አርእስተ ዜና
በኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ በ"ፉትሳል" እግር ኳስ ፕሮጀክት ሥልጠና ተጀመረ
Jun 25, 2024 22
ደብረ ብርሃን ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦ በኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ በ"ፉትሳል" እግር ኳስ ፕሮጀክት ሥልጠና ዛሬ በደብረ ብርሃን መሰጠት ጀምሯል። የኢትዮጵያ እግርኳስ ፌደሬሽን 'አክሰዴ' ከተባለ ግብረ ሰናይ ድርጅት ጋር በመተባበር በኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ በ"ፉትሳል" እግር ኳስ ፕሮጀክት ሥልጠና ዛሬ በደብረ ብርሃን መስጠት ጀምሯል። የ''ፉትሳል'' ስፖርት በ 4 ተጫዋች እና በ 1 በረኛ የሚደረግ ሲሆን በአጠቃላይ በ5 የአንድ ቡድን አባላት የሚደረግ ጨዋታ ሆኖ ሙሉ ጫወታው 40 ደቂቃ ክፍለ ጊዜ አለው። የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌደሬሽን ፕሬዚዳንት አቶ ኢሳያስ ጅራ በስልጠናው ማስጀመሪያ እንዳሉት የኢትየጵያን እግር ኳስ ስፖርት በማሳደግ ለገፅታ ግንባታና ለኢኮኖሚያዊ እድገት መጠቀም ይገባል።   በዚህም ታዳጊ ስፖርተኞች ላይ መሰረት ያደረገ የቴክኒክ፣ የአካል ብቃትና የእግር ኳስ ክህሎትን በዘመናዊ መልኩ ማሳደግ ይገባል ብለዋል። ለዚህም የአስተዳደር አካላት፣ ባለሃብቶችና ኩባንያዎችን በማሳተፍ ክለቦች ላይ የተመሰረተ ሥልጠና መስጠት ድጋፍ እንዲያደርጉ ጠይቀዋል። በተለይም ባለሀብቶች ስፖርቱን ለኢንቨስትመንትና ለሥራ ዕድል ፈጠራ በማዋል ሚና እንዲጫወቱ ፕሬዚዳንቱ ጠይቀዋል። የደብረ ብርሃን ስፖርት ክለብ በአገሪቱ የመጀመሪያ የሆነውን የ'ፉትሳል' እግር ኳስ ስልጠና ለመስጠት ያደረገው እንቅስቃሴ የሚያበረታታ መሆኑን ገልጸው፣ ፌደሬሽኑም ስፖርቱን ለማስፋፋት ድጋፍ እንደሚያደርግ አረጋግጠዋል። ስልጠናው ወጣት ስፖርተኞችን ለማፍራትና ስፖርቱን ለማስፋፋት እገዛ እንደሚያደርግ ፕሬዚዳንቱ እምነታቸውን ገልጸዋል። ሥልጠናው በተባባሪነት የሚሰጠው 'አክሰዴ' ድርጅት ተወካይ አቶ ይመር ሃይሌ ድርጅታቸው በኢትዮጵያ እግር ኳስን ለማስፋፋትና ብቁ ተጫዋቾች ለማፍራት በሚደረገው ጥረት ድጋፍ ያደርጋል ብለዋል። የ'ፉትሳል' ስፖርት የታዳጊ ወጣቶችን የርስ በርስ ግንኙነት ከማሳደግ ባለፈ፤ የስፖርት ማርኬቲንግን ለማስፋፋት እንደሚረዳም አስረድተዋል። ለዚህም በስፖርት ትጥቅ አቅርቦት፣ የአሰልጣኞች ስልጠና በመስጠትና ተያያዥነት ባላቸው መስኮች ድጋፍ በማድረግ ስፖርቱ ወደ ሌሎች የአገሪቱ ክፍሎች ለማስፋፋት ዕቅድ እንዳለው ተናግረዋል። የደብረ ብርሃን እግር ኳስ ክለብ ዋና አሰልጣኝ አቶ ሰለሞን አየለ፣ ፕሮጀክቱ ኢትዮጵያን በዓለም አቀፍ ስፖርት ውድድሮች ተሳትፎዋን የምታጠናክርበት መልካም አጋጣሚ የሚፈጥር ነው ብለዋል። ለሁለት ዓመታት በሚዘልቀው ሥልጠና በስምንት ፕሮጀክቶች የታቀፉ 120 ታዳጊ ወጣቶች እንደሚሳተፉበት ተናግረዋል። ሥልጠናው የወጣቶቹን የትምህርትና የዕረፍት ጊዜ ባገናዘበ መልኩ እንደሚሰጥ አቶ ሰለሞን አስረድተዋል።  
በባሌ ዞን የክረምት በጎ ፍቃድ አገልግሎት የህዝቡን የልማት ተሳትፎ እያጎለበተ መምጣቱ ተገለጸ
Jun 25, 2024 31
ሮቤ ሰኔ 18/2016 (ኢዜአ)፡- በባሌ ዞን የክረምት በጎ ፍቃድ አገልግሎት የህብረተሰቡን ተጠቃሚነት ከማሻሻል በተጓዳኝ የህዝቡን የልማት ተሳትፎ እያጎለበተ መሆኑ ተገለጸ። በባሌ ዞን የተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎችን ያሳተፈ የክረምት በጎ ፍቃድ አገልግሎት በ10 ወረዳዎች መጀመሩ ተገልጿል። የባሌ ዞን ዋና አስተዳዳሪ አቶ አብዱልሀኪም አልይ፣ በዞኑ በየጊዜው እየተካሄደ የሚገኘው የክረምት በጎ ፍቃድ አገልግሎት የህብረተሰቡን ተጠቃሚነት ከማሻሻል በተጓዳኝ የህዝቡን የልማት ተሳትፎ እያጎለበተ ነው።   በዘንድሮው የክረምት በጎ ፍቃድ አገልግሎት ከ2ሺህ 800 የሚበልጡ የአቅመ ደካማ ቤቶች ማደስና የግንባታ ሥራ መጀመሩን በማሳያነት አንስተዋል። የደም ልገሳ፣ የፅዳት ሥራ፣ ችግኝ ተከላ፣ የትምህርት ቤት ግንባታ፣ የትራፊክ ደህንነት ግንዛቤና ሌሎች አገልግሎቶች በመርሃ ግብሩ ከተካተቱ ስራዎች መካከል መሆናቸውን ጠቅሰዋል። የአቅመ ደካሞችን የኑሮ ሁኔታ በማሻሻል ረገድ ጉልህ ድርሻ የሚያበረክተው ሰብዓዊ ሥራ ላይ ሁሉም እንዲሳተፍ ዋና አስተዳዳሪው ጠይቀዋል። በዞኑ የዲንሾ ወረዳ አስተዳዳሪ አቶ መሐመድ እድሪስ እንዳሉት፣ በወረዳው የተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎችን በማሳተፍ በርካታ ሰው ተኮር ስራዎች እየተከናወኑ ይገኛሉ።   በተለይ የተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎችን በማሳተፍ ከ150 በላይ የአቅመ ደካማ ቤቶች ግንባታና ጥገና መካሄድ መጀመሩን ተናግረዋል። በበጎ ፍቃድ አገልግሎቱ ከተሳተፉ የዲንሾ ወረዳ ነዎሪዎች መካከል አቶ ጣህር ከማል በሰጡት አስተያየት፣ በራስ ተነሳሽነት ከሌሎች ጎረቤቶቻቸው ጋር በመሆን የአቅመ ደካሞችን ቤት በማደስ እንደሚሳተፉ ተናግረዋል። በአካባቢያቸው በጎ ፍቃደኞች ሊፈርስ ያዘመመ የሳር ክዳን ቤታቸው ወደ ቆርቆሮ የመቀየር ስራ በመጀመሩ መደሰታቸውን የገለጹት ደግሞ ወይዘሮ አለምቱ ከበዳ ናቸው።   በባሌ ዞን ባለፈው ዓመት በተከናወነው የክረምት የበጎ ፍቃድ አገልግሎት በርካታ ህዝብ በማሳተፍ ከመንግስት ካዝና የሚወጣ ወጪን ያስቀረ የልማት ስራ መከናወኑን ከዞኑ አስተዳደር የተገኘው መረጃ ያመለክታል።
ሐረር ከተማን ፅዱ፣ ሳቢ እና ተመራጭ የቱሪዝም ከተማ ለማድረግ የሚያስችሉ ተግባራት እየተከናወኑ ነው
Jun 25, 2024 36
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦ ሐረር ከተማን ፅዱ፣ ማራኪ እና ለነዋሪዋና ለጎብኚዎች ምቹ ለማድረግ የሚያስችሉ ተግባራት እየተከናወኑ መሆኑን በከተማው ማዘጋጃ ቤት የከተማ ደረቅ ቆሻሻ አስወጋጅና የአረንጓዴ አካባቢ ልማት ኤጀንሲ ስራ አስኪያጅ አቶ ታጂር ሻሜ ገለጹ። ከተማውን ፅዱ እና ውብ ለማድረግ በአረንጓዴ ልማት ዘርፍ አበረታች ስራዎች እየተከናወኑ እንደሚገኙም አስታውቀዋል።   የዘንድሮውን 26ኛው አለምአቀፍ የሀረር ቀን ጋር ተያይዞ ከተማዋን ውብና ፅዱ የማድረግ ስራ በትኩረት እየተከናወነ እንደሚገኝ ገልጸዋል። በተለይም በከተማው በተለያዩ ስፍራዎች የሚገኙ የአስፋልት ዳርቻዎችን፣ አደባባዮችንና ታሪካዊ ቦታዎችን የማስዋብና የማደስ ስራ ልዩ ትኩረት እንደተሰጠው ጠቁመዋል። ከጽዳት ጋር በተያያዘም በቀን ሶስት ጊዜ የደረቅ ቆሻሻን በማንሳት ከተማዋን ጽዱ የማድረግ ሰራዎች እየተከናወኑ መሆኑን ገልጸዋል። ደረቅ ቆሻሻን መሰብሰብ፣ መለየትና ጥቅም ላይ እንዲውል እየተከናወነ ያለው ስራ ተጠናክሮ እንደሚቀጥል ገልጸዋል። ማህበረሰቡ በአካባቢው የሚከናወኑ የአረንጓዴ ልማትና መሰረተ ልማቶችን በመጠበቅና በመንከባከብ ሀገራዊ ሀላፊነቱን ሊወጣ እንደሚገባ ማሳሰባቸውን የክልሉ ኮሙኒኬሽን ጉዳዮች ጽህፈት ቤት መረጃ ያመላክታል።
የኮሪደር እና የወንዝ ዳርቻ ልማት ሥራዎች የአካባቢ ብክለትን ለመግታት እየተከናወኑ ላሉ ተግባራት ተጨማሪ አቅም የሚፈጥሩ ናቸው
Jun 25, 2024 47
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦የኮሪደር እና የወንዝ ዳርቻ ልማት ሥራዎች የአካባቢ ብክለትን ለመግታት እየተከናወኑ ላሉ ተግባራት ተጨማሪ አቅም የሚፈጥሩ መሆናቸውን የኢትዮጵያ አካባቢ ጥበቃ ባለሥልጣን አስታወቀ። የኢትዮጵያ አካባቢ ጥበቃ ባለሥልጣን የአካባቢ ብክለት መግቻ ስልቶች ላይ ያተኮረ ሀገራዊ ሴሚናር ከባለድርሻ አካላት ጋር እያካሄደ ይገኛል።   በመድረኩም በፕላስቲክ፣ በአየር እና በውሃ ብክለቶች ዙሪያ ሰነዶች ቀርበው ዛሬን ጨምሮ ለሁለት ቀናት ውይይት ይደረጋል። የኢትዮጵያ አካባቢ ጥበቃ ባለሥልጣን ምክትል ዋና ዳይሬክተር ፍሬነሽ መኩሪያ በዚሁ ወቅት፤ ባለፉት ወራት “ብክለት ይብቃ ውበት ይንቃ" በሚል መሪ ሃሳብ የስድስት ወር የአካባቢ የብክለት መግቻ ንቅናቄ እያካሄደ መሆኑን ተናግረዋል። ከዚህም ጋር ተያይዞ በአገር አቀፍ ደረጃ ከ3 ነጥብ 6 ሚሊየን በላይ ሕዝብ የተሳተፈበት የፕላስቲክና የአየር ብክለት መግቻ ሃገር አቀፍ ንቅናቄ መካሄዱን ጠቅሰዋል። የተለያዩ ሚዲያዎችን በመጠቀም ከ35 ሚሊየን በላይ ለሚሆኑ የኅብረተሰብ ክፍሎች በፕላስቲክ ብክለት ዙሪያ ግንዛቤ የማስጨበጥ ሥራ መከናወኑን አንስተዋል፡፡ በጎ ፈቃደኛ ወጣቶች በማስተባበርም በመጤ ወራሪ አረም የተበከሉ ሃይቆችን የማጽዳት ሥራ መከናወኑን ተናግረዋል። በተጨማሪም ውሃን የሚበክሉ ኬሚካሎችና ቆሻሻዎችን የሚያመነጩ አምራችና አገልግሎት ሰጪ ተቋማት ሳይንሳዊ መንገድን ተከትለው እንዲያስወግዱ ምክረ-ሀሳብ የመስጠት፣ የመከታተልና የመቆጣጠር እንዲሁም እርምት እርምጃዎችን የመውሰድ ሥራ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተጠናከረ መምጠቱን ተናግረዋል። በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር እና በሀገሪቱ ዋና ዋና ከተሞች እየተከናወኑ ያሉ የኮሪደር እና የወንዝ ዳርቻ ልማት ሥራዎች የአካባቢ ብክለትን ለመግታት እየተከናወኑ ላሉ ተግባራት ተጨማሪ አቅም የሚፈጥሩ መሆናቸውንም ነው ያነሱት፡፡ በመድረኩ በኢትዮጵያ የፕላስቲክ ምርቶችን በተመለከተ የውይይት መነሻ ጽሑፍ ያቀረቡት የሥርዓተ- ምኅዳር ፍትሕ ኢትዮጵያ ድርጅት ዋና ዳይሬክተር እስከዳር አውግቸው፤ በኢትዮጵያ በፕላስቲክ ተረፈ ምርት ወይም ቆሻሻ ምክንያት የሚከሰት የአካባቢ ብክለት እየጨመረ መምጣቱን ተናግረዋል። የፕላስቲክ ቆሻሻዎች በሰው እና በእንስሳት ጤና ላይ የሚያደርሱት ጉዳት ከፍተኛ መሆኑን አንስተው፤ መሰል ቆሻሻዎችን በአግባቡ ማስወገድ ይገባል ነው ያሉት፡፡ በኢትዮጵያ የፕላስቲክ ቆሻሻ አያያዝ ስትራቴጂ ዙሪያ ጽሑፍ ያቀረቡት የኢትዮጵያ አካባቢ ጥበቃ ባለሥልጣን ከፍተኛ የሕግ አማካሪ አየለ ሄጌና (ዶ/ር) በበኩላቸው፤ የፕላስቲክ ምርቶች በኢትዮጵያ እያስከተሉት ያለውን ጉዳት ለመከላከል ስትራቴጂ ተነድፎ እየተሰራ መሆኑን ተናግረዋል። የፕላስቲክ ቆሻሻ አወጋገድን በተመለከተ ያለው ግንዛቤ ከጊዜ ወደ ጊዜ መሻሻል እያሳየ መምጣቱንም አንስተዋል፡፡    
የሚታይ
በግብርናው ዘርፍ እየተመዘገበ ያለው ስኬት በማስቀጠል ከተረጂነት መላቀቅ ላይ ትኩረት ተሰጥቶ እየተሰራ ነው-ግርማ አመንቴ (ዶ/ር) 
Jun 25, 2024 41
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦ በግብርናው ዘርፍ እየተመዘገበ ያለው ስኬት በማስቀጠል ከተረጂነት መላቀቅ ላይ ትኩረት ተሰጥቶ እየተሰራ መሆኑን የግብርና ሚኒስትር ግርማ አመንቴ (ዶ/ር) ገለጹ፡፡ የግብርና ሚኒስትር ግርማ አመንቴ (ዶ/ር)፤ ኢትዮጵያ በሁሉም አካባቢዎች ዘርፈ-ብዙ ጸጋዎች ያሏት ሀገር መሆኗን ተናግረዋል፡፡ እነዚህን ጸጋዎች በሚፈለገው ደረጃ ወደ ልማት መቀየር አለመቻላችን ደግሞ ከተረጅነት እንዳንወጣ አድርጎን ቆይቷል ነው ያሉት፡፡ አሁን ላይም ያሉንን ጸጋዎች በማልማት ከተረጂነት ወደ ምርታማነት መሸጋገር አለብን በሚል በአገር አቀፍ ደረጃ በሁሉም ዘርፎች ምርትና ምርታማነትን ለማሻሻል እየተሰራ ነው ብለዋል፡፡ አገራዊ ለውጡን ተከትሎም ኢትዮጵያን የብልጽግና ተምሳሌት ለማድረግ የተቀመጠውን ግብ መሰረት ባደረገ መልኩ በተለይ በግብርናው ዘርፍ የተለያዩ ስራዎች እየተከናወኑ መሆኑን አብራርተዋል፡፡ በዚህም በርካታ ውጤት መመዝገቡን ጠቅሰው፤ ይህም ከተረጂነት ለመላቀቅ መሰረት የሚጥል ነው ብለዋል፡፡ ኢትዮጵያ ባሏት እምቅ የተፈጥሮና ሌሎች ኃብቶች የራሷን የምግብ ሉዓላዊነት ማረጋገጥ እንደምትችል ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ተግባራዊ የተደረጉ ኢኒሼቲቮች ማሳያ መሆናቸውንም ጠቁመዋል። ኢትዮጵያ ካሏት ጸጋዎች አንጻር ከተረጂነት ወደ ምርታማነት መሸጋገር እንደምትችል አንስተው በዚህ ረገድ በትብብር መስራት እንደሚገባም ነው የጠቆሙት፡፡ ተረጂነትን የማስቀረት ሀገራዊ ግብን ለማሳካት በሁሉም ዘርፎች ምርትና ምርታማነትን ለማሳደግ ትልቅ ትኩረት ተሰጥቶ እየተሰራ መሆኑንም ገልጸዋል፡፡ ለዘርፉ እድገት ማነቆ የሆኑ አሰራሮችን መፍታት ደግሞ ምርትና ምርታማነትን ለመጨምር ከሚሰሩ ስራዎች መካከል አንደኛው መሆኑን አንስተዋል፡፡ ኢትዮጵያን ከተረጂነት አስተሳሰብ ማላቀቅና በቤተሰብ ደረጃ የምግብ ዋስትናን ማረጋገጥ ዘመኑ የሚፈልገው አርበኝነት ስለመሆኑም ሚኒስትሩ ተናግረዋል፡፡  
ህገወጥ ፍልሰትን እና በሰዎች የመነገድ ወንጀልን ለመከላከል ቅንጅታዊ አሰራርን ማጠናከር ይገባል- ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ተመስገን ጥሩነህ
Jun 25, 2024 105
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦የሀገራትና የዜጎች ደህንነት ስጋት የሆኑትን ህገወጥ ፍልሰት እና በሰዎች የመነገድ ወንጀልን ለመከላከል ቅንጅታዊ ጥረትን ማጠናከር እንደሚገባ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ተመስገን ጥሩነህ ተናገሩ፡፡ በምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚመራው ብሔራዊ የፍልሰት ምክር ቤት ዓመታዊ የምክክር መድረክ ተካሂዷል። በጉባኤው ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትርና የምክርቤቱ ሰብሳቢ ተመስገን ጥሩነህ፣ የማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልል ርዕሰ መስዳድር እንዳሻው ጣሰው፣ የፍትሕ ሚኒስትር ጌዲዮን ጢሞቲዮስ(ዶ/ር)፣ ሚኒስትሮች፣ የፀጥታና ደህንነት ተቋማት አመራሮች የዓለም አቀፍ ተቋማት ተወካዮችና ሌሎች ባለድርሻ አካላት ተገኝተዋል። ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ተመስገን ጥሩነህ በዚህ ወቅት ባደረጉት የመክፈቻ ንግግር፥ ሰዎች ከቦታ ቦታ የሚያደርጉት እንቅስቃሴ ተፈጥሯዊና ህገመንግስታዊ መብት መሆኑን ገልጸው፥ ሆኖም ህገ ወጥ የሰዎች ንግድና የማዘዋወር ወንጀል መስፋፋቱን ተናግረዋል። ኢትዮጵያ የፍልሰተኞች መነሻ፣ መተላለፊያና መዳረሻ ሀገር በመሆኗ ጫናዎች እንዳሉባት አንስተዋል።   በአሁኑ ወቅት ከአንድ ሚሊዮን በላይ የውጭ ፍልሰተኞችና ጥገኝነት ጠያቂዎችን በመቀበል ተገቢውን ከለላና ጥበቃ እያደረገች ነው ብለዋል። በአንፃሩ ዜጎቿ በተለያየ ምክንያት ለህገወጥ ፍልሰት እየተዳረጉና ችግር እየደረሰባቸው መሆኑን ጠቅሰዋል። በተደራጁ የወንጀል ቡድኖች በሰው የመነገድና በህገወጥ መንገድ ድንበር የማሻገር ድርጊት ሰለባ መሆናቸውን በመጥቀስ። እነዚህ የወንጀል ቡድኖች በሰው ልጅ እና በሀገራት ደህንነት ስጋት መፍጠራቸውን የጠቀሱት ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩ፥ ኢትዮጵያም የዚህ ስጋት ካለባቸው ሀገራት አንዷ መሆኗን አንስተዋል። በሰው የመነገድና በህገወጥ መንገድ ድንበር የማሻገር ወንጀል ዜጎቻችንን ለአስከፊ ህይወት፣ አካላዊና ስነልቦናዊ ጉዳት እየዳረገ ስለመሆኑ ጠቅሰዋል። በዚህ ወንጀል የተሰማሩ ቡድኖች በህገወጥ የሰዎች ንግድ በየዓመቱ በቢሊዮን ዶላር እያንቀሳቀሱ ነው ብለዋል። በመሆኑም የፍልሰተኞችን ሰብዓዊ መብትና የሀገርን ብሔራዊ ደህንነት ማስጠበቅ የሁሉም ስራ መሆኑን ተናግረዋል።   መደበኛ ላልሆነ ወይም ለህገወጥ ፍልሰት መነሻ የሆኑ የማህበራዊ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ችግሮችን ማስተካከል እንደሚገባም ጠቁመዋል። ኢትዮጵያ የተሻለ የፍልሰት አስተዳደር ለመዘርጋት ዓለም አቀፍ ስምምነቶችን አፅድቃ ወደ ስራ መግባቷን ገልጸዋል። ሀገራዊ ህጎችን በማውጣትም በሰዎች የመነገድና በህገወጥ መንገድ ድንበር የማሻገር ወንጀልን ለመከላከልና ለመቆጣጠር እየሠራች ስለመሆኗ አስረድተዋል። የፍልሰት ጉዳይ ቅንጅታዊ አሰራርን የሚጠይቅ በመሆኑ ክልሎችን እና የፈደራል ተቋማትን ያካተተ ብሔራዊ የፍልሰት ምክር ቤት ተቋቁሞ በስራ ላይ ነው ብለዋል። በምክክር መድረኩ በብሔራዊ የፍልሰት ትብብር ጥምረት ፅ/ቤት አማካይነት የኢትዮጵያ የፍልሰት አስተዳደር የህግ እና ተቋማዊ ማዕቀፎች፣ እስካሁን የተከናወኑ ዋና ዋና ተግባራት፣ ስኬቶች፣ ቀጣይ ትኩረት የሚሹ ጉዳዮችን የተመለከተ የመወያያ ፅሑፍ ቀርቦ ውይይት ተደርጎበታል። ከሳዑዲ አረቢያ እና ሌሎች ሀገራት ዜጎችን ከመመለስ፣ ለተመላሾች ተገቢውን ድጋፍ ከማድረግ እንዲሁም በኢኮኖሚ መልሶ የማቋቋም አገልግሎት ከመስጠት አንፃር በየተቋማቱ የተከናወኑ ስራዎች ቀርበዋል። በዚህም ቅንጅታዊ አሰራርን ይበልጥ ማጠናከር እንደሚገባም በመድረኩ ተመላክቷል፡፡
የታሪክ ምሁራን ለስኬታማ ሀገረ-መንግሥት ግንባታ የበኩላቸውን ሚና መወጣት ይገባቸዋል- የሰላም ሚኒስትር ብናልፍ አንዱዓለም
Jun 25, 2024 100
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦ የታሪክ ምሁራን ለስኬታማ ሀገረ-መንግሥት ግንባታ የበኩላቸውን ሚና መወጣት እንደሚገባቸው የሰላም ሚኒስትር ብናልፍ አንዱዓለም ገለጹ። የሰላም ሚኒስቴር ከኢትዮጵያ የታሪክ ባለሙያዎች ማኅበር ጋር በመተባበር " ታሪክ ለህብረ-ብሔራዊ አንድነት ግንባታ" በሚል መርህ የምክክር መድረክ እያካሄደ ነው። በመድረኩ የተገኙት የሰላም ሚኒስትር ብናልፍ አንዱዓለም፤ የሰላም ሚኒስቴር ከተሰጡት ተልዕኮዎች መካከል የሀገረ-መንግሥት ግንባታ ሥራን በትኩረት መሥራት ዋነኛው ነው ብለዋል።   ስኬታማ የሀገረ-መንግሥት ግንባታ ለማከናወንም ታሪክ የማይተካ ሚና እንደሚጫወት አብራርተው፤ ለስኬቱ ከታሪክ ባለሙያዎች ጋር በጋራ እንደሚሰሩም ተናግረዋል። የሀገር ግንባታ ሥራ ከታሪክ አስተምህሮ ጋር በእጅጉ የተቆራኘ መሆኑን የገለጹት ሚኒስትሩ፤ ያለ ታሪክ መሠረት የሀገረ-ግንባታ ሥራ አይታሰብም ብለዋል። የሀገር ግንባታና ታሪክ የማይነጣጠሉ መሆናቸውን የገለጹት ሚኒስትሩ፤ ታሪክ ለሀገር ግንባታ ቁልፍ መሳሪያና የሁሉ ነገር ማጠንጠኛ መሆኑንም ገልፀዋል። ትውልዱ የትናንቱን ታሪክ ተረድቶ ከዛሬው ጋር እያቆራኘ እንዲሄድና እሴቱን እንዲጠብቅ የታሪክ ባለሙያዎች ትልቅ ኃላፊነት እንዳለባቸውም ተናግረዋል። ታሪክ በኢትዮጵያ ሀገረ-መንግሥት ግንባታ ውስጥ ትውልድን በአግባቡ እየቀረጸ ለመሄድም የማይተካ ሚና እንደሚጫወት ገልጸዋል። ታሪክን ለሀገረ-መንግሥት ግንባታ ለማዋል እና ትክክለኛ ግቡን እንዲመታም ምሁራን ሚናቸውን ሊወጡ እንደሚገባም አሳስበዋል። ባልተገባ መንገድ ታሪክን ለፖለቲካ ፍጆታ ለማዋል የሚሹ አካላትም ታሪክ ለሀገረ-መንግሥት ግንባታ ያለውን ትልቅነት በመረዳት ለዚህ ማዋል እንደሚገባም ጠቁመዋል። የኢትዮጵያ ሀገራዊ የምክክር ሂደት ስኬታማ እንዲሆንም የታሪክ ባለሙያዎች የሚጠበቅባቸውን ሁሉ እንዲያበረክቱም ጥሪ አቅርበዋል።   የኢትዮጵያ ታሪክ ባለሙያዎች ማኅበር ፕሬዝዳንት ኤመሪተስ ፕሮፌሰር ባህሩ ዘውዴ፤ ማኅበሩ ከተቋቋመ ወዲህ በርካታ ስኬታማ ሥራዎችን መሥራቱን ተናግረዋል። ሦስት ተከታታይ መጽሐፍቶችን ማሳተሙን ገልጸው፤ ታሪክ ለሀገረ-መንግሥት ግንባታ የበኩሉን እንዲያበረክትም እየሰሩ መሆኑን ገልፀዋል። ታሪክ የችግር ሳይሆን ሁሌም የመፍትሔው አካል ስለመሆኑም ጠቁመዋል። እየተካሄደ በሚገኘው የምክክር መድረክ ሚኒስትሮች፣ የሀገራዊ ምክክር ኮሚሽን ኮሚሽነሮች፣ ከፍተኛ የመንግሥት የሥራ ኃላፊዎች፣ የታሪክ ምሁራን እና ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ታድመዋል።
ፖለቲካ
ችግሮችን በውይይት ለመፍታት በጋራ መስራት ይገባል -አፈ ጉባኤ አገኘሁ ተሻገር
Jun 24, 2024 233
ባህርዳር፤ ሰኔ 17/2016(ኢዜአ)፦ ችግሮችን በውይይትና በንግግር ለመፍታት በጋራ መስራት ይገባል ሲሉ የፌዴሬሽን ምክር ቤት አፈ ጉባኤ አቶ አገኘሁ ተሻገር ገለጹ። "ሰላም ለሁሉም፤ ሁሉም ለሰላም" በሚል መሪ ሃሳብ ክልላዊ የሰላም ኮንፈረንስ በባህር ዳር ከተማ እየተካሄደ ነው።   በኮንፈረንሱ ላይ በክብር እንግድነት የተገኙት የፌዴሬሽን ምክር ቤት አፈ ጉባኤ አቶ አገኘሁ ተሻገር ባስተላለፉት መልዕክት በህዝብ ትግል የመጣው ለውጥ ለአገርና ህዝብ ያስገኛቸው በርካታ ትሩፋቶች አሉ ብለዋል። ለውጡ ፍሬ አፍርቶ የአገራችን እድገትና የህዝባችን ሁለንተናዊ ተጠቃሚነት በዘላቂነት እንዳይረጋገጥ ተግዳሮት አጋጥሟል ሲሉ ተናግረዋል። የዚህ ኮንፈረንስ ዋና ዓላማም ሰላምን ማምጣት ነው፤ ሰላም እንዲመጣ በጥፋት መንገድ እየተጓዙ ያሉ አካላት ወደ ሰላም መምጣት እንዳለባቸው አመልክተዋል። አገራችን የፌደራሊዝም ስርዓት የሚተገበርባት የበርካታ የብሄር፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች አገር በመሆኗ በምንም መንገድ ፍላጎትን በሃይል መጫን እንደማይቻል መገንዘብ እንደሚገባ አስረድተዋል። ችግሮችን በውይይትና በንግግር ለመፍታት በጋራ መስራት እንደሚገባ ገልጸው፤ የኮንፍረንሱ ተሳታፊዎችም ይህንን በመገንዘብ የሰላምን ጥሪ መልዕክት በመያዝ ችግር ውስጥ የገቡትን መመለስ እንደሚጠበቅባቸው አስታውቀዋል። የአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ አረጋ ከበደ በበኩላቸው፤ ኮንፈረንሱ የችግሩን መንስኤ፣ ያስከተለውን ጉዳትና በቀጣይ መወሰድ ባለባቸው መፍትሄዎች ላይ እንደሚመክር ተናግረዋል።   ይህም ዘላቂ ሰላም ለማስፈን የሚያስችሉ ስልቶችን በመዘየድ ችግር ውስጥ የገቡትን ወደ ሰላም ለማምጣት በሚያስችሉ ጉዳዮች ላይም እንዲሁ። የክልሉ መንግስት በኮንፈረንሱ የተገኙ የመፍትሄ አቅጣጫዎችን ለመተግበር ቁርጠኛ አቋም አለው ሲሉ ገልጸዋል። ለሁለት ቀናት በሚቆየው የሰላም ኮንፈረንስ ላይ የፌደራልና የክልል ከፍተኛ አመራር አባላት፣ ከሁሉም የክልሉ ዞኖች የተውጣጡ የህብረተሰብ ክፍሎች በመሳተፍ ላይ ናቸው።
በአማራ ክልል ሁሉም የህብረተሰብ ክፍሎች ተወካዮችን ያሳተፈ የሰላም ኮንፍረንስ መካሄድ ጀመረ
Jun 24, 2024 200
ባህርዳር፤ ሰኔ 17/2016(ኢዜአ)፦ በአማራ ክልል ከሁሉም ዞኖችና ከተማ አስተዳደሮች የተውጣጡ የህብረተሰብ ክፍሎች ተወካዮች የተሳተፉበት የሰላም ኮንፍረንስ በባህርዳር ከተማ በመካሄድ ላይ ይገኛል። ለሁለት ቀናት የተሰናዳው ይኸው የሰላም ኮንፍረንስ እየተካሄደ የሚገኘው "ሰላም ለሁሉም፣ ሁሉም ለሰላም" በሚል መሪ ሃሳብ ነው። በኮንፍረንሱ የፌዴሬሽን ምክር ቤት አፈ ጉባዔ አቶ አገኘሁ ተሻገር፣ የክልሉ ርዕሰ መስተዳድር አቶ አረጋ ከበደ፣ የክልሉ ምክር ቤት አፈ ጉባኤ ወይዘሮ ፋንቱ ተስፋዬ፣ የጦር ሃይሎች ምክትል ጠቅላይ ኢታ ማዦር ሹም ጄኔራል አበባው ታደሰ እና ሌሎች ከፍተኛ የሥራ ሃላፊዎችና የህብረተሰብ ተወካዮች ተገኝተዋል። ኮንፍረንሱ በቅርቡ በየአካባቢው የተካሄደው የሰላም ኮንፍረንስ ማጠቃለያ መሆኑም ተመላክቷል። ኮንፍረንሱ በክልሉ እየተሻሻለ የመጣውን የሰላም ሁኔታ ዳር በማድረስ ወደ ተሟላ ልማት ለማስገባት ያለመ መሆኑም ተገልጿል።
በአራት ክልሎች የተደረገው የድጋሚና ቀሪ ምርጫ ሂደት በተሳካ መልኩ ተጠናቋል - የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ
Jun 23, 2024 210
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 16/2016(ኢዜአ)፦ በአራት ክልሎች የተደረገው የድጋሚና ቀሪ ምርጫ ሂደት በተሳካ መልኩ መጠናቀቁን የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ አስታወቀ። የ6ኛው ዙር ቀሪና እና የድጋሚ ምርጫ በቤኒሻንጉል ጉሙዝ፣ በአፋር፣ በሶማሌ እና በማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልሎች በዛሬው ዕለት ተካሂዷል። አጠቃላይ የምርጫውን ሂደት በተመለከተም የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ዋና ሰብሳቢ ሜላትወርቅ ኃይሉ መግለጫ ሰጥተዋል። በ6ኛ ዙር ጠቅላላ ሀገራዊ ምርጫ በፀጥታና በተለያዩ ምክንያቶች ሳይካሄዱ በቀሩ ክልሎች በዛሬው እለት ምርጫ መከናወኑን ተናግረዋል። የምርጫ ሂደቱን ነፃ፣ ገለልተኛና ተአማኒ ለማድረግ ቀደም ብሎ ዝግጅት መደረጉን ጠቅሰው የቀሪና ድጋሚ ምርጫ ሂደቱ በአራቱ ክልሎች በ29 የምርጫ ክልሎች እና በ1 ሺህ 218 የምርጫ ጣቢያዎች መካሄዱን ገልፀዋል። በሁለት ምርጫ ጣቢያዎቾ ግን የምርጫ ቁሳቁስ ዘግይቶ በመድረሱ ለነገ ተላልፏል ብለዋል። የምርጫ ሂደቱ ከጥዋቱ 12 ጀምሮ ድምፅ ሲሰጥ መዋሉን ገልፀው በመተከል ዞን ዳንጉር ምርጫ ጣቢያ ከነበሩ በ33 ጣቢዎች መካከል በሁለቱ ምርጫ ጣቢያዎች በቁሳቁስ መዘግየት ሳቢያ ለነገ መተላለፉን ገልፀዋል። በአንድ ምርጫ ጣቢያ ተመሳሳይ እና ስም ያልተፃፈባቸው መታወቂዎች ተገኝተው ማጣራት ተደርጎ እርምጃ መወሰዱንም ጠቅሰዋል። ድምፅ በተሰጠባቸው በሁሉም ምርጫ ጣቢያዎች ቆጠራ ላይ ሲሆኑ የተወሰኑት ላይ ደግሞ ወደ ምርጫ ክልል ተወስደው እንዲቆጠሩ እየተደረገ መሆኑን ተናግረዋል። በአጠቃላይ የምርጫ ሂደቱ ግን በተሳካና ጥሩ በሚባል ሁኔታ መካሄዱን ሰብሳቢዋ ገልጸዋል።    
የክልሉን የጸጥታ ሃይል በዘመናዊ ቴክኖሎጂ የመገንባትና በሳይንሳዊ እውቀት የዳበረ የማድረግ ስራ ይከናወናል -ርዕሰ መስተዳድር አቶ አረጋ ከበደ
Jun 23, 2024 216
ባህርዳር ፤ ሰኔ 16/2016(ኢዜአ)፦ የአማራ ክልልን የጸጥታ ሃይል በዘመናዊ ቴክኖሎጂ የመገንባትና በሳይንሳዊ እውቀት የዳበረ የማድረግ ስራ እንደሚከናወን የአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ አረጋ ከበደ አስታወቁ። የክልሉ ሰላምና ፀጥታ ቢሮ ያዘጋጀው የመስክ ድጋፍ፣ ክትትልና የመቶ ቀናት አፈጻጸም ግምገማና የቀጣይ አቅጣጫ ላይ ያተኮረ መድረክ ተካሂዷል ።   ርዕሰ መስተዳድሩ አቶ አረጋ ከበደ በመድረኩ ማጠናቀቂያ ላይ በሰጡት የስራ መመሪያ እንደገለጹት የመከላከያ ሰራዊት፣ የክልሉ የፀጥታ ሃይልና የፖለቲካ አመራሩ ከህዝቡ ጋር በመሆን ባከናወኑት ተግባር በክልሉ ሰላም ማስፈን ተችሏል። አሁን የተገኘውን ሰላም በዘላቂነት ለማፅናት የክልሉን የፀጥታ ሃይል በቴክኖሎጂና ዘመኑ በደረሰበት የሳይንስ እውቀት የመገንባት ሥራ ተጠናክሮ እንደሚቀጥል አመልክተዋል። ይህም መንግስትና ህዝብ የጣሉበትን ተልዕኮ በተሟላ ሁኔታ መፈጸም የሚያስችል የጸጥታ ሀይል መገንባት ያስችላል ብለዋል ። በግምገማ መድረኩ የክልሉ የፀጥታ ዘርፍ አመራር አባላት ተሳትፈዋል።  
በሶማሌ ክልል ጅግጅጋ ቁጥር ሁለት ምርጫ ክልል የድጋሚ ምርጫ በተሳካ ሁኔታ ተካሂዷል- ተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲዎች
Jun 23, 2024 202
ጅግጅጋ፤ ሰኔ 16/2016(ኢዜአ)፦ በሶማሌ ክልል ጅግጅጋ ቁጥር ሁለት ምርጫ ክልል የድጋሚ ምርጫ በተሳካ ሁኔታ መካሄዱን ተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲዎች አስታወቁ። በ2013 ዓ.ም በምርጫ ክልሉ የተካሄደው ስድስተኛው ሃገራዊ ምርጫ የታዩ አንዳንድ ችግሮች ለማስተካከል የኢትዮጵያ ብሄራዊ ምርጫ ቦርድ ድጋሚ ምርጫ እንዲካሄድ ከወሰነባቸው የአገሪቷ አካባቢዎች አንዱ ጅግጅጋ ቁጥር ሁለት ምርጫ ክልል ነው፡፡ በዚሁ የምርጫ ክልል በተካሄደው የድጋሚ ምርጫ የተሳተፉ ተፎካካሪ ፓርቲዎች ለኢዜአ በሰጡት አስተያየት፤ የምርጫው ሂደት ያለምንም እንከን መከናወኑን ገልጸዋል ።   የሶማሌ ክልል የፓለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት ሰብሳቢና የምዕራብ ሶማሌ ዴሞክራቲክ ፓርቲ ሊቀ መንበር አቶ ሂርስ ዶል እንደገለጹት፤ ድጋሚ ምርጫውን የተመለከቱ ጉዳዮች ላይ የጋራ ምክር ቤቱ አባል ፓርቲዎች ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ጋር ተባብረው ሰርተዋል። ምርጫው በሚካሄድባቸው የምርጫ ጣቢያዎች የምርጫ አስፈጻሚዎች፣ ታዛቢዎችና የማህበረሰብ ተወካዮች መገኘታቸውን ጠቅሰው፤ ምርጫው ነፃና ዲሞክራሲያዊ መሆኑን ተናግረዋል።   የብልጽግና ፓርቲ የሶማሌ ክልል ቅርንጫፍ ጽህፈት ቤት የፖለቲካ ዘርፍ ኃላፊ አቶ መሀመድ ኡመር በበኩላቸው፤ የድጋሚ ምርጫው በተሳካ ሁኔታ እንዲከናወን በቂ ዝግጅት ሲያደርጉ መቆየታቸውን ገልጸዋል ። “ምርጫው በተሳካ ሁኔታ መካሄዱን ተዘዋውረን የተመለከትናቸው የምርጫ ጣቢያዎች ባለው እንቅስቃሴ ተረድተናል” ያሉት ኃላፊው፤ ህዝቡ የምርጫ ህጉን ተከትሎ መምረጥ መቻሉ ለምርጫው ሰላማዊነት አስተዋጽዎ ማድረጉን ተናግረዋል። “የፖለቲካ ፓርቲዎች በጋራ ሆነን ተዘዋውረን እንደተመለከትነው ምርጫው ሰላማዊና ዲሞክራሲያዊ ሆኖ አግኝተነዋል። በቀጣይም ትምህርት የምንቀስምበት ነው። የህዝቡም ተሳትፎ ይበል የሚያሰኝ በመሆኑ አመስግነናል” ብለዋል።   የኦጋዴን ብሔራዊ ነፃነት ግንባር የጅግጅጋ ምርጫ አስተባባሪ አቶ መሀሙድ አህመድ፤ በከተማው የሚካሄደው የድጋሚ ምርጫ ይህ ነው የሚባል ችግር አላጋጠመም ብለዋል። ምርጫው እስከ መጨረሻ ስኬታማ እንዲሆን ከባለድርሻ አካላት ጋር ተቀናጅቶ መስራታቸውን ገልጸዋል፤ ምርጫው ያለምንም ችግር በሰላም መጠናቀቅ መቻሉን አብራርተዋል። “አብዛኛውንና ምርጫ የተካሄደባቸውን የምርጫ ጣቢያዎች ተዘዋውረን እንደተመለከትነው ያጋጠሙ ችግሮች አለመኖራቸውን አረጋግጠናል፤ ምርጫው የተሻለና ፖለቲካ ፓርቲዎች ተቀራርበን የሰራንበት ነው ማለት ይቻላል” ብለዋል። የኢትዮዽያ ዜጎች ለማህበራዊ ፍትህ (ኢዜማ) ወክለው የተወዳደሩት አቶ አብዲ መሀሙድ እንደተናገሩት፤ ምርጫው በሰላማዊ ሁኔታ መካሄዱን ተናግረዋል።
