Gurndhala 9/2018 (ENA) - Naanno Oromiyaatti bara kana bakkewwaan gahumsaa tursitiif oolan misoomsuuf hojii hojjetameen milkaa’inni hedduun argamuu Biroon Aadaa fi Tuurizimii Oromiyaa beeksisee. Biirichatti Daarektarri Misooma Sona Aadaa obbo Olaanaa Tashoomaa ENAtti akka himanitti; Naannichatti yeroo dheeraaf dameen turizimii xiyyeeffannoon osoo hin kennamiifiin turuu ibsaniiru. Mootummaan naannichaa erga jijjiramaa asii xiyyeeffannoo addaan hojiiwwan bakka gahumsa turizimii adda baasuu, misoomsuu fi beeksisuurratti hojjeteen milkaa'inni guddaan argamuu himaniiru. Keessattu waggoota lamaan darbaan godinaalee Oromiyaa hundatti sadarkaa jedhamuu danda'uun bakkeewwan hawata turizimii akka misooman hawaasni gaafataa ture akka inisheetiviitti qabatamee bu’uuraleen misoomaa akka guutanii fi misoomfamuu taasifamuu eeraniiru. Kanneen keessaas Godina Buunnoo Beddelleetti kan argamu Fincaa'aa Daagaa Waaj, Goina Iluu Abbaa Booraa Fincaa’aa Soor, Magaalaa Naqamteetti kan argamu Haroo Sorgaa, Magaalaa Jimmaatti haroo booyyeerra, Shawaa bahaa Haroo qooqaa fi Basqaarratti, godina Harargee bahaatti hojiin dhagaa Baabbileerratti, godinni Baalee hojiin Paarkiiwwan gaarreen Baalee irratti hojjetamaa jiru akka fakkeenyaatti kan eeraman ta'uu ibsaniiru. Hojiiwwan hojjetaman kanaanis bakkeewwan gahumsa tursitii baay'inaa fi qulqullinaan dabaluun danda'amuu qofaa osoo hin taane lammilee hedduufis carraa hojii uumuu himaniiru. Akkasumas daawwattoota harkisuu fi tursiisuuf bu’uraalee misoomaa guutuun cinatti bakkeewwan kanatti haala aadaa nyaataa fi uffannataa, sirbaa fi kanneen biroo irratti bal’inaan hojjechuun naannichatti biyya keessaas ta’e alaa dhufanii Oromiyaa daawwatan dabalaa deemaa jira jechuun dubbataniiru. Gama biraan naannichatti hojiin bakkeewwan gahumsa tursitii kanaan dura turan tursitiif mijataa gochuu fi bakkeewwan ikkoo turizimii qorannoon adda baasuu xiyyeffannoon hojjetamuu eeraniiru. Akka naannichaatti bara kana iddoowwan gahumsa tursitii 372 adda baasuun misoomsuuf karoorfamee hojjetama jiraachuu eeraniiru. Haala kanaan baatiwwan ja'an darbanitti bakkeewwan hawwata turistii 120 ol misoomanii tajaalila kennaa jiru jedhan. Naannichaatti hojiiwwan iddoowwan ikoo turizimii adda baasuu hojjetameenis milkaa’innii argamuu eeranii keessaatti paarkiiwwan adda addaa haaraan akka hundeeffamuu fi kanneen kanaan dura hundaa'anii xiyyeeffannoo hin arganneef xiyyeeffannoon kennameefi bulchiinsi isaanii sirreeffamuu ibsaniiru. Paarkiiwwan akka naannootti haaraa hundeeffaman keessaas Godina Gojiitti kan argamu Paarkii Baddaa Magaadaa fi Godina Iluu Abbaa Booraatti kan argamu Paarkii Yaayyoo kan eeramudha jedhaniiru. Naannichatti bakkeewwan gahumsa tursitii baay'inaan dabaluun danda'ameera. Gama biraan Mootummaan naannichaa Komishiinii Turizimii Oromiyaa akka hundaa’u taasisiisuun qabeenyi turzimii naannichaa dhaadhessaa cimaa akka argatu, qaqqabamummaa fi qulqullinii hojii beeksisaa Turizimii nannichaa akka dabaluu danda’uu taasisuus himaniiru.

