ENA - ENA Afaan Oromoo
Tamsaasa Kallatti:
Angafoota Oduu
.jpg)
Faana gootota Adwaa hordofuun faayidaa biyyaa eegsisuu qabna
Mar 1, 2026 47
Guraandhala 22/2018(ENA):- Injifannoo Gootota Adwaa hordofuun faayidaa biyyaa eegsisuu fi guddinashee itti fufsiisuu qabna jechuun Dargaggoonni Magaalaa Finfinnee ibsan. Dargaggoo Yusuuf Abarraa ENA’f akka ibsetti, akaakileen keenya lola Adwaarratti wareegama kaffalanii biyya birmadummaanshee mirkanaa’e nuutti dabarsaniiiru kennaniiru. Kanaaf dargaggoonni injifanicharraa barnoota hedduu fudhachuun misooma biyyaa kessatti Ashaaraasaanii kaa’uun dafqa keenyaan kabaja biyya keenyaa jabeessuun nurraa eegama jechuun ibsaniiru. Dargaggoo Maarqoos Asheetuu gamasaan dhaloonni amma jirru milkaa’ina yaannu gonfachuuf cichooma kaayyoo Injifannoo Adwaaarraa barachuu qabna jedheera. Biyyattiin Imala gara badhaadhinaatti taasistu firii-qabeessa akka ta’uuf dargaggoonni hojii uumtota, humna misoomaa ijoo fi carraawwan gara qabatamaatti kan jijiiran ta’uu akka qaban hubachiisaniiru. Abbootiin keenya waggaa 130n dura haala mijataan kan hin turre keessa darbanii biyyaa daangaanshee eegame nutti kennaniiru, nuyimmoo damee ogummaa irrratti bobbaaneen hojii fooya’aa hojjechuun nurraa eegama jechuun dargaggoo Ahimad Alii ibseera. Itti Gaafatamaan Federeeshinii Dargaggoota Itiyoophiyaa Muhiddin Naasir gamasaaniin , Itiyoophiyaanoni Adwaa garaagarummaan Sanyii , Amantii fi Saalaa otoo isaan hin daangessiin Itiyoophiyaanota kaayyoo tokkoof kan hiriirse seenaa injifannoo guddaa ta’uu ibsaniiru. Dargaggoonni Bara kana Badhaadhina hunda galeessa biyyaaf tokkummaan dhaabbachuun, nagaa fi misooma Itoophiyaatiif waloon dhaabbachuun dirqama biyyuummaa keenya bahachuu qabna jechuun waamicha dhiyeessaniiru.
.jpg)
Injifannoon Adwaa Itiyoophiyaa qofaaf osoo hin taane,Uummata Afriikaa guutuuf Injifannoo Ifni Abdii itti mul’atedha
Mar 1, 2026 64
Guraandhala 22/2018(ENA):-Injifannoon Adwaa Itoophiyaan humna koloneeffataa injifachuun bilisummuu Afriikaatiif abdii bilisummaa kan itti labsite taatee mudannoo seenaa ta’uusaa Daayirektarri Olaanaa Wiirtuu Nagaa Yuuneeskoo (UNESCO) Gaayi Jookan ibsan. Injifannoon Adwaa Itiyoophiyaanonni tokkummaan dhabbatanii birmadummaa biyyasaanii kan kabachiisanii fi bilisummaa uummata gurraacha hundaaf madda qabsoo (fakkeenya qabsoo) ta’an injifannoo guddaadha. Guraandhala 23 bara 1888 Itiyoophiyaanonni kaayyoo waloo tokkoof hiriiruun Loltoota Xaaliyaanii biyyattii weeraruuf dhufan mo’achuun, injifannoo boonsaa hin dagatamne yeroo itti raawwatanidha. Injifannoon seena-qabeessi kun waggaa waggaan haala ho’aan kan kabajamu yoo ta’u, bara kana Ayyaanni Injifannoo Adwaa waggaa 130ffaan mata duree “Seenaa boonsaa gara abdii ifaatti” jedhuun ni kabajama. Daayirektarri Olaanaa Wiirtuu Nagaa Yuuneeskoo (UNESCO) Gaayi Jookan ENA’f akka ibsanitti; Itoophiyaan humna ishee koloneeffachuuf dhufe mo’achuun biyya addaa waan taateef, uummatni Afriikaa hundinuu beekuu fi itti boonuu kan qabu seenaa gootummaa galmeessiteetti. Teessooon Gamtaa Afriikaa Finfinnee ta’uunsaa tasa osoo hin taane bu’aa Ashaaraa seenaa guddaa Itiyoophiyaan qabduun ta’uu Daarektarri kun hubachiisaniiru. Itiyoophiyaan Injifannoo Adwaatiin olitti hundeeffama Gamtaa Afriikaa keessatti hirmaannaa ho’aa taasisteen yaada Paan- Afriikaanizimiif gabbisuuf biyya bu’uura guddaa keesse ta’uushee eeraniiru. Afriikaan xiyyeeffannoo biyyoota guddatanii harkisaa dhufuushee kaasuun, Ardiin kun humna namaa fi qabeenya uumamaa bal’aa qabdu sirnaan fayyadamuun waltajjii Idil-Addunyaatti bakka isheef malu yeroon itti argattu amma akka ta’e ibsaniiru. Itiyoophiyaan damee Misoomaan Afriikaaf fakkeenya ta’uun damee Diinagdeen Adwaa lammataa dabaluuf tattaaffiin taasistu Ardichaaf abdii guddaa ta’uu eeraniiru.
Kaawunsiliin Industirii Oomishaa biyyoolessaa Industiriiwwan Magaalaa Shaggar keessatti argamanitti daawwanna dirree taasisa jira
Mar 1, 2026 45
Guraandhala22/2018(ENA):-Kaawunsiliin Industirii Oomishaa biyyoolessaa Industiriiwwan Magaalaa Shaggar keessatti argamanitti daawwanna dirree taasisa jira. Daawwannaa dirree kanarratti gorsan Diinagdee gooroo Ministira Muumee fi walitti qabaan Kaawunsilichaa Ambaasaddar Girmaa Birruu, Ministira Industirii Malaakuu Allabal,Ministira Qonnaa Addisuu Araggaa, Pirezidaantii Baankii biyyoolessaa Itiyoophiyaa Abbee Saanoo ,Hogganaa hojiiraawwachiisaa koorporeeshinii Misooma paarkota Industirii Doktar Fisahaa Yittaaggasuu fi Hoggantoonni Dhaabbiilee Miseensa Kaawunsilichaa argamaniiru. Daawwannaan dirree kuni Industiriiwwan Oomishaa haala qabatanmaa irra jiran daawwachuu fi rakkoowwan mudachaa jiraniif furmaata kennuuf kan kaayyeffate dha jedhaniiru. Kaawunsiliin Industirii Oomishaa biyyoolessaa dorgomummaa damichaa guddisuuf, rakkoowwan humna omishaa fi hudhaawwan jiran adda baasuun, furmaata kennuuf kan dhabbatedha jedhaniiru. Kawunsilichi ammaan dura Industiriiwwan omishaa bakkeewwan adda addaatti argaman haala sochii hojiisaanii daawwachuunsaa ni yaadatama. Omishtoonni rakkoowwan Faayinaansiin, dhiheessii Aannisaan, bu’uuraalee misoomaan, galtee fi hojmaataan isaan mudatuuf deebii qabatamaa kennuun omishaa fi omishtumma guddisuuf hojjechaa jiraachuu ibsaniiru.
Injifannoon Adwaa Nageenyaa waloo fi tumsa Loltummaa Afriikaanotaaf bu’uura gudaadha
Mar 1, 2026 65
Guraandhala 22/2018(ENA)-Injifannoon Adwaa Nageenyaa waloo fi tumsa Loltuumma Afriikaanotaaf bu’uura guddaa ta'uu Ministirri Ittisa biyyaa FDRI Injiinar Ayishaa Mahaammad ibsan. Konfiraansiin Ministiroota Ittisaa Afriikaa 2ffaan mata duree “Seenaa boonsaa gara abdii ifaatti” jedhuun Finfinneetti gaggeeffamaa jira. Ministiroonni Ittisaa Afriikaa, qondaaltonni waraanaa Olaanoo, Attaasheewwan waraanaa fi Qorattoonni, akkasumas hoggantoonni dhaabbilee Nageenyaa fi tasgabbii Konfiraansii kanarratti hirmaachaa jiru. Ministirri Ittisaa Injiinar Ayishaa Mahaammad wayita sana akka ibsanitti, Injifannoonn Adwaa qabsoo bilisummaa Afrikaanotaaf madda qabsoo (fakkeenya qabsoo ) ta’uurra darbee, tumsa kutaa Ardii har’aatiif ka’umsa ijoodha jedhaniiru. Afriikaanonni Miira ni danda’amaa Adwaarratti argame qabachuun tumsa nageenyaa fi waraanaa Ardiisaanii caalaatti cimsuu qabu jedhaniiru. Waltajjichi Ayyaana Injifannoo Adwaa 130ffaa boru Guraandhala 23 bara 2018 kabajamu kan gidduu galeeffate yoo ta’u, Injifannoon kun madda boonsaa ummata gurrachaa fi ka’umsa qabsoo bilisummaa ta’uu ibsaniru. Tumsi gam-lamee fi Ardii, biyyoonni Afriikaa haala Siyaasaa fi Nageenya Addunyaa jijjiiramaa fi walxaxaa ta’e tilmaama keessa galchuun yeroo kamiyyu caalaa waliin dhaabbachuu qabu jedhaniiru. Injifannichi bu’aa ummanni Itiyophiyaa garaagarummaa tokko malee waliin dhaabbachuun murannoo fi diddaa garbummaa galmeessisan ta’uusaa eeruun, tokkummaan kun har’as nageenyaa fi tas-gabbii Afriikaaf wabii ta’uu ibsaniiru. Injifannoon Adwaa Ummattoota Afriikaa fi biyyoota Addunyaa biroo keessa jiran haqaaf, wal-qixxummaa fi bilisummaaf akka qabsaa'aniif karaa kan saaqe gootummaa seenaa ta'uu isaa ibsaniiru. Biyyoonni kun qajeeltoo tumsaa fi faayyadamummaa waloorratti hundaa’uun dandeettii tumsa waloo akka ijaarratan ibsaniiru.
.jpg)
Paartiin Badhaadhinaa eenyummaansaa inni guddaan waadaa uummataaf gale qabataamaan raawwachuun bu’aa galmeessissuudha -Itti Gaafatamaa Damee Ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Paartichaa Obbo Mallasaa Alamuu
Mar 1, 2026 72
Guraandhala22/2018(ENA):- Paartiin Badhaadhinaa Eenyummaansaa inni guddaan waadaa uummataaf gale qabataamaan raawwachuun bu’aa galmeessissuudha jechuun Itti gaafatamaa damee ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Paartichaa Obbo Mallasaa Alamuu ibsan. Paartichi filannoo biyyoolessaa 7ffaarratti dammaqinaan hirmaachuuf haalduree qophii isa dandeessisu hojjechaa jira. Boqonnaawwan qophii kanneen keessaa tokko mata duree “ Itiyoophiyaa gara biyya fakkeenyummaatti” jedhuun Maaniifeestoo qophaa’e beeksiseera. Itti gaafatamaa damee ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Paartichaa Obbo Mallasaa Alamuu turtii ENA waliin taasisaaniin akka ibsanitti, mata dureen Maaniifeestoon itti beeksifame paartichi olka’insa hunda galeessa Itiyoophiyaa mirkaneessuuf ejjennoo cimaa qabu kan agarsiisudha. Kunis Itiyoophiyaan Dippiloomaasiin, misooma qabeenya namaanii fi birmadummaa Diinagdeen gahee hoggansummaa qabdu caalaatti cimsuuf kan kaayyeffatedha jedhaniiru. Bu’uura Kanaan paartichi milkaa’ina imala olka’insa biyyattiif yaadotaa fi Imaammattoota karoorse Itiyoophiyaanotaaf ifoomsuusaa addeessaniiru. Eennyummaan paartichaa inni tokko hedduumminaa fi hirmaachisummaa ta’uu eeruun, Maaniifeestoon kun filattoota hunda bira akka gahuuf Afaanota adda addaan akka qophaa’u taasifamuu ibsaniiru. Obbo Mallas itti dabaluun, paartichi Maaniifestoo bara kanaa yeroo beeksisu, filannoo yeroo darberraa eegalee milkaa’inoota galmeessiserraa ka’ee ta’uu hubachiisaniiru. Dhimmoota Hawaasummaa, Diinagdee fi Siyaasaan raawwachuuf Waadaa uummaataaf gale galmaan ga’uu danda’uusaa eeraniiru. Milkaa’inni kun galmaa’uu kan danda’e uummata waliin tumsaa fi wal-dhaggeeffachuun, akkasumas hordoffii hoggansaa cimaan hojjetamuusaatiin ta'uu himaniiru. Paartichi filannoo walii galaa 6ffaa irratti hojjiiwwan hojjechuuf karoorfatee fi waadaa galee ture milkaa’inaan raawwachuusaa qorannoo dirree fi gamaggamaan mirkaneessuusaa ibsaniiru. Filannoo walii galaa 7ffaa bara kanaa kaadhimamtoota paarticha bakka bu’uun dorgoman adda baasuu ulaagaa hammattummaa Itiyoophiyaa mul’isuun raawwatamuusaa dubbataniiru. Galmeen Kaadhimamtootaa Dijiitaalaan taa’uunsa adda akka isa taasisu ibsuun, Paartichi hojmaata Boordii filannoo hordofee guutuu biyyattiitti kaadhimamtoota galmeessisuu ibsaniiru.
Kan mul'ate
.jpg)
Faana gootota Adwaa hordofuun faayidaa biyyaa eegsisuu qabna
Mar 1, 2026 47
Guraandhala 22/2018(ENA):- Injifannoo Gootota Adwaa hordofuun faayidaa biyyaa eegsisuu fi guddinashee itti fufsiisuu qabna jechuun Dargaggoonni Magaalaa Finfinnee ibsan. Dargaggoo Yusuuf Abarraa ENA’f akka ibsetti, akaakileen keenya lola Adwaarratti wareegama kaffalanii biyya birmadummaanshee mirkanaa’e nuutti dabarsaniiiru kennaniiru. Kanaaf dargaggoonni injifanicharraa barnoota hedduu fudhachuun misooma biyyaa kessatti Ashaaraasaanii kaa’uun dafqa keenyaan kabaja biyya keenyaa jabeessuun nurraa eegama jechuun ibsaniiru. Dargaggoo Maarqoos Asheetuu gamasaan dhaloonni amma jirru milkaa’ina yaannu gonfachuuf cichooma kaayyoo Injifannoo Adwaaarraa barachuu qabna jedheera. Biyyattiin Imala gara badhaadhinaatti taasistu firii-qabeessa akka ta’uuf dargaggoonni hojii uumtota, humna misoomaa ijoo fi carraawwan gara qabatamaatti kan jijiiran ta’uu akka qaban hubachiisaniiru. Abbootiin keenya waggaa 130n dura haala mijataan kan hin turre keessa darbanii biyyaa daangaanshee eegame nutti kennaniiru, nuyimmoo damee ogummaa irrratti bobbaaneen hojii fooya’aa hojjechuun nurraa eegama jechuun dargaggoo Ahimad Alii ibseera. Itti Gaafatamaan Federeeshinii Dargaggoota Itiyoophiyaa Muhiddin Naasir gamasaaniin , Itiyoophiyaanoni Adwaa garaagarummaan Sanyii , Amantii fi Saalaa otoo isaan hin daangessiin Itiyoophiyaanota kaayyoo tokkoof kan hiriirse seenaa injifannoo guddaa ta’uu ibsaniiru. Dargaggoonni Bara kana Badhaadhina hunda galeessa biyyaaf tokkummaan dhaabbachuun, nagaa fi misooma Itoophiyaatiif waloon dhaabbachuun dirqama biyyuummaa keenya bahachuu qabna jechuun waamicha dhiyeessaniiru.
.jpg)
Injifannoon Adwaa Itiyoophiyaa qofaaf osoo hin taane,Uummata Afriikaa guutuuf Injifannoo Ifni Abdii itti mul’atedha
Mar 1, 2026 64
Guraandhala 22/2018(ENA):-Injifannoon Adwaa Itoophiyaan humna koloneeffataa injifachuun bilisummuu Afriikaatiif abdii bilisummaa kan itti labsite taatee mudannoo seenaa ta’uusaa Daayirektarri Olaanaa Wiirtuu Nagaa Yuuneeskoo (UNESCO) Gaayi Jookan ibsan. Injifannoon Adwaa Itiyoophiyaanonni tokkummaan dhabbatanii birmadummaa biyyasaanii kan kabachiisanii fi bilisummaa uummata gurraacha hundaaf madda qabsoo (fakkeenya qabsoo) ta’an injifannoo guddaadha. Guraandhala 23 bara 1888 Itiyoophiyaanonni kaayyoo waloo tokkoof hiriiruun Loltoota Xaaliyaanii biyyattii weeraruuf dhufan mo’achuun, injifannoo boonsaa hin dagatamne yeroo itti raawwatanidha. Injifannoon seena-qabeessi kun waggaa waggaan haala ho’aan kan kabajamu yoo ta’u, bara kana Ayyaanni Injifannoo Adwaa waggaa 130ffaan mata duree “Seenaa boonsaa gara abdii ifaatti” jedhuun ni kabajama. Daayirektarri Olaanaa Wiirtuu Nagaa Yuuneeskoo (UNESCO) Gaayi Jookan ENA’f akka ibsanitti; Itoophiyaan humna ishee koloneeffachuuf dhufe mo’achuun biyya addaa waan taateef, uummatni Afriikaa hundinuu beekuu fi itti boonuu kan qabu seenaa gootummaa galmeessiteetti. Teessooon Gamtaa Afriikaa Finfinnee ta’uunsaa tasa osoo hin taane bu’aa Ashaaraa seenaa guddaa Itiyoophiyaan qabduun ta’uu Daarektarri kun hubachiisaniiru. Itiyoophiyaan Injifannoo Adwaatiin olitti hundeeffama Gamtaa Afriikaa keessatti hirmaannaa ho’aa taasisteen yaada Paan- Afriikaanizimiif gabbisuuf biyya bu’uura guddaa keesse ta’uushee eeraniiru. Afriikaan xiyyeeffannoo biyyoota guddatanii harkisaa dhufuushee kaasuun, Ardiin kun humna namaa fi qabeenya uumamaa bal’aa qabdu sirnaan fayyadamuun waltajjii Idil-Addunyaatti bakka isheef malu yeroon itti argattu amma akka ta’e ibsaniiru. Itiyoophiyaan damee Misoomaan Afriikaaf fakkeenya ta’uun damee Diinagdeen Adwaa lammataa dabaluuf tattaaffiin taasistu Ardichaaf abdii guddaa ta’uu eeraniiru.
Kaawunsiliin Industirii Oomishaa biyyoolessaa Industiriiwwan Magaalaa Shaggar keessatti argamanitti daawwanna dirree taasisa jira
Mar 1, 2026 45
Guraandhala22/2018(ENA):-Kaawunsiliin Industirii Oomishaa biyyoolessaa Industiriiwwan Magaalaa Shaggar keessatti argamanitti daawwanna dirree taasisa jira. Daawwannaa dirree kanarratti gorsan Diinagdee gooroo Ministira Muumee fi walitti qabaan Kaawunsilichaa Ambaasaddar Girmaa Birruu, Ministira Industirii Malaakuu Allabal,Ministira Qonnaa Addisuu Araggaa, Pirezidaantii Baankii biyyoolessaa Itiyoophiyaa Abbee Saanoo ,Hogganaa hojiiraawwachiisaa koorporeeshinii Misooma paarkota Industirii Doktar Fisahaa Yittaaggasuu fi Hoggantoonni Dhaabbiilee Miseensa Kaawunsilichaa argamaniiru. Daawwannaan dirree kuni Industiriiwwan Oomishaa haala qabatanmaa irra jiran daawwachuu fi rakkoowwan mudachaa jiraniif furmaata kennuuf kan kaayyeffate dha jedhaniiru. Kaawunsiliin Industirii Oomishaa biyyoolessaa dorgomummaa damichaa guddisuuf, rakkoowwan humna omishaa fi hudhaawwan jiran adda baasuun, furmaata kennuuf kan dhabbatedha jedhaniiru. Kawunsilichi ammaan dura Industiriiwwan omishaa bakkeewwan adda addaatti argaman haala sochii hojiisaanii daawwachuunsaa ni yaadatama. Omishtoonni rakkoowwan Faayinaansiin, dhiheessii Aannisaan, bu’uuraalee misoomaan, galtee fi hojmaataan isaan mudatuuf deebii qabatamaa kennuun omishaa fi omishtumma guddisuuf hojjechaa jiraachuu ibsaniiru.
Injifannoon Adwaa Nageenyaa waloo fi tumsa Loltummaa Afriikaanotaaf bu’uura gudaadha
Mar 1, 2026 65
Guraandhala 22/2018(ENA)-Injifannoon Adwaa Nageenyaa waloo fi tumsa Loltuumma Afriikaanotaaf bu’uura guddaa ta'uu Ministirri Ittisa biyyaa FDRI Injiinar Ayishaa Mahaammad ibsan. Konfiraansiin Ministiroota Ittisaa Afriikaa 2ffaan mata duree “Seenaa boonsaa gara abdii ifaatti” jedhuun Finfinneetti gaggeeffamaa jira. Ministiroonni Ittisaa Afriikaa, qondaaltonni waraanaa Olaanoo, Attaasheewwan waraanaa fi Qorattoonni, akkasumas hoggantoonni dhaabbilee Nageenyaa fi tasgabbii Konfiraansii kanarratti hirmaachaa jiru. Ministirri Ittisaa Injiinar Ayishaa Mahaammad wayita sana akka ibsanitti, Injifannoonn Adwaa qabsoo bilisummaa Afrikaanotaaf madda qabsoo (fakkeenya qabsoo ) ta’uurra darbee, tumsa kutaa Ardii har’aatiif ka’umsa ijoodha jedhaniiru. Afriikaanonni Miira ni danda’amaa Adwaarratti argame qabachuun tumsa nageenyaa fi waraanaa Ardiisaanii caalaatti cimsuu qabu jedhaniiru. Waltajjichi Ayyaana Injifannoo Adwaa 130ffaa boru Guraandhala 23 bara 2018 kabajamu kan gidduu galeeffate yoo ta’u, Injifannoon kun madda boonsaa ummata gurrachaa fi ka’umsa qabsoo bilisummaa ta’uu ibsaniru. Tumsi gam-lamee fi Ardii, biyyoonni Afriikaa haala Siyaasaa fi Nageenya Addunyaa jijjiiramaa fi walxaxaa ta’e tilmaama keessa galchuun yeroo kamiyyu caalaa waliin dhaabbachuu qabu jedhaniiru. Injifannichi bu’aa ummanni Itiyophiyaa garaagarummaa tokko malee waliin dhaabbachuun murannoo fi diddaa garbummaa galmeessisan ta’uusaa eeruun, tokkummaan kun har’as nageenyaa fi tas-gabbii Afriikaaf wabii ta’uu ibsaniiru. Injifannoon Adwaa Ummattoota Afriikaa fi biyyoota Addunyaa biroo keessa jiran haqaaf, wal-qixxummaa fi bilisummaaf akka qabsaa'aniif karaa kan saaqe gootummaa seenaa ta'uu isaa ibsaniiru. Biyyoonni kun qajeeltoo tumsaa fi faayyadamummaa waloorratti hundaa’uun dandeettii tumsa waloo akka ijaarratan ibsaniiru.
.jpg)
Paartiin Badhaadhinaa eenyummaansaa inni guddaan waadaa uummataaf gale qabataamaan raawwachuun bu’aa galmeessissuudha -Itti Gaafatamaa Damee Ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Paartichaa Obbo Mallasaa Alamuu
Mar 1, 2026 72
Guraandhala22/2018(ENA):- Paartiin Badhaadhinaa Eenyummaansaa inni guddaan waadaa uummataaf gale qabataamaan raawwachuun bu’aa galmeessissuudha jechuun Itti gaafatamaa damee ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Paartichaa Obbo Mallasaa Alamuu ibsan. Paartichi filannoo biyyoolessaa 7ffaarratti dammaqinaan hirmaachuuf haalduree qophii isa dandeessisu hojjechaa jira. Boqonnaawwan qophii kanneen keessaa tokko mata duree “ Itiyoophiyaa gara biyya fakkeenyummaatti” jedhuun Maaniifeestoo qophaa’e beeksiseera. Itti gaafatamaa damee ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Paartichaa Obbo Mallasaa Alamuu turtii ENA waliin taasisaaniin akka ibsanitti, mata dureen Maaniifeestoon itti beeksifame paartichi olka’insa hunda galeessa Itiyoophiyaa mirkaneessuuf ejjennoo cimaa qabu kan agarsiisudha. Kunis Itiyoophiyaan Dippiloomaasiin, misooma qabeenya namaanii fi birmadummaa Diinagdeen gahee hoggansummaa qabdu caalaatti cimsuuf kan kaayyeffatedha jedhaniiru. Bu’uura Kanaan paartichi milkaa’ina imala olka’insa biyyattiif yaadotaa fi Imaammattoota karoorse Itiyoophiyaanotaaf ifoomsuusaa addeessaniiru. Eennyummaan paartichaa inni tokko hedduumminaa fi hirmaachisummaa ta’uu eeruun, Maaniifeestoon kun filattoota hunda bira akka gahuuf Afaanota adda addaan akka qophaa’u taasifamuu ibsaniiru. Obbo Mallas itti dabaluun, paartichi Maaniifestoo bara kanaa yeroo beeksisu, filannoo yeroo darberraa eegalee milkaa’inoota galmeessiserraa ka’ee ta’uu hubachiisaniiru. Dhimmoota Hawaasummaa, Diinagdee fi Siyaasaan raawwachuuf Waadaa uummaataaf gale galmaan ga’uu danda’uusaa eeraniiru. Milkaa’inni kun galmaa’uu kan danda’e uummata waliin tumsaa fi wal-dhaggeeffachuun, akkasumas hordoffii hoggansaa cimaan hojjetamuusaatiin ta'uu himaniiru. Paartichi filannoo walii galaa 6ffaa irratti hojjiiwwan hojjechuuf karoorfatee fi waadaa galee ture milkaa’inaan raawwachuusaa qorannoo dirree fi gamaggamaan mirkaneessuusaa ibsaniiru. Filannoo walii galaa 7ffaa bara kanaa kaadhimamtoota paarticha bakka bu’uun dorgoman adda baasuu ulaagaa hammattummaa Itiyoophiyaa mul’isuun raawwatamuusaa dubbataniiru. Galmeen Kaadhimamtootaa Dijiitaalaan taa’uunsa adda akka isa taasisu ibsuun, Paartichi hojmaata Boordii filannoo hordofee guutuu biyyattiitti kaadhimamtoota galmeessisuu ibsaniiru.
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasa
Injifannoon Adwaa Itiyoophiyaa qofaaf osoo hin taane,Uummata Afriikaa guutuuf Injifannoo Ifni Abdii itti mul’atedha
Mar 1, 2026 64
Guraandhala 22/2018(ENA):-Injifannoon Adwaa Itoophiyaan humna koloneeffataa injifachuun bilisummuu Afriikaatiif abdii bilisummaa kan itti labsite taatee mudannoo seenaa ta’uusaa Daayirektarri Olaanaa Wiirtuu Nagaa Yuuneeskoo (UNESCO) Gaayi Jookan ibsan. Injifannoon Adwaa Itiyoophiyaanonni tokkummaan dhabbatanii birmadummaa biyyasaanii kan kabachiisanii fi bilisummaa uummata gurraacha hundaaf madda qabsoo (fakkeenya qabsoo) ta’an injifannoo guddaadha. Guraandhala 23 bara 1888 Itiyoophiyaanonni kaayyoo waloo tokkoof hiriiruun Loltoota Xaaliyaanii biyyattii weeraruuf dhufan mo’achuun, injifannoo boonsaa hin dagatamne yeroo itti raawwatanidha. Injifannoon seena-qabeessi kun waggaa waggaan haala ho’aan kan kabajamu yoo ta’u, bara kana Ayyaanni Injifannoo Adwaa waggaa 130ffaan mata duree “Seenaa boonsaa gara abdii ifaatti” jedhuun ni kabajama. Daayirektarri Olaanaa Wiirtuu Nagaa Yuuneeskoo (UNESCO) Gaayi Jookan ENA’f akka ibsanitti; Itoophiyaan humna ishee koloneeffachuuf dhufe mo’achuun biyya addaa waan taateef, uummatni Afriikaa hundinuu beekuu fi itti boonuu kan qabu seenaa gootummaa galmeessiteetti. Teessooon Gamtaa Afriikaa Finfinnee ta’uunsaa tasa osoo hin taane bu’aa Ashaaraa seenaa guddaa Itiyoophiyaan qabduun ta’uu Daarektarri kun hubachiisaniiru. Itiyoophiyaan Injifannoo Adwaatiin olitti hundeeffama Gamtaa Afriikaa keessatti hirmaannaa ho’aa taasisteen yaada Paan- Afriikaanizimiif gabbisuuf biyya bu’uura guddaa keesse ta’uushee eeraniiru. Afriikaan xiyyeeffannoo biyyoota guddatanii harkisaa dhufuushee kaasuun, Ardiin kun humna namaa fi qabeenya uumamaa bal’aa qabdu sirnaan fayyadamuun waltajjii Idil-Addunyaatti bakka isheef malu yeroon itti argattu amma akka ta’e ibsaniiru. Itiyoophiyaan damee Misoomaan Afriikaaf fakkeenya ta’uun damee Diinagdeen Adwaa lammataa dabaluuf tattaaffiin taasistu Ardichaaf abdii guddaa ta’uu eeraniiru.
Injifannoon Adwaa Nageenyaa waloo fi tumsa Loltummaa Afriikaanotaaf bu’uura gudaadha
Mar 1, 2026 65
Guraandhala 22/2018(ENA)-Injifannoon Adwaa Nageenyaa waloo fi tumsa Loltuumma Afriikaanotaaf bu’uura guddaa ta'uu Ministirri Ittisa biyyaa FDRI Injiinar Ayishaa Mahaammad ibsan. Konfiraansiin Ministiroota Ittisaa Afriikaa 2ffaan mata duree “Seenaa boonsaa gara abdii ifaatti” jedhuun Finfinneetti gaggeeffamaa jira. Ministiroonni Ittisaa Afriikaa, qondaaltonni waraanaa Olaanoo, Attaasheewwan waraanaa fi Qorattoonni, akkasumas hoggantoonni dhaabbilee Nageenyaa fi tasgabbii Konfiraansii kanarratti hirmaachaa jiru. Ministirri Ittisaa Injiinar Ayishaa Mahaammad wayita sana akka ibsanitti, Injifannoonn Adwaa qabsoo bilisummaa Afrikaanotaaf madda qabsoo (fakkeenya qabsoo ) ta’uurra darbee, tumsa kutaa Ardii har’aatiif ka’umsa ijoodha jedhaniiru. Afriikaanonni Miira ni danda’amaa Adwaarratti argame qabachuun tumsa nageenyaa fi waraanaa Ardiisaanii caalaatti cimsuu qabu jedhaniiru. Waltajjichi Ayyaana Injifannoo Adwaa 130ffaa boru Guraandhala 23 bara 2018 kabajamu kan gidduu galeeffate yoo ta’u, Injifannoon kun madda boonsaa ummata gurrachaa fi ka’umsa qabsoo bilisummaa ta’uu ibsaniru. Tumsi gam-lamee fi Ardii, biyyoonni Afriikaa haala Siyaasaa fi Nageenya Addunyaa jijjiiramaa fi walxaxaa ta’e tilmaama keessa galchuun yeroo kamiyyu caalaa waliin dhaabbachuu qabu jedhaniiru. Injifannichi bu’aa ummanni Itiyophiyaa garaagarummaa tokko malee waliin dhaabbachuun murannoo fi diddaa garbummaa galmeessisan ta’uusaa eeruun, tokkummaan kun har’as nageenyaa fi tas-gabbii Afriikaaf wabii ta’uu ibsaniiru. Injifannoon Adwaa Ummattoota Afriikaa fi biyyoota Addunyaa biroo keessa jiran haqaaf, wal-qixxummaa fi bilisummaaf akka qabsaa'aniif karaa kan saaqe gootummaa seenaa ta'uu isaa ibsaniiru. Biyyoonni kun qajeeltoo tumsaa fi faayyadamummaa waloorratti hundaa’uun dandeettii tumsa waloo akka ijaarratan ibsaniiru.
Paartiin Badhaadhinaa eenyummaansaa inni guddaan waadaa uummataaf gale qabataamaan raawwachuun bu’aa galmeessissuudha -Itti Gaafatamaa Damee Ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Paartichaa Obbo Mallasaa Alamuu
Mar 1, 2026 72
Guraandhala22/2018(ENA):- Paartiin Badhaadhinaa Eenyummaansaa inni guddaan waadaa uummataaf gale qabataamaan raawwachuun bu’aa galmeessissuudha jechuun Itti gaafatamaa damee ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Paartichaa Obbo Mallasaa Alamuu ibsan. Paartichi filannoo biyyoolessaa 7ffaarratti dammaqinaan hirmaachuuf haalduree qophii isa dandeessisu hojjechaa jira. Boqonnaawwan qophii kanneen keessaa tokko mata duree “ Itiyoophiyaa gara biyya fakkeenyummaatti” jedhuun Maaniifeestoo qophaa’e beeksiseera. Itti gaafatamaa damee ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Paartichaa Obbo Mallasaa Alamuu turtii ENA waliin taasisaaniin akka ibsanitti, mata dureen Maaniifeestoon itti beeksifame paartichi olka’insa hunda galeessa Itiyoophiyaa mirkaneessuuf ejjennoo cimaa qabu kan agarsiisudha. Kunis Itiyoophiyaan Dippiloomaasiin, misooma qabeenya namaanii fi birmadummaa Diinagdeen gahee hoggansummaa qabdu caalaatti cimsuuf kan kaayyeffatedha jedhaniiru. Bu’uura Kanaan paartichi milkaa’ina imala olka’insa biyyattiif yaadotaa fi Imaammattoota karoorse Itiyoophiyaanotaaf ifoomsuusaa addeessaniiru. Eennyummaan paartichaa inni tokko hedduumminaa fi hirmaachisummaa ta’uu eeruun, Maaniifeestoon kun filattoota hunda bira akka gahuuf Afaanota adda addaan akka qophaa’u taasifamuu ibsaniiru. Obbo Mallas itti dabaluun, paartichi Maaniifestoo bara kanaa yeroo beeksisu, filannoo yeroo darberraa eegalee milkaa’inoota galmeessiserraa ka’ee ta’uu hubachiisaniiru. Dhimmoota Hawaasummaa, Diinagdee fi Siyaasaan raawwachuuf Waadaa uummaataaf gale galmaan ga’uu danda’uusaa eeraniiru. Milkaa’inni kun galmaa’uu kan danda’e uummata waliin tumsaa fi wal-dhaggeeffachuun, akkasumas hordoffii hoggansaa cimaan hojjetamuusaatiin ta'uu himaniiru. Paartichi filannoo walii galaa 6ffaa irratti hojjiiwwan hojjechuuf karoorfatee fi waadaa galee ture milkaa’inaan raawwachuusaa qorannoo dirree fi gamaggamaan mirkaneessuusaa ibsaniiru. Filannoo walii galaa 7ffaa bara kanaa kaadhimamtoota paarticha bakka bu’uun dorgoman adda baasuu ulaagaa hammattummaa Itiyoophiyaa mul’isuun raawwatamuusaa dubbataniiru. Galmeen Kaadhimamtootaa Dijiitaalaan taa’uunsa adda akka isa taasisu ibsuun, Paartichi hojmaata Boordii filannoo hordofee guutuu biyyattiitti kaadhimamtoota galmeessisuu ibsaniiru.
Filannoon waliigalaa bara kanaa nagaa fi haqa qabeessa ta’ee akka xumuramuuf dubartoonni dammaqinaan hirmachuun irraa eegama
Feb 28, 2026 227
Guraandhala 21/2018 (ENA): Filannoon waliigalaa 7ffaa nagaa fi haqa qabeessa akka ta’uuf dubartoonni dammaqinaan hirmaachuun akka irraa eegamu Federeeshiniin Dubartoota Itiyoophiyaa beeksise. Federeeshinichi filannoo waliigalaa 7ffaa irratti taajjabdoota bobbaasuuf naannoo Affaaritti sadarkaa kilaastaraatti leenjii leenjiftootaa kennaa jira. Akka Daarektarri Olaanaa Federeeshinii Dubartoota Itiyoophiyaa leenjicha wayita eegalchiisan aadde Gannat Siyyum ibsanitti, Filannoon waliigalaa bara kanaa nagaa fi haqa qabeessa ta’ee akka xumuramuuf dubartoonni dammaqinaan hirmachuun irraa eegama jedhani. Leenjiin leenjistootaa dubartoonni filachuufis ta’e filatamuuf akkasumas ilaalchaan hirmaannaa isaanii akka guddisan taasisuu keessatti gahee olaanaa qaba jedhan. Federeeshinichi waggoota darbaniif filannoo irratti hirmaachuu fi hubannoo uumuun hirmaannaa fi fayyadamummaa hunda galeessa dubartootaa guddisuuf bal’inaan hojjechaa akka ture ibsaniiru. Hubannoo filattotaa guddisuuf filannoo waliigalaa bara kanaa irratti filannoowwan adda addaa fayyadamuun kutaalee hawaasaa adda addaa dhaqqabuuf karoorfamuu ibsaniiru. Daarektarri Federeeshinii Dubartoota Naannoo Affaar aadde Faaxumaa Hanferee gama isaaniin, leenjiin leenjistootaa kennamaa jiru filannoon itti aanu nagaa, dimokiraatawaa fi haqa qabeessa akka ta’uuf kan gargaaru ta’uu dubbatani.
Filannoon Waliigalaa 7ffaan Ijaarsa Sirna Dimokiraasiif boqonnaa haaraa kan banudha
Feb 27, 2026 253
Guraandhala 20/2018(ENA):Filannoon Waliigalaa 7ffaan Sirna Dimokiraasii fi ijaarsa mootummaa cimaaf boqonnaa murteessaa kan banu ta’uu Paartiileen Siyaasaa adda addaa ENA waliin turtii taasisan ibsan. Hoggantoonni paartiilee Paartii Lammiileen Itiyoophiyaa Walqixxummaa Siyaasatiif (EZEMA), Paartii Dimokiraasii Hibir Itiyoophiyaa fi Paartiin Sochii Biyyaalessaa Amaaraa(ABN) filannichi nagaa fi dimokiraatawaa akka ta’uuf hirmaanaa qaama hundaa akka gaafatu dubbataniiru. Itti Aanaa Hogganaa Paartii Lammiilee Itiyoophiyaa haqa hawaasummaaf Arkiteektara Yohaannis Mokonnon akka jedhanitti, sirna ijaarsa dimokiraasiif, adeemsi milkaa’ina filannoo murteessaadha. Adeemsa filannoo keessatti gaheen uummata filatuu, paartii biyya bulchuu, paartiilee morkattootaa, dhaabbilee Siivikii , Boordii filannoo fi qaamoleen qooda fudhattootaa biroo qooda dhuunfaa fi gareen irraa eegamu guddaa ta’uu ibsaniiru. Kaayyoon keenyi inni guddaan ijaarsa sirna dimokiaasi ta’uu qaba kan jedhan Arkiteekiti Yohaannis tokkoon tokkoo qaamolee qooda fudhattootaa fi lammiileen seera kabajuun qooda biyyoolessaasaa akka bahu waamicha dhiheessaniiru. Itti Aanaan Paartii Dimokiraasii Hibir Itiyoophiyaa Abarraa Zallaqaa gamasaanin filannoon bara kanaa Siyaasa Itiyoophiyaa tasgabbaa’ee fi imala dimokiraasii bu’uura cimaarra kan keenyudha jedhaniiru. Filannicharratti yaada mo’ataa qabannee dhihaanna kan jedhan obbo Abarraan. Filannichi Itiyoophiyaanonni gara boqonnaa dimokiraasii fooyya’aatti kan ceesisu carraa seenaa murteessaa ta'uu ibsaniiru. Miseensi hojii raawwachiiftuu Sosochii biyyolessaa Amaaraa (ABN) Yusuuf Ibiraahim,ce’umsi siyaasa Itiyoophiyaa filannoo dimokiraatawaa fi olaantummaa yaadaa qofaan tahuu akka qabu paartiinsaanii amantaa cimaa qabaachuu ibsaniiru. Filannoo nagaa qaabeessaa fi dimokiraatawaan qophii bal’aa kan gaafatu ta’uu eeranii, kunis qophii manufeestoo irraa kaasee hanga gandaatti yaadawwan filannoo beeksisuun hojii kan gaafatu ta’uu ibsaniiru. Filannoon qaama ijaarsa aadaa dimokirasii waan ta’eef paartiin saanii, filannoo walii galaa 7ffaarratti dammaqinaan hirmaachuuf qophii taasisuusaa beeksisaniiru.
.jpg)
Adeemsa Marii Biyyoolessaa milkaa’inaan itti fufsiisuuf hirmaannaan qaamolee hundaa cimuu qaba
Feb 26, 2026 290
Guraandhala19/2018(ENA):Adeemsa Marii Biyyoolessaa milkaa’inaan itti fufsiisuuf hirmaannaanii fi qoodni qaamolee hundaa cimuu akka qabu barsiisonni Yuunivarsiitii Odaa Bultum hubachiisan. Komishinii Marii Biyyoolessaa waggoottan darban naannoolee adda addaatti ajandaa walitti qabuun marii taasisaa turuunsaa ni beekama. Barsiisonni Yuunivarsiitii Odaa Bultum ENA waliin turtii taasisan akka ibsanitti, hojii komishinichi hojjechaa jiru walii galtee biyyoolessaa uumuu fi aadaa Siyaasaa qaroome akka dagaaguuf abdiin kan irra kaa’ame waan ta’eef milka’inasaaf hunduu qoodasaa bahuu qaba jedhaniiru. Yuunivarsiitii Odaa Bultumitti Qindeessaa Kolleejjii Saayinsii Hawaasaa fi Barsiisaa kan ta’an Fiqaaduu Warquu,waldhabdeewwan biyyattii duubatti harkisan dhabamsiisuuf mariin furmaata waaraa ta’a jedhaniiru. Itiyoophiyaa keessatti gara garummaa yaadaa fi waldhabdeewwan mariin qofa furuuf aadaa marii dagaagsuun dhalootaa dhalootatti dabarsuuf mariin biyyoolessaa furmaata waaraa fida jedhaniiru. Gama kanaan hayyoonni yaada qorannoo fi qo’annoon deeggaramee sababa qabeessa ta’e qooduun, ilaalchota ka’umsa waldhabdee ta’an gara gidduugaleessaatti fiduun ajandaa marii taasisuu keessatti gahee guddaa akka qaban eeraniiru. Namni hundi gahee isarraa eegamu bahuu akka qabus dabalanii ibsaniiru. Mariin biyyoolessaa garaagarummaa jiru mariin hiikuun biyya fakkeenyummaan waamamtu uumuuf akka gargaaru Yuunivarsiitichatti barsiisaa Falaasamaa Barsiisaa Darrib Garramuu ibsaniiru. Komishiniin Marii Biyyoolessa hojiiwwan hojjechaa jiru hawaasni hundi akka deeggarus dubbataniiru. Kaayyoon Komishiniin Marii Biyyoolessaa qabatee ka’e tooftaa waldhabdee fi garaagarummaa jiru karaa nagaan itti hiikan waan ta’eef, dorgommii mo’amuu fi mo’achuurraa bilisa taatee biyya waliinii ijaaruuf kan gargaaru ta’uu eeraniiru.
Kolombiyaan Itiyoophiyaa waliin tumsa qabdu babal’isuuf barbaaddi - Ambaasaaddar Yooson Arkaadiyoo Meenes Koopeetee
Feb 26, 2026 244
Guraandhala 19/2018 (ENA): Kolombiyaan walitti dhufeenya seenaa fi aadaa Itiyoophiyaa waliin qabdu gama biraatiin babal’isuuf fedhii akka qabdu Itiyoophiyaatti Ambaasaaddarri Kolombiyaa Yooson Arkaadiyoo Meenes Koopeetee himan. Ambaasaaddar Yooson turtii ENA waliin taasisaniin biyyoonni lamaan hariiroo yeroo dheeraa akka qaban ibsaniiru. Injifannoon Adwaa ummata Afroo-Kaaribiyaa Kolombiyaa keessa jiraataniif madda boonsaa fi kaka’umsaa akka ta’e akeekaniiru. Itiyoophiyaan injifannoo Adwaatiin haadha bilisummaa, mallattoo qabsoo fi mallattoo hin jilbeeffatamuu taateetti jedhan. Akkasumas, Itiyoophiyaan sochii Paan Afriikaa fi sochii farra koloneeffataa addunyaa guutuu keessatti ga’ee olaanaa akka qabdu ibsaniiru. Ambaasaaddarichi walitti dhufeenyi lammiilee Kolombiyaa hidda dhaloota Afrikaa fi Itiyoophiyaa gidduu jiru hariiroo aadaa biyyoota lamaanii cimsuu isaa ibsaniiru. Ambaasaaddar Yooson hariiroon dippilomaasii Kolombiyaa fi Itiyoophiyaa guddachaa jiru kan ibsan yoo ta’u, biyyoonni lamaan yeroo hunda waljijjiirraa teeknikaa fi marii waloo keessumaa damee bunaa irratti gaggeessaa akka jiran hubachiisaniiru. Itti dabaluunis biyyoonni lamaan dhiibbaa jijjiiramni qilleensaa oomisha bunaa irratti geessisu ittisuuf waliin hojjechaa akka jiran ibsaniiru. Bunni damee biyyoota lamaaniif barbaachisummaa tarsiimoo qabu ta’uu ibsuun, jireenyaa fi guddina galii lammiilee fooyyessuu keessatti gahee olaanaa kan qabu ta’uu hubachiisaniiru. Gama biraatiin ambaasaaddarichi jijjiirama ariifataa magaalaa Finfinnee kan ajaa’ibsiifatan yoo ta’u, tumsa magaalaa guddoo Kolombiyaa Boogotaa waliin taasisan ibsaniiru. Boogotaan waggoota kurnan lamaan darban keessatti haaromsa magaalaa akka raawwatte kan ibsan yoo ta’u, magaalonni lamaan misooma magaalaa hunda hammatee fi itti fufiinsa qabu guddisuuf muuxannoo waljijjiiraa akka jiran hubachiisaniiru. Kolombiyaan hariiroo biyyoota lamaanii Itiyoophiyaa waliin qabdu cimsuuf kutannoo akka qabdus beeksisaniiru. Itiyoophiyaa fi Kolombiyaan akka lakkoofsa faranjootaatti bara 1947 hariiroo dippilomaasii kan hundeessan ta’uu ragaaleen ni ibsu. Kolombiyaan Hagayya 2017 Itiyoophiyaatti Imbaasii ishee lammataa banuun ishee kan yaadatamu yoo ta’u, kunis biyyoonni lamaan tumsa isaanii cimsuuf kutannoo qaban kan agarsiisudha. Fuula Miidiyaalee Dijitaalaa ENA https://linktr.ee/ENADigital
Pireezdaanti Taayyee Asqasillaaseen pireezdaantii Israa’el Ayzaak Herzoog waliin mari’atan
Feb 25, 2026 342
Guraandhala 18/2018 (ENA): Pireezdaanti Taayyee Asqasillaaseen har’a pireezdaantii Israa’el Ayzaak Herzoog waliin mari’ataniiru. Ergaa fuula exsii isaanii irratti dabarsaniin, Pirezidaantichi hariiroo biyyoota lamaanii Pirezidaantii Israa’el waliin, keessumaa hariiroo seenaa fi aadaa biyyoota lamaan gidduu jiru irratti mari’achuu isaanii ibsaniiru. Hawaasni Beete- Israa’el riqicha biyyoota lamaan walqunnamsiisu ta’ee itti fufuu isaas hubachiisaniiru.
Siyaasa
Injifannoon Adwaa Itiyoophiyaa qofaaf osoo hin taane,Uummata Afriikaa guutuuf Injifannoo Ifni Abdii itti mul’atedha
Mar 1, 2026 64
Guraandhala 22/2018(ENA):-Injifannoon Adwaa Itoophiyaan humna koloneeffataa injifachuun bilisummuu Afriikaatiif abdii bilisummaa kan itti labsite taatee mudannoo seenaa ta’uusaa Daayirektarri Olaanaa Wiirtuu Nagaa Yuuneeskoo (UNESCO) Gaayi Jookan ibsan. Injifannoon Adwaa Itiyoophiyaanonni tokkummaan dhabbatanii birmadummaa biyyasaanii kan kabachiisanii fi bilisummaa uummata gurraacha hundaaf madda qabsoo (fakkeenya qabsoo) ta’an injifannoo guddaadha. Guraandhala 23 bara 1888 Itiyoophiyaanonni kaayyoo waloo tokkoof hiriiruun Loltoota Xaaliyaanii biyyattii weeraruuf dhufan mo’achuun, injifannoo boonsaa hin dagatamne yeroo itti raawwatanidha. Injifannoon seena-qabeessi kun waggaa waggaan haala ho’aan kan kabajamu yoo ta’u, bara kana Ayyaanni Injifannoo Adwaa waggaa 130ffaan mata duree “Seenaa boonsaa gara abdii ifaatti” jedhuun ni kabajama. Daayirektarri Olaanaa Wiirtuu Nagaa Yuuneeskoo (UNESCO) Gaayi Jookan ENA’f akka ibsanitti; Itoophiyaan humna ishee koloneeffachuuf dhufe mo’achuun biyya addaa waan taateef, uummatni Afriikaa hundinuu beekuu fi itti boonuu kan qabu seenaa gootummaa galmeessiteetti. Teessooon Gamtaa Afriikaa Finfinnee ta’uunsaa tasa osoo hin taane bu’aa Ashaaraa seenaa guddaa Itiyoophiyaan qabduun ta’uu Daarektarri kun hubachiisaniiru. Itiyoophiyaan Injifannoo Adwaatiin olitti hundeeffama Gamtaa Afriikaa keessatti hirmaannaa ho’aa taasisteen yaada Paan- Afriikaanizimiif gabbisuuf biyya bu’uura guddaa keesse ta’uushee eeraniiru. Afriikaan xiyyeeffannoo biyyoota guddatanii harkisaa dhufuushee kaasuun, Ardiin kun humna namaa fi qabeenya uumamaa bal’aa qabdu sirnaan fayyadamuun waltajjii Idil-Addunyaatti bakka isheef malu yeroon itti argattu amma akka ta’e ibsaniiru. Itiyoophiyaan damee Misoomaan Afriikaaf fakkeenya ta’uun damee Diinagdeen Adwaa lammataa dabaluuf tattaaffiin taasistu Ardichaaf abdii guddaa ta’uu eeraniiru.
