጪ ቆጣቢነት እንዲደርሱ የባሕር በር ወሳኝ ሚና ይጫወታል። የመንግሥት ዋና ተጠሪ ሚኒስትር ተስፋዬ በልጅጌ (ዶ/ር) እንደሚገልጹት፣ የኢትዮጵያና የቀይ ባሕር ትስስር ከሀገረ መንግሥቷ ታሪክ ጋር የተቆራኘ ሲሆን፣ የባሕር በር ጉዳይም የኢኮኖሚ ሉዓላዊነትና የብሔራዊ ጥቅም ቁልፍ አጀንዳ ነው። በተለይም ኢትዮጵያ በየዓመቱ ለወደብና ለሎጂስቲክስ አገልግሎት ብቻ ከ1.5 እስከ 2 ቢሊዮን ዶላር ወጪ ማድረጓ፣ የባሕር በር ጉዳዩ ከኢኮኖሚ ጋር ያለውን ቀጥተኛ ትስስር ያሳያል። የምጣኔ ሀብት ባለሙያዎችም እንደሚጠቁሙት፣ አስተማማኝ የባሕር በርና አማራጭ የወደብ አገልግሎት ለኢትዮጵያ ቅንጦት ሳይሆን የፈጣን የኢኮኖሚ ዕድገቷን ለማስቀጠል የሚያስፈልግ መሠረታዊ ፍላጎት ነው። ስለዚህ የባሕር በር ጉዳይ የአንድ ዘርፍ ፍላጎት ሳይሆን፣ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ተወዳዳሪነትን፣ የንግድ መስፋፋትንና የዘላቂ ብልጽግና ጉዞን የሚወስን ስትራቴጂካዊ የብሔራዊ ጥቅም ጉዳይ ነው። 👉ከታሪካዊ መብት ወደ የጋራ ብልፅግና፤ ምላሽ የሚሻው የኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄ!! የኢትዮጵያ የባሕር በር ጉዳይ የትናንትን ታሪክ ለማስታወስ ብቻ የቀረበ አይደለም፤ የነገውን የቀጣናው ኢኮኖሚ፣ የንግድ ትስስርና የጋራ ብልፅግና የሚወስን ስትራቴጂካዊ ጉዳይ ነው። በአፍሪካ ቀንድ ያሉ ሀገራት ፉክክርን ሳይሆን ትብብርን ከመረጡ፣ ወደቦች የአንድ ሀገር ብቻ ሳይሆኑ የቀጣናውን የጋራ ዕድገት ማስፈንጠሪያ መድረኮች ይሆናሉ። በዚህ እሳቤም የባሕር በር ጉዳይ ለኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን ለቀይ ባሕር ቀጣና፣ ለአፍሪካ ቀንድ እና ለቀጣናዊ ሰላምና ኢኮኖሚያዊ ትስስር አዲስ ምዕራፍ ለመክፈት የሚያስችል ዕድል ነው። የምጣኔ ሀብት ምሁር ጀማል መሐመድ (ዶ/ር) እንደሚገልጹትም፣ የኢትዮጵያ ፈጣን የኢኮኖሚ ዕድገት አስተማማኝ የባሕር በር ተደራሽነትን ይሻል፤ ይህ አለመኖሩ ግን የንግድ ተወዳዳሪነትን በመገደብ በሀገሪቱ ኢኮኖሚና በዜጎች ተጠቃሚነት ላይ ቀጥተኛ ጫና ያሳድራል። ስለዚህ የኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄ የግዛት መስፋፋት ሳይሆን፣ ከ130 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ያላት ሀገር ዘላቂ የኢኮኖሚ ዕድገቷን ለማረጋገጥ፣ የንግድ ተወዳዳሪነቷን ለማሳደግና የቀጣናዊ የጋራ ብልፅግናን ለማጠናከር የሚቀርብ የልማትና የሕልውና ጥያቄ ነው። 