Guraandhala 8/2018 (ENA)- Caffeen Oromiyaa labsii dhaqqabamummaa tajaajila haqaa dabaluuf kan kaayyeffate muudama abbootii seeraa fi labsii walgahii idilee isaa irratti raggaasiseera. Walgahiin idilee 10ffaa Caffee naannoo Oromiyaa marsaa 6ffaa waggaa 5ffaa ajandaawwan adda addaa irratti mari'achuu fi labsii adda addaa raggaasisuun xumurame. Kana waliin Manni Maree Naannoo Oromiyaa labsii dhaqqabamummaa tajaajila haqaa dabaluuf kan kaayyeeffate muudama abbootii murtii aanaa raggaasisuun xumureera. Hogganaan Biiroo Abbaa Alangaa Waliigalaa Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Guyyoo Waariyoo wixinee labsii kanarratti yaa’ichaaf ibsa kennaniin, labsiin dhaqqabamummaa haqaa dhugoomsuuf kaayyeffate ragga’uusaa ibsaniiru. Tajaajilli seeraa bilisaa kun amantaa lammiileen sirna haqaa biyya isaanii irratti qaban guddisuuf, haqaa argachuuf bu’uura kaa’uu fi lammiileen sababa hanqina maallaqaatiin tajaajila kana akka hin dhabne gochuun kan kaayyeffate ta’uu eeraniiru. Akkasumas labsiin kun lammiilee abukaatoo dhaabbachuuf humna hin qabne dabalatee dubartoota, daa’immanii fi maanguddoota fayyadamoo kan taasisu bu’uura seeraa fi hojmaata kan of keessatti hammate ta’uu himaniiru. Mineensonni Caffee marii bal’aa erga taasisanii booda, labsiin tajaajila seeraa bilisaa lakkoofsa 264/2018 akka rakkaasifame ibsani hogganaan kuni.   Haaluma walfakkaatuun manni marichaa muudama abbootii murtii hojii raawwachiiftuu fi aanaa raggaasiseera. Pireezidaantiin Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa obbo Gaazaalii Abbaasimal abbootii murtii muudaman mana marichaaf wayita dhiyeessan akka ibsanitti, kenniinsa haqaa fi haqaa naannichaa sirreessuuf humna namaatiin damicha cimsuun murteessaa ta’uu dubbatani. Hirmaannaa abbootii murtii dubartootaa dirree kanarratti cimsuuf tattaaffiin taasifamaa akka jiru eeruun, abbootii murtii aanaa 88 har’a Caffeen muudaman keessaa 26 abbootii murtii dubartoota ta’uu ibsaniiru. Kana malees manni marichaa muudama Aadde Roozaa Biyyaan Hoggantuun Biiroo Dargaggootaa fi Ispoortii Oromiyaa taasisuun raggaasiseera. Gama biraatiin Caffeen malaammaltummaan kan shakkaman obbo Gammachuu Dabalaa Gannatii irraa mirga himatamuu dhabuu kaasuun isaa ni yaadatama.

