Tamsaasa Kallatti:
Siyaasa
Naannolee Filannoo Naqamteefi Gimbiitti meeshaaleen sagalee itti kennamu milkaa’inaan bakka isaa qaqqabuu himame
May 31, 2026 213
Caamsaa 23/2018 (ENA): Naannoleen filannoo Naqamtee fi Gimbiitti meeshaaleen boru sagalee itti kennan haala milkaa’ina qabuun bakka isaa qaqqabuu Qindeessitootni Naannoo Filannoo ibsaniiru. Buufatni filannoo naannolee lamaan keessatti argaman meeshaalee filannootiin kan guutaman yoo ta’u, filattoota simachuuf qophiixumuraniiru. Raabsi meeshaalee filannoo boru ganama sa'aatii 12:00 irratti buufata filannoo 108 Naannoo Filannoo Naqamtee jalatti gaggeeffamuuf xumuramuu isaa gabaafameera. Naanno filannoo kana keessatti walumaa galatti filattootni 135,335 ni filatu jedhamee eegama jedhameera. Akka Itti Gaafatamaan buufata filannoo sanaa obbo Bilisummaa Afataa himanitti buufataalee naannoo filannoo jala jiran keessaa hawaasni bilisaan sagalee isaa akka laatuuf qophiin teessoo filattotaa, buufata filannoo fi bakka sagalee kennuu xumurameera jedhani. Hogganaan buufata filannoo kan biraa obbo Kabbadaa Fufaa, filattootni rakkina tokko malee sagalee isaanii akka laataniif qophiin xumuramuu isaa mirkaneessaniiru. Haaluma walfakkaatuun filannoo waliigalaa 7ffaa naannoo Gimbiitti gaggeeffamuuf filattoota keessummeessuuf buufata filannoo 84 irratti qophiin barbaachisaan taasifamuu isaa qindeessaan naannichaa obbo Kabbadaa Baqqalaa himaniiru. Akka qindeessaan kun jedhanitti, meeshaaleen sagalee kennuuf barbaachisanii fi adeemsichi milkaa’inaan akka gaggeeffamuuf murteessoo ta’anis buufataalee filannoof raabsamaniiru. Bakka bu’aan buufata filannoo Horoo naannoo sana jiru obbo Masgabuu Fiqaaduu akka himanitti, meeshaaleenii fi dunkaanni filannoo boruu gaggeeffamuuf qophaa’anii xumuramuu isaanii mirkaneessaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #TOI #ENA
Paartii faayidaa biyyaa fi ummataaf hojjatu filanna - jiraattota Magaalaa Finfinnee
May 31, 2026 190
Caamsaa 23/2018 (ENA): Jiraattonni magaalaa Finfinnee boru paartii faayidaa biyyaa fi ummataaf hojjatu filanna jedhaniiru. Jiraattonni magaalaa Finfinnee yaada isaanii ENA’f kennan akka himanitti, Filannoo waliigalaa torbaffaa boru gaggeeffamu irratti paartii naaf wayya jedhanii yaadan filachuuf qophoofneerra jedhani. Boru ganama filannoo waliigalaa torbaffaa gaggeeffamuuf sagalee kennuudhaan paartii faayidaa biyyaafi ummataaf hojjatu filanna jedhaniiru. Namoota yaada kennan keessaa Kaamiil Ahmaddiin kaardii filannoo isaanii karaa sirna dijitaalaa kanaan dura argachuu isaanii dubbachuun, filannoo boru ganama buufata filannootti gaggeeffamu irratti sagalee kennuuf qophaa'uu isaanii dubbataniiru. Filannoon osoo hin xumuramin dura falmiin filannoo paartileen waldorgoman miidiyaalee adda addaa irratti gaggeessaa turan, guddina biyyattii itti fufiinsa qabuuf eenyu akka hojjetu adda baasuuf nu gargaareera jedhan. Kanaaf anis