ፖለቲካ
ችግሮችን በውይይት ለመፍታት በጋራ መስራት ይገባል -አፈ ጉባኤ አገኘሁ ተሻገር
Jun 24, 2024 233
ባህርዳር፤ ሰኔ 17/2016(ኢዜአ)፦ ችግሮችን በውይይትና በንግግር ለመፍታት በጋራ መስራት ይገባል ሲሉ የፌዴሬሽን ምክር ቤት አፈ ጉባኤ አቶ አገኘሁ ተሻገር ገለጹ። "ሰላም ለሁሉም፤ ሁሉም ለሰላም" በሚል መሪ ሃሳብ ክልላዊ የሰላም ኮንፈረንስ በባህር ዳር ከተማ እየተካሄደ ነው።   በኮንፈረንሱ ላይ በክብር እንግድነት የተገኙት የፌዴሬሽን ምክር ቤት አፈ ጉባኤ አቶ አገኘሁ ተሻገር ባስተላለፉት መልዕክት በህዝብ ትግል የመጣው ለውጥ ለአገርና ህዝብ ያስገኛቸው በርካታ ትሩፋቶች አሉ ብለዋል። ለውጡ ፍሬ አፍርቶ የአገራችን እድገትና የህዝባችን ሁለንተናዊ ተጠቃሚነት በዘላቂነት እንዳይረጋገጥ ተግዳሮት አጋጥሟል ሲሉ ተናግረዋል። የዚህ ኮንፈረንስ ዋና ዓላማም ሰላምን ማምጣት ነው፤ ሰላም እንዲመጣ በጥፋት መንገድ እየተጓዙ ያሉ አካላት ወደ ሰላም መምጣት እንዳለባቸው አመልክተዋል። አገራችን የፌደራሊዝም ስርዓት የሚተገበርባት የበርካታ የብሄር፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች አገር በመሆኗ በምንም መንገድ ፍላጎትን በሃይል መጫን እንደማይቻል መገንዘብ እንደሚገባ አስረድተዋል። ችግሮችን በውይይትና በንግግር ለመፍታት በጋራ መስራት እንደሚገባ ገልጸው፤ የኮንፍረንሱ ተሳታፊዎችም ይህንን በመገንዘብ የሰላምን ጥሪ መልዕክት በመያዝ ችግር ውስጥ የገቡትን መመለስ እንደሚጠበቅባቸው አስታውቀዋል። የአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ አረጋ ከበደ በበኩላቸው፤ ኮንፈረንሱ የችግሩን መንስኤ፣ ያስከተለውን ጉዳትና በቀጣይ መወሰድ ባለባቸው መፍትሄዎች ላይ እንደሚመክር ተናግረዋል።   ይህም ዘላቂ ሰላም ለማስፈን የሚያስችሉ ስልቶችን በመዘየድ ችግር ውስጥ የገቡትን ወደ ሰላም ለማምጣት በሚያስችሉ ጉዳዮች ላይም እንዲሁ። የክልሉ መንግስት በኮንፈረንሱ የተገኙ የመፍትሄ አቅጣጫዎችን ለመተግበር ቁርጠኛ አቋም አለው ሲሉ ገልጸዋል። ለሁለት ቀናት በሚቆየው የሰላም ኮንፈረንስ ላይ የፌደራልና የክልል ከፍተኛ አመራር አባላት፣ ከሁሉም የክልሉ ዞኖች የተውጣጡ የህብረተሰብ ክፍሎች በመሳተፍ ላይ ናቸው።
በአማራ ክልል ሁሉም የህብረተሰብ ክፍሎች ተወካዮችን ያሳተፈ የሰላም ኮንፍረንስ መካሄድ ጀመረ
Jun 24, 2024 200
ባህርዳር፤ ሰኔ 17/2016(ኢዜአ)፦ በአማራ ክልል ከሁሉም ዞኖችና ከተማ አስተዳደሮች የተውጣጡ የህብረተሰብ ክፍሎች ተወካዮች የተሳተፉበት የሰላም ኮንፍረንስ በባህርዳር ከተማ በመካሄድ ላይ ይገኛል። ለሁለት ቀናት የተሰናዳው ይኸው የሰላም ኮንፍረንስ እየተካሄደ የሚገኘው "ሰላም ለሁሉም፣ ሁሉም ለሰላም" በሚል መሪ ሃሳብ ነው። በኮንፍረንሱ የፌዴሬሽን ምክር ቤት አፈ ጉባዔ አቶ አገኘሁ ተሻገር፣ የክልሉ ርዕሰ መስተዳድር አቶ አረጋ ከበደ፣ የክልሉ ምክር ቤት አፈ ጉባኤ ወይዘሮ ፋንቱ ተስፋዬ፣ የጦር ሃይሎች ምክትል ጠቅላይ ኢታ ማዦር ሹም ጄኔራል አበባው ታደሰ እና ሌሎች ከፍተኛ የሥራ ሃላፊዎችና የህብረተሰብ ተወካዮች ተገኝተዋል። ኮንፍረንሱ በቅርቡ በየአካባቢው የተካሄደው የሰላም ኮንፍረንስ ማጠቃለያ መሆኑም ተመላክቷል። ኮንፍረንሱ በክልሉ እየተሻሻለ የመጣውን የሰላም ሁኔታ ዳር በማድረስ ወደ ተሟላ ልማት ለማስገባት ያለመ መሆኑም ተገልጿል።
በአራት ክልሎች የተደረገው የድጋሚና ቀሪ ምርጫ ሂደት በተሳካ መልኩ ተጠናቋል - የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ
Jun 23, 2024 210
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 16/2016(ኢዜአ)፦ በአራት ክልሎች የተደረገው የድጋሚና ቀሪ ምርጫ ሂደት በተሳካ መልኩ መጠናቀቁን የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ አስታወቀ። የ6ኛው ዙር ቀሪና እና የድጋሚ ምርጫ በቤኒሻንጉል ጉሙዝ፣ በአፋር፣ በሶማሌ እና በማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልሎች በዛሬው ዕለት ተካሂዷል። አጠቃላይ የምርጫውን ሂደት በተመለከተም የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ዋና ሰብሳቢ ሜላትወርቅ ኃይሉ መግለጫ ሰጥተዋል። በ6ኛ ዙር ጠቅላላ ሀገራዊ ምርጫ በፀጥታና በተለያዩ ምክንያቶች ሳይካሄዱ በቀሩ ክልሎች በዛሬው እለት ምርጫ መከናወኑን ተናግረዋል። የምርጫ ሂደቱን ነፃ፣ ገለልተኛና ተአማኒ ለማድረግ ቀደም ብሎ ዝግጅት መደረጉን ጠቅሰው የቀሪና ድጋሚ ምርጫ ሂደቱ በአራቱ ክልሎች በ29 የምርጫ ክልሎች እና በ1 ሺህ 218 የምርጫ ጣቢያዎች መካሄዱን ገልፀዋል። በሁለት ምርጫ ጣቢያዎቾ ግን የምርጫ ቁሳቁስ ዘግይቶ በመድረሱ ለነገ ተላልፏል ብለዋል። የምርጫ ሂደቱ ከጥዋቱ 12 ጀምሮ ድምፅ ሲሰጥ መዋሉን ገልፀው በመተከል ዞን ዳንጉር ምርጫ ጣቢያ ከነበሩ በ33 ጣቢዎች መካከል በሁለቱ ምርጫ ጣቢያዎች በቁሳቁስ መዘግየት ሳቢያ ለነገ መተላለፉን ገልፀዋል። በአንድ ምርጫ ጣቢያ ተመሳሳይ እና ስም ያልተፃፈባቸው መታወቂዎች ተገኝተው ማጣራት ተደርጎ እርምጃ መወሰዱንም ጠቅሰዋል። ድምፅ በተሰጠባቸው በሁሉም ምርጫ ጣቢያዎች ቆጠራ ላይ ሲሆኑ የተወሰኑት ላይ ደግሞ ወደ ምርጫ ክልል ተወስደው እንዲቆጠሩ እየተደረገ መሆኑን ተናግረዋል። በአጠቃላይ የምርጫ ሂደቱ ግን በተሳካና ጥሩ በሚባል ሁኔታ መካሄዱን ሰብሳቢዋ ገልጸዋል።    
የክልሉን የጸጥታ ሃይል በዘመናዊ ቴክኖሎጂ የመገንባትና በሳይንሳዊ እውቀት የዳበረ የማድረግ ስራ ይከናወናል -ርዕሰ መስተዳድር አቶ አረጋ ከበደ
Jun 23, 2024 216
ባህርዳር ፤ ሰኔ 16/2016(ኢዜአ)፦ የአማራ ክልልን የጸጥታ ሃይል በዘመናዊ ቴክኖሎጂ የመገንባትና በሳይንሳዊ እውቀት የዳበረ የማድረግ ስራ እንደሚከናወን የአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ አረጋ ከበደ አስታወቁ። የክልሉ ሰላምና ፀጥታ ቢሮ ያዘጋጀው የመስክ ድጋፍ፣ ክትትልና የመቶ ቀናት አፈጻጸም ግምገማና የቀጣይ አቅጣጫ ላይ ያተኮረ መድረክ ተካሂዷል ።   ርዕሰ መስተዳድሩ አቶ አረጋ ከበደ በመድረኩ ማጠናቀቂያ ላይ በሰጡት የስራ መመሪያ እንደገለጹት የመከላከያ ሰራዊት፣ የክልሉ የፀጥታ ሃይልና የፖለቲካ አመራሩ ከህዝቡ ጋር በመሆን ባከናወኑት ተግባር በክልሉ ሰላም ማስፈን ተችሏል። አሁን የተገኘውን ሰላም በዘላቂነት ለማፅናት የክልሉን የፀጥታ ሃይል በቴክኖሎጂና ዘመኑ በደረሰበት የሳይንስ እውቀት የመገንባት ሥራ ተጠናክሮ እንደሚቀጥል አመልክተዋል። ይህም መንግስትና ህዝብ የጣሉበትን ተልዕኮ በተሟላ ሁኔታ መፈጸም የሚያስችል የጸጥታ ሀይል መገንባት ያስችላል ብለዋል ። በግምገማ መድረኩ የክልሉ የፀጥታ ዘርፍ አመራር አባላት ተሳትፈዋል።  
በሶማሌ ክልል ጅግጅጋ ቁጥር ሁለት ምርጫ ክልል የድጋሚ ምርጫ በተሳካ ሁኔታ ተካሂዷል- ተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲዎች
Jun 23, 2024 202
ጅግጅጋ፤ ሰኔ 16/2016(ኢዜአ)፦ በሶማሌ ክልል ጅግጅጋ ቁጥር ሁለት ምርጫ ክልል የድጋሚ ምርጫ በተሳካ ሁኔታ መካሄዱን ተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲዎች አስታወቁ። በ2013 ዓ.ም በምርጫ ክልሉ የተካሄደው ስድስተኛው ሃገራዊ ምርጫ የታዩ አንዳንድ ችግሮች ለማስተካከል የኢትዮጵያ ብሄራዊ ምርጫ ቦርድ ድጋሚ ምርጫ እንዲካሄድ ከወሰነባቸው የአገሪቷ አካባቢዎች አንዱ ጅግጅጋ ቁጥር ሁለት ምርጫ ክልል ነው፡፡ በዚሁ የምርጫ ክልል በተካሄደው የድጋሚ ምርጫ የተሳተፉ ተፎካካሪ ፓርቲዎች ለኢዜአ በሰጡት አስተያየት፤ የምርጫው ሂደት ያለምንም እንከን መከናወኑን ገልጸዋል ።   የሶማሌ ክልል የፓለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት ሰብሳቢና የምዕራብ ሶማሌ ዴሞክራቲክ ፓርቲ ሊቀ መንበር አቶ ሂርስ ዶል እንደገለጹት፤ ድጋሚ ምርጫውን የተመለከቱ ጉዳዮች ላይ የጋራ ምክር ቤቱ አባል ፓርቲዎች ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ጋር ተባብረው ሰርተዋል። ምርጫው በሚካሄድባቸው የምርጫ ጣቢያዎች የምርጫ አስፈጻሚዎች፣ ታዛቢዎችና የማህበረሰብ ተወካዮች መገኘታቸውን ጠቅሰው፤ ምርጫው ነፃና ዲሞክራሲያዊ መሆኑን ተናግረዋል።   የብልጽግና ፓርቲ የሶማሌ ክልል ቅርንጫፍ ጽህፈት ቤት የፖለቲካ ዘርፍ ኃላፊ አቶ መሀመድ ኡመር በበኩላቸው፤ የድጋሚ ምርጫው በተሳካ ሁኔታ እንዲከናወን በቂ ዝግጅት ሲያደርጉ መቆየታቸውን ገልጸዋል ። “ምርጫው በተሳካ ሁኔታ መካሄዱን ተዘዋውረን የተመለከትናቸው የምርጫ ጣቢያዎች ባለው እንቅስቃሴ ተረድተናል” ያሉት ኃላፊው፤ ህዝቡ የምርጫ ህጉን ተከትሎ መምረጥ መቻሉ ለምርጫው ሰላማዊነት አስተዋጽዎ ማድረጉን ተናግረዋል። “የፖለቲካ ፓርቲዎች በጋራ ሆነን ተዘዋውረን እንደተመለከትነው ምርጫው ሰላማዊና ዲሞክራሲያዊ ሆኖ አግኝተነዋል። በቀጣይም ትምህርት የምንቀስምበት ነው። የህዝቡም ተሳትፎ ይበል የሚያሰኝ በመሆኑ አመስግነናል” ብለዋል።   የኦጋዴን ብሔራዊ ነፃነት ግንባር የጅግጅጋ ምርጫ አስተባባሪ አቶ መሀሙድ አህመድ፤ በከተማው የሚካሄደው የድጋሚ ምርጫ ይህ ነው የሚባል ችግር አላጋጠመም ብለዋል። ምርጫው እስከ መጨረሻ ስኬታማ እንዲሆን ከባለድርሻ አካላት ጋር ተቀናጅቶ መስራታቸውን ገልጸዋል፤ ምርጫው ያለምንም ችግር በሰላም መጠናቀቅ መቻሉን አብራርተዋል። “አብዛኛውንና ምርጫ የተካሄደባቸውን የምርጫ ጣቢያዎች ተዘዋውረን እንደተመለከትነው ያጋጠሙ ችግሮች አለመኖራቸውን አረጋግጠናል፤ ምርጫው የተሻለና ፖለቲካ ፓርቲዎች ተቀራርበን የሰራንበት ነው ማለት ይቻላል” ብለዋል። የኢትዮዽያ ዜጎች ለማህበራዊ ፍትህ (ኢዜማ) ወክለው የተወዳደሩት አቶ አብዲ መሀሙድ እንደተናገሩት፤ ምርጫው በሰላማዊ ሁኔታ መካሄዱን ተናግረዋል።
ማህበራዊ
በባሌ ዞን የክረምት በጎ ፍቃድ አገልግሎት የህዝቡን የልማት ተሳትፎ እያጎለበተ መምጣቱ ተገለጸ
Jun 25, 2024 31
ሮቤ ሰኔ 18/2016 (ኢዜአ)፡- በባሌ ዞን የክረምት በጎ ፍቃድ አገልግሎት የህብረተሰቡን ተጠቃሚነት ከማሻሻል በተጓዳኝ የህዝቡን የልማት ተሳትፎ እያጎለበተ መሆኑ ተገለጸ። በባሌ ዞን የተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎችን ያሳተፈ የክረምት በጎ ፍቃድ አገልግሎት በ10 ወረዳዎች መጀመሩ ተገልጿል። የባሌ ዞን ዋና አስተዳዳሪ አቶ አብዱልሀኪም አልይ፣ በዞኑ በየጊዜው እየተካሄደ የሚገኘው የክረምት በጎ ፍቃድ አገልግሎት የህብረተሰቡን ተጠቃሚነት ከማሻሻል በተጓዳኝ የህዝቡን የልማት ተሳትፎ እያጎለበተ ነው።   በዘንድሮው የክረምት በጎ ፍቃድ አገልግሎት ከ2ሺህ 800 የሚበልጡ የአቅመ ደካማ ቤቶች ማደስና የግንባታ ሥራ መጀመሩን በማሳያነት አንስተዋል። የደም ልገሳ፣ የፅዳት ሥራ፣ ችግኝ ተከላ፣ የትምህርት ቤት ግንባታ፣ የትራፊክ ደህንነት ግንዛቤና ሌሎች አገልግሎቶች በመርሃ ግብሩ ከተካተቱ ስራዎች መካከል መሆናቸውን ጠቅሰዋል። የአቅመ ደካሞችን የኑሮ ሁኔታ በማሻሻል ረገድ ጉልህ ድርሻ የሚያበረክተው ሰብዓዊ ሥራ ላይ ሁሉም እንዲሳተፍ ዋና አስተዳዳሪው ጠይቀዋል። በዞኑ የዲንሾ ወረዳ አስተዳዳሪ አቶ መሐመድ እድሪስ እንዳሉት፣ በወረዳው የተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎችን በማሳተፍ በርካታ ሰው ተኮር ስራዎች እየተከናወኑ ይገኛሉ።   በተለይ የተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎችን በማሳተፍ ከ150 በላይ የአቅመ ደካማ ቤቶች ግንባታና ጥገና መካሄድ መጀመሩን ተናግረዋል። በበጎ ፍቃድ አገልግሎቱ ከተሳተፉ የዲንሾ ወረዳ ነዎሪዎች መካከል አቶ ጣህር ከማል በሰጡት አስተያየት፣ በራስ ተነሳሽነት ከሌሎች ጎረቤቶቻቸው ጋር በመሆን የአቅመ ደካሞችን ቤት በማደስ እንደሚሳተፉ ተናግረዋል። በአካባቢያቸው በጎ ፍቃደኞች ሊፈርስ ያዘመመ የሳር ክዳን ቤታቸው ወደ ቆርቆሮ የመቀየር ስራ በመጀመሩ መደሰታቸውን የገለጹት ደግሞ ወይዘሮ አለምቱ ከበዳ ናቸው።   በባሌ ዞን ባለፈው ዓመት በተከናወነው የክረምት የበጎ ፍቃድ አገልግሎት በርካታ ህዝብ በማሳተፍ ከመንግስት ካዝና የሚወጣ ወጪን ያስቀረ የልማት ስራ መከናወኑን ከዞኑ አስተዳደር የተገኘው መረጃ ያመለክታል።
ሐረር ከተማን ፅዱ፣ ሳቢ እና ተመራጭ የቱሪዝም ከተማ ለማድረግ የሚያስችሉ ተግባራት እየተከናወኑ ነው
Jun 25, 2024 36
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦ ሐረር ከተማን ፅዱ፣ ማራኪ እና ለነዋሪዋና ለጎብኚዎች ምቹ ለማድረግ የሚያስችሉ ተግባራት እየተከናወኑ መሆኑን በከተማው ማዘጋጃ ቤት የከተማ ደረቅ ቆሻሻ አስወጋጅና የአረንጓዴ አካባቢ ልማት ኤጀንሲ ስራ አስኪያጅ አቶ ታጂር ሻሜ ገለጹ። ከተማውን ፅዱ እና ውብ ለማድረግ በአረንጓዴ ልማት ዘርፍ አበረታች ስራዎች እየተከናወኑ እንደሚገኙም አስታውቀዋል።   የዘንድሮውን 26ኛው አለምአቀፍ የሀረር ቀን ጋር ተያይዞ ከተማዋን ውብና ፅዱ የማድረግ ስራ በትኩረት እየተከናወነ እንደሚገኝ ገልጸዋል። በተለይም በከተማው በተለያዩ ስፍራዎች የሚገኙ የአስፋልት ዳርቻዎችን፣ አደባባዮችንና ታሪካዊ ቦታዎችን የማስዋብና የማደስ ስራ ልዩ ትኩረት እንደተሰጠው ጠቁመዋል። ከጽዳት ጋር በተያያዘም በቀን ሶስት ጊዜ የደረቅ ቆሻሻን በማንሳት ከተማዋን ጽዱ የማድረግ ሰራዎች እየተከናወኑ መሆኑን ገልጸዋል። ደረቅ ቆሻሻን መሰብሰብ፣ መለየትና ጥቅም ላይ እንዲውል እየተከናወነ ያለው ስራ ተጠናክሮ እንደሚቀጥል ገልጸዋል። ማህበረሰቡ በአካባቢው የሚከናወኑ የአረንጓዴ ልማትና መሰረተ ልማቶችን በመጠበቅና በመንከባከብ ሀገራዊ ሀላፊነቱን ሊወጣ እንደሚገባ ማሳሰባቸውን የክልሉ ኮሙኒኬሽን ጉዳዮች ጽህፈት ቤት መረጃ ያመላክታል።
በመዲናዋ ባለፉት 11 ወራት ከ700 ሺህ በላይ ለሚሆኑ ዜጎች ዲጂታል የነዋሪነት መታወቂያ ተሰጥቷል
Jun 25, 2024 30
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦በመዲናዋ ባለፉት 11 ወራት ከ700 ሺህ በላይ ለሚሆኑ ዜጎች ዲጂታል የነዋሪነት መታወቂያ መስጠቱን የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የሲቪል ምዝገባ እና የነዋሪነት አገልግሎት ኤጀንሲ ገለጸ፡፡ ኤጀንሲው በበጀት ዓመቱ ያከናወናቸውን የዕቅድ አፈፃጸምና ተቋማዊ የማሻሻያ እርምጃዎችን አስመልክቶ ለመገናኛ ብዙኃን ማብራሪያ ሰጥቷል። የኤጀንሲው ምክትል ዋና ዳይሬክተር በረከት በቀለ፤ ኤጀንሲው ቴክኖሎጂን መሰረት ያደረገ የአሰራር ማሻሻያ በማድረግ ፈጣንና ቀልጣፋ አገልግሎት ተደራሽ እያደረገ መሆኑን አንስተዋል፡፡ በዚህም በከተማ አስተዳደሩ በ105 ወረዳዎች ላይ ምቹ የስራ አካባቢ በመፍጠርና ነዋሪዎች በጤና ተቋማት ጭምር የወሳኝ ኩነት አገልግሎትን በቅርበት እንዲያገኙ እየተደረገ መሆኑን አብራርተዋል። በተጨማሪም ለአቅመ ደካሞችና ተንቀሳቅሰው አገልግሎት ማግኘት ለማይችሉ ሰዎችም የቤት ለቤት አገልግሎት እየተሰጠ መሆኑንም ጠቁመዋል። የቴክኖሎጂ አሰራር ሥርዓቱም በ2016 ዓ.ም በጀት ዓመት ባለፉት 11 ወራት 1 ነጥብ 7 ሚሊዮን ብር የሚገመት የመንግስትና ህዝብ ሃብትን ከብክነት ማዳን እንደተቻለ አስረድተዋል። በበጀት ዓመቱ አስራ አንድ ወራት ለ715 ሺህ 872 ዜጎች የዲጂታል መታወቂያ መሰጠቱንም ተናግረዋል፡፡ የዲጂታል መታወቂያው ተመሳስለው የሚሰሩ የፎርጅድ መታወቂያዎችን ለመከላከልና ለመቆጣጠር ሚናው የጎላ ነው ብለዋል፡፡
ህገወጥ ፍልሰትን እና በሰዎች የመነገድ ወንጀልን ለመከላከል ቅንጅታዊ አሰራርን ማጠናከር ይገባል- ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ተመስገን ጥሩነህ
Jun 25, 2024 105
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦የሀገራትና የዜጎች ደህንነት ስጋት የሆኑትን ህገወጥ ፍልሰት እና በሰዎች የመነገድ ወንጀልን ለመከላከል ቅንጅታዊ ጥረትን ማጠናከር እንደሚገባ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ተመስገን ጥሩነህ ተናገሩ፡፡ በምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚመራው ብሔራዊ የፍልሰት ምክር ቤት ዓመታዊ የምክክር መድረክ ተካሂዷል። በጉባኤው ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትርና የምክርቤቱ ሰብሳቢ ተመስገን ጥሩነህ፣ የማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልል ርዕሰ መስዳድር እንዳሻው ጣሰው፣ የፍትሕ ሚኒስትር ጌዲዮን ጢሞቲዮስ(ዶ/ር)፣ ሚኒስትሮች፣ የፀጥታና ደህንነት ተቋማት አመራሮች የዓለም አቀፍ ተቋማት ተወካዮችና ሌሎች ባለድርሻ አካላት ተገኝተዋል። ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ተመስገን ጥሩነህ በዚህ ወቅት ባደረጉት የመክፈቻ ንግግር፥ ሰዎች ከቦታ ቦታ የሚያደርጉት እንቅስቃሴ ተፈጥሯዊና ህገመንግስታዊ መብት መሆኑን ገልጸው፥ ሆኖም ህገ ወጥ የሰዎች ንግድና የማዘዋወር ወንጀል መስፋፋቱን ተናግረዋል። ኢትዮጵያ የፍልሰተኞች መነሻ፣ መተላለፊያና መዳረሻ ሀገር በመሆኗ ጫናዎች እንዳሉባት አንስተዋል።   በአሁኑ ወቅት ከአንድ ሚሊዮን በላይ የውጭ ፍልሰተኞችና ጥገኝነት ጠያቂዎችን በመቀበል ተገቢውን ከለላና ጥበቃ እያደረገች ነው ብለዋል። በአንፃሩ ዜጎቿ በተለያየ ምክንያት ለህገወጥ ፍልሰት እየተዳረጉና ችግር እየደረሰባቸው መሆኑን ጠቅሰዋል። በተደራጁ የወንጀል ቡድኖች በሰው የመነገድና በህገወጥ መንገድ ድንበር የማሻገር ድርጊት ሰለባ መሆናቸውን በመጥቀስ። እነዚህ የወንጀል ቡድኖች በሰው ልጅ እና በሀገራት ደህንነት ስጋት መፍጠራቸውን የጠቀሱት ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩ፥ ኢትዮጵያም የዚህ ስጋት ካለባቸው ሀገራት አንዷ መሆኗን አንስተዋል። በሰው የመነገድና በህገወጥ መንገድ ድንበር የማሻገር ወንጀል ዜጎቻችንን ለአስከፊ ህይወት፣ አካላዊና ስነልቦናዊ ጉዳት እየዳረገ ስለመሆኑ ጠቅሰዋል። በዚህ ወንጀል የተሰማሩ ቡድኖች በህገወጥ የሰዎች ንግድ በየዓመቱ በቢሊዮን ዶላር እያንቀሳቀሱ ነው ብለዋል። በመሆኑም የፍልሰተኞችን ሰብዓዊ መብትና የሀገርን ብሔራዊ ደህንነት ማስጠበቅ የሁሉም ስራ መሆኑን ተናግረዋል።   መደበኛ ላልሆነ ወይም ለህገወጥ ፍልሰት መነሻ የሆኑ የማህበራዊ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ችግሮችን ማስተካከል እንደሚገባም ጠቁመዋል። ኢትዮጵያ የተሻለ የፍልሰት አስተዳደር ለመዘርጋት ዓለም አቀፍ ስምምነቶችን አፅድቃ ወደ ስራ መግባቷን ገልጸዋል። ሀገራዊ ህጎችን በማውጣትም በሰዎች የመነገድና በህገወጥ መንገድ ድንበር የማሻገር ወንጀልን ለመከላከልና ለመቆጣጠር እየሠራች ስለመሆኗ አስረድተዋል። የፍልሰት ጉዳይ ቅንጅታዊ አሰራርን የሚጠይቅ በመሆኑ ክልሎችን እና የፈደራል ተቋማትን ያካተተ ብሔራዊ የፍልሰት ምክር ቤት ተቋቁሞ በስራ ላይ ነው ብለዋል። በምክክር መድረኩ በብሔራዊ የፍልሰት ትብብር ጥምረት ፅ/ቤት አማካይነት የኢትዮጵያ የፍልሰት አስተዳደር የህግ እና ተቋማዊ ማዕቀፎች፣ እስካሁን የተከናወኑ ዋና ዋና ተግባራት፣ ስኬቶች፣ ቀጣይ ትኩረት የሚሹ ጉዳዮችን የተመለከተ የመወያያ ፅሑፍ ቀርቦ ውይይት ተደርጎበታል። ከሳዑዲ አረቢያ እና ሌሎች ሀገራት ዜጎችን ከመመለስ፣ ለተመላሾች ተገቢውን ድጋፍ ከማድረግ እንዲሁም በኢኮኖሚ መልሶ የማቋቋም አገልግሎት ከመስጠት አንፃር በየተቋማቱ የተከናወኑ ስራዎች ቀርበዋል። በዚህም ቅንጅታዊ አሰራርን ይበልጥ ማጠናከር እንደሚገባም በመድረኩ ተመላክቷል፡፡
ኢኮኖሚ
በግብርናው ዘርፍ እየተመዘገበ ያለው ስኬት በማስቀጠል ከተረጂነት መላቀቅ ላይ ትኩረት ተሰጥቶ እየተሰራ ነው-ግርማ አመንቴ (ዶ/ር) 
Jun 25, 2024 41
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦ በግብርናው ዘርፍ እየተመዘገበ ያለው ስኬት በማስቀጠል ከተረጂነት መላቀቅ ላይ ትኩረት ተሰጥቶ እየተሰራ መሆኑን የግብርና ሚኒስትር ግርማ አመንቴ (ዶ/ር) ገለጹ፡፡ የግብርና ሚኒስትር ግርማ አመንቴ (ዶ/ር)፤ ኢትዮጵያ በሁሉም አካባቢዎች ዘርፈ-ብዙ ጸጋዎች ያሏት ሀገር መሆኗን ተናግረዋል፡፡ እነዚህን ጸጋዎች በሚፈለገው ደረጃ ወደ ልማት መቀየር አለመቻላችን ደግሞ ከተረጅነት እንዳንወጣ አድርጎን ቆይቷል ነው ያሉት፡፡ አሁን ላይም ያሉንን ጸጋዎች በማልማት ከተረጂነት ወደ ምርታማነት መሸጋገር አለብን በሚል በአገር አቀፍ ደረጃ በሁሉም ዘርፎች ምርትና ምርታማነትን ለማሻሻል እየተሰራ ነው ብለዋል፡፡ አገራዊ ለውጡን ተከትሎም ኢትዮጵያን የብልጽግና ተምሳሌት ለማድረግ የተቀመጠውን ግብ መሰረት ባደረገ መልኩ በተለይ በግብርናው ዘርፍ የተለያዩ ስራዎች እየተከናወኑ መሆኑን አብራርተዋል፡፡ በዚህም በርካታ ውጤት መመዝገቡን ጠቅሰው፤ ይህም ከተረጂነት ለመላቀቅ መሰረት የሚጥል ነው ብለዋል፡፡ ኢትዮጵያ ባሏት እምቅ የተፈጥሮና ሌሎች ኃብቶች የራሷን የምግብ ሉዓላዊነት ማረጋገጥ እንደምትችል ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ተግባራዊ የተደረጉ ኢኒሼቲቮች ማሳያ መሆናቸውንም ጠቁመዋል። ኢትዮጵያ ካሏት ጸጋዎች አንጻር ከተረጂነት ወደ ምርታማነት መሸጋገር እንደምትችል አንስተው በዚህ ረገድ በትብብር መስራት እንደሚገባም ነው የጠቆሙት፡፡ ተረጂነትን የማስቀረት ሀገራዊ ግብን ለማሳካት በሁሉም ዘርፎች ምርትና ምርታማነትን ለማሳደግ ትልቅ ትኩረት ተሰጥቶ እየተሰራ መሆኑንም ገልጸዋል፡፡ ለዘርፉ እድገት ማነቆ የሆኑ አሰራሮችን መፍታት ደግሞ ምርትና ምርታማነትን ለመጨምር ከሚሰሩ ስራዎች መካከል አንደኛው መሆኑን አንስተዋል፡፡ ኢትዮጵያን ከተረጂነት አስተሳሰብ ማላቀቅና በቤተሰብ ደረጃ የምግብ ዋስትናን ማረጋገጥ ዘመኑ የሚፈልገው አርበኝነት ስለመሆኑም ሚኒስትሩ ተናግረዋል፡፡  
በክልሉ የግብርና ምርትና ምርታማነትን የሚያሳድጉ ቴክኖሎጂዎችን በስፋት ለመጠቀም ትኩረት ተደርጓል -- ኢንጂነር ነጋሽ ዋጌሾ ( ዶ/ር)
Jun 25, 2024 59
ሚዛን አማን ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦ በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ሕዝቦች ክልል የግብርና ምርትና ምርታማነትን የሚያሳድጉ ቴክኖሎጂዎችን በስፋት ለመጠቀም ትኩረት መደረጉን የክልሉ ምክትል ርዕሰ መስተዳድር ኢንጂነር ነጋሽ ዋጌሾ ( ዶ/ር) ገለጹ። በክልሉ በቤንች ሸኮ ዞን በ60 ሚሊዮን ብር ወጪ የተገነባ የፔት አነስተኛ የመስኖ ግድብ ዛሬ ተመርቋል። ርዕሰ መስተዳድሩ ግድቡን መርቀው ሲከፍቱ እንዳሉት ለተጀመረው የብልጽግና ጉዞ ስኬት በየዘርፉ ምርትና ምርታማነትን ማሳደግ ያስፈልጋል። በግብርና ልማት የምግብ ዋስትናን ከማረጋገጥ ባለፈ ለኢንዱስትሪ ግብዓት የሚሆኑና የውጭ ምንዛሬ የሚያስገኙ ምርቶችን በብዛት ማምረት እንደሚገባም ተናግረዋል። ለዚህም የግብርና ምርትና ምርታማነትን የሚያሳድጉ የግብርና ቴክኖሎጂዎችን በስፋት ለመጠቀም ትኩረት መደረጉን ነው ያስረዱት። ዘመናዊ የመስኖ አውታሮችን በማስፋፋትም በዓመት አንድ ጊዜ የነበረን የማምረት አቅም ወደ ሦስት ከፍ በማድረግ ምርታማነትን ለማሳደግ እየተሰራ ነው ሲሉም ገልጸዋል። በክልሉ ያለውን የገጸ ምድር ውሃ ሀብት በዘመናዊና ባህላዊ መንገድ ለመስኖ ልማት ለማዋል እየተሰራ መሆኑን ጠቁመው፤ አርሶ አደሩም የጉድጓድ ውሃን በሞተር ስቦ መጠቀምና ሌሎች አማራጮችን ማስፋት እንዳለበት አስገንዝበዋል። ዛሬ የተመረቀውን የፔት መስኖ ፕሮጀክትን ከደለል መጠበቅና በበጋ ወቅት ፍትሃዊ የውሃ ተጠቃሚነትን ለማረጋገጥ ከአካባቢው ማኅበረሰብ ብዙ ይጠበቃል ብለዋል። የክልሉ ምክትል ርዕሰ መስተዳድርና የግብርና ቢሮ ኃላፊ አቶ ማስረሻ በላቸው በበኩላቸው የፔት አነስተኛ የመስኖ ፕሮጀክት በሁለተኛው የግብርና ልማት ፕሮግራም የገንዘብ ድጋፍ ከ60 ሚሊዮን ብር በሚበልጥ ወጪ መገንባቱን ገልጸዋል።   የመስኖ ፕሮጀክቱ 84 ሄክታር መሬት በማልማት ከ1ሺህ 200 በላይ የኅብረተሰብ ክፍሎችን ተጠቃሚ እንደሚያደርግም አመልክተዋል። በክልሉ እየተገነቡ ያሉ ሌሎች አራት የመስኖ አውታሮችም በቅርቡ ተመርቀው ለ2017 የበጋ መስኖ ልማት አገልግሎት እንደሚውሉ ተጠቁሟል። በመስኖ ፕሮጀክቱ ታግዞ የሚመረት ምርት ገበያ እንዲያገኝ የድጋፍና ክትትል ስራ እንሰራለን ያሉት ደግሞ የቤንች ሸኮ ዞን ምክትል ዋና አስተዳዳሪ አቶ ሀብታሙ ካፍትን ናቸው።   ምርታማነትን በማሳደግ ከተረጂነት ለመላቀቅ የውሃ ሀብትን በአግባቡ ተጠቅሞ ማልማት ወቅቱ የሚጠይቀው ተግባር መሆኑንም አመልክተዋል:: በጊዲ ቤንች ወረዳ የጻት ቀበሌ አርሶ አደር ታምሩ ዘለዓለም በበኩላቸው የመስኖ ፕሮጀክቱ መመረቅ ለምርታማነት ማደግ ትልቅ ተስፋ በውስጣችን አሳድሯል ብለዋል። እስካሁን በዓመት አንድ ጊዜ ብቻ የግብርና ሥራቸውን ሲያከናውኑ እንደነበር አስታውሰው፣ በቀጣይ መስኖ በመጠቀም በዓመት ሦስት ጊዜ ለማምረት መዘጋጀታቸውን ተናግረዋል። የፔት አነስተኛ የመስኖ ፕሮጀክት ምረቃ ሥነ ሥርዓት ላይ የክልሉ መንግስት ዋና ተጠሪ አቶ ፀጋዬ ማሞን ጨምሮ የክልልና የዞን የሥራ ኃላፊዎች ተገኝተዋል።
በደቡብ ወሎዞን ገበያውን ለማረጋጋት ለሸማቹ የተለያየ የግብርናና ኢንዱስትሪ ምርቶች ቀረቡ
Jun 25, 2024 57
ደሴ ፤ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦በደቡብ ወሎ ዞን በበጀት ዓመቱ ገበያን ለማረጋጋት የተለያዩ የግብርናና የኢንዱስትሪ ምርቶች ለሸማቹ ኅብረተሰብ ማቅረብ መቻሉን የዞኑ ንግድና ገበያ ልማት መምሪያ ገለጸ፡፡ መምሪያው "የኢትዮጵያን ይግዙ" በሚል መሪ ሀሳብ የንግድ ቀንን ከባለድርሻ አካላት ጋር ዛሬ በደሴ አክብሯል፡፡ በዚህ ወቅት የዞኑ ንግድና ገበያ ልማት መምሪያ ኃላፊ አቶ ተስፋዬ መንግስቴ እንደገለጹት ፤ ባለፉት ወራት በዘርፉ ህገ ወጥ ተግባራትን ከመቆጣጠር ባለፈ ገበያውን ለማረጋጋት በቅንጅት ሲሰራ ቆይቷል፡፡   ከ78 ሚሊዮን ብር በላይ ለገበያ ማረጋጊያ ተመድቦ በዩኒየኖችና በኅብረት ሥራ ማህበራት አማካኝነት ከትርፍ አምራች አካባቢዎች ምርት በማስመጣት እጥረት ላለባቸው አካባቢዎች መቅረቡን ተናግረዋል ፡፡ በዚህም ከ45 ሺህ 700 ኩንታል በላይ የግብርና፣ ከ11ሺህ 300 ኩንታል በላይ የኢንዱስትሪ ምርትና 836 ሺህ ሊትር ዘይት ለኅብረተሰቡ በተመጣጣኝ ዋጋ መቅረቡን አስረድተዋል፡፡ ከቀረቡት ምርቶች መካከል ጤፍ፣ በቆሎ፣ማሽላ፣ ስንዴ፣ ዱቄትና ፓስታ እንደሚገኙበት ጠቅሰዋል። በተጨማሪም ከአራት ሚሊዮን በላይ እንቁላል፣ ከ302 ሺህ በላይ ዶሮዎችና 2ሺህ 238 ቶን ወተት ለሸማቹ ኅብረተሰብ ማቅረብ መቻሉን ኃላፊው አስታውቀዋል፡፡ ምርቱን ለኅብረተሰቡ ለማድረስ አምራችና ሸማቹን በቀጥታ የሚገናኙበት በከተሞች የእሁድ ገበያ በማመቻቸት ችግሩን ለማቃለል መሰራቱንና በዚህም ተስፋ ሰጪ ውጤት ተመዝግቧል ብለዋል፡፡   በዞኑ የጊምባ ከተማ አስተዳደር ንግድና ገበያ ልማት ጽህፈት ቤት ኃላፊ ወይዘሮ ኢክራም ሁሴን በበኩላቸው ፤ በከተማ አስተዳደሩ ገበያውን ለማረጋጋት ምርት በተመጣጣኝ ዋጋ እያቀረበ መሆኑን ተናግረዋል፡፡ በዚህም ገበያውን ማረጋጋትና የምርት እጥረት እንዳይከሰት ጥረት መደረጉን ገልጸዋል፡፡ በተለያዩ የገበያ አማራጮች አምራቾችንና ጅምላ አከፋፋዮች ቀጥታ ከሸማቹ ጋር ማገናኘት እንደተቻለ አስረድተዋል፡፡ የኢንዱስትሪ ምርቶችን በማቅረብ በተመጣጣኝ ዋጋ ለህብረተሰቡ እያደረስን ነው''ያሉት ደግሞ በሸቀጣሸቀጥ ንግድ ዘርፍ የተሰማሩት አቶ አህመድ ሰይድ ናቸው፡፡ በተለይ ፓስታ፣ ማካሮኒ፣ ሩዝ፣ ዘይትና ሌሎች ምርቶች በማቅረብ ገበያው እንዲረጋጋ የድርሻችንን እየተወጣን ነው ብለዋል፡፡ በደሴ በተከበረው ንግድ ቀን መረሃ ግብር ላይ የዞን፣ የወረዳዎችና ከተማ አስተዳደሮች የአመራር አባላት፣ ባለሙያዎች፣ ባለሃብቶችና ሌሎች ባለድርሻ አካላት ተሳትፈዋል።
