Tamsaasa Kallatti:
Angafoota Oduu
"Hoggansa badhaadhina mirkaneessu ijaaruun ofdanda’uuf hojjechuu qabna.” - Obbo Shimallis Abdiisaa
Jul 16, 2026 30
Adoolessa 9/ 2018 (ENA) : Hoggansa dinagdee carraawwan misoomuu, humna namaa fi beekumsa qindoominaan hogganee badhaadhina qabatamaa sadarkaa hundatti mirkaneessu ijaaruudhaan waan hundaan ofdanda’uuf hojjechuu qabna jedhan pirezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa. Gamaaggamni raawwii hojii Mootummaa fi Paartii bara 2018 guyyaa sadan darbaniif magaalaa Adaamaatti adeemsifamaa ture kallattii hojii Pirezidaantiin MNO obbo Shimallis Abdiisaa kennaniin xumurameera.   Pirezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa xumura waltajjii gamaaggama raawwii hojii Paartii fi Mootummaa bara 2018 irratti argamuun yaada kennaniin, imaammatoonniifi tarsiimoowwan yaadama ida’amuu irraa maddan gurmaa’insa paartii, mootummaa fi hirmaannaa ummataa qindoomina qabuun hojiirra oolaa jiraachuu isaatiin galmoonni imalli badhaadhinaa dhugoomaa akka jiran ibsaniiru. Kunis raawwii hojii bara 2018 keessatti qabatamaadhaan kan ife ta’uu ibsuun, injifannoowwan galmaa’aa jiran kun itti fufiinsa qabaachuun waan hundaan of danda’uuf, hoggansi dinagdee carraawwan misoomuu jiran, humna namaa fi beekumsa walitti qindeesse hogganu ijaaramuu akka qabu dhaamaniiru. Barri 2019 Waan hundaan of danda’uudhaaf karoora ofdanda’uu waggoottan shanan dhufanii raawwachuu kan itti jalqabamu ta’uu kan ibsan Pireezidaanti Shimallis, galmoota karoora of danda’uu kana dhugoomsuuf, carraawwan misooma dandeessisan, humna namaa, qabeenya uumamaa, faayinaansii fi carraawwan faayinaansii jiran qindoominaan hoggananii dinagdeetti jijjiiruuf hojjechuun dhimma xiyyeeffannaa addaa barbaadu akka ta’e akeekaniiru. Carraawwan kanniin gara badhaadhina qabatamaatti jijjiiruuf immoo, hoggansa dinagdeetu barbaachisa kan jedhan Pireezidaant Shimallis, hoggansa dinagdee jechuun, carraawwan misoomuu jiran kan hubatu, oomishtummaa guddisuuf karoorsee kan hojjetu, dorgomtummaa kan sirnoomsu, qusannaa fi invastimantii kan bal’isu, bu’aa qabeessummaa ummataa, dhaabbilee fi dhaheessummaa kan dagaagsu ta’uu ibsaniiru. Hoggansi dinagdee kunis oomisha biyya keessaa(GDP), carraa hojii, badhaadhina sadarkaa maatiitti uumuufi invastimantii babal’iseen madaalamuu akka qabu eeraniiru. Kana gochuudhaan waggoottan shanan dhufan keessatti, baajetaan, nageenyaan, bu’uura misoomaan, ogummaadhaan,gaggeessummaafi wabii nyaataan of danda’uuf xiyyeeffannaa addaatiin hojjechuuf qaamni hundi bakka jirutti gahee isaa akka bahachuu qabu dhaamaniiru.   Hogganaan Waajjira Paartii Badhaadhinaa Damee Oromiyaa Obbo Kaffaaloo Tafarraa gama isaanitiin, galmoonni imala badhaadhinaa milkeessuuf halkanii fi guyyaa hojjechuu kan gaafatan ta'uu eeruun, raawwiin hojii Paartii fi Mootummaa bara 2018 agarsiiftuu akka ta’an ibsaniiru. Imalli badhaadhinaa waggoottan darbanii qormaatilee hedduun kan guutame ta’ullee, hoggansaa fi paartiin keenya seenaa hojjechuuf akeekanii hojjechaa turuu isaanitiin, qormaatilee gara carraatti jijjiiruun ijaarsa biyyaa keessatti bu’uura cimaa hin sochoone kaa’uu danda’eera jedhan. Injifannoowwan kanniin itti fufsiisuuf, horata gaggeessummaa ummanne, carraawwan misoomuu bal’aa qabnuu fi humna namaa yaadama ida’amuutiin masakame qindeessinee hogganamuun injifannoo caalmaa waan hundaan of danda’uu keessatti galaa nuuf ta’u galmeessuuf sadarkaa hundatti gahumsa ol’aanaadhaan socho’uun akka barbaachisu jechuun dhaamuu isaanii odeeffannoon Biiroo Kominikeeshinii Oromiyaa ni mul'isa. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Godina Wallagga Lixaatti bara bajataa kanatti namoota kuma 156f carraan hojii uumameera
Jul 16, 2026 52
Adoolessa 9/2018 (ENA):Godina Wallagga Lixaatti bara bajataa 2018tti lammiilee kuma 156f carraan hojii uumamuu isaa Waajjirri Carraa Hojii Uumuu fi Ogummaa Godinichaa beeksiseera. Ittigaafatamaan waajjirichaa Obbo Darajjee Guddisaa ENA’f akka ibsanitti; bara bajataa kanatti lammiilee hojii dhabeeyyii ta'an waldaan gurmeessuun gara hojiitti akka galan ta'eera. Godinichatti bara bajataa 2018tti hojii dhabeyyii kuma 108’f carraa hojii uumuuf karoorfamee, lammiilee kuma 156 fayyadamoo carraa hojii taasisuun danda'ameera jedhaniiru. Godinichatti rakkoo hojii dhabdummaa hir'isuuf qaamolee dhimmi ilaallatu waliin qindoominaan hojiiwwan hojjetamaniin raawwii kana guddisuu dandeessisuusaa dubbataniiru. Lammiileen carraan hojii uumameef kunis dameewwan Qonnaa, Daldala, Warshaa (Manufaakchariingii), Horsiisa Loonii, hojii miidhaginaa fi dameewwan biroo irratti kan bobba'an ta'uu ibsaniiru. Lammiilee carraan hojii uumameetiif, liqaa birrii biiliyoona 1 ol akka argatan kan taasifame yoo ta'u, damee bobba'an irratti bu'aa qabeessa akka ta'aniif deeggarsaa fi hordoffiin taasifamaa turuu isaas eeraniiru. Lammiilee fayyadamtoota carraa hojii ta’an keessaa tokko kan taate Mafiizaa Abdii, hiriyoota ishee waliin ta'uun hojii furdisa Hoolota sanyii fooyya'anii irratti bobba'uu isaanii ibsiteetti. Damee irratti bobba'an kanaan leenjiin, deeggarsaa fi hordoffiin isaaniif taasifame bu'aa qabeessa akka ta'an kan gargaaru waan ta'eef, milkaa'ina caalu galmeessisuuf hojjechaa akka jiraan ibsiteeti. Waldaan gurmaa'anii bakka hojii fi tajaajila liqii argachuun hojii horsiisa Lukkuu irratti bobba'uusaa kan ibse , dargaggoo Iyoob Tolasaa damee kanaan hojii bu'aa qabeessa hojjechaa jiraachuu dubbateera. Keessattuu waggoottan dhihoo asitti inisheetivoota misoomaa mootummaadhan bocamanii hojiirra oolaa jiran dargaggoonni carraa hojiitti akka argatan taasisaa jiraachuusaa dubbateera.  
Inistiitiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa biyyaa keenyarra darbee Ardii keenyaaf boonsaa dha-Dr. Maqdas Dhaabaa
Jul 16, 2026 78
Adoolessa 9/2018 (ENA): Inistiitiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa biyyaa keenyarra darbee ardii kanaaf boonsaa jedhan Ministirri Ministeera Fayyaa Doktar Maqdas Dhaabaa. Ayyaanni hundeeffama waggaa 100ffaa Inistiitiyuutii Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa kabajamaa jira. Sirna ayyaanichaa kanarratti aanga'oonni mootummaa olaanoo, bakka bu'oonni damee fayyaa idil-addunyaa fi michoonni, Pireezidaanti Taayyee Atsiqasillaasee fi Ministirri Ministeera Fayyaa Doktar Maqdas Dhaabaa argamaniiru. Ministirri Ministeera Fayyaa Doktar Maqdas Dhaabaa akka jedhanitti, inistiitiyuutichi waggoota dhibba darbaniif seenaa fayyaa biyyattii keessatti gahee olaanaa taphachuu isaa ibsaniiru. Inistiitiyuuticha keessatti qorattoonni, ogeeyyiin qorannoo, xiinxaltoonni daataa, deebii balaa fi hojjettoonni deeggarsaa gahee olaanaa taphataniiru jedhan. Inistiitiyuutichi qormaata fayyaa rakkisaa biyyattii mudate keessatti dandamannaa guddaa uumuun hojii ajaa’ibsiisaa hojjetrra jedhan. Keessattuu yeroo weerara COVID-19 fi weerara adda addaatti Ministeera Fayyaa waliin walitti dhiyeenyaan hojjechuun hojii bu'a qabeessa ta'e hojjateera jechuun ibsaniiru. Qormaata laabraatoorii fi sakatta’iinsa irratti hoggansa qabaachuu isaa, akkasumas deebii hatattamaa saffisaa xiinxala saayinsiitiin deeggaramee kennuu keessatti gahee adda duree ta’uu isaa yaadachiisaniiru. Dandeettiin Inistiitiyuutii Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa amma daangaa biyyaalessaa irra darbuu isaa kan ibsan Ministirri kun, Inistiitiyuutichi Itiyoophiyaa qofaaf osoo hin taane Afrikaaf gumaacha guddaa taasisaa kan jiru ta’uu hubachiisaniiru. Mootummaan damee fayyaa keessatti walqixxummaa mirkaneessuu fi qulqullina fooyyessuuf hojiiwwan bu’a qabeessa ta’an hedduu hojiirra oolchaa akka jiru hubachiisaniiru. Tajaajila fayyaa baadiyyaa irraa gara magaalaatti babal’isuuf, fayyaa haadholii fi daa’immanii fooyyessuu, dhibeewwan daddarboo fi daddarboo hin taane irratti xiyyeeffachuun hojjetamaa jira jedhan. Hirmaannaa ummataa guddisuu fi miira abbummaa uumuun lammiileen sababa baasii fayyaatiin dhiibbaa diinagdee olaanaaf akka hin saaxilamneef hojiin bal’aan hojjetamaa jiraachuu ibsaniiru. Ministirri kun addunyaan balaa fayyaa haaraa fi walxaxaa ta’e mudachaa jiraachuu ibsuun, balaawwan walxaxaa kana qolachuuf balaawwan dafanii adda baasuu, saffisaan akeekkachiisuu, karaa saayinsaawaa ta’een xiinxaluu fi haala qindoomina qabuun deebii kennuuf dandeettiin dhaabbataa cimaan ijaaramaa akka jiru dubbataniiru. Ministeerri Fayyaa Inistiitiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa ergama biyyaalessaa fi idil-addunyaa isaa qulqullinaa fi gahumsaan akka ba’uuf deeggarsa imaammataa, hoggansaafi ijaarsa dandeettii barbaachisaa ta’e akka itti fufu mirkaneessaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Tajaajilichi sirna hojii isaa ammayyeessuun jijjiirama qabatamaa fideera
Jul 16, 2026 192
Adoolessa 9 /2018 (ENA): Tajaajilli Immigireeshinii fi Lammummaa itti fayyadama teeknooloojii yeroon gaafatu babal’isuun, sirna hojii isaa ammayyeessuun, haala hojii mijataa uumuun jijjiirama qabatamaa itti quufinsa maamiltootaa dabalu fideera jedhan Daarektarri Olaantuun dhaabbatichaa isaa Salaamaawit Daawit. Daarektarri Olaantuu Tajaajila Immigireeshinii fi Lammummaa aaddeSalaamaawit Daawit, hojiiwwan dhaabbatichi bara baajata 2018 keessatti raawwate ilaalchisee ibsa miidiyaaleef kennaniiru.   Ibsa isaanii keessatti dhaabbatichi itti fayyadama teeknooloojii yeroo ammaaf mijatu babal’isuun, sirna hojii isaa ammayyeessuun, haala hojii mijataa uumuun jijjiirama qabatamaa itti quufinsa maamiltootaa dabalu fiduu isaa ibsaniiru. Tajaajila paaspoortii fi viizaa dabalatee sanadoonni paaspoortii biroo teeknooloojii ammayyaatiin kan oomishaman yoo ta’u, qulqullinaa fi nageenyaan kan oomishaman ta’uu ibsaniiru. Bara baajataa kanatti paaspoortiin miiliyoona 1.6 ol maxxanfamee lammiileef raabsamuu eeraniiru. Lakkoofsi wiirtuuwwan kenniinsa paaspoortii elektirooniksii 12 irraa gara 23tti akka babal’ate, imaltoota kuma 7 ol ta’aniif buufataalee to’annoo daangaa qilleensaa fi lafaa irratti tajaajilli gahumsa qabu kennamuu eeraniiru. Jijjiirama kana mirkaneessuuf gurmaa’insaa fi guddina humna namaa dhaabbatichaa fooyyessuudhaan tajaajilicha bu’a qabeessa taasisuuf hojiiwwan hojjetaman murteessoo ta’uus ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Hojiiwwan Bu'aa qabeessi gaaffiiwwan misoomaa deebisan hojjetamaniiru – Pirezidantii Naannichaa Ordiin Badrii
Jul 16, 2026 161
Adoolessa 9/2018 (ENA)፦ Naannoo Harariitti bara bajataa kana keessa gaaffiiwwan misoomaa uummataa bu'uura godhachuun hojiiwwan bu'aa qabeessi hojjetamuu isaanii Pirezidaantiin Naannichaa Ordiin Badrii beeksisan. Pirezidanti Ordiin Badrii yaa'ii idilee 10ffaa waggaa 5ffaa marsaa 6ffaa Mana Maree Naannichaa irratti gabaasa dhiyeessaniin akka ibsanitti; naannichatti bara bajataa kana keessa karoora misoomaa kaa'amanii milkeessuuf carraaqqiin taasiifameera.   Hoggansi sadarkaan jiru, raawwataa fi guutuun hawaasaa karooricha milkeessuuf hirmaannaa fi carraaqqii olaanaa taasiisaa turuu isaanii kaasaniiru. Kanaanis, dameewwan dinagdee fi hawaasummaatiin misooma si’ataa fi waaraa fiduuf, kenna tajaajilaa fooyyessuu fi ammayyeessuuf, akkasumas rakkoolee bulchiinsa gaarii furuuf hojiiwwan jajjabeessoon hojjetamuu isaanii ibsaniiru. Magaalaa fi baadiyyaatti hojiiwwan bu'uraalee misooma kooriidaraa babal'isuu kallattii xiyyeeffannaa ijoo godhachuun hojjetamuu isaaniitiin bu'aan argamuu isaa eeraniiru. Qulqullina hirmaannaa fi dhaqqabamummaa barnootaa cimsuu, akkasumas firii barattootaa fooyyessuuf hojiin hojjetames bu'aaqabeessa ta'uusaa kaasaniiru. Naannichatti nageenyaa fi tasgabbii waaraa fiduu fi olaantummaa seeraa mirkaneessuuf,akkasumas kenna tajaajila haqaa fooyyessuuf hojiiwwan raawwatamaniin bu'aan jajjabeessaan argamuusaa hubachiisaniiru. Omisha fi omishtummaa guddisuun hirkattummaa hambisuu, Carraa hojii uumuu guddisuu, galii naannichi maddisiisu walitti qabuu,gama fayyaa fi hojiiwwan biroo raawwataman jajjabeessoo ta'uu isaanis eeraniiru. Akkasumas, naannichatti hojiiwwan tajaajila tola ooltummaan raawwatamanis yeroo gara yerootti guddina olaanaa agarsiisaa dhufuu isaanii dubbataniiru. Yaa'ii mana maree guyyoota lamaaf turu kanaan gabaasni, karoorrii fi mudamni adda addaa ni raggaasifama jedhamee eegama.
Kan mul'ate
"Hoggansa badhaadhina mirkaneessu ijaaruun ofdanda’uuf hojjechuu qabna.” - Obbo Shimallis Abdiisaa
Jul 16, 2026 30
Adoolessa 9/ 2018 (ENA) : Hoggansa dinagdee carraawwan misoomuu, humna namaa fi beekumsa qindoominaan hogganee badhaadhina qabatamaa sadarkaa hundatti mirkaneessu ijaaruudhaan waan hundaan ofdanda’uuf hojjechuu qabna jedhan pirezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa. Gamaaggamni raawwii hojii Mootummaa fi Paartii bara 2018 guyyaa sadan darbaniif magaalaa Adaamaatti adeemsifamaa ture kallattii hojii Pirezidaantiin MNO obbo Shimallis Abdiisaa kennaniin xumurameera.   Pirezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa xumura waltajjii gamaaggama raawwii hojii Paartii fi Mootummaa bara 2018 irratti argamuun yaada kennaniin, imaammatoonniifi tarsiimoowwan yaadama ida’amuu irraa maddan gurmaa’insa paartii, mootummaa fi hirmaannaa ummataa qindoomina qabuun hojiirra oolaa jiraachuu isaatiin galmoonni imalli badhaadhinaa dhugoomaa akka jiran ibsaniiru. Kunis raawwii hojii bara 2018 keessatti qabatamaadhaan kan ife ta’uu ibsuun, injifannoowwan galmaa’aa jiran kun itti fufiinsa qabaachuun waan hundaan of danda’uuf, hoggansi dinagdee carraawwan misoomuu jiran, humna namaa fi beekumsa walitti qindeesse hogganu ijaaramuu akka qabu dhaamaniiru. Barri 2019 Waan hundaan of danda’uudhaaf karoora ofdanda’uu waggoottan shanan dhufanii raawwachuu kan itti jalqabamu ta’uu kan ibsan Pireezidaanti Shimallis, galmoota karoora of danda’uu kana dhugoomsuuf, carraawwan misooma dandeessisan, humna namaa, qabeenya uumamaa, faayinaansii fi carraawwan faayinaansii jiran qindoominaan hoggananii dinagdeetti jijjiiruuf hojjechuun dhimma xiyyeeffannaa addaa barbaadu akka ta’e akeekaniiru. Carraawwan kanniin gara badhaadhina qabatamaatti jijjiiruuf immoo, hoggansa dinagdeetu barbaachisa kan jedhan Pireezidaant Shimallis, hoggansa dinagdee jechuun, carraawwan misoomuu jiran kan hubatu, oomishtummaa guddisuuf karoorsee kan hojjetu, dorgomtummaa kan sirnoomsu, qusannaa fi invastimantii kan bal’isu, bu’aa qabeessummaa ummataa, dhaabbilee fi dhaheessummaa kan dagaagsu ta’uu ibsaniiru. Hoggansi dinagdee kunis oomisha biyya keessaa(GDP), carraa hojii, badhaadhina sadarkaa maatiitti uumuufi invastimantii babal’iseen madaalamuu akka qabu eeraniiru. Kana gochuudhaan waggoottan shanan dhufan keessatti, baajetaan, nageenyaan, bu’uura misoomaan, ogummaadhaan,gaggeessummaafi wabii nyaataan of danda’uuf xiyyeeffannaa addaatiin hojjechuuf qaamni hundi bakka jirutti gahee isaa akka bahachuu qabu dhaamaniiru.   Hogganaan Waajjira Paartii Badhaadhinaa Damee Oromiyaa Obbo Kaffaaloo Tafarraa gama isaanitiin, galmoonni imala badhaadhinaa milkeessuuf halkanii fi guyyaa hojjechuu kan gaafatan ta'uu eeruun, raawwiin hojii Paartii fi Mootummaa bara 2018 agarsiiftuu akka ta’an ibsaniiru. Imalli badhaadhinaa waggoottan darbanii qormaatilee hedduun kan guutame ta’ullee, hoggansaa fi paartiin keenya seenaa hojjechuuf akeekanii hojjechaa turuu isaanitiin, qormaatilee gara carraatti jijjiiruun ijaarsa biyyaa keessatti bu’uura cimaa hin sochoone kaa’uu danda’eera jedhan. Injifannoowwan kanniin itti fufsiisuuf, horata gaggeessummaa ummanne, carraawwan misoomuu bal’aa qabnuu fi humna namaa yaadama ida’amuutiin masakame qindeessinee hogganamuun injifannoo caalmaa waan hundaan of danda’uu keessatti galaa nuuf ta’u galmeessuuf sadarkaa hundatti gahumsa ol’aanaadhaan socho’uun akka barbaachisu jechuun dhaamuu isaanii odeeffannoon Biiroo Kominikeeshinii Oromiyaa ni mul'isa. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Godina Wallagga Lixaatti bara bajataa kanatti namoota kuma 156f carraan hojii uumameera