paartii biyyaaf ummata fayyadu filachuuf qophaa’eera jedhani. Yaada kennaan kan biraa Masfin Gazzahaanyi gama isaaniin akka himanitti, ijaarsa naannichaa keessatti gahee isaanii bahachuuf waraqaa filannoo fudhachuu irraa eegalee dursanii qophaa’uu dubbatu. Haaluma kanaan Paartii misooma biyyaa fayyada jedhanii amanan filachuuf qophii ta'uu ibsaniiru. Yaada isaanii ENA’f kan kennan Daawit Dubbaalee waraqaa filannoo fudhatan qabatanii boru ganama filachuuf buufata filannootti argamuun filachuuf hawwii guddaan eegaa jiraachuu himani. Yaada kennaan biraa Taaddasaa Birhaanuu boru ganama sagalee kennuuf qophii ta'uu dubbataniiru. Akka sagantaa Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaa kaa’een filannoo waliigalaa torbaffaan boru Caamsaa 24, 2018 ni gaggeeffama. #ENA_Afaan_Oromoo #TOI #ENA
Uhuruu Keeniyaataan qophii filannoo walii galaa ilaalchisuun dippilomaatota Afriikaa waliin mari’atan
May 31, 2026 173
Caamsaa 23/2018 (ENA)- Pirezidaantiin Keeniyaa duraanii fi gaggeessaan jila olaanaa taajjabdoota filannoo gamtaa Afriikaa Uhuruu Keeniyaataan qophii filannoo walii galaa ilaalchisuun dippilomaatota Afriikaa Finfinneetti argaman waliin mari’ataniiru. Mariin kun filannoo walii galaa milkaa’aa gochuun haala danda’amurratti kan xiyyeeffate ta’uu gamtaan Afriikaa ibseera. Gamtichi adeemsa seena qabeessa kanaaf garee taajjabaa miseensota 37 of keessaa qabu kan biyyoota Afriikaa 37 irraa walitti dhufan bobbaaseera. Gaggeessitoonni hawaasa siviilii, dhimmamtoota mirga namoomaa fi ogeeyyonni filannoo jila kana keessatti kan hammataman yoo ta’u, fo’annoon kunis xiyyeeffannoo gamtichi hammattummaa fi sirna saalaaf kenne ni agarsiisa. Taajjabdoota keessaa harki 61 dubartoota. Gareen taajjabaa kun guyyaa sagaleen kennamu dursuun hojiiwwan qophii boqonnaa xumuraa mootummaa Itiyoophiyaa fi boordii filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaan hojjetaman gamaaggamaa tureera. Filannoo walii galaa filattoonni miiliyoona 54 caalan filachuuf galmaa’an kun imala demokiraatawaa biyyattii kan guddisu boqonnaa isa guddaa godhamee fudhatameera. Filannoon walii galaa 7ffaa boru kan gaggeeffamu yoo ta’u boordiin filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaa qophiilee barbaachisan hunda xumuruusaa ifoomseera. Jilli Uhuruu Keeniyaataan durfamu kun adeemsa filannichaa iftoominaan, haqa qabeessummaa fi amanamummaan taajjabuuf guutuu biyyattiitti bobba’eera. Taajjabdoonni gamtaa Afriikaa argamuunsaanii Ardittiin adeemsota demokiraatawaa ofiishee irratti shoora qabdu kan agarsiisudha. Ergamni kun demokiraasii Afriikaa keessatti kan mul’ate jijjiirama caaseffamaa isa guddaadha, dhaabbileen akka gamtaa Afriikaa biyyoota miseensotaa keessatti filannoo gamaaggamuunii fi cimsuudhaan dursa fudhachaa akka jiran mirkaneessa. Hojmaannisaa Afriikaa keessatti abbummaa filannoo kan mirkaneessu, amanamummaa dhaabbilee kan ijaarudha.