ቪዲዮዎች
ሳይንስና ቴክኖሎጂ
የጀርመን የልማት ተራድኦ ድርጅት (ጂ አይ ዜድ) ለቴክኒክና ሙያ ሥልጠና ዘርፍ የሚያደርገውን ድጋፍ አጠናክሮ እንደሚቀጥል ገለጸ  
Jun 22, 2024 258
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 15/2016 (ኢዜአ)፦ ኢትዮጵያ በቴክኒክና ሙያ ትምህርትና ሥልጠና ዘርፍ ብቁና ተወዳዳሪ የሰው ኃይል ለማፍራት ለምታከናውነው ተግባር የጀርመን የልማት ተራድኦ ድርጅት (ጂ አይ ዜድ) ሙያዊ ድጋፉን አጠናክሮ እንደሚቀጥል ገለጸ። ኢትዮጵያ በፈጠራ ክህሎት የታነጸ አምራች የሰው ኃይል በማፍራት ዘላቂ ልማትን ለማረጋገጥ በትምህርት ዘርፍ የፖሊሲና ስትራቴጂ ማሻሻያዎችን በማድረግ እየተገበረች ትገኛለች። ከእነዚህ መካከል በተግባር የተደገፈ አዳዲስ የፈጠራ ውጤቶችን በማፍለቅ አምራች ኢንዱስትሪውን ለመደገፍ ትልቅ ሚና ያላቸው የቴክኒክና ሙያ ትምህርትና ሥልጠና ተቋማት ተጠቃሽ ናቸው። የጂ አይ ዜድ የዘላቂ ትምህርትና ሥልጠና መርኃ-ግብር ኃላፊ ሞሃመድ አሊ ካን (ዶ/ር) ለኢዜአ እንደተናገሩት፤ ኢትዮጵያ ብቁና ተወዳዳሪ የሰው ኃይል ለማፍራት እያከናወነች ላለው ተግባር በትብብር እየተሰራ ነው። በቴክኒክና ሙያ ትምህርትና ሥልጠና ተቋማት በፈጠራና ክህሎት ብቃት ያለው የሰው ኃይል ለማፍራት ተግባራዊ እየተደረገ ላለው ፖሊሲ የቴክኒክና የሥልጠና ዘርፍ የሙያ ድጋፍ በማድረግ እየሰሩ መሆኑን ገልፀዋል። አሁን ላይ ደግሞ በዘርፉ ተቋማት ዲጂታላይዜሽን ሥራዎችን እያገዙ መሆኑን ጠቅሰው፤ ይህ ድጋፍ በቀጣይም ይበልጥ ተጠናክሮ እንደሚቀጥል ነው ያረጋገጡት። በሚኒስትሮች ምክር ቤት የጸደቀው አዲሱ የትምህርትና ሥልጠና ፖሊሲ የትምህርትና የሥልጠና ዘርፉን በደንብ አሰናስሎ ከማስኬድ አኳያ የነበሩ ክፍተቶችን የሚሞላና ከታችኛው የትምህርት እርከን ጀምሮ በሙያ የተቃኘ እንዲሆን ያስችላል ተብሏል። ፖሊሲው ከሙያ ሥልጠና አኳያ ከአስተሳሰብ ጀምሮ ያሉ ዝንፈቶችን የሚያስተካክልና የሥልጠና ጥራት፣ አግባብነት፣ ተደራሽነትና ፍትሃዊነትን የሚያስተናግድ ሥርዓት የሚዘረጋ መሆኑም ተጠቁሟል። ኃላፊውም ይህንን በመደገፍ፤ አዲሱ ፖሊሲ ለቴክኖሎጂ፣ ፈጠራ፣ የግሉን ዘርፍ ለማሳተፍ፣ ለጥራት እንዲሁም ለሥርዓተ-ፆታ እኩልነት የሰጠው ትኩረት የሚበረታታ መሆኑን ጠቅሰዋል። ፖሊሲው በአግባቡ ከተተገበረ የቴክኒክና ሙያ ትምህርትና ሥልጠና ሥርዓትን በማሻሻል በዘርፉ ትልቅ ለውጥ ያመጣል የሚል እምነት እንዳላቸውም ገልፀዋል። የግሉ ዘርፍ ከሥልጠና ተቋማት ጋር ተቀራርቦ በመሥራት በተግባር የተደገፈ ክህሎትና እውቀት ያለው የሰው ኃይል ለማፍራት የተሰጠው ትኩረት የሚበረታታ እንደሆነ ጠቁመዋል። የኢትዮጵያን ምጣኔ ኃብት የሚያሳልጡ በፈጠራ ክህሎት የታነጹ ሙያተኞችን ለማፍራት መንግሥት የሚያከናውናቸውን ተግባራት ለማሳካት በትብብር መሥራታቸውን እንደሚቀጥሉም ኃላፊው አረጋግጠዋል።    
በ13 የመንግስት ተቋማት የኢ-ፍሊት ማኔጅመንት የሙከራ ትግበራ ተጀመረ
Jun 20, 2024 373
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 13/2016(ኢዜአ)፦በተሽከርካሪ ሥምሪትና አጠቃቀም የሚባክነውን ሃብት ለመቆጣጠር የሚያስችል የኢ-ፍሊት ማኔጅመንት በ13 የመንግስት ተቋማት የሙከራ ትግበራ ተጀመረ። የመንግስት ግዥና ንብረት ባለስልጣን የኢ-ፍሊት ማኔጅመንት (e-Fleet Management) የሙከራ ትግበራ ከሚደረግባቸው 13 የፌዴራል መንግስት ተቋማት ጋር ውይይት አድርጓል። ኢ-ፍሊት ማኔጅመንት ማለት ክንውኖችን በጥራት፣ በብቃት፣ በሰዓት እና በበጀት መጥኖ መፈፀም የሚያስችል ዘመናዊ የአሰራር ስርአት ነው። በተለይም የተሽከርካሪ ንብረት አጠቃቀም፣ አያያዝ፣ የግዥ ሂደትና አወጋገድን በተመለከተ የላቀ ጠቀሜታ ያለው የአሰራርና ቁጥጥር ስርአት መሆኑ ይነገርለታል። በመሆኑም የመንግስት ግዥና ንብረት ባለስልጣን በተሽከርካሪ ሥምሪትና አጠቃቀም የሚባክነውን ሃብት ለመቆጣጠር በ13 የመንግስት ተቋማት የኢ-ፍሊት ማኔጅመንት የሙከራ ትግበራ ጀምሯል። የባለስልጣኑ ዋና ዳይሬክተር ሃጂ ኢብሳ፤ በመንግስት ተቋማት በግዥና ንብረት የሚስተዋለውን ሙስና እና ብልሹ አሰራር ለመከላከል የሚያስችሉ አሰራሮች በመተግበር ላይ መሆናቸውን ገልጸዋል። ለዚህም ሲባል የዲጂታል ስርዓት በስፋት ተግባራዊ እየተደረገ ሲሆን በ160 የመንግስት ተቋማት የኤሌክትሮኒክ ግዥ ተግባራዊ መደረጉን ለአብነት ጠቅሰዋል። በተመሳሳይ በተሽከርካሪ ሥምሪትና አጠቃቀም የሚባክነውን ሃብት ለመቆጣጠር የሚያስችል የኢ-ፍሊት ማኔጅመንት በ13 የመንግስት ተቋማት የሙከራ ትግበራ ተጀምሯል ብለዋል በባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ የለማው የኢ-ፍሊት ማኔጅመት መተግበሪያ የተሽከርካሪ ሥምሪትና አጠቃቀምን ከማሻሻል ባለፈ የሃብት ብክነትን የሚያስቀር መሆኑን ገልጸዋል። አዲሱ መተግበሪያ ተሸከርካሪው ያለበትን ቦታ የማመላከት፣ ከተሽከርካሪ ጥገና እና ነዳጅ ጋር የተያያዙ ወጪዎችን መከታተል የሚያስችል መሆኑንም አስረድተዋል። በመሆኑም በሙከራ ደረጃ የተጀመረው ኢ-ፍሊት በቀጣይ በሁሉም የመንግሥት ተቋማት ተግባራዊ ይደረጋል ብለዋል። የሙከራ ትግበራ ከሚደረግባቸው ተቋማት መካከል የገንዘብ ሚኒስቴር እና የግብርና ሚኒስቴር የሚጠቀሱ ሲሆን የየዘርፉ ሃላፊዎች የዲጅታል አሰራሩ ይስተዋሉ የነበሩ ችግሮችን ሊፈታ እንደሚችል ያላቸውን እምነት ገልጸዋል።   የገንዘብ ሚኒስቴር የስራ አመራር ስራ አስፈፃሚ ግዛው ኃይሉ፤ ኢ-ፍሊት ከተሽከርካሪ ጥገና እና ነዳጅ ጋር የተያያዙ ችግሮችን ለመፍታት ሁነኛ መፍትሄ መሆኑን ጠቅሰዋል።   በግብርና ሚኒስቴር የመሰረታዊ አገልግሎት ስራ አስፈፃሚ ግዛቸው አሰግድ በበኩላቸው፤ ለግልጽ አሰራርና የሃብት ክትትል መተግበሪያው አስፈላጊ መሆኑን ገልጸዋል። ለአሰራሩ ውጤታማነትም አስፈላጊውን ሁሉ እገዛና ትብብር ለማድረግ ዝግጁ መሆናቸውን ስራ አስፈፃሚዎቹ አረጋግጠዋል።
ጂንካ ዩኒቨርሲቲ በአካባቢው ያለውን የቴክኖሎጂና የፈጠራ አቅም ለማጎልበት እየሰራ ነው
Jun 19, 2024 513
ጂንካ ፤ ሰኔ 12/2016 (ኢዜአ)፦ የጂንካ ዩኒቨርሲቲ በአካባቢው ያለውን የቴክኖሎጂና የፈጠራ አቅም ለማጎልበት የመደገፍና የማብቃት ሥራዎችን እያከናወነ መሆኑን ገለጸ ። ዩኒቨርሲቲው ከአሪ ዞን ሳይንስ፣ ኢንፎርሜሽንና ቴክኖሎጂ መምሪያ ጋር በመቀናጀት ያዘጋጀውና ለሁለት ቀናት የሚቆይ የፈጠራ ሥራዎች ዐውደ ርዕይ ዛሬ በጂንካ ተከፍቷል። የዩኒቨርሲቲው የአካዳሚክ፣ ምርምር፣ ቴክኖሎጂ ሽግግርና የማህበረሰብ አገልግሎት ምክትል ፕሬዚዳንት ዶክተር ኤልያስ ዓለሙ በዚሁ ወቅት እንደገለጹት ዩኒቨርሲቲው ከሚሰራባቸው የትኩረት መስኮች አንዱ የቴክኖሎጂ ሽግግር ነው። በዚህም ለአካባቢው ማህበረሰብ ጠቃሚ የሆኑ ቴክኖሎጂዎችን በማላመድ፣ በማበልፀግና በማስተዋወቅ ከሚያደርገው እንቅስቃሴ በተጨማሪ በዘርፉ የተሰማሩትን አካላት እያበረታታ መሆኑን ገልጸዋል። በአሪ ዞን ከሚገኙ ትምህርት ቤቶች የፈጠራ አቅም ያላቸውን ከ20 በላይ ተማሪዎች በመመልመል በሳይንስና በፈጠራ ስራዎች ላይ ተግባር ተኮር ስልጠና በመስጠት ላይ ይገኛል ብለዋል። በዚህም የአካባቢውን ማህበረሰብ ኑሮን የሚያቀሉ የፈጠራ ሥራዎች እያወጣ መሆኑን የገለጹት ዶክተር ኤልያስ፤ ለአርሶ አደሩ ተሰራጭተው ጥቅም ላይ ከዋሉት ውስጥ የመኖ ማቀነባበሪያና የበቆሎ መፈልፈያ መሣሪያዎች እንደሚገኙበት ተናግረዋል። ዩኒቨርሲቲው በሙከራ ደረጃ የተመረቱትን መሣሪያዎች በቀጣይ በብዛት በማምረት ጥቅም ላይ እንዲውሉም ይሰራል ብለዋል። የአሪ ዞን ሳይንስና ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ መምሪያ ኃላፊ አቶ ሉቃስ ቡሪ መምሪያው ከተለያዩ አካላት ጋር በመተባበር የቴክኖሎጂና ፈጠራ ሥራዎችን እያበረታታና እየደገፈ መሆኑን አስታውቀዋል። ከጂንካ ዩኒቨርሲቲ ጋር በመተባበር ያዘጋጀው ዐውደ ርዕይም የፈጠራ አቅም ለማጎልበትና ለላቀ ፈጠራ ለማነሳሳት እንደሚያስችል ተናግረዋል። በዐውደ ርዕዩ ላይ የተገኙት የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል ሳይንስና ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ቢሮ ምክትል ኃላፊ አቶ ፍሬው አድማሱ ቢሮው በክልሉ ያለውን የፈጠራ አቅም ለማሳደግ ከከፍተኛ ትምህርት ተቋማትና ከምርምር ማዕከላት ጋር በመቀናጀት እየሰራ መሆኑን ገልጸዋል። የፈጠራ ሀሳቦች ወደ ተግባር እንዲመነዘሩም ድጋፍና ክትትል ያደርጋል ብለዋል። በዐውደ ርዕዩ የቀረቡት የፈጠራ ሥራዎች በክልሉ የተሻሉ የፈጠራ ሥራዎች ለማውጣት የሚያስችል አቅም መኖሩን እንደሚያመለክትም ተናግረዋል። በዐውደ ርዕዩ ከቀረቡት መካከል ባለፉት አራት ወራት በፈጠራ ሥራዎች ላይ ተግባራዊ ልምምድ ያደረጉ ተማሪዎች የሰሯቸው ድሮን፣ የውሃ መሳቢያ ሞተር፣ የቆሻሻ ማፅጃና ፕሮጀክተር ይገኙበታል። በተጨማሪም በግለሰቦችና በተቋማት የተሰሩ ከዕፅዋት የተቀመሙ ፀረ-ተባይ ኬሚካሎች፣ ውበት መጠበቂያ ሳሙናዎች፣ ደህንነት መጠበቂያ ካሜራዎች፣ በፀሐይ ኃይል የሚሰሩ አምፑሎች፣ ቡና መቁያ ማሽኖችና ሌሎች የፈጠራ ሥራዎችም ቀርበዋል። በዐውደ ርዕዩ የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል፣ የአሪና ደቡብ ኦሞ ዞኖች የአመራር አባላትና የፈጠራ ባለቤቶች ተገኝተዋል ።  
ስፖርት
በኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ በ"ፉትሳል" እግር ኳስ ፕሮጀክት ሥልጠና ተጀመረ
Jun 25, 2024 22
ደብረ ብርሃን ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦ በኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ በ"ፉትሳል" እግር ኳስ ፕሮጀክት ሥልጠና ዛሬ በደብረ ብርሃን መሰጠት ጀምሯል። የኢትዮጵያ እግርኳስ ፌደሬሽን 'አክሰዴ' ከተባለ ግብረ ሰናይ ድርጅት ጋር በመተባበር በኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ በ"ፉትሳል" እግር ኳስ ፕሮጀክት ሥልጠና ዛሬ በደብረ ብርሃን መስጠት ጀምሯል። የ''ፉትሳል'' ስፖርት በ 4 ተጫዋች እና በ 1 በረኛ የሚደረግ ሲሆን በአጠቃላይ በ5 የአንድ ቡድን አባላት የሚደረግ ጨዋታ ሆኖ ሙሉ ጫወታው 40 ደቂቃ ክፍለ ጊዜ አለው። የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌደሬሽን ፕሬዚዳንት አቶ ኢሳያስ ጅራ በስልጠናው ማስጀመሪያ እንዳሉት የኢትየጵያን እግር ኳስ ስፖርት በማሳደግ ለገፅታ ግንባታና ለኢኮኖሚያዊ እድገት መጠቀም ይገባል።   በዚህም ታዳጊ ስፖርተኞች ላይ መሰረት ያደረገ የቴክኒክ፣ የአካል ብቃትና የእግር ኳስ ክህሎትን በዘመናዊ መልኩ ማሳደግ ይገባል ብለዋል። ለዚህም የአስተዳደር አካላት፣ ባለሃብቶችና ኩባንያዎችን በማሳተፍ ክለቦች ላይ የተመሰረተ ሥልጠና መስጠት ድጋፍ እንዲያደርጉ ጠይቀዋል። በተለይም ባለሀብቶች ስፖርቱን ለኢንቨስትመንትና ለሥራ ዕድል ፈጠራ በማዋል ሚና እንዲጫወቱ ፕሬዚዳንቱ ጠይቀዋል። የደብረ ብርሃን ስፖርት ክለብ በአገሪቱ የመጀመሪያ የሆነውን የ'ፉትሳል' እግር ኳስ ስልጠና ለመስጠት ያደረገው እንቅስቃሴ የሚያበረታታ መሆኑን ገልጸው፣ ፌደሬሽኑም ስፖርቱን ለማስፋፋት ድጋፍ እንደሚያደርግ አረጋግጠዋል። ስልጠናው ወጣት ስፖርተኞችን ለማፍራትና ስፖርቱን ለማስፋፋት እገዛ እንደሚያደርግ ፕሬዚዳንቱ እምነታቸውን ገልጸዋል። ሥልጠናው በተባባሪነት የሚሰጠው 'አክሰዴ' ድርጅት ተወካይ አቶ ይመር ሃይሌ ድርጅታቸው በኢትዮጵያ እግር ኳስን ለማስፋፋትና ብቁ ተጫዋቾች ለማፍራት በሚደረገው ጥረት ድጋፍ ያደርጋል ብለዋል። የ'ፉትሳል' ስፖርት የታዳጊ ወጣቶችን የርስ በርስ ግንኙነት ከማሳደግ ባለፈ፤ የስፖርት ማርኬቲንግን ለማስፋፋት እንደሚረዳም አስረድተዋል። ለዚህም በስፖርት ትጥቅ አቅርቦት፣ የአሰልጣኞች ስልጠና በመስጠትና ተያያዥነት ባላቸው መስኮች ድጋፍ በማድረግ ስፖርቱ ወደ ሌሎች የአገሪቱ ክፍሎች ለማስፋፋት ዕቅድ እንዳለው ተናግረዋል። የደብረ ብርሃን እግር ኳስ ክለብ ዋና አሰልጣኝ አቶ ሰለሞን አየለ፣ ፕሮጀክቱ ኢትዮጵያን በዓለም አቀፍ ስፖርት ውድድሮች ተሳትፎዋን የምታጠናክርበት መልካም አጋጣሚ የሚፈጥር ነው ብለዋል። ለሁለት ዓመታት በሚዘልቀው ሥልጠና በስምንት ፕሮጀክቶች የታቀፉ 120 ታዳጊ ወጣቶች እንደሚሳተፉበት ተናግረዋል። ሥልጠናው የወጣቶቹን የትምህርትና የዕረፍት ጊዜ ባገናዘበ መልኩ እንደሚሰጥ አቶ ሰለሞን አስረድተዋል።  
ታሪካዊው ተጫዋች -ሚላን ጋሊች
Jun 25, 2024 116
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦ በዓለም አቀፍ ደረጃ በስፖርት ቤተሰቡ ከሚናፈቁና ጊዜ ጠብቀው ከሚመጡ ውድድሮች መካከል አንዱ የአውሮፓ ዋንጫ ነው። ይሄ ግዙፍ አህጉራዊ ስፖርታዊ ውድድር የተጀመረው እ.አ.አ በ1960 በፈረንሳይ አስተናጋጅነት ነበር። በወቅቱ አዘጋጇ ፈረንሳይን ጨምሮ ሶቪየት ሕብረት፣ ዩጎዝላቪያና ቼኮዝሎቫኪያ ተሳትፈዋል። እ.አ.አ ሐምሌ 6 ቀን 1960 የመጀመሪያው የአውሮፓ ዋንጫ ጨዋታ በፈረንሳይና ዩጎዝላቪያ መካከል የተደረገበት ቀን ነው። በዚህ የግማሽ ፍጻሜ ጨዋታ ዩጎዝላቪያ ፈረንሳይ 5 ለ 4 በማሸነፍ ለፍጻሜው አለፈች። በጨዋታው የዩጎዝላቪያው አጥቂ ሚላን ጋሊች በ11ኛው ደቂቃ ያስቆጠራት ግብ በውድድሩ ታሪክ የመጀመሪያ ግብ ሆና ተመዝግባለች። ጋሊች በፍጻሜው ጨዋታ አገሩ በሶቪየት ሕብረት 2 ለ 1 ስትሸነፍ ብቸኛዋን ግብ ከመረብ ላይ አሳርፏል። በመጀመሪያው የአውሮፓ ዋንጫ በ4 ጨዋታዎች 17 ግቦች ከመረብ ላይ ያረፉ ሲሆን ጋሊችን ጨምሮ አምስት ተጫዋቾች በተመሳሳይ ሁለት ግቦችን አስቆጥረዋል። አጥቂው ከፈረንሳያዊው ፍራንስዋ ሁት፣ የሶቪየት ሕብረቶቹ ቫለንቲን ኢቫኖቭና ቪክቶር ፖንዴልኒክ እንዲሁም የዩጎዝላቪያ የቡድን አጋሩ ድራዛን ጄርኮቪች በጋራ የውድድሩ ኮከብ ግብ አግቢ በመሆን አጠናቀዋል። ሚላን ጋሊች እ.አ.አ መጋቢት 8 ቀን 1938 በቀድሞዋ ዮጎዝላቪያ ትገኝ በነበረው ቦሳንክሶ ግራሆቮ ከተማ ተወለደ። የአጥቂ መስመር ተሰላፊው ፕሮሌተር ዝሬንጃኒን፣ ፓርቲዚያን ቤልግሬድ፣ ስታንዳር ሊዬዥና ሬሚስ ለተሰኙ ክለቦች ተጫውቷል። በክለብ ቆይታው 287 ጨዋታዎችን አድርጎ 125 ግቦችን ያስቆጠረ ሲሆን በተጫወተባቸው ክለቦች ስድስት ዋንጫዎችን አንስቷል። ጋሊች ለዩጎዝላቪያ ብሔራዊ ቡድን 51 ጊዜ ተሰልፎ 37 ግቦችን ከመረብ ያገናኘ ሲሆን እ.አ.አ በ1960 በሮም በተካሄደው 17ኛው የኦሊምፒክ ጨዋታዎች በተደረገው የእግር ኳስ ውድድር የብሔራዊ ቡድኑ አባል ነበር። በውድድሩ ዩጎዝላቪያ በፍጻሜው ዴንማርክን 3 ለ 1 በማሸነፍ አሸናፊ ስትሆን ጋሊች በኦሊምፒክ ጨዋታዎች 7 ግቦችን በማስቆጠር ኮከብ ግብ አግቢ በመሆን አጠናቋል። እ.አ.አ በ1962 በባለንዶር ሽልማት 8ኛ ደረጃን ይዞ ጨርሷል። ሚላን ጋሊች የእግር ኳስ ተጫዋችነት ቆይታውን ካጠናቀቀ በኋላ በዩጎዝላቪያ የእግር ኳስ ማህበር ተቀጥሮ አገልግሏል። ጋሊች እ.አ.አ መስከረም 13 ቀን 2014 በ76 ዓመቱ ሕይወቱ አልፏል። የቀድሞ የዩጎዝላቪያና ሰርቢያ አጥቂ የአውሮፓ ዋንጫ በመጣ ቁጥር ከሚታወሱና ከሚዘከሩ ተጫዋቾች መካከል ይጠቀሳል። ምክንያቱም ደግሞ የዚህ ትልቅ የእግር ኳስ ውድድር የመጀመሪያ ታሪካዊ ግብ አስቆጣሪ በመሆኑ ነው።  
በአውሮፓ ዋንጫው አራት ወደ ጥሎ ማለፉ የሚገቡ አገራት የሚለዩባቸው ወሳኝ ጨዋታዎች ይደረጋሉ
Jun 25, 2024 82
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦ በ17ኛው የአውሮፓ ዋንጫ በምድብ 3 እና 4 ጥሎ ማለፉን የሚቀላቀሉ አገራት የሚለዩባቸው ወሳኝ ጨዋታዎች ዛሬ ይካሄዳሉ። አምስት ሀገራት እስከ አሁን ወደ ጥሎ ማለፉ መግባታቸውን አረጋግጠዋል። በምድብ 4 ፈረንሳይ ከፖላንድ ከምሽቱ 1 ሰዓት 81 ሺህ 365 ተመልካች በሚያስተናግደው ሲግናል ኢዱና ፓርክ ስታዲየም ይጫወታሉ። የሁለት ጊዜ የአውሮፓ ዋንጫ አሸናፊዋ ፈረንሳይ በምድቡ ባደረገቻቸው ሁለት ጨዋታዎች 1 ጊዜ ስታሸንፍ በተመሳሳይ 1 ጊዜ አቻ ወጥታለች። በነዚህ 2 ጨዋታዎች 1 ግብ ስታስቆጥር ምንም ግብ ግብ አላስተናገደችም። በ4 ነጥብ ሁለተኛ ደረጃ ላይ የምትገኘው ፈረንሳይ ማሸነፍ ወይም አቻ መውጣት ወደ ጥሎ ማለፉ ያስገባታል። ሰማያዊዎቹ ቢሸነፉም ምርጥ ሶስተኛ ሆነው የማለፍ እድል አላቸው። በአንጻሩ ተጋጣሚዋ ፖላንድ በምድቡ ሁለት ጨዋታዎች ተሸንፋ ከውድድሩ የተሰናበተች የመጀመሪያ ሀገር መሆኗ ይታወቃል። ሁለቱ ሀገራት በአውሮፓ ዋንጫ መድረክ እርስ በእርስ ሲገናኙ የአሁኑ ለመጀመሪያ ጊዜ ነው። በምድብ 4 በተመሳሳይ ከምሽቱ 1 ሰዓት ኔዘርላንድ ከኦስትሪያ 74 ሺህ 475 ተመልካች በሚያስተናግደው የበርሊን ኦሊምፒክ ስታዲየም ጨዋታቸውን ያደርጋሉ። የአንድ ጊዜ የአውሮፓ አሸናፊዋ ኔዘርላንድ በምድብ ሁለት ጨዋታዎቿ 4 ነጥብ በማግኘት ብዙ ጎል ባገባ በሚለው መለያ ፈረንሳይን በልጣ አንደኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች። ቡድኑ 2 ግቦችን ሲያስቆጥር 1 ግብ ተቆጥሮበታል። ኔዘርላንድ ማሸነፍ ወይም አቻ መውጣት ከምድቡ ያሳልፋታል። ብርቱካናማዎቹ ቢሸነፉም ምርጥ ሶስተኛ ሆነው የማለፍ እድል አላቸው። ተጋጣሚዋ ኦስትሪያ ከሁለቱ የምድብ ጨዋታዎች 3 ነጥብ በመያዝ 3ኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች፤ በጨዋታዎቹ 3 ግቦችን ስታስቆጥር 2 ግቦችን አስተናግዳለች። ኦስትሪያ ማሸነፍ ቀጥታ ወደ ጥሎ ማለፉ ያስገባታል፤ አቻ ከወጣችም ምርጥ ሶስተኛ ሆና የማለፍ እድል ይኖራታል። ሁለቱ ሀገራት በአውሮፓ ዋንጫው ሲገናኙ የአሁኑ ለሁለተኛ ጊዜ ሲሆን ከ4 ዓመት በፊት በተካሄደው 16ኛው የአውሮፓ ዋንጫ በምድብ 3 ተገናኝተው ኔዘርላንድ በሜምፊስ ዲፓይና ዴንዝል ዴምፍራይስ ግቦች 2 ለ 0 አሸንፋለች። በተያያዘም በሂሳባዊ ስሌት አራቱም ወደ ጥሎ ማለፍ የመግባት እድል ባላቸው ምድብ 3 የሚደረጉ ጨዋታዎች ተጠባቂ ናቸው። የምድቡ መሪ እንግሊዝ ከስሎቬኒያ ከምሽቱ 4 ሰዓት ላይ 50 ሺህ ተመልካች በሚያስተናግደው ራይን ኢነርጂ ስታዲየም ጨዋታቸውን ያደርጋሉ። እንግሊዝ በምድቡ ባደረገቻቸው ሁለት ጨዋታዎች አራት ነጥብ አግኝታለች፤ በጨዋታዎቹም ሁለት ግቦችን ስታስቆጥር 1 ጎል አስተናግዳለች። እንግሊዝ ማሸነፍ ወይም አቻ መውጣት ወደ ጥሎ ማለፉ ያስገባታል፤ እንግሊዝ ብትሸነፍም ምርጥ ሶስተኛ ሆና የማለፍ እድል አላት። ተጋጣሚዋ ስሎቬኒያ በሁለቱም ጨዋታዎች አቻ በመውጣት 2 ነጥብ ይዛ 3ኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች። ሁለት ግቦችን ስታስቆጥር በተመሳሳይ ሁለት ግቦችን አስተናግዳለች። ስሎቬኒያ ከምድቡ ለማለፍ የግድ የዛሬውን ጨዋታ ማሸነፍ አለባት። በአንጻሩ አቻ መውጣት ምርጥ 3ኛ ሆና የማለፍ እድሏን ያጠበዋል። ሁለቱ ብሔራዊ ቡድኖች በአውሮፓ ዋንጫ ሲገናኙ የአሁኑ የመጀመሪያ ጊዜ ነው። በተመሳሳይ ከምሽቱ 4 ሰዓት ዴንማርክ ከሰርቢያ 75 ሺህ ተመልካች በሚያስተናግደው አሊያንዝ አሬና ስታዲየም ይጫወታሉ። ዴንማርክ በሁለቱ የምድብ ጨዋታዎች አቻ በመውጣት 2 ነጥብ ይዛ ተመሳሳይ ነጥብ ይዞ ስሎቬኒያን በአውሮፓ እግር ኳስ ማህበር የአገራት እግር ኳስ ደረጃ መለያ በልጣ 2ኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች። 2 ግቦችን ከመረብ ላይ ስታሳርፍ በተመሳሳይ ሁለት ግቦችን አስተናግዳለች። ተጋጣሚዋ ሰርቢያ በሁለቱ ጨዋታዎች 1 ነጥብ ይዛ የመጨረሻውን 4ኛ ደረጃ ይዛለች፤ 1 ግብ ስታገባ 2 ጎሎችን አስተናግዳለች። ሰርቢያ ማሸነፍ ወደ ጥሎ ማለፉ በቀጥታ የማለፍ ወይም ምርጥ ሶስተኛ ሆና የማለፍ እድል ሊኖራት ይችላል። በአንጻሩ ከተሸነፈች ወይም አቻ ከወጣች ከውድድሩ የመሰናበት እድሏ ሰፊ ነው። ሁለቱ አገራት በአውሮፓ ዋንጫ ሲገናኙ የአሁኑ የመጀመሪያ ጊዜ ነው። ጀርመን፣ስፔን፣ጣልያን፣ፖርቹጋልና ስዊዘርላንድ በአውሮፓ ዋንጫው ጥሎ ማለፍ የገቡ አገራት ናቸው።        
አካባቢ ጥበቃ
የኮሪደር እና የወንዝ ዳርቻ ልማት ሥራዎች የአካባቢ ብክለትን ለመግታት እየተከናወኑ ላሉ ተግባራት ተጨማሪ አቅም የሚፈጥሩ ናቸው
Jun 25, 2024 47
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦የኮሪደር እና የወንዝ ዳርቻ ልማት ሥራዎች የአካባቢ ብክለትን ለመግታት እየተከናወኑ ላሉ ተግባራት ተጨማሪ አቅም የሚፈጥሩ መሆናቸውን የኢትዮጵያ አካባቢ ጥበቃ ባለሥልጣን አስታወቀ። የኢትዮጵያ አካባቢ ጥበቃ ባለሥልጣን የአካባቢ ብክለት መግቻ ስልቶች ላይ ያተኮረ ሀገራዊ ሴሚናር ከባለድርሻ አካላት ጋር እያካሄደ ይገኛል።   በመድረኩም በፕላስቲክ፣ በአየር እና በውሃ ብክለቶች ዙሪያ ሰነዶች ቀርበው ዛሬን ጨምሮ ለሁለት ቀናት ውይይት ይደረጋል። የኢትዮጵያ አካባቢ ጥበቃ ባለሥልጣን ምክትል ዋና ዳይሬክተር ፍሬነሽ መኩሪያ በዚሁ ወቅት፤ ባለፉት ወራት “ብክለት ይብቃ ውበት ይንቃ" በሚል መሪ ሃሳብ የስድስት ወር የአካባቢ የብክለት መግቻ ንቅናቄ እያካሄደ መሆኑን ተናግረዋል። ከዚህም ጋር ተያይዞ በአገር አቀፍ ደረጃ ከ3 ነጥብ 6 ሚሊየን በላይ ሕዝብ የተሳተፈበት የፕላስቲክና የአየር ብክለት መግቻ ሃገር አቀፍ ንቅናቄ መካሄዱን ጠቅሰዋል። የተለያዩ ሚዲያዎችን በመጠቀም ከ35 ሚሊየን በላይ ለሚሆኑ የኅብረተሰብ ክፍሎች በፕላስቲክ ብክለት ዙሪያ ግንዛቤ የማስጨበጥ ሥራ መከናወኑን አንስተዋል፡፡ በጎ ፈቃደኛ ወጣቶች በማስተባበርም በመጤ ወራሪ አረም የተበከሉ ሃይቆችን የማጽዳት ሥራ መከናወኑን ተናግረዋል። በተጨማሪም ውሃን የሚበክሉ ኬሚካሎችና ቆሻሻዎችን የሚያመነጩ አምራችና አገልግሎት ሰጪ ተቋማት ሳይንሳዊ መንገድን ተከትለው እንዲያስወግዱ ምክረ-ሀሳብ የመስጠት፣ የመከታተልና የመቆጣጠር እንዲሁም እርምት እርምጃዎችን የመውሰድ ሥራ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተጠናከረ መምጠቱን ተናግረዋል። በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር እና በሀገሪቱ ዋና ዋና ከተሞች እየተከናወኑ ያሉ የኮሪደር እና የወንዝ ዳርቻ ልማት ሥራዎች የአካባቢ ብክለትን ለመግታት እየተከናወኑ ላሉ ተግባራት ተጨማሪ አቅም የሚፈጥሩ መሆናቸውንም ነው ያነሱት፡፡ በመድረኩ በኢትዮጵያ የፕላስቲክ ምርቶችን በተመለከተ የውይይት መነሻ ጽሑፍ ያቀረቡት የሥርዓተ- ምኅዳር ፍትሕ ኢትዮጵያ ድርጅት ዋና ዳይሬክተር እስከዳር አውግቸው፤ በኢትዮጵያ በፕላስቲክ ተረፈ ምርት ወይም ቆሻሻ ምክንያት የሚከሰት የአካባቢ ብክለት እየጨመረ መምጣቱን ተናግረዋል። የፕላስቲክ ቆሻሻዎች በሰው እና በእንስሳት ጤና ላይ የሚያደርሱት ጉዳት ከፍተኛ መሆኑን አንስተው፤ መሰል ቆሻሻዎችን በአግባቡ ማስወገድ ይገባል ነው ያሉት፡፡ በኢትዮጵያ የፕላስቲክ ቆሻሻ አያያዝ ስትራቴጂ ዙሪያ ጽሑፍ ያቀረቡት የኢትዮጵያ አካባቢ ጥበቃ ባለሥልጣን ከፍተኛ የሕግ አማካሪ አየለ ሄጌና (ዶ/ር) በበኩላቸው፤ የፕላስቲክ ምርቶች በኢትዮጵያ እያስከተሉት ያለውን ጉዳት ለመከላከል ስትራቴጂ ተነድፎ እየተሰራ መሆኑን ተናግረዋል። የፕላስቲክ ቆሻሻ አወጋገድን በተመለከተ ያለው ግንዛቤ ከጊዜ ወደ ጊዜ መሻሻል እያሳየ መምጣቱንም አንስተዋል፡፡    
አረንጓዴ አሻራ ለቀጣይ ትውልድ ምቹ ከባቢ ለማውረስ ዛሬ የምንወጣው ኃላፊነት ነው
Jun 25, 2024 79
አዲስ አበባ፤ ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)፦ አረንጓዴ አሻራ ለቀጣይ ትውልድ ምቹ ከባቢ ለማውረስ የምንወጣው ኃላፊነት በመሆኑ ኢትዮጵያውያን በንቃት እንዲሳተፉ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ምክትል አፈ-ጉባዔ ዛህራ ሁመድ ጥሪ አቀረቡ። ዓለምን ክፉኛ ከፈተኑና ምርታማነትን ከሚያደናቅፉ ተፈጥሯዊ አደጋዎች መካከል የአየር ንብረት ለውጥ መዛባት ዋነኛ ነው። በሰዎች የዕለት ተለት ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ ላይ የተደቀነው የአየር ንብረት ለውጥ ተጽዕኖ ለመቀነስም የአካባቢን መራቆት መከላከልና መልሶ ማልማት አንዱ የመከላከያ እርምጃ ነው። በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ሃሳብ አመንጪነት የተጀመረውና ዘንድሮ ለስድስተኛ ጊዜ ገቢራዊ የሚደረገው አረንጓዴ አሻራ መርሃ-ግብር ከኢትዮጵያ አልፎ በዓለም መድረክ ዕውቅና ተችሮታል። በተያዘው የ2016 ዓ.ም የክረምት ወቅት የአረንጓዴ አሻራ መርሃ-ግብር 7 ነጥብ 5 ቢሊየን ችግኞች ለመትከል የታቀደ ሲሆን፤ ለዚህም የችግኝ ማፍላትና የተከላ ቦታ ልየታ ቅድመ ዝግጅቶች ተደርጓል። በጉዳዩ ላይ ያነጋገርናቸው የፌዴሬሽን ምክር ቤት ምክትል አፈ-ጉባዔ ዛህራ ሁመድ፤ የአረንጓዴ አሻራ መርሃ-ግብር ኢኮኖሚዋ በግብርና ላይ ለተመሠረተው ኢትዮጵያ የህልውና ጉዳይ ነው ብለዋል። በተለይም አርብቶ እና አርሶ አደር ማኅበረሰብ ድርቅን ጨምሮ በአየር ንብረት ለውጥ ሳቢያ በሚከሰቱ ችግሮች ቀዳሚው ገፈት ቀማሽ እንደሆነ ጠቅሰዋል። አረንጓዴ አሻራ በሀገርና በትውልድ ላይ ትልቅ ስጋት የደቀነውን የአየር ንብረት ለውጥ መዛባት ተጽዕኖ በመቀነስ ለመጪው ትውልድ ምቹ የኑሮ ከባቢ የሚፈጥር ወሳኝ እርምጃ እንደሆነ አንስተዋል። አረንጓዴ አሻራ ለሀገር ተረካቢ ቀጣይ ትውልድ ምቹ፣ ከባቢ እና የበለጸገች ሀገር ለማውረስ የምንወጣው ኃላፊነት በመሆኑ፤ መላው ኢትዮጵያውያን ንቅናቄውን በንቃት እንዲሳተፉ ምክትል አፈ-ጉባዔዋ ጠይቀዋል። መርሃ-ግብሩ በአንድ ጊዜ ዘመቻ የሚታለፍ ሳይሆን ከዛሬ ይልቅ ነገን ታሳቢ በማድረግ በቀጣይነት ሊከወን የሚገባው በመሆኑ አካባቢን መልሶ ማልማት ባህል ማድረግ እንደሚገባ ነው የተናገሩት። የዘንድሮ አረንጓዴ አሻራ መርሃ-ግብር “የምትተክል ሀገር የሚያጸና ትውልድ!” በሚል መሪ ኃሳብ እንደሚካሄድ ይታወቃል።  
በምዕራብ ጉጂ ዞን የተራቆቱ መሬቶችን በአረንጓዴ አሻራ ለመሸፈን የተጀመረው ጥረት ተጠናክሮ ቀጥሏል
Jun 25, 2024 73
ቡሌ ሆራ፣ሰኔ 18/2016(ኢዜአ)--በምዕራብ ጉጂ ዞን የተራቆቱ መሬቶችን በአረንጓዴ አሻራ የችግኝ ተከላ መርሃ ግብር ለመሸፈን የተጀመረው ጥረት ተጠናክሮ መቀጠሉን የዞኑ ግብርና ጽህፈት ቤት ገለጸ፡፡ በጽህፈት ቤቱ የተፈጥሮ ሀብት ቡድን መሪ አቶ አንተነህ ዘነበ፣ ዞኑ በድርቅ ከሚጠቁ ዝናብ አጠር አካባቢዎች መካከል በቀዳሚነት የሚጠቀስ እንደሆነ አስታውሰዋል። ችግሩን በዘላቂነት ለመከላከል ባለፉት ዓመታት በተከታታይ ችግኝ ሲተከል መቆየቱን ጠቅሰው፤ በዞኑ ዘንድሮ ለችግኝ አመቺ የበልግ ዝናብ መገኘቱን ተከትሎ የችግኝ ተከላው እየተከናወነ ነው ብለዋል፡፡ በዞኑ ለተከላ ከተዘጋጁት ችግኞች መካከል የደን፣ የጥላ ዛፍ፣ የፍራፍሬና የእንስሳት መኖ ዋና ዋናዎቹ እንደሆኑ አስታውቀዋል፡፡ እንደ ቀርከሃ፣ የጥላ ዛፍ፣ ጽድ፣ ግራቪሊያ፣ ዋንዛና ኮሶ ካሉት የዛፍ ችግኞች በተጨማሪ ማንጎ፣ አቮካዶ፣ ሙዝ፣ ግሽጣና ሌሎችም የፍራፍሬ ዛፎች በዞኑ ህዝብ ተሳትፎ በቀዳሚነት እየተተከሉ ካሉት መካከል እንደሆነ ጠቅሰዋል፡፡ የችግኝ ተከላ ስራውን ለማከናወን በዞኑ 18 ሺህ 271 ሄክታር መሬት መዘጋጀቱን አመልክተዋል፡፡ በዞኑ ገላና ወረዳ የቶሬ ገጠር ቀበሌ ነዋሪ አቶ ጀንበሩ አዳነ በየዓመቱ የሚከሰት የአካባቢ መራቆት፣ ድርቅና የዝናብ ፈተና እንደሆነባቸው ገልጸዋል፡፡ ድርቅን ለመቋቋም እንዲያግዛቸውና ለምግብነት የሚውሉ ችግኞችን ለማልማት ዘንድሮ የአቮካዶ፣ የማንጎና ፓፓያ ችግኝ ለተከላ ማዘጋጀታቸውን ጠቅሰዋል። የዚሁ ወረዳ ነዋሪ አቶ ጃርሶ ዱጎ በበኩላቸው ''ችግኝ መትከል ብቻ ሳይሆን ተንከባክቦ በማሳደግም ጭምር እየተሳተፍኩ ነው'' ብለዋል፡፡ ከአካባቢያቸው ነዋሪዎች ጋር በመተባበር በአረንጓዴ አሻራ የችግኝ ተከላው መርሃ ግብር እንደሚሳተፉ ገልጸው፤ የአቮካዶ ችግኝም ማዘጋጀታቸውን ተናግረዋል።