Jul 16, 2026 52
Adoolessa 9/2018 (ENA):Godina Wallagga Lixaatti bara bajataa 2018tti lammiilee kuma 156f carraan hojii uumamuu isaa Waajjirri Carraa Hojii Uumuu fi Ogummaa Godinichaa beeksiseera. Ittigaafatamaan waajjirichaa Obbo Darajjee Guddisaa ENA’f akka ibsanitti; bara bajataa kanatti lammiilee hojii dhabeeyyii ta'an waldaan gurmeessuun gara hojiitti akka galan ta'eera. Godinichatti bara bajataa 2018tti hojii dhabeyyii kuma 108’f carraa hojii uumuuf karoorfamee, lammiilee kuma 156 fayyadamoo carraa hojii taasisuun danda'ameera jedhaniiru. Godinichatti rakkoo hojii dhabdummaa hir'isuuf qaamolee dhimmi ilaallatu waliin qindoominaan hojiiwwan hojjetamaniin raawwii kana guddisuu dandeessisuusaa dubbataniiru. Lammiileen carraan hojii uumameef kunis dameewwan Qonnaa, Daldala, Warshaa (Manufaakchariingii), Horsiisa Loonii, hojii miidhaginaa fi dameewwan biroo irratti kan bobba'an ta'uu ibsaniiru. Lammiilee carraan hojii uumameetiif, liqaa birrii biiliyoona 1 ol akka argatan kan taasifame yoo ta'u, damee bobba'an irratti bu'aa qabeessa akka ta'aniif deeggarsaa fi hordoffiin taasifamaa turuu isaas eeraniiru. Lammiilee fayyadamtoota carraa hojii ta’an keessaa tokko kan taate Mafiizaa Abdii, hiriyoota ishee waliin ta'uun hojii furdisa Hoolota sanyii fooyya'anii irratti bobba'uu isaanii ibsiteetti. Damee irratti bobba'an kanaan leenjiin, deeggarsaa fi hordoffiin isaaniif taasifame bu'aa qabeessa akka ta'an kan gargaaru waan ta'eef, milkaa'ina caalu galmeessisuuf hojjechaa akka jiraan ibsiteeti. Waldaan gurmaa'anii bakka hojii fi tajaajila liqii argachuun hojii horsiisa Lukkuu irratti bobba'uusaa kan ibse , dargaggoo Iyoob Tolasaa damee kanaan hojii bu'aa qabeessa hojjechaa jiraachuu dubbateera. Keessattuu waggoottan dhihoo asitti inisheetivoota misoomaa mootummaadhan bocamanii hojiirra oolaa jiran dargaggoonni carraa hojiitti akka argatan taasisaa jiraachuusaa dubbateera.  
Inistiitiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa biyyaa keenyarra darbee Ardii keenyaaf boonsaa dha-Dr. Maqdas Dhaabaa
Jul 16, 2026 78
Adoolessa 9/2018 (ENA): Inistiitiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa biyyaa keenyarra darbee ardii kanaaf boonsaa jedhan Ministirri Ministeera Fayyaa Doktar Maqdas Dhaabaa. Ayyaanni hundeeffama waggaa 100ffaa Inistiitiyuutii Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa kabajamaa jira. Sirna ayyaanichaa kanarratti aanga'oonni mootummaa olaanoo, bakka bu'oonni damee fayyaa idil-addunyaa fi michoonni, Pireezidaanti Taayyee Atsiqasillaasee fi Ministirri Ministeera Fayyaa Doktar Maqdas Dhaabaa argamaniiru. Ministirri Ministeera Fayyaa Doktar Maqdas Dhaabaa akka jedhanitti, inistiitiyuutichi waggoota dhibba darbaniif seenaa fayyaa biyyattii keessatti gahee olaanaa taphachuu isaa ibsaniiru. Inistiitiyuuticha keessatti qorattoonni, ogeeyyiin qorannoo, xiinxaltoonni daataa, deebii balaa fi hojjettoonni deeggarsaa gahee olaanaa taphataniiru jedhan. Inistiitiyuutichi qormaata fayyaa rakkisaa biyyattii mudate keessatti dandamannaa guddaa uumuun hojii ajaa’ibsiisaa hojjetrra jedhan. Keessattuu yeroo weerara COVID-19 fi weerara adda addaatti Ministeera Fayyaa waliin walitti dhiyeenyaan hojjechuun hojii bu'a qabeessa ta'e hojjateera jechuun ibsaniiru. Qormaata laabraatoorii fi sakatta’iinsa irratti hoggansa qabaachuu isaa, akkasumas deebii hatattamaa saffisaa xiinxala saayinsiitiin deeggaramee kennuu keessatti gahee adda duree ta’uu isaa yaadachiisaniiru. Dandeettiin Inistiitiyuutii Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa amma daangaa biyyaalessaa irra darbuu isaa kan ibsan Ministirri kun, Inistiitiyuutichi Itiyoophiyaa qofaaf osoo hin taane Afrikaaf gumaacha guddaa taasisaa kan jiru ta’uu hubachiisaniiru. Mootummaan damee fayyaa keessatti walqixxummaa mirkaneessuu fi qulqullina fooyyessuuf hojiiwwan bu’a qabeessa ta’an hedduu hojiirra oolchaa akka jiru hubachiisaniiru. Tajaajila fayyaa baadiyyaa irraa gara magaalaatti babal’isuuf, fayyaa haadholii fi daa’immanii fooyyessuu, dhibeewwan daddarboo fi daddarboo hin taane irratti xiyyeeffachuun hojjetamaa jira jedhan. Hirmaannaa ummataa guddisuu fi miira abbummaa uumuun lammiileen sababa baasii fayyaatiin dhiibbaa diinagdee olaanaaf akka hin saaxilamneef hojiin bal’aan hojjetamaa jiraachuu ibsaniiru. Ministirri kun addunyaan balaa fayyaa haaraa fi walxaxaa ta’e mudachaa jiraachuu ibsuun, balaawwan walxaxaa kana qolachuuf balaawwan dafanii adda baasuu, saffisaan akeekkachiisuu, karaa saayinsaawaa ta’een xiinxaluu fi haala qindoomina qabuun deebii kennuuf dandeettiin dhaabbataa cimaan ijaaramaa akka jiru dubbataniiru. Ministeerri Fayyaa Inistiitiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa ergama biyyaalessaa fi idil-addunyaa isaa qulqullinaa fi gahumsaan akka ba’uuf deeggarsa imaammataa, hoggansaafi ijaarsa dandeettii barbaachisaa ta’e akka itti fufu mirkaneessaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Tajaajilichi sirna hojii isaa ammayyeessuun jijjiirama qabatamaa fideera
Jul 16, 2026 192
Adoolessa 9 /2018 (ENA): Tajaajilli Immigireeshinii fi Lammummaa itti fayyadama teeknooloojii yeroon gaafatu babal’isuun, sirna hojii isaa ammayyeessuun, haala hojii mijataa uumuun jijjiirama qabatamaa itti quufinsa maamiltootaa dabalu fideera jedhan Daarektarri Olaantuun dhaabbatichaa isaa Salaamaawit Daawit. Daarektarri Olaantuu Tajaajila Immigireeshinii fi Lammummaa aaddeSalaamaawit Daawit, hojiiwwan dhaabbatichi bara baajata 2018 keessatti raawwate ilaalchisee ibsa miidiyaaleef kennaniiru.   Ibsa isaanii keessatti dhaabbatichi itti fayyadama teeknooloojii yeroo ammaaf mijatu babal’isuun, sirna hojii isaa ammayyeessuun, haala hojii mijataa uumuun jijjiirama qabatamaa itti quufinsa maamiltootaa dabalu fiduu isaa ibsaniiru. Tajaajila paaspoortii fi viizaa dabalatee sanadoonni paaspoortii biroo teeknooloojii ammayyaatiin kan oomishaman yoo ta’u, qulqullinaa fi nageenyaan kan oomishaman ta’uu ibsaniiru. Bara baajataa kanatti paaspoortiin miiliyoona 1.6 ol maxxanfamee lammiileef raabsamuu eeraniiru. Lakkoofsi wiirtuuwwan kenniinsa paaspoortii elektirooniksii 12 irraa gara 23tti akka babal’ate, imaltoota kuma 7 ol ta’aniif buufataalee to’annoo daangaa qilleensaa fi lafaa irratti tajaajilli gahumsa qabu kennamuu eeraniiru. Jijjiirama kana mirkaneessuuf gurmaa’insaa fi guddina humna namaa dhaabbatichaa fooyyessuudhaan tajaajilicha bu’a qabeessa taasisuuf hojiiwwan hojjetaman murteessoo ta’uus ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Hojiiwwan Bu'aa qabeessi gaaffiiwwan misoomaa deebisan hojjetamaniiru – Pirezidantii Naannichaa Ordiin Badrii
Jul 16, 2026 161
Adoolessa 9/2018 (ENA)፦ Naannoo Harariitti bara bajataa kana keessa gaaffiiwwan misoomaa uummataa bu'uura godhachuun hojiiwwan bu'aa qabeessi hojjetamuu isaanii Pirezidaantiin Naannichaa Ordiin Badrii beeksisan. Pirezidanti Ordiin Badrii yaa'ii idilee 10ffaa waggaa 5ffaa marsaa 6ffaa Mana Maree Naannichaa irratti gabaasa dhiyeessaniin akka ibsanitti; naannichatti bara bajataa kana keessa karoora misoomaa kaa'amanii milkeessuuf carraaqqiin taasiifameera.   Hoggansi sadarkaan jiru, raawwataa fi guutuun hawaasaa karooricha milkeessuuf hirmaannaa fi carraaqqii olaanaa taasiisaa turuu isaanii kaasaniiru. Kanaanis, dameewwan dinagdee fi hawaasummaatiin misooma si’ataa fi waaraa fiduuf, kenna tajaajilaa fooyyessuu fi ammayyeessuuf, akkasumas rakkoolee bulchiinsa gaarii furuuf hojiiwwan jajjabeessoon hojjetamuu isaanii ibsaniiru. Magaalaa fi baadiyyaatti hojiiwwan bu'uraalee misooma kooriidaraa babal'isuu kallattii xiyyeeffannaa ijoo godhachuun hojjetamuu isaaniitiin bu'aan argamuu isaa eeraniiru. Qulqullina hirmaannaa fi dhaqqabamummaa barnootaa cimsuu, akkasumas firii barattootaa fooyyessuuf hojiin hojjetames bu'aaqabeessa ta'uusaa kaasaniiru. Naannichatti nageenyaa fi tasgabbii waaraa fiduu fi olaantummaa seeraa mirkaneessuuf,akkasumas kenna tajaajila haqaa fooyyessuuf hojiiwwan raawwatamaniin bu'aan jajjabeessaan argamuusaa hubachiisaniiru. Omisha fi omishtummaa guddisuun hirkattummaa hambisuu, Carraa hojii uumuu guddisuu, galii naannichi maddisiisu walitti qabuu,gama fayyaa fi hojiiwwan biroo raawwataman jajjabeessoo ta'uu isaanis eeraniiru. Akkasumas, naannichatti hojiiwwan tajaajila tola ooltummaan raawwatamanis yeroo gara yerootti guddina olaanaa agarsiisaa dhufuu isaanii dubbataniiru. Yaa'ii mana maree guyyoota lamaaf turu kanaan gabaasni, karoorrii fi mudamni adda addaa ni raggaasifama jedhamee eegama.