Mirga demokiraasii keenya filannicharratti fayyadamuuf qophoofneerra-jiraattota magaalaa Shabee
May 31, 2026 152
Caamsaa 23/2018 (ENA)- Naannoo Oromiyaa godina jimmaatti jiraattonni magaalaa Shabee buufataalee filannoorratti argamuun mirga demokiraasii isaanii filannicharratti fayyadamuuf qophaa’uusaanii ibsaniiru. Filannoon walii galaa Itiyoophiyaa torbaffaan boru Wixata 24 bara 2018 barii sa’aatii 12 irraa eegalee guutuu biyyaatti ni gaggeeffama. Naannoo Oromiyaa godina Jimmaa aanaa Shabee Sombootti jiraattonni magaalaa Shabee ENA’n dubbise filannoo walii galaa 7ffaaf qophii taasisaa turuusaanii fi boru barii buufata filannootti argamuun mirga demokiraasii isaaniitti fayyadamuuf qophaa’uusaanii ibsaniiru. Kanneen yaada kennan keessaa jirataan magaalichaa obbo Seefuu Abbaa Bulguu akka dubbatanitti, kaardii filannoo yeroon fudhatanii qophii taasisaa turuu ibsanii, boru bariin bahanii dirqama lammummaasaanii akka bahan dubbataniiru. Dargaggoo Abdusamad Hayilee gamasaaniin, filannichi naaf ta’a nama jennu filachuuf carraa waan kennuuf guyyaa kana hawwiin eeggachaa akka jiru ibseera. Filannichi karaa nagaa fi demokiraatawaan akka xumuramu qoodasaa akka bahu dubbateera. Jiraataan magaalichaa kan biraan Gaalii Kadir akka jedhetti, paartii siyaasaa biyyaa fi guddina naannawaaf ni hojjeta jedhan walabummaan filachuuf qophaa’uusaanii ibsaniiru. Bariin bahanii paartii naaf mala jedhaniif sagaleesaanii kennuuf qophaa’uusaanii kan mirkaneessan ammoo Ayishaa Abbaa Duraati.
Buufataaleen filannoo godina Baalee bakka garagaraatti maalirra akka jiran bakkatti argamnee taajjabuu eegalleerra-Miseensota waldaalee Siviikii
May 31, 2026 151
Caamsaa 23/2018 (ENA)- Buufataaleen filannoo naannoo Oromiyaa godina Baalee bakka garagaraatti maalirra akka jiran bakkatti argamanii taajjabaa akka jiran miseensonni waldaalee Siviikii fi taajjabdoonni ibsan. Meeshaaleen filannoo buufataalee hundatti guutamuusaanii akkasumas haal-dureewwan sagalee kennuuf gargaaran akkaataa seeraatiin gaggeeffamaa akka jiran taajjabuusaanii ibsaniiru. Magaalaa Roobeetti taajjabaan buufata filannoo kutaa magaalaa Gobbaa buufata iddirii obbo Damisee Baqqalaa yaada kennaniin, meeshaaleen filannoof gargaaran guutamuusaanii akka taajjaban dubbataniiru. Taajjabbii amma ammaatti jiruun adeemsi jiru naga qabeessa, ifaa fi seera hordofuun itti fufuusaa dubbataniiru. Meeshaaleen filannoof gargaaran buufataalee keessatti guutamuusaanii fi filattoota eegaa akka jiran taajjabuusaanii kan ibsan ammo kutaa magaalichaatti buufata filannoo Urjii Bariisaatti taajjabaa kan jiran obbo Biraanuu Addunyaati. Hojiin hundi akkaataa yeroo boordiin filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaa kaa’een itti fufaa akka jiru mirkaneessuusaanii ibsaniiru. Magaalaa Roobeetti qindeessaa buufata filannoo ganda Caffee Horaa obbo Faqii Hajji Kadir akka jedhanitti, meeshaan filannoo yeroon qaqqabuusaanii fi qophiin barbaachisu taasifamuu ibsaniiru. Hogganaan buufata filannoo kan biroo obbo Tamasgeen Dhufeeraa gamasaaniin, meeshaaleen filannoof barbaachisan guutamuusaanii fi raawwachiiftonnii taajjabdoonni filannoo ramadaman sirnaan hojjechaa akka jiran dubbataniiru. Boordii filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaatti qindeessaan naannoo filannoo Sinaanaa obbo Tashoomaa Asaffaa akka ibsanitti, buufataalee filannoo naannoo filannichaa jala jiran 106’f meeshaan filannoo raabsamee xumuramuu eeraniiru. Buufataalee filannoo hundatti taajjabdoota guutummaatti ramaduun hojiitti galamuu yaadachiisaniiru. Miseensonni waldaalee siviikii beekamtii qabanii fi taajjabdoonni paartileen siyaasaa garagaraa bakka bu’an walabummaan taajjabaa akka jiran qindeessichi eeraniiru. Godina Baaleetti kan argaman buufataalee filannoo hundatti taajjabdoonni guutummaatti hojiirratti akka argamanii fi haala walii galaa taajjabuu itti fufuu isaanii beekuun danda’ameera.