ለወላይታ ሶዶ ከተማ የኮሪደር ልማት ስኬታማነት  ድጋፍ እያደረጉ መሆናቸውን ነዋሪዎች ገለጹ  
Jun 25, 2024 81
ሶዶ፤ ሰኔ 18/2016 (ኢዜአ)፦ ለወላይታ ሶዶ ከተማ የኮሪደር ልማት ስኬታማነት ድጋፍ እያደረጉ መሆኑን ኢዜአ ያነጋገራቸው የከተማው ነዋሪዎች ገለጹ። በከተማዋ ለተጀመረው የኮሪደር ልማት ሥራ የከተማው አስተዳደር አስካሁን ድረስ ከ55 ሚሊዮን ብር በላይ በጀት ሥራ ላይ ማዋሉን ጠቁሟል።   በከተማው ሊጋባ ትምህርት ቤት አካባቢ በኮሪደር ልማት በለማ ስፍራ ሲዝናኑ ኢዜአ ያነጋገራቸው አቶ አዲሱ እያሱ እንዳሉት፣ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ከተማዋን ለኑሮና ለሥራ ምቹ ለማድረግ የተለያዩ ተግባራት እየተከናወኑ ነው። ህብረተሰቡ ለኮሪደር ልማት የራሱን አስተዋጾ እያበረከተ መሆኑን የገለጹት አቶ አዲሱ፤ እሳቸውም በጉልበት፣ በገንዘብና በቁሳቁስ ድጋፍ ማድረጋቸውን ተናግረዋል። "በሊጋባ ትምህርት ቤት አቅራቢያ የቆሻሻ መጣያ ስፍራ የነበረ አካባቢ በኮሪደር ልማት ለምቶ ለመዝናኛ ስፍራ ከመዋሉ ባለፈ ለበርካቶች የሥራ ዕድል ፈጥሯል" ብለዋል።   የሊጋባ ትምህርት ቤት ርዕሰ መምህር ጌታቸው ዳና በበኩላቸው ቀደም ሲል አካባቢው የቆሻሻ መጣያ ስፍራ እንደነበር አስታውሰዋል። አካባቢው ንጹህ አለመሆኑ የማማር ማስተማር ሥራው ላይ ተጽዕኖ ሲፈጥር እንደነበር ያስታወሱት አቶ ጌታቸው፣ "ዛሬ አካባቢው ለምቶ ማማሩ ለመዝናኛነት ተመራጭ አድርጎታል" ብለዋል። "የከተማ አስተዳደሩ ከተማዋን ንጹህና ለኑሮ ምቹ ለማድረግ የተለያዩ ተግባራትን እያከናወነ ነው" ያሉት አቶ ጌታቸው፣ እሳቸውም በቤታቸው ዙሪያ አስከ 20 ሜትር ያለውን ቦታ ንጽህና በመጠበቅ ልማቱን እየደገፉ መሆናቸውን ተናግረዋል። በኮሪደር ልማቱ የሥራ ዕድል ከተፈጠረላቸው የከተማዋ ነዋሪዎች መካከል ወይዘሮ ጀሚላ ሀሰንሰይድ እንዳሉት ቀደም ሲል አካባቢው ለእንቅስቃሴ ምቹ አልነበረም።   በኮሪደር ልማቱ በአካባቢው የተገነቡ የማረፊያ ስፍራዎች ለብዙዎች የሥራ ዕድል መፍጠር እንዳስቻሉም ተናግረዋል። የኮሪደር ልማት በተካሄደበት ሊጋባ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት ቤት አካባቢ በጀመሩት የሻይ ቡና ሥራ ለሌሎች አምስት ሰዎች የሥራ ዕድል መፍጠራቸውንም ገልጸዋል። የወላይታ ሶዶ ከተማ አስተዳደር ከንቲባ አቶ ጀገና አይዛ እንዳሉት፣ ከተማዋን ለኑሮና ለሥራ ምቹ ለማድረግ የከተማ አስተዳደሩ ነዋሪዎችን በማሳተፍ የጽዳትና የማስዋብ ስራዎችን እያከናወነ ይገኛል። በከተማዋ በሚከናወን የኮሪደር ልማት ትኩረት ከተሰጣቸው እንዱ ከ43 ሺህ ካሬ ሜትር ቦታ ላይ ያረፈው የሊጋባ ፓርክ መሆኑን ገልጸዋል። በፓርኩ የልማት ሥራም የእግረኛ መንገድ፣ የማረፊያና የሻይ ቡና “ስናክ ሀውሶችን” የያዘ መሆኑን ገልጸዋል።   የሊጋባ ፓርክን ጨምሮ በወላይታ ሶዶ ዩኒቨርሲቲ አካባቢ ለሚከናወነው የኮሪደር ልማት የከተማ አስተዳደሩ ከ55 ሚሊዮን ብር በላይ ወጪ ማድረጉንም አቶ ጀገና ጠቁመዋል። ለኮሪደር ልማት ሥራዎች ውጤታማነት ህብረተሰቡ በገንዘብ፣ በቁሳቁስና በጉልበት የጎላ አስተዋጽኦ እያደረገ መሆኑንም ተናግረዋል። ህብረተሰቡ ልማቱ በሚካሄድባቸው አካባቢዎች ቤቶችና ሱቆችን ያለካሳ ክፍያ ከማንሳት ባለፈ ከ15 ሚሊዮን ብር በላይ የሚገመት የአይነት፣ የገንዘብና የጉልበት ድጋፍ በማድረግ የጎላ አስተዋጾ ማድረጉን ገልጸዋል። የኮሪደር ልማቱ በርካታ ነዋሪዎችን በቀጥታና በተዘዋዋሪ መንገድ የሥራ ዕድል ተጠቃሚ ማድረጉንም አቶ ጀገና ገልጸዋል።
ዓለም አቀፍ ዜናዎች
17ተኛውን የአውሮፓ ዋንጫ የሚያስተናግዱትን 10 ስታዲየሞች እንተዋወቃቸው
Jun 14, 2024 614
የብዙዎችን ቀልብ በመሳብ የሚታወቀው የአውሮፓ ዋንጫ ውድድር እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ1960 በፈረንሳይ አስተናጋጅነት መጀመሩ ይታወቃል፡፡ በመጀመሪያው የአውሮፓ ዋንጫ ሶቪየት ዩኒየን ዩጎዝላቪያን 2 ለ 1 በመርታት አሸናፊ የሆነችበት ውድድር ዘንድሮ ለ17ተኛ ጊዜ በጀርመን አስተናጋጅነት ከሰኔ 7 እስከ ሐምሌ 7 ቀን 2016 ዓ.ም ይከናወናል። በውድድሩ 24 አገራት በስድስት ምድብ ተከፍለው ጨዋታቸውን የሚያከናውኑ ሲሆን እነዚህ ውድድሮች በጀርመን 10 ከተሞች በሚገኙ አሥር ስታዲየሞች ይከናወናሉ። 17 ተኛውን የአውሮፓ ዋንጫ የሚያስተናግዱትን 10 ስታዲየሞችን እንተዋወቃቸው፡- የበርሊን ኦሊምፒክ ስታዲየም በጀርመን ዋና ከተማ በርሊን የሚገኝ ሲሆን 71ሺህ ተመልካች ይይዛል። የጀርመኑ ሀርታበርሊን ክለብ የሚጫወትበት ይኼ ስታዲየም 6 ጨዋታዎች የሚደረጉበት ሲሆን ስፔን ከክሮሽያ፣ ፖላንድ ከኦስትሪያ እና ኔዘርላንድ ከኦስትርያ የሚያደርጉትን የምድብ ጨዋታ፤ እንዲሁም ከ16 ቱ የጥሎ ማለፍ ጨዋታዎች አንዱን ያስተናግዳል። በተጨማሪም የሩብ ፍፃሜ እና የፍፃሜ ጨዋታዎች ይደረጉበታል። ሬንኢነርጂ ስታዲየም ይህ ስታዲየም በጀርመኗ ኮሎኝ ከተማ ይገኛል። 43 ሺህ ተመልካች የሚይዝ ሲሆን የጀርመኑ ክለብ ኮሎኝ የሚጠቀምበት ስታዲየም ነው። በአውሮፓ ዋንጫው 5 ጨዋታዎቸን ያስተናግዳል። ሀንጋሪ ከሲውዘርላንድ፤ ስኮትላንድ ከሲውዘርላንድ፤ ቤልጂየም ከሮማንያ፤ ኢንግላንድ ከስሎቬኒያ እና እንዲሁም ከ16 ቱ የጥሎ ማለፍ ጨዋታዎች አንዱን ያስተናግዳል። አሊያንዝ አሬና ይህ ስታዲየም የጀርመኑ ክለብ ባየርሙኒክ የሚጫወትበት ስታዲየም ሲሆን፤ከ75 ሺህ ተመልካች በላይ ይይዛል። 6 ጨዋታዎች የሚደረጉበት ሲሆን ጀርመን ከስኮትላንድ፤ ሮማንያ ከዩክሬን፣ ስሎቬኒያ ከሰርቢያ፤ ዴንማርክ ከሰርቢያ፤ እንዲሁም ከ16 ቱ የጥሎ ማለፍ ጨዋታዎች አንዱን ያስተናግዳል። በተጨማሪም አንድ የግማሽ ፍፃሜ ጨዋታ ያስተናግዳል። ፍራንክፈርት አሬና በጀርመኗ ከተማ ፍራንክፈርት የሚገኝ ሲሆን፤47 ሺህ ተመልካቾችን ይይዛል። የጀርመኑ ክለብ ኢንትራ ፍራንክፈርት የሚጠቀምበት ስታዲየም ሲሆን 5 ጨዋታዎችን ያስተናግዳል። ቤልጂየም ከስሎቬክያ፤ዴንማርክ ከኢንግላንድ፣ ስዊዘርላንድ ከጀርመን፤ስሎቫኪያ ከሮማንያ የሚያደርጉትን የምድብ ጨዋታና እና እንዲሁም ከ16 ቱ የጥሎ ማለፍ ጨዋታዎች አንዱን ያስተናግዳል። ቮልክ ስፓርክ ይህ ስታዲየም በጀርመኗ ሀምቡሩግ ከተማ የሚገኝ ሲሆን 49 ሺህ ተመልካቾችን ይይዛል። የጀርመኑ ክለብ ሀምቡርግ የሚገለገልበት ሲሆን በአውሮፓ ዋንጫ 5 ጨዋታዎችን ያስተናግዳል።ፖላንድ ከኔዘርላንድ ፤ክሮሽያ ከአልቤኒያ ፤ ጆርጂያ ከቼክሪፐብሊክ ፤ቼክ ሪፐብሊክ ከተርኪዬ የሚያደርጉትን የምድብ ጨዋታና ከ16 ቱ የጥሎ ማለፍ ጨዋታዎች አንዱን ያስተናግዳል። ሲግናል አዱና ፓርክ ይህ ስታዲየም በጀርመኗ ዶርትሙንድ ከተማ የሚገኝ ሲሆን ከ81ሺህ በላይ ተመልካች ይይዛል። በቦሪሲያ ዶርትሙነድ ክለብ ባለቤትነት የተያዘው ስታዲየሙ 6 ጨዋታዎችን የሚያስተናግድ ሲሆን ጣሊያን ከአልቤኒያ፤ ተርኪዬ ከጆርጂያ፤ተርኪዬ ከፖርቹጋል ፣ ፈረንሳይ ከፖላንድ ከ16 ቱ የጥሎ ማለፍ ጨዋታዎች አንዱን ያስተናግዳል። በተጨማሪም አንድ የግማሽ ፍፃሜም ጨዋታም ያስተናግዳል። ላይፕዚግ ስታዲየም ይኼ ስታዲየም የጀርመኑ ክለብ አርቢ ላይፕዚግ የሚጫወትበት ሲሆን 40ሺህ ተመልካች ይይዛል ።በአውሮፓ ዋንጫው 4 ጨማታዎችን ያስተናግዳል። ፖርቹጋል ከቼክ ሪፐብሊክ ፤ ኔዘርላንድ ከፈረንሳይ ፤ክሮሽያ ከጣሊያን የሚያደርጉትን ምድብ ጨዋታ ጨምሮ ከ16 ቱ የጥሎ ማለፍ ጨዋታዎች አንዱን ያስተናግዳል። አሬና አፍሻልክ ስታዲየም ይህ ስታዲም በጀርመኗ ከተማ ግላሰንከርከን ከተማ ይገኛል። የጀርመኑ ክለብ ሻልክ 04 የሚጠቀምበት ይህ ስታዲየም 50 ሺህ ተመልካቾችን የመያዝ አቅም ያለው ሲሆን በውድድሩ 4 ጨዋታዎችን ያስተናግዳል። ሰርቢያ ከእንግሊዝ፤ ስፔን ከጣሊያን፤ጆርጂያ ከፖርቹጋልና እንዲሁም ከ16 ቱ የጥሎ ማለፍ ጨዋታዎች አንዱን ያስተናግዳል። ስቱትጋርት አሬና ይህ ስታዲም በጀርመኗ ከተማ ስቱትጋርት የሚገኝና የጀርመኑ ክለብ ስቱትጋርት የሚጠቀምበት ስታዲየም ነው። ስሎቬኒያ ከዴንማርክ፤ጀርመን ከሀንጋሬ፤ስኮትላንድ ከሀንጋሬ፤ዩክሬን ከቤልጂየም የሚያደርጉትን የምድበ ጨዋታዎች ፣በተጨማሪም አንድ የሩብ ፍፃሜ ጨዋታን ያስተናግዳል። ዱሴልዶርፍ አሬና በጀርመኗ ከተማ ዱሴልዶርፍ የሚገኝ ሲሆን 47 ሺህ ተመልካች የመያዝ አቅም አለው።ስታዲየሙ 5 ጨዋታዎችን የሚያስተናግድ ሲሆን ኦስትርያ ከፈረንሳይ፤ስሎቬኪያ ከዩክሬን፤አልቤኒያ ከስፔን የሚያደርጉትን የምድብ ጨዋታና እንዲሁም ከ16 ቱ የጥሎ ማለፍ ጨዋታዎች አንዱን ያስተናግዳል።። በተጨማሪም አንድ የሩብ ፍፃሜ ጨዋታ ይደረግበታል።        
ሰው ሰራሽ አስተውሎት የመረጃ ስርጭትን በፍጥነት እየተለወጠ ባለበት አለም አፍሪካ ትክክለኛ ድምጿን እንድታሰማ ሀገራት ለዘርፉ ትኩረት እንዲሰጡ ጥሪ ቀረበ
May 16, 2024 1051
አዲስ አበባ፤ ግንቦት 8/2016(ኢዜአ)፦ ከሰው ሰራሽ አስተውሎት ጋር በተገናኘ የመረጃ ስርጭት በፍጥነት እየተለወጠ ባለበት አለም አፍሪካ ትክክለኛ ድምጿን እንድታሰማ ለማድረግ ሀገራት ለዘርፉ ተገቢውን ትኩረት እንዲሰጡ ጥሪ ቀረበ። በአህጉሪቱ የሚዲያና ኮሙኒኬሽን ዘርፍ ላይ የሚመክረው 3ተኛው የአፍሪካ ሚዲያ ኮንቬንሽን በጋና አክራ እየተካሄደ ይገኛል። አፍሪካዊ መረጃዎችን ለአርቴፍሻል አስተውሎት ግብአት በሚሆን መልኩ በማዘጋጀትና የአህጉሪቱን መጪ የቴክኖሎጂ ጉዞ በማፋጠን በኩል ሚዲያው ከፍተኛ ሚና እንዳለው በጉባኤው ተነስቷል። የዘንድሮው ጉባኤ የሚዲያ ነፃነትና የመረጃ ተደራሽነት እንዲሁም ሚዲያውን በኢኖቬሽንና በሰው ሰራሽ አስተውሎት የማገዝ አጀንዳዎችን መያዙ ተገልጿል። በተጨማሪም የአየር ንብረት ለውጥን ለመከላከል ሀገራት የሚወስዱትን መፍትሄዎች ለብዙሃኑ መረጃ የማድረስ ሃላፊነታቸውን ሚዲያዎች እንዲወጡ ማድረግ ላይም ጉባኤው ይመክራል ተብሏል።   በ3ተኛው የአፍሪካ ሚዲያ ኮንቬንሽን ላይ የሀገራት የሚዲያና ኮሙኒኬሽን ከፍተኛ የስራ ሃላፊዎች፣ የአፍሪካ ህብረትና የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የስራ መሪዎችና ከመላው አፍሪካ የተውጣጡ የሚዲያ ባለሙያዎች ተሳታፊ ናቸው። ለሁለት ቀናት በሚካሄደው ጉባኤ ኢትዮጵያ በተለይ በሰው ሰራሽ አስተውሎት፣ በሚዲያና ኮሙኒኬሽን ዘርፎች የምታከናውናቸውን ተግባራት በተመለከተ ልምዷን እንደምታካፍል የመንግስት ኮሙኒኬሽን አገልግሎት መረጃ ያመላክታል።
በእስራኤልና ኢራን መካከል የሚታየውን አሳሳቢ ሁኔታ ሀገራት በአስቸኳይ ሊያስቆሙት ይገባል- አንቶኒዮ ጉተሬዝ
Apr 15, 2024 2534
አዲስ አበባ፤ ሚያዚያ 7/2016(ኢዜአ)፡- አለም ተጨማሪ ጦርነት እንድታስተናግድ እድል ባለመፍጠር በእስራኤልና ኢራን መካከል የሚታየውን አሳሳቢ ሁኔታ ሀገራት በአስቸኳይ ሊያስቆሙት እንደሚገባ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ጸሐፊ አንቶኒዮ ጉተሬዝ አሳሰቡ። ኢራን እስራኤል ከሳምንታት በፊት ሶርያ በሚገኘው ቆንስላ ጽሕፈት ቤት ጥቃት አድርሳብኛለች በሚል ባሳላፍነው ቅዳሜ ሌሊት መጠነ ሰፊ ጥቃት መሰንዘሯ በተለያዩ የዓለም መገናኛ ብዙሃን መዘገቡ ይታወሳል። ይህንንም ተከትሎ በቀጣናውና በአለም ሀገራት የተፈጠረውን ከፍተኛ ውጥረት ለማርገብ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ጸሐፊ አንቶኒዮ ጉተሬዝ የጸጥታ ምክር ቤቱን አስቸኳይ ስብሰባ ጠርተዋል። በስብሰባውም አለም ተጨማሪ ጦርነት የምታስተናግድበት ምንም አይነት አቅም ስለሌለ ሀገራት በእስራኤልና ኢራን መካከል የሚታየውን አሳሳቢ ሁኔታ በአስቸኳይ ሊያስቆሙት ይገባል ሲሉ አሳስበዋል። ችግሩ በቸልታ የሚታይ ከሆነ አስከፊ ጉዳት ሊያስከትል እንደሚችል መናገራቸውን ያስነበበው ፍራንስ 24 የጸጥታው ምክር ቤት አባላት ሁኔታውን በአስቸኳይና ከፍተኛ ጥረት በማድረግ ሊያስቆሙት እንደሚገባ ማሳሰባቸውንም ዘግቧል።
ሐተታዎች
11 አገራት ያዘጋጁት ታሪካዊው የአውሮፓ ዋንጫ 
Jun 20, 2024 424
አገራት ዓለም ዋንጫ፣ የኦሊምፒክ ጨዋታዎችና ሌሎች ዓለም አቀፋዊና አህጉራዊ ውድድሮች በጣምራ የማዘጋጀት ባህል ባለፉት ጥቂት አስርት ዓመታት ውስጥ እየተለመደ መጥቷል። በተለይም ባለፉት ሁለት አስርት ዓመታት ይህ አዝማሚያ በከፍተኛ ሁኔታ እያደገ መምጣቱን የተለያዩ መረጃዎች ያመለክታሉ። የስፖርት ሁነቶችን በጋራ የማዘጋጀት ሀሳብ የሚመነጫው አንድ አገር ግዙፍ ስፖርታዊ ውድድሮችን ሲያስተናግድ ለከፍተኛ የገንዘብ ወጪ የሚዳርግና አላስፈላጊ ጫና ውስጥ የሚከት በመሆኑ ነው ይላሉ የዘርፉ ባለሙያዎች። ስፖርታዊ ሁነት በትብብር ማዘጋጀት አገራት ኢኮኖሚን ጨምሮ ሌሎች ጥቅሞችንና የሚኖሩ ጉዳቶችን እንዲጋሩ በማድረግ የስፖርት ውድድር አስተዳደርን ውጤታማ እንደሚያደርግ ይናገራሉ። የዓለም የእግር ኳስ ቤተሰብ ቀልብ ከሳቡ ስፖርታዊ ውድድሮች አንዱ በጀርመን አስተናጋጅነት እየተካሄደ የሚገኘው 17ኛው የአውሮፓ ዋንጫ ነው። ከስድስት አስርት ዓመታት በላይ ያስቆጠረው የአውሮፓ ዋንጫ የተጀመረው እ.አ.አ በ1960 ሲሆን የውድድሩ አዘጋጅ አገር የነበረችው ፈረንሳይ ነበረች። እንግሊዝ እ.አ.አ በ1996 እስካሰናዳችው 10ኛው የአውሮፓ ዋንጫ ድረስ ውድድሩ ሲካሄድ የቆየው በአንድ አገር አዘጋጅነት ነው። ለመጀመሪያ ጊዜ ከአንድ አገር በላይ ውድድሩን ያዘጋጀው እ.አ.አ በ2000 በተካሄደው 11ኛው የአውሮፓ ዋንጫ ነው። ውድድሩን ያዘጋጁት አገራት ደግሞ ቤልጂየምና ኔዘርላንድስ ናቸው። በጣምራ የተካሄደውን ታሪካዊ ሁነት ፈረንሳይ ጣልያንን 2 ለ 1 በማሸነፍ ዋንጫውን አንስታለች። እ.አ.አ በ2008 ኦስትሪያና ስዊዘርላንድ 13ኛው የአውሮፓ ዋንጫ እንዲሁም ፖላንድና ዩክሬን እ.አ.አ በ2012 የተካሄደውን 14ኛ የአውሮፓ ዋንጫ በጋራ አዘጋጅተዋል። ይሁንና እ.አ.አ በ2020 የተካሄደው 16ኛው የአውሮፓ ዋንጫ ከሁሉም የተለየና በጣም ያልተለመደ ነበር። በወቅቱ የአውሮፓ እግር ኳስ ማህበር ፕሬዝዳንት የነበሩት ሚሼል ፕላቲኒ የአውሮፓ ዋንጫ የተጀመረበትን 60ኛ ዓመት ለማክበር ውድድሩ በተለያዩ አገራት እንደሚካሄድ ይፋ አደረጉ። ፕላቲኒ ውድድሩን "የማይደገም የአንድ ጊዜ የአውሮፓውያውን የፍቅርና ወዳጅነት ሁነት" ሲሉም ገልጸውታል። 16ኛው የአውሮፓ ዋንጫ የተካሄደው በ11 የአውሮፓ አገራት በሚገኙ 11 ከተሞች ነው። አዘርባጃን፣ ዴንማርክ፣ እንግሊዝ፣ ጀርመን፣ ሀንጋሪ፣ ጣልያን፣ ኔዘርላንድስ፣ ሮማኒያ፣ ሩሲያ፣ ስኮትላንድና ስፔን ታሪካዊውን ውድድር በጋራ ያዘጋጁ አገራት ናቸው። ውድድሩ ከእ.አ.አ ሰኔ 12 እስከ ሐምሌ 12 2020 ይካሄዳል ተብሎ ቀን ቢቆረጥለትም በኮቪድ-19 ወረርሽኝ ምክንያት ወደ 2021 ተዘዋውሯል። ውድድሩን 13 አገራት እንደሚያዘጋጁት ተገልጾ የነበረ ቢሆንም ቤልጂየም ውድድሩን ለማስተናገድ ስትገነባው የነበረው ዩሮ ስታዲየም በጊዜው ባለመጠናቀቁና አየርላንድ ደግሞ ከወረርሽኙ ጋር በተያያዘ ደጋፊዎች ስታዲየም ገብተው ጨዋታዎችን እንዲከታተሉ የማድረግ ዋስትናን ባለመስጠቷ ከአስተናጋጅነት ውጪ መሆናቸውን የአውሮፓ እግር ኳስ ማህበር በወቅቱ ገልጿል። እ.አ.አ በ2016 በፈረንሳይ በተካሄደው 15ኛው የአውሮፓ ዋንጫ አሸናፊ የነበረችው ፖርቹጋል በጥሎ ማለፉ በቤልጂየም ተሸንፋ ከውድድሩ ውጭ መሆኗ ያልተጠበቀ ውጤት ነበር። 90 ሺህ ተመልካች በሚያስተናግደው ዌምብሌይ ስታዲየም በተደረገው የፍጻሜ ጨዋታ ጣልያን እንግሊዝን በመለያ ምት በማሸነፍ ታሪካዊውን ዋንጫ አንስታለች። በውድድሩ 24 አገራት በስድስት ምድቦች ተከፍለው ጨዋታቸውን አድርገዋል። 16ኛው የአውሮፓ ዋንጫ በውድድሩ ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ የቪዲዮ ረዳት ዳኝነት (ቫር) ጥቅም ላይ የዋለበት ነው። ከዚህ ቀደም ከሁለት አገራት በላይ በጣምራ ያዘጋጁት አህጉራዊ የእግር ኳስ ውድድር እ.አ.አ በ2007 የተካሄደው 14ኛው የእስያ ዋንጫ ነው። ኢንዶኔዢያ፣ ማሌዢያ፣ ታይላንድና ቬትናም ውድድሩን ያዘጋጁ አገራት ናቸው። ከዚህ በኋላ በሚካሄዱ ዓለም አቀፍ የስፖርት ውድድሮች የ11 አጋራትን ጣምራ አዘጋጅነት ክብረ ወሰንን ያልፉ ይሆን? ለሚለው ጥያቄ ቀጣይ ጊዜያት ምላሽ ይሰጣሉ።                                    
አምስቱ ጣሊያናውያን አሰልጣኞች በአውሮፓ ዋንጫ  
Jun 16, 2024 563
በይስሐቅ ቀለመወርቅ በጀርመን አስተናጋጅነት እየተከናወነ የሚገኘው 17 ኛው የአውሮፓ ዋንጫ፤ ሦስተኛ ቀኑን የያዘ ሲሆን የምድብ ጨዋታዎች እየተደረጉ ነው። ከጨዋታዎቹ ጎን ለጎን ደግሞ የተለያዩ አስደናቂ ቁጥራዊ መረጃዎች እየተመዘገቡበት ነው። ከነዚህም ውስጥ 24 ሀገራትን ከሚያሰለጥኑት አሰልጣኞች አምስቱ ጣሊያናውያን መሆናቸው፤ የዘንድሮውን የአውሮፓ ዋንጫ ልዩ ያደርገዋል። እነዚህ አሰልጣኞች እነማናቸው የሚለውን ደግሞ እንደሚከተለው እንመልከት፡- ሉቺያኖ ስፓሌቲ፡- ይህ ጣሊያናዊ የ65 ዓመት አሰልጣኝ በተጨዋችነት ዘመኑ የአማካይ ሥፍራ ተሰላፊ ሲሆን፤ የአሰልጣኝነት ጊዜውን የተለያዩ ክለቦችን በማሰልጠን አሳልፏል። እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ1993 ዓ.ም የጣሊያኑን ክለብ ኢምፖሊ በማሰልጠን የአሰልጣኝነት ጉዞውን አንድ ብሎ ጀመረ። ከዛም የጣሊያን ክለቦች የሆኑትን ሳምፕዶርያ፣ቬንዚአ፣ ዩዲኒዜ፣ አንኮና፣ ሮማ፣ኢንተርሚላን እና ናፖሊን አሰልጥኗል። በክለብ አሰልጣኝነት ቆይታውም ሮማን ሁለት ጊዜ የኮፓ ኢታልያ ተከታታይ የዋንጫ ድል ሲያበቃ፤ ናፖሊን ደግሞ አምና የጣሊያን ሴሬአ ዋንጫን እንዲያነሳ አድርጎታል። የሩሲያውን ክለብ ዜኒት ሴንት ፒተርስበርግንም እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ከ2009 እስከ 2014 በማሰልጠን ሁለት ጊዜ የሩሲያን ፕሪሚየር ሊግ ዋንጫን እንዲያነሳ አድርጎታል። በነሐሴ ወር 2024 ላይ የጣሊያን ብሔራዊ ቡድን አሰልጣኝ ሆኖ የተሾመ ሲሆን፤በጀርመን አስተናጋጅነት እየተከናወነ በሚገኘው የአውሮፓ ዋንጫ የጣሊያን ብሔራዊ ቡድንን ለውድድር ይዞ ቀርቧል። ቪሴንዞ ሞንቴላ ፡- ይህ ጣሊያናዊ የ49 ዓመት አሰልጣኝ በተጨዋችነት ዘመኑ በአጥቂ ሥፍራ ይጫወት የነበረ ሲሆን፤ አሰልጣኝነት የጀመረውም በተጨዋችነት ዘመኑ ለተጫወተለት ሮማ ጊዜአዊ አሰልጣኝ ሆኖ በማሰልጠን ነበረ። ከዛም የጣሊያኖቹን ክለቦች ካታኒያ፣ ፊዮረንቲና፣ ሳምፕዶሪያና ኤሲሚላንን ካሰለጠነ በኋላ ወደ ስፔኑ ክለብ ሲቪያ በማምራት አሰልጥኗል። በመጨረሻም ወደ ተርኪዬ ሱፐርሊግ በመሄድ የተርኪዬን ክለብ አዳና ዲሚስፖር ካሰለጠነ በኋላ፤ የተርኪዬ ብሔራዊ ቡድንን እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ከ2023 ጀምሮ እያሰለጠነ ይገኛል። የተርኪዬ ብሔራዊ ብድን፤በአውሮፓ ዋንጫ ማጣሪያ ባሳየው ብቃትና አሁን ላይ ባለው ወቅታዊ አቋም ያልተጠበቀ መልካም ጉዞ ያደረርጋል የሚል ግምት፤ በእግር ኳስ ተንታኞች እየተሰጠው ይገኛል። ዶሚኒኮ ቲዴስኮ፡- ይህ 38 ዓመት ጣሊያናዊ አሰልጣኝ እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ2017 በጀርመኑ ክለብ ኤያትዝበርገር አወ ማሰልጠን የጀመረ ሲሆን የጀርመኖቹን ክለቦች ሻልክ 04 እና አርቢ ላይፕዚግንም አሰልጥኗል። የሩሲያው ክለብ ስፓርታክ ሞስኮን ማሰልጠን ችሏል። እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ2023 የቤልጂየምን ብሔራዊ ቡድን እንዲያሰለጥን የተሾመ ሲሆን፤ በጀርመን አስተናጋጅነት እየተከናወነ በሚገኘው የአውሮፓ ዋንጫ፤ ወርቃማ ትውልዳቸውን አባክነው አዲስ ቡድን ይዘው የመጡትን ቤልጂየሞች በውጤት ለመካስ ብዙ ይጠበቅበታል። ማርኮ ሮሲ፡- ይህ የ65 ዓመት ጣሊያናዊ አሰልጣኝ በተጨዋችነት ዘመኑ በተከላካይ ሥፍራ የተጫወተ ሲሆን፤ የአሰልጣኝነት ሥራውን የጀመረው እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር የጣሊያኑን ክለብ ሉማዜኒ በማሰልጠን ነበር። ከዛም የጣሊያኖቹን ክለቦች አውሮራ ፕሮ ፓትሪያ፣ ስፔዚያ፣ ስካፋቲሴ እና ካቪዜ የተባሉትን ክለብ አሰልጥኗል። ከዛም የሀንጋሪ ክለብ የሆነውን ቡዳፔስት ሆንቭድ እና የስሎቫኪያውን ክለብ ዱናስካ ስትሪዳን ያሰለጠነ ሲሆን፤ እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ2018 የሀንጋሪ ብሔራዊ ቡድን አሰልጣኝ ሆኖ ተሾሟል። በጀርመን አስተናጋጅነት እየተከናወነ በሚገኘው የአውሮፓ ዋንጫ፤ ማርኮ ሮሲ የሀንጋሪ ብሔራዊ ቡድንን ይዞ እተሳተፈ የሚገኝ ሲሆን በመጀመሪያ የምድብ ጨዋታው፤ በስዊዘርላንድ 3 ለ1 ተሸንፏል። ፍራንቺስኮ ካልዞና፡- ይህ የ55 ዓመት ጣሊያናዊ አሰልጣኝ በተጨዋችነት ዘመኑ በአማካይ ሥፍራ የተጫወተ ሲሆን የአሰልጣኝነት ሕይወቱን በአብዛኛው በረዳት አሰልጣኝነት አሳልፏል። የአሰልጣኝነት ስራውን የጀመረው የጣሊያኑ ክለብ ፔሩጂያን በማሰልጠን ሲሆን በጣሊያኖቹ ክለቦች አሌሳንድርያ፣ሶሬንቶ፣ ኢምፖሊ፣ ናፖሊ እና ካግሊያሪ፣ በረዳትነት አሰልጣኝነት አገልግሏል። በጀርመን አስተናጋጅነት እየተከናወነ በሚገኘው የአውሮፓ ዋንጫ ደግሞ የስሎቫኪያን ብሔራዊ ቡድን በአሰልጣኝነት እየመራ ይገኛል።      
"ቢስት ባር" - ያንዱ ላንዱ የመተሳሰብ ስብዕና መገለጫ
Jun 7, 2024 732
"ቢስት ባር" - ያንዱ ላንዱ የመተሳሰብ ስብዕና መገለጫ በቀደሰ ተክሌ ታላቅ የሚከበርበት፣ ፍቅር ለምልሞ አብሮነትን የሚደምቅበት፣ በዝናብ አብቅሎ ቤታቸውን በእህል ለሞላው ፈጣሪ ቤንቾች ምስጋና የሚያቀርቡበት በዓል- "ቢስት ባር"። "ቢስት" ማለት የመጀመሪያ ወይም በኩር ማለት ሲሆን በክረምቱ የተዘራ እህል ደርሶ የመጀመሪያውን ፍሬ የሚቀምሱበት መሆኑን ያመለክታል። "ባር" ማለት ደግሞ በዓል የሚል ቀጥተኛ ትርጉም አለው። ታዲያ ይህ የመጀመሪያ እህል ከመቅመስ ጋር ተያይዞ የሚከበረው በዓል ከዛም ከፍ ያለ ትርጉም ያለው ነው። በቤንቾች ዘንድ ለሰው ልጅ ተገቢውን ክብር መስጠት ባህል ነው። ክብር ሲሰጥ ከጣት እንኳን ረጅምና አጭር አለ የሚል ብሂልን አስደግፈው ታላቅን እንደ ታላቅነቱ ከፍ የማድረግ ልምዳቸው የጎላ ነው። በ"ቢስት ባር" ከመጀመሪያው እህል የተዘጋጀውን ምግብም ሆነ መጠጥ የመጀመሪያ ልጅ ወይም ታላቅ ሳይቀምስ ሌሎች ታናናሾች ወደ አፋቸው አያደርሱም። የ"ቢስት" በዓል ለልጆች መከባበርን በማስተማርና የሥርዓቱ ሰንሰለትን ከቀጣይ ትውልድ ጋር በማስተሳሰር የሚከበር በዓል ነው። የደረሰውን እህል የበኩር ልጅ እንደቀመሰ በእድሜ ደረጃ ከታላቅ እስከ ታናሽ በተራ ይደርሳል። ከዚህ በኋላ የተዘጋጀው ምግብ ከቤተሰብ አልፎ ለጎረቤት ተዳርሶ ሐሴት ይደርግበታል። በቤንች የመጀመሪያን እህል ለብቻ መቅመስ ነውር ነው። ይህም ህዝቡ ለአብሮነት ቦታ እንዲሰጥ ያስቻለ ቱባ ባህል ነው። የ"ቢስት ባር" ሌላኛው ደማቅ ገጽታ መደማመጥ ነው። ሰው ካልተደማመጠ አይከባበርም፤ ካልተከባበረ ደግሞ አብሮነት አይዘልቅም፤ አብሮነት ከሌለ በመራራቅ ውስጥ በሚፈጠር ክፍተት ሰላም ይደፈርሳል። ለዚህም ቤንቾች ለመደማመጥ ትልቅ ቦታ ይሰጣሉ። ባላባቶች በቢስት ባር የልማት ሥራና ሌሎች ጉዳዮች ላይ መመሪያዎችን በምርቃት አዋዝተው ያስተላልፋሉ። ሌሎች ጆሮ ሰጥተው ያዳምጣሉ ድርጊቱን ተቀብለው በነጋታው ይተገብራሉ። ለ"ቢስት" በዓል የተጣላን ሊያስታርቅ የተቀመጠ ሽማግሌ ብዙ አይደክምም። በሁለቱ ጠበኞችና በሽማግሌዎች መካከል መከባበርን መሠረት ያደረገ መደማመጥ አለና። የተደማመጠ ደግሞ መግባባቱ ስለማይቀር በሽማግሌ ምክር ራሳቸውን በፍቅር ያድሳሉ። ወዲያው ታርቀው አንድ ይሆናሉ፤ "ቢስት ባር"ን በወንድማማችነት ያከብራሉ። የቤንች ልጆች በዓመት አንድ ጊዜ ከሌሊት ጨረቃና ከዋክብት ጋር ደስታቸውን የሚጋሩበት ልዩ ቀን "ቢስት ባር" ነው። ለቢስት ባር የተዘጋጀውን ምግብ ቀምሰው ቦርዴውን ፉት እያደረጉ ከባላባቶች ጋር የምስጋና ሥነ ሥርዓትን እንዳከናወኑ ወደ ውጭ ወጥተው በጨረቃ ብርሃን ይጨፍራሉ። በፍጹም ልብ ተዋደው በአንድ ቀዬ ተሰበስበው ያለ ልዩነት ፌሽታ የሚያደርጉበት የአብሮነት በዓል ነው- ቢስት ። ከኢዜአ ጋር ቆይታ ያደረጉት የቤንች ሸኮ ዞን ባህል፣ ቱሪዝምና ስፖርት መምሪያ ኃላፊ አቶ ጌታቸው ኮይካ እንደሚሉት የ"ቢስት ባር" የሕዝቦችን የእርስ በእርስ ትስስር የማጎልበት አቅም ያለው ኩነት ነው። በበዓሉ ወቅት የሚፈጸሙ ባህላዊ ክዋኔዎች ከበዓል ያለፈ ትርጉም ያላቸው ናቸው። ለአብነትም በቢስት ባር የተቀያየመ ይታረቃል፣ ያጠፋ ቢኖር ምሕረት አግኝቶ ፍቅር አንድነት ይሰፍናል ይላሉ። የዚህ ሥነ ሥርዓት ክዋኔ ባለቤት የሆኑ የጎሳ መሪዎችና ባለባቶች ስብከታቸው ፍቅር፣ ምክራቸው በጎነት ነው ሲሉም ገልጸዋል። የቢስት ባር ስለተደረገ ነገር ምስጋና ማቅረብን የሚያስተምር እንደሆነም ነው አቶ ጌታቸው የሚናገሩት። አርሶ አደሩ ወጥቶ ወርዶ የዘራው ሰብል እንዲበቅል ዝናብን ሰጥቶ፤ በዝናቡ ከበቀለ በኋላም ፀሐይን አፈራርቆ አዝመራን በምርት ለሚሞላ ፈጣሪ ምስጋና መስጠት የበዓሉ መሠረት ነው ይላሉ። ያገኙትን ምርት ከመጠቀማቸው በፊት ተሰብስበው ያመሰግናሉ። በምስጋናው ሥነ ሥርዓት ለሀገር ሰላም ለቀጣዩ አዝመራ መልካምነትና ስለቤተሰብ ጎረቤት ጤንነት ልመና እንደሚቀርብ ተናግረዋል። አቶ ጌታቸው እንደሚሉት የ"ቢስት ባር" በውስጡ የያዛቸውን እምቅ ሀገር በቀል እውቀቶች ያሁኑ ትውልድ ቢማር ሰላምና ፍቅር፤ መቻቻልና መከባበር በልጽጎ የሕዝቦች አንድነት ይጠነክራል። ለዚህም ተቋርጦ የነበረውን የ"ቢስት ባር" በዓል አከባበር በተለያዩ ጥናቶች በማስደገፍ በዓሉን ዳግም ለማስጀመር ብዙ ሥራ መሠራቱን ጠቁመዋል። ከቤንች ባላባቶች መካከል መርቴት ሻሽ በሰሜን ቤንች ወረዳ የኡፅቅን ቀበሌ ነዋሪ ናቸው። በዓሉ ከተቋረጠ ረጅም ዓመታት በኋላ በህይወት እያሉ በመከበሩ መደሰታቸውን ተናግረዋል። በተለይ በዓሉ ሰብዓዊነትን ከፍ አድርጎ የሚከበር መሆኑን ጠቅሰው ሳይበረዝ እንዲከበር በዝግጅት ሥራው የበኩላቸውን አስተዋጽኦ እያበረከቱ መሆኑን ተናግረዋል። የጥንት ባህላዊ ሥርዓቶቻችን በሀገር በቀል እውቀቶች የተቃኙ በመሆናቸው ለሰላምና ለአብሮነት ያላቸው ፋይዳ የጎላ እንደሆነ አንስተው በዓሉ ከምስጋናና እህል መቅመስ ባለፈ ማኅበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ፋይዳ ያለው ነው ሲሉም ገልጸዋል። ከቢስት ባር ማግስት የሥራ መመሪያ ተሰጥቶ ለቀጣዩ አዝመራ ሰፊ ዝግጅት የሚደረግበት እንደሆነም አስረድተዋል። የ"ቢስት ባር" እሴቶች ዛሬ ላይ ላለው ትውልድ እጅግ አስፈላጊ ናቸው። ምክንያቱም የሰላም መሠረቶችን ጠንቅቆ ማወቅና መተግባር የሚያስችል የመከባበርና የአብሮነት ሥርዓትን የያዘ ነውና። የትናንት መልካም ተሞክሮዎችን ከባህል እልፍኝ እየቀዱ መጠቀም ተገቢ መሆኑንም ጠቅሰዋል። በዓሉ ለኢትዮጵያውያን ሁሉ የአንድነት ተምሳሌት ሆኖ እንዲቀጥል ከሌሎች ባላባቶችና የሚመለከታቸው አካላት ጋር በቅንጅት በመሥራት አጠናክሮ ለማስቀጠል ጥረት እንደሚያደርጉም ገልጸዋል። በዓሉ አብሮነት የሚንጸባረቅበት በመሆኑ ሌሎች ብሔሮች፣ ብሔረሰቦች እና ህዝቦች በአንድነት ያከብሩታል። ከማክበርም አልፎ የዝግጅት ምዕራፉን ጭምር በሀሳብና በገንዘብ ጭምር ደግፈዋል። ይህ እውነተኛ ወንድማማችነትን የሚያረጋግጥ በጎ በዓል ግንቦት 29 እና ሰኔ 01 ቀን 2016 ዓ/ም በተለያዩ ባህላዊ ክዋኔዎች ደምቆ ይከበራል። የ"ቢስት ባር" ከበዓል ያለፈ የመተሳሰብ ባህል በአካባቢው የሚሰፍንበት እንደሆነም ጠቅሰዋል። ለአርሶ አደሩ እህል እኩል የማይደርስበት አጋጣሚ ሰፊ ነው። በዚህን ጊዜ ቀድሞ የደረሰለት ለሌላው ጎረቤቱ ያካፍላል። አዲሱን እህል አብሮ በማጣጣም የጋራ ደስታ ይፈጥራሉ። ይህም ቢስት ባር ያለው ለሌለው ማዕድ የሚያጋራበት የጥንት ሥርዓት መያዙን ያመለክታል። ሕዝብን በፍቅር የሚያስተሳስር እሴትን በጉያው ያቀፈው የቢስት ባር የቤንቾች መነሻ በሆነው "ዣዥ" በሚባል ቀበሌ ግንቦት 30 ይከበራል። በማግስቱ ሰኔ 01 ደግሞ በዞኑ መቀመጫ ሚዛን አማን ከተማ በአማን የቀድሞ አየር ሜዳ ላይ በተለያዩ ባህላዊ ክዋኔዎች ታጅቦ ይከበራል። "ቢስት ባር" የኢትዮጵያ አንዱ ቀለም ነው፤ ትናንት ላይ ቀደምቶች ያጌጡበት የፍቅር ሸማን የፈተለ፤ አብሮነት ዘርቶ ሰላምን ያበቀለ፣ ሰው ሰው የሚሸት የትውልድ አሻራ። ዛሬም ያ እሴት ከአካባቢው አልፎ ለሀገር እንዲተርፍ መሥራት ያስፈልጋል። ያ መከባበር ዛሬም በሁሉም አቅጣጫ ትውልዱ ላይ መስፈን አለበት። ያ ያለስስት ከጓዳና ጎተራ ሰፍሮ ለሌለው የሰጠ እጅ በሁላችንም ልብ ሰርጾ ዛሬም አቅመ ደካማን ማጉረስ አለበት በማለት ጉዳዬን ቋጨሁ። መልካም "ቢስት ባር"!