Injifannoon Adwaa Nageenyaa waloo fi tumsa Loltummaa Afriikaanotaaf bu’uura gudaadha
Mar 1, 2026 65
Guraandhala 22/2018(ENA)-Injifannoon Adwaa Nageenyaa waloo fi tumsa Loltuumma Afriikaanotaaf bu’uura guddaa ta'uu Ministirri Ittisa biyyaa FDRI Injiinar Ayishaa Mahaammad ibsan. Konfiraansiin Ministiroota Ittisaa Afriikaa 2ffaan mata duree “Seenaa boonsaa gara abdii ifaatti” jedhuun Finfinneetti gaggeeffamaa jira. Ministiroonni Ittisaa Afriikaa, qondaaltonni waraanaa Olaanoo, Attaasheewwan waraanaa fi Qorattoonni, akkasumas hoggantoonni dhaabbilee Nageenyaa fi tasgabbii Konfiraansii kanarratti hirmaachaa jiru. Ministirri Ittisaa Injiinar Ayishaa Mahaammad wayita sana akka ibsanitti, Injifannoonn Adwaa qabsoo bilisummaa Afrikaanotaaf madda qabsoo (fakkeenya qabsoo ) ta’uurra darbee, tumsa kutaa Ardii har’aatiif ka’umsa ijoodha jedhaniiru. Afriikaanonni Miira ni danda’amaa Adwaarratti argame qabachuun tumsa nageenyaa fi waraanaa Ardiisaanii caalaatti cimsuu qabu jedhaniiru. Waltajjichi Ayyaana Injifannoo Adwaa 130ffaa boru Guraandhala 23 bara 2018 kabajamu kan gidduu galeeffate yoo ta’u, Injifannoon kun madda boonsaa ummata gurrachaa fi ka’umsa qabsoo bilisummaa ta’uu ibsaniru. Tumsi gam-lamee fi Ardii, biyyoonni Afriikaa haala Siyaasaa fi Nageenya Addunyaa jijjiiramaa fi walxaxaa ta’e tilmaama keessa galchuun yeroo kamiyyu caalaa waliin dhaabbachuu qabu jedhaniiru. Injifannichi bu’aa ummanni Itiyophiyaa garaagarummaa tokko malee waliin dhaabbachuun murannoo fi diddaa garbummaa galmeessisan ta’uusaa eeruun, tokkummaan kun har’as nageenyaa fi tas-gabbii Afriikaaf wabii ta’uu ibsaniiru. Injifannoon Adwaa Ummattoota Afriikaa fi biyyoota Addunyaa biroo keessa jiran haqaaf, wal-qixxummaa fi bilisummaaf akka qabsaa'aniif karaa kan saaqe gootummaa seenaa ta'uu isaa ibsaniiru. Biyyoonni kun qajeeltoo tumsaa fi faayyadamummaa waloorratti hundaa’uun dandeettii tumsa waloo akka ijaarratan ibsaniiru.
Paartiin Badhaadhinaa eenyummaansaa inni guddaan waadaa uummataaf gale qabataamaan raawwachuun bu’aa galmeessissuudha -Itti Gaafatamaa Damee Ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Paartichaa Obbo Mallasaa Alamuu
Mar 1, 2026 72
Guraandhala22/2018(ENA):- Paartiin Badhaadhinaa Eenyummaansaa inni guddaan waadaa uummataaf gale qabataamaan raawwachuun bu’aa galmeessissuudha jechuun Itti gaafatamaa damee ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Paartichaa Obbo Mallasaa Alamuu ibsan. Paartichi filannoo biyyoolessaa 7ffaarratti dammaqinaan hirmaachuuf haalduree qophii isa dandeessisu hojjechaa jira. Boqonnaawwan qophii kanneen keessaa tokko mata duree “ Itiyoophiyaa gara biyya fakkeenyummaatti” jedhuun Maaniifeestoo qophaa’e beeksiseera. Itti gaafatamaa damee ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Paartichaa Obbo Mallasaa Alamuu turtii ENA waliin taasisaaniin akka ibsanitti, mata dureen Maaniifeestoon itti beeksifame paartichi olka’insa hunda galeessa Itiyoophiyaa mirkaneessuuf ejjennoo cimaa qabu kan agarsiisudha. Kunis Itiyoophiyaan Dippiloomaasiin, misooma qabeenya namaanii fi birmadummaa Diinagdeen gahee hoggansummaa qabdu caalaatti cimsuuf kan kaayyeffatedha jedhaniiru. Bu’uura Kanaan paartichi milkaa’ina imala olka’insa biyyattiif yaadotaa fi Imaammattoota karoorse Itiyoophiyaanotaaf ifoomsuusaa addeessaniiru. Eennyummaan paartichaa inni tokko hedduumminaa fi hirmaachisummaa ta’uu eeruun, Maaniifeestoon kun filattoota hunda bira akka gahuuf Afaanota adda addaan akka qophaa’u taasifamuu ibsaniiru. Obbo Mallas itti dabaluun, paartichi Maaniifestoo bara kanaa yeroo beeksisu, filannoo yeroo darberraa eegalee milkaa’inoota galmeessiserraa ka’ee ta’uu hubachiisaniiru. Dhimmoota Hawaasummaa, Diinagdee fi Siyaasaan raawwachuuf Waadaa uummaataaf gale galmaan ga’uu danda’uusaa eeraniiru. Milkaa’inni kun galmaa’uu kan danda’e uummata waliin tumsaa fi wal-dhaggeeffachuun, akkasumas hordoffii hoggansaa cimaan hojjetamuusaatiin ta'uu himaniiru. Paartichi filannoo walii galaa 6ffaa irratti hojjiiwwan hojjechuuf karoorfatee fi waadaa galee ture milkaa’inaan raawwachuusaa qorannoo dirree fi gamaggamaan mirkaneessuusaa ibsaniiru. Filannoo walii galaa 7ffaa bara kanaa kaadhimamtoota paarticha bakka bu’uun dorgoman adda baasuu ulaagaa hammattummaa Itiyoophiyaa mul’isuun raawwatamuusaa dubbataniiru. Galmeen Kaadhimamtootaa Dijiitaalaan taa’uunsa adda akka isa taasisu ibsuun, Paartichi hojmaata Boordii filannoo hordofee guutuu biyyattiitti kaadhimamtoota galmeessisuu ibsaniiru.
Filannoon waliigalaa bara kanaa nagaa fi haqa qabeessa ta’ee akka xumuramuuf dubartoonni dammaqinaan hirmachuun irraa eegama
Feb 28, 2026 227
Guraandhala 21/2018 (ENA): Filannoon waliigalaa 7ffaa nagaa fi haqa qabeessa akka ta’uuf dubartoonni dammaqinaan hirmaachuun akka irraa eegamu Federeeshiniin Dubartoota Itiyoophiyaa beeksise. Federeeshinichi filannoo waliigalaa 7ffaa irratti taajjabdoota bobbaasuuf naannoo Affaaritti sadarkaa kilaastaraatti leenjii leenjiftootaa kennaa jira. Akka Daarektarri Olaanaa Federeeshinii Dubartoota Itiyoophiyaa leenjicha wayita eegalchiisan aadde Gannat Siyyum ibsanitti, Filannoon waliigalaa bara kanaa nagaa fi haqa qabeessa ta’ee akka xumuramuuf dubartoonni dammaqinaan hirmachuun irraa eegama jedhani. Leenjiin leenjistootaa dubartoonni filachuufis ta’e filatamuuf akkasumas ilaalchaan hirmaannaa isaanii akka guddisan taasisuu keessatti gahee olaanaa qaba jedhan. Federeeshinichi waggoota darbaniif filannoo irratti hirmaachuu fi hubannoo uumuun hirmaannaa fi fayyadamummaa hunda galeessa dubartootaa guddisuuf bal’inaan hojjechaa akka ture ibsaniiru. Hubannoo filattotaa guddisuuf filannoo waliigalaa bara kanaa irratti filannoowwan adda addaa fayyadamuun kutaalee hawaasaa adda addaa dhaqqabuuf karoorfamuu ibsaniiru. Daarektarri Federeeshinii Dubartoota Naannoo Affaar aadde Faaxumaa Hanferee gama isaaniin, leenjiin leenjistootaa kennamaa jiru filannoon itti aanu nagaa, dimokiraatawaa fi haqa qabeessa akka ta’uuf kan gargaaru ta’uu dubbatani.
Filannoon Waliigalaa 7ffaan Ijaarsa Sirna Dimokiraasiif boqonnaa haaraa kan banudha
Feb 27, 2026 253
Guraandhala 20/2018(ENA):Filannoon Waliigalaa 7ffaan Sirna Dimokiraasii fi ijaarsa mootummaa cimaaf boqonnaa murteessaa kan banu ta’uu Paartiileen Siyaasaa adda addaa ENA waliin turtii taasisan ibsan. Hoggantoonni paartiilee Paartii Lammiileen Itiyoophiyaa Walqixxummaa Siyaasatiif (EZEMA), Paartii Dimokiraasii Hibir Itiyoophiyaa fi Paartiin Sochii Biyyaalessaa Amaaraa(ABN) filannichi nagaa fi dimokiraatawaa akka ta’uuf hirmaanaa qaama hundaa akka gaafatu dubbataniiru. Itti Aanaa Hogganaa Paartii Lammiilee Itiyoophiyaa haqa hawaasummaaf Arkiteektara Yohaannis Mokonnon akka jedhanitti, sirna ijaarsa dimokiraasiif, adeemsi milkaa’ina filannoo murteessaadha. Adeemsa filannoo keessatti gaheen uummata filatuu, paartii biyya bulchuu, paartiilee morkattootaa, dhaabbilee Siivikii , Boordii filannoo fi qaamoleen qooda fudhattootaa biroo qooda dhuunfaa fi gareen irraa eegamu guddaa ta’uu ibsaniiru. Kaayyoon keenyi inni guddaan ijaarsa sirna dimokiaasi ta’uu qaba kan jedhan Arkiteekiti Yohaannis tokkoon tokkoo qaamolee qooda fudhattootaa fi lammiileen seera kabajuun qooda biyyoolessaasaa akka bahu waamicha dhiheessaniiru. Itti Aanaan Paartii Dimokiraasii Hibir Itiyoophiyaa Abarraa Zallaqaa gamasaanin filannoon bara kanaa Siyaasa Itiyoophiyaa tasgabbaa’ee fi imala dimokiraasii bu’uura cimaarra kan keenyudha jedhaniiru. Filannicharratti yaada mo’ataa qabannee dhihaanna kan jedhan obbo Abarraan. Filannichi Itiyoophiyaanonni gara boqonnaa dimokiraasii fooyya’aatti kan ceesisu carraa seenaa murteessaa ta'uu ibsaniiru. Miseensi hojii raawwachiiftuu Sosochii biyyolessaa Amaaraa (ABN) Yusuuf Ibiraahim,ce’umsi siyaasa Itiyoophiyaa filannoo dimokiraatawaa fi olaantummaa yaadaa qofaan tahuu akka qabu paartiinsaanii amantaa cimaa qabaachuu ibsaniiru. Filannoo nagaa qaabeessaa fi dimokiraatawaan qophii bal’aa kan gaafatu ta’uu eeranii, kunis qophii manufeestoo irraa kaasee hanga gandaatti yaadawwan filannoo beeksisuun hojii kan gaafatu ta’uu ibsaniiru. Filannoon qaama ijaarsa aadaa dimokirasii waan ta’eef paartiin saanii, filannoo walii galaa 7ffaarratti dammaqinaan hirmaachuuf qophii taasisuusaa beeksisaniiru.
Adeemsa Marii Biyyoolessaa milkaa’inaan itti fufsiisuuf hirmaannaan qaamolee hundaa cimuu qaba
Feb 26, 2026 290
Guraandhala19/2018(ENA):Adeemsa Marii Biyyoolessaa milkaa’inaan itti fufsiisuuf hirmaannaanii fi qoodni qaamolee hundaa cimuu akka qabu barsiisonni Yuunivarsiitii Odaa Bultum hubachiisan. Komishinii Marii Biyyoolessaa waggoottan darban naannoolee adda addaatti ajandaa walitti qabuun marii taasisaa turuunsaa ni beekama. Barsiisonni Yuunivarsiitii Odaa Bultum ENA waliin turtii taasisan akka ibsanitti, hojii komishinichi hojjechaa jiru walii galtee biyyoolessaa uumuu fi aadaa Siyaasaa qaroome akka dagaaguuf abdiin kan irra kaa’ame waan ta’eef milka’inasaaf hunduu qoodasaa bahuu qaba jedhaniiru. Yuunivarsiitii Odaa Bultumitti Qindeessaa Kolleejjii Saayinsii Hawaasaa fi Barsiisaa kan ta’an Fiqaaduu Warquu,waldhabdeewwan biyyattii duubatti harkisan dhabamsiisuuf mariin furmaata waaraa ta’a jedhaniiru. Itiyoophiyaa keessatti gara garummaa yaadaa fi waldhabdeewwan mariin qofa furuuf aadaa marii dagaagsuun dhalootaa dhalootatti dabarsuuf mariin biyyoolessaa furmaata waaraa fida jedhaniiru. Gama kanaan hayyoonni yaada qorannoo fi qo’annoon deeggaramee sababa qabeessa ta’e qooduun, ilaalchota ka’umsa waldhabdee ta’an gara gidduugaleessaatti fiduun ajandaa marii taasisuu keessatti gahee guddaa akka qaban eeraniiru. Namni hundi gahee isarraa eegamu bahuu akka qabus dabalanii ibsaniiru. Mariin biyyoolessaa garaagarummaa jiru mariin hiikuun biyya fakkeenyummaan waamamtu uumuuf akka gargaaru Yuunivarsiitichatti barsiisaa Falaasamaa Barsiisaa Darrib Garramuu ibsaniiru. Komishiniin Marii Biyyoolessa hojiiwwan hojjechaa jiru hawaasni hundi akka deeggarus dubbataniiru. Kaayyoon Komishiniin Marii Biyyoolessaa qabatee ka’e tooftaa waldhabdee fi garaagarummaa jiru karaa nagaan itti hiikan waan ta’eef, dorgommii mo’amuu fi mo’achuurraa bilisa taatee biyya waliinii ijaaruuf kan gargaaru ta’uu eeraniiru.