Paartii Siyaasaa nu fayyada jennuuf sagalee kennuuf qophoofneerra – jiraattota Magaalaa Shaggar
May 31, 2026 163
Caamsaa 23/2018(ENA)- Magaalaa Shaggar Kutaa Magaalaa Ekkaa Xaafootti jiraattonni filannoo walii galaa Itiyoophiyaa torbaffaa irratti kaardii filannoo fudhataniin paartii siyaasaa nuuf wayya jedhaniif sagalee kennuuf qophaa'uu isaanii ibsaniiru. Filannoon waliigalaa Itiyoophiyaa torbaffaan wixata boruu Caamsaa 24 bara 2018 ganama sa'aatii 12:00 irraa eegalee guutuu biyyattiitti ni gaggeeffama. Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaa filannoo waliigalaa 7ffaa kanaan sagalee kennuuf namoonni miiliyoona 54 fi kuma 57 fi 861 akka galmaa’an beksiseera. Magaalaa Shaggar Kutaa Magaalaa Ekkaa Xaafootti namoonni yaada isaanii ENA’f kennan akka jedhanitti; filannoon meeshaa ijaarsa sirna dimokiraasii fi siyaasa bilchaataa biyya tokkooti. Haaluma kanaan, boru Wiixata caamsaa 24 ganamaan buufatalee filannoo adda addaatti argamuudhaan mirga dimokiraasii isaanii fayyadamanii paartii isaaniif ta'uuf sagalee akka kennan mirkaneessaniiru. Jiraattuun kutaa magaalichaa Soofiyaa Ahimad; filannoo waliigalaa 7ffaa kanaan sagalee kennuu kan isaan dandeessisu kaardii filannoo baafachuun guyyaa kana hawwiin eeggachaa jiraachuu ibsaniiru. Jiraataan magaalaa biroon Yaasiin Mahaammad gama isaaniitiin, filannoo waliigalaa 7ffaa kanaan sagalee kennuuf guyyaa kana hawwii guddaan eeggachaa jiraachuu isaanii kaasaniiru. Adeemsa filannoo walii galaa kanaan kaardii filannoo fudhataniin guyyaa jedhame nan filadha kan jedhan ammoo jiraataa kutaa magaalaalichaa Shibbiruu Darajjee ti. Itiyoophiyaanonnis filannoo waliigalaa torbaffaa kanaan kaardii filannoo fudhatanitti fayyadamanii paartii nuuf wayya jedhaniif sagalee kennuu akka qaban ergaa dabarsaniiru. Isayyaas Maamoo gama isaaniitiin, ganamaan bahanii kaardii filannoo fudhataniin paartii isaaniif mala jedhaniif sagalee kennuuf qophaa'uu isaanii mirkaneessaniiru.