የጃንቹ ተራራ እና የሙዝ ደን
Jun 5, 2024 784
በቀደሰ ተክሌ ከሚዛን አማን ቅርንጫፍ ከዓመት እስከ ዓመት የማይፋቅ ልምላሜ፤ ውብ ተፈጥሮ፣ ማራኪ መልክዓ ምድር እና ቸር አፈር ያለበት በመሆኑ የምድር ገነት የሚል ቅጽል ተሰጥቶታል- የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ሕዝቦች ክልል። ተራራው ሳይቀር የሰጡትን ዘር የማብቀል ተፈጥሯዊ ግዴታን ተቀብሎ የሚወጣበት ሁኔታ አግራሞትን የሚጭር ነው። የክልሉ ልምላሜ ምስጢር የጥብቅ ደኖች መብዛት ብቻ ሳይሆን የፍራፍሬ ተክሎችም ናቸው። አረንጓዴ ካባ የደረበው ክልሉ ከተፈጥሮ ሚዛን ጥበቃ የተሻገረ ሀብት ለማፍራት የሚያስችል ፀጋዎችን በጉያው ይዟል። ለዚህ ደግሞ በክልሉ ውስጥ ከሚገኙ ዞኖች መካከል በግብርና ምርቶች ራሱን ያስጌጠው የቤንች ሸኮ ዞን ግንባር ቀደም ተጠቃሽ ነው። በዞኑ ደምቆ የሚታየው የደን ልምላሜ ዛፍ ብቻ ሳይሆን ምግብም ጭምር ነው። የማንጎ፣ የአቡካዶ እና የፓፓያ ዛፍ የሌለበት መስክ የለም። የዚህ ጽሑፍ ማጠንጠኛ የሆነው ሙዝ ደግሞ ከከተማ እስከ ገጠር የመኖሪያ ቤቶች ጥላና ግርማ ሞገስ ሆኖ ይታያል። በቤንች ሸኮ ዞን ካሉ ወረዳዎች መካከል የደቡብ ቤንች ወረዳ አንዱ ነው። በዚህ ወረዳ ከሰብል ባሻገር የፍራፍሬ እና ቅመማ ቅመም ምርት እንደ ልብ ይመረታል። ከክልሉ ወደ ማዕከላዊ ገበያ ለሚወጣው የሙዝ ምርት የአንበሳውን ድርሻ ይይዛል። የጃንቹ ቀበሌ ደግሞ ሰፊ የሙዝ ክላስተር ነው። በዚህ አካባቢ ተፈጥሮ እንኳ ከሕጉ ፈቀቅ ብሎ ለአካባቢው ፍራፍሬ እጁን ሰጥቷል። የተንጣለለው ተራራ ላይ ያለው አፈር ሙዝ እንደልቡ በቅሎ የሚያድግበት ሆኗል። በሌላኛው ተራራ ጫፍ ላይ ሆኖ ሲያዩት የጥብቅ ደን መልክ ይዟል። የጃንቹ ተራሮች ለእርሻ የተጠመደ በሬን "አናስተናግድም" ቢሉ እንኳ በቀን በ60 ተሽከርካሪዎች ተጭኖ የሚወጣ ሙዝ ከመስጠት አልቦዘኑም። ክረምት ከበጋ የሚዘንበው ዝናብ እያጠበ የሚሸረሽረው አፈር እረፍት አግኝቶ ለአርሶ አደሮች ምንዳ እያበረከተ ነው። አርሶ አደር መሠረት ገጂ የጃንቹ ቀበሌ ነዋሪ ናቸው፤ እርሳቸው ከስድስት ሄክታር የሚበልጥ የሙዝ ማሳ አላቸው። አቶ መሠረት እንደሚሉት፤ የሙዝ ምርቱ እጅግ ውጤታማና ኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚነትን የሚያሳድግ ነው። ብርቱው አርሶ አደር በዓመት ከ500 ሺህ ብር በላይ ገቢ ያገኛሉ። የሙዝ ልማት የጀመሩበትን አጋጣሚ ሲያታውሱ ዛሬ በ250 ብር የሚሸጠውን አንድ የሙዝ ግንድ ያኔ በአንድ ብር ይሸጥ ነበር። እርሳቸውም 40 ግንድ በ40 ብር የሸጡላቸውን አርሶ አደሮች በአርዓያነት መከተላቸውን ያስታውሳሉ። ይህ ከ10 ዓመታት በፊት የተመለከቱት ተግባር የአካባቢው አርሶ አደሮች አጋጣሚውን ወደ መልካም ተሞክሮ በመቀየር በየጓሯቸው ሙዝ መትከል ጀመሩ፤ "እኔም እነሆ በየዓመቱ ማሳያን እየጨመርኩ ከባዶ ተነስቼ የስድስት ሄክታር ሙዝ ባለቤት የመሆን ደረጃ ላይ በቅቻለሁ" ሲሉ ገልጸዋል። "የተፋሰስ ልማት ዘመቻ ሙዝ በአካባቢው እንዲስፋፋ አድርጓል" ይላሉ፤ መሬት እንዳይሸረሸር ዳገታማ በሆኑ ቦታዎች ላይ ሙዝ እንዲተከል የግብርና ባለሙያዎች ማስተማራቸውን ይገልፃሉ፤ ዛሬ በዚህ ልክ ተራራው ሁሉ ጾም ከማደር ተላቆ የገንዘብ ምንጭ ሆኗል። የጃንቹን የሙዝ ሀብት ከሚያጣጥሙ አርሶ አደሮች መካከል አቶ ማላ ሻንቆ አንዱ ናቸው፤ በሁለት ሄክታር ማሳቸው ላይ ያለሙት ሙዝ የገቢ ምንጭ ሆኗቸዋል፤ በአዳዲስ ማሳ ላይ ተጨማሪ የሙዝ ችግኝ በመትከል ተክሉን እያስፋፉ ናቸው። ማሳቸው ለእርሻ ሥራ የማይመች በመሆኑ ወደ ሙዝ ቀይረውታል፤ ይህም ሰብል አልምተው ከሚያገኙት የተሻለ ገቢ በማግኘት ቤተሰባቸውን እንደሚያስተዳድሩ ነው የሚናገሩት፤ ቀደም ሲል በአካባቢው ሙዝ የሚመረተው ለምግብነት ብቻ አልያም በአካባቢ ገበያ ላይ አብስሎ ለማቅረብ እንጂ ወደ ማዕከላዊ ገበያ ለማስጫን አልነበረም። የሙዝ ማሳቸውን እያሰፉ በመሄድ ለነጋዴ ከማስረከብ ተሻግረው በራሳቸው ለመላክ የሚያስችል ደረጃ ላይ የመድረስ እቅድ ይዘው እንደሚሠሩ ነው አቶ ማላ የተናገሩት። የደቡብ ቤንች ወረዳ ግብርና ጽህፈት ቤት ባለሙያ አቶ ሳሙኤል ባካሽ እንደሚሉት፤ በአካባቢው ኩታገጠም የማምረት ዘዴን በመጠቀም የሙዝ ልማት እየተከናወነ ነው፤ የሙዝ ችግኝ ተከላ በአረንጓዴ አሻራ መርሃ ግብር ታቅፎ በዘመቻ ይተከላል። በጃንቹ የሙዝ ክላስተር አራት ቀበሌዎች በኩታ ገጠም ሙዝ እያለሙ ነው፤ በዚህ የሙዝ ክላስተር የጃንቹ ተራራን ይዞ ከ2 ሺህ 500 በላይ ሄክታር ማሳ በሙዝ ተሸፍኗል፤ የሙዝ ማሳው ምርት መስጠት የጀመረ ሲሆን፤ አንዱ የአረንጓዴ አሻራ ቱሩፋት መሆኑን ነው አፅንኦት የሰጡት። ለአካባቢው አየር ንብረት ተስማሚና ምርታማ የሙዝ ዝርያዎች እንዲተከሉ ሙያዊ እገዛ ይደረጋል፤ በተለይ ተፈጥሯዊ ልዩ ጣዕም ያለውን የሙዝ ምርት በልዩነት አምርቶ ለውጭ ገበያ የማቅረብ እቅድ ተይዞ የማስፋፋት ሥራ በትኩረት እየተከናወነ ነው። የወረዳው ዋና አስተዳዳሪ አቶ ወልዱ በጪ እንዳሉት፤ በወረዳው ከ11 ሺህ ሄክታር በላይ የሙዝ ማሳ ይገኛል፤ በቀን በአማካይ 60 የጭነት ተሽከርካሪዎች ያህል የሙዝ ምርት ወደ ማዕከላዊ ገበያ ይላካል፤ የሙዝ ማሳና ምርት መስፋፋት የወረዳው ሕዝብ የመንግስትን የልማት አቅጣጫ ተቀብሎ የመተግበር ልምድ ያዳበረ ለመሆኑ ማሳያ ነው። የቤንች ሸኮ ዞን በሁሉም ወረዳዎቹ ተመሳሳይ ምርት የሚመረትበት ነው። ይህ የሙዝ ምርት የሚዛን አማን ከተማን ጨምሮ በሌሎች ወረዳዎችም ይመረታል። የምርቱ መጨመር የአካባቢ የሙዝ ገበያን አረጋግቷል። ለአብነትም በሚዛን አማን ከተማ አራቱ በ20 ብር ሲሸጥ የነበረ የበሰለ ሙዝ አሁን በግማሽ ቀንሶ በ10 ብር እየተሸጠ ነው። የዞኑ ግብርና፣ አካባቢ ጥበቃ፣ ደንና አየር ንብረት ለውጥ እና ኅብረት ሥራ መምሪያ ኃላፊ አቶ መስፍን ጉብላ እንደሚሉት፤ በዞኑ ከአምስት ዓመት በፊት 29 ሺህ ሄክታር የነበረው የፍራፍሬ ማሳ ዛሬ 84 ሺህ ሄክታር ደርሷል፤ከዚህም ውስጥ 44 ሺህ ሄክታር ማሳን የሸፈነው ሙዝ ነው። አሁን የተተከለው የሙዝ ችግኝ ሙሉ በሙሉ ምርት መስጠት ሲጀምር የምርት ማቅረብ አቅሙ ከፍ ይላል፤ ሙዙ በተፈጥሮ አፈር ላይ የሚበቅል እና የውጭ ንግድ ደረጃን የሚመጥን ተፈጥሯዊ ልዩ ጣዕም ያለው ምርት ነው። በሌላ በኩል የሙዝ ምርቱ ረጅም ኪሎ ሜትር ሳይጓዝ በቅርበት እሴት ታክሎበት ለገበያ የሚቀርብበትን ዕድል ለመፍጠር በቀጣይ ከባለ ድርሻ አካላት ጋር ርብርብ እንደሚደረግ ነው የሚናገሩት፤አምሯቹ አርሶ አደር ተገቢውን ዋጋ ከምርቱ አግኝቶ ተጠቃሚነቱን እንዲያሳድግ 'የአግሮ ፕሮሰሲንግ ኢንዱስትሪ በአካባቢው ያስፈልጋል' የሚል እምነት አላቸው። ሙዝ ለቤንች ሸኮ እና አካባቢው ጥላ ነው፤ ምርቱ ምግብ ነው፤ ከምሽት ገበያ እስከ ማዕከላዊ ገበያ ተጭኖ በመሸጥ ኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚነትን የሚያረጋግጥ ሀብት ነው፤ ስለዚህ በጅምር ሥራዎች የታየው ለውጥ አድጎ ከፍ እንዲል ለአርሶ አደሩ ምቹ ሁኔታዎችን መፍጠር ተገቢ ነው። የአንድ አካባቢ ልማትና ዕድገት የአካባቢ የተፈጥሮ ፀጋን መሠረት ያደርጋል፤ የተፈጥሮ ሀብቶችን በአግባቡ ለይቶ ተስማሚ የልማት ሥራዎችን ማስፋፋት ከተቻለ የሚፈልገውን ለውጥ የማያመጣበት ምክንያት አይኖርም፤ በሌላ በኩል ለአንድ ምርት የማይሆነውን አካባቢ "አይሆንም በቃ"ብሎ እጅ እግር አጣጥፎ ከመቀመጥ ይልቅ የሚሆነውን አጥንቶ መተካትን ከጃንቹ አርሶ አደሮች የተራራው ሙዝ ልማት መማር ይቻላል።
ትንታኔዎች
የሽግግር ፍትሕ - የአያሌ ችግሮች መፍቻ
May 11, 2024 1243
የሽግግር ፍትሕ - የአያሌ ችግሮች መፍቻ (ሙሴ መለሰ) ኢትዮጵያ ውስጥ በተለያዩ የታሪክ አጋጣሚዎች በደል፣ ግፍ እና መሠረታዊ የመብት ጥሰቶች ተከስተዋል። የቁርሾ እና የቂም በቀል አዙሪት፣ የተበዳይነት እና የብሶት ትርክት በሀገሪቱ ዋነኛው የፖለቲካ ማጠንጠኛ የሆነበት አንዱ ምክንያትም ይኸው ነው። በደሎችን በማከም ሰላምና ዴሞክራሲ የሰፈነባት አገር መገንባትን ባለመ መልኩ የሽግግር ፍትሕ ሥርዓትን ለመተግበር ጥረቶች በመደረግ ላይ ይገኛሉ። በኢትዮጵያ የነበረውን ኢ-ፍትሃዊነት በፍትሕ፣ በእርቅና በይቅርታ መፍትሔ ለመስጠት የሽግግር ፍትሕ የፖሊሲ አማራጭ ሰነድ ዝግጅት በጥር ወር 2015 ዓ.ም መጀመሩ ይታወቃል። ብሔራዊ የደኅንነት ምክር ቤት በወቅታዊ ሀገራዊ የደኅንነት እና ፀጥታ ጉዳዮች ላይ በቅርቡ ያወጣው መግለጫ እንዳመላከተውም በኢትዮጵያ የበዳይ ተበዳይ አዙሪት ለመስበር የሽግግር ፍትሕ አንዱ ተመራጭ ሥልት ነው። ከአንድ ዓመት በላይ በዝግጅት ሂደት የቆየው የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ በቅርቡ በሚኒስትሮች ምክር ቤት ጸድቆ ወደ ሥራ እንዲገባ መወሰኑን ተከትሎ የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ትግበራ ማስጀመሪያ መርሃ-ግብርም ተካሂዷል። የሽግግር ፍትሕ ታሪካዊ ዳራ የሽግግር ፍትሕ ዘርፍ ታሪካዊ መነሻ እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር ከ1939 እስከ 1945 ከተደረገው ሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ በአውሮፓ ፍትሕን ለማስፈን የተደረገ እንቅስቃሴ እንደሆነ መረጃዎች ያመለክታሉ። እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ1945 በጀርመን ኑረንበርግ የተሰየመ ዓለም አቀፍ ወታደራዊ ችሎት የተቋቋመ ሲሆን፤ ችሎቱ የተቋቋመው ዋና የናዚ መሪዎችን የፍርድ ሂደት ለመከታተልና ውሳኔ ለመስጠት ነው። በወቅቱ የናዚ መሪዎች በጦር ወንጀል፣ በሰብዓዊ ጥፋት እንዲሁም ወንጀሎችን ለመፈጸም በማሴር ተከሰዋል። ለአንድ ዓመት የቆየው የፍርድ ሂደትም በናዚ ሰዎች ላይ ያሳለፈው ውሳኔ “ታሪካዊ” እና “ታላቅ” የሚል አድናቆትን አግኝቶ ነበር። የጦርነቱም የፍርዱም ተሳታፊዎች “ጨርሶ አይደገምም፤ Never again” የሚል ቃል ገብተው ነበር። በወቅቱ የጃፓን ወታደሮች የፍርድ ሂደት የሚታይበት የቶኪዮ ወታደራዊ ችሎትም ተቋቁሞ ነበር። በኑረንበርግ እና በቶኪዮ የነበሩት ወታደራዊ ችሎቶች ለሽግግር ፍትሕ እሳቤ መጠንሰስ ቁንጮ ማሳያዎች እንደሆኑ ይነገራል። በግሪክ እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ1945 እና በአርጀንቲና እ.አ.አ በ1983 የቀድሞ ወታደራዊ መንግሥት አባላት የፍርድ ሥርዓትም እንደ ሽግግር ፍትሕ ማሳያ ይጠቀሳሉ። የሽግግር ፍትሕ ዘርፍ እ.አ.አ ከ1980 በኋላ ያለው እሳቤና ተፈጻሚነቱ እያደገ የመጣ ሲሆን፤ እ.አ.አ በ1970 እና 1980ዎቹ ትኩረቱን የሰብዓዊ መብቶች መከበርና መጠበቅ ላይ አድርጓል። ይህም በዓለም አቀፍ ደረጃ የሽግግር ፍትሕ ተቀባይነት እንዲያገኝና ዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ሕጎችና ስምምነቶች እንዲቋቋሙ በር ከፍቷል። በወቅቱ የሽግግር ፍትሕ እሳቤ ማዕከል የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች በፖለቲካ ሽግግር እንዲሁም በሕግና ወንጀል ፍርዶች ወቅት እንዴት ይቃኛሉ? እንዴት ይታያሉ? የሚለው ጉዳይ ላይ ያተኮረ ሲሆን፤ የሽግግር ፍትሕን አስመልክቶ የነበሩ ክርክሮች “ፍትሕ” ለሚለው ዓለም አቀፍ ጽንሰ-ሀሳብ መዳበርና መስፋት አስተዋጽዖ እንደነበረውም ይጠቀሳል። በሂደት የሽግግር ፍትሕ እየሰፋ በተለይም እ.አ.አ በ1980ዎቹ መጨረሻና በ1990 መግቢያ ላይ ዴሞክራሲና የዴሞክራሲ እሳቤዎች ዓለምን እየተቆጣጠሩና ተጽዕኗቸው እየጨመረ ሲመጣ የሽግግር ፍትሕ ከዴሞክራሲ አንጻር መቃኘት ጀመረ። በዚህም የሽግግር ፍትሕ የዴሞክራሲ እሳቤ አንዱ የጥናት ዘርፍ መሆን የቻለ ሲሆን፤ የሽግግር ፍትሕ “ጠባብ ከነበሩ የሕግ ጥያቄዎች ወደ የተረጋጉ የዴሞክራሲ ተቋማት መገንባትና የሲቪክ ተቋማት እንደገና ማደስ ወደሚል ሰፊ የፖለቲካ አመክንዮዎች አድማሱን አስፍቷል” ሲሉ ባለሙያዎች ይገልጻሉ። የሽግግር ፍትሕን ማዕቀፍ ከፖለቲካዊ ሂደቶችና ዴሞክራሲያዊ ለውጦች ጋር ያቆራኙ አገራት ከአምባገነናዊ ሥርዓት ወደ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ለመሸጋገር ምቹ መደላድል እንደፈጠረላቸው በዘርፉ ላይ ጥናት ያደረጉ ተመራማሪዎች ይጠቅሳሉ። በዴሞክራሲያዊ ሂደት ውስጥ ያሉ የሽግግር ፍትሕ ፈተናዎች በርካታ ናቸው የሚሉት ምሁራን የዴሞክራሲ ሂደቱ ሳይጓተት ላለፉ ቁርሾዎች መፍትሔ መስጠት፣ ግጭቶችን የሚፈታ የዳኝነት ወይም የሦስተኛ ወገን የፍትሕ ሥርዓት መዘርጋት፣ የካሳ ክፍያዎችን መፈጸም፣ ያልሻሩ ቁስሎች እንዲሽሩና የባህል እርቆችን የተሟላ ማድረግ ከፈተናዎቹ መካከል የሚጠቀሱ እንደሆኑ ያነሳሉ። ካናዳ፣ አውስትራሊያና ኒውዝላንድ አገራቱን የቆረቆሩ ነባር ዜጎች ይደርስባቸው ለነበረው ጭቆና ምላሽ ለመስጠት የሽግግር ፍትሕን ተጠቅመውበታል። በአሜሪካም “የዘር ፍትሕ Racial justice” አስመልክቶ በሚደረጉ ውይይቶችና ክርክሮች የሽግግር ፍትሕ ቋንቋና ሀሳብ ደጋግሞ ይነሳ ነበር። የሽግግር ፍትሕ አንድ የወለደው ሀሳብ ቢኖር የ”እውነት ፈላጊ” ኮሚሽኖች (Truth commissions) ማቋቋም ነው። በአርጀንቲና እ.አ.አ በ1983፣ በቺሊ እ.አ.አ በ1990 እንዲሁም በደቡብ አፍሪካ እ.አ.አ በ1995 የ”እውነትን አፈላላጊ” ኮሚሽኖች ተቋቁመዋል። ኮሚሽኖቹ በላቲን አሜሪካ፣ አፍሪካ፣ እስያና ምስራቅ አውሮፓ እንደ ሽግግር ፍትሕ “ምልክት” ይታዩ የነበረ ሲሆን፤ ይሁንና በዩጎዝላቪያ ለተፈጸሙ ወንጀሎች ቀጣናዊ የእውነት ፈላጊ ኮሚሽን ለማቋቋም ተደጋጋሚ ጥረቶች ቢደረጉም በፖለቲካ መሰናክሎች ምክንያት ሳይሳኩ መቅረታቸውን የታሪክ ድርሳናት ያስረዳሉ። የዴሞክራሲ ምሁራንና ባለሙያዎች አገራት በሽግግር ፍትሕ ማዕቀፎቻቸው ውስጥ ብሔራዊ ስትራቴጂዎቻቸውን ሲቀርጹ ያለፉ በደሎችንና ቁርሾዎችን እንደ አገሪቷ ተጨባጭ ሁኔታና ባህርይ መፍታትን በዋናነት ከግምት ውስጥ ሊያስገቡ እንደሚገባ ይመክራሉ። ይህ ቁርሾን የመፍታት ሂደት ተጠያቂነትን ለማስፈን፣ ከሕግ ተጠያቂነት የማምለጥ ዝንባሌን ለማስቀረት፣ በዜጎችና መንግሥታት መካከል ያለውን ግንኙነት እንደገና ለማደስና ዴሞክራሲያዊ ተቋማትን ለመገንባት አስተዋጽዖ እንደሚያደርግ ይገልጻሉ። የሽግግር ፍትሕ ሰፊ የአስተሳሰብ ማዕቀፍ ዜጎች ሁሌም ኋላቸውን እያዩ ወይም ካለፉ ክስተቶች ጋር ከመጋፈጥ ወደፊት የተሻለ ነገር ይመጣል ብለው ተስፋ እንዲሰንቁ እንደሚያደርግም ይጠቅሳሉ። እ.አ.አ በ2001 በሽግግር ፍትሕ፣ እርቅና ርትዕ ላይ የሚሰራ “ዓለም አቀፍ የሽግግር ፍትሕ ማዕከል” የተሰኘ መንግሥታዊ ያልሆነ ተቋም የተመሠረተ ሲሆን፤ ከዚህ በተጨማሪ ዓለም አቀፍ የፍትሕ ግብረ-ኃይል ተቋቁሟል። የሽግግር ፍትሕ በዘላቂ ልማት ግቦች መካከል ግብ 16 “የሚፈጸሙ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች አፋጣኝ የፍትሕ ጣልቃ-ገብነት እርምጃዎች በመውሰድ ዘላቂ ሰላምና ልማት ማምጣት” የሚለውን ለማሳካት አጋዥ ነው። የሽግግር ፍትሕ ትርጓሜዎች እንደ ዓለም አቀፉ የሽግግር ፍትሕ ማዕከል ከሆነ የሽግግር ፍትሕ “ከግጭት የወጡ አገራት በመደበኛ የፍትሕ ሥርዓት በቂ ምላሽ ሊሰጡባቸው የማይችሏቸውን ከፍተኛ፣ የተደራጁና በርካታ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችን ምላሽ የሚሰጡባቸው መንገዶች ናቸው።” የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ከፍተኛ የሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን የሽግግር ፍትሕ ለፍትሕ ብቻ ትኩረት በማድረግ ፍትሃዊ የኃብትና አገልግሎት ክፍፍል ማድረግ ወይም ለኢ-ፍትሃዊነት ምላሽ መስጠት ሳይሆን “ከአቅም በላይ ለሆኑና ልዩ ባህርይ ላላቸው ፈተናዎች ምላሽ የሚሰጥበት አካሄድና መንገድ ነው” ሲል ይገልፀዋል። የወንጀል ቅጣቶች፣ የእውነት ፈላጊ ኮሚሽኖች መቋቋም፣ ካሳ መክፈል፣ ሰዎች በግጭት ወቅት ያጡትን ወይም የተሰረቁትን ንብረትና ኃብት መተካት፣ በጅምላ መቃብር ውስጥ የተቀበሩ ሰዎች በክብር ለየብቻ እንዲቀበሩ ማድረግ፣ ይቅርታና ምህረት ማድረግ፣ መታሰቢያዎችን መገንባት፣ በግጭቶቹ ላይ ሳይንሳዊ ምርምር በማድረግ ግጭቶችና በደሎች እንዳይደገሙ በሚያደርግ መልኩ ትምህርቶችን ማስተማርና የሰብዓዊ መብቶች ጥሰቶችን ምላሽ የሚሰጡ ተቋማዊ የማሻሻያ እርምጃዎችን መውሰድ በሽግግር ፍትሕ ውስጥ ከሚካተቱ ጉዳዮች መካከል ይገኙበታል። በሌላ በኩል በሽግግር ፍትሕ በፖለቲካዊ ሽግግር ውስጥ የሕግ የበላይነትን ማስፈን በዚህም ወደ ዴሞክራሲ ሥርዓት የሚደረግ ጉዞን ማፋጠን ያስፈልጋል የሚሉ ምሁራንም አሉ። የሽግግር ፍትሕ በኢትዮጵያ በኢትዮጵያ የፍትሕ ሥርዓት በደሎችን በማከም ሰላምና ዴሞክራሲ የሰፈነባት አገር መገንባትን ባለመ መልኩ የሽግግር ፍትሕ ሥርዓትን ለመተግበር ጥረቶች በመደረግ ላይ ይገኛሉ። በኢትዮጵያ ያሉ አለመግባባትና ግጭቶችን ለመፍታት የሽግግር ፍትሕ ሥርዓትን ተግባራዊ ማድረግ ትክክለኛ አማራጭ መሆኑ ይገለጻል። የሽግግር ፍትሕ በሕዝቦች መካከል መተማመን እና ዘላቂ ሰላምን ለመፍጠር ሁሉንም የሚያሳትፍ፣ የሕግ ተጠያቂነት፣ ፍትሕ፣ እርቅና ካሳን ጭምር ታሳቢ የሚያደርግ እንደሆነ ተጠቅሷል። በኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ማዕቀፍ መዘርጋት አስፈላጊነት ታምኖበት ሁሉን አቀፍ አካታችና ተመጋጋቢ የሆነ ፖሊሲ ለማዘጋጀት ላለፉት ጊዜያት ሰፊ ጥረት ሲደረግ ቆይቷል። ኢትዮጵያ በዘመናት ሂደት ያጋጠሟትን ፈተናዎች በዘላቂነት ለመፍታት የሽግግር ፍትሕ ሂደት ከፍተኛ ፋይዳ እንዳለው ታምኖበታል። የሽግግር ፍትሕ ሰላምና ፍትሕን አስተሳስሮ የመሄድ ጉዳይ እንደሆነና ዘላቂ ሰላምን ለማምጣት የማይተካ ሚና እንዳለው እንዲሁም በሂደቱ የይቅርታና ምህረት ጉዳዮችን እንደሚያቅፍ የሕግ ምሁራን ይገልጻሉ። በጦርነት የተጎዱ አካላትን ማቋቋም በሽግግር ፍትሕ እንደሚታይና በዚህም ዘላቂ፣ ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ መረጋጋት ማምጣት እንደሚቻል ያስረዳሉ። የተለያዩ አገራት ከነበሩባቸው በርካታ ቀውሶች ወጥተው ወደ ሰላም የመጡበት ሂደት መሆኑን በማውሳት የዘርፉ ባለሙያዎችን ባካተተ መልኩ በቁርጠኝነት ተግባራዊ ሊደረግ እንደሚገባ ምክረ-ሀሳባቸውን ያስቀምጣሉ። የሽግግር ፍትሕ ስልቶች ያለፉ በደሎችን፣ ቁርሾዎችን፣ ሰብዓዊ መብት ጥሰት፣ አለመግባባትና ጥርጣሬን በአግባቡ በመፍታት ለዘላቂ ሰላም ግንባታ ምቹ መደላድል መፍጠር ዋነኛ ዓላማው ነው። ቀደም ሲል ከነበረ አለመግባባት ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ እንዲላቀቅ በማድረግ ቀጣይነት ያለው አብሮነትና መተማመን መፍጠር የሚያስችል የፍትሕ ማስገኛ ስልትም ነው። አፍሪካን ጨምሮ በተለያዩ የዓለም ክፍሎች ያሉ አገራት በሽግግር ፍትሕ ስልቶች አልፈው ከነበሩበት ውስብስብ ችግር በመውጣት የተሻለ ሰላም፣ መረጋጋት እና የሕግ የበላይነት ማስፈን ችለዋል። ለአብነትም ኮሎምቢያ፣ ደቡብ አፍሪካ፣ ዩጋንዳና ሴራሊዮን ካለፉበት አስከፊ የእርስ በርስ ግጭትና አፓርታይድ ሥርዓት በሽግግር ፍትሕ መፍትሔ በመስጠት የተሻለ ሀገር መገንባት መቻላቸው በማሳያነት የሚቀርብ ነው። በኢትዮጵያም በመደበኛው የፍትሕ ሥርዓት ሊፈቱ የማይችሉ የረዥም ዓመታት ጥፋቶችን ዘላቂ መፍትሔ ለመስጠት በሀገር አቀፍ ደረጃ የሽግግር ፍትሕ ተግባራዊ ማድረግ ወሳኝ መሆኑ ታምኖ እየተሰራበት ይገኛል። የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ዝግጅት በኢትዮጵያ የነበረውን ኢ-ፍትሃዊነት በፍትሕ፣ በእርቅና በይቅርታ መፍትሔ ለመስጠት የሽግግር ፍትሕ የፖሊሲ አማራጭ ሰነድ ዝግጅት በጥር ወር 2015 ዓ.ም መጀመሩ ይታወቃል። የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ የሚያዘጋጅና ከተለያዩ ተቋማት የባለሙያዎች ቡድን ተቋቁሞ ምህረት መስጠትን፣ የሕግና ተቋማት ማሻሻያ ማድረግን፣ ማካካሻ መስጠትን፣ እውነትን ማፈላለግን እና ተጠያቂነትን ማስፈንም የሽግግር ፍትሕ ሰነዱ ዓላማ አድርጎ የሽግግር ፍትሕ የደረሰበትን ደረጃ ባገናዘበ መልኩ ፖሊሲው ሲዘጋጅ ቆይቷል። ሰላምን በማረጋገጥ፤ በዴሞክራሲ ሥርዓት ግንባታ ሂደት የማኅበረሰብን ትስስር መመለስ ያስፈልጋል የሚለው ጉዳይ ከፖሊሲው የትኩረት አቅጣጫ መካከል የሚጠቀስ ነው። የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲውን በተመለከተ ከፖለቲካ ፓርቲዎች፣ ከሲቪክ ተቋማት፣ የሃይማኖት አባቶችና የተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎች፣ ከዓለም አቀፍ፣ አህጉራዊና ቀጣናዊ ተቋማት ተወካዮችና ሌሎች ባለድርሻ አካላት ጋር በርካታ ውይይቶች ተደርገዋል። የፖሊሲው ዝግጅት የሚመለከታቸውን አካላት ያሳተፈ፣ ዓለም አቀፍ ልምድን መሠረት ያደረገ ነው። በቅድመ-ፖሊሲ ማርቀቅ ሂደቱ ብቻ 60 የክልል እና 20 ሀገራዊ የግብዓት ማሰባሰቢያ መድረኮች እንደተካሄዱበት ተልጿል። በተጨማሪም መንግሥት የሽግግር ፍትሕ አማራጮችን አስመልክቶ ሕዝባዊ ውይይቶችን በተለያዩ የአገሪቷ ክፍሎች አድርጓል። የሚኒስትሮች ምክር ቤት ሚያዝያ 9 ቀን 2016 ዓ.ም ባደረገው 30ኛ መደበኛ ስብሰባ የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ጸድቆ ወደ ሥራ እንዲገባ ወስኗል። በሀገሪቱ በተለያዩ ዘመናት የተከሰቱ እና የቀጠሉ ተደራራቢ እና ሰፊ የተጎጂና የአጥፊ ወሰን ያላቸው የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች፣ የእርስ በርስ ግጭቶች፣ ያልጠሩ ትርክቶች እና በደሎችን ለመፍታት የተለያዩ ሙከራዎች መደረጋቸውን አስታውሷል። ሆኖም እነዚህ አሠራሮች በእውነት፣ በዕርቅ፣ በምህረት፣ በፍትሕ ላይ የተዋቀረ እና በግልፅ ፖሊሲ የሚመራ ሁለንተናዊ የሽግግር ፍትሕ ስልትን አካታች፣ ሰብዓዊ መብት ተኮር በሆነ እና በተሰናሰለ መንገድ ባለመተግበራቸው የሚፈለገውን ዘላቂ መፍትሔ ማምጣት አልቻሉም ብሏል። ስለሆነም የሽግግር ፍትሕ ሂደቱን በተደራጀ፣ በተቀናጀ እና ውጤታማ በሆነ መልኩ በሀገር አቀፍ ደረጃ ለመምራትና ለመተግበር እንዲቻል ረቂቅ ፖሊሲ ተዘጋጅቶ ለሚኒስትሮች ምክር ቤት መቅረቡንና ምክር ቤቱ ግብዓቶችን በማከል ፖሊሲው ከጸደቀበት ቀን እንስቶ ሥራ ላይ እንዲውል ውሳኔ አሳልፏል። የባለድርሻ አካላት ሚና በኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ውጤታማ በሆነ መልኩ እንዲተገበር የተለያዩ ባለድርሻ አካላት ድጋፍና ትብብር ወሳኝ መሆኑ ዕሙን ነው። በፖሊሲው እንደተመላከተውም የሽግግር ፍትሕ ሥራዎችን ተግባራዊ የሚያደርጉ ተቋማት በርከት ያሉ ናቸው፡፡ በዚህ ሂደት የመንግሥት አካላት ሚናቸው ከፍተኛ ሲሆን ለአብነትም የፍትሕ ሚኒስቴር፣ የገንዘብ ሚኒስቴር፣ ሲቪል ሰርቪስ ኮሚሽን፣ የሲቪል ማኅበረሰብ ድርጅቶች ባለሥልጣን፣ የፌዴራል እና የክልል ፖሊስ ኮሚሽኖች፣ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት፣ ሰላም ሚኒስቴር፣ ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት እና ሌሎችም ተጠቃሽ ናቸው። ለምሳሌ የፍትሕ ሚኒስቴር የወንጀል ፍትሕ አስተዳደር ሥርዓቱን በበላይነት የመምራት እና የማስተባበር ኃላፊነት የተሰጠው ተቋም የሽግግር ፍትሕ ሂደቱ ውጤታማ በሆነ መንገድ እንዲፈፀም ለማድረግ የሚያስችሉ ምቹ ሁኔታዎችን ከመፍጠር አንፃር ትልቅ የቤት ሥራ አለበት፡፡ የገንዘብ ሚኒስቴርም የአገሪቱን የፋይናንስ ሥርዓት የማስተዳደር፣ የፌዴራል መንግሥት በጀትን የማዘጋጀት፣ የተፈቀደ በጀትን ለሚመለከተው አካል የመላክ፣ አፈጻጸሙን የመገምገም እና የመሳሰሉት ተግባራት እና ኃላፊነቶች ያሉት መሥሪያ ቤት ከመሆኑ ጋር ተያይዞ ከሽግግር ፍትሕ ሥርዓት ትግበራ ጋር በተያያዘ የሚኖሩት ተግባርና ኃላፊነቶች ጥቂት የሚባሉ አይደሉም። የሲቪል ማኅበረሰብ ድርጅቶች ባለሥልጣን የሽግግር ፍትሕ ሥርዓቱ አተገባበር በሕዝብ ተቀባይነት እንዲኖረው የሲቪል ማኅበረሰብ ድርጅቶች ማኅበረሰቡን የማሳወቅ እና የማንቃት ሥራ እንዲሰሩ እንዲሁም በሽግግር ፍትሕ አተገባበር የቴክኒክ እና የፋይናንስ ድጋፍ እንዲያደርጉ ማስተባበር ይጠበቅበታል። የፌዴራል እና የክልል ፖሊስ ተቋማት የተለያዩ የሽግግር ፍትሕ ስልቶችን ተግባራዊ ለማድረግ የሚቋቋሙ ተቋማት ወይም አደረጃጀቶች ሥራቸውን በሚያከናውኑበት ጊዜ የሰላም እና የፀጥታ ችግር እንዳይገጥማቸው አስፈላጊውን እገዛ በማድረግ ረገድ ሚናቸው የጎላ ነው። የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትም የተለያዩ የሽግግር ፍትሕ ስልቶችን ተግባራዊ ለማድረግ የሚያስችሉ ሕጎችን ቅድሚያ እና ትኩረት በመስጠት ከማጽደቅ፣ ለሽግግር ፍትሕ ሥርዓቱ ትግበራ የሚቋቋሙ ተቋማት ኮሚሽነሮች እና ዳኞች ሹመት ግልፅ በሆነ እና የሕዝብን ተሳትፎ በሚያረጋግጥ ሂደት እንዲከናወን ከማድረግ ወዘተ አኳያ ኃላፊነቱ ከፍተኛ ነው። የሰላም ሚኒስቴር በበኩሉ የሽግግር ፍትሕ አተገባበርን አስመልክቶ ሀገራዊ መግባባት እንዲፈጠር እና አዎንታዊ ሰላም እንዲገነባ ከፍትሕ ሚኒስቴር ጋር በመቀናጀት የግንዛቤ ማስጨበጫ እና የአቅም ግንባታ ሥራ በመሥራት፣ የሽግግር ፍትሕ ዘላቂ ሰላምን ሊያመጣ በሚችል አግባብ በሁሉም ክልሎች ወጥ በሆነ መንገድ እየተተገበረ ስለመሆኑ በመከታተልና አስፈላጊውንም ድጋፍ በማድረግ ረገድ ትልቅ የቤት ሥራ ይጠብቀዋል። በአጠቃላይ ከሽግግር ፍትሕ ሥርዓት አተገባበር ጋር በተያያዘ በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ መንገድ ሚና የሚኖራቸው የመንግሥት ተቋማት ሂደቱ ውጤታማ እንዲሆን የሚጠበቅባቸውን ሁሉ ማድረግ ይኖርባቸዋል። በተጨማሪም የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን፣ የኢትዮጵያ ሀገራዊ የምክክር ኮሚሽን፣ የሲቪል ማኅበረሰብ ድርጅቶች፣ የኢትዮጵያ የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት፣ የፖለቲካ ፓርቲዎችና ሌሎችም አካላት ከፍተኛ ኃላፊነት አለባቸው። እነዚህ አካላት የሽግግር ፍትሕ ሂደት ትግበራው የሰብዓዊ መብት ድንጋጌዎችን ያከበረ፣ ተጎጂን ማዕከል ያደረገ እና የፖሊሲውን መርሆዎች ያከበረ መሆኑን በመከታተልና በመደገፍ፤ ሁሉም የኅብረተሰብ ክፍሎች ስለ ሽግግር ፍትሕ ሥርዓት እና ሂደት በቂ ግንዛቤ እንዲኖራቸውና የሽግግር ፍትሕ ሥርዓቱ አተገባበር በሕዝብ ተቀባይነት እንዲኖረው በማድረግ፤ ሂደቱ ውጤታማ እንዲሆን የሚጠበቅባቸውን ሁሉ ማድረግ ይኖርባቸዋል። እንደ መውጫ የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ትግበራ ማስጀመሪያ መርሃ-ግብር በቅርቡ ተካሂዷል። በዚሁ ወቅት እንደተገለጸውም መንግሥት የተሟላና ዘላቂ ሰላም ማምጣት የሚያስችል የሽግግር ፍትህ ፖሊሲ ለማዘጋጀት አስቀድሞ የገለልተኛ ሙያተኞች ቡድን በማዋቀር ሲሰራ ቆይቷል። ከ80 በላይ ሕዝባዊ የግብዓት ማሰባሰቢያ የውይይት መድረኮች በማዘጋጀት ማኅበረሰቡ በስፋት ሃሳብ እንዲሰጥ በማድረግም የተገኙ ግብዓቶችን በፖሊሲው በማካተት እንዲፀድቅ መደረጉ ተገልጿል። የፖሊሲው አጠቃላይ ዓላማ የኢትዮጵያን ፖለቲካዊ፣ ማኅበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ አውድ መሠረት ያደረገ፣ የተቀናጀ እና የተናበበ የሽግግር ፍትሕ ሂደት የሚመራበት እና የሚተገበርበትን ሥርዓት በመዘርጋት ዘላቂ ሰላም፣ ዕርቅ፣ የሕግ የበላይነት፣ ፍትሕ እና ዴሞክራሲ የሚረጋገጥበትን መደላድል መፍጠር መሆኑ በግልጽ መታወቅ ይኖርበታል። የሽግግር ፍትሕ በኢትዮጵያ ዘላቂ ሰላምና ልማት እንዲያመጣና ዜጎች ነገን በተስፋ እንዲጠብቁና በአገራቸው ላይ ብሩህ ተስፋ እንዲኖራቸው በተሟላ መልኩ መተግበር አለበት። ለዚህም የሁሉም ኢትዮጵያዊ ድጋፍና ትብብር ወሳኝ ነው። የሽግግር ፍትሕ ሂደቱና አገራዊ ምክክሩ ኢትዮጵያ ካለችበት ችግር ወጥታ ወደ ቀጣዩ የእድገት ምዕራፍ እንድትሸጋገር ከማድረግ አኳያ እርስ በርስ የሚመጋገቡ ሲሆን፤ ከዚህ አንጻር ሁለቱ በሚጣጣሙባቸው አጀንዳዎችና ግቦች ላይ በጋራ በመሥራት ሁሉን አቀፍ ውጤት ማግኘትም ይቻላል።
መልከ ብዙው የ"ዳሞታ ተራራ"
Apr 23, 2024 1578