Pulse Of Africa

POA English

POA English

Pulse Of Africa - English Language

Your news, current affairs and entertainment channel

Join us on

POA Arabic

POA Arabic - عربي

Pulse Of Africa - Arabic Language

قناتكم الاخبارية و الترفيهية

Join us on

Siyaasa
"Hoggansa badhaadhina mirkaneessu ijaaruun ofdanda’uuf hojjechuu qabna.” - Obbo Shimallis Abdiisaa
Jul 16, 2026 30
Adoolessa 9/ 2018 (ENA) : Hoggansa dinagdee carraawwan misoomuu, humna namaa fi beekumsa qindoominaan hogganee badhaadhina qabatamaa sadarkaa hundatti mirkaneessu ijaaruudhaan waan hundaan ofdanda’uuf hojjechuu qabna jedhan pirezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa. Gamaaggamni raawwii hojii Mootummaa fi Paartii bara 2018 guyyaa sadan darbaniif magaalaa Adaamaatti adeemsifamaa ture kallattii hojii Pirezidaantiin MNO obbo Shimallis Abdiisaa kennaniin xumurameera.   Pirezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa xumura waltajjii gamaaggama raawwii hojii Paartii fi Mootummaa bara 2018 irratti argamuun yaada kennaniin, imaammatoonniifi tarsiimoowwan yaadama ida’amuu irraa maddan gurmaa’insa paartii, mootummaa fi hirmaannaa ummataa qindoomina qabuun hojiirra oolaa jiraachuu isaatiin galmoonni imalli badhaadhinaa dhugoomaa akka jiran ibsaniiru. Kunis raawwii hojii bara 2018 keessatti qabatamaadhaan kan ife ta’uu ibsuun, injifannoowwan galmaa’aa jiran kun itti fufiinsa qabaachuun waan hundaan of danda’uuf, hoggansi dinagdee carraawwan misoomuu jiran, humna namaa fi beekumsa walitti qindeesse hogganu ijaaramuu akka qabu dhaamaniiru. Barri 2019 Waan hundaan of danda’uudhaaf karoora ofdanda’uu waggoottan shanan dhufanii raawwachuu kan itti jalqabamu ta’uu kan ibsan Pireezidaanti Shimallis, galmoota karoora of danda’uu kana dhugoomsuuf, carraawwan misooma dandeessisan, humna namaa, qabeenya uumamaa, faayinaansii fi carraawwan faayinaansii jiran qindoominaan hoggananii dinagdeetti jijjiiruuf hojjechuun dhimma xiyyeeffannaa addaa barbaadu akka ta’e akeekaniiru. Carraawwan kanniin gara badhaadhina qabatamaatti jijjiiruuf immoo, hoggansa dinagdeetu barbaachisa kan jedhan Pireezidaant Shimallis, hoggansa dinagdee jechuun, carraawwan misoomuu jiran kan hubatu, oomishtummaa guddisuuf karoorsee kan hojjetu, dorgomtummaa kan sirnoomsu, qusannaa fi invastimantii kan bal’isu, bu’aa qabeessummaa ummataa, dhaabbilee fi dhaheessummaa kan dagaagsu ta’uu ibsaniiru. Hoggansi dinagdee kunis oomisha biyya keessaa(GDP), carraa hojii, badhaadhina sadarkaa maatiitti uumuufi invastimantii babal’iseen madaalamuu akka qabu eeraniiru. Kana gochuudhaan waggoottan shanan dhufan keessatti, baajetaan, nageenyaan, bu’uura misoomaan, ogummaadhaan,gaggeessummaafi wabii nyaataan of danda’uuf xiyyeeffannaa addaatiin hojjechuuf qaamni hundi bakka jirutti gahee isaa akka bahachuu qabu dhaamaniiru.   Hogganaan Waajjira Paartii Badhaadhinaa Damee Oromiyaa Obbo Kaffaaloo Tafarraa gama isaanitiin, galmoonni imala badhaadhinaa milkeessuuf halkanii fi guyyaa hojjechuu kan gaafatan ta'uu eeruun, raawwiin hojii Paartii fi Mootummaa bara 2018 agarsiiftuu akka ta’an ibsaniiru. Imalli badhaadhinaa waggoottan darbanii qormaatilee hedduun kan guutame ta’ullee, hoggansaa fi paartiin keenya seenaa hojjechuuf akeekanii hojjechaa turuu isaanitiin, qormaatilee gara carraatti jijjiiruun ijaarsa biyyaa keessatti bu’uura cimaa hin sochoone kaa’uu danda’eera jedhan. Injifannoowwan kanniin itti fufsiisuuf, horata gaggeessummaa ummanne, carraawwan misoomuu bal’aa qabnuu fi humna namaa yaadama ida’amuutiin masakame qindeessinee hogganamuun injifannoo caalmaa waan hundaan of danda’uu keessatti galaa nuuf ta’u galmeessuuf sadarkaa hundatti gahumsa ol’aanaadhaan socho’uun akka barbaachisu jechuun dhaamuu isaanii odeeffannoon Biiroo Kominikeeshinii Oromiyaa ni mul'isa. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Sirna jalqabsiisuu Marii Biyyaalessaa seena-qabeessa ta’e kanarratti argamuuf carraa argachuun koo guddaa naboonsisa-Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad
Jul 15, 2026 1405
Adoolessa 8/2018(ENA): Sirna jalqabsiisuu Marii Biyyaalessaa seena-qabeessa ta’e kanarratti argamuuf carraa argachuun koo guddaa naboonsisa jedhan Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad. Yaa’iin guddichi torbeewwan afran dhufaniif hirmaattota kuma afur galma tokko keessatti walitti qabu kun, taatee seenaa Itoophiyaan harka mataasheetiin seenaa haaraa barreessuuf qalamaafi waraqaa itti argattedha jedhan karaa miidiyaa hawaasummaa isaaniin ergaa dabarsaniin. Maraammartoo adeemsa siyaasaa Itoophiyaa jecha humnaatiin eegalee tarkaanfii humnaatiin goolabamu cabsinee waliin dubbachuufi marii’achuudhaan yeroo itti bakka buusnu irratti argamna jedhani. Komiishinaroota Komiishinii Marii Biyyaalessaa imala guddaa kana milkeessan, gumaacha isaaniif galata guddaan dhiyeessa jedhaniiru. Yaa’iin adeemsa ajandaa walittiqabuu jalaa gara oliitti lammiilee kuma dhibbatti lakka’aman hirmaachisuu irratti hundaa’e kun salphaatti kan irra hin deebi’amneefi seenaa ammayyaa Itoophiyaa keessatti kaayyoo guddaafi kabajamaa kan qabudha. Kanaanis qormaatilee keenya gara carraa gaariitti jijjiiruudhaan aadaa aangoo nagaadhaan walii dabarsuu ni itichina jedhani. Guyyaa har’aa sanyiiwwan gaarii dhaloota egereef darbu ni facaafna; firii inni kennurraas ijoolleen keenya akka fayyadaman ni taasifna. Marii kanarratti yoo hirmaannu, mandara keenya keessaa baanee Itoophiyaaf wayita marii’annu, ijoollee keenyaaf jennee isaaniin yaanne yeroo walmarii’annu bu’aansaa baay’ee milkaa’aa ni ta’a jedhani. ‎waliin taanee abdii, dhiifamaafi waliin jiraachuu haa dhaabnu; mariifi dhiifama biyya keessatti godhamuun rakkoowwan keenya hiikuudhaan biyya keenya gidduu-seentummaa alaarraa haa eegnu. Hirmaattonni hundi bu’aa seena-qabeessa Itoophiyaaf gaarii, Afrikaaf barumsa ta’u, Itoophiyaanota hundaaf immoo boqonnaa fidu akka galmeessisanin waamichakoo dhiyeessa jedhani. Itoophiyaan tattaffii ijoolleesheetiin sodaatamteefi kabajamtee bara baraan haajiraattu! Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad  
Sirna jalqabsiisuu Marii Biyyaalessaa seena-qabeessa ta’e kanarratti argamuuf carraa argachuun koo guddaa naboonsisa-Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad
Jul 15, 2026 723
Adoolessa 8/2018(ENA): Sirna jalqabsiisuu Marii Biyyaalessaa seena-qabeessa ta’e kanarratti argamuuf carraa argachuun koo guddaa naboonsisa jedhan Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad. Yaa’iin guddichi torbeewwan afran dhufaniif hirmaattota kuma afur galma tokko keessatti walitti qabu kun, taatee seenaa Itoophiyaan harka mataasheetiin seenaa haaraa barreessuuf qalamaafi waraqaa itti argattedha jedhan karaa miidiyaa hawaasummaa isaaniin ergaa dabarsaniin. Maraammartoo adeemsa siyaasaa Itoophiyaa jecha humnaatiin eegalee tarkaanfii humnaatiin goolabamu cabsinee waliin dubbachuufi marii’achuudhaan yeroo itti bakka buusnu irratti argamna jedhani. Komiishinaroota Komiishinii Marii Biyyaalessaa imala guddaa kana milkeessan, gumaacha isaaniif galata guddaan dhiyeessa jedhaniiru. Yaa’iin adeemsa ajandaa walittiqabuu jalaa gara oliitti lammiilee kuma dhibbatti lakka’aman hirmaachisuu irratti hundaa’e kun salphaatti kan irra hin deebi’amneefi seenaa ammayyaa Itoophiyaa keessatti kaayyoo guddaafi kabajamaa kan qabudha. Kanaanis qormaatilee keenya gara carraa gaariitti jijjiiruudhaan aadaa aangoo nagaadhaan walii dabarsuu ni itichina jedhani. Guyyaa har’aa sanyiiwwan gaarii dhaloota egereef darbu ni facaafna; firii inni kennurraas ijoolleen keenya akka fayyadaman ni taasifna. Marii kanarratti yoo hirmaannu, mandara keenya keessaa baanee Itoophiyaaf wayita marii’annu, ijoollee keenyaaf jennee isaaniin yaanne yeroo walmarii’annu bu’aansaa baay’ee milkaa’aa ni ta’a jedhani. ‎waliin taanee abdii, dhiifamaafi waliin jiraachuu haa dhaabnu; mariifi dhiifama biyya keessatti godhamuun rakkoowwan keenya hiikuudhaan biyya keenya gidduu-seentummaa alaarraa haa eegnu. Hirmaattonni hundi bu’aa seena-qabeessa Itoophiyaaf gaarii, Afrikaaf barumsa ta’u, Itoophiyaanota hundaaf immoo boqonnaa fidu akka galmeessisanin waamichakoo dhiyeessa jedhani. Itoophiyaan tattaffii ijoolleesheetiin sodaatamteefi kabajamtee bara baraan haajiraattu! Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Yaa’ichi dhaloota dhufuuf biyya cimtuu fi amansiiftuu ijaaruuf carraa guddaadha
Jul 15, 2026 862
Adoolessa 8/2018(ENA) - Yaa’iin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa dhaloota dhufuuf biyya cimtuu fi amansiiftuu ijaaruuf carraa guddaa ta’uusaa komishinariin olaanaa komishinii marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa piroofeesar Masfin Ar’ayaa ibsan. Yaa’iin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa ministirri muummee Dr. Abiyyi Ahimad bakka argamanitti dammaqinaan eegalameera. Waltajjiin seena qabeessi kun Itiyoophiyaa keessatti boqonnaa haaraa kan banuu fi dhhalootaaf kan darbu ta’uun ibsameera. Komishinariin olaanaa komishinii marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa piroofeesar Masfin Ar’ayaa baniinsa yaa’ichaarratti dubbii dubbataniin, yaa’ichi kallattii imala siyaasaa fi hawaasummaa biyya keenyaa qajeelaa kan taasisu ta’uu dubbataniiru. Itiyoophiyaan seenaa bara dheeraa fi miidhagina heddumminaa kan qabdu ta’uu eeranii, fulla’insaan itti fufsiisuuf garaagarummaan yaadaa fi waldhabdeen qormaata itti ta’anii turaniiru jedhaniiru. Keessumaa gaaffileen siyaasaa fi sirnaa waggoottaniif kuufaman har’as nageenya lammiilee fi tokkummaa biyyaa qoraa jiru jedhaniiru. Garaagarummaan yaadaa qofaasaa rakkoo akka hin taanee fi ilaalchonni garagaraa qama jireenya demokiraasii keenyaa ta’uu kan ibsan komishinarri olaanaa kun, rakkoon kun kan eegalu garaagarummaa kanneen mariin osoo hin taane humnaan, walitti bu’iinsaan ykn wal ajjeesuun furuuf yoo yaalamu akka ta’e beeksisaniiru. Rakkoolee hidda jabeeffatan humnaan, yeroof qabbaneessuun ykn adeemsa adda qooduutiin fulla’insaan furuun akka hin danda’amne seenaan kan nu barsiise ta’uu cimsanii kaasaniiru. Furmaanni egeree fi qofeessi marii biyyaalessaa amanamaa, hammataa, ifaa fi saayinsaawaa ta’e gaggeessuu ta’uu ibsaniiru. Yaa’iin kun garaagarummaa jiru karaa qaroomeen qabachuun waliin jiraachuu kan nu dandeessisu waltajjii sirna itti diriirsinu dha jechuun dubbataniiru. Kana malees wal dhaggeeffachuu, dhukkuba nama biraa hubachuu, godaannisa seenaa turan haquu fi carraa biyyaa egereerratti walii galtee kan uumu fayyinni biyyaa kan itti raawwatamu akka ta’e dubbataniiru. Yaa’iin kun dhaloota dhufuuf biyya cimtuu fi amansiiftuu ijaaruu kan dandeessisu carraa guddaa akka uumus hubachiisaniiru.
Yaa'iin Marii Biyyaalessaa seenaa biyya baraaruu fi ijaaru barreessuuf carraa guddaadha – Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad
Jul 15, 2026 503
Adoolessa 8/2018 (ENA): Yaa’iin Marii Biyyaalessaa kan biyya baraaru, kan fayyadu, kan ijaaruu fi barootaaf kan yaadatamu seenaa barreessuuf carraa ta’uu kan uumudha jedhan Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad. Sirni baniinsa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa magaalaa Finfinnee Giddugala Walgahii konveenshinii Idil Addunyaa Addis keessatti gaggeeffamaa jira. Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad dhaamsa kana irratti dabarsaniin, Yaa’iin Marii Biyyaalessaa bal’ina, adeemsaa fi bu’aa isaatiin seenaa ammayyaa Itiyoophiyaa keessatti kaayyoo fi dalagaa guddaa akka qabu ibsaniiru. Waltajjiin kun waltajjii bal’aa lammiilee Itiyoophiyaa bakka bu’aniif qophaa’e ta’uu hubachiisuudhaan, carraan kuni seenaa Itiyoophiyaa kan jijjiiruu fi carraa guddaa ta’uu himani. Waltajjiin har’aa kun seenaa biyya baraaruu fi ijaaru barreessuuf carraa guddaa kan kennu ta’uus dubbataniiru. Warri carraa kanatti hin fayyadamnee fi irra deddeebiin akka hin dhufne hin hubanne seenaa biyya ijaaruu dhiisanii diigu akka barreessan yaadachiisaniiru. Kanaaf carraan marii seena qabeessa ta’e kun salphaatti dhufuu waan hin dandeenyeef irra deebi’amuu waan hin dandeenyeef, ijoolleen keenya carraa ijoolleen keenya dhaban akka hin dhabneef nutis ta’e warri nu dura dhufan kabaja guddaadhaan kabajuu qabna jedhan. Hirmaattonni marii kanaa milkaa’ina konfiraansii marii kanaaf miira itti gaafatamummaa fi obsa ol’aanaadhaan gahee isaanii akka bahatan waamicha dhiyeessaniiru.‎ #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Siyaasa
"Hoggansa badhaadhina mirkaneessu ijaaruun ofdanda’uuf hojjechuu qabna.” - Obbo Shimallis Abdiisaa
Jul 16, 2026 30
Adoolessa 9/ 2018 (ENA) : Hoggansa dinagdee carraawwan misoomuu, humna namaa fi beekumsa qindoominaan hogganee badhaadhina qabatamaa sadarkaa hundatti mirkaneessu ijaaruudhaan waan hundaan ofdanda’uuf hojjechuu qabna jedhan pirezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa. Gamaaggamni raawwii hojii Mootummaa fi Paartii bara 2018 guyyaa sadan darbaniif magaalaa Adaamaatti adeemsifamaa ture kallattii hojii Pirezidaantiin MNO obbo Shimallis Abdiisaa kennaniin xumurameera.   Pirezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa xumura waltajjii gamaaggama raawwii hojii Paartii fi Mootummaa bara 2018 irratti argamuun yaada kennaniin, imaammatoonniifi tarsiimoowwan yaadama ida’amuu irraa maddan gurmaa’insa paartii, mootummaa fi hirmaannaa ummataa qindoomina qabuun hojiirra oolaa jiraachuu isaatiin galmoonni imalli badhaadhinaa dhugoomaa akka jiran ibsaniiru. Kunis raawwii hojii bara 2018 keessatti qabatamaadhaan kan ife ta’uu ibsuun, injifannoowwan galmaa’aa jiran kun itti fufiinsa qabaachuun waan hundaan of danda’uuf, hoggansi dinagdee carraawwan misoomuu jiran, humna namaa fi beekumsa walitti qindeesse hogganu ijaaramuu akka qabu dhaamaniiru. Barri 2019 Waan hundaan of danda’uudhaaf karoora ofdanda’uu waggoottan shanan dhufanii raawwachuu kan itti jalqabamu ta’uu kan ibsan Pireezidaanti Shimallis, galmoota karoora of danda’uu kana dhugoomsuuf, carraawwan misooma dandeessisan, humna namaa, qabeenya uumamaa, faayinaansii fi carraawwan faayinaansii jiran qindoominaan hoggananii dinagdeetti jijjiiruuf hojjechuun dhimma xiyyeeffannaa addaa barbaadu akka ta’e akeekaniiru. Carraawwan kanniin gara badhaadhina qabatamaatti jijjiiruuf immoo, hoggansa dinagdeetu barbaachisa kan jedhan Pireezidaant Shimallis, hoggansa dinagdee jechuun, carraawwan misoomuu jiran kan hubatu, oomishtummaa guddisuuf karoorsee kan hojjetu, dorgomtummaa kan sirnoomsu, qusannaa fi invastimantii kan bal’isu, bu’aa qabeessummaa ummataa, dhaabbilee fi dhaheessummaa kan dagaagsu ta’uu ibsaniiru. Hoggansi dinagdee kunis oomisha biyya keessaa(GDP), carraa hojii, badhaadhina sadarkaa maatiitti uumuufi invastimantii babal’iseen madaalamuu akka qabu eeraniiru. Kana gochuudhaan waggoottan shanan dhufan keessatti, baajetaan, nageenyaan, bu’uura misoomaan, ogummaadhaan,gaggeessummaafi wabii nyaataan of danda’uuf xiyyeeffannaa addaatiin hojjechuuf qaamni hundi bakka jirutti gahee isaa akka bahachuu qabu dhaamaniiru.   Hogganaan Waajjira Paartii Badhaadhinaa Damee Oromiyaa Obbo Kaffaaloo Tafarraa gama isaanitiin, galmoonni imala badhaadhinaa milkeessuuf halkanii fi guyyaa hojjechuu kan gaafatan ta'uu eeruun, raawwiin hojii Paartii fi Mootummaa bara 2018 agarsiiftuu akka ta’an ibsaniiru. Imalli badhaadhinaa waggoottan darbanii qormaatilee hedduun kan guutame ta’ullee, hoggansaa fi paartiin keenya seenaa hojjechuuf akeekanii hojjechaa turuu isaanitiin, qormaatilee gara carraatti jijjiiruun ijaarsa biyyaa keessatti bu’uura cimaa hin sochoone kaa’uu danda’eera jedhan. Injifannoowwan kanniin itti fufsiisuuf, horata gaggeessummaa ummanne, carraawwan misoomuu bal’aa qabnuu fi humna namaa yaadama ida’amuutiin masakame qindeessinee hogganamuun injifannoo caalmaa waan hundaan of danda’uu keessatti galaa nuuf ta’u galmeessuuf sadarkaa hundatti gahumsa ol’aanaadhaan socho’uun akka barbaachisu jechuun dhaamuu isaanii odeeffannoon Biiroo Kominikeeshinii Oromiyaa ni mul'isa. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Sirna jalqabsiisuu Marii Biyyaalessaa seena-qabeessa ta’e kanarratti argamuuf carraa argachuun koo guddaa naboonsisa-Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad
Jul 15, 2026 1405
Adoolessa 8/2018(ENA): Sirna jalqabsiisuu Marii Biyyaalessaa seena-qabeessa ta’e kanarratti argamuuf carraa argachuun koo guddaa naboonsisa jedhan Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad. Yaa’iin guddichi torbeewwan afran dhufaniif hirmaattota kuma afur galma tokko keessatti walitti qabu kun, taatee seenaa Itoophiyaan harka mataasheetiin seenaa haaraa barreessuuf qalamaafi waraqaa itti argattedha jedhan karaa miidiyaa hawaasummaa isaaniin ergaa dabarsaniin. Maraammartoo adeemsa siyaasaa Itoophiyaa jecha humnaatiin eegalee tarkaanfii humnaatiin goolabamu cabsinee waliin dubbachuufi marii’achuudhaan yeroo itti bakka buusnu irratti argamna jedhani. Komiishinaroota Komiishinii Marii Biyyaalessaa imala guddaa kana milkeessan, gumaacha isaaniif galata guddaan dhiyeessa jedhaniiru. Yaa’iin adeemsa ajandaa walittiqabuu jalaa gara oliitti lammiilee kuma dhibbatti lakka’aman hirmaachisuu irratti hundaa’e kun salphaatti kan irra hin deebi’amneefi seenaa ammayyaa Itoophiyaa keessatti kaayyoo guddaafi kabajamaa kan qabudha. Kanaanis qormaatilee keenya gara carraa gaariitti jijjiiruudhaan aadaa aangoo nagaadhaan walii dabarsuu ni itichina jedhani. Guyyaa har’aa sanyiiwwan gaarii dhaloota egereef darbu ni facaafna; firii inni kennurraas ijoolleen keenya akka fayyadaman ni taasifna. Marii kanarratti yoo hirmaannu, mandara keenya keessaa baanee Itoophiyaaf wayita marii’annu, ijoollee keenyaaf jennee isaaniin yaanne yeroo walmarii’annu bu’aansaa baay’ee milkaa’aa ni ta’a jedhani. ‎waliin taanee abdii, dhiifamaafi waliin jiraachuu haa dhaabnu; mariifi dhiifama biyya keessatti godhamuun rakkoowwan keenya hiikuudhaan biyya keenya gidduu-seentummaa alaarraa haa eegnu. Hirmaattonni hundi bu’aa seena-qabeessa Itoophiyaaf gaarii, Afrikaaf barumsa ta’u, Itoophiyaanota hundaaf immoo boqonnaa fidu akka galmeessisanin waamichakoo dhiyeessa jedhani. Itoophiyaan tattaffii ijoolleesheetiin sodaatamteefi kabajamtee bara baraan haajiraattu! Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad  
Sirna jalqabsiisuu Marii Biyyaalessaa seena-qabeessa ta’e kanarratti argamuuf carraa argachuun koo guddaa naboonsisa-Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad
Jul 15, 2026 723
Adoolessa 8/2018(ENA): Sirna jalqabsiisuu Marii Biyyaalessaa seena-qabeessa ta’e kanarratti argamuuf carraa argachuun koo guddaa naboonsisa jedhan Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad. Yaa’iin guddichi torbeewwan afran dhufaniif hirmaattota kuma afur galma tokko keessatti walitti qabu kun, taatee seenaa Itoophiyaan harka mataasheetiin seenaa haaraa barreessuuf qalamaafi waraqaa itti argattedha jedhan karaa miidiyaa hawaasummaa isaaniin ergaa dabarsaniin. Maraammartoo adeemsa siyaasaa Itoophiyaa jecha humnaatiin eegalee tarkaanfii humnaatiin goolabamu cabsinee waliin dubbachuufi marii’achuudhaan yeroo itti bakka buusnu irratti argamna jedhani. Komiishinaroota Komiishinii Marii Biyyaalessaa imala guddaa kana milkeessan, gumaacha isaaniif galata guddaan dhiyeessa jedhaniiru. Yaa’iin adeemsa ajandaa walittiqabuu jalaa gara oliitti lammiilee kuma dhibbatti lakka’aman hirmaachisuu irratti hundaa’e kun salphaatti kan irra hin deebi’amneefi seenaa ammayyaa Itoophiyaa keessatti kaayyoo guddaafi kabajamaa kan qabudha. Kanaanis qormaatilee keenya gara carraa gaariitti jijjiiruudhaan aadaa aangoo nagaadhaan walii dabarsuu ni itichina jedhani. Guyyaa har’aa sanyiiwwan gaarii dhaloota egereef darbu ni facaafna; firii inni kennurraas ijoolleen keenya akka fayyadaman ni taasifna. Marii kanarratti yoo hirmaannu, mandara keenya keessaa baanee Itoophiyaaf wayita marii’annu, ijoollee keenyaaf jennee isaaniin yaanne yeroo walmarii’annu bu’aansaa baay’ee milkaa’aa ni ta’a jedhani. ‎waliin taanee abdii, dhiifamaafi waliin jiraachuu haa dhaabnu; mariifi dhiifama biyya keessatti godhamuun rakkoowwan keenya hiikuudhaan biyya keenya gidduu-seentummaa alaarraa haa eegnu. Hirmaattonni hundi bu’aa seena-qabeessa Itoophiyaaf gaarii, Afrikaaf barumsa ta’u, Itoophiyaanota hundaaf immoo boqonnaa fidu akka galmeessisanin waamichakoo dhiyeessa jedhani. Itoophiyaan tattaffii ijoolleesheetiin sodaatamteefi kabajamtee bara baraan haajiraattu! Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Yaa’ichi dhaloota dhufuuf biyya cimtuu fi amansiiftuu ijaaruuf carraa guddaadha
Jul 15, 2026 862
Adoolessa 8/2018(ENA) - Yaa’iin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa dhaloota dhufuuf biyya cimtuu fi amansiiftuu ijaaruuf carraa guddaa ta’uusaa komishinariin olaanaa komishinii marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa piroofeesar Masfin Ar’ayaa ibsan. Yaa’iin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa ministirri muummee Dr. Abiyyi Ahimad bakka argamanitti dammaqinaan eegalameera. Waltajjiin seena qabeessi kun Itiyoophiyaa keessatti boqonnaa haaraa kan banuu fi dhhalootaaf kan darbu ta’uun ibsameera. Komishinariin olaanaa komishinii marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa piroofeesar Masfin Ar’ayaa baniinsa yaa’ichaarratti dubbii dubbataniin, yaa’ichi kallattii imala siyaasaa fi hawaasummaa biyya keenyaa qajeelaa kan taasisu ta’uu dubbataniiru. Itiyoophiyaan seenaa bara dheeraa fi miidhagina heddumminaa kan qabdu ta’uu eeranii, fulla’insaan itti fufsiisuuf garaagarummaan yaadaa fi waldhabdeen qormaata itti ta’anii turaniiru jedhaniiru. Keessumaa gaaffileen siyaasaa fi sirnaa waggoottaniif kuufaman har’as nageenya lammiilee fi tokkummaa biyyaa qoraa jiru jedhaniiru. Garaagarummaan yaadaa qofaasaa rakkoo akka hin taanee fi ilaalchonni garagaraa qama jireenya demokiraasii keenyaa ta’uu kan ibsan komishinarri olaanaa kun, rakkoon kun kan eegalu garaagarummaa kanneen mariin osoo hin taane humnaan, walitti bu’iinsaan ykn wal ajjeesuun furuuf yoo yaalamu akka ta’e beeksisaniiru. Rakkoolee hidda jabeeffatan humnaan, yeroof qabbaneessuun ykn adeemsa adda qooduutiin fulla’insaan furuun akka hin danda’amne seenaan kan nu barsiise ta’uu cimsanii kaasaniiru. Furmaanni egeree fi qofeessi marii biyyaalessaa amanamaa, hammataa, ifaa fi saayinsaawaa ta’e gaggeessuu ta’uu ibsaniiru. Yaa’iin kun garaagarummaa jiru karaa qaroomeen qabachuun waliin jiraachuu kan nu dandeessisu waltajjii sirna itti diriirsinu dha jechuun dubbataniiru. Kana malees wal dhaggeeffachuu, dhukkuba nama biraa hubachuu, godaannisa seenaa turan haquu fi carraa biyyaa egereerratti walii galtee kan uumu fayyinni biyyaa kan itti raawwatamu akka ta’e dubbataniiru. Yaa’iin kun dhaloota dhufuuf biyya cimtuu fi amansiiftuu ijaaruu kan dandeessisu carraa guddaa akka uumus hubachiisaniiru.
Yaa'iin Marii Biyyaalessaa seenaa biyya baraaruu fi ijaaru barreessuuf carraa guddaadha – Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad
Jul 15, 2026 503
Adoolessa 8/2018 (ENA): Yaa’iin Marii Biyyaalessaa kan biyya baraaru, kan fayyadu, kan ijaaruu fi barootaaf kan yaadatamu seenaa barreessuuf carraa ta’uu kan uumudha jedhan Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad. Sirni baniinsa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa magaalaa Finfinnee Giddugala Walgahii konveenshinii Idil Addunyaa Addis keessatti gaggeeffamaa jira. Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad dhaamsa kana irratti dabarsaniin, Yaa’iin Marii Biyyaalessaa bal’ina, adeemsaa fi bu’aa isaatiin seenaa ammayyaa Itiyoophiyaa keessatti kaayyoo fi dalagaa guddaa akka qabu ibsaniiru. Waltajjiin kun waltajjii bal’aa lammiilee Itiyoophiyaa bakka bu’aniif qophaa’e ta’uu hubachiisuudhaan, carraan kuni seenaa Itiyoophiyaa kan jijjiiruu fi carraa guddaa ta’uu himani. Waltajjiin har’aa kun seenaa biyya baraaruu fi ijaaru barreessuuf carraa guddaa kan kennu ta’uus dubbataniiru. Warri carraa kanatti hin fayyadamnee fi irra deddeebiin akka hin dhufne hin hubanne seenaa biyya ijaaruu dhiisanii diigu akka barreessan yaadachiisaniiru. Kanaaf carraan marii seena qabeessa ta’e kun salphaatti dhufuu waan hin dandeenyeef irra deebi’amuu waan hin dandeenyeef, ijoolleen keenya carraa ijoolleen keenya dhaban akka hin dhabneef nutis ta’e warri nu dura dhufan kabaja guddaadhaan kabajuu qabna jedhan. Hirmaattonni marii kanaa milkaa’ina konfiraansii marii kanaaf miira itti gaafatamummaa fi obsa ol’aanaadhaan gahee isaanii akka bahatan waamicha dhiyeessaniiru.‎ #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Hawaasummaa
Inistiitiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa biyyaa keenyarra darbee Ardii keenyaaf boonsaa dha-Dr. Maqdas Dhaabaa
Jul 16, 2026 78
Adoolessa 9/2018 (ENA): Inistiitiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa biyyaa keenyarra darbee ardii kanaaf boonsaa jedhan Ministirri Ministeera Fayyaa Doktar Maqdas Dhaabaa. Ayyaanni hundeeffama waggaa 100ffaa Inistiitiyuutii Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa kabajamaa jira. Sirna ayyaanichaa kanarratti aanga'oonni mootummaa olaanoo, bakka bu'oonni damee fayyaa idil-addunyaa fi michoonni, Pireezidaanti Taayyee Atsiqasillaasee fi Ministirri Ministeera Fayyaa Doktar Maqdas Dhaabaa argamaniiru. Ministirri Ministeera Fayyaa Doktar Maqdas Dhaabaa akka jedhanitti, inistiitiyuutichi waggoota dhibba darbaniif seenaa fayyaa biyyattii keessatti gahee olaanaa taphachuu isaa ibsaniiru. Inistiitiyuuticha keessatti qorattoonni, ogeeyyiin qorannoo, xiinxaltoonni daataa, deebii balaa fi hojjettoonni deeggarsaa gahee olaanaa taphataniiru jedhan. Inistiitiyuutichi qormaata fayyaa rakkisaa biyyattii mudate keessatti dandamannaa guddaa uumuun hojii ajaa’ibsiisaa hojjetrra jedhan. Keessattuu yeroo weerara COVID-19 fi weerara adda addaatti Ministeera Fayyaa waliin walitti dhiyeenyaan hojjechuun hojii bu'a qabeessa ta'e hojjateera jechuun ibsaniiru. Qormaata laabraatoorii fi sakatta’iinsa irratti hoggansa qabaachuu isaa, akkasumas deebii hatattamaa saffisaa xiinxala saayinsiitiin deeggaramee kennuu keessatti gahee adda duree ta’uu isaa yaadachiisaniiru. Dandeettiin Inistiitiyuutii Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa amma daangaa biyyaalessaa irra darbuu isaa kan ibsan Ministirri kun, Inistiitiyuutichi Itiyoophiyaa qofaaf osoo hin taane Afrikaaf gumaacha guddaa taasisaa kan jiru ta’uu hubachiisaniiru. Mootummaan damee fayyaa keessatti walqixxummaa mirkaneessuu fi qulqullina fooyyessuuf hojiiwwan bu’a qabeessa ta’an hedduu hojiirra oolchaa akka jiru hubachiisaniiru. Tajaajila fayyaa baadiyyaa irraa gara magaalaatti babal’isuuf, fayyaa haadholii fi daa’immanii fooyyessuu, dhibeewwan daddarboo fi daddarboo hin taane irratti xiyyeeffachuun hojjetamaa jira jedhan. Hirmaannaa ummataa guddisuu fi miira abbummaa uumuun lammiileen sababa baasii fayyaatiin dhiibbaa diinagdee olaanaaf akka hin saaxilamneef hojiin bal’aan hojjetamaa jiraachuu ibsaniiru. Ministirri kun addunyaan balaa fayyaa haaraa fi walxaxaa ta’e mudachaa jiraachuu ibsuun, balaawwan walxaxaa kana qolachuuf balaawwan dafanii adda baasuu, saffisaan akeekkachiisuu, karaa saayinsaawaa ta’een xiinxaluu fi haala qindoomina qabuun deebii kennuuf dandeettiin dhaabbataa cimaan ijaaramaa akka jiru dubbataniiru. Ministeerri Fayyaa Inistiitiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa ergama biyyaalessaa fi idil-addunyaa isaa qulqullinaa fi gahumsaan akka ba’uuf deeggarsa imaammataa, hoggansaafi ijaarsa dandeettii barbaachisaa ta’e akka itti fufu mirkaneessaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Tajaajilichi sirna hojii isaa ammayyeessuun jijjiirama qabatamaa fideera
Jul 16, 2026 192
Adoolessa 9 /2018 (ENA): Tajaajilli Immigireeshinii fi Lammummaa itti fayyadama teeknooloojii yeroon gaafatu babal’isuun, sirna hojii isaa ammayyeessuun, haala hojii mijataa uumuun jijjiirama qabatamaa itti quufinsa maamiltootaa dabalu fideera jedhan Daarektarri Olaantuun dhaabbatichaa isaa Salaamaawit Daawit. Daarektarri Olaantuu Tajaajila Immigireeshinii fi Lammummaa aaddeSalaamaawit Daawit, hojiiwwan dhaabbatichi bara baajata 2018 keessatti raawwate ilaalchisee ibsa miidiyaaleef kennaniiru.   Ibsa isaanii keessatti dhaabbatichi itti fayyadama teeknooloojii yeroo ammaaf mijatu babal’isuun, sirna hojii isaa ammayyeessuun, haala hojii mijataa uumuun jijjiirama qabatamaa itti quufinsa maamiltootaa dabalu fiduu isaa ibsaniiru. Tajaajila paaspoortii fi viizaa dabalatee sanadoonni paaspoortii biroo teeknooloojii ammayyaatiin kan oomishaman yoo ta’u, qulqullinaa fi nageenyaan kan oomishaman ta’uu ibsaniiru. Bara baajataa kanatti paaspoortiin miiliyoona 1.6 ol maxxanfamee lammiileef raabsamuu eeraniiru. Lakkoofsi wiirtuuwwan kenniinsa paaspoortii elektirooniksii 12 irraa gara 23tti akka babal’ate, imaltoota kuma 7 ol ta’aniif buufataalee to’annoo daangaa qilleensaa fi lafaa irratti tajaajilli gahumsa qabu kennamuu eeraniiru. Jijjiirama kana mirkaneessuuf gurmaa’insaa fi guddina humna namaa dhaabbatichaa fooyyessuudhaan tajaajilicha bu’a qabeessa taasisuuf hojiiwwan hojjetaman murteessoo ta’uus ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Naannoo Harariitti hojiin damee turizimiin hojjetame baay’inni tuuristootaa akka dabalu taasiseera
Jul 16, 2026 152
Adoolessa 9/2018 (ENA)- Naannoo Harariitti hojiin damee turizimiin hojjetame baay’inni tuuristootaa akka dabalu taasisuusaa pirezidaantiin naannichaa Ordiin Badrii ibsan. Pirezidaaantichi gabaasa wal gahii idilee 10ffaa mana maree 6ffaa wagga shanaffaarratti gabaasa dhiheessaniin akka ibsanitti, naannichatti hojiin damee turizimii fi misooma kooriidaraa magaalaa fi baadiyyaa naannichaatti hojjetame bu’aa fideera. Keessumaa bakkeewwan hawataa ta’an misoomsuudhaan, tajaajila fooyyessuunii fi hambaalee kunuunsuudhaan bu’aan qabatamaa galmaa’uu dubbataniiru. Haala Kanaan baay’inni turistootaa bakkeewwan hawata turizimii magaalaa Hararii fi naannichatti argaman daawwatanii dabaluusaa eeraniiru. Bara bajatichaa tuuristoonni biyya alaa kuma 14 fi 700 akkasumas tuuristoonni biyya keessaa kuma 180 ol Hararii fi bakkeewwan hawata turizimii magaalattii keessatti argamanii daawwachuusaanii dubbataniiru. Baay’inni tuuristoota biyya alaa fi biyya keessaa bakkeewwan hawata naannichatti argamanii daawwatanii wagga waggaan dabalaa dhufuusaa pirezidaantichi ibsaniiru. Hojiiwwan misooma kooriidaraa naannichatti hojjetamuunsaanii, hojiiwwan hawata turizimii beeksisuuf hojjetaman akkasumas qulqullina dhaabbilee tajaajila kennanii fooyyessuun bu’aa argameef qooda guddaa bahateera jedhaniiru. Akkasumas hambaan idil addunyaa Jagol, misoomni kooriidaraa fi beekamtiin ministira muummee Dr. Abiyyi Ahimadiin kenname baay’inni turistoota biyya keessaa akka dabalu gumaacha olaanaa bahuusaa dubbataniiru.
Mariin Biyyaalessaa Itiyoophiyaa bu’uura guddina biyyaa fi tokkummaa hawaasaa akka ta'uuf abbootiin amantaa hawwii qaban ibsan
Jul 15, 2026 703
Adoolessa8/2018 (ENA):Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa har’a eegalame guddina biyyaa fi tokkummaa uummataa cimsuuf bu’ura akka ta’u ni hawwina jechuun abbootiin amantaa ibsaniiru. Sagantaa saaqinsa Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa Wiirtuu Konveenshinii Idil-addunyaa Addisitti (Addis International Convention Center) gaggeeffamaa jira. Bakka bu’aa Paatiriyaarikii fi Barreessaa olaanaa Sinoodoosii Mana Amantaa Ortodoksii Tawaahidoo Itiyoophiyaa qulqulluu Abuune Diyoosqoroos ,Marichi guddina biyyaa fi tokkummaa uummataatiif kan fayyadu firii gaarii akka buusu hawwaniiru. Uumaan gaggeessitoota keenya nagayaa fi fayyaan akka nuuf eegu hawwaa, gaggeessitoonnis uummata isaanii jaalalaa fi dhugaadhaan tajaajiluu akka danda'aniif ogummaa akka isaaniif kennu hawwii gaariisaanii ibsaniiru. Pirezidaantii Mana Maree Olaanaa Dhimmoota Islaamummaa Itiyoophiyaa Sheek Haajii Ibraahim Tuufaa, barichi kan nagayaa, jaalalaa fi tokkummaa akka ta’u hawwii gaarii isaanii ibsaniiru. Waltajjiin seena-qabeessi kun milkaa’aa akka ta’uu fi hundi keenya garaa tokkoon mari’achuu akka dandeenyuuf gargaarsa uumaa kan gaafatan Sheek Haajii Ibraahim, yeroo ammaa kanatti fuula keenya gara nagaa fooyyessuu fi dhimmoota misoomaa irratti gara galchuun akka barbaachisu waamicha dhiyeessaniiru. Pirezidaantiin Phaaphaasota Mana Amantaa Kaatoolikii,Kaardinaal Birhaaneyasuus Suraafeel , Marii kanaan nagayaa fi tokkummaan akka cimu hawwaniiru. Marii kanaan rakkoolee keenya hunda furuun, biyya fakkeenya taatu ijaaruu akka dandeenyuuf uumaan nu haa gargaaru jedhaniiru. Pirezidaantii Kaawunsilii Waldaalee Amantoota Wangeelaa Itiyoophiyaa Qees Darajjee Janbaruu, yaa’iin kun olka'iinsa biyyaatiif akka ta'uuf, tokkoon tokkoon keenya hubannoo fi ogummaan hirmaachuu akka qaban ibsaniiru. Pirezidaantii Mana Amantaa Adveentistii guyyaa torbaffaa Paaster Taaddasa Adunyaa,Uumaan tokkummaa keenya akka ijaaru hawwii gaarii isaanii kan ibsan yoo ta'u, waltajjiin kun waliigalteee fi walitti dhiheenya kan cimsu akka ta’u hawwaniiru.
Diinagdee
Godina Wallagga Lixaatti bara bajataa kanatti namoota kuma 156f carraan hojii uumameera
Jul 16, 2026 52
Adoolessa 9/2018 (ENA):Godina Wallagga Lixaatti bara bajataa 2018tti lammiilee kuma 156f carraan hojii uumamuu isaa Waajjirri Carraa Hojii Uumuu fi Ogummaa Godinichaa beeksiseera. Ittigaafatamaan waajjirichaa Obbo Darajjee Guddisaa ENA’f akka ibsanitti; bara bajataa kanatti lammiilee hojii dhabeeyyii ta'an waldaan gurmeessuun gara hojiitti akka galan ta'eera. Godinichatti bara bajataa 2018tti hojii dhabeyyii kuma 108’f carraa hojii uumuuf karoorfamee, lammiilee kuma 156 fayyadamoo carraa hojii taasisuun danda'ameera jedhaniiru. Godinichatti rakkoo hojii dhabdummaa hir'isuuf qaamolee dhimmi ilaallatu waliin qindoominaan hojiiwwan hojjetamaniin raawwii kana guddisuu dandeessisuusaa dubbataniiru. Lammiileen carraan hojii uumameef kunis dameewwan Qonnaa, Daldala, Warshaa (Manufaakchariingii), Horsiisa Loonii, hojii miidhaginaa fi dameewwan biroo irratti kan bobba'an ta'uu ibsaniiru. Lammiilee carraan hojii uumameetiif, liqaa birrii biiliyoona 1 ol akka argatan kan taasifame yoo ta'u, damee bobba'an irratti bu'aa qabeessa akka ta'aniif deeggarsaa fi hordoffiin taasifamaa turuu isaas eeraniiru. Lammiilee fayyadamtoota carraa hojii ta’an keessaa tokko kan taate Mafiizaa Abdii, hiriyoota ishee waliin ta'uun hojii furdisa Hoolota sanyii fooyya'anii irratti bobba'uu isaanii ibsiteetti. Damee irratti bobba'an kanaan leenjiin, deeggarsaa fi hordoffiin isaaniif taasifame bu'aa qabeessa akka ta'an kan gargaaru waan ta'eef, milkaa'ina caalu galmeessisuuf hojjechaa akka jiraan ibsiteeti. Waldaan gurmaa'anii bakka hojii fi tajaajila liqii argachuun hojii horsiisa Lukkuu irratti bobba'uusaa kan ibse , dargaggoo Iyoob Tolasaa damee kanaan hojii bu'aa qabeessa hojjechaa jiraachuu dubbateera. Keessattuu waggoottan dhihoo asitti inisheetivoota misoomaa mootummaadhan bocamanii hojiirra oolaa jiran dargaggoonni carraa hojiitti akka argatan taasisaa jiraachuusaa dubbateera.  
Hojiiwwan Bu'aa qabeessi gaaffiiwwan misoomaa deebisan hojjetamaniiru – Pirezidantii Naannichaa Ordiin Badrii
Jul 16, 2026 161
Adoolessa 9/2018 (ENA)፦ Naannoo Harariitti bara bajataa kana keessa gaaffiiwwan misoomaa uummataa bu'uura godhachuun hojiiwwan bu'aa qabeessi hojjetamuu isaanii Pirezidaantiin Naannichaa Ordiin Badrii beeksisan. Pirezidanti Ordiin Badrii yaa'ii idilee 10ffaa waggaa 5ffaa marsaa 6ffaa Mana Maree Naannichaa irratti gabaasa dhiyeessaniin akka ibsanitti; naannichatti bara bajataa kana keessa karoora misoomaa kaa'amanii milkeessuuf carraaqqiin taasiifameera.   Hoggansi sadarkaan jiru, raawwataa fi guutuun hawaasaa karooricha milkeessuuf hirmaannaa fi carraaqqii olaanaa taasiisaa turuu isaanii kaasaniiru. Kanaanis, dameewwan dinagdee fi hawaasummaatiin misooma si’ataa fi waaraa fiduuf, kenna tajaajilaa fooyyessuu fi ammayyeessuuf, akkasumas rakkoolee bulchiinsa gaarii furuuf hojiiwwan jajjabeessoon hojjetamuu isaanii ibsaniiru. Magaalaa fi baadiyyaatti hojiiwwan bu'uraalee misooma kooriidaraa babal'isuu kallattii xiyyeeffannaa ijoo godhachuun hojjetamuu isaaniitiin bu'aan argamuu isaa eeraniiru. Qulqullina hirmaannaa fi dhaqqabamummaa barnootaa cimsuu, akkasumas firii barattootaa fooyyessuuf hojiin hojjetames bu'aaqabeessa ta'uusaa kaasaniiru. Naannichatti nageenyaa fi tasgabbii waaraa fiduu fi olaantummaa seeraa mirkaneessuuf,akkasumas kenna tajaajila haqaa fooyyessuuf hojiiwwan raawwatamaniin bu'aan jajjabeessaan argamuusaa hubachiisaniiru. Omisha fi omishtummaa guddisuun hirkattummaa hambisuu, Carraa hojii uumuu guddisuu, galii naannichi maddisiisu walitti qabuu,gama fayyaa fi hojiiwwan biroo raawwataman jajjabeessoo ta'uu isaanis eeraniiru. Akkasumas, naannichatti hojiiwwan tajaajila tola ooltummaan raawwatamanis yeroo gara yerootti guddina olaanaa agarsiisaa dhufuu isaanii dubbataniiru. Yaa'ii mana maree guyyoota lamaaf turu kanaan gabaasni, karoorrii fi mudamni adda addaa ni raggaasifama jedhamee eegama.
Bara baajatichaatti naannichatti industiriiwwan xixiqqaa fi giddu galeessaa haaraa 47 hojiitti galaniiru
Jul 14, 2026 1011
Adoolessa 7/2018 (ENA): Bulchiinsa Naannoo Harariitti Bara Bajataa xumurame kana keessatti industiriiwwan xixiqqaa fi giddugaleessaa haaraan 47 hojiitti galuu isaanii Biiroon Misooma Intarpiraayizii fi Industirii naannichaa ibse. Warshaaleen naannichatti haala