👉የቀይ ባሕር ጂኦፖለቲካ፤ የዓለም ትኩረት ለምን በቀጣናው ላይ ነው? የቀይ ባሕር ከውሃ አካልነቱ ባሻገር የዓለም ኢኮኖሚና የጂኦፖለቲካ ወሳኝ ማዕከል ነው። ከሕንድ ውቅያኖስ እስከ ሜዲትራኒያን የሚዘረጋው ይህ የባሕር መስመር የእስያን፣ የአፍሪካንና የአውሮፓን ኢኮኖሚዎች የሚያገናኝ ዋነኛ የዓለም የንግድ መተላለፊያ ነው። በዚህ ቀጣና የሚያልፉ መርከቦች ሸቀጦችን ብቻ ሳይሆን የኃይል አቅርቦትን፣ የምግብ ዋስትናንና የዓለም ኢኮኖሚ ቀጣይነትንም ይሸከማሉ። ስለዚህም የቀይ ባሕር ደህንነት የአንድ ቀጣና ጉዳይ ብቻ ሳይሆን የዓለም አቀፍ ጉዳይ ሆኗል። በቀጣናው የሚፈጠር ማንኛውም መስተጓጎል የነዳጅና የምግብ ዋጋ፣ የመጓጓዣ ወጪ እንዲሁም የዓለም የአቅርቦት ሰንሰለት ላይ ቀጥተኛ ተፅዕኖ ያሳድራል፤ ስለዚህ ዓለም የቀይ ባሕርን በልዩ ትኩረት ትከታተላለች። 👉ኢትዮጵያ፤ የቀጣናው ተፈጥሯዊ ማዕከል ኢትዮጵያ ለሦስት አስርት ዓመታት ከቀይ ባሕር ዳርቻ ተገልላ ብትቆይም፣ የቀጣናው ትልቁ ኢኮኖሚ፣ ገበያና የሰው ኃይል ማዕከል ሆና ቀጥላለች። ከ130 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ፣ በፍጥነት እያደገ ያለ ኢኮኖሚ፣ ጠንካራ የአየር መጓጓዣ ትስስር፣ ትልልቅ የኃይል ፕሮጀክቶችና እየሰፋ ያለ የማኑፋክቸሪንግ ዘርፍ ያላት ሀገር፣ በቀይ ባሕር ጂኦ-ኢኮኖሚ ውስጥ ማዕከላዊ ሚና እንዳይኖራት ማሰብ አይቻልም። በመሆኑም የኢትዮጵያ ፍላጎት ወደ ባሕር መድረስ ብቻ ሳይሆን፣ ለቀጣናው ዘላቂ የኢኮኖሚ ትስስርና የጋራ ብልፅግና የሚያገለግል አስተማማኝና ተመጣጣኝ የባሕር በር ተደራሽነት ማረጋገጥ ነው። ይህም ለጎረቤት ሀገራት የንግድ፣ የኢንቨስትመንት፣ የሥራ ዕድልና የመሠረተ ልማት መስፋፋትን በማፋጠን የጋራ ተጠቃሚነትን የሚያጠናክር እድል ይፈጥራል። 👉ከታሪክ ወደ የጋራ ጥቅም የቀይ ባሕር ቀጣና በታሪክ ዘመናት የሥልጣኔ፣ የንግድና የባህል መገናኛ ሆኖ ቆይቷል። ከአክሱም ጀምሮ እስከ ዘመናዊቷ ኢትዮጵያ ድረስ የባሕር በር ከሀገሪቱ ኢኮኖሚና ታሪክ ጋር የተሳሰረ ተፈጥሯዊ አካል ነው። ይህን ታሪክ ማስታወስም ያለፉ ግጭቶችን ለመቀስቀስ ሳይሆን፣ የዛሬውን ጉዳይ በትክክለኛ ታሪካዊ እና ስትራቴጂያዊ አውድ ለመረዳት ነው። በዚህ መሠረት የኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄ ከታሪካዊ መብት ባሻገር፣ ከኢኮኖሚ ዕድገት፣ ከሕዝብ ብዛት፣ ከቀጣናዊ ትስስርና ከጋራ ብልፅግና አንፃር ሊታይ ይገባል። ዘላቂ መፍትሔም በዓለም አቀፍ ሕግ፣ በጋራ ጥቅም፣ በኢኮኖሚ ትብብርና በተቋማዊ ውይይት ላይ የተመሠረተ ሲሆን፣ ለኢትዮጵያም ሆነ ለመላው የቀይ ባሕር ቀጣና የጋራ ተጠቃሚነትን የሚያጎለብት ሊሆን ይገባል። 👉የወደፊቷ ኢትዮጵያ፤ ከብሉ ኢኮኖሚ ጋር የተሳሰረ ርዕይ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ከግብርና ወደ ኢንዱስትሪ፣ ከዚያም ወደ እሴት ጨማሪ ምርትና ዲጂታል ኢኮኖሚ እየተሸጋገረ ነው። ይህ ሽግግር ዘላቂ እንዲሆን ግን ውጤታማ የሎጂስቲክስ ሥርዓትና አስተማማኝ የባሕር በር ተደራሽነት ወሳኝ ነው። በዚህ መሠረት የኢትዮጵያ የባሕር በር አጀንዳ የፖለቲካ ክርክር ሳይሆን የትውልድ የልማት ራዕይ ነው። በሕግ፣ በዲፕሎማሲና በጋራ ጥቅም ላይ የተመሠረተ መፍትሔ ኢትዮጵያን ከዓለም ገበያ በተሻለ ሁኔታ ያገናኛል፤ ለቀጣናውም መረጋጋትና የጋራ ብልፅግና መሠረት ይሆናል። ስለዚህ የባሕር በር ጉዳይ የኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን የአፍሪካ ቀንድ ዘላቂ ዕድገትና የብሉ ኢኮኖሚ የወደፊት ራዕይ አካል ነው። 👉መደምደሚያ፡ የባሕር በር ጉዳይ፤ የግጭት ሳይሆን የጋራ ብልፅግና መንገድ የኢትዮጵያ የባሕር በር ጉዳይ ያለፈውን ታሪክ ለመመለስ ብቻ የቀረበ ጥያቄ ሳይሆን፣ የወደፊቱን የኢኮኖሚ ዕድገት፣ የቀጣናዊ ትስስርና የጋራ ብልፅግና የሚወስን ስትራቴጂያዊ አጀንዳ ነው። የባሕር በር ተደራሽነት የሌላ ሀገር ጥቅምን በመጉዳት ሳይሆን፣ በጋራ ጥቅም፣ በኢኮኖሚ ትብብርና በቀጣናዊ ልማት ላይ የተመሠረተ የዕድገት መንገድ ነው። በ21ኛው ክፍለ ዘመን የሀገራት ብልፅግና በመገፋፋት ሳይሆን በመተባበርና በጋራ ዕድገት ይገነባል። ስለዚህ የኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄ ለቀጣናው የኢኮኖሚ ትስስር፣ ለንግድ መስፋፋትና ለዘላቂ ሰላም አዲስ ዕድል የሚከፍት ነው። ከአክሱም ሥልጣኔ ጀምሮ ከቀይ ባሕር ጋር የቆየው ታሪካዊ ትስስር ከዘመኑ የሕዝብ ብዛት፣ ከኢኮኖሚ ዕድገትና ከቀጣናዊ ሚና ጋር ተያይዞ አዲስ ስትራቴጂያዊ አስፈላጊነት አግኝቷል። ስለሆነም አስተማማኝ የባሕር በር ተደራሽነት ማረጋገጥ የዛሬው ትውልድ የልማት ራዕይና የጋራ ኃላፊነት ነው። ይህም በጽኑ ሀገራዊ አንድነት፣ በበሰለ ዲፕሎማሲ፣ በውይይትና በጋራ ጥቅም መርህ ሊመራ ይገባል። በመጨረሻም የባሕር በር የትናንት ትዝታ ብቻ ሳይሆን፣ የኢትዮጵያ የነገ ብልፅግና፣ የቀጣናው የጋራ ልማትና የአፍሪካ ተስፋ መንገድ ነው። የባሕር በር የኢትዮጵያ የነገ ብልፅግና መንገድ እንጂ የትናንት ትዝታ ብቻ አይደለም!!

በመቅደስ ወልዴ መግቢያ፡- ዛሬ ዓለም በፈጣን የከተሜነት ሽግግር ውስጥ ትገኛለች። በየዓመቱ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሰዎች ከገጠር ወደ ከተማ በመፍለስ፣ ከተሞችን የኢኮኖሚ፣ የኢንቨስትመንትና የኑሮ ማዕከላት እያደረጓቸው ነው። ይህ ሽግግር አዳዲስ የልማት ዕድሎችን ቢፈጥርም፣ ከምግብ አቅርቦት እስከ የኑሮ ውድነት፣ ከአካባቢ ጥበቃ እስከ የሥራ ፈጠራ ድረስ ያሉ አዳዲስ ፈተናዎችንም አስከትሏል። በተለይም በታዳጊ ሀገራት የከተሞች መስፋፋት የምግብ ዋስትናን ከልማት ፖሊሲዎች ማዕከል ላይ አስቀምጦታል። በ2050 ከዓለም ሕዝብ ሁለት ሦስተኛው በከተሞች እንደሚኖር የሚጠበቀው እውነታ፣ ከተሞች ምግባቸውን ለማረጋገጥ አዳዲስና ዘላቂ መፍትሔዎችን እንዲፈልጉ አስገድዷቸዋል። ኢትዮጵያም ከዚህ ዓለም አቀፋዊ ሽግግር ውጭ አይደለችም። የከተማ ነዋሪዎች ቁጥር እየጨመረ ሲሄድ፣ የምግብ አቅርቦት፣ የገበያ መረጋጋትና የኑሮ ውድነት አዳዲስ የፖሊሲ ጉዳዮች ሆነው ተነስተዋል። በዚህ ዐውድ ውስጥ የከተማ ግብርና ባዶ ቦታን ወደ ምርት፣ ቆሻሻን ወደ ማዳበሪያ፣ ሸማቹን ወደ አምራች የሚቀይር ዘመናዊና ዘላቂ የልማት መንገድ ሆኖ እየጎለበተ ነው።   የከተማ ግብርና፤ ምንነቱና ጠቀሜታው የከተማ ግብርና በከተማ ውስጥ በሚገኙ አነስተኛ ቦታዎች፣ በመኖሪያ ግቢዎች፣ በሕንፃ ጣሪያዎችና በበረንዳ ስፍራዎች ላይ ዘመናዊ ቴክኖሎጂዎችንና ቀላል የምርት ዘዴዎችን በመጠቀም አትክልት፣ ፍራፍሬ፣ እንስሳት፣ ዓሳና ሌሎች የግብርና ውጤቶችን የማምረት ሥርዓት ነው። ቀደም ሲል ግብርና የገጠር ብቻ ተደርጎ ይታሰብ የነበረው አመለካከት ዛሬ በእጅጉ ተለውጧል። በከተሞች የሚገኙ ጠባብ ስፍራዎች እንኳን ከፍተኛ ምርት የሚሰጡ የልማት መስኮች ሆነዋል። በቤት ዙሪያ ይደረግ የነበረው ቀላል የጓሮ አትክልት ልማትም ዛሬ ለሺዎች የሥራ ዕድል የፈጠረ፣ ገበያን የሚያረጋጋና የሀገር ኢኮኖሚን የሚደግፍ ዘርፍ ሆኗል። ከተሞችን ውብና አረንጓዴ ከማድረጉ ባሻገር፣ ነዋሪዎች በራሳቸው ምርት የምግብ ፍላጎታቸውን እንዲያሟሉ፣ ተጨማሪ ገቢ እንዲያገኙና ለአካባቢ ጥበቃ ተጨባጭ አስተዋጽኦ እንዲያደርጉ አስችሏቸዋል። እንዲሁም የዶሮ እርባታ፣ የንብ ማነብና ሌሎች አነስተኛ የግብርና ሥራዎች የቤተሰብን ምግብ ከማሟላት ባለፈ ገበያውን በማረጋጋት ጉልህ ሚና እየተጫወቱ ይገኛሉ።   የከተማ ግብርና ለምን አስፈለገ? የግብርና ልማት ዛሬ በገጠር አርሶ አደሮች ጥረት ብቻ የሚገደብ አይደለም። የከተሞችን እምቅ ሀብት በመጠቀምና ዘመናዊ ቴክኖሎጂን በማቀናጀት የኑሮ ውድነትን መቀነስ፣ የምግብ ዋስትናን ማረጋገጥና አረንጓዴ ኢኮኖሚን መገንባት የሚቻልበት ውጤታማ መንገድ መሆኑ በተግባር ተረጋግጧል። ባለፉት ዓመታት የተመዘገቡ ተሞክሮዎችም የከተማ ግብርና የከተሞችን ገበያ በማረጋጋት፣ ለወጣቶችና ለሴቶች የሥራ ዕድል በመፍጠር፣ የከተማ ቆሻሻን ወደ ተፈጥሯዊ ማዳበሪያ በመቀየርና የከተሞችን አረንጓዴነት በማጎልበት ያለውን ጉልህ አስተዋጽኦ በተግባር አሳይተዋል። የከተማ ግብርና፤ ከጓሮ ልማት ወደ ሀገራዊ የልማት ስትራቴጂ ቀደም ሲል በቤት ጓሮ የሚከናወን ቀላል የአትክልት ልማት ተደርጎ ይታይ የነበረው የከተማ ግብርና፣ ዛሬ የምግብ ዋስትናን፣ የገበያ መረጋጋትን፣ የሥራ ፈጠራንና የአረንጓዴ ኢኮኖሚን የሚያጠናክር ሀገራዊ የልማት ስትራቴጂ ሆኖ ተቀይሯል። በአነስተኛ ቦታዎች፣ በቤት ግቢዎች፣ በሕንፃ ጣሪያዎችና በባዶ መሬቶች ላይ የአትክልት፣ የፍራፍሬ፣ የዶሮ እርባታ፣ የወተት ሀብት፣ የንብ እርባታና ሌሎች የግብርና ሥራዎች በስፋት እየተከናወኑ ይገኛሉ። "ምግቤን ከደጄ" የሚለው ሀገራዊ ንቅናቄም የከተማ ነዋሪዎች በራሳቸው ምርት የምግብ ፍላጎታቸውን እንዲያሟሉ አዲስ ዕድል ፈጥሯል።   የምግብ ዋስትናን ከማረጋገጥ እስከ የገበያ መረጋጋት የከተማ ግብርና ከሚያስገኛቸው ትልልቅ ጥቅሞች መካከል ዋነኛው የምግብ ምርትን ለተጠቃሚው በአጭር ጊዜ፣ በአነስተኛ ወጪና በተሻለ ጥራት ማድረስ መቻሉ ነው። በከተማ ውስጥ የሚመረቱ አትክልቶች፣ ፍራፍሬዎች፣ እንቁላልና ወተት ረጅም ርቀት ሳይጓዙ በቀጥታ ለገበያ ስለሚቀርቡ ትኩስነታቸውን ይጠብቃሉ፤ የመጓጓዣ ወጪንም በእጅጉ ይቀንሳሉ። በሌላ በኩል ቤተሰቦች በጓሯቸው የሚያመርቱት ምርት የዕለት ተዕለት የምግብ ወጪያቸውን በመቀነስ የምግብ ዋስትናቸውን ያጠናክራል። ከቤተሰብ ፍጆታ በላይ የሚተርፈው ምርት ደግሞ ወደ ገበያ በመግባት የምግብ አቅርቦትን ያሳድጋል፤ በዚህም የዋጋ ንረትን በመቀነስ የገበያ መረጋጋትን ለማስፈን የጎላ አስተዋፅኦ ያደርጋል። የአረንጓዴ ኢኮኖሚ አዲስ ምዕራፍ የከተማ ግብርና የምግብ ምርትን ከማሳደግ ባለፈ፣ አዳዲስ የሥራ ዕድሎችን በመፍጠር የከተማ ኢኮኖሚን የሚያነቃቃና የአረንጓዴ ኢኮኖሚ መሠረትን የሚያጠናክር ዘርፍ ሆኗል። በአዲስ አበባን ጨምሮ በበርካታ የኢትዮጵያ ከተሞች በአትክልት፣ በፍራፍሬ፣ በዶሮ እርባታ፣ በወተት ሀብትና በንብ ማነብ የተሰማሩ በርካታ ወጣቶችና ሴቶች ቋሚ የገቢ ምንጭ እያገኙ ይገኛሉ። ይህም የከተማ ግብርና የቤተሰብ የምግብ ፍላጎትን ከማሟላት ባሻገር የሥራ አጥነትን ለመቀነስና የከተማ ኢኮኖሚን ለማጠናከር እያበረከተ ያለውን ጉልህ አስተዋፅኦ ያሳያል።   አካባቢን ከመጠበቅ እስከ የከተሞችን ውበት የከተማ ግብርና የሥነ-ምህዳር ጠቀሜታውም ከፍተኛ ነው። ከቤት የሚወጡ ኦርጋኒክ ቆሻሻዎችን ወደ ተፈጥሯዊ ማዳበሪያ በመቀየር የአፈር ለምነትን ያሻሽላል፤ በተመሳሳይ ጊዜም የከተማ ጽዳትን ያጠናክራል። ከዚህ በተጨማሪ የአረንጓዴ ስፍራዎች መስፋፋት የከተሞችን የሙቀት መጠን በመቀነስ፣ የአየር ጥራትን በማሻሻልና ለነዋሪዎች ጤናማና ምቹ የኑሮ አካባቢ በመፍጠር ለከተማ ዘላቂነት የጎላ አስተዋፅኦ ያደርጋል። ማጠቃለያ የከተማ ግብርና የኢትዮጵያ ከተሞች የወደፊት የልማት አቅጣጫ መሆኑን በተግባር አረጋግጧል። የምግብ ዋስትናን ከማረጋገጥ ጀምሮ የኑሮ ውድነትን መቀነስ፣ የሥራ ፈጠራን ማስፋፋት፣ የከተሞችን ውበት ማጎልበትና የአረንጓዴ ኢኮኖሚን መገንባት ድረስ ያለው ሚና ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጎላ ነው። ስለሆነም ለከተማ ግብርና የሚስማሙ ቴክኖሎጂዎችን ማስፋፋት፣ ለወጣቶችና ለሴቶች የፋይናንስና የቴክኒክ ድጋፍን ማጠናከር፣ የገበያ ትስስርን ማሻሻልና በከተማ ፕላን ውስጥ ለግብርና ተስማሚ ቦታዎችን በቋሚነት መመደብ ቀጣይ ትኩረት የሚሹ ጉዳዮች ናቸው። ከተሞች የምግብ ፍጆታቸውን በራሳቸው የማምረት አቅም እያዳበሩ ሲሄዱ፤ የኢትዮጵያ ዘላቂ የምግብ ዋስትና፣ ጠንካራ አረንጓዴ ኢኮኖሚና ተወዳዳሪ የከተማ ልማት ስኬታማ ትልም ይበልጥ ይፋጠናል። ከደጃችን የሚጀምረው ምርት፤ ለሀገር ዕድገት የሚሆን ትልቅ አቅም ነው።