Guraandhala 7/2018 (ENA) - Misooma itti fufiinsa qabuu fi badhaadhina Afrikaa mirkaneessuuf tumsa biyyoota Ardii cimsuun barbaachisaa ta’uu Dura taa’aan Komishinii Gamtaa Afrikaa Mahaammud Alii Yuusuf ibsaniiru. Yaa’iin hoggantootaa Gamtaa Afrikaa 39ffaa mata duree “Dhiyeessii Bishaanii fi Qulqullina Itti Fufiinsa Qabu Mirkaneessuu; Galmoota Ajandaa 2063 Galmaan Gahuu” jedhuun eegalameera.   Sirna baniinsa yaa’ichaarratti Dura Taa’aan Komishinii Gamtaa Afrikaa, Mahaammud Alii Yuusuf, Ministira Muummee doktar Abiyyi Ahimad, Ministira Muummee Xaaliyaanii Joorjiyaa Meeloonii, Barreessaa Olaanaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii Antooniyoo Guutareez, hoggantoonni Afrikaa fi keessummoonni biroo argamaniiru. Dura taa’aan Komishinii Gamtaa Afrikaa Mahaammud Alii Yuusuf wayita sana akka ibsanitti, mata dureen yaa’ichaa dhiyeessii bishaanii itti fufiinsa qabuu fi qulqullinni isaa eegame kan jedhu, kanneen qajeeltoowwan yaa’ii kanaa ta’an, dinagdee keenyaaf furtuudha; nageenyaa fi tumsaafis barbaachisoo dha jedhaniiru. Afrikaa gidduu seentummaa alaa irraa eeguuf tokkummaa biyyoota Ardii cimsuun barbaachisaa ta’uu eeruun, naannoon daldala bilisaa Ardii Afrikaa bu’a qabeessa akka ta’uuf sirnaan itti fayyadamuun barbaachisaa ta’uus ibsaniiru. Dhaabbileen faayinaansii, Baankiin Misooma Afrikaa, Koorporeeshiniin Faayinaansii Afrikaa fi Baankiin Impoortii fi expoortii Afrikaa, waliin hojjechuu akka qabanis dubbataniiru. Dhaabbileen guutuu Afrikaa, Gamtaan Afrikaa, NEPAD fi CDC Afrikaa tattaaffii isaanii cimsuu qabu jedhan. Ardii kana deeggaruuf qabeenya biyya keessaa walitti qabuun filannoo osoo hin taane hojii dirqamaa ta’uu ibsaniiru. Karoorri diinagdee Afrikaa deebii walqixxummaa dargaggootaa fi dubartootaa kan deebisu ta’uu qaba jedhani. Damee qonnaa gara industirii qonnaa fi qindeessummaa qonnaatti ceesisuuf, bu’uuraalee misoomaa babal’isuu, misooma anniisaa fi industirii ariifachiisuun barbaachisaa dha jedhani.

Guraandhala 7/2018(ENA)-Naannoo Oromiyaatti hojiiwwan Fayyadamummaa Hawaasichaa guddisanii fi imala Badhaadhinaa eegalame saffisiisan hojjetamuusaanii Af-yaa’iin Caffee Oromiyaa Aadde Sa’aadaa Abdurahimaan ibsan. Yaa’iin Idilee 10ffaa Waggaa 5ffaa bara hojii Caffee 6ffaan Adaamaa galma Caffeetti gaggeeffamaa jira.   Baninsa yaa’ichaarratti Af-yaa’iin Caffee Sa’aadaa Abdurahimaan akka dubbatanitti, Caffeen bara baajatichaa walakkaa waggaatti hojii deeggarsaa fi hordoffii gaggeessaa tureera. Kanaanis Naannichatti mootummaan fayyadamummaan hawaasaa akka guddatuuf, akkasumas imalli badhaadhinaa eegalaman akka saffisu hojiiwwan deeggaran hojjetamuunsaanii mirkanaa’eera jedhaniiru. Keessuma hundeeffama caasaa gandaa haaraan diriirfamuu, tajaajila Hawaasaaf dhiheenyatti kennuun hojiiwwan hojjetaman bu’aa qabeessa ta’uusaanii kaasaniiru.   Magaalattis uummanni kenna tajaajilaarratti rakkoo yeroo dheeraaf kaasaa ture furuuf tajaajila wiirtuu tokkoo Masoob babal’achaa jiraachuu dubbataniiru. Kanaanis itti quufinsi tajaajila hawaasaa guddachuu ibsuun, ummata biratti abdii guddaan uumamuu ibsaniiru. Walii gala fayyadamummaa hawaasaa guddisuuf hojiiwwan karoorfaman raawwiinsaanii kan jajjabeeffaman ta’uu Koreen dhaabbii caffee daawwannaa Dirree Aanaa, Godinaa fi magaalotatti taasisaniin mirkaneessaniiru jedhaniiru. Haala duub-deebii deeggarsaa fi hordoffiin kennamaniin raawwii hanqina qaban xiyyeeffannoo akka argatan taasifamuu Afayaa’iin kun hubachiisaniiru. Ummanni Nannichaa Filannoon waliiigalaa 7ffaa nagaa qabeessa, Dimokiraatawaa, Haqa qabeessaa fi hirmaachisaa fi akka ta’uuf qooda gamasaanii akka bahaniif waamicha dhiheessaniiru.