የዳሞታ ተራራ ወላይታዎች የሚታወቁበት የራሳቸው የሆነ ባህል፣ ቅርስ እንዲሁም መለያ ምልክት ነው። ዳሞታ የወላይታ የልምላሜ መገለጫና የተፈጥሮ መስህብ ነው። ተራራው በወላይታ ሶዶ ከተማ ዙሪያ በሚገኝ 12 ሺህ 500 ሄክታር መሬት ላይ ያረፈ ሲሆን በ32 ምንጮችና በ12 ጅረቶች ታጅቦ በኩራት ተንሰራፍቶ የሚገኝ የአካባቢው ማህበረሰብ መጠሪያ ነው። ከዚህ የተነሳ የወላይታ ሶዶ ከተማን ተፈጥሮ ካደላት የዳሞታ ተራራ ሞገሷ የተነሳም ተራራው ፀዳሏ ነው ብለው የሚጠሩትም አልጠፉም። የዳሞታ ተራራ ለአካባቢው ነዋሪም ሆነ አካባቢውን ሊጎበኙ ለሚመጡ እንግዳ ተቀባይነቱን በአረንጓዴ የተፈጥሮ መስህቦቹ በማሸብረቅ ውበቱን በመግለፅ የሚያሳይ ተራራ ነው። ተራራውን ወደ ላይ ለሚመለከተው ዳሞታ ብዙ የሚያሳየውና የሚነግረው ታሪክ እንዳለው ያሳብቃል። የታሪክ ድርሳናት እንደሚያስረዱት የዳሞታ ተራራ ለ800 ዓመታት ገደማ የቆየ ታሪካዊ የመስህብ ስፍራ ነው። በጥቅጥቅ ደኖች፣ በወራጅ ወንዞችና ጅረቶች፣ ለመድኃኒትነት በሚያገለግሉ ቁጥር ስፍር በሌላቸው የእፅዋት ዘሮችም የተሸፈነ ነው። በወላይታ ዞን እምብርት በወላይታ ሶዶ ከተማ ሰሜናዊ አቅጣጫ ከፍታ ላይ የሚገኘው የዳሞታ ተራራ ከፍታው ከባህር ጠለል በላይ 3000 ሜትር እንዲሁም የዙሪያ ልኬቱ ከ68 ኪሎ ሜትር በላይ እንደሆነም ይነገራል። በአንድ ወቅት ተራራው በአካባቢ መራቆት፣ በአየር ሚዛን መዛባትና በሌሎች ምክንያቶች ግርማውንና ልምላሜውን እያጣ መጣ። ይህም የወላይታን ህዝብ በማሳሰቡ ሁሉም የአካባቢው ማህበረሰብ ልጅ አዋቂ ሳይል ርብርብ በማድረግ ወደ ቀደመ አቋሙና ሙላቱ ለመመለስ ብርቱ ተፈጥሮን የመከላከል ፍልሚያ አደረገ። ፍልሚያውም በአካባቢው ማህበረሰብ አሸናፊነት በመጠናቀቁ ተራራው ልምላሜውን ጠብቆ አሁን የተላበሰውን ግርማ እንዲይዝ በማድረግ ሊያጣው የነበረውን ጥቅጥቅ ደን በመመለስ የመሬት መሸርሸርን ከመከላከልና የመንገድና ሌሎች መሠረተ ልማቶችን ከመጠበቅ አልፎ ትልቅ የአይበገሬነት ታሪክ እንደፃፈም ይወሳል። ለዚህም ነው ዳሞታን ከወላይታዎች ማህበረሰቡን ከተራራው ለመለየት እንደማይቻልና ጠንካራ ተዛምዶን የመሰረቱ መሆናቸው የሚገለፀው። የወላይታ ዞን የሀገር ሽማግሌ አቶ አብርሃም ባቾሬ እንደሚሉትም ዳሞታ በርካታ የቱሪስት መስህቦች፣ ታሪካዊ ቅርሶች፣ የሀገር በቀል እፅዋት፣ የዱር እንስሳትና ጥንታዊ የወላይታ ነገስታት መናገሻ ስፍራዎች ባለቤት ነው። የዳሞታ ተራራ ከወላይታ ህዝብ ታሪክና ጀግንነት እንዲሁም ከአሸናፊነት ወኔው ጋር የተቆራኘ ስለመሆኑም ያነሳሉ። በዙሪያው ዘመናትን ያስቆጠረ የጥቅጥቅ ደንና የነገስታት መኖሪያ እንዲሁም አብያተ ክርስቲያናትና አድባራት የሚገኙበት መሆኑን አንስተው ለወላይታ ሶዶ ከተማም የተለየ ግርማ ሞገስን እንዳላበሳት ተናግረዋል። በዳሞታ ተራራ ዙሪያ የተኮለኮሉት ወንዞችም መነሻቸውን ከተራራው በማድረግ ወደ ታች እየተገማሸሩ ይነጉዳሉ። ወይቦ፣ ቁሊያ፣ ካልቴ ቶቦቤ፣ ሀመሳ፣ ሊንታላ፣ አይከሬ፣ ዋላጫ፣ ጫራቄ፣ ቦልዖ፣ ካዎ ሻፋ፣ ጋዜና ሻፋና ሌሎች ወንዞች ከዚሁ ተራራ ተጎራብተው፣ ከተራራው ያገኙትን መዳኛ ፀበል ለሌሎች ለማቋደስ አየተንደረደሩ ይወርዳሉ። ለአካባቢው ማህበረሰብም ልምላሜያቸውን ያጋባሉ፤ ብርቱውን መሬቱን ምሶ ገበታውን እንዲያበለፅግ ያተጋሉ። ሁሉም ግን የዳሞታ መልዕክተኞች፣ የዳሞታ ተጧሪዎች ናቸው። እንደ አቶ አብርሃም ገለፃ በ13ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ገደማ የክርስትና ሀይማኖትን በአካባቢው በማስፋፋት ስመ ገናና የሆኑት አቡነ ተክለሃይማኖት ክርስትናን ለመስበክና መንፈሳዊ ክዋኔዎች ለመፈጸም ዳሞታ ተራራን ይወጡ እንደነበረ ከልጅነታቸው ይነገራቸው እንደነበር ያስታውሳሉ። ይህ ብቻ ሳይሆን የተለያዩ የመንፈሳዊ አገልግሎቶችን ሲያከናውኑ ድካም ሲሰማቸው እረፍት የሚያደርጉበት ለመንፈስ ሃሴትን የሚያጎናፅፍ ስፍራ ነው የዳሞታ ተራራ። በዚህ ምክንያት "ጦሳ ፔንጊያ" የእግዜር መተላለፊያ የተሰኘ ስያሜ የተሰጠውና "ጣዛ ጋሯ" የንጉስ ሞቶሎሚ ቤተ-መንግስት፣ የንጉስ ሞቶሎሚ የጥምቀት ሥፍራ፣ ቆሊ ቦርኮታ፣ ዳጌቾ፣ ቦቄና ሶዶ፣ ጦማ ገሬራና ሌራቶ ጎዳ የተሰኙ ታሪካዊና የሚጎበኙ ስፍራዎች ይጎበኙበታል በዳሞታ ተራራ። ካዎ ሞቶሎሚ፣ ካዎ ዳሞቴ፣ ካዎ ጎቤና ካዎ ጦና የሚባሉ የወላይታ ነገስታት ቤተ-መንግስታቸውን በተራራው አናትና ግርጌ ላይ ይገነቡ እንደነበር አቶ አብርሃም ይናገራሉ። የወላይታ ዞን አስተዳዳሪ አቶ ሳሙኤል ፎላ፣ የዳሞታ ተራራ በወላይታ ህዝብ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ታሪክ ውስጥ ደማቅ አሻራ ያለው መሆኑን ይገልፃሉ። ከተራራው አናት መነሻቸውን የሚያደርጉ ወንዞች የወላይታን ምድር አጥግበው ሰዎችና እንስሳቱን አጠጥተው ወደ ብላቴ እና ኦሞ ወንዝ ይፈሳሉ። የዳሞታ ተራራ ሌላው ጠቀሜታው መሬት እንዳይሸረሸር ቀጥ አድርጎ በዛ ግዝፈቱ ይዟል ይሄም ለመንገድ ደህንነትና የአካባቢውን አየር ተስማሚ ከማድረግ አኳያ አይተኬ ሚና አለው። በጥቅጥቅ ደን የተሸፈነው የዳሞታ ተራራ የአረንጓዴ አሻራ ልማት ከዘመናት በፊት ተጀምሮበታል ይላሉ አስተዳዳሪው። ንፁህ የመጠጥ ውሃን በከፊል ለሶዶ ከተማ የሚያጠጣውን የዳሞታ ተራራ የቱሪስት ማዕከል ለማድረግ ከዩኒቨርስቲና ከሌሎች ባለድርሻ አካላት ጋር እየተሰራ ነውም ብለዋል። የዳሞታ ተራራ ታሪካዊ ይዘቱን ስንመለከት አካባቢው ቀደም ሲል የነገስታት መናገሻ ቦታ ነበር የሚሉት ደግሞ በወላይታ ሶዶ ዩኒቨርሲቲ የታሪክና ቅርስ አስተዳደር ትምህርት ክፍል ተመራማሪ ዶክተር አበሻ ሽርኮ ናቸው። ከዚሁ ጋር ተያይዞ ከወላይታ ሥርወ-መንግስት መካከል ካዎ ሳቴ ሞቶሎሚና የሌሎች ነገሥታት መናገሻ ስፍራ ስለነበር በአካባቢው ማህበረሰብ ዘንድ ትልቅ ስፍራ ያለው ታሪካዊ ስፍራ ነው። የዳሞታ ተራራ ለአብዛኞቹ በወላይታ ዞን ለሚገኙ ወረዳዎች የስያሜያቸው መነሻ ነው። ዳሞት ጋሌ፣ ዳሞት ሶሬ፣ ዳሞታ ወይዴ፣ ዳሞት ፑላሳ ወረዳዎችና ሌሎች ቀበሌያት የተራራውን ስም መነሻ ያደረጉ መሆኑ ተራራውን ታሪካዊ ያደርገዋል። እዚሁ ተራራ ላይ ካሉ የተለያዩ መስህቦች መካከል የጥንታዊ ዋሻ "ሞቼና ቦራጎ" ዋሻ አንዱ ነው። ይህ ዋሻ በወላይታ ሶዶ ከተማ በሰሜናዊ ምዕራብ አቅጣጫ የሚገኝ የጥንት ሰው መኖሪያ ዋሻ ነበር። ዋሻው በዳሞታ ተራራ ከሚገኙ ከአምስት በላይ ዋሻዎች አንዱ ሲሆን በተራራው በስተምዕራብ አቅጣጫ በኩል የሚገኝና ከብዙ ሺህ ዓመታት በፊት ሰዎች በዚሁ ዋሻ ይኖሩ እንደነበረም ታሪክ ያስረዳል። ሞቼና ቦራጎ ዋሻ ስፋቱ 38 ሜትር፣ የጣሪያው ከፍታ 33 ሜትር፣ የዋሻው ዙሪያ ልኬት ደግሞ 58 ሜትር፣ እንዲሁም በውስጡ ከአምስት መቶ በላይ ሰዎች የመያዝ አቅም ያለው እንደሆነም መረጃዎች ያመላክታሉ። ሌላው ከዳሞታ ተራራ መስህቦች መካከል አንዱ የሆነውን ደብረ-መንክራት አቡነ ተክለኃይማኖት ገዳም ላስተዋውቃችሁ። ይህ ገዳም ለአቡነ ተክለኃይማኖት መታሰቢያነት በ1887 ዓ.ም በወላይታ ሶዶ ከተማ ከመመስረቱ ጋር በተያያዘ የተገነባና በዳሞታ ተራራ ምዕራባዊ ራስጌ የሚገኝ የቱሪስት መስህብ ሥፍራ እንደሆነ ነው ዶክተር አበሻ የሚናገሩት። ገዳሙ የአምልኮና የፀበል አገልግሎት እየሰጠ ከአንድ ክፈለ ዘመን በላይ ያስቆጠረ በወላይታ ዞን ካሉ መንፈሳዊ ስፍራዎች አንዱ ሲሆን በውስጡ በርካታ ሐይማኖታዊና ታሪካዊ ቅርሶች ያሉት በመሆኑ በኢትዮጵያ ሐይማኖታዊ ጉዞ ከሚደረግባቸው መዳረሻዎች አንዱ ነው። በመሆኑም አካባቢው ለቱሪስት መዳረሻነት፣ ለአካባቢው ልማት ብሎም ለአየር ንብረት ሚዛንን መጠበቅ ጉልህ ሚና ያለው በመሆኑ የሚመለከታቸው አካላት ትኩረት እንዲያደርጉም አሳስበዋል።            
ሞክሼዎቹ - የአድዋ መንገሻዎች
Mar 2, 2024 5134
ሞክሼዎቹ - የአድዋ መንገሻዎች (ራስ ቢትወደድ መንገሻ አቲከም እና ራስ መንገሻ ዮሐንስ)   የአድዋ አድማስ ዘለል ገድል ሲወሳ የድሉ መገኘት የጦር አበጋዞች ከፊት ይመጣሉ። ከንጉሠ ነገሥቱ ጀምሮ ራስ፣ ደጃዝማች፣ ፊታውራሪ፣ ቀኛዝማች፣ ግራዝማች፣ ባላምባራስ እና ሌሎች ባለማዕረግ አዋጊዎች የድሉ የጀርባ አጥንት መሆናቸው እሙን ነው። ከመላ ሀገሪቷ ጠረፍ ተነቃንቆ ስንቅና ትጥቁን ታጥቆ፣ ድል ሰንቆ እስከ ግማሽ ዓመት ድረስ በባዶ እግሩ የተመመውን የሀገሬው ሰራዊት በቅጡ መርተው አዋግተዋል። ከመነሻ ሰፈር እስከ አድዋ ተረተር፣ ከአምባላጌ ኮረብቶች እስከ መቀሌ ጋራና ቁልቁለቶች፣ ከእንደአባ ገሪማ እስከ ማሪያም ሸዊቶ ሸለቋማ ቋጥኞች፣ ከምንድብድብ መስክ እስከ በገሠሦ አቆበቶች፣ .... ድልና ገድል በደምና በላብ ሲጻፍ የጠላትን የ'ክዱ' ማባባያ የጠሉ፣ ለሀገር ለመሰዋት የቆረጡ ጀግና አዋጊዎች፣ የሀገር ባለውለታዎች ነበሩ። በአድዋ ድል መታሰቢያ 12 የአድዋ ጦር አበጋዞች (ጀኔራሎች) ሀውልት ቆሞላቸዋል። እነሱም፤- ፊታውራሪ ገበየሁ ገቦ ጉርሙ (አባ ጎራው)፣ ልዑል ራስ መኮንን ወልደ ሚካኤል ጉዲሳ (አባ ቃኘው)፣ ንጉስ ተክለሃይማኖት ተሰማ ጎሹ (አባ ጠና)፣ ንጉስ ሚካኤል አሊ አባ ቡላ (አባ ሻንቆ)፣ ደጃዝማች ባልቻ ሳፎ ሮቢ (አባ ጠለስ)፣ ራስ ቢተወደድ መንገሻ አቲከም ቢተርፉ (አባ ገድብ)፣ ራስ ወሌ ብጡል ሃይለማሪያም (አባ ጠጣው)፣ ዋግሹም ጓንጉል ብሩ ገብረመድህን (አባ መርከብ)፣ ራስ አባተ ቧያለው ንጉሱ (አባ ይትረፍ)፣ ራስ አሉላ እንግዳ ቁቢ (አባ ነጋ)፣ ፊታውራሪ ሀብተ ጊዮርጊስ (ቁሴ) ዲነግዴ ሁንዱል (አባ መቻል) እና ራስ መንገሻ ዮሃንስ ምርጫ (አባ ግጠም) ናቸው። ከነዚህ የአገር ባለውለታዎች መካከል ሁለት ስመ ሞክሼ ጀግኖችን እንዘክራለን። ራስ ቢትወደድ መንገሻ አቲከም እና ራስ መንገሻ ዮሐንስን። ራስ ቢትወደድ መንገሻ አቲከም ከዳግማዊ አፄ ምኒልክ ቀዳሚዎች ስምንት ራሶች መካከል ብቸኛው የራስ ቢትወደድ (ከንጉሥነት በታች) ባለማዕረግ ናቸው። በፈረስ ስማቸው አባ-ገድብ ይሰኛሉ። በልጅነታቸው የዳግማዊ አጼ ቴዎድሮስ ባለሟል ሳሉ ከእስረኛው ምኒልክ ጋር ተዋወቁ። ምኒልክ ከአፄ ቴዎድሮስ አምልጠው ሸዋ ከገቡ በኋላ ከእቴጌ ጣይቱ ብጡል ወንድሞች ራስ ወሌ እና ፊታውራሪ አሉላ ብጡልን ይዘው ከመቅደላ ወደ ሸዋ ተሻገሩ፤ የምኒልክ ሁነኛ ሰው ሆኑ። ራስ ቢትወደድ መንገሻ አቲከም በሞት እስኪለዩ ድረስ በክፉም በደጉም ዘመን የአጼ ምኒልክ ከፍተኛ አማካሪና ተወዳጅ መስፍን እንደነበሩ፣ ከጦር ሜዳ እስከ ሽምግልናም ሁነኛ ሰው ሆነው ስለማገልገላችው በታሪክ ድርሳናት ተጠቅሷል። በሸዋ፣ ወሎ፣ ጎንደር፣ ዳሞት(ጎጃም) ተዘዋውረው በተለያዩ ግዛቶች በአስተዳዳሪነት ሰርተዋል። ድሕረ መተማ ጦርነት ምርኮኞች እንዲመለሱ፣ ድንበር እንዲካለል በመስራትም የዲፕሎማሲ ስራቸው ይጠቅሳል። ራስ ቢትወደድ መንገሻ አቲከም ከተሳተፉባቸው ደማቅ ታሪኮች መካከል የአድዋ ድል ይጠቅሳል። ጦርነቱ አሀዱ ብሎ የጀመረው ሕዳር 28 ቀን 1888 አምባላጌ ነው። ለሁለት ሰዓታት በዘለቀው በዚህ ጦርነት ጀኔራል ቶዚሊ የተባለው የጠላት ጦር መሪ የተገደለበት ነው። በዚህ ዐውደ ውጊያ አባ ገድብ አንዱ ወሳኝ የጦር አበጋዝ ነበሩ። በተለያዩ የታሪክ ድርሳናት እንደተመዘገበው ራስ ቢትወደድ መንገሻ አቲከም ከግዛታቸው ከዳሞትና አገው ምድር የተውጣጣ ስድስት ሺህ እግረኛ እና ፈረሰኛ ጦር ይዘው አድዋ ዘምተዋል። “አባ ገደብ መንጌ እያለ ኧረ ጐራው አምባ ላጌን ሰብሮ ቶዘሊን አስጐራው” የተባለው ለዚህ ይመስላል። አባ ገድብ ጥቅምት 11 ቀን 1903 ምሸት ከራስ ቢትወደድ ተሰማ ናደው ጋር እየተጫወቱ ካለምንም ህመም ድንገት አርፈው ቅድስት ሥላሴ ተቀበሩ። ራስ ቢትወደድ መንገሻ ልጆቻቸውን ከተለያዩ መኳንንት ጋር በጋብቻ በማጣመር በኢትዮጰያ ታሪክ ተጠቃሽ መሆን ችለዋል። ለአብነትም ዘውዲቱ መንገሻ ጠቅላይ ሚኒስትር መኮንን እንዳልካቸውን፣ አስካለማርያም መንገሻ ልዑል ራስ ኅይሉን አግብተው የልጅ ኢያሱን ባለቤት ሠብለወንጌል ኅይሉን ወልደዋል። ደጃዝማች ጀኔራል አበበ ዳምጠውን ያገቡት ወሰንየለሽ መንገሻ ደግሞ የአልጋወራሽ አስፋወሰን ባለቤት ልዕልት መድፈሪያሽ ወርቅ አበበን ወልደዋል። ሌላው የአድዋ ጀግና የጦር መሪ ራስ መንገሻ ዮሐንስ (አባ ግጠም) ናችው። ትውልዳቸው ትግራይ፣ ዘመኑም 1857 ዓ.ም ነው። የአድዋ ጦር ውሎ ቁልፍ ሰው ራስ መንገሻ የአጼ ዮሐንስ (አባ በዝብዝ) ልጅ ናቸው። አጼ ዮሐንስ በተሰዉበት በመተማው ጦርነት ተሳትፈዋል። አባታቸው ከሞቱ በኋላም የትግራይ አገረ ገዥ ሆነዋል። በአድዋ ዘመቻ 12 ሺህ ጦር አሰልፈው በብርቱ ተዋግተዋል። ራስ መንገሻ ዮሐንስ ከአድዋ ጦርነት ቀደም ብሎ በአጼ ምኒልክ ላይ እንዲያምጹ ኢጣሊያኖች ሲገፋፋቸውና ሲያባብላቸው ቢቆዩም ከስልጣን ሽኩቻ ይልቅ የኢትዮጵያን ነጻነት መርጠዋል። ከአጼ ምኒልክ ጋር ቢኳረፉም በሀገር ሉዓላዊነት ግን አልተደራደሩም። የኢጣሊያ ወራሪ ጦር ትግራይ ሲገባም ራስ መንገሻ የወገን ደጀን ጦር እስኪደርስ ወደራያ አፈግፍገው፣ በአምባላጌ ጦር ሜዳ አንዱ ተሳታፊ የጦር ጀግና ነበሩ። ራስ መንገሻ የትግራይ ሀገረ ገዥ በመሆናቸውም የእርሳቸው እና በስራቸው የነበሩት የራስ አሉላ እንግዳ ጦር በጄኔራል አልቤርቶኔ ከሚመራው ጠላት ሃይል ቀዳሚው ተፋላሚ እንዲሆኑ አድርጎታል። “አይከፈት በሩ መግቢያ መውጫችን በል ተነስ መንገሻ ግጠም በር በሩን ይህን ጎሽ ጠላ ማን አይቀምሰው መንገሻ ዮሐነስ አንተን ገፍተው...” ተብሎ የተገጠመላቸውም ለዚህ ነው። የጠላት መግቢያ በር ዘብ በመሆናቸው። አባ ግጠም በአድዋው ታሪካዊ ጦርነት አሰላለፋቸው ማርያም ሸዊቶ በተሰኘው ተራራ በኩል ሲሆን ከራስ አሉላ፣ ከዋግሹም ጓንጉል ብሩና ከደጃዝማች ሀጎስ ጋር በመሆን ነበር። የጠላትን የመጀመሪያ ጥቃትን ያስተናገዱትም ራስ መንገሻ ዮሐንስ ናቸው። የአድዋ ድል ከተበሰረ በኋላ አጼ ምኒልክ ራስ መንገሻን ሹመውና ሸልመው ወደ አዲስ አበባ ተመልሰዋል። አጼ ምኒልክ ከትግራይ ወደ አዲስ አበባ ሲመለሱ ማህበረሰቡ በጦርነት ስፍራ በመሆኑ ለደረሰበት ጉዳት 30 ሺህ ብር ድጋፍ ማድራገቸውን የንጉሠ ነገሥቱ ዜና መዋዕል የጻፉት ፀሐፊ ትዕዛዝ ገብረ ሥላሴ ወልደአረጋይ ተርከዋል። ከአድዋ ድል ከጥቂት ዓመታት በኋላ ራስ መንገሻ በአጼ ምኒልክ ላይ በማመጻቸው ተይዘው በቁጥጥር ስር ዋሉ። ሕዳር 6 ቀን 1899 ዓ.ም አንኮበር ግዞት ላይ አንዳሉ ማረፋቸውን የታሪክ መዛግብት ያስረዳሉ። ራስ መንገሻ ዮሐንስ ከራስ መንገሻ አቲከም ግዛት ከአገው ምድር እመይቴ ተዋበች ጋር ትዳር መስርተው ዕውቁን የትግራይ መስፍን ራስ ሥዩም መንገሻን እንዲሁም ከእቴጌ ጣይቱ የወንድም ልጅ ወይዘሮ ከፈይ ወሌ ብጡል አግብተው አስቴር መንገሻን፣ አልማዝ መንገሻንና ብርሃኔ መንገሻን ወልደዋል፡፡ ለአብነት ያክል የሞክሼዎቹን ራስ ቢትወደድ መንገሻ አቲከም እና ራስ መንገሻ ዮሐንስ አነሳን እንጂ የዛሬ የ128 ዓመት በአድዋ ጦርነት ዓለም የተደመመበትና ዛሬ ድረስ እንቆቅልሽ የሆነበት ደማቅ ታሪክ የጻፉ ጀግኖች ቁጥር ስፍር የላቸውም። ጀግኖቹን የመሩ የጦር መሪዎችም ብዙና ተጋድሏቸው የገዘፈ ነው። ከ11 ሺህ በላይ የጣሊያንን ሠራዊት ሙትና ቁስለኛ ያደረጉ፣ 4ሺህ የሚሆኑትን እጅ ያሰጡና የማረኩ እንዲሁም 56 መድፎች፣ በርካታ መትረየሶች እና ሌሎች አውቶማቲክ መሳሪያዎቹን ለወገን ጦር እንዲያስረክብ ያደረጉ ኢትዮጵያውያን ሁል ጊዜም ክብር ይገባቸዋል። የጣሊያን ወራሪ ኃይል ኢትዮጵያን በቅኝ ግዛት ስር አድርጎ ለመበዝበዝ ቢመጣም ጀግንነት፣ ሕብረ ብሔራዊ አንድነት፣ እንዲሁም የአልገዛም ባይነት ወኔን የታጠቁ ኢትዮጵያውያን በሶሎዳ ተራሮች ግርጌ ቅስሙን በመስበር የአገራቸውን ክብርና ነጻነት አጽንተዋል። በዚህ አኩሪ ድል ኢትዮጵያ ለበርካታ አገራት በተምሳሌትነት ትጠቀሳለች። የአድዋ ድል ደግሞ ኢትዮጵያ የአፍሪካ ህዝቦች የጀግንነት ተምሳሌትና የነጻነት ዓርማ እንድትሆን ያስቻለ ታላቅ አፍሪካዊ ድል ነው። (በአየለ ያረጋል)      
ትላንትን ከዛሬ ባስተሳሰረው የአድዋ ድል መታሰቢያ የሚገኙ እውነታዎች 
Mar 2, 2024 3918
ትላንትን ከዛሬ ባስተሳሰረው የአድዋ ድል መታሰቢያ የሚገኙ እውነታዎች ለመነሻ እኤአ በ1885 ጀርመን በተካሄደው የበርሊን ኮንፈረንስ አውሮፓውያን መላ አፍሪካን በካርታ ላይ የተከፋፈሉትን በተግባር መሬት ላይ ለመቀራመት ጦራቸውን ሰብቀው፣ ስንቃቸውን ጭነውና ትጥቃቸውን አጥብቀው ያካሄዱት ዘመቻና የወረራ ጉዞ የተገታባት አድዋ እና እለቷ ዛሬ ድረስ በተገፉ ህዝቦች ልብ ታትማ በአዕምሮ ውስጥ ተቀርጻ ትኖራለች። ጣሊያን የኢትዮጵያን መሬት፣ የአየር ንብረትና መልክዓ ምድር ተቆጣጥሮ ሀብቷን ለሮምና ለመላው አውሮፓ ለማቅረብ የቋመጠበት የዘመናት ህልሙ የተኮላሸበት ቦታ ጭምር ናት - አድዋ። ይህ ወራሪ ኃይል ሊቢያን በእጁ ካስገባ በኋላ ጉዞውን በቀይ ባሕር አስመራ አድርጎ መላ ኢትዮጵያን የመቆጣጠር ግብ ነበረው። ጄነራል ባራቴሪ የመደባቸው ጄነራል አልበርቶኒ፣ ጄኔራል አሪሞንዲ እና ጄነራል ቦርሜዳ በግንባር የተሰለፈውን ጦር ሲመሩ የኋላ ደጀንም እንደነበራቸው የታሪክ ድርሳናት ያስረዳሉ። ከ17 ሺህ በላይ የጣሊያን ሠራዊት 66 የሚሆኑ መድፎች፣ በርካታ መትረየሶች እና አውቶማቲክ መሳሪያዎችን ታጥቆ የግንባር ሜዳው ላይ ስለመድረሱ "የኢትዮጵያ ታሪክ ከመጀመሪያው እስካሁኑ ዘመን" በሚል በአንድርዜይ ባርይትኒስኪ እና ዮዓና ማንቴል-ኒየችኮ ተጽፎ በዓለማየሁ አበበ የተተረጎመው መጽሐፍ ያስረዳል። የዛሬ የ128 ዓመት፤ ዕለቱም የካቲት 23 ቀን 1888 ዓ.ም በአድዋ ጦርነት ዓለም የተደመመበትና ዛሬ ድረስ እንቆቅልሽ የሆነበት ደማቅ ታሪክ በጀግኖች አባቶች ተሰራ። በጦርነቱ የጣሊያን መንግስት የጎመጀውን የኢትዮጵያን መሬት ሊያገኝ ይቅርና ከ11 ሺህ በላይ ሠራዊቱ ሙትና ቁስለኛ ሆኑ። 4ሺህ የሚሆኑት ደግሞ ለጀግኖች አባቶቻችን እጃቸውን ሰጥተው ተማረኩ። እንዲሁም 56 መድፎች፣ በርካታ መትረየሶች እና ሌሎች አውቶማቲክ መሳሪያዎቹን ለወገን ጦር አስረከበ። የቀረው የፋሽስት ሠራዊትም ተንጠባጥቦ እግሬ አውጪኝ ብሎ ፈረጠጠ። ጀግኖች ኢትዮጵያውያን ለሀገራቸው ክብር፣ ነፃነትና ሉዓላዊነት በአውደ ግንባሩ በፈጸሙት የጀግንነት ተጋድሎ ዓለምን ያስደመመና መላውን ጥቁር ሕዝብ ያኮራ ድል ተጎናጽፈዋል። በወቅቱ ነጭን ታግሎ ማሸነፍ አይቻልም የሚለውን አስተሳሰብ በይቻላል ተክቶ ሌሎችም ለነፃነታቸው እንዲታገሉ ያነሳሳ ደማቅ የታሪክ አሻራ አኑረዋል። የጣሊያን ወራሪ ኃይል ኢትዮጵያን በቅኝ ግዛት ስር አድርጎ ለመበዝበዝ ቢመጣም ጀግንነት፣ ሕብረ ብሔራዊ አንድነት፣ እንዲሁም የአልገዛም ባይነት ወኔን የታጠቁ ኢትዮጵያውያን በሶሎዳ ተራሮች ግርጌ ቅስሙን በመስበር የአገራቸውን ክብርና ነጻነት አጽንተዋል። በዚህ አኩሪ ድል ኢትዮጵያ ለበርካታ አገራት በተምሳሌትነት ትጠቀሳለች። የአድዋ ድል ደግሞ ኢትዮጵያ የአፍሪካ ህዝቦች የጀግንነት ተምሳሌትና የነጻነት ዓርማ እንድትሆን ያስቻለ ታላቅ አፍሪካዊ ድል ነው። ኢትዮጵያውያን በብሔር፣ በሃይማኖት፣ በአካባቢና በሌሎች ልዩነቶች ሳይነጣጠሉ ለአገራቸው ክብርና ነጻነት በአንድነት ቆመውና መስዋት ከፍለው ያስመዘገቡት የጀግንነት ታሪክ ነው። በዓድዋ ድል ኢትዮጵያ ለአፍሪካና ለመላው የጥቁር ህዝቦች ኩራትና የነፃነት ምልክት ሆናለች፡፡ የሰው ልጆችን እኩልነት በደም ዋጋ አረጋግጣለች።   የአድዋ ድል መታሰቢያ የአድዋ ድል ደማቅና ታላቅ ቢሆንም በሚመጥነው ልክ መታሰቢያ አልነበረውም። ዛሬ ግን እነዚያ ዋጋ የከፈሉ ጀግኖችን በሚመጥን ሁኔታ በአዲስ አበባ ፒያሳ “የዓድዋ ድል መታሰቢያ” ተገንብቷል። ከአድዋ ድል 128 ዓመታት በኋላ፣ የተሰራው የአድዋ ድል መታሰቢያ በጠቅላይ ሚኒሰትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) የካቲት 3 ቀን 2016 ዓ.ም ተመርቆ ተከፍቷል። የአድዋ ድል መታሰቢያ በአምስት ሄክታር ላይ ያረፈ ሲሆን በአንድነት የተከፈለውን መስዋትነት፣ የአርሶ አደሮችን ተሳትፎ፣ የሴቶችን ተጋድሎ በሚያሳይ መልኩ፣ በአስገራሚ የኪነ-ህንጻ ጥበብ የታነጸ ነው።   የአድዋ ድል መታሰቢያ የተገነባበት ስፍራ አገር በውጭ ወራሪ ኃይሎች እጅ እንዳትወድቅ የህይወት መስዋዕትነት የከፈሉ የዓድዋ ጅግኖች የዘመቻቸው መነሻ እንዲሁም ከድል በኋላ ተሰባስበው ደስታቸውን የተጋሩበት ታሪካዊ ስፍራ ነው። የአድዋ ድል በዓል 7ኛ ዓመት ዳግማዊ ምኒልክ፣ ከአርበኞች፣ ከየአካባቢው ገዢዎች፣ ከውጭ አገር ዲፕሎማቶችና ከተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎች ጋር በደማቅ ሁኔታ በዚሁ ስፍራ አክብረውታል። ስፍራው ዛሬ የታላቁ የአድዋ ድል መታሰቢያ ሳይገነባበት በፊት በተለያዩ ጊዜያት ለተለያዩ የልማት ስራዎች ቢታጭም ውጤታማ ስራ ሳይሰራበት ቆይቷል። አካባቢው ለረጅም ዘመናት ታጥሮ ሳይለማ በመቆየቱ እጅግ የቆሸሸ፣ ሰዎች ለዝርፊያ የሚዳረጉበት ስፍራ ሆኖ ቆይቷል። ዘመናትን ተሻግሮ ከሀገራዊ ለውጡ ወዲህ በከተማዋ ከሚገነቡ ትላልቅ ፕሮጀክቶች በዓይነቱ ልዩ የሆነው የዓድዋ ድል መታሰቢያ እንዲሰራበት ተደረገ። የዓድዋ ድል መታሰቢያ እጅግ በሚስብ ኪነ ህንፃ፤ የኢትዮጵያውያንን ህያው የድል ታሪክ የሚዘክር ሆኖ ተሰርቷል።   የአድዋ ድል መታሰቢያ መግቢያ በሮች የኢትዮጵያውያን የድል ብስራት፣ የጥቁር ህዝቦች የነጻነት ኩራት የሆነው የአድዋ ድል መታሰቢያ መግቢያ በሮች የራሳቸው የሆነ ስያሜ ተሰጥቷቸዋል። የምሥራቅ ጀግኖች በር፣ የምዕራብ ጀግኖች በር፣ የሰሜን ጀግኖች በር፣ የደቡብ ጀግኖች በር፣ የፈረሰኞች በር፣ የአርበኞች በር፣ የፓን አፍሪካኒዝም በር ተብለው የተሰየሙ ናቸው። በአራቱም አቅጣጫዎች የተሰየሙ በሮች ተምሳሌትነት በዓድዋ ድል ከአራቱም አቅጣጫ ኢትዮጵያውያን በጋራ የተሳተፉበት የጋራ ድላቸው መሆኑን ያመለክታል፡፡   መታሰቢያው በውስጡ ምን ይዟል? በዋናው መግቢያ:- የኢትዮጵያውያንና አፍሪካውያን ነጻነት ድል መገለጫ የሆነው የአድዋ ድል መታሰቢያ ሃውልትና የሁሉም ከተሞች ርቀት ልኬት መነሻ የአድዋ ዜሮ ኪሎ ሜትር ምልክት ይገኛል። የዓድዋ ጦርነት ዘመቻን ያስተባበሩትና የወቅቱ የኢትዮጵያ ንጉሰ ነገስት የዳግማዊ አፄ ምኒልክ እና የባለቤታቸው እቴጌ ጣይቱ ብጡል ሀውልትም በዚሁ መግቢያ በኩል ይገኛል። ሃውልት የቆመላቸው 12 የጦር መሪዎች:- በመታሰቢያው የአድዋን ጦርነት በታላቅ ጀግንነት በመምራት ለጥቁር ህዝቦች ድል ያበሰሩ 12 ዋና ዋና የጦር መሪዎች ሃውልት ተቀምጧል፣ እነሱም፤- ፊታውራሪ ገበየሁ ገቦ ጉርሙ (አባ ጎራው)፣ ልዑል ራስ መኮንን ወልደ ሚካኤል ጉዲሳ (አባ ቃኘው)፣ ንጉስ ተክለሃይማኖት ተሰማ ጎሹ ( አባ ጠና)፣ ንጉስ ሚካኤል አሊ አባ ቡላ (አባ ሻንቆ)፣ ደጃዝማች ባልቻ ሳፎ ሮቢ (አባ ጠለስ)፣ ራስ ቢተወደድ መንገሻ አቲከም ቢተርፉ (አባ ገድብ)፣ ራስ ወሌ ብጡል ሃይለማሪያም (አባ ጠጣው)፣ ዋግሹም ጓንጉል ብሩ ገብረመድህን (አባ መርከብ)፣ ራስ አባተ ቧያለው ንጉሱ (አባ ይትረፍ)፣ ራስ አሉላ እንግዳ ቁቢ ( አባ ነጋ)፣ ፊታውራሪ ሀብተ ጊዮርጊስ (ቁሴ) ዲነግዴ ሁንዱል (አባ መቻል) እና ራስ መንገሻ ዮሃንስ ምርጫ (አባ ግጠም) ናቸው። በስተቀኝ በኩል፤- እስከ 3 ሺ እንግዶችን ማስተናገድ የሚችል ዘመናዊ ቴክኖሎጂ የተገጠመለት የስብሰባ አዳራሽ የሚገኝ ሲሆን በመጀመሪያው ኮሪደር ላይ ደግሞ ህዝቡ የጦርነት ክተት አዋጅ ጥሪ ሲሰማ ሁሉም ልዩነቱን ወደ ጎን በመተው አገሩን ከወራሪ ለመታደግ በመወኔ መነሳቱን፣ ወደ ጦር ግንባር መትመሙን እንዲሁም በጀግንነት መፋለሙን የሚሳየዩ ትዕይንቶች በእስክሪኖች ይታያሉ። በክፍሉ መሐል ላይ፤- ጦርነቱ የተጎሰመበት ግዙፍ ነጋሪት የተቀመጠ ሲሆን በነጋሪቱ ግራና ቀኝ ለጦርነቱ መንስኤ የሆነው የውጫሌው ውል አንቀጽ 17፣ የአድዋ ታሪክ እንዲሁም ከድል ወደ ሰላም የሚለው የአዲስ አበባ ስምምነት ሰነድ ተዘርግቶ ይገኛል። ከድል መልስ ግልጋሎት ላይ የዋሉ ጋሻዎች፣ መሳሪያዎች፣ አልባሳት፣ መመገቢያ ቁሳቁሶችን ጨምሮ በርካታ ቅርሶች፣ ስዕሎች፣ ፎቶዎች ይገኛሉ። ወደ ውስጥ መግቢያ በሆነው በምዕራብ በር ላይ የወቅቱ የኢትዮጵያ መሪ የነበሩት አጼ ሚኒሊክ እና እቴጌ ጣይቱ ብጡል ሃውልት በክብር ተቀምጦ ይገኛል። በአድዋ ጦርነት ወቅት ጠላት ለመጠጥነት ይጠቀምበት የነበረውን የምንጭ ውሃ እቴጌ ጣይቱ ብልሃት በተሞላበት መልኩ በኢትዮጵያ ሰራዊት እንዲከበብና ጠላት በውሃ ጥም እንዲዳከም በማድረግ ማሸነፍ የተቻለበት የጦር እስትራቴጂ የሚዘክር ገንዳ ከእቴጌ ጣይቱ ሃውልት ፊት ለፊት ተቀምጦ ይገኛል። የአድዋ ሰንሰለታማ ተራሮች፤- ጦርነቱ የተካሄደበትን ቦታ የሚያሳየው የአሸዋ ገበታ ሌላው የአድዋ ድል መታሰቢያ ውበትም ታሪክም ነው፡፡ የአድዋ ሰንሰለታማ ተራሮች፣ መልከዓ-ምድር የሚሳየው የመሬት ላይ ንድፍ ስራ በዚሁ መታሰቢያ መቀመጡ ኢትዮጵያውያን በአስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ለነጻነት የከፈሉትን መስዋትነት ያመላክታል። ከተራሮች አጠገብ በጦርነት ወቅት ጥቅም ላይ ከዋሉ ጣሊያናዊ ስሪት የሆነ "ቶሪኖ 1883" የሚል ጽሁፍ ያለበት መድፍ ይገኛል። በጦርነቱ ተዋጊዎችን ያጓጓዙ 45 ሺህ ፈረሰኞች የሰሩትን ጀብድ ሊወክልና ሊዘክራቸው የሚችል ‘የአድዋ ፈረሰኞች የድል ሀውልት’ ቆሞላቸዋል፡፡ የአድዋ ጀግኖች ኢትዮጵያን ከወራሪው ጣሊያን ለማዳን ዘር፣ ቀለም፣ ሃይማኖት ሳይለዩ በአንድነት ተሰባስበው የተመሙበትን የሚወክል ‘የአንድነት ድልድይ’ በሚል ተሰርቷል፡፡ የሁሉንም ተሳትፎ የሚያሳዩ የተለያዩ ሁነቶች በጦርነቱ ወቅት ህዝብና አገርን በታማኝነት ሲያስተዳድሩ የነበሩ እንደራሴዎች የሚያሳይ ስዕላዊ በመታሰቢያ የተቀመጠ ሲሆን በጦርነቱ ወቅት የነበረውን የህዝቡን እንቅስቃሴ የሚገልጹ የተለያዩ የጦር መሳሪያዎችና የመገልገያ ቁሳቁሶች፣ ስዕሎችና ቅርጾችም ይገኛሉ።   የገበሬዎችና ሴቶች ተሳትፎ የሚያሳዩ ስራዎች በአድዋ ጦርነት ከ120 ሺህ በላይ ገበሬዎች የግብርና ስራቸውን አቋርጠው "አገራችን ተነካች" በማለት ታጥቀው ድል ያጎናጸፉ፣ ለጥቁር ህዝቦች ትልቅ ታሪክ ያስቀመጡ ጀግኖች ናቸው። በዚህ መታሰቢያ የአንድነት ማዕከል፣ የአፍሪካ ነጻነት ማስታወሻ የኢትዮጵያ ጀግኖችን ጉዞ የሚያሳዩ ምስሎች ይገኛሉ። በጦርነት ወቅት ሴቶች የቤት ሃላፊነትን ከመወጣት በተጨማሪ በአዋጊነት፣ በመረጃ ሰጪነት ቁስለኞችን በመንከባከብ ለሰሩት ስራ የተሰየመ ማስታወሻም በአድዋ ድል መታሰቢያ በክብር ተቀምጦ ይገኛል። የአሁኑ ትውልድ አሻራ፣- የኢትዮጵያ ልጆች በአንድነት ተባብረው አፍሪካ በራሷ አቅም መልማት እንደምትችል ያሳዩበት፣ አፍሪካዊ ተምሳሌት የሆነው የህዳሴ ግድብ ፏፏቴ በመታሰቢያው ይገኛል። ኢትዮጵያውያን ለጥቁር ህዝቦች ነጻነት ላደረጉት ተጋድሎ መታሰቢያ ይሆን ዘንድ የፓን-አፍሪካ ሃውልትም ተካቷል።   ሌሎችም የአድዋ ድል መታሰቢያ የአድዋን ጦርነት ሁነቶች ብቻ ሳይሆን ለተለያያዩ ዝግጅቶች የሚሆኑ አዳራሾችን፣ ካፍቴሪያዎችን፣ ሲኒማ ቤቶችንና ሌሎች ለበርካታ አገልግሎት የሚውሉ ክፍሎችንን አካቶ የተሰራ ነው። ከ2500 በላይ እንግዶችን መያዝ የሚችል ፓን አፍሪካን አዳራሽ፣ 300 ሰዎች የሚይዝ የአድዋ አዳራሽ፣ 160 ሰዎች የሚይዝ መካከለኛ አዳራሽ፣ 300 ሰው በአንድ የሚያስተናግዱ ሬስቶራንቶች፣ ሁለት ካፍቴሪያዎችና የህጻናት ሙዚየም በውስጡ አካቷል። በሌላ በኩል በአንድ ጊዜ 1000 ተሽከርካሪ መያዝ የሚችሉ ፓርኪንግ፣ ዘመናዊ ጂምና ሌሎችም ተካተዋል። የአድዋ ድል መታሰቢያ አድዋ ጊዜ የማይሽረው፣ ዘመን የማይለውጠው የጀግንነትና የአንድነት ምልክት መሆኑን ማሳያ፣ ለነጻነት የታገሉና የተሰዉ ጀግኖች የሚታሰቡበት የታሪክ ማስታወሻ ነው። የአድዋ ድል ትሩፋቶችን ለኢትዮጵያውያን ብቻ ሳይሆን ለመላው ጥቁር ህዝብ በየትውልዱ ለማስተማር የሚያግዝ የዘመናት የነጻነት መንፈስን የሚያስተጋባ፣ ለመጪው ትውልድ የሚሻገር እውነት ነው። እናም የአድዋ ድል መታሰቢያ የወል ታሪካችንን የምንገነባበት የማዕዘን ድንጋይ ነው።  
ልዩ ዘገባዎች
ባጃጅ ውስጥ ተረስቶ ያገኘውን 150ሺህ ብር ለባለቤቱ የመለሰው የባጃጅ አሽከርካሪ አድናቆት እየተቸረው ነው
Mar 26, 2023 13505
አዲስ አበባ መጋቢት 17/2015 (ኢዜአ)፦ በድሬዳዋ ከተማ በሚያሽከረከረው ባጃጅ ውስጥ ተሳፋሪ ረስቶት ያገኘውን 150ሺህ ብር ለባለቤቱ የመለሰው አሽከርካሪ አድናቆት እየተቸረው ይገኛል። መኮንን ግርማ ኑሮውን ለማሸነፍ እና የነገውን ተሰፋ ብሩህ ለማድረግ በባጃጅ አሽከርካሪነት ተቀጥሮ የሚሰራ ወጣት ነው። ወጣቱ መጋቢት 15 ቀን 2015ዓ.ም በድሬዳዋ ከተማ ከምሽቱ 3 ሰዓት ላይ የተለመደ ስራውን እያከናወነ ሳለ የከተማው ነዋሪ የሆኑት አቶ መሐመድ ኡስማን ከሳቢያን ኦርቢት ተብሎ ወደሚጠራው የከተማው ክፍል ለመጓዝ መሳፈራቸውን ተናግሯል። ይህ ከሆነ ከአንድ ሰዓት በኋላ “ስልክ ተደውሎ ባጃጁ ላይ ገንዘብ ወድቆ እንደሆነ እንድመለከት” ተነገረኝ ይላል ወጣቱ አሽከርካሪ መኮንን። በተነገረው መሰረት ወደ ተሳፋሪ ወንበር ላይ ዞሮ ሲመለከት በላስቲክ የተጠቀለለ 150ሺህ ብር በማግኘቱ ወዲያው ወደ ድሬዳዋ ፖሊስ ትራፊክ ዳይሬክቶሬት በማምራት ብሩን ለባለቤቱ መመለሱን ገልጿል። ገንዘቡን ለባለቤቱ መመለሱ እንዳስደሰተው የተናገረው ወጣቱ፤ የራስ ያልሆነ ገንዘብ ለግል መጠቀም የህሊና ቁስል በመሆኑ በራስ ወዝ ብቻ ሀብት ማፍራት እንደሚገባ መናገሩን ከድሬዳዋ ፖሊስ ማህበራዊ ትስስር ገጽ ያገኘነው መረጃ ያመለክታል። ገንዘባቸው የተመለሰላቸው አቶ መሐመድ ኡስማን በበኩላቸው ገንዘባቸው በጠፋ በአንድ ሰዓት ውስጥ የተሳፈሩበትን የባጃጅ የጎን ቁጥር ለትራፊክ ፖሊስ በመናገር በፍጥነት ገንዘባቸው በመገኘቱ መደሠታቸውን ገልጸዋል። አቶ መሐመድ ለድሬዳዋ ትራፊክ ቁጥጥር ዳይሬክቶሬት እና ለወጣት መኮንን ግርማ ምስጋናቸውን አቅርበዋል። የድሬዳዋ ፖሊስ ጠቅላይ መምሪያ አዛዥ ኮሚሽነር ዓለሙ መግራ ስነ-ምግባር ያለው አሽከርካሪ እንዲፈጠር እየሰራን ያለው ስራ ፍሬ እያፈራ መምጣቱን ይህ ትልቅ ማሳያ ነው ብለዋል።
“የመደመር ትውልድ” መጽሐፍን በኦሮሚያ ክልል ደረጃ የማስተዋወቅ መርሐ-ግብር እየተካሄደ ነው
Mar 21, 2023 17633
አዲስ አበባ መጋቢት 12/2015(ኢዜአ)፦“የመደመር ትውልድ” መጽሐፍን በኦሮሚያ ክልል ደረጃ የማስተዋወቅና የሽያጭ ማስጀመሪያ መርሐ-ግብር በሸራተን አዲስ ሆቴል እየተካሄደ ነው። በኦሮሚያ ክልል ከመጽሐፉ ሽያጭ የሚገኘው ገቢ በባሌ ዞን ለሚገኘው የሶፍ ዑመር ዋሻ የቱሪዝም መሠረተ ልማት ማስገንቢያ እንደሚውል ተገልጿል።   በጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድ የተጻፈው "የመደመር ትውልድ" መጽሐፍ በአፋን ኦሮሞ፣ በአማርኛ እና በእንግሊዝኛ ቋንቋ የተዘጋጀ ሲሆን ሶስት ክፍሎች እና አስር ምዕራፎችም አሉት።   እየተካሄደ በሚገኘው መርሐ-ግብር ላይ የኦሮሚያ ክልል ርዕሰ-መስተዳድር ሽመልስ አብዲሳና የጨፌ ኦሮሚያ አፈ-ጉባኤ ሰዓዳ አብዱረህማንን ጨምሮ የክልሉ ከፍተኛ የመንግስት የስራ ሃላፊዎች፣ የሃይማኖት አባቶች፣ አባ ገዳዎች፣ ዲፕሎማቶች እንዲሁም ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ተገኝተዋል።   የ"መደመር ትውልድ" መጽሐፍ ባለፈው ቅዳሜ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድን ጨምሮ የፌዴራልና የክልል ከፍተኛ የስራ ሃላፊዎችና ሌሎችም እንግዶች በተገኙበት መመረቁ ይታወሳል።
በጂንካ ከተማ የተመረተው 23 ኪሎ ግራም የሚመዝነው የስኳር ድንች "በአፍሪካ ትልቁ ስኳር ድንች" በሚል ተመዘገበ
Mar 13, 2023 9423
ጂንካ መጋቢት 4/2015 (ኢዜአ):- በጂንካ ከተማ ደሙዝ ሰፈር የተመረተው እና 23 ኪሎ ግራም የሚመዝነው ስኳር ድንች በአፍሪካ የድንቃ ድንቆች መዝገብ "በአፍሪካ ትልቁ ስኳር ድንች" በሚል መመዝገቡ ተገለጸ። በአዲስ አበባ በተካሄደው የእውቅና ስነስርዓት ላይ የአፍሪካ ድንቃ ድንቆች መዝገብ ስራ አስኪያጅ አቶ አሸናፊ አለም ለስኳር ድንቹ ባለቤት አቶ ኢሳያስ ጊዜአለው የእውቅና ምስክር ወረቀት አስረክበዋል። ከዚህ ቀደም በአፍሪካ 10 ኪሎ ግራም የሚመዝን ስኳር ድንች መቅረቡን አቶ አሸናፊ ለኢዜአ ገልጸዋል።   “ነገር ግን 23 ኪሎ ግራም የሚመዝን ስኳር ድንች በአፍሪካ ደረጃ ሲቀርብ ይህ ለመጀመሪያ ጊዜ ነው” ብለዋል። በዓለም የድንቃ ድንቅ መዝገብ 37 ኪሎ ግራም የሚመዝን ስኳር ድንች መመዝገቡንና በደሙዝ ሰፈር የተገኘው ስኳር ድንች በ14 ኪሎ ግራም ዝቅ ብሎ ከዓለም የ”ሁለተኛነት” ደረጃ ላይ እንደሚያስቀምጠው አመልክተዋል። የስኳር ድንቹ ባለቤት አቶ ኢሳያስ ጊዜያለው ስኳር ድንቹ በአፍሪካ ድንቃ ድንቆች መዝገብ ላይ በመስፈር የኢትዮጵያን ስም በማስጠራቱ መደሰታቸውን ገልጸዋል።   ስኳር ድንቹ እውቅና እንዲያገኝ የዜና ሽፋን ለሰጠው የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ምስጋቸውን አቅርበዋል። ኢዜአ የካቲት 19 ቀን 2015 ዓ.ም “በጂንካ ከተማ ደሙዝ ሰፈር 23 ኪሎ ግራም የሚመዝን አንድ የስኳር ድንች መመረቱ ተገለጸ” በሚል መዘገቡ የሚታወስ ነው።
ዶክተር ሊያ ታደሰ በጤና ልማት ዘርፍ በሴት አመራርነት ላበረከቱት አስተዋጽኦ እውቅና አገኙ
Mar 9, 2023 10793