Qophii Filannootiif barbaachisu xumurreerra – Raawwachiiftota Filannoo
May 31, 2026 142
Caamsaa23/2018(ENA):- Qophii filannoof barbaachisu guutummaatti xumurree,guyyaa sagalee kennuu eeggachaa jirra jedhan raawwachiiftonni filannoo buufata Filannoo Ciroo tokkoffaa jalatti argaman. Buufanni naannoo Filannoo Ciroo tokkoffaa filannoo waliigalaa 7ffaa boru gaggeeffamuuf qophiin barbaachisaan guutummaatti xumuramuu isaa raawwachiiftonni buufataalee filannoo beeksisaniiru. Gazzexeessaan ENA buufataalee filannoo Magaalichatti argaman kanneen akka Elemoo Qilxuu, Burqaa Ciroo, Naafyaadii fi Rifttii Vaalii irraa deddeemuun qophii dursaa adeemsa sagalee kennuutiif taasifame daawwateera. Raawwachiiftonni buufataalee filannoo yaada kennaniin; saanduqa sagalee fi waraqaa filannoo dabalatee meeshaaleen filannoo adeemsichaaf barbaachisan guyyaa tokko dura guutamanii dhiyaachuu isaanii ibsaniiru. Raawwachiisaa buufata filannoo Elemoo Qilxuu kan ta'an Obbo Taammiraat Dheeressaa fi Nuurii Abdallaa akka dubbatanitti, buufata filannichaatti haalli mijataan namoonni kaardii fudhatan sagalee isaanii itti kennan uumameera. Adeemsa filannoo irratti leenjii ga’aa argachuu isaanii kan ibsan Obbo Addisuu Jaarraa fi Muddasiir Ahimad gama isaaniitiin, adeemsi kenninsa sagalee sirnaan gaggeessuuf guutummaatti qophaa'uu isaanii mirkaneessaniiru. Raawwachiiftonni kunneen itti dabaluudhaan, uummatni filataan boru ganamarraa eegalee buufataalee filannootti argamuun mirga heera mootummaasaa akka fayyadamuu fi sagalee akka kennu waamicha dhiyeessaniiru. Buufanni Filannoo Ciroo tokkoffaa kan Magaalaa Ciroo fi Aanaa Ciroo of keessatti hammatu, walumaagala buufataalee filannoo 120 akka qabu bekameera. Adeemsa sagalee kennuu boru gaggeeffamu raawwachiisuuf raawwachiiftuun filannoo 720 ramadamuu isaanii waajjirri damee filannoo naannichaa beksiseera.
Kaardii fudhachuun hirmaannaa agarsiifne sagalee kennuunis ni mirkaneessina– Dargaggoota Dirree Dawaa
May 31, 2026 226
Caamsaa 23/2018(ENA) - Dargaggoonni Bulchiinsa Dirree Dawaa, kaardii fudhachuun hirmaannaa agarsiisan sagalee kennuunis akka mirkaneessan dubbatan. Dargaggoonni kunneen filannoo waliigalaa torbaffaa irratti kaardii fudhataniin sagalee isaanii kennuudhaan itti gaafatamummaa biyyaalessaa isaanii bahachuuf qophii ta'uu isaanii ibsaniiru. ENA’n haala qophii filannoo waliigalaa boru gaggeeffamurratti sagalee kennuuf qophii Dirree Dawaatti jiru ilaalchisee dargaggoota adda addaa dubbiseera. Dargaggoonni kunneen Filannoon bara kanaatiin yeroo jalqabaatiif filannoorratti kan hirmaatan ta'uu fi carraa seena qabeessa ta'uu isaa ibsanii, kaardii fudhachuun hirmaannaa agarsiisan sagalee kennuunis kan mirkaneessan ta'uu ibsaniiru. Dargaggoota yaada isaanii kennan keessaa Iddil Faarah, Meelaat Abaatee fi Naasir Mahaammad, Sirna dimokiraasii dagaage ijaaruun Itiyoophiyaa boruu cimsuuf carraaqqii taasifamu keessatti ashaaraa keenya kaa'uuf qophoofneerra jedhaniiru. Sochii waliigalaa Itiyoophiyaa keessatti hirmaannaan dargaggootaa murteessaa ta'uu ni hubannaa kan jedhan dargaggoonni kunneen; sagaleen gaggeessitoota filachuu fi ijaarsa sirna dimokiraasiitiin biyya cimsuun imaanaa hunda keenyaati jedhaniiru. Dargaggoonni yaada isaanii kennan kan biroon Radi’eet Mokonnin, Jaamii Diinee fi Idiriis Muussaa ammoo, kaardii filannoo fudhachuun filannichaaf dursanii qophaa'uu isaanii ibsaniiru. Haaluma Kanaan, filannoo boru gaggeeffamu irratti kaardii fudhataniin sagalee isaanii kennuun itti-gaafatamummaa biyyaalessaa isaanii bahachuuf qophii ta'uu isaanii dubbataniiru. Filannoo waliigalaa 7ffaa kanaan paartiileen siyaasaa 42 kan dorgaman yoo ta'u, namoonni miiliyoona 54 fi kuma 57 fi 861 ta'an filannoof akka galmaa’an ni yaadatama.
Tajaajila Oduu Itiyoophiyaa
2015