Kolombiyaan Itiyoophiyaa waliin tumsa qabdu babal’isuuf barbaaddi - Ambaasaaddar Yooson Arkaadiyoo Meenes Koopeetee
Feb 26, 2026 244
Guraandhala 19/2018 (ENA): Kolombiyaan walitti dhufeenya seenaa fi aadaa Itiyoophiyaa waliin qabdu gama biraatiin babal’isuuf fedhii akka qabdu Itiyoophiyaatti Ambaasaaddarri Kolombiyaa Yooson Arkaadiyoo Meenes Koopeetee himan. Ambaasaaddar Yooson turtii ENA waliin taasisaniin biyyoonni lamaan hariiroo yeroo dheeraa akka qaban ibsaniiru. Injifannoon Adwaa ummata Afroo-Kaaribiyaa Kolombiyaa keessa jiraataniif madda boonsaa fi kaka’umsaa akka ta’e akeekaniiru. Itiyoophiyaan injifannoo Adwaatiin haadha bilisummaa, mallattoo qabsoo fi mallattoo hin jilbeeffatamuu taateetti jedhan. Akkasumas, Itiyoophiyaan sochii Paan Afriikaa fi sochii farra koloneeffataa addunyaa guutuu keessatti ga’ee olaanaa akka qabdu ibsaniiru. Ambaasaaddarichi walitti dhufeenyi lammiilee Kolombiyaa hidda dhaloota Afrikaa fi Itiyoophiyaa gidduu jiru hariiroo aadaa biyyoota lamaanii cimsuu isaa ibsaniiru. Ambaasaaddar Yooson hariiroon dippilomaasii Kolombiyaa fi Itiyoophiyaa guddachaa jiru kan ibsan yoo ta’u, biyyoonni lamaan yeroo hunda waljijjiirraa teeknikaa fi marii waloo keessumaa damee bunaa irratti gaggeessaa akka jiran hubachiisaniiru. Itti dabaluunis biyyoonni lamaan dhiibbaa jijjiiramni qilleensaa oomisha bunaa irratti geessisu ittisuuf waliin hojjechaa akka jiran ibsaniiru. Bunni damee biyyoota lamaaniif barbaachisummaa tarsiimoo qabu ta’uu ibsuun, jireenyaa fi guddina galii lammiilee fooyyessuu keessatti gahee olaanaa kan qabu ta’uu hubachiisaniiru. Gama biraatiin ambaasaaddarichi jijjiirama ariifataa magaalaa Finfinnee kan ajaa’ibsiifatan yoo ta’u, tumsa magaalaa guddoo Kolombiyaa Boogotaa waliin taasisan ibsaniiru. Boogotaan waggoota kurnan lamaan darban keessatti haaromsa magaalaa akka raawwatte kan ibsan yoo ta’u, magaalonni lamaan misooma magaalaa hunda hammatee fi itti fufiinsa qabu guddisuuf muuxannoo waljijjiiraa akka jiran hubachiisaniiru. Kolombiyaan hariiroo biyyoota lamaanii Itiyoophiyaa waliin qabdu cimsuuf kutannoo akka qabdus beeksisaniiru. Itiyoophiyaa fi Kolombiyaan akka lakkoofsa faranjootaatti bara 1947 hariiroo dippilomaasii kan hundeessan ta’uu ragaaleen ni ibsu. Kolombiyaan Hagayya 2017 Itiyoophiyaatti Imbaasii ishee lammataa banuun ishee kan yaadatamu yoo ta’u, kunis biyyoonni lamaan tumsa isaanii cimsuuf kutannoo qaban kan agarsiisudha. Fuula Miidiyaalee Dijitaalaa ENA https://linktr.ee/ENADigital
Pireezdaanti Taayyee Asqasillaaseen pireezdaantii Israa’el Ayzaak Herzoog waliin mari’atan
Feb 25, 2026 342
Guraandhala 18/2018 (ENA): Pireezdaanti Taayyee Asqasillaaseen har’a pireezdaantii Israa’el Ayzaak Herzoog waliin mari’ataniiru. Ergaa fuula exsii isaanii irratti dabarsaniin, Pirezidaantichi hariiroo biyyoota lamaanii Pirezidaantii Israa’el waliin, keessumaa hariiroo seenaa fi aadaa biyyoota lamaan gidduu jiru irratti mari’achuu isaanii ibsaniiru. Hawaasni Beete- Israa’el riqicha biyyoota lamaan walqunnamsiisu ta’ee itti fufuu isaas hubachiisaniiru.
Hawaasummaa
Faana gootota Adwaa hordofuun faayidaa biyyaa eegsisuu qabna
Mar 1, 2026 47
Guraandhala 22/2018(ENA):- Injifannoo Gootota Adwaa hordofuun faayidaa biyyaa eegsisuu fi guddinashee itti fufsiisuu qabna jechuun Dargaggoonni Magaalaa Finfinnee ibsan. Dargaggoo Yusuuf Abarraa ENA’f akka ibsetti, akaakileen keenya lola Adwaarratti wareegama kaffalanii biyya birmadummaanshee mirkanaa’e nuutti dabarsaniiiru kennaniiru. Kanaaf dargaggoonni injifanicharraa barnoota hedduu fudhachuun misooma biyyaa kessatti Ashaaraasaanii kaa’uun dafqa keenyaan kabaja biyya keenyaa jabeessuun nurraa eegama jechuun ibsaniiru. Dargaggoo Maarqoos Asheetuu gamasaan dhaloonni amma jirru milkaa’ina yaannu gonfachuuf cichooma kaayyoo Injifannoo Adwaaarraa barachuu qabna jedheera. Biyyattiin Imala gara badhaadhinaatti taasistu firii-qabeessa akka ta’uuf dargaggoonni hojii uumtota, humna misoomaa ijoo fi carraawwan gara qabatamaatti kan jijiiran ta’uu akka qaban hubachiisaniiru. Abbootiin keenya waggaa 130n dura haala mijataan kan hin turre keessa darbanii biyyaa daangaanshee eegame nutti kennaniiru, nuyimmoo damee ogummaa irrratti bobbaaneen hojii fooya’aa hojjechuun nurraa eegama jechuun dargaggoo Ahimad Alii ibseera. Itti Gaafatamaan Federeeshinii Dargaggoota Itiyoophiyaa Muhiddin Naasir gamasaaniin , Itiyoophiyaanoni Adwaa garaagarummaan Sanyii , Amantii fi Saalaa otoo isaan hin daangessiin Itiyoophiyaanota kaayyoo tokkoof kan hiriirse seenaa injifannoo guddaa ta’uu ibsaniiru. Dargaggoonni Bara kana Badhaadhina hunda galeessa biyyaaf tokkummaan dhaabbachuun, nagaa fi misooma Itoophiyaatiif waloon dhaabbachuun dirqama biyyuummaa keenya bahachuu qabna jechuun waamicha dhiyeessaniiru.
Giddugalichi kabaja, aadaa fi hambaa saboota gurraachaa eeguuf tattaaffii taasisuu jalqabe cimsee itti fufuu qaba
Feb 28, 2026 143
Guraandhala 21/2018 (ENA): Giddu-galli saboota Gurraacha Idil-addunyaa kabaja, aadaa fi hambaa saboota gurraachaa eeguuf tattaaffii taasisuu jalqabe cimsee itti fufuu akka qabu Pirezidaanti Taayyee Asqasillaaseen hubachiisani. Giddugalli Gurraacha Idil Addunyaa walgahii mana maree waggaa isaa gaggeessaa jira. Walgahii kana irratti Ambaasaaddaroonni biyyoota adda addaa, hoggantoonni mootummaa, hayyoonnii fi keessummoonni affeeraman argamaniiru. Pireezdaanti Taayyee Asqasillaaseen walgahii kana irratti argamuun akka himanitti, Itiyoophiyaan sochii Paan Afriikaanizimii dabalatee qabsoo ummata gurraacha keessatti gahee olaanaa taphachaa turte jedhani. Injifannoon Adwaa qabsoo bilisummaa ummata gurraachaaf ka’umsa ta’e kanaaf akka fakkeenyaatti ka’a jedhaniiru. Akkasumas, Giddu-galli Gurraacha Idil-addunyaa Itiyoophiyaa keessatti kan hundaa’e ta’uun isaa qabsoo mirga ummata gurraachaaf Itiyoophiyaan kutannoo qabaachuu isheef ragaa ta’uu ibsaniiru. Giddugalichi kabaja, hambaa fi aadaa saboota gurraacha eeguuf tattaaffii taasisuu jalqabe akka itti fufu hubachiisaniiru. Giddugalichi wiirtuu qorannoo fi maxxansaa hojii, sanyii Afrikaanotaa kan qabanii fi namoota dhiibbaa uumuu danda’an kanneen hidda gurraachota addunyaa guutuu irra jiran hojii isaanii barreessuu fi maxxansuun iddootti kunuunfamuu kan qabatu qabaachuu akka qabus eeraniiru. Giddugalichi aadaa fi duudhaalee beekumsa adda addaa dhaloota ammaa fi gara fuula duraatti dabarsuuf ciminaan hojjechuu akka qabus hubachiisaniiru. Mootummaan Itiyoophiyaa wiirtuu kanaaf kaayyoo hundeeffame galmaan ga’uuf deeggarsa barbaachisu akka taasisus mirkaneessaniiru.
Injifannoon Adwaa imala Itiyoophiyaan gara badhaadhinaatti taasiftuuf jalqabdeef bu’uura kaa’a - Bulchaa Ashaadilii Hasan
Feb 28, 2026 116
Guraandhala 21/2018 (ENA): Injifannoon Adwaa imala Itiyoophiyaan gara badhaadhinaatti taasisuu talqabdeef bu’uura kaa’a jedhan bulchaan mootummaa naannoo Beenishaangul Gumuuz obbo Ashaadilii Hasan. Ayyaanni injifannoo Adwaa waggaa 130ffaan magaalaa Asoosaatti marii paanaalii fi qophiilee aartii adda addaatiin kabajameera. Wayita sana obbo Ashaadilii Hasan akka himanitti, injifannoon Adwaa barbaachsummaa humna waloo mirkaneessuu qofa osoo hin taane, yeroo uummanni Itiyoophiyaa koloneeffattoota hidhannoo tokkummaan itti injifatani dha jedhani. Injifannoon kun yaadama ida’amuun badhaadhina hunda galeessa Itiyoophiyaan eegalteef bu’uura kan kaa’uu fi tokkummaa biyyoolessaa Itiyoophiyaaf fakkeennya gaarii kan ta’u dha jedhani. Pirojektoonni biyyoolessaa Itiyoophiyaanonni walta’iinsaan galmaan ga’an agarsiisa Adwaa lammaffaa ta’uu eeruun, olka’insa Itiyoophiyaan sadarkaa addunyaatti qabdu agarsiisuuf hundi keenya waliin hojjechuu qabna jedhan. Injifannoon Adwaa Itiyoophiyaanota qofaaf osoo hin taane ummata gurraacha hundaafis injifannoo akka ta’e, sochii bilisummaa biyyoota biroo cunqursaa jala turaniif gumaacha guddaa akka ta’es yaadachiisaniiru. Waltajjicharratti hoggantoonni olaanoo naannichaa, dhaabbileen nageenyaafi kutaaleen hawaasaa adda addaa argamaniiru.
Injifannoon Adwaa Kabajaa fi Birmadummaa biyyaa eegsisuurra darbee Afrikaanota kolonii jala turan bilisummaaf akka qabsaa’an kaka’umsa uumeera
Feb 27, 2026 153
Guraandhala 20/2018(ENA): Injifannoon Adwaa Kabajaa fi Birmadummaa biyyaa eegsisuurra darbee Afrikaanota kolonii jala turan bilisummaaf akka qabsaa’aniif kaka’umsa uumuusaa Yuunivarsiitii Asoosaatti Barsiisaan Seenaa Doktar Abbabaa Aannoo dubbataniiru. Injifannoon Adwaa Itiyoophiyaarra darbee,uummatoota gurraacha hundaa biratti Ifni bilisummaa akka calaqqisu kan taasisee fi mallattoo injifannoo ta’uun tokkummaa uummatoota gurraachaa kan agarsiisedha. Yuunivarsiitii Asoosaatti Barsiisaan Seenaa Doktar Abbabaa Aannoo akka dubbatanitti, Injifannoon Adwaa Itiyoophiyanonni jaalala biyyaaf qaban qabatamaan kan mirkaneessanii fi injifannoo seenaa boonsaan itti raawwate jedhani dha. Ijnifannichi Itiyoophiyaarra darbee biyyoota Afrikaaf fakkeenya ta’uun yaadamni Paan-Afrikaanizimii akka idilaa’uu fi tokkummaan dhaabbata Afrikaa akka hunda’uuf taasisuun qooda guddaa akka qabu dubbataniiru. Injifannoon Adwaa kabaja fi birmadummaa biyyaa eegsisuurra darbee Afrikaanota hacuuccaa jala turan bilisummaaf akka qabsaa’aniif kaka’umsa uumuu fi fudhatamummaa Itiyoophiyaan sadarkaa Idil-Addunyaatti qabdu kan guddisedha jedhaniiru. Injifannoon Adwaa dirree waraanaa bira darbee dhaloota ammaaf seenaa barsiisaa hedduu kan qabate dha kan jedhan doktar Abbabaan , dhaloonni ammaa barnoota injifannoo Adwaarraa argatanitti fayyadamuun tokkummaa biyyya keenyaaf waloon dhaabbachuu akka qabnu kan agarsiise dha jedhaniiru.
Diinagdee
Kaawunsiliin Industirii Oomishaa biyyoolessaa Industiriiwwan Magaalaa Shaggar keessatti argamanitti daawwanna dirree taasisa jira
Mar 1, 2026 45
Guraandhala22/2018(ENA):-Kaawunsiliin Industirii Oomishaa biyyoolessaa Industiriiwwan Magaalaa Shaggar keessatti argamanitti daawwanna dirree taasisa jira. Daawwannaa dirree kanarratti gorsan Diinagdee gooroo Ministira Muumee fi walitti qabaan Kaawunsilichaa Ambaasaddar Girmaa Birruu, Ministira Industirii Malaakuu Allabal,Ministira Qonnaa Addisuu Araggaa, Pirezidaantii Baankii biyyoolessaa Itiyoophiyaa Abbee Saanoo ,Hogganaa hojiiraawwachiisaa koorporeeshinii Misooma paarkota Industirii Doktar Fisahaa Yittaaggasuu fi Hoggantoonni Dhaabbiilee Miseensa Kaawunsilichaa argamaniiru. Daawwannaan dirree kuni Industiriiwwan Oomishaa haala qabatanmaa irra jiran daawwachuu fi rakkoowwan mudachaa jiraniif furmaata kennuuf kan kaayyeffate dha jedhaniiru. Kaawunsiliin Industirii Oomishaa biyyoolessaa dorgomummaa damichaa guddisuuf, rakkoowwan humna omishaa fi hudhaawwan jiran adda baasuun, furmaata kennuuf kan dhabbatedha jedhaniiru. Kawunsilichi ammaan dura Industiriiwwan omishaa bakkeewwan adda addaatti argaman haala sochii hojiisaanii daawwachuunsaa ni yaadatama. Omishtoonni rakkoowwan Faayinaansiin, dhiheessii Aannisaan, bu’uuraalee misoomaan, galtee fi hojmaataan isaan mudatuuf deebii qabatamaa kennuun omishaa fi omishtumma guddisuuf hojjechaa jiraachuu ibsaniiru.
Itiyoophiyaan dhimma Ulaa Galaanaarratti haqa qabdu Addunyaa hubachiisuun itti gaafatamuummaa keeenya ni baana
Mar 1, 2026 69
Guraandhala22/2018(ENA):- Gaaffiin abbummaa Ulagaa Galaanaa hanga deebii argatutti haqa Itiyoophiyaa Addunyaa hubachiisuun Itti gaafatamummaasaanii akka bahan Hayyoonni Yuunvarsiitii Walaayittaa Sooddoo dubbatan. Ulaan galaanaa dhimma nageenyaa fi Birmadummaa biyyoolessaa Itiyoophiyaa ta’uun olitti imala olka’insa biyyattii dhugoomsuuf gaaffii dhimma jiraachuu, yeroo murteessaatti ka’e ta’uu Hayyoonni kun ibsaniiru. Yunvarsiitichatti Barsiisaa fi qorataan kutaa barnootaa Seenaa fi bulchiinsa Hambaa gargaaraa Pirofeesaraa Asheetuu Tasfaayee turtii ENA waliin taasisaniin akka ibsanitti, Itiyoophiyaan seenaa wagggoota dheeraaf Ulaa galaanaa waliin walitti hidhame kan qabaachaa turtee fi abbaa dhaloota qoroomina durii ta’uushee ibsaniiru. UlaaN Galaanaa bakka itti daldala alaashee gaggeessitu waan ta’eef ,Itiyoophiyaa qaama bishaaniirraa gargara baasanii ilaaluun akka hin danda’amne ibsuun, dogoggora seenaa keessatti Uumameen Ulaa Galaanaarraa waggootaaf akka adda baatuu fi dhiibbaan akka irratti uumamu godheera. Yeroo ammaa gaaffiin Abbummaa Ulaa Galaanaa akka haaraatti ka’aa jiru sirrii fi bu’uura seeraa kan qabu ta’uusaarra darbee dhimma birmadummaa fi faayidaa biyyoolessaa kabachiisuu waan ta’eef , hanga deebii sirrii argatutti haqa Itiyoophiyaa Addunyaa hubachiisuun dirqama ogummaasaanii akka bahatan mirkaneessaniiru. Gaaffi abbummaa Ulaa Galaanaa Itiyoophiyaa deebisuun biyyoota ollaa fi Riijiniiif faayidaansaa guddaa ta’uu garagaaraan Piroofeesaraa Asheetuun hubachiisaniiru. Biyyoota Rijinichaatti tumsa diinagdee cimsuun, fayyadamummaa fi guddina waloorratti qooda murteessaa akka taphatu ibsaniiru. Yuunvarsiitii Walaayittaa Sooddootti Barsiisaa fi qorataan barnoota Nagaa fi Tasgabbiitti kutaa Barnoota lammumaa fi Naamusaa barsiisaa Wandimmuu Adee gama isaaniin, hanga dhimmi Ulaa Galaanaa deebii sirrii argatutti, dhugaa biyyattiin qabdu beeksisuun dirqama koo nan ba'a jedhaniiru. Mitsiwwaanis ta’ee Asab qabeenya Itiyoophiyaa akka turan seenaan hin haalu; kan jedhan Barsiisaa fi qorataan kun, haalli itti Itiyoophiyaan Ulaa Galaanaa dhabde kun Itiyoophiyaa waggaa 30 oliif gattii guddaa ishee kaffalchiisa jira jedhaniiru. Gaaffiin Ulaa Galaanaa Itiyoophiyaan waan isheef malu argachuu fi fedhii guddinaaf qabdurraa kan ka’ee ta’uu akkasumas, yeroo sirriitti ka’uusa fi dhimma jiraachuu ta’uu ibsaniiru. Faayidaa fi birmadummaa biyyaarratti, Itiyoophiyaanonni fi dhalattoonni Itiyoophiyaa tokkummaasaanii cimsuun,dhugaa Itiyophiyaan qabdu Addunyaatti beeksisuun gaheesaanii akka bahanis dhaamaniiru.
Milkaa’inni Injifannoo Adwaa fi Hidha Haaromsa Guddicha Itiyoophiyaa, injifannoo boonsaa bara olka’insa Afrikaanotaati- Hayyoota seenaa
Feb 28, 2026 124
Guraandhala 21/2018 (ENA): Milkaa’inni Injifannoo Adwaa fi Hidha Haaromsa Guddicha Itiyoophiyaa, injifannoo boonsaa bara olka’insa Afrikaanotaa ta’uu hayyoonni seenaa ibsani. Injifannoon Adwaa barreessitoonni seenaa barreessanii kan hin fixne,akaakilee fi abaabileen lafee isaanii fi dhiiga isaaniin birmadummaa Itiyoophiyaaf aarsaa kan kaffalan injifannoo boonsaa saba gurraacha addunyaa fi Afrikaaf bara olka’insaati. Gootonni Adwaa humna faashistii weerartuu Xaaliyaanii irratti tokkummaa fi kabaja Itiyoophiyaaf qabsaa’an dhaloota ammaa kanaaf mallattoo bilisummaa fi jaalala biyyaa ta’eera. Dhaloonni ammaa kun hamilee fi cimina abbootii isaa dhaalee, badhaadhina waliigalaa Itiyoophiyaa mirkaneessuuf tattaaffii misoomaa taasisaa jiru keessatti gama hundaan bu’aa dinqisiisaa galmeessisuun isaa ni yaadatama. Milkaa’inni Hidha Haaromsa Guddicha Itiyoophiyaa Adwaa yeroo ammaa kan lammataa ta’ee fudhatamee, birmadummaa diinagdeetiif bu’uura kan kaa’ee fi mirga Afrikaanonni qabeenya uumamaa of danda’anii akka itti fayyadaman kan mirkaneessedha. Milkaa’inni lammiileen Itiyoophiyaa Hidha Haaromsaa keessatti galmeessisan mul’ata jaalala biyyaa misoomaa kan gootota Adwaa yaadachiisu yoo ta’u, biyyittiin naannoo hiyyummaadhaan miidhame irraa gara naannoo badhaadhinaatti ce’uu ishee kan agarsiisu ta’uu ibsameera. Itti Aantuun Hojii Gaggeessaa Olaanaa Waajjira Qindeessaa Piroojektii Hidha Haaromsa Guddicha Itiyoophiyaa Fiqirtee Taamir akka ibsanitti, Injifannoon Adwaa ummata Itiyoophiyaaf ibsaa bilisummaati jedhani. Bara sanatti akaakileenii fi abaabileen keenya gaarreen Adwaa irratti akka seenaa galmeessan, dhaloonni ammaa immoo Hidha Haaromsa Guddicha Itiyoophiyaa gaarreen Gubaa dhugoomsuun seenaa hojjataniiru jedhan. Hidhi Haaromsa Guddichi Itiyoophiyaa fakkeenya tokkummaa fi mallattoo waloo lammiileen biyya keessaa fi biyya alaa jiraatan galmaan gahanidha jedhani. Akka hayyuun seenaa fi qorataan beekamaan Piroofeesar Ahmad Zakkaariyaa jedhanitti injifannoon Adwaa seenaa bilisummaa Itiyoophiyaa keessatti bakka guddaa qaba. Tokkummaan yoo hojjetan waan hin danda’amu jedhamu milkeessuun kan itti mirkaa’e dha jedhani. Akkasumas Hidhi Haaromsa Guddichi Itiyoophiyaa piroojektii misooma ardii kan ta’ee fi kaayyoo Afriikaan Ajandaa 2063 keessatti kaa’e galmaan ga’uuf birmadummaa diinagdee mirkaneessuuf gumaacha kan taasisu ta’uu ibsaniiru. Hayyuun seenaa fi qorataan Itiyoo-Arab Piroofeesar Adam Kamil gama isaaniin, Hidhi Haaromsaa milkaa’ina misoomaa, Injifannoo Adwaa lammaffaa dhaloota kanaaf abdii fide ta’uu ibsaniiru. Hidhi Haaromsa Guddichi Itiyoophiyaa fi Adwaan injifannoo ardiilee misoomaa fi gootummaa walitti fidu ta’uu eeruun, akkasumas Hidhi Haaromsaa injifannoo misoomaa birmadummaa dinagdee gonfachiisuu dandeessisu ta’uu ibsaniiru. Fuula Miidiyaalee Dijitaalaa ENA https://linktr.ee/ENADigital
Finfinneetti hojiileen hawaasa fayyadamoo taasisan cimanii itti fufu- Kantiibaa Adaanech Abeebee
Feb 28, 2026 137
Guraandhala 21/2018(ENA)- Finfinneetti hojiileen hawaasa fayyadamoo taasisan cimanii itti fufu jedhani Kantiibaan Magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee. Kantiibaan Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanech Abeebee,Leenjitoota Giddu Gala Leenjiifi Gabbisa Ogummaa Dubartootaa ‘Lenagewaa’ ogummaa garaagaraan leenji'an marsaa 4ffaaf eebbisaniiru. Dubartootni har'a marsaa 4ffaaf eebbifaman kunneen, leenjii gosa garaagaraa jechuunis, Huccuu Hodhuu, Nyaata Qopheessuu, Kunuunsa Daa'immanii akkasumas Elektirika Diriirsuu, Kunuunsaa fi Horsiisa Lukkuu dabalatee gosoota 17'n leenji'aa turaniiru. Sagantaa kanarratti miseensonni bulchiinsa magaalichaa fi keessummoonni affeeramanii argamaniiru. Kantiibaan magaalichaa aadde Adaanech Abeebee akka ibsanitti, Finfinneen jiraattota isheef mijataa, hawaasummaan haqa qabeessa, daawwattootaaf hawwataa akka taatuuf hojiiwwan hedduun hojjetamaa turaniiru jedhani. Bu’uurri hojii hundaa hojii misoomaa namoota irratti xiyyeeffate ta’uu eeranii, magaalattii jijjiiruun fedhii jiraattotaa guutuu fi fayyadamummaa itti fufiinsa qabu mirkaneessuu kan danda’u yommuu ta’u hiika kan qabu ta’uu ibsaniiru. Giddugalichi dubartoota rakkoo hawaasummaaf saaxilamanii fi sababoota adda addaatiin carraa dhaban gargaaruu isaa eeruun, wiirtuun kun dubartootaaf ifa abdii haaraa ta’uuf kan akeeke ta’uu ibsaniiru. Dubartoonni leenjii fudhatan abdii dhabanii mul’ata jijjiiramaa horachuun of bira darbanii namoota biroof carraa hojii uumuu danda’aniiru jedhan. Leenjifamtoonni har’a eebbifaman hundi carraa hojii argachuu isaanii fi haadholiin marsaa itti aanu irraa kaasee ijoollee isaanii waliin gara giddugalichaa akka dhufaniif haalli fooyya’uu ibsaniiru. Giddugalichi baajata bulchiinsa magaalichaa irratti hirkataa osoo hin taane of danda’ee hojii galii argamsiisu gaggeessaa jiraachuu ibsaniiru. Gama isaaniitiin Daarektarri Olaanaa Giddugala Haaromsaa fi Misooma Dandeettii Dubartoota Lenegewaa kan ta’an Dr. Hirphasaa Caalaa akka himanitti, Giddugalichi hojii ummata irratti xiyyeeffate bulchiinsi magaalichaan hojjatamaa jiru agarsiisa jedhani. Giddugalichi dubartoonni deeggarsa hawaasummaa, diinagdee fi xiinsammuu barbaadan leenjisuudhaan hojiitti akka galan taasiseera; dubartoonni marsaa 4ffaa leenjii fudhatan 909 eebbaafamaniiru jedhani. Akkasumas leenjifamtoonni leenjii ti’oorii fi ogummaa xumuruun madaallii gahumsa ogummaa fudhachuun qabxii dhibbeentaa 97.5 ol argachuun darbuu isaanii ibsaniiru. Giddugalichi hanga ammaatti marsaa sadan dabalatee dubartoota kuma 2 fi 401 leenjisuusaa fi leenjifamtoonni leenjii haaromsaa fi ogummaa akka fudhatan ibsaniiru. Giddugalichi leenjii dubartoota deeggarsa hawaasummaa, dinagdee fi xiinsammuu barbaadaniif kennamu babal’isuuf michoota waliin hojjechaa akka jiru eeruun, akkasumas hojiiwwan galii keessoo isaa guddisan hojiirra oolchaa akka jiru hubachiisaniiru.
Viidiyoo
Saayinsii fi teeknooloojii
Waraqaan eenyummaa Faayidaa tajaajiloota adda addaa waliin wal-qabsiisuun erga eegalamee asitti namootni galmaa’an dabalaa jira
Feb 26, 2026 112
Guraandhala 19/2018(ENA) - Waraqaan eenyummaa dijitaalaa Faayidaa tajaajiloota adda addaa waliin wal-qabsiisuun erga eegalamee asitti, lakkoofsi namoota galmaa’anii dabalaa dhufuu Waajjira Ministira Muummeetti, Qindeessaan Sagantaa Galmee Waraqaa Eenyummaa Dajanee Gabree beeksisan. Sagantaan waraqaa eenyummaa biyyaalessaa bara 2014 waajjira Ministira Muummeetti kan eegale yoo ta’u, yeroo dhihoo asitti tajaajiloota adda addaa waliin wal-qabsiisuun bu’uuraalee misoomaa Dijitaalaa saffisiisuuf hojjetamaa jira. Qindeessaan Sagantaa galmee waraqaa eenyummaa biyyaalessaa Dajanee Gabree ENA’f akka ibsanitti, galmeen Waraqaa eenyummaa Dijitaalaa Faayidaa hirmaachisaa akka ta’uuf dhaabbilee tajaajila kennan adda addaa waliin qindoominaan akka hojjetu ta’eera. Kanaan walqabatee baay’inni namoota waraqaa eenyummaa Dijiitaalaa Faayidaa fudhatanii dabalaa jiraachuu ibsanii, sagantaan galmee erga jalqabee as lammiileen miiliyoona 36 galmaa’uun Abbaa waraqaa eenyumma ta’uusaanii ibsaniiru. Waraqaan Eenyummaa dijiitaalaa faayidaa kenninsa tajaajilaa kan saffisiisuu fi ijaarsa dinagdee biyyaaf gahee guddaa gumaachaa jiraachuu eeranii keesumaa tarsiimoo Dijiitala Itiyoophiyaa 2030 galmaan gahuu keessatti, faayidaa guddaa akka qabu ibsaniiru. Fakkeenyaaf, ‘Faayidaa’ qabiyyee abbummaa lafa qonnaan bulaa waliin wal-qabsiisuun lammiileen hedduun akka galmaa’an gochuurra darbee, qonnaan bulaan qabiyyeesaa wabii godhachuun tajaajila faayinaansii akka argatuuf Ooyruusaa sirnaan bulchuuf akka gargaaru dubbataniiru. Naannoo Benishaangul Gumuzitti hanga ammaatti lammiileen kuma 250 ol kan galmaa’an yoo ta’u, haala raawwiisaa fooyyessuuf hubannaa hawaasaa guddisuun akka barbaachisu qindeessaan kun beeksisaniiru. Naannichati harka dhibba galmaan ga’uuf, dhaabbilee tajaajila kennan adda addaa waliin wal qabsiisuun karooricha milkeessuu akka qaban hubachiisaniiru. Biiroon Lafaa fi Gurmii Waldaa Hojii Gamtaa naannoo Benishaangul gumuz Ministeera qonnaa waliin ta’uun mata duree “ waraqaa eenyummaa biyyaalessaa abbaa qabiyyee lafa baadiyaaf’’ jedhuun waltajjiin marii gaggeeffamuun ni yaadatama.
Barnoota Hubannoo Namtolchee Manneen barnootaa Sadarkaa 1ffaa irraa eegalee kennuuf qophiin taasifamaa jira
Feb 26, 2026 84
Guraandhala 19/2018 (ENA): Barnoota Hubannoo Namtolchee(AI) Manneen barnootaa Sadarkaa 1ffaa irraa eegalee kennuuf qophiin taasifamaa jira Ministeerri Barnootaa beeksiseera. Ministeera Barnootaatti Qindeessaa ii larniingi( E-Learning) fi Inishiyeetiivii Koodaroota Itiyoophiyaa Miiliyoona 5 kan ta’an Mulunaa Axinaafuu ENAtti akka himanitti, tattaaffii haaromsaa biyyattii keessatti hojiirra oolaa jiruu fi bu’a qabeessummaa hojiirra oolmaa Tarsiimoo Dijitaalaa Itiyoophiyaa 2030 haala mijeessuuf misoomni humna namaa murteessaa ta’uu ibsaniiru. Kanaafis dandeettii fi beekumsi dijitaalaa guddachuu akka qabu ibsuun, ministeerichi ajandaa haaromsa biyyaalessaa fi ergama isaa irratti hundaa’uun imala eegaluu isaa ibsaniiru. Sagantaa guddina beekumsaa fi dandeettii dijitaalaa barsiisotaa fi barattoota akkasumas hawaasaaf hojiirra oolchuuf tattaaffiin taasifamaa akka jirus ibsaniiru. Tarsiimoo Dijitaalaa Itiyoophiyaa bara 2030 keessatti dhimmoota xiyyeeffannoon kennaman keessaa tokko bulchiinsa humna namaa ta’uu ibsuun, barbaachisummaan damichaa dinagdee biyyattiif qabu mirkaneessuuf hojjetamaa jiraachuu ibsaniiru. Hubannoo namtolchee fi barnoota hubannoo dijitaalaa guddisu kan danda’u kutaa tokkoo hanga kudha lamaatti kaarikulamii barnootaa keessatti hammachiisuun barnoota kennuuf hojjetamaa akka jiru eeraniiru. Dhaabbilee barnoota olaanoo keessatti dandeettii fi beekumsa dijitaalaa barsiisotaa fi barattootaa guddisuuf kan dandeessisan hojiin hojjetamaa jiraachuus ibsaniiru. Itti dabaluunis lammiileen Itiyoophiyaa miiliyoona 5 ta’an kanaaf leenjii koodarsii akka fudhatan deeggarsi taasifamaa jira jedhan. Ministeerri Barnootaa dargaggoota addunyaa dijitaalaa keessatti gahumsaa fi dorgomaa ta’an oomishuuf bu’uura beekumsaa fi dandeettii dijitaalaa irratti xiyyeeffachuu isaa ibsaniiru.
Golambaan Saayinsii guddina qorannoo saayinsii fi teeknooloojii Itiyoophiyaa keessatti gahee olaanaa taphachaa jira
Feb 23, 2026 148
Guraandhala 16/2018 (ENA): Golambaa Saayinsii guddina qorannoo saayinsii fi teeknooloojii Itiyoophiyaa keessatti gahee olaanaa taphachaa jira jedhan hojigaggeessaan olaanaa waliigalaa waldaa Saayinsii Hawaa Itiyoophiyaa Kiruubel Manbaruu. Miseensonni Waldaa Saayinsii Hawaa Itiyoophiyaa fi kutaaleen hawaasaa adda addaa Golambaa Saayinsii fi golambaa saayinsii keessatti kan argamu giddugala qorannoo hawaa (Pilaaneetariyeemii)daawwataniiru. Giddugala Qorannoo Hawaa keessatti urjiilee daawwachuu, dhiheessi saayinsii hawaa fi fiilmii dokumantarii hawaa dawataniiru. Golamboonni saayinsii guddina waliigalaa hawaasa tokkoo irratti guddina murteessaa fidu jedhan obbo Kiruubel Manbaruun. Golambaan saayinsii kun hawaasni hubannoo fi beekumsa saayinsii irratti qabu akka dabaluu fi walitti dhufeenya damee kanaaf qabu akka cimsu kan gargaaru ta’uu ibsaniiru. Golambaan Saayinsii Finfinneetti ijaarame agarsiisa saayinsii salphaatti hubatamu taasisuun guddina dirree kanaaf gumaacha guddaa taasisaa jira. Keessattuu golambichi daa’immanii fi dargaggoota saayinsiitti dhiheessuu qofa osoo hin taane, beekumsa barnootaan horatan qabatamaan akka arganii fi hubachuuf carraa guddaa kan uumu ta’uu ibsaniiru. Akkasumas waldichi hojiiwwan adda addaa ijaarsa dandeettii, misooma bu’uuraalee misoomaa, akkasumas daa’immanii fi dargaggoonni beekumsa damee kanarratti qaban akka guddifatan gargaaruuf hojjechaa akka jirus ibsaniiru. Waldichi nama hundaaf banaa ta’uu ibsuun, daa’immanii fi dargaggoonni fedhii qaban miseensa ta’uun akka itti makaman waamicha dhiyeessaniiru. Waldaa Saayinsii Hawaa Itiyoophiyaatti Qindeessaan Dhimma Alaa Kibrat Atsibihaa akka ibsanitti, kaayyoon daawwannaa kanaa hojiiwwan saayinsii hawaa keessatti hojjetamaa jiran irratti hubannoo uumuuf akka ta’e dha jedhani. Golambaan Saayinsii daa’immanii fi dargaggoonni dirree kana keessatti akka makaman karaa saaquu qofa osoo hin taane, qorattoonni hojii isaanii ummataaf dhaqqabamaa taasisuuf faayidaa guddaa qaba jedhaniiru. Barattoonni Fitii Girmaa fi Tsiyoon Biraanuu daawwannaan kun waa’ee hawaa beekumsaa fi hubannoo akka kenneefii dubbataniiru. Golambaan Saayinsii kan duraa irraa adda ta’uu fi xiyyeeffannoo addaa amma dirree kanaaf kenname kan agarsiisu ta’uus ibsaniiru.
.jpg)
Guddattoonni hubannoo namtolchee kalaqaa fi dandeettiif akka itti fayyadamaniif haala mijataa uumuu qabna
Feb 21, 2026 185
Guraandhala 14/ 2018(ENA)- Guddattonni Teekinooloojii dijiitaalaa fi hubannoo nam-tolchee(AI)kalaqaa fi ijaarsa dandeettiif akka fayyadamaniif haala mijataa uumuun akka barbaachisu ibsameera. Waltajjiin marii Guddattootaaf haala itti fayyadama intarneetii fi hubannoo nam-tolchee dhaqqabamaa taasisuurratti Kaayyeffate Magaalaa Adaamaatti gaggeeffameera. Guddattoonni Itiyoophiyaa yeroo waliin akka deemanii fi bu’aawwan kalaqaa haarawaa akka gumaachaniif deeggarsa barbaachisaa akka taasisan Waltajjicharratti ibsameera. Haasaa baninsa waltajjicharratti kan taasisan Hoggantuun Biiroo Dhimma Dubartootaa fi Daa’immanii Aadde Mabiraat Baacaa, dhaloota booda biyya fudhatan kalaqaa fi dandeettii sirnaan qabsiisuun barbaachisa jedhaniiru. Kanaaf guddattoonni bilbilaa fi kompiitara yeroo fayyadaman taphaaf qofa osoo hin ta’iin, Hubannaa nam tolcheef (AI) fi kalaqawwan dijiitaalaaf akka oolchaniif gochuuf itti gaafatamummaa qabna jedhaniiru. Kanaafis haala mijataa uumuun hundarraa akka eegamu xiyyeeffannoo kennaniiru. Kanaafis Maatiin, Manneen Barnootaa fi giddu galawwan dargaggootaa itti gaafatamummaa guddaa kan qaban ta’uu eeruun, egeree ifa Itiyoophiyaaf daa’immanii fi guddattootarratti har’a hojjenna jechuun dubbataniiru. Guddattoonnii fi daa’imman itti fayyadama teekinooloojii dabalatee Sagantaa guddina daa’immummaa irratti xiyyeeffannoon hojjetamaa jirachuu kaasuun, kunis cimee akka itti fufu beeksisaniiru. Jijjiirama biyyaalessaa hordofuun hojiirra oolmaa Dijiitaalaa, barnoota hubannaa nam- tolchee fi giddu gala kalaqaa babal’isuun damichaan dhaloota baratee fi beekumsa gahaa qabu horachuuf xiyyeeffannoon hojjetamaa jiraachuun ibsameera.
Ispoortii
.jpg)
Piriimar Liigii Ingiliz torban 28ffaan har’a eegala
Feb 27, 2026 121
Guraandhala 20/2018(ENA):-Piriimar liigii Ingiliz torban 28ffaan sagantaa tapha jalqabaan har’a Wolvisii fi Astonviilaa gidduutti ni gaggeeffama. Taphichi galgala sa’aatii 5:00tti Istaadiyeemii Moolniwuutti gaggeeffama. Wolvisii qabxii 10n sadarkaa dhumaa 20ffaa qabatera. Astonviilaan qabxii 51n sadarkaa 3ffaarra taa’eera
.jpg)
Shaampiyoonsi Liigii Awurooppaatti calallii taphoota mo’atanii darbuu
Feb 24, 2026 184
Guraandhala 17/2018(ENA): Shaampiyoonsi Liigii Awurooppaatti calalliin tapha mo’atanii darbuu har’a taphoonni deebii Afur gaggeeffamu. Maanchistar Yuunaayitid Evartaniin mo’achuun sadarkaasaa gara 4tti ol guddiseera. Galgala sa’aatii 5:00tti Intarmiilaan Boodoo Giliimit waliin Istaadiyeemii Saansirootti taphatu. Kilaboonni lamaan tapha marsaa jalqabaa gaggeessaniin Boodoo Giliimitiin 3 fi 1n injifachuunsaa ni yaadatama. Intarmiilaan gara mo’atanii darbuutti ce’uuf garaagarummaa galchii lamaa oliin injifachuun irraa eegama. Morkataansaa Boodoo Giliimiti injifachuu, qixaan adda bahuu fi garaagarummaa galchii 1’n mo’amuun gara 16tti makamuuf isa dandeessisa. Sagantaa biroon Niwuukaastil Yuunaayitid Kaarabag waliin galgala sa’aatii 5:00tti Istaadiyeemii Seenti Jeemsi Paarkitti ni taphatu. Tapha jalqabaan Niwukastil Yuunaatitid 6 fi 1’n kan mo’ate carraan darbuusaa bal’aadha. Faallaasaan morkataansaa Kaarabag tilmaama jiruun carraan gara mo’atanii darbuutti ce’uu dhiphaadha. Baayer Leeverkusen, Oloompiyaas waliin galgala sa’aatii 5:00tti Istaadiyeemii Bayii Areenaatti taphatu. Baayer Leeverkusen Jarman tapha marsaa jalqabaatiin dirreessaan alatti 2 fi 0’n mo’achuunsaa ni yaadatama. Bu’aa kana hordofuun carraan tapha itti aanuuf qabu bal’ateera. Oloompiyaakos Giriik gara mo’atanii darbuutti ce’uuf garaagarummaa galchii 2 oliin mo’uu qaba. Galgala sa’aatii 2:45’n Atileetikoo Maadiriid Kilab Biruuzyi waliin Istaadiyeemii Wandaa Meetiropoliitanootti taphatu. Kilaboonni lamaan tapha jalqabaa torban darbe gaggeessaniin sadii qixaan adda bahaniiru. Gareen tapha har’aa mo’atu mo’atanii darbuutti ce’a.
Maanchistar Yuunaayitid Everten waliin taphatasaa gaggeessa
Feb 23, 2026 214
Guraandhala 16/ 2018(ENA):- piriimer Liigii ingiliz sagantaa torban 27ffaa dhumaan Evertenii fi Maanchistar Yuunaayitid gidduutti har’a ni gaggeeffama. Taphichi galgala sa’aatii 5:00tti Istaadiyeemii Hiil Diikiinsenitti gaggeeffama. Everten qabxii 37n sadarkaa 9ffaa qabateera. Maanchistar yuunaayitid immoo qabxii 45n sadarkaa 5ffaa qabateera. Kilaboonni lameen piriimar liigichatti kan walitti dhufan kan ammaa yeroo 31ffaa dha. Taphoota 30 ammaan dura gaggeessaniin Maanchistar Yuunaayitid yeroo19 injifachuun olaantummaa qabatera. Everten yeroo 6 yoo injifatu taphoota hafan 6n qixaan adda baheera.
.jpg)
Maanchistar Siitiin Niwuukaastil Yuunaayitid waliin ni taphata
Feb 21, 2026 267
Guraandhala 14/ 2018(ENA):- Piriimar Liigii Ingiliz torban 27ffaan har’a eegala. Sagantichaan taphoonni shan ni gaggeeffamu. Taphni Galgala sa’aatii shan irratti Maanchistar Siitiin Niwuukastil waliin Istaadiyeemii Itihaaditti taphatan hawwiin eegama. Maanchistar Siitiin qabxii 53n Sadarkaa 2ffaa qabateera. Niwuukaastil Yuunaayitid qabxii 36n sadarakaa 10ffaarra jira. Maanchistar Siitiin injifannoo ittifufa 3ffaa galmeessuuf ni taphatu. Torban 26ffaa Tootenihaam Hotispersiin 2 fi 1n dirreesaan alatti erga mo’atee booda Niwuukastil Yuunaayitid injifannoo walitti fufaa galmeessuuf wal morkatu. Maanchistar Siitiin yoo injifate dursaa liigichaa Arsenaal waliin garaagarummaa qabxii qabu yeroof gara 2tti gad buusa. Astonviilaan qabxii 50n sadarkaa 3ffaa qabateera. Liids yuunaayitid qabxii 30n sadarkaa 15ffaarra taa’eera. Taphichaan Astonviilaan morkii waancaaf turuuf , Liidis Yuunaayitid sadarkaa gad bu’aa keessaa siquuf qabxii sadii argachuuf kan wal- morkatanidha. Chelsiin Bernileyii waliin fi Bireentifoordi Biraayiten waliin galagala sa’aatii 12:00tti ni taphatu. Westihaam Yuunaayitid Bornimaawuz waliin galgala sa’aatii 2:30tti Istaadiyeemii Landanitti taphatu.
Eegumsa naannoofi haala qilleensaa
.jpg)
Labsiin Bulchiinsaa fi Gatinsa Balfa Jajjaboo haaraan 1383/2017 “gosoota pilaastikaa hunda” guutummaatti dhorkaa?
Feb 28, 2026 105
Abbaan Taayitaa Eegumsa Naannoo Itiyoophiyaa Labsii Bulchiinsa fi Gatinsa Balfa Jajjaboo haaraa 1383/2017 kan faalama pilaastikaa hir’isuu fi nageenya naannoo mirkaneessuuf kaayyeffate hojiirra oolchuun isaa ni beekama. Haa ta'u maleeerga labsiin kun bahee hordofuun filannoowwan miidiyaa hawaasaa irratti odeeffannoon dogoggoraa bal'inaan tamsa'aa jira. Kanaaf odeeffannoon dogoggorsiisaan ijoon miidiyaa hawaasaa irratti bal’inaan tamsa’aa jiru adda baafamee jira; akkasumas odeeffannoon labsii, ibsa hoggantootaa fi ibsa qaama dhimmi ilaallatu wajjin wal bira qabuun mirkanaa’eera. Odeeffannoo dogoggoraa: "Pilaastikiin kamiyyuu yeroo tokko qofaaf tajaajila kennan, akka hin oomishamne; akka biyya hin seenne akkasumasa akka hin gurguramne guutummaan guutuutti dhokameera.’’ Dhugaansaa: Labsichi pilaastika yeroo tokkotti fayyadan hunda hin dhorkine. Akka labsichaatti "boorsaa pilaastikii haphii (feestaala)" yeroo tokkotti fayyadamuu qofatu guutummaatti dhorkaadha. Akkuma Labsii Bulchiinsa fi Gatinsa Balfa Jajjaboo Lakk.1383/2017 ifatti ibsutti; "Qajeelfama oomisha, galtee ykn itti fayyadama pilaastikaa yeroo tokkotti fayyadamu baasuu danda'a." Kana jechuun pilaastikoonni akka barbaachisummaa isaatti hayyamaman jiru jechuudha. Dhimma kana ilaalchisee Abbaan Taayitaa Eegumsa Naannoo fuula miidiyaa hawaasaa ofiisaa irratti ibsa kenneen, meeshaaleen akka hin faalamne ykn wantoota biroo waliin akka hin makamneef qadaada pilaastikaa akka fayyadamu; akkasumas pilaastika nyaataaf, baaltinnaaf, tajaajila uffata miiccaa(laawundariif) fi oomishaalee biroo saamsuuf kan oolu labsii kanaan akka hayyamamu mirkaneesseera. Haalli qabinsaa fi gatinsa pilaastikoota kanaa qajeelfama gara fuula duraatiin kan bulfamu ta’a. Kana malees, Daarektarri Olaanaa Abbaa Taayitichaa Dr. Leellisee Namee ibsa ENA’f kennaniin, Labsichi oomishaalee pilaastikaa guutummaatti akka hin dhorkine ifatti ibsaaniiru. Odeeffannoo dogoggoraa: "Labsii kana raawwachuu fi raawwachiisuuf itti gaafatamummaa kan qabu Abbaa Taayitaa Eegumsa Naannoo qofa." Dhugaa: Labsii kana raawwachiisuuf itti gaafatamummaa dhumaa Abbaa Taayitaa Eegumsa Naannoo fi waajjiraalee eegumsa naannoo naannichaaf kennamee dhugaa ta’ee osoo jiruu, hojiin raawwachiisummaa garuu abbaa taayiticha qofaan kan hojjetamu miti. Seerri kun lafarratti yeroo hojiirra oolu poolisii fi qaamoleen seera kabachiisan kanneen seeraan ala boorsaa pilaastikaa oomishanii, galchanii fi itti fayyadaman irratti hordofanii tarkaanfii raawwachiisummaa kan fudhatan ta’uu Daarektarri Olaantuun kuni ibsaniiru. Kanaaf ummannii fi hawaasni daldalaa hojii raawwachiisummaas qaamolee nageenyaa fi seera kabachiisaniin kan raawwatamu ta’uu hubachuu qabu. Ummanni odeeffannoo hin mirkanoofnee fi dogoggorsiisaa miidiyaa hawaasaa irratti tamsa’u fudhachuu irraa akka of qusatuu fi qajeelfama itti fayyadama pilaastikaa kallattiin fuula abbaa taayitichaa irraa fi maddoota amanamoo irraa qofa akka argatu gorsaniiru.
.jpg)
Sagantaan Ashaaraa Magariisaa omishaa fi Omishtummaa bunaa guddiseera
Feb 23, 2026 139
Guraandhala16/2018(ENA): Sagantaan Ashaaraa Magariisaa omishaa fi Omishtummaa bunaa guddisuurratti gahee olaanaa bahachaa jiraachuu qooda fudhattoonni damichaa ibsan. Itiyoophiyaan bara baajataa 2017 buna toonii kuma 469 Gabaa Addunyaaf erguun galii doolaara biiliyoona 2.65 argachuun ishee kan yaadatamu yoo ta’u, bara baajataa 2018 buna toonii kuma 600 gara alaatti erguun galii doolara biiliyoona 3 ol argachuuf karoorsitee hojjechaa jirti. Qaamoleen damicharratti bobba’an ENA’f akka ibsanitti,damee qonnaan omishtummaa bunaarratti bu’aa gaarii galmeessisuuf hojiin eegumsa qabeenya uumamaa murteessaa ta’uu mirkaneessaniiru. Naannoo Oromiyaatti Al-ergii fi Oomisha Bunaa irratti kan hirmaatan obbo Faxxanaa Yewaalaasheet hojiin qabeenya uumamaa keessumaa Ashaaraan Magariisaa qooda guddaa gumaachuu dubbataniiru. Waggoottan darban Sagantaan Ashaaraa Magariisaa itti fufinsaan hojjetamuunsaa buna omishuuf sirna ekkooloojii fi haala qilleensaa mijataa ta’e uumuu dandeessisuu dubbataniiru. Naannoo Kibba Dhiha Itiyoophiyaatti hojii damee bunaarratti kan bobba’an Andu’aalam Fantaa gamasaaniin Sagantaan Ashaaraa Magariisaa omishtummaa bunaa guddisuurratti jijjiirama guddaa fidaa jira jedhaniiru. Kun ta’uusaan Magantaa Ashaaraa Magariisaarratti miseensonni waldichaa bal’inaan hirmaachuun misoomicha deeggaraa jirra jechuun ibsaniiru. Bakkeewwan biyyattii adda addaatti omishtummaa bunaa guddisuuf qabeenya uumamaa eeguun murteessaa ta’uu kan ibsan naannoo Sidaamaatti hojii buna dhiheessuurratti kan bobba’an Abaataa Kiishooti. Yaada kennitoonni Sagantaa Ashaaraa Magariisaa bara kanaaf biqiltuuwwan bunaa Sanyii fooyya’oo dhaabbiif qopheessaa jiraachuu dubbataniiru. Itti Aanaan pirezidaantii Waldaa Buna Itiyoophiyaa Zarihuun Qaamiisoo gamasaaniin Sagantaan Ashaaraa Magariisaa guddina diinagdee biyya keenyaa ariifachiisuu keessatti qooda guddaa qabaachuu beeksisaniiru. Sagantaan Ashaaraa Magariisaa akka biyyaatti erga hojiirra ooluu jalqabee biqiltuuwwan bunaa biiliyoona 8 ol dhaabbachuusaanii himaniiru.
Naannoowwan qonna Arfaasaa dafanii jalqaban guyyoota saddeet itti aanan keessatti haala qilleensaa jiidha qabutti fayyadamuu qabu
Feb 23, 2026 124
Guraandhala 16/2018 (ENA): Inistiitiyuutiin Meetirooloojii Itiyoophiyaa naannoleen hojii qonna Arfaasaa dafanii jalqaban guyyoota saddeet dhufan keessatti haala qilleensaa jiidha qabutti akka fayyadaman beeksiseera. Raaga haala qilleensaa Guraandhala 14 hanga 21, 2018 ilaalchisee ibsa ENAf ergeen, guyyoota itti aanan keessatti naannoo qonna Arfaasaa keessatti qilleensi jiidha qabu akka jiraatu ibseera. Haalli jiidhinsa qilleensaa kun keessumaa bakkeewwan laga gadi aanaa ta’ani irratti kanneen akka naannoolee Kibba Lixaa, Kibbaa fi Giddu galeessaa keessatti qonnaaf mjataa waan ta’eef qophii sanyii, akkasumas midhaan facaasuuf haala mijataa ni uuma jedheera. Haalli qilleensa jiidhinni kun guddina marga dheedichaa fi biqilootaaf, akkasumas dhiyeessii bishaan dhugaatii namaa fi beeyladootaa fooyyessuuf barbaachisummaa guddaa qabaachuu ibseera. Akkasumas naannooleen akka Awaash Gubbaa fi Awaash Giddugaleessaa, Baaroo Akobabii gubbaa fi giddu galeessaa, Oomoo Gibee, Suluwwan, kuusaa Gannaalee Dawaa irratti rooba giddugaleessaa fi xiqqaa ta’e ni argatu. Kanarraa kan ka’e, bishaan kuufamaa caqafame keessatti yaa’insi bishaan dirra lafaa giddu galeessaan ni jiraata. Gama biraatiin naannoon Kibbaa fi Kibba Bahaa rooba Arfaasaa irraa fayyadamoo ta’an haala qilleensaa goggogaan akka isaan mudatu ibsichi hubachiiseera.
Badhaadhina fi tasgabbii Afrikaaf damee bishaanii irratti invastimantii gochuun barbaachisaa dha
Feb 15, 2026 226
Guraandhala 8/2018 (ENA)- Badhaadhinaa fi tasgabbii Afrikaatiif invastimantiin cimaa damee bishaanii irratti taasifamuun barbaachisaa ta’uu Gamtaa Afrikaatti Komishinarri Qonnaa, Misooma Baadiyyaa, Diinagdee Biluu fi Naannoo Itti Fufiinsa qabu Moosees Viilaakaatii ibsani. Yaa’iin hoggantootaa Gamtaa Afrikaa 39ffaan magaalaa guddoo Afrikaa Finfinneetti mata duree “Dhiyeessii Bishaanii fi Qulqullina Itti Fufiinsa Qabu Mirkaneessuu;Galmoota Ajandaa 2063 Galmaan Gahuu” jedhuun gaggeeffamaa jira. Komishinar Moosees Vilaakaatii saganticha irratti akka ibsanitti, Bishaanii fi qulqullina naannoo guddinaa fi jijjiirama diinagdee Afrikaaf bu’uuraa dha jedhani. Afriikaan damee kanarratti waggaa waggaan hanqinni maallaqaa doolaara biliyoonaan lakkaa’amu kan ishee mudatuu ibsuun, kunis Galmoota Misooma Itti Fufiinsa Qabu galmaan ga’uufi jijjiirama qilleensaa ittisuuf gufuu ta’uu eeraniiru. Mata dureen Yaa’ii hoggantootaa Gamtaa Afrikaa 39ffaa “Dhiyeessii Bishaanii fi Qulqullina Itti Fufiinsa Qabu Mirkaneessuu;Galmoota Ajandaa 2063 Galmaan Gahuu” jedhu kanaafidha jedhan. Walgahii kana irratti pirojektoota invastimantiif qophaa’an kan dhiyaatan ta’uu eeruun, kana keessaas waggaatti invastimantii doolaara biliyoonaan lakkaa’amuu kan danda’u wadaan argamuu himaniiru. Qajeelfamni biyyoonni sagantaa bishaanii haala qilleensaa dandamatu akka qopheessanii fi adeemsa invastimantii hordofuuf kan gargaaru galmeen irratti barreessa ifa taasifamuu himaniiru. Badhaadhinaa fi tasgabbii Afrikaaf damee bishaanii irratti kutannoodhaan invastimantii gochuun barbaachisaa akka ta’e dubbataniiru.
Baay’inaan Kan Dubbifaman
Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise.
Jan 5, 2021 262684
Finfinnee, Muddee 26, 2013 (TOI) - Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise. Qormaatni Sadaasa 30 hanga Muddee 2, 2013tti guutummaa Oromiyaatti kennamee ture bu'aan isaa beekkameera. Waraqaan deebii kallattii Oromiyaa hunda irraa Manneen Barnootaa kuma 8 ol-irraa aanaatti, aanaa irraa godinatti, godina irraa BBOtti sassaabamee torban 3 keessatti halkanii fi guyyaa shiftii 3n biiroo keessa bulaa hojjetamee har'a bu'aan isaa beekameera. Barattoota qormaata fudhatan kuma dhibba 4 ffi kuma 46 fi 907 keessa barattoonni kumni dhibbi 4 fi kumni 17 fi 411 yookaa % 93.4 darbaniiru.Barattootni kumni 29,fi 96 yookaa 6.6% kufuu isaanii maanaajimantiin Biiroo Barnoota Oromiyaa har'a murteesseera. Bu'aan qormaataa kun waajjiraalee barnootaa godinaalee 21 fi waajjiraalee barnootaa bulchiinsa magaalotaa 19n Oromiyaaf kara hooggantootaa 'telegram' dhaan ergamuu biirichi beekisieera. Waajjiraaleen kun bu'aa qormaataa kana gara aanaa isaaniitti dabarsuun , aanaaleen ammoo hardcopy isaa Manneen Barnootaa isaaniin borii kaasanii ni beeksisu jedhame.Torban dhufuu kaasee barnootni kutaa 9ffaa kan eegalu ta'uu ragaan Biiroo Barnootaa Oromiyaarraa argame ni muul'isa. Kaardii barataa dhuufaan maxxansee Biiroon Barnootaa Oromiyaa yeroo gabaabaa keessatti kan raabsu ta'uu beeksisera.
Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa hawaasaan simatamaa jira
Feb 20, 2019 108826
Guraandhala 13/2011 Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa guyyaa kaleessaatii kaasee hawaasaan simatamaa jira. Haaluma koreen teeknikaa fi araaraa akkasumas gumiin abbootii Gadaa waamicha dhiyeessaniin loltoonni Adda Bilisummaa Oromoo zoonii lixaa guyyaa kaleessaa irraa eegalee deebi'aa jira. Waraanni bilisummaa Oromoo guyyaa kaleessaa aanaa Manasibuu ganda Harawweetti qaama mootummaa fi abbootii Gadaatiin simatamaniiru. Guyyaa har'aas bifuma walfakkaatuun aanaa Beegii, Giddaa Ayyaanaa fi Baabboo Gambeelitti simannaan itti fufueera. Guyyoota Sadan kanatti simannaan erga taasifameefii booda gara kaampii qophaa'efiitti kan galan ta'uus walitti qabaan gumii abbootii Gadaa Bayyanaa Sanbatoo ‘BBC’ Afaan Oromootti himaniiru. Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo akka himanitti, Zoonii Lixaarraa qofa loltoonni WBO Kuma 10 ol kan simataman ta'uu ibsaniiru. Simannaan WBO kun aanaalee garaa garaatti kan itti fufu yoo ta'u, miseensonni WBO iddoowwan biroo jiranis waamichi taasifameef simatamanii akka galantu eegama. Madda: OBN
Biiroon Barnootaa Oromiyaa firii qormaata kutaa 8ffaa bara 2014 ifoomse
Aug 31, 2022 18913
Hagayya 25/2014(TOI) - Bara barnootaa 2014tti barattoota kuma 451fi 25 qormaata naannoo kutaa 8ffaa fudhachuuf galmaa'an keessaa barattoonni kumni 443fi 526 qormaaticha fudhataniiru. Barattoota qoramaata fudhatan walii galaa keessaa barattoonni kumni 421fi 779 (%95.09) qabxii darbiinsaa argatanii gara kutaa 9ffaatti darbuu Hogganaa Ittaanaan BBO Obbo Girmaa Baay'isaa ibsa miidiyaaleef kennaniin ibsaniiru. Naannawaa horsiisee bulaan ala qabxii darbiinsaa dhiiraaf 50fi dubartootaaf 47 ta'uus himaniiru. Naannawaa horsiisiisee bulaatti ammoo qabxiin darbinsaa dhiiraaf 47 yoo ta'u, barattoota dubaraaf 44 ta'uufi qabxiin darbiinsa barattoota fedhii adda kan dhiiraa 44fi dubaraaf 41 ta'uu Obbo Girman himaniiru. Naannoo Oromiyaatti bara barnootaa 2015 barattoota miiliyoona 11 ol barsiisuuf galmeessi kan eegalameen yoo ta'u, Fulbaana 9/2015 guutummaa Oromiyaatti barnoonni ni eegalana. Barana barattoota miliyoona 7.5 ol sagantaa nyaataa manneen barnootaan fayyadamoo taasisuuf haaldureen xumuramuus ibsaniiru. Barattoonni baasii gara garaaf osoo hinsaaxilamin qabxii darbiinsaasaanii karaa toora interneetii http://oromia.ministry.et/#/home jedhuun ilaallachuu akka danda'an biirochi ibseera. DhPI irraa
Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu kennaniifi ragaa kennaan itti fayyadamuu danda'an ifa godhe.
Mar 3, 2023 16913
Guraandhala 24/2015(TOI) - Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa guyyaa har'aa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu ittiin kennaniifi ragaa ittiin eeraan fayyadamuu danda'an 'Public Feedback System' jedhamu ifa godhe. Komishinichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo waliin ta’uun Appilikeeshinii kana akka hojjete eerameera. Appichi afaanota biyya keessaa shaniin tajaajila kan kennu ta'uun himaeera. Komishinarri Komishinii Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa Dooktar Saamu’eel Urqatoo akka jedhanitti, komishinichi hojiiwwan jijjiramaa hojjechaa jiru milkeesuuf teeknooloojiiwwan fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Appilikeeshinichi hojii kan ariifachiisuufi haleellaa fi sodaachisaa ragaa eertootaa fi odeeffannoo kennitootarra gahu kan ittisu ta'uu himaniiru. Kana hordofuun hawaasni karaa appilikeshinii 'Public Feedback System'' yaada kennuudhaan itti gaafatamummaa biyyaalessaa isaa ba'uu qabu gaafataniiru. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Obbo Solomoon Sookaa akka jedhanitti, appilikeeshinii kana haleellaa saayibarii eegumsii cimaan kan taasifamuuf ta'uu himaniiru. Waajjira Ministira Muummeetti deetaan dhimmoota Kaabinee obbo Tasfaayee Dhaabaa akka jedhanitti, malaammaltummaa ittisuuf dhaabbanni tokko qofaan hojjetee milkaa'uu hin danda'u. Kanaaf lammileen hunduu miira itti gaafatamummaa qabuun malaan maltummaa ittisuuf hirmaachuu qabu jedhaniiru.
Gabaasa addaa
.jpg)
Poolisiin Magaalaa Finfinnee Tajaajilasaa guddina Magaala waliin wal-simsiisee guddisuuf teekinooloojii ammayyaa fi humna namaa gahoome gurmeessuun hojiisaa cimsee itti fufeera
Nov 22, 2025 2222
Sadaasa 13/2018(TOI )-Poolisii Magaalaa Finfinnee Tajaajilasaa guddina magaala waliin wal-simsiisee guddisuuf Teekinooloojii Ammayyaa fi humna namaa gahoomeen hojii gurmeessuusaa cimsee itti fufuu Kantiibaan Bulchiinsa Magaala Finfinnee Adaanechi Abeebee ibsan. Qajeelchi Kolleejjii Poolisii Magaala Finfinnee yeroo jalqabaatiif humnasaan kaadimamtoota qodaaltota leenjise eebbisiiseera. Sirna eebbaa kanarratti Kantibaan Magaala Finfinnee Adaanechi Abeebee, Itti Aanaan Komishinar jeneraaliin Poolisii federaalaa Malaakuu Fantaa, Ajaajaa qajeelcha poolisii waliigalaa magaalaa Finfinnee Komishinar Geetuu Argaaw fi keessummoonni waamichi tassifameefii argamaniiru. Kantibaa Adaanech Abeebee wayita kana akka dubbatanitti, xiyyeeffannoo guddan Bulchinsichaa Dinagdee jiraattota magaalichaa ijaaruu fi jireenya hawaasummaa fooyyessuun misooma fulla’aa fi bulchiinsa gaarii, badhaadhina hunda galeessa mirkaneessuudha. Magaalittii jireenyaa fi hojiif kan mijatte akka taatuu fi dorgomaa idil-addunyaa fi filatamtuu, magaala konfiraansii taassisuuf bu’aa qabeessummaan hojiiwwan misoomaa eeggalamanii cimanii itti fufuu beeksisaniiru. Hojiiwwan misooma kunneen fulla’aa gochuuf nagaa fi tasgabbin mirkanaa’uun murteessaa fi dhimma ijoo ta’uu hubachiisaniiru. Gama Kanaan Qajeelchi Poolisii Magaala Finfinnee Nageenyaa fi tasgabbii magaalittii mirkaneessuuf hojiiwwan jijiiramaa hojjechaa jiru kan jajjabeeffamu ta’uu dubbataniiru. Qajeelchichi guddina magaalichatti argamaa jiru u’uureffachuun tajaajilasaa guddisuuf teekinooloojii ammayyaa fi humna namaa gahoomeen of gurmeessuun hojiisaa hojjechuu dubbataniiru. Kunis ergama poolisiif kenname sirnaan raawwachuuf kan isa dandeessisu ta’uu ibsaniiru. Gama Kanaan Qajeelchichi humna namaa gahoome horachuu dabalatee teekinoolojin of gurmeessuuf hojjechaa turuu mirkaneessaniiru. Qondaaltonni eebbifamtoonni nagaa fi tasgabbii magaalittii eegsisuuratti itti gaafatamummaa guddaa qabaachuusaanii kaasuun seeraa fi sirna magaala kabachiisuun kutannoon akka hojjetan hubachiisaniiru.
Humna elektirikii guutuu biyyattiitti addaan cite deebisuuf tattaaffiin taasifama
Dec 7, 2024 10434
Sadaasa 27/2017(TOI) - Humna elektirikii guutuu biyyattiitti addaan cite deebisuuf tattaaffiin taasifamaa jiraachuu Humni Elektiriikii Itoophiyaa beeksise. Har'a galgala kana tasgabbii dhabuu sistamaatiin rakkoo mudateen guutuu biyyattiitti humni elektirikii addaan citeera. Rakkoo kana hiikuufi humnicha deebisuuf buufatalee maddoota humnaafi raabsaatti tattaaffiin olaanaa taasifamaa jira. Rakkoo umame Humni Elektiriikii Itoophiyaa hiikee hanga bakkasaatti deebisutti obsaan akka nu eegdan kabajaan gaafachaa, odeeffannoowwan jiran hatattaamaan kan isiniin biraan geenyu ta'a jechuun Tajaajilli Elektiriikii Itoophiy karaa miidiyaa hawaasummaa isaa beeksiseera.