አዲስ አበባ (ኢዜአ) የካቲት 30/2015 የጤና ሚኒስትሯ ዶክተር ሊያ ታደሰ በጤና ልማት ዘርፍ በሴት አመራርነት ላበረከቱት አስተዋጽኦ በሩዋንዳ ኪጋሊ በተካሄደው በአፍሪካ ዓለም አቀፍ የጤና አጀንዳ ኮንፈረንስ (AHAIC)2023 ላይ እውቅና ተሰጣቸው። ሚኒስትሯ በሩዋንዳ ኪጋሊ ትላንት በተካሄደው Africa Health Agenda International Conference (AHAIC) 2023 ላይ የተበረከተላቸውን Women in Global Health Award የእውቅና ሽልማት በተወካያቸዉ በኩል ተቀብለዋል። እውቅናው በጤና ልማት ውስጥ የሚያጋጥሙ ተግዳሮቶችን በመቋቋምና በመፍታት፣ የጤና አገልግሎት ጥራትና ፍትሀዊ ተደራሽነት እንዲሁም ሁሉን አቀፍ የጤና አገልግሎት ሽፋን ላይ ትኩረት ሰጥተው ለሚሰሩ አመራሮች የሚሰጥ መሆኑም ተመላክቷል። ለመጪዎቹ ትውልዶች አርዓያ ለሆኑ የአፍሪካ ሴት መሪዎች የሚሰጠው ሽልማቱ የኢትዮጵያ ጤና ሚኒስትር ዶክተር ሊያ ታደሰም ለዜጎች የተሻለና ዘላቂ ጤናን ለማምጣት በሚደረግ ጥረት ውስጥ ላበረከቱት የላቀ የመሪነት ሚና ከአምሪፍ ሄልዝ አፍሪካ እውቅናውን አግኝተዋል።
በብዛት የታዩ
ጀርመን በኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ሂደት እንዲሳካ ድጋፍ ታደርጋለች - አምባሳደር ስቴፋን አወር
Jun 17, 2023 31598
አዲስ አበባ ሰኔ 10/2015 (ኢዜአ) ፦ ጀርመን በኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ሂደት እንዲሳካ ድጋፍ እንደምታደርግ በአገሪቷ የኢትዮጵያ አምባሳደር ስቴፋን አወር ገለጹ። ጀርመን ለኢትዮጵያ የምትሰጠውን የሰብአዊ ድጋፍ በእጥፍ ማሳደጓንም አመልክተዋል። ጀርመን ከኢትዮጵያ ጋር ግንኙነት ከጀመረችበት ጊዜ አንስቶ በፖለቲካው፣ በማህበራዊ እና በኢኮኖሚ የትብብር መስኮች ያላቸው አጋርነት እየተጠናከረ መምጣቱን አምባሳደር ስቴፋን ለኢዜአ ገልጸዋል። ጀርመን በአቅም ግንባታ፣ በግብርና ምርታማነት እንዲሁም በማህበራዊ ልማትና በመልካም አስተዳደር ዘርፎች ለኢትዮጵያ የምታደርገው የልማት ትብብር ማደጉን አመልክተዋል። ጀርመን በተለይም በልማት ኤጀንሲዋ(ጂ አይ ዜድ) በኩል ለኢንዱስትሪው እድገት ወሳኝ የሆኑ በሺዎች የሚቆጠሩ ዜጎች የአቅም ግንባታ ድጋፍ ማድረጓን ጠቅሰዋል። በሌላ በኩል የሰብዓዊ መብት ኮሚሽንና የብሔራዊ ምርጫ ቦርድን ሙያዊ ድጋፍ እንዲሁም የግብርና ምርትና ምርታማነት እንዲጨምር ድጋፍ እየተደረገ መሆኑን ነው አምባሳደሩ የገለጹት። በኢትዮጵያ ለችግር የተጋለጡ ዜጎችን ለመደገፍ ሰው ተኮር የሆኑ ፕሮጀክቶችን ለአብነትም የሰብአዊና የመልሶ ማቋቋም ስራዎች ድጋፍ እየተደረገ እንደሚገኝ ተናግረዋል። ጀርመን ለኢትዮጵያ የምታደርገውን የሰብአዊ እርዳታ ወደ 82 ነጥብ 5 ሚሊዮን ዶላር ከፍ በማድረግ በእጥፍ ማሳደጓንና ይሄም "ጀርመን በኢትዮጵያ ከፍተኛ የሰብአዊ ድጋፍ በማድረግ በሁለተኛ ደረጃ ላይ ያስቀምጣታል" ብለዋል። በሌላ በኩል ጀርመንና ኢትዮጵያ በንግድና ኢንቨስትመንት ግንኙነቱን ለማጠናከር የሚያስችሉ ምቹ ሁኔታዎች መኖራቸውን ጠቅሰው ይህንንም እውን ለማድረግ እየተሰራ መሆኑን ገልጸዋል። የሁለቱን አገራት የሕዝብ ለሕዝብ ግንኙነት ለማጠናከር የሚያስችሉ ለአብነትም በጀርመን የባህል ተቋምና በሌሎችም ኢንስቲትዩት እየተከናወኑ ያሉ ስራዎችን በማሳየነት ጠቅሰዋል። በኢትዮጵያ በተለይም በሰሜኑ የአገሪቱ ክፍል የተጀመረው የሰላም ስምምነት ቀጣይነት እንዲኖረው ጀርመን ፍላጎት እንዳላት ገልጸው ለዚህም ድጋፍ እያደረገች ትገኛለች ነው ያሉት አምባሳደር ስቴፋን። የኢትዮጵያ መንግሥት የሽግግር ፍትህ ለማረጋገጥ የጀመረው ጥረት የሚበረታታ መሆኑን የጠቆሙት አምባሳደሩ ጀርመን ሂደቱ የተሳካ እንዲሆን ድጋፍ ታደርጋለች ብለዋል። ጀርመን የአፍሪካ ሕብረት እንዲጠናከር በተለይም በአፍሪካ አገራት መካከልም የፖለቲካና ምጣኔ ኃብታዊ ውህደት እንዲረጋገጥ የምታደርገውን ድጋፍ አጠናክራ እንደምትቀጥል ጠቁመዋል። ኢትዮጵያና ጀርመን ግንኙነታቸውን የጀመሩት እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በ1905 ነው።
በኢትዮጵያና ሩስያ መካከል የዳበረውን ባህላዊና ኪነ ጥበባዊ ትስስር ይበልጥ ለማጎልበት እየተሰራ መሆኑ ተገለፀ
Jun 29, 2023 25842
አዲስ አበባ ሰኔ 22/2015(ኢዜአ)፡- በኢትዮጵያና ሩስያ መካከል የዳበረውን ባህላዊና ኪነ ጥበባዊ ትስስር ይበልጥ ለማጎልበት እየተሰራ መሆኑ የሀገራቱ ተወካዮች ገለጹ። 'የሩስያ ባህል ቀን በኢትዮጵያ' በሚል መሪ ሃሳብ የሀገሪቱን ባህል የተመለከተ መርሃ ግብር በኢትዮጵያ የሩስያ ኤምባሲ አዘጋጅነት አዲስ አበባ በሚገኘው የሩስያ የሳይንስና ባህል ማዕከል/ፑሽኪን/ ተካሂዷል። የሩስያን ባህል የሚያስቃኝ የኪነ ሕንጻ ዐውደ ርዕይ በማዕከሉ የተከፈተ ሲሆን በሁለቱ ሀገራት ባህላዊና መንፈሳዊ ቅርሶችና ተዛማጅ ጉዳዮች ዙሪያ ውይይት ተደርጓል።   የኢትዮጵያና ሩስያ ታሪካዊ ግንኙነት በርካታ ምዕተ ዓመታትን ቢያስቆጥርም ይፋዊ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት የተጀመረው ግን በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ በዳግማዊ አጼ ምኒልክ ዘመነ መንግስት እንደሆነ ይነገራል። 125ኛው ዓመቱን ያስቆጠረው የሁለቱ ሀገራት ዘመናትን የተሻገረ ጽኑ ዲፕሎማሲያዊ ወዳጅነት ከፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ትብብሮች ባሻገር ባህላዊና መንፈሳዊ ትስስሮችም እንደጎለበቱ ይወሳል። በኢትዮጵያ የሩስያ አምባሳደር ኢያቭገኒ ተርኪን እንዳሉት ዘመናትን በጽኑ ወዳጅነት የዘለቀው የኢትዮ-ሩስያ ዲፕሎማሲያዊ እና የህዝብ ለህዝብ ትስስር በባህላዊና መንፈሳዊ ቅርርብ ያዳበረ ነው።   በሁለቱ ሀገራት መካከል ለዘመናት የዳበሩ ባህላዊ፣ መንፈሳዊ፣ ኪነ ጥበባዊ እና ታሪካዊ ግንኙነቶችና ትብብሮች ወደላቀ ደረጃ ለማሸጋገር የሚያስችሉ ተግባራት እየተከናወነ መሆኑን ገልጸዋል። በመጭው ሕዳር ወር ዕውቅ የሩስያ ድምጻዊያንን ያካተተ ባህላዊ የሙዚቃ ቡድን ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ ስራውን እንደሚያቀርብ ገልጸዋል። ከዚህም በሻጋር የኢትዮጵያ ኪነ ጥበብ ሙያተኞች ወደ ሩስያ በመሄድ የኢትዮጵያን ባህል የሚያስተዋውቁብትን ዕድል ለማመቻቸት ፍላጎት እንዳላቸውም ገልጸዋል። የኢትዮጵያ ቅርስ ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር ረዳት ፕሮፌሰር አበባው አያሌው በበኩላቸው የሁለቱን ወዳጅ አገሮች ባህል ልውውጥ ይበልጥ ለማጎልበት የሚያግዙ ዝግጅቶች በአዲስ አበባ ፑሽኪን ማዕከል ጋር በመተባበር እንደሚዘጋጁ ጠቁመዋል።   የኢትዮ-ሩስያ ባህላዊ ትስስር ለማጠናከር በኪነ ሕንጻ፣ በስነ ጥበብ እና በሌሎች ኪነ ጥበብ ዘርፎች ላይ በስፋት እንደሚሰራ አረጋገጠዋል። ኢትዮጵያ ባህላዊና መንፈሳዊ ቅርሶቿን ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ለማስተዋወቅ ዘርፈ ብዙ ስራዎችን እያከናወነች መሆኑን ገልጸዋል። ለአብነትም የላሊበላ አብያተ ክርስቲያናትን የሚዘክር የአርኪኦሎጂና የቨርቹዋል ሪያሊቲ ቋሚ ዐውደ ርዕይ በላሊበላ መከፈቱን ገልጸዋል። ”ላሊበላ በእምነት የታነፀ” በሚል መሪ ሀሳብ የተከፈተው ዐውደ ርዕይ በቀጣይ ሩስያን ጨምሮ ወደ አውሮፓ ሀገራት እና ሰሜን አሜሪካ የመውሰድ ዕቅድ ተይዞ እየተሰራ መሆኑን ተናግረዋል። የሩስያ ዘመናዊ ሥነ-ጽሁፍ አባት የሚሰኘው ዕውቁ ሩስያዊ ባለቅኔ አሌክሳንደር ፑሽኪን 225ኛ ልደት በዓል በቀጣይ ዓመት በድምቀት እንደሚከበር ተገልጿል። በአሌክሳንደር ፑሽኪን ልደት ቀን የተሰየመው የሩስያ ቋንቋ ቀን በቅርቡ በአዲስ አበባ መዘከሩም ይታወሳል።
“የመደመር ትውልድ” መጽሐፍን በኦሮሚያ ክልል ደረጃ የማስተዋወቅ መርሐ-ግብር እየተካሄደ ነው
Mar 21, 2023 17633
አዲስ አበባ መጋቢት 12/2015(ኢዜአ)፦“የመደመር ትውልድ” መጽሐፍን በኦሮሚያ ክልል ደረጃ የማስተዋወቅና የሽያጭ ማስጀመሪያ መርሐ-ግብር በሸራተን አዲስ ሆቴል እየተካሄደ ነው። በኦሮሚያ ክልል ከመጽሐፉ ሽያጭ የሚገኘው ገቢ በባሌ ዞን ለሚገኘው የሶፍ ዑመር ዋሻ የቱሪዝም መሠረተ ልማት ማስገንቢያ እንደሚውል ተገልጿል።   በጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድ የተጻፈው "የመደመር ትውልድ" መጽሐፍ በአፋን ኦሮሞ፣ በአማርኛ እና በእንግሊዝኛ ቋንቋ የተዘጋጀ ሲሆን ሶስት ክፍሎች እና አስር ምዕራፎችም አሉት።   እየተካሄደ በሚገኘው መርሐ-ግብር ላይ የኦሮሚያ ክልል ርዕሰ-መስተዳድር ሽመልስ አብዲሳና የጨፌ ኦሮሚያ አፈ-ጉባኤ ሰዓዳ አብዱረህማንን ጨምሮ የክልሉ ከፍተኛ የመንግስት የስራ ሃላፊዎች፣ የሃይማኖት አባቶች፣ አባ ገዳዎች፣ ዲፕሎማቶች እንዲሁም ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ተገኝተዋል።   የ"መደመር ትውልድ" መጽሐፍ ባለፈው ቅዳሜ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድን ጨምሮ የፌዴራልና የክልል ከፍተኛ የስራ ሃላፊዎችና ሌሎችም እንግዶች በተገኙበት መመረቁ ይታወሳል።
ባጃጅ ውስጥ ተረስቶ ያገኘውን 150ሺህ ብር ለባለቤቱ የመለሰው የባጃጅ አሽከርካሪ አድናቆት እየተቸረው ነው
Mar 26, 2023 13505
አዲስ አበባ መጋቢት 17/2015 (ኢዜአ)፦ በድሬዳዋ ከተማ በሚያሽከረከረው ባጃጅ ውስጥ ተሳፋሪ ረስቶት ያገኘውን 150ሺህ ብር ለባለቤቱ የመለሰው አሽከርካሪ አድናቆት እየተቸረው ይገኛል። መኮንን ግርማ ኑሮውን ለማሸነፍ እና የነገውን ተሰፋ ብሩህ ለማድረግ በባጃጅ አሽከርካሪነት ተቀጥሮ የሚሰራ ወጣት ነው። ወጣቱ መጋቢት 15 ቀን 2015ዓ.ም በድሬዳዋ ከተማ ከምሽቱ 3 ሰዓት ላይ የተለመደ ስራውን እያከናወነ ሳለ የከተማው ነዋሪ የሆኑት አቶ መሐመድ ኡስማን ከሳቢያን ኦርቢት ተብሎ ወደሚጠራው የከተማው ክፍል ለመጓዝ መሳፈራቸውን ተናግሯል። ይህ ከሆነ ከአንድ ሰዓት በኋላ “ስልክ ተደውሎ ባጃጁ ላይ ገንዘብ ወድቆ እንደሆነ እንድመለከት” ተነገረኝ ይላል ወጣቱ አሽከርካሪ መኮንን። በተነገረው መሰረት ወደ ተሳፋሪ ወንበር ላይ ዞሮ ሲመለከት በላስቲክ የተጠቀለለ 150ሺህ ብር በማግኘቱ ወዲያው ወደ ድሬዳዋ ፖሊስ ትራፊክ ዳይሬክቶሬት በማምራት ብሩን ለባለቤቱ መመለሱን ገልጿል። ገንዘቡን ለባለቤቱ መመለሱ እንዳስደሰተው የተናገረው ወጣቱ፤ የራስ ያልሆነ ገንዘብ ለግል መጠቀም የህሊና ቁስል በመሆኑ በራስ ወዝ ብቻ ሀብት ማፍራት እንደሚገባ መናገሩን ከድሬዳዋ ፖሊስ ማህበራዊ ትስስር ገጽ ያገኘነው መረጃ ያመለክታል። ገንዘባቸው የተመለሰላቸው አቶ መሐመድ ኡስማን በበኩላቸው ገንዘባቸው በጠፋ በአንድ ሰዓት ውስጥ የተሳፈሩበትን የባጃጅ የጎን ቁጥር ለትራፊክ ፖሊስ በመናገር በፍጥነት ገንዘባቸው በመገኘቱ መደሠታቸውን ገልጸዋል። አቶ መሐመድ ለድሬዳዋ ትራፊክ ቁጥጥር ዳይሬክቶሬት እና ለወጣት መኮንን ግርማ ምስጋናቸውን አቅርበዋል። የድሬዳዋ ፖሊስ ጠቅላይ መምሪያ አዛዥ ኮሚሽነር ዓለሙ መግራ ስነ-ምግባር ያለው አሽከርካሪ እንዲፈጠር እየሰራን ያለው ስራ ፍሬ እያፈራ መምጣቱን ይህ ትልቅ ማሳያ ነው ብለዋል።
በልጆቿ የጀግንነት ተጋድሎ ነፃነትን ሳትራብ ዘመናትን የተሻገረች-ኢትዮጵያ
Mar 1, 2023 13483
በቀደሰ ተክሌ (ሚዛን አማን ኢዜአ) ነፃነት የሰው ልጅ ከፈጣሪ ከተቸሩት ፀጋዎች አንዱና ዋነኛው ነው፤ በራስ ፈቃድ መወሰን፣ በራስ መሻት መከወንና በራስ ማንነት መኖር የሰው ልጅ የነፃነት አብነቶች ናቸው። ፈጣሪ ይህን ፀጋ የቸረው ያለ አንዳች ቅድመ ሁኔታ ነው። ይሁን እንጂ ይህን ከፈጣሪ የተቸረውን ነፃነት በራሱ በወገኑ የመነጠቅ ዕጣ ፈንታ መግጠሙ አልቀረም፤ ነፃነቱን በራሱ ወገን እየተነጠቀ በራስ ፈቃድ መወሰን የማይችል እንዲሆን ተደረገ። ጥቁር ሕዝቦች በተለይም አፍሪካውያን በነጮች ዘንድ የባርነት ግብር ተሰጣቸው። ቅኝ መግዛት ለእነሱ የኃያልነት መገለጫ አድርገው መረጡ። በዚህም አፍሪካን ተቀራምተው የራሳቸው አደረጉ። ያኔ ቅኝ ግዛት አስተዳደር ዘመናቸው በራስ እምነት መቆም፣ በራስ ባህል፣ ወግና ማንነት መኖር አይታሰብም። የሰው ልጅ ከቆዳ ቀለም ልዩነት በስተቀር በራሱ አምሳል ለተፈጠረው ሰው ተገዥ ይሆን ዘንድ አውሮፓውያን ከእኛ ውጭ ሰው ብለው በግዞት የያዟቸውን አገሮች ዜጎች የስቃይና የመከራ ህይወት እንዲያሳልፉ ፈረዱ። ከባዱን የባርነት ቅንበር በጫንቃቸው ላይ ጫኑ። ማንነታቸውን አስረስተው ያሻቸውን አደረጉ። የቅኝ አገዛዝ ገፈት ቀማሽ እንድትሆን ፅዋ የደረሳት የጥቁሮች ፈርጥ ኢትዮጵያ ግን እንዲህ በቀላሉ ለቅኝ ገዥዎች እጅ አልሰጠችም። ሰውን በሰውነቱ ብቻ የምታከብረው ኢትዮጵያ የልጆቿ ነፃነት በማንም ቁጥጥር ስር እንዲወድቅ አልፈቀደችም።ኢትዮጵያን አፅንቶ ያቆማት በመከባበርና በአብሮነት ላይ የታነፀ ባህል፣ እሴት፣ ወግና ሥርዓት በባዕዳን እጅ ወድቆ ከሚከስም ''እኛ እንቅደም'' የሚል ጠንካራ የሀገር ፍቅርና ወኔ በአበራኮቿ ክፋይ ልብ ውስጥ እንደ አቶን እሳት ተንቀለቀለ። በፈጣሪያቸው እንጂ በምድራዊ ኃይል የሚመኩ አይደሉምና ቅኝ ሊገዛቸው የመጣን የውጭ ወራሪ ኃይል በጀግንነት ታግለው የኢትዮጵያን አንድነት፣ ነፃነትና ሉዓላዊነት ለማስጠበቅና ለማስከበር በአንድ ልብ ወስነው ቀፎው እንደተነካበት ንብ ወደ አውደ ገባሩ ተመሙ። ኢትዮጵያዊ አንድነትን ኃይል፤ ወኔና ሞራልን ትጥቃቸው አድርገው በዓድዋ ተራራ እስከ አፍንጫው ዘመናዊ የጦር መሳሪያ የታጠቀውን የኢጣሊያ ጦር ገጠመ። ደረታቸውን ለጥይት ሰጥተው ተፋለሙ፣ ደማቸውን አፍሰው፣ አጥንታቸውን ከስክሰው ለእኛ ለልጆቻቸው ነፃነትን አወረሱ፤ ለምንምና ለማንም የማይበገረው ኢትዮጵያዊ አንድነትን ትጥቅና ስንቃቸው ያደረጉትን የኢትዮጵያውያንን ከብረት የጠነከረ ክንድ መቋቋም የተሳነው ወራሪ የኢጣሊያ ኃይል ገሚሱ የጎራዴ እራት ሲሆን፤ ቀሪው ቁስለኛና ምርኮኛ ሆነ፤ ሌላው ደግሞ እግሬ አውጣኝ ብሎ ህይወቱን ለማትረፍ እግሩ ወደመራው ፈረጠጠ። ጅግኖች አባቶቻችን ደማቸውን አፍሰው፣ አጠንታቸውን ከሰክሰው የኢትዮጵያ ክብርና ሉዓላዊነት አስጠብቀውና አስከብረው የፈጣሪ ልዩ ፀጋ የሆነውን "ነፃነት" ለዛሬው ትውልድ አስረከቡ። ኢትዮጵያም በትውልድ ቅበብሎሽ ሉዓላዊነቷምን አፅንታ የቆመች ነፃ አገር ሆና ቀጠለች። በዘመኑ የነበረውን ጥቁር ነጭን ማሸነፍ አይችልም የሚለውን አስተሳሰብ በሀገር ፍቅርና ወኔ ወራሪውን የፋሽሽት ኢጣሊያ ኃይል በጦር በጎራዴ አርበድብደው ድል በመንሳት ጥቁር ነጭን ማሸነፍ እንደሚች በቅኝ ገዥዎች የአገዛዝ አስተዳደር ስር ወድቀው ለነበሩ የዓለም ጭቁን ሕዝቦች በተግባር አረጋገጡ። በደማቸው ዘመን ተሻጋሪ ደማቅ የአርነት የታሪክ ድርሳን ጻፋ። በዘመን ጅረት የማይወይብ ታሪክ የካቲት 23 ቀን 1888 ዓ.ም በዓድዋ ተራሮች ላይ ተጻፈ። ኢትዮጵያ በልጆቿ አንድነትና የጀግንነት ተጋድሎ ነፃነት ሳትራብ ዘመናትን ተሻገረች። የነፃነት ዓርማ ሆና ለአፍሪካውያን ታየች። የዓድዋ ድል በቅኝ አገዛዝ አስተዳደር ስር ወድቀው ይሰቃዩ የነበሩ የዓለም ጭቁን ሕዝቦች በተለይም አፍሪካውያን የአርነት ትግል አድርገው የግፍ፣ የስቃይና የመከራ ቀንበርን ከጫንቃቸው ላይ አሽቀንጥረው እንዲጥሉ የፃነት ተምሳሌት ሆነ። በኢትዮጵያ የተለኮሰውን የነፃነት ችቦን አቀጣጥለው ብርቱ የአርነት ተጋድሎ አደረጉ፤ በዓድዋ ድል ከቅኝ ገዥዎች መዳፍ አፈተለኩ። የጥቁር ጭቁን ህዝቦች ነፃነት በዓድዋ የድል ገድል ለዓለም ታወጀ። አፍሪካውያን በራሳቸው ቋንቋ በነፃነት መናገር፣ በራሳቸው ባህል፣ወግና ሥርዓት እንዲሁም በራሳቸው መሪ ወደ ሚተዳደሩበት ምዕራፍ ተሸጋገሩ።የዓድዋ ድል ነገሮች አልጋ በአልጋ ሆነው በቀላሉ የተገኘ አይደለም። ኢትዮጵያውያውያ ለሀገራቸው ባላቸው ቀናሂነትና ከብረት በጠነከረ አንድነትና በጀግንነት ተጋድሎ ተጋምዶ በተደረገ እልህ አስጨራሽ ትግል እንጂ። የዓድዋ ድል ዛሬም ወደ ጀመርነው የልማት፣የዕድገትና የብልፅግና ማማ ላይ የሚያደርሰን መሰላል ነው። ይህ የሚሆነው ግን የአንድነት ኃይል ከጀግንነት ወኔ ሳይነጣጠል ፀንቶ ሲቆይ ብቻ መሆኑ እሙን ነው። ቀደምት አባቶቻቸን የዓድዋ ከፍታን በክብር መቆናጠጥ የቻሉት ዘር እየቆጠሩ ሳይሆን በኢትዮጵያዊ አብሮነትና አንድነት ተጋምደውና ተሰናስለው ነው። ያላቸውን የአንድነት ኃይል ተጠቅመው ድልን ተጎናጸፉ። በየዓመቱ ዓድዋን መዘከር ራስን ''እኔስ ምን ማድረግ እችላለሁ?'' በሚል እሳቤ ከሆነ ዓድዋ ህያው ነው፤ ወደ አለምነው የስኬትና የብልፅግና ከፍታ ላይ የአንድነታችን ኃይሉ እንደሚያደርሰን እሙን ነው። እንደ ቀደምት አባቶቻችን በተጋመደ ኅብረ ብሔራዊ አንድነታችንን በማጠናከር በኢኮኖሚው፣ ማኅበራዊ፣ በፖለቲካው ያሉ ፈተናዎችን በሀሳብ ልዕልና በማሸነፍ ለሌላ ድል መትጋት አለብን። አንድነታችንን በማፅናት በኅብረት ለኢትዮጵያ ከፍታ መትጋት ከሁላችንም ይጠበቃል።"ድር ቢያብር አንበሳ ያስር" እንዲ ሀገራዊ ብሂሉ ከተባበርን የማናልፈው ፈተና አይኖርም። አንዴ በጦርነት ሌላ ጊዜ በድርቅና በሌሎች መንስኤዎች ያጋጠሙንን ተግዳሮቶች በአብሮነት ተጋፍጠን ድል እያደረግን መጥተናል። ፈተና ሁሌም ይኖራል፤ ማሸነፍና መሸነፍ ግን በእኛ ፅናትና ጥንካሬ ይወሰናል። ለወደፊትም የሚያጋጥመንን ፈተና አንድነታችንን አፅንተን ኅብረታችን ለሀገራችን ልማት፣ ዕድገትና ብልፅግና በማዋል በርካታ ዓድዋዎችን እንሰራለን። የዓድዋ ድል ከኢትዮጵያ አልፎ ለመላው ጥቁር ጭቁን ህዝቦች የኩራት ምንጭ የነፃነት ዓርማ ነው። የዓድዋን ታሪክ መጠበቅና መደጋገም የእኛ የኢትዮጵያውን ኃላፊነትና ግዴታ ነው። ልዩነትን መስበክ ከኢትዮጵያዊ ከፍታ መሸራተት ነው። እኛነትን ረስቶ እኔ ማለት የዓድዋን ታሪክ መሸጥ ነው። ኢትዮጵያውያን አንድ ሆነን እንጂ ተከፋፍለን የሰራነው ታሪክ የለም። የትናንት መልካም ስምና ዝና ከዘመኑ ጋር አብሮ ከፍ ከፍ እያለ አብቦ ማፍራት እንጂ፤ በልዩነት አስተሳሰብና አመለካከት ሊኮሰምን አይገባም። የኢትዮጵያውያን የአንድነትና የሉዓላዊነት መገለጫ፣ የዓለም ጭቁን ሕዝቦች የነፃነት ተምሳሌ-ዓድዋ ለዘላለም በክብር ሲዘከር ይኖራል‼  
በአዲስ አበባ ከሚያዚያ 16 ጀምሮ የነዳጅ ግብይት ሙሉ በሙሉ በኤሌክትሮኒክስ የክፍያ መንገዶች ብቻ ይፈጸማል-ባለስልጣኑ
Apr 6, 2023 12545
አዲስ አበባ መጋቢት 28/2015(ኢዜአ)፡ በአዲስ አበባ ከሚያዚያ 16 ጀምሮ የነዳጅ ግብይት ሙሉ በሙሉ በኤሌክትሮኒክስ የክፍያ መንገዶች ብቻ እንደሚፈጸም የነዳጅና ኢነርጂ ቁጥጥር ባለስልጣን ገለጸ። የነዳጅና ኢነርጂ ቁጥጥር ባለስልጣን የነዳጅ ግብይት በኤሌክትሮኒክስ ክፍያ መንገዶች ብቻ የሚፈፀምበትን የድርጊት መርሐ ግብር በተመለከተ ከባለድርሻ አካላት ጋር ዛሬ በአዲስ አበባ ተወያይቷል።   የውይይቱ ዓላማ በመዲናዋ የሚገኙ ሁሉም የነዳጅ ማደያዎችና ኩባንያዎች በአሰራሩ ዙሪያ የጋራ ግንዛቤ እንዲይዙ ለማስቻል መሆኑ ተነግሯል። በዚህ ወቅት የነዳጅና ኢነርጂ ቁጥጥር ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር ወይዘሮ ሳህረላ አብዱላሂ፤ ባለስልጣኑ የነዳጅ ግብይትን በኤሌክትሮኒክስ ክፍያ ለማድረግ የተለያዩ ስራዎችን ሲሰራ መቆየቱን ተናግረዋል። በዚህም ቀደም ብሎ ከነዳጅ ማደያና አከፋፋይ ኩባንያዎች ጋር ሲሰራ መቆየቱን ገልፀው፤ አሁን ደግሞ ለሙሉ ትግበራው ባለድርሻ አካላትን ያሳተፈ ውይይት ተደርጓል ብለዋል። በአዲስ አበባ የኤሌክትሮኒክስ የክፍያ ስርዓቱ በአማራጭነት ለሙከራ እየተተገበረ መሆኑን ጠቅሰው፤ ከሚያዚያ 16 ጀምሮ የነዳጅ ግብይት በአስገዳጅ ሁኔታ ሙሉ በሙሉ በኤሌክትሮኒክስ ክፍያ መንገዶች ብቻ እንደሚፈጸም ተናግረዋል። በመሆኑም ህብረተሰቡ ማንኛውም የነዳጅ ግብይት በኤሌክትሮኒክስ ብቻ የሚፈጸም መሆኑን ተገንዝቦ ከወዲሁ አስፈላጊውን ዝግጅት ሊያደርግ እንደሚገባ አሳስበዋል። የነዳጅ ግብይት በኤሌክትሮኒክስ ክፍያ አተገባበር በሀገር አቀፍ ደረጃ ከሀምሌ አንድ ጀምሮ በአስገዳጅነት እንደሚተገበርም ጠቁመዋል። በኢትዮ ቴሌኮም ቺፍ ሞባይል መኒ ኦፊሰር ብሩክ አድሃነ፤ የነዳጅ ግብይትን በኤሌክትሮኒክስ ክፍያ መንገዶች በማድረግ ረገድ በቴሌ ብር ውጤታማ ስራ ሲሰራ ቆይቷል ብለዋል። ለዚህም ባለፉት ዘጠኝ የሙከራ ወራት በቴሌ ብር ብቻ ከ30 ቢሊዮን ብር በላይ የነዳጅ ግብይት መፈጸሙን አንስተዋል። የነዳጅ ግብይቱን በአግባቡ በኤሌክትሮኒክስ የክፍያ መንገዶች ለማከናወን የሚያስችል ዘመናዊ የቴክኖሎጂ መገንባቱንም እንዲሁ። የኢትዮጵያ ነዳጅ ማደያዎች ማኅበር አባል የሆኑት አቶ ሚካኤል ገብረስላሴ እና የማህበሩ የቦርድ አባል አቶ ኤፍሬም ተስፋዬ የነዳጅ ግብይት ስርዓቱ በኤሌክትሮኒክስ ክፍያ መንገዶች ብቻ መሆኑ ዘርፈ ብዙ ጠቀሜታ አለው ብለዋል። በተለይ ለነዳጅ አዳዮች ጥሬ ገንዘብ በመቁጠር የሚያባክኑትን ጊዜ ከመቅረፍ አንፃር እንዲሁም በማደያዎች የሚቀመጥ የግብይት ገንዘብ እንዳይኖር በማድረግ የደህንነት ስጋትን እንደሚፈታ ተናግረዋል። በተጨማሪም መንግስት የነዳጅ ምርት ከመነሻው እስከ መድረሻው ያለውን ስርጭት ሂደት መረጃ እንዲኖረው እና ነጋዴዎችም ግብርና ታክስ እንዳያጭበረብሩ በማድረግ ቴክኖሎጂው ትልቅ ሚና አለው ነው ያሉት።  
ለላቀ ውጤት - የተማሪ መምህርና ወላጆች ጥምር ጥረት
Mar 27, 2023 12245
በሃብታሙ ገዜ ስልጡን የመንገድ ጠበብቶች በጥንቃቄ የከተማ ውብ ገፅታ አልበሰው ባነጿት ከዚራ አካባቢ የሚገኘው የድሬዳዋ አስተዳደር ምክር ቤት አዳራሽ በሰው ተሞልቷል። የተሰበሰቡት ወጣት ተማሪዎች፣ የድሬደዋ አመራሮች፣ የትምህርት ዘርፍን የሚመሩ አካላትና ወላጆች በፈገግታ ተሞልተዋል። ይበልጥኑ ከወጣቶቹ ገፅታ የሚንፀባረቀው የደስታ ፈገግታ ለአዳራሹ የተለየ ብርሃን ደርቦለታል። የደስታቸው ምንጭ ደግሞ አምና የተፈተኑትን የ12ኛ ክፍል ብሔራዊ ፈተና በላቀ ውጤት አልፈው ሽልማት በመቀበል ላይ መሆናቸው ነው። የአዳራሹን የሽልማት መርሃ ግብር የሚመራው ሰው ድንገት "የዛሬው ልዩ ክስተት ከሚሸለሙት ተማሪዎቻችን መካከል ከ600 በላይ ውጤት በማምጣት ከወንድሞቿ ጋር ሦስት ሆነው ወደ ዩኒቨርሲቲ የሚገቡ የአንድ ቤተሰብ አባላት መገኘታቸው ነው" ሲል ተናገረ። ይሄኔ አዳራሹ በጭብጨባ ተናጋ፤ ሁሉም ተሰብሳቢ በአንድነት ቆሞ ጭብጨባውን አቀለጠው። ለሽልማት ወደ አደባባዩ የመጡት በደስታ ፀዳል የወረዙት የወላጅ ተወካይ እንጂ የድሉ ባለቤት የሆኑት እነዚህ ሦስት ተማሪዎቹ አይደሉም። በአዳራሹ የተሰባሰቡት የድሬዳዋ አስተዳደር ከንቲባ ከዲር ጁሃርና የካቢኔ አባላት እንዲሁም ተሸላሚዎቹ ተማሪዎች "የዓመቱ የተለየ ክስተት የሆኑትን ተማሪዎች" ለማየት ዓይኖቻቸው ቢባዝንም አልተሳካም። ለምን ካላችሁ ተማሪዎቹ ወደ ተመደቡበት አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በመጓዛቸው ነው። የመድረኩ የድምፅ ማጉያ ባለቤትም ሆነ ተሰብሳቢዎቹ የዓመቱ ክስተት የሆኑት ኒያ ሰላሃዲን 602፤ አሊ ሰላሃዲን 556፣ አማን ሰላሃዲን 526 ያመጡት ተማሪዎች መንትዮች መሆናቸውን ቢያውቁ ኖሮ አዳራሹ ሌላ የግርምት ደስታን ባስተናገደ ነበር። ሽልማቱን ያበረከቱት የድሬዳዋ አስተዳደር ከንቲባ ከዲር ጁሃር ተሸላሚዎች በጥረታቸው በትጋታቸው ባመጡት ውጤት መደሰታቸውን አብስረዋል። አገር በዜጎች አንድነትና መተባበር እንደሚፀናው፤ የተማሪዎች ውጤትም በተማሪዎችና በመምህራን ጥረት ብቻ ሳይሆን በወላጆች ጠንካራ ክትትልና ድጋፍ ጭምር የሚመጣ ነው። "በተለይ ከአንድ ቤተሰብ የበቀሉት ተማሪዎችና የዛሬው ሽልማት እና ውጤት ያስተማረን ይህንኑ ነው" ብለዋል ከንቲባው። በዚህ አደራሽ ውስጥ የሁሉም ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ርዕሰነ-መምህራን ታድመዋል። እንደ ድሬደዋ አስተዳደር ከተፈተኑት ከ3 ሺህ 700 በላይ ተማሪዎች መካከል በቀጥታ ያለፉት 250 ተማሪዎች ብቻ ናቸው። ለመጣው ውጤት ተሞጋሹም ተወቃሹም የዘርፉ አመራሮች፣ ተማሪዎች፣ መምህራንና ወላጆች ናቸው። የድሬዳዋ አስተዳደር ትምህርት ቢሮ ኃላፊ ወይዘሮ ሙሉካ መሐመድ "ለመጣው ዝቅተኛ ውጤት በትምህርት ዘርፍ ውስጥ ያለነው በሙሉ ተጠያቂዎች ነን" ብለዋል። ኃላፊዋ ሌላውም ከዚህ ትምህርት መውሰድ እንዳለበት ነው የገለጹት። እንደ አስተዳደሩም የትምህርት አመራሮች፣ ርዕሳነ መምህራን፣ መምህራንና ወላጆች ያካተተ ኮሚቴ ተዋቅሮ የተሻለ ውጤት ለማምጣት የተቀናጀ እንቅስቃሴ መጀመሩን አውስተዋል። በመንግስት የ12ተኛ ክፍል መልቀቂያ ብሔራዊ ፈተናን ከኩረጃ ነፃ ለማድረግ የተወሰደው እርምጃ ተማሪዎች በጥረታቸውና በብቃታቸው የልፋታቸውን ውጤት እንዲያገኙ ያስቻለ ነው። የፈተና አሰጣጡና ውጤቱ እንደአገር ያለንበትን አዘቀት አስተምሮ ለትምህርት ጥራት መረጋገጥ፤ ብቁና በራስ የሚተማመን ዜጋ ለማዋለድም ጥርጊያ መንገድ ሆኖ አልፏል ማለት ይቻላል። መንግስት የትምህርት ጥራትን ከታችኛው እርከን ጀምሮ ለማረጋገጥም በዘርፉ ሙሁራን ጥልቅ ጥናት ላይ ተመስርቶ ያዘጋጀውን የትምህርት ፍኖተ ካርታ መሠረት ያደረገ ስርዓተ ትምህርት ቀርጾ ዘንድሮ እስከ 8ተኛ ክፍል ተግባራዊ አድርጓል። ለመማር ማስተማሩ መጻህፍት ተዘጋጅተው ለመምህራን ስልጠና በመስጠትም ተግባራዊ እየተደረገ ይገኛል። በሚቀጥለው ዓመትም በሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ለመጀመር ዝግጅት እየተደረገ ነው። በሽልማት ሥነስርዓቱ ላይ እንደታየው ለተማሪዎች ውጤት ማማር የወላጆች ሚና የጎላ ነው። ወላጆች ተገቢውን ድጋፍ እና ጥብቅ ክትትል ካደረጉ የሚፈልገው ለውጥና ውጤት ማምጣት ይቻላል። ወይዘሮ ሙሉካ በአትኩሮት ከገለጹት ሃሶቦች መካከል ዋናዎቹን ሰበዞች መዝዤ፤ "ተጠያቂዎቹ እኛው ነን" የሚለውን ሃሳብ አንግቤ ለድሬዳዋና ለአገር ከፍ ሲል ለዓለም ህዝብ ጭምር በየዘርፉ ታላላቅ ሙሁራን ወደ አፈሩት የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች አመራሁ። ድንገት ሃሳቤን ቀለበስኩት። መነሻዬ የወላጆች ኃላፊነት እና ድጋፍ መሆኑን መርሳት ዞሮ ዞሮ የምፅፈው መዳረሻ መርሳት ይሆንብኛል ብዬ ነው። እናም ወደ ሦስቱዎቹ፤ የዓመቱ ክስተቶች አባት አመራሁ። ድሬዳዋን ለሁለት እኩሌታ የሚከፍላትን የደቻቱን ድልድይ ተሻግሬ ወደአንድ የግል የሕክምና አገልግሎት መስጫ ሆስፒታል ገባሁ። አምሮ በተሰናዳው ሆስፒታል ውስጥ ሙያዊ ኃላፊነታቸው እየተወጡ አገኘኋቸው፤ የማህፀንና የፅንስ ስፔሻሊስት ዶክተር ሰላሃዲን ዩሱፍን። የውጤታማ ተማሪዎቹ ወላጅ ናቸው፤ በ1970 ዎቹ ወደ ከፍተኛ የትምህርት ተቋም መዝለቅ በመርፌ ቀዳዳ የመሹለክ ያህል በሚቆጠርበት ዘመን በከፍተኛ ማዕረግ አልፈው በቀሰሙት ዕውቀትና ጥበብ የሰዎችን ሕይወት እየታደጉ ይገኛሉ። ዶክተር ሰላሃዲን ለትምህርት ጥራት መውደቅ ወደ ዩኒቨርሲቲ በስርቆትና ኩረጃ የመግባት ዝንባሌዎች እንደሆኑና ይሄም ሁሌም የሚያንገበግባቸው ጉዳይ መሆኑን አጫወቱኝ። መንግስት በተለይ የትምህርት ሚኒስትሩ ፕሮፌሰር ብርሃኑ ነጋ እና ባልደረቦቻቸው በሁለተኛ ደረጃ የፈተና አሰጣጥ ላይ የወሰዱት እርምጃ አስደስቷቸዋል። "በተለይ ተማሪዎች በትምህርት ቤት ከሚያሳልፉት ጊዜ በበለጠ ከወላጆቻቸው ጋር ያላቸው ጊዜ ይበልጣል። ከሁሉም ነገር በላይ ለትምህርት ትኩረት ማድረጋቸውን መከታተልና መደገፍ የኛ ፋንታ ነው፤ አንዴ መስመር ከያዙ የሚመልሳቸው ችግር አይኖርም" ይላሉ። ሦስቱ ልጆቻቸውን በዚህ መንገድ በመደገፍ እና ከትምህርት ቤታቸው ጋር የጠበቀ ግንኙነት በመፍጠር የተሻለ ውጤት እንዲያመጡ አስችለዋል። 604 ያመጣችው ስኮላርሽፕ ሺፕ አግኝታ ወደ ውጭ ሄዳለች፤ ሁለቱ ደግሞ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ትምህርታቸውን እየተከታተሉ ናቸው። "ለልጆቼ የፈለጉትን የማድረግ አቅም ቢኖረኝም ያለትምህርት የሚፈጠር አንዳች ነገር እንደሌለ ገብቷቸው ለውጤት በቅተዋል" ይላሉ ዶክተር ሰላሃዲን። ብዙ የመስራት እንጂ ብዙ የመናገር ዝንባሌ የማይታይባቸው እኚህ የታታሪዎች አባት ለትምህርት ጥራት መረጋገጥ እና ውጤታማ ተማሪዎችን ለማፍራት በሚደረግ ጥረት የወላጆች ክትትልና ድጋፍ ወሳኝ መሆኑን ነው በአፅንኦት ያሳሰቡት። "የሽልማቱ መርሃ ግብር ወደሌላ አካባቢ በሄድኩበት አጋጣሚ በመካሄዱ ሳልገኝ ቀረሁ፤ በጣም የቆጨኝና ቅር ያለኝ ዕለት ሆኖ አልፏል" ብለዋል። እሳቸውን ጨምሮ አንቱ የተሰኙ ሙሁራን ያፈራው የድሬዳዋ አጠቃላይ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ርዕሰ መምህር ፍቃዱ ሰንበቶ፤ የማርያም ሰፈር አንደኛና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ርዕሰ መምህር ኢጀታ መኮንን ካለፈው ክፍተት በመማር ዘንድሮ የተሻለ ውጤት እንዲመጣ የተማሪዎች አመለካከት ላይ ለውጥ እና እችላለሁ የሚል መርህ የማስረጽ ሥራ ተሰርቷል ብለውኛል። ለውጤቱ ቀዳሚ ባለቤት ተማሪዎች ቢሆኑም ከወላጆቻቸው ጋር የጠበቀ ግንኙነት በመፍጠር የተለያዩ የማካካሻና ለፈተና ዝግጁ የሚያደርጉ ተግባራት እየተከናወኑ መሆናቸውን ነው ርዕሳነ መምህራኑ የገለጹት። ቅኝቴን በመቀጠል ሽቅብ ወደ ሳብያን ሁለተኛ እና የመሰናዶ ትምህርት ቤት አመራሁ። ይህ ትምህርት ቤት በከተማዋ ካሉት ትምህርት ቤቶች በውጤታማነት እና በብዛት ተማሪዎችን ወደ ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት በማሳለፍ ረገድ ወደር አልነበረውም፤ ባለፉት ዓመታት። ከተመሠረተ 22 ዓመታትን ያስቆጠረው ይህ ትምህርት ቤት በምክትል ርዕሰ መምህርነት የሚመሩት አቶ በፍቃዱ ወልደሰማያትን አገኘኋቸው። ትምህርት ቤት በ2014 ዓ.ም የ12ኛ ክፍል ብሔራዊ ፈተና ካስፈተናቸው ከ800 በላይ ተማሪዎች መካከል ያለፉት 20 ናቸው። የመጣው ውጤት ያለንበትን ደረጃ ፍንትው አድጎ ያሳየን መሆኑን ተከትሎ መሠረታዊ የሆኑት ችግሮች በጋራ ተነቅሰው ለመጪው ጊዜ የተሻለ ውጤት ለማምጣት የጋራ ኮሚቴ ተዋቅሮ ወደ ሥራ ተገብቷል። አቶ በፍቃዱ እንዳሉት ከድሬዳዋ ዩኒቨርሲቲ ጋር የጋራ የመግባቢያ ሰነድ በመፈራረም ትምህርት ቤቱን ሞዴል ትምህርት ቤት ለማድረግ እየተሰራ ሲሆን ለዘንድሮው ተፈታኞች ልዩ የማጠናከሪያ ትምህርት እየተሰጠ ነው። እነዚህን ሥራዎች የተማሪ፣ መምህርና ወላጅ ህብረት በቅርበት እንዲከታተል ተደርጓል። ለተማሪዎች ውጤት ማማር የወላጆች የቅርብ ክትትልና ደጋፍ መሠረታዊ ጉዳይ ነው የሚሉት አቶ በፍቃዱ፣ ለዚህ ጉዳይ ትምህርት ቤቱ ልዩ ትኩረት እንደሚሰጠው ነው የገለጹት። "በተለይ ወላጆች በትምህርት ውጤታማነት ላይ ሚናቸውን እንዲወጡ ልክ እንደ ዶክተር ሰላሃዲን አይነት ቤተሰቦች ተሞክሮ የማስፋት ሥራ ለመስራት ትምህርት ቤቱ አቅጣጫ አስቀምጧል" ብለዋል። "ፍቃደኛ ከሆኑ የመጀመሪያው እንግዳችን ዶክተር ሰላሃዲን በማድረግ ለወላጆች ህብረት ተሞክሮን እንዲያካፍሉ እናደርጋለን " ብለዋል። በድሬዳዋ ታሪክ ከፍ ሲልም እንደ አገር በ12ተኛ ክፍል ብሔራዊ ፈተና ከ1990 ዎቹ ዘመን ጀምሮ እንዲህ አይነት ዝቅተኛ ውጤት አለመምጣቱን የሚገልጹት ደግሞ የትምህርት ቤቱ አንጋፋ መምህር እዮብ ረታ ናቸው። የፊዚክስ መምህሩ እንደሚሉት የአምናው ክፍተት በሰከነ መንፈስ ታይቶ ዘንድሮ የተሻለ ሥራ ለመስራት መምህራን በጥሩ መንፈስ ጉዞ ጀምረዋል። ወላጆችም ልጆቻቸውን ትምህርት ቤት መላክ ብቻ ሳይሆን የዕለት ተዕለት ክትትልና ድጋፍ ማድረግ እንደሚጠበቅባቸው ነው የገለጹት። "የተማሪዎች የትምህርት ቤት ቆይታ ለሰዓታት ብቻ የተወሰነ መሆኑን በመረዳት ወላጆች በስነ ምግባር የታነፀ በራስ የሚተማመን ዜጋ ለማፍራት የተጀመረውን ጉዞ መደገፍ አለባቸው" በትምህርት ቤቱ የዘንድሮው የ12ተኛ ክፍል ተፈታኝ ተማሪ ረደኤት ገነሙ በበኩሏ "እንደአገር በዩኒቨርሲቲዎች የተጀመረው የፈተና አሰጣጥ ኩረጃን የሚጠየፍ በራሱ ጥረት ውጤት ለማምጣት የሚተጋ ትውልድ ለመፍጠር ያግዛል" ብላለች። በትምህርት ቤቱ የተጀመረው ልዩ ዕገዛ መጠናከርና መቀጠል እንዳለበት የምትገልጸው ተማሪ ረድኤት ወላጆቿ ተገቢውን ድጋፍ ከማድረግ በተጨማሪ ከመምህራን ጋር የጠበቀ ግንኙነት በመፍጠር የልጆቻቸውን ትምህርት ሊከታተሉ እንደሚገባ አውግታኛለች። እኔም ሆንኩ የዘንድሮ ተፈታኞች ትምህርት ቤታችንንና ድሬዳዋን በውጤት ለማስጠራት ጠንክረን እያጠናን ነው ብላለች። ከገጠር ከተማ ተጉዞ የሚማረው የድሬዳዋ አጠቃላይ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት የዘንድሮ ተፈታኝ ተማሪ አላሙዲን አልይ በበኩሉ፤ መንግሥት የፈተና ኩረጃን ለማስቀረት የጀመረውን ተግባር ይበልጥ ማጠናከር እንዳለበት ነው የገለፀው። "የዘንድሮ የመምህራን ድጋፍ የተለየ ነው፤ እኛም ልዩ የጥናት ጊዜ እንዲጀመር ጫና እየፈጠርን ነው፤ ወላጆቼም በአቅማቸው እየደገፉኝ በመሆኑ ቀሪው ሥራ የኔ ጥረትና ብርታት ይሆናል፤ ልፋቴ ውጤት እንዲያስገኝ የስርቆትና የኩረጃ ሂደት መወገድ አለበት" ብሏል ተማሪ አላሙዲን። ከሳብያን ሁለተኛ ደረጃና መሰናዶ ትምህርት ቤት ግቢ ለቅቄ ስወጣ ዶክተር ሰላሃዲን ዩሱፍ ያሉኝ ትዝ አለኝ። "ለተሞክሮ የሚሆን ነገር እኔ ጋር ካለ ያለችኝን ጊዜ አብቃቅቼ ለዘንድሮው ተፈታኞች ሃሳቤን ለማካፈል ዝግጁ ነኝ" ያሉኝ በአዕምሮዬ ደጋግሞ እያቃጨለብኝ ጉዞዬን ቀጠልኩ። ለመውጫ ያህል፤ በድሬዳዋ አስተዳደር ዘንድሮ በመንግሥት እና በግል 22 ትምህርት ቤቶች ከ5 ሺህ በላይ ተፈታኞች በትምህርት ገበታ ላይ ናቸው። እነዚህ ተፈታኞች በራሳቸው ጥረት የተሻለ ውጤት እንዲያመጡ በየአቅጣጫው የተቀናጀ ድጋፍ የማድረግ ጅምር ተግባራት ተስተውለዋል፤ ይሄ በቀጣይም ተጠናክሮ መቀጠል አለበት። ይህን ዙሪያመለስ ድጋፍ በማጠናከር ተማሪዎቹን ለውጤት ማብቃት በሁሉም ዘንድ ለአፍታ መዘንጋት የለበትም። መድረሻውን ለማሳመር መነሻውን አድምቶ ማበጃጀት ግድ እንደሚልም እንዲሁ።
ተመድ በሶሪያ በርዕደ መሬት ለተፈናቀሉ ዜጎች የሚውል የ397 ሚሊየን ዶላር ድጋፍ ጥሪ አቀረበ
Feb 15, 2023 11517
አዲስ አበባ (ኢዜአ) የካቲት 8/2015 የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ጸሓፊ አንቶኒዮ ጉተሬዝ በሶሪያና ቱርክ ድንበር አቅራቢያ በደረሰው ርዕደ መሬት ሳቢያ ከቤታቸው የተፈናቀሉ ሶሪያውያንን ለማገዝ የ397 ሚሊየን ዶላር ድጋፍ ጥሪ አቀረቡ። ዋና ጸሓፊው ጥሪውን ያቀረቡት ባሳለፍነው ሳምንት በቱርክና በሶሪያ ድንበር አቅራቢያ በደረሰው ርዕደ መሬት ሳቢያ ከቤታቸው የተፈናቀሉ አምስት ሚሊዮን የሚጠጉ ሶሪያውያንን ለማገዝ ነው። በኒውዮርክ በሰጡት መግለጫ ሶሪያውያኑን ለማገዝ የተጠቀሰው የገንዘብ መጠን ለሶስት ወራት ጊዜ ብቻ የሚበቃ መሆኑን ጠቅሰው የሚመለከታቸው ሁሉ የድርሻቸውን እንዲወጡም ጥሪ አቅርበዋል። ከአደጋው በኋላ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት 50 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር አስቸኳይ ድጋፍ ማቅረቡን ገልጸው ተጨማሪ እገዛዎች አሁንም እንደሚያስፈልጉ አጽንኦት ሰጥተው ተናግረዋል። በድርጅቱ ስር የሚገኙ የተለያዩ ተቋማትና አጋር አካላት በጋራ በሚያቀርቡት ገንዘብ፤ አስቸኳይ ድጋፍ ለሚፈልጉ ሶሪያውያን የመጠለያ፣ የጤና፣ የምግብ እንዲሁም ሌሎች አስቸኳይ ድጋፎች እንደሚደረጉ አብራርተዋል። ተመሳሳይ የድጋፍ ማዕቀፍ በቱርክ ድንበር ለሚገኙ ዜጎች እየተጠናቀቀ እንደሚገኝም ዋና ጸሓፊው ተናግረዋል።
በብዛት የታዩ
ጀርመን በኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ሂደት እንዲሳካ ድጋፍ ታደርጋለች - አምባሳደር ስቴፋን አወር
Jun 17, 2023 31598
አዲስ አበባ ሰኔ 10/2015 (ኢዜአ) ፦ ጀርመን በኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ሂደት እንዲሳካ ድጋፍ እንደምታደርግ በአገሪቷ የኢትዮጵያ አምባሳደር ስቴፋን አወር ገለጹ። ጀርመን ለኢትዮጵያ የምትሰጠውን የሰብአዊ ድጋፍ በእጥፍ ማሳደጓንም አመልክተዋል። ጀርመን ከኢትዮጵያ ጋር ግንኙነት ከጀመረችበት ጊዜ አንስቶ በፖለቲካው፣ በማህበራዊ እና በኢኮኖሚ የትብብር መስኮች ያላቸው አጋርነት እየተጠናከረ መምጣቱን አምባሳደር ስቴፋን ለኢዜአ ገልጸዋል። ጀርመን በአቅም ግንባታ፣ በግብርና ምርታማነት እንዲሁም በማህበራዊ ልማትና በመልካም አስተዳደር ዘርፎች ለኢትዮጵያ የምታደርገው የልማት ትብብር ማደጉን አመልክተዋል። ጀርመን በተለይም በልማት ኤጀንሲዋ(ጂ አይ ዜድ) በኩል ለኢንዱስትሪው እድገት ወሳኝ የሆኑ በሺዎች የሚቆጠሩ ዜጎች የአቅም ግንባታ ድጋፍ ማድረጓን ጠቅሰዋል። በሌላ በኩል የሰብዓዊ መብት ኮሚሽንና የብሔራዊ ምርጫ ቦርድን ሙያዊ ድጋፍ እንዲሁም የግብርና ምርትና ምርታማነት እንዲጨምር ድጋፍ እየተደረገ መሆኑን ነው አምባሳደሩ የገለጹት። በኢትዮጵያ ለችግር የተጋለጡ ዜጎችን ለመደገፍ ሰው ተኮር የሆኑ ፕሮጀክቶችን ለአብነትም የሰብአዊና የመልሶ ማቋቋም ስራዎች ድጋፍ እየተደረገ እንደሚገኝ ተናግረዋል። ጀርመን ለኢትዮጵያ የምታደርገውን የሰብአዊ እርዳታ ወደ 82 ነጥብ 5 ሚሊዮን ዶላር ከፍ በማድረግ በእጥፍ ማሳደጓንና ይሄም "ጀርመን በኢትዮጵያ ከፍተኛ የሰብአዊ ድጋፍ በማድረግ በሁለተኛ ደረጃ ላይ ያስቀምጣታል" ብለዋል። በሌላ በኩል ጀርመንና ኢትዮጵያ በንግድና ኢንቨስትመንት ግንኙነቱን ለማጠናከር የሚያስችሉ ምቹ ሁኔታዎች መኖራቸውን ጠቅሰው ይህንንም እውን ለማድረግ እየተሰራ መሆኑን ገልጸዋል። የሁለቱን አገራት የሕዝብ ለሕዝብ ግንኙነት ለማጠናከር የሚያስችሉ ለአብነትም በጀርመን የባህል ተቋምና በሌሎችም ኢንስቲትዩት እየተከናወኑ ያሉ ስራዎችን በማሳየነት ጠቅሰዋል። በኢትዮጵያ በተለይም በሰሜኑ የአገሪቱ ክፍል የተጀመረው የሰላም ስምምነት ቀጣይነት እንዲኖረው ጀርመን ፍላጎት እንዳላት ገልጸው ለዚህም ድጋፍ እያደረገች ትገኛለች ነው ያሉት አምባሳደር ስቴፋን። የኢትዮጵያ መንግሥት የሽግግር ፍትህ ለማረጋገጥ የጀመረው ጥረት የሚበረታታ መሆኑን የጠቆሙት አምባሳደሩ ጀርመን ሂደቱ የተሳካ እንዲሆን ድጋፍ ታደርጋለች ብለዋል። ጀርመን የአፍሪካ ሕብረት እንዲጠናከር በተለይም በአፍሪካ አገራት መካከልም የፖለቲካና ምጣኔ ኃብታዊ ውህደት እንዲረጋገጥ የምታደርገውን ድጋፍ አጠናክራ እንደምትቀጥል ጠቁመዋል። ኢትዮጵያና ጀርመን ግንኙነታቸውን የጀመሩት እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በ1905 ነው።
በኢትዮጵያና ሩስያ መካከል የዳበረውን ባህላዊና ኪነ ጥበባዊ ትስስር ይበልጥ ለማጎልበት እየተሰራ መሆኑ ተገለፀ
Jun 29, 2023 25842
አዲስ አበባ ሰኔ 22/2015(ኢዜአ)፡- በኢትዮጵያና ሩስያ መካከል የዳበረውን ባህላዊና ኪነ ጥበባዊ ትስስር ይበልጥ ለማጎልበት እየተሰራ መሆኑ የሀገራቱ ተወካዮች ገለጹ። 'የሩስያ ባህል ቀን በኢትዮጵያ' በሚል መሪ ሃሳብ የሀገሪቱን ባህል የተመለከተ መርሃ ግብር በኢትዮጵያ የሩስያ ኤምባሲ አዘጋጅነት አዲስ አበባ በሚገኘው የሩስያ የሳይንስና ባህል ማዕከል/ፑሽኪን/ ተካሂዷል። የሩስያን ባህል የሚያስቃኝ የኪነ ሕንጻ ዐውደ ርዕይ በማዕከሉ የተከፈተ ሲሆን በሁለቱ ሀገራት ባህላዊና መንፈሳዊ ቅርሶችና ተዛማጅ ጉዳዮች ዙሪያ ውይይት ተደርጓል።   የኢትዮጵያና ሩስያ ታሪካዊ ግንኙነት በርካታ ምዕተ ዓመታትን ቢያስቆጥርም ይፋዊ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት የተጀመረው ግን በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ በዳግማዊ አጼ ምኒልክ ዘመነ መንግስት እንደሆነ ይነገራል። 125ኛው ዓመቱን ያስቆጠረው የሁለቱ ሀገራት ዘመናትን የተሻገረ ጽኑ ዲፕሎማሲያዊ ወዳጅነት ከፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ትብብሮች ባሻገር ባህላዊና መንፈሳዊ ትስስሮችም እንደጎለበቱ ይወሳል። በኢትዮጵያ የሩስያ አምባሳደር ኢያቭገኒ ተርኪን እንዳሉት ዘመናትን በጽኑ ወዳጅነት የዘለቀው የኢትዮ-ሩስያ ዲፕሎማሲያዊ እና የህዝብ ለህዝብ ትስስር በባህላዊና መንፈሳዊ ቅርርብ ያዳበረ ነው።   በሁለቱ ሀገራት መካከል ለዘመናት የዳበሩ ባህላዊ፣ መንፈሳዊ፣ ኪነ ጥበባዊ እና ታሪካዊ ግንኙነቶችና ትብብሮች ወደላቀ ደረጃ ለማሸጋገር የሚያስችሉ ተግባራት እየተከናወነ መሆኑን ገልጸዋል። በመጭው ሕዳር ወር ዕውቅ የሩስያ ድምጻዊያንን ያካተተ ባህላዊ የሙዚቃ ቡድን ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ ስራውን እንደሚያቀርብ ገልጸዋል። ከዚህም በሻጋር የኢትዮጵያ ኪነ ጥበብ ሙያተኞች ወደ ሩስያ በመሄድ የኢትዮጵያን ባህል የሚያስተዋውቁብትን ዕድል ለማመቻቸት ፍላጎት እንዳላቸውም ገልጸዋል። የኢትዮጵያ ቅርስ ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር ረዳት ፕሮፌሰር አበባው አያሌው በበኩላቸው የሁለቱን ወዳጅ አገሮች ባህል ልውውጥ ይበልጥ ለማጎልበት የሚያግዙ ዝግጅቶች በአዲስ አበባ ፑሽኪን ማዕከል ጋር በመተባበር እንደሚዘጋጁ ጠቁመዋል።   የኢትዮ-ሩስያ ባህላዊ ትስስር ለማጠናከር በኪነ ሕንጻ፣ በስነ ጥበብ እና በሌሎች ኪነ ጥበብ ዘርፎች ላይ በስፋት እንደሚሰራ አረጋገጠዋል። ኢትዮጵያ ባህላዊና መንፈሳዊ ቅርሶቿን ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ለማስተዋወቅ ዘርፈ ብዙ ስራዎችን እያከናወነች መሆኑን ገልጸዋል። ለአብነትም የላሊበላ አብያተ ክርስቲያናትን የሚዘክር የአርኪኦሎጂና የቨርቹዋል ሪያሊቲ ቋሚ ዐውደ ርዕይ በላሊበላ መከፈቱን ገልጸዋል። ”ላሊበላ በእምነት የታነፀ” በሚል መሪ ሀሳብ የተከፈተው ዐውደ ርዕይ በቀጣይ ሩስያን ጨምሮ ወደ አውሮፓ ሀገራት እና ሰሜን አሜሪካ የመውሰድ ዕቅድ ተይዞ እየተሰራ መሆኑን ተናግረዋል። የሩስያ ዘመናዊ ሥነ-ጽሁፍ አባት የሚሰኘው ዕውቁ ሩስያዊ ባለቅኔ አሌክሳንደር ፑሽኪን 225ኛ ልደት በዓል በቀጣይ ዓመት በድምቀት እንደሚከበር ተገልጿል። በአሌክሳንደር ፑሽኪን ልደት ቀን የተሰየመው የሩስያ ቋንቋ ቀን በቅርቡ በአዲስ አበባ መዘከሩም ይታወሳል።
“የመደመር ትውልድ” መጽሐፍን በኦሮሚያ ክልል ደረጃ የማስተዋወቅ መርሐ-ግብር እየተካሄደ ነው
Mar 21, 2023 17633
አዲስ አበባ መጋቢት 12/2015(ኢዜአ)፦“የመደመር ትውልድ” መጽሐፍን በኦሮሚያ ክልል ደረጃ የማስተዋወቅና የሽያጭ ማስጀመሪያ መርሐ-ግብር በሸራተን አዲስ ሆቴል እየተካሄደ ነው። በኦሮሚያ ክልል ከመጽሐፉ ሽያጭ የሚገኘው ገቢ በባሌ ዞን ለሚገኘው የሶፍ ዑመር ዋሻ የቱሪዝም መሠረተ ልማት ማስገንቢያ እንደሚውል ተገልጿል።   በጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድ የተጻፈው "የመደመር ትውልድ" መጽሐፍ በአፋን ኦሮሞ፣ በአማርኛ እና በእንግሊዝኛ ቋንቋ የተዘጋጀ ሲሆን ሶስት ክፍሎች እና አስር ምዕራፎችም አሉት።   እየተካሄደ በሚገኘው መርሐ-ግብር ላይ የኦሮሚያ ክልል ርዕሰ-መስተዳድር ሽመልስ አብዲሳና የጨፌ ኦሮሚያ አፈ-ጉባኤ ሰዓዳ አብዱረህማንን ጨምሮ የክልሉ ከፍተኛ የመንግስት የስራ ሃላፊዎች፣ የሃይማኖት አባቶች፣ አባ ገዳዎች፣ ዲፕሎማቶች እንዲሁም ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ተገኝተዋል።   የ"መደመር ትውልድ" መጽሐፍ ባለፈው ቅዳሜ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድን ጨምሮ የፌዴራልና የክልል ከፍተኛ የስራ ሃላፊዎችና ሌሎችም እንግዶች በተገኙበት መመረቁ ይታወሳል።
ባጃጅ ውስጥ ተረስቶ ያገኘውን 150ሺህ ብር ለባለቤቱ የመለሰው የባጃጅ አሽከርካሪ አድናቆት እየተቸረው ነው
Mar 26, 2023 13505
አዲስ አበባ መጋቢት 17/2015 (ኢዜአ)፦ በድሬዳዋ ከተማ በሚያሽከረከረው ባጃጅ ውስጥ ተሳፋሪ ረስቶት ያገኘውን 150ሺህ ብር ለባለቤቱ የመለሰው አሽከርካሪ አድናቆት እየተቸረው ይገኛል። መኮንን ግርማ ኑሮውን ለማሸነፍ እና የነገውን ተሰፋ ብሩህ ለማድረግ በባጃጅ አሽከርካሪነት ተቀጥሮ የሚሰራ ወጣት ነው። ወጣቱ መጋቢት 15 ቀን 2015ዓ.ም በድሬዳዋ ከተማ ከምሽቱ 3 ሰዓት ላይ የተለመደ ስራውን እያከናወነ ሳለ የከተማው ነዋሪ የሆኑት አቶ መሐመድ ኡስማን ከሳቢያን ኦርቢት ተብሎ ወደሚጠራው የከተማው ክፍል ለመጓዝ መሳፈራቸውን ተናግሯል። ይህ ከሆነ ከአንድ ሰዓት በኋላ “ስልክ ተደውሎ ባጃጁ ላይ ገንዘብ ወድቆ እንደሆነ እንድመለከት” ተነገረኝ ይላል ወጣቱ አሽከርካሪ መኮንን። በተነገረው መሰረት ወደ ተሳፋሪ ወንበር ላይ ዞሮ ሲመለከት በላስቲክ የተጠቀለለ 150ሺህ ብር በማግኘቱ ወዲያው ወደ ድሬዳዋ ፖሊስ ትራፊክ ዳይሬክቶሬት በማምራት ብሩን ለባለቤቱ መመለሱን ገልጿል። ገንዘቡን ለባለቤቱ መመለሱ እንዳስደሰተው የተናገረው ወጣቱ፤ የራስ ያልሆነ ገንዘብ ለግል መጠቀም የህሊና ቁስል በመሆኑ በራስ ወዝ ብቻ ሀብት ማፍራት እንደሚገባ መናገሩን ከድሬዳዋ ፖሊስ ማህበራዊ ትስስር ገጽ ያገኘነው መረጃ ያመለክታል። ገንዘባቸው የተመለሰላቸው አቶ መሐመድ ኡስማን በበኩላቸው ገንዘባቸው በጠፋ በአንድ ሰዓት ውስጥ የተሳፈሩበትን የባጃጅ የጎን ቁጥር ለትራፊክ ፖሊስ በመናገር በፍጥነት ገንዘባቸው በመገኘቱ መደሠታቸውን ገልጸዋል። አቶ መሐመድ ለድሬዳዋ ትራፊክ ቁጥጥር ዳይሬክቶሬት እና ለወጣት መኮንን ግርማ ምስጋናቸውን አቅርበዋል። የድሬዳዋ ፖሊስ ጠቅላይ መምሪያ አዛዥ ኮሚሽነር ዓለሙ መግራ ስነ-ምግባር ያለው አሽከርካሪ እንዲፈጠር እየሰራን ያለው ስራ ፍሬ እያፈራ መምጣቱን ይህ ትልቅ ማሳያ ነው ብለዋል።
መጣጥፍ
ትውልደ አፍሪካውያን ተጨዋቾች የበዙበት የአውሮፓ ዋንጫ
Jun 24, 2024 223
በይስሐቅ ቀለመወርቅ በዓለም እግር ኳስ ውስጥ ከሚጠቀሱ ትልቅ አህጉራዊ የእግር ኳስ ውድድሮች አንዱ የአውሮፓ ዋንጫ ነው። በዚህ ውድድር ላይ መሳተፍ የብዙ አውሮፓውያን ተጫዋቾች ምኞት ነው። በጀርመን አስተናጋጅነት እየተካሄደ ባለው 17ኛው የአውሮፓ ዋንጫ ከ219 ክለቦች የተወጣጡ 622 ተጫዋቾች በመሳተፍ ላይ ይገኛሉ። ከተጨዋቾቹ መካከል በዘንድሮው የአውሮፓ ዋንጫ አፍሪካዊ የዘር ግንድ ያላቸው 58 ተጨዋቾች የተለያዩ የአውሮፓ ሀገራትን ወክለው በውድድሩ ተሳትፈዋል። ፈረንሳይ፣ ቤልጂየም፣ ስዊዘርላንድ፣ እንግሊዝ፣ ጀርመን፣ ፖርቹጋል፣ ጣልያን፣ ስፔን፣ ዴንማርክና ኦስትሪያ ትውልደ አፍሪካውያን ተጨዋቾችን ይዘው በ17ተኛው የጀርመን የአውሮፓ ዋንጫ የተሳተፉ ሀገራት ናቸው ። ከነዚህም ውስጥ 14 ትውልደ አፍሪካውያን ተጨዋቾችን በመያዝ ቀዳሚ የሆነችው ሀገር ፈረንሳይ ናት። ፈረንሳይ፡- በዘንድሮውም የአውሮፓ ዋንጫ ፈረንሳይ ያካተተቻቸውን ትውልደ አፍሪካውያን ተጨዋቾች ምልከታ ከብሔራዊ ቡድኑ ኮከብ ኪሊያን ኢምባፔ እንጀምራለን። ኢምባፔ የዘር ግንዱ ከአፍሪካ የሚመዘዝ ሲሆን ከካሜሮናዊ አባትና ከአልጄሪያዊት እናት ነው የተወለደው። ለፈረንሳይ ብሔራዊ ቡድንና ለሪያል ማድሪድ አብሮት የሚጫወተው ፌርላንድ ሜንዲ ደግሞ የዘር ግንዱ ከሴኔጋልና ጊኒ ቢሳው ይመዘዛል። ለጀርመኑ ባየርሙኒክ የሚጫወተው ዳዮት ኡፓሜካኖም እንዲሁ ትውልዱ ከጊኒ ቢሳው የዘር ሐረግ የሚመዘዝ ነው ። ለፈረንሳዩ ሌንስ በግብ ጠባቂነት እየተጫወተ የሚገኘው ብራይስ ሳምባ፤ የሪያል ማድሪዱ ኤድዋርዶ ካማቪንጋና የፒኤስጂው ኮሎ ሙዋኒ ደግሞ ትውልዳቸው ከዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ ይመዘዛል። የሳውዲ አረብያው አል ኢትሃድ ተጫዋች ኢንጎሎ ኮንቴ፤የሊቨርፑሉ ኢብራማ ኮናቴና ለሞናኮ በአማካይ ሥፍራ እየተጫወተ የሚገኘው የሱፍ ፎፋና ደግሞ ትውልዳቸው ከማሊ ነው። የፒኤስጂው ኡስማን ዴምበሌም በአባቱ የማሊ ተወላጅ ሲሆን እናቱ ደግሞ ሞሪታኒያዊት ነች። ኦሬሊን ቹዌሚኒ ከካሜሮን፣ ጁል ኩንዴ ከቤኒን፣ ዊሊያም ሳሊባ ከካሜሮንና ብራድሌ ባርኮላ ከቶጎ ሌሎቹ ለፈረንሳይ ብሔራዊ ቡድን የሚጫወቱ ተጫዋቾች ናቸው። ቤልጂየም፡- ከፈረንሳይ በመቀጠል በአውሮፓ ዋንጫው 9 ትውልደ አፍሪካውያን ተጨዋቾችን በመያዝ ቤልጂየም በሁለተኛነት ትከተላለች። ከቼልሲ በውሰት ለሮማ የሚጫወተው ሮሜሎ ሉካኩ፤የሲቪያው ዶዲ ሉካባኪዮ፤ከኖቲንግሃም ፎረስት በውሰት ለሊዮን የሚጫወተው ኦሬል ማንጋላ፤ ለአስቶንቪላ የሚጫወተው ዩሪ ቲሌማንስና ከዎልፍስበርግ በውሰት ለኤሲ ሚላን የሚጫወተው አስተር ፍራንክስ ትውልዳቸው ከዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ ይመዘዛል። ለጀርመኑ አርቢ ላይፕዚግ የሚጫወተው ሎይስ ኦፔንዳ እንዲሁ የዲሞክራቲክ ኮንጎና የሞሮኮ የዘር ግንድ አለው። ለኔዘርላንዱ ክለብ ፒኤስቪ አይንዶቨን የሚጫወተው ዡዋን ባካዮኮ ደግሞ በእናቱ ሩዋንዳዊ በአባቱ ኮትዲቯራዊ ነው። ለእንግሊዙ ክለብ ኤቨርተን የሚጫወተው አማዱ ኦናና ከካሜሮናዊ አባትና ከሴኔጋላዊ እናት ነው የተወለደው። የማንችስተር ሲቲው ዠርሚ ዶኩ ደግሞ ትውልደ ጋናዊ ተጨዋች ነው። ስዊዘርላንድ ፡- ስምንት ትውልደ አፍሪካውያን ተጨዋቾችን በመያዝ ሶስተኛ ደረጃ ላይ የምትቀመጠው ስዊዘርላንድ ናት። የማንችስተር ሲቲው ኢማኑኤል አካንጂና፤ የኤሲ ሚላኑ ኖአ ኦካፎር ትውልደ ናይጄሪያውያን ተጨዋቾች ናቸው። ለፈረንሳዩ ክለብ ሎሪዮ የሚጫወተው ዩቩን ናኖማና፤ የሞናኮው ብሬል ኢምቦሎ ደግሞ ትውልዳቸው ከካሜሮን ነው። ከሞኖኮ ለቼልሲ በውሰት እየተጫወተ የሚገኘው ዴኒስ ዛካርያ ደግሞ፤ ከዲሞክራቲክ ኮንጎ አባትና ከደቡብ ሱዳናዊ እናት ነው የተወለደው። የበርንሌዩ አጥቂ መሐመድ አምዱኒ፤ የዘር ግንድ ስንመለከት ከተርኪዬ አባትና ከቱኒዚያዊ እናት ይመዘዛል። የቦሎኛው ዳን ንዶዬ ደግሞ ከስዊዘርላንድ እናትና ከሴኔጋላዊ አባት ነው የተወለደው። ለቡልጋሪያው ሉዶጎሬትስ ራዝጋርድ የሚጫወተው ኩዋድዎ አንቲ ዱአህ ሲሆን፤ ትውልደ ጋናዊ ተጨዋች ነው። እንግሊዝ፡- ከስዊዘርላንድ በመቀጠል 6 ትውልደ አፍሪካውያን ተጨዋቾችን በመያዝ አራተኛ ደረጃ ላይ የምትገኘው እንግሊዝ ናት። ለአርሰናል የሚጫወተው የቀኝ ክንፍ ተጨዋች ቡካዮ ሳካና፤ የክርስቲያል ፓላሱ ኢቤርቺ ኢዜ፤ ትውልደ ናይጀሪያውያን ተጨዋቾች ናቸው። የሊቨርፑል ተጫዋች ጆ ጎሜዝ ደግሞ ከጋምቢያዊ አባትና ከእንግሊዛዊ እናት ነው የተወለደው። ቀሪዎቹን ተጨዋቾች ስንመለከት የማንችስተር ዩናይትዱ ኮቢ ሜይኑ ከጋና ፣ የክርስቲያል ፓላሱ የመሀል ማርክ ጌይ ከኮትዲቯር፣ የአስቶንቪላው ኢዝሪ ኮንሳ ከዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ ትውልዳቸው ይመዘዛል። ጀርመን፡- ከእንግሊዝ በመቀጠል 5 ትውልደ አፍሪካውያን ተጨዋቾችን በመያዝ በአምስተኛ ደረጃ ላይ የተቀመጠችው ደግሞ ጀርመን ናት። ለሪያልማድሪድ የሚጫወተውና በ17ተኛው የአውሮፓ ዋንጫ የራሳቸው ቡድን ላይ ጎል ካስቆጠሩ ተጨዋቾች ቀዳሚ የሆነው አንቶኒዮ ሩዲገር አባቱ የዘር ሐረጉ ከአፍሪካ የሚመዘዝ ጀርመናዊ (Afro German) ሲሆን እናቱ የሴራሊዮን ተወላጅ ነች። ቀሪዎቹን ተጨዋቾች ስንመለከት የባየር ሙኒኩ ወጣት ኮከብ ጀማል ሙሲያላ ከናይጄሪያ፤የባየር ሌቨርኩዘኑ ጆናታን ታህ ከኮትዲቯር፤ ለአርቢ ላይፕዚግ የሚጫወተው ቤንጃሚን ሄንሪክስ ከጋና፣ እንዲሁም የባየር ሙኒኩ ሊሮይ ሳኔ ደግሞ ከሴኔጋል የዘር ግንዱ ይመዘዛል። ኔዘርላንድና ፖርቹጋል ፡- ከጀርመን በመቀጠል በተመሳሳይ 4 ትውልደ አፍሪካውያን ተጨዋቾችን በመያዝ በስድስተኛ ደረጃ ላይ የተቀመጡት ደግሞ ኔዘርላንድና ፖርቹጋል ናቸው። የአትሌቲኮ ማድሪዱ ሜምፊስ ዲፓይ፣ የባየር ሌቨርኩዘኑ ጀርሚ ፍሪምፖንግና ለአያክስ በአጥቂ ሥፍራ የሚጫወተው ብሪያን ብሮቤይ ትውልደ ጋናውያን ተጨዋቾች ናቸው። ለሊቨርፑል የሚጫወተው ኮዲ ጋክፖ ደግሞ በአባቱ ቶጎዋዊ በእናቱ ጋናዊ ነው። ለፖርቹጋል የሚጫወቱ ትውልደ አፍሪካውያን ተጨዋቾችን ስንመለከት ደግሞ ለፈረንሳዩ የፒኤስጂው ኑኖ ሜንዴዝ በትውልዱ አንጎላዊ ነው። በተመሳሳይ ለፖርቹጋል ብሔራዊ ቡድን አብሮት የሚጫወተው ራፋኤል ሊያው ከአንጎላዊ አባትና የሳኦቶሜ ፕሪንሲፔ ተወላጅ ከሆነችው እናቱ ነው የተወለደው። ቀሪዎቹን ለፖርቹጋል እየተጫወቱ የሚገኙ ተጨዋቾችን ስንመለከት ለዎልቭስ በቀኝ ተመላላሽና በቀኝ ክንፍ መስመር ላይ የሚጫወተው ኔልሰን ሴሜዶ ከኬፕ ቬርዴ፤ እንዲሁም ዳንኤሎ ፔሬራ ከኢኳቶሪያል ጊኒ የዘር ግንዳቸው ይመዘዛል። ጣልያን፣ ስፔን፣ ዴንማርክና ኦስትሪያ፡- ከኔዘርላንድ በመቀጠል በተመሳሳይ ሁለት ትውልደ አፍሪካውያን ተጨዋቾችን በየቡድናቸው በማካተት ደግሞ ጣሊያን፣ ስፔን፣ ዴንማርክና ኦስትሪያ ሰባተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጠዋል። ጣልያን ለሄላስ ቬሮና የሚጫወተው ትውልደ ናይጄሪያዊ ማይክል ፎሎራንሾና ትውልደ ግብፃዊውን የሮማ ተጫዋች ስቴፋን አል ሻራዊ በአውሮፓ ዋንጫው በቡድኗ ውስጥ አካታለች። ስፔን ደግሞ ከሞሮኳዊ አባትና ከኢኳቶሪያል ጊኒ እናት የተወለደውን የባርሴሎና የክንፍ መስመር ተጨዋች ላሚን ያማልንና ትውልደ ጋናዊውን የአትሌቲኮ ቢልባኦ ተጨዋች ኒኮ ዊሊያምስን በአውሮፓ ዋንጫ ቡድኗ ውስጥ በማካተት እየተወዳደረች ትገኛለች። ዴንማርክ በበኩሏ ከታንዛኒያዊ አባትና ከዴንማርካዊ እናት የተወለደውን የአርቢ ላይፕዚግ ተጨዋች የሱፍ ፖልሰንና ትውልደ ጋምቢያዊውን የቤኔፊካ የቀኝ ተመላላሽ አሌክሳንደር ባህን በቡድኗ አካታለች። የመጨረሻዋ ትውልደ አፍሪካዊ ተጨዋቾችን በቡድኗ ያካተተችው ሀገር ኦስትሪያ ስትሆን፤ ትውልደ ጋናዊውን የሌንስ ተጫዋች ኬቨን ዳንሶ፤ ከኬንያዊ አባትና ከኦስትሪያዊ እናት የተወለደውን የሜንዝ ተከላካይ ፍሊፕ ሙዌኔን በቡድኗ ይዛለች።                                                                
በአውሮፓ ዋንጫ አገራቸውን ውክለው የተጫወቱ አባትና ልጆች
Jun 23, 2024 353
በይስሐቅ ቀለመወርቅ ለመነሻ በእግር ኳሱ ዓለም የጣልያናውያኑ የማልዲኒ ቤተሰቦች የእግር ኳስ ተጨዋችነት ታሪክ ለሦስት ትውልድ የዘለቀ መሆኑ ይነገርለታል። የሴዛር ማልዲኒ ልጅ የሆነው ፓውሎ ማልዲኒ እንዲሁም የፓውሎ ማልዲኒ ልጆች ክርስቲያን ማልዲኒ እና ታናሽ ወንድሙ ዳንኤል ማልዲኒ ከአባት እስከ ልጅ፣ ከልጅ እስከ የልጅ ልጅ ለደረሰው የእግር ኳስ ተጨዋችነት ውርርስ ማሳያ ናቸው። ለዛሬም በአውሮፓ ዋንጫ ታሪክ ሀገራቸውን ወክለው የተጫወቱ አባትና ልጅ ተጨዋቾችን በወፍ በረር እንቃኛለን። ለዚህ ጽሁፍ ሁሉም የተጠቀምነት የአውሮፓዊያን ዘመን አቆጣጠር ነው። ዳኒ ብሊንድ እና ልጁ ዴሊ ብሊንድ (ኔዘርላንድ) ፡- እነዚህ ኔዘርላንዳውያን አባትና ልጅ በተለያየ ጊዜ አገራቸውን ወክለው እግርኳስ ተጫውተዋል።   በ62 ዓመቱ ላይ የሚገኘው ዳኒ ብሊንድ፤ በተጨዋችነት ዘመኑ በተከላካይ ሥፍራ የሚጫወት ሲሆን ለአገሩ ክለቦች ስፓርታሮተርዳም እና አያክስ ተጫውቷል። በአሰልጣኝነት ሕይወቱም የአያክስ እና የኔዘርላንድ ብሔራዊ ብድንን በረዳትና በዋና አሰልጣኝነት አሰልጥኗል። በ1992 በስዊድን፣ በ1996 ደግሞ በእንግሊዝ አስተናጋጅነት በተከናወነው የአውሮፓ ዋንጫ አገሩን ወክሎ ተጫውቷል። በ34 ዓመት ዕድሜው ላይ የሚገኘው ልጁ ዴሊ ብሊንድ ደግሞ በተከለካይና በአማካይ ተከላካይ ቦታ የሚጫወት ሲሆን ለአገሩ ክለቦች ለሆኑት ግሮኒገን እና አያክስ ተጫውቷል። በተጨማሪም ለእንግሊዙ ማንችስተር ዩናይትድ እና ለጀርመኑ ባየርሙኒክ ከተጫወተ በኋላ አሁን ለስፔን ክለብ ጂሮና እየተጫወተ ይገኛል። በ2020 በአስራ አንድ ሀገራት በተከናወነው የአውሮፓ ዋንጫ ለሀገሩ ኔዘርላንድ በመሰለፍ ተጫውቷል። ኢንሪኮ ቼሳ እና ልጁ ፌድሪኮ ቼሳ (ጣሊያን)፡- እነዚህ ሁለት ጣልያናውያን አባትና ልጅ ሲሆኑ ሀገራቸውን ጣልያንን በተለያዩ ዓለም አቀፍ የእግር ኳስ ውድድሮች ወክለው ተጫውተዋል።   በ53 ዓመቱ ላይ የሚገኘው ኢንሪኮ ቼሳ፤ በተጨዋችነት ዘመኑ ከጣሊያኖቹ ክለቦች ሳምፕዶሪያ፣ ፓርማና ፊዮረንቲና ጋር ዋንጫዎችን አሸንፏል። በ1996 ደግሞ በእንግሊዝ አስተናጋጅነት በተከናወነው የአውሮፓ ዋንጫ ሀገሩን በመወከል ለጣልያን ብሔራዊ ቡድን ተሰልፏል። የ26 ዓመት ልጁ ፍድሪኮ ቼሳ በበኩሉ አሁን ላይ ለጁቬንትስ በክንፍ ተጨዋችነትና በአጥቂነት እየተጫወተ ሲሆን፤ በጣልያን ብሔራዊ ቡድን ከ19 ዓመት በታች፣ ከ20 ዓመት በታችና ከ21 ዓመት በታች ተጫውቷል። ከ2018 ጀምሮ ለጣልያን ዋናው ብሔራዊ ቡድን መሰለፍ የጀመረ ሲሆን፤ በ2020 የተደረገውን የአውሮፓ ዋንጫ ከጣልያን ጋር አሸንፏል። በጀርመን አስተናጋጅነት እየተከናወነ በሚገኘው 17ኛው የአውሮፓ ዋንጫ ደግሞ፤ በሉቺያኖ ስፓሌቲ የቡድን ስብስብ ውስጥ በመካተት ለጣልያን ብሔራዊ ቡድን እየተጫወተ ይገኛል። ሰርጂዮ ኮንሲሳኦ እና ልጁ ፍራንሲስኮ ኮንሲሳኦ(ፖርቹጋል)፡- እነዚህ ሁለት ፖርቹጋላውያን አባትና ልጅ ሲሆኑ በተለያየ ጊዜ ሀገራቸውን በእግር ኳስ ወክለው ተጫውተዋል።   የ49 ዓመቱ ሰርጂዮ ኮንሲሳኦ በተጨዋችነት ዘመኑ የክንፍ ተጨዋች የነበረ ሲሆን በአምስት ከተሞች ለ10 ክለቦች ተጫውቶ አሳልፏል። በተለይ የሀገሩ ክለብ ከሆነው ፖርቶና ከጣልያኑ ላዚዮ ጋር የተለያዩ የዋንጫ ክብሮችን አግኝቷል። በብሔራዊ ቡድን ደረጃም ለፖርቹጋል የተጫወተ ሲሆን በ2000 በኔዘርላንድና በቤልጂየም አስተናጋጅነት በተከናወነው የአውሮፓ ዋንጫ ለሀገሩ ተሰልፎ ተጫውቷል። የ21 ዓመቱ ልጁ ፍራንሲስኮ ኮንሲሳኦ ደግሞ አሁን ላይ ለፖርቶ በክንፍ ተጨዋችነት እየተጫወተ ይገኛል። በብሔራዊ ቡድን ደረጃም ለፖርቹጋል ከ16 ዓመት በታች፣ ከ17 ዓመት በታች፣ ከ18 ዓመት በታችና ከ21 ዓመት በታች የተጫወተ ሲሆን፤ ከ2024 ጀምሮ ለፖርቹጋል ዋናው ብሔራዊ ቡድን እየተጫወተ ነው። በጀርመን አስተናጋጅነት እየተከናወነ በሚገኘው 17ኛው የአውሮፓ ዋንጫ፤ በሮቤርቶ ማርቲኔዝ በሚሰለጥነው የፖርቹጋል የቡድን ስብስብ ውስጥ በመካተት እየተጫወተ ይገኛል። ጆርጅ ሀጂ እና ልጁ ኢያኒስ ሃጂ (ሮማንያ)፡- እነዚህ የሮማንያ የእግር ኳስ ተጨዋቾች አባትና ልጅ ሲሆኑ ሀገራቸው ሮማንያን በተለያዩ ዓለም አቀፍ የእግር ኳስ ውድድሮች ወክለው ተጫውተዋል።   የ59 ዓመቱ ጆርጅ ሀጂ በአጥቂ አማካይ ሥፍራ የተጫወተ ሲሆን በ1980ዎቹና፣ በ1990ዎቹ በዓለም ላይ አሉ ከሚባሉ ኮከብ ተጨዋቾች መካከል ስሙ ይነሳል። በተጨዋችነት ዘመኑም ለሪያልማድሪድና ለባርሴሎና ለሁለት ተቀናቃኝ ክለቦች ከተጫወቱ ተጨዋቾችም አንዱ ነው። ለሀገሩ ክለቦች ኮንስታንታ፣ ስፖርቱል ስቱዴንቴስ እና ስቲዋ ቡካሬስት የተጫወተ ሲሆን የጣልያኑ ክለብ ብሬስካ ካልሲዮ እና የቱርኩ ክለብ ጋላታስራይ ሌሎች የተጫወቱባቸው ክለቦች ናቸው። ከ1983 እሰከ 2000 ለሀገሩ ሮማንያ ተሰልፎ የተጫወተ ሲሆን፤ በ1984 በፈረንሳይ፤ በ1996 በእንግሊዝና በ2000 በኔዘርላንድና በቤልጂየም አስተናጋጅነት በተከናወነው የአውሮፓ ዋንጫ ለሀገሩ ተሰልፎ ተጫውቷል። የ25 ዓመት ልጁ ኢያኒስ ሀጂ የእሱን ፈለግ በመከተል ኳስ ተጨዋች የሆነ ሲሆን፤ እንደ አባቱ በአጥቂ አማካይ ሥፍራና በተጨማሪም በክንፍ ተጨዋችነት ይጫወታል ። በ16 ዓመቱ ለሮማንያው ክለብ ቪያትሮል ኮንስታንታ በመጫወት የጀመረ ሲሆን ለጣልያኑ ፌዮረንቲና፣ ለቤልጂየሙ ጌንክ እና ለስኮትላንዱ ሬንጀርስም ተጫውቷል። አሁን ላይ ለስፔኑ ክለብ አላቪስ በውሰት እየተጫወተ ሲሆን ለሮማንያ ዋናው ብሔራዊ ቡድን ከ2018 ጀምሮ እየተጫወተ ይገኛል። በጀርመን አስተናጋጅነት እየተከናወነ በሚገኘው 17ኛው የአውሮፓ ዋንጫ ደግሞ በሮማንያ ብሔራዊ ቡድን በመካተት እየተጫወተ ነው። ፒተር ሹማይክልና ካስፐር ሹማይክል (ዴንማርክ )፡- እነዚህ ሁለት ዴንማርካውያን አባትና ልጅ በተለያየ ጊዜ ሀገራቸውን በእግር ኳስ ወክለው ተጫውተዋል።   የ60 ዓመቱ ፒትር ሹማይክል በግብ ጠባቂነት ለስምንት ዓመታት በማንችስተር ዩናይትድ የተጫወተበት ስኬታማ የክለብ ቆይታው ነበር። በተለይም በ1999 ከማንችስተር ጋር የፕሪሚየርሊግ፣ የኤፌካፕና የአውሮፓ ሻምፒዎንስ ሊግ ዋንጫ ያነሳበት በክለብ ተጨዋችነት ጊዜው የጎላ ስኬቱ ነው፤ ከ1987 እስከ 2001 ለዴንማርክ ብሔራዊ ቡድን ተጫውቷል። በ1988 በያኔዋ ምዕራብ ጀርመን አስተናጋጅነት በተከናወነው የአውሮፓ ዋንጫ እና በ2000 በኔዘርላንድና በቤልጂየም አስተናጋጅነት በተደረገው የአውሮፓ ዋንጫ ለሀገሩ ዴንማርክ ተሰልፎ ተጫውቷል። የ37 ዓመት ዕድሜ ላይ የሚገኘው ልጁ ካስፐር ሹማይክል ልክ እንደ አባቱ በግብ ጠባቂነት የሚጫወት ሲሆን ከተጫወተባቸው ክለቦች መካከል ከሌስተር ሲቲ ጋር ያሳለፈው ጊዜ የሚረሳ አይደለም። በ2015 ከሌስተር ጋር የእንግሊዝ ፕሪሚየርሊግ ዋንጫን ያነሳበት ተጨዋቹ በክለብ እግር ኳስ ተጨዋችነቱ ካሳለፋቸው ጊዜያት ቀዳሚው እንደሆነ ይናገራል። ከ2013 ጀምሮ ለዴንማርክ ዋናው ብሔራዊ ቡድን ተሰልፎ እየተጫወተ ሲሆን በ2020 በአስራአንድ ሀገራት በተከናወነው የአውሮፓ ዋንጫ፤ ለሀገሩ ዴንማርክ በመሰለፍ ተጫውቷል። ሊሊያን ቱራምና ልጁ ማርኮስ ቱራም( ፈረንሳይ)፡- እነዚህ ፈረንሳውያን አባትና ልጅ የእግር ኳስ ተጨዋቾች ሀገራቸው ፈርንሳይን በተለያዩ ዓለም አቀፍ የውድድር መድረኮች ወክለው ተጫውተዋል።   የ52 ዓመት ዕድሜ ላይ የሚገኘው ሊሊያን ቱራም፤ እግር ኳስ መጫወት የጀመረው ለፈርንሳዩ ክለብ ሞናኮ በመጫወት ነበር ። የጣልያኖቹ ክለቦች ፓርማና ጁቬንትስ እንዲሁም የስፔኑ ክለብ ባርሴሎና ቀሪ የተጫወተባቸው ክለቦች ናቸው ። በ1998 ሀገሩ ፈረንሳይ አዘጋጅታ በነበረው 16ኛው የዓለም ዋንጫ በግማሽ ፍፃሜ ከክሮሽያ ጋር ስትገናኝ ሁለት ጎሎችን በማስቆጠር ሀገሩ ወደ ፍፃሚ ገብታ የዋንጫ ባለቤት እንዲትሆን አድርጎል። በ2000 ለመጀመሪያ ጊዜ በኔዘርላንድና ቤልጂየም ጣምራ አዘጋጅነት በተከናወነው የአውሮፓ ዋንጫ፤ ለሀገሩ ፈረንሳይ ተሰልፎ በመጫወት ዋንጫ አንስቷል። በ26 ዓመት ዕድሜ ላይ የሚገኘውና ለጣልያኑ ክለብ ኢንተር ሚላን የሚጫወተው ልጁ ማርኮስ ቱርሃም ደግሞ፤ ለፈረንሳይ ብሔራዊ ቡድን በተለያየ የዕድሜ ደረጃ ተጫውቷል። ለፈረንሳይ ከ17 ዓመት በታች፣ ከ18 ዓመት በታች፣ ከ19 ዓመት በታችና ከ20 ዓመት በታች ተሰልፎ ተጫውቷል። ከ2020 ጀምሮ ለፈረንሳይ ዋነው ብሔረዊ ቡድን እየተጨወተ ይገኛል። በጀርመን አስተናጋጅነት እየተከናወነ በሚገኘው 17ኛው የአውሮፓ ዋንጫ ደግሞ፤ በፈረንሳይ ብሔራዊ ቡድን ውስጥ በመካተት እየተጫወተ ይገኛል።
የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት
2015
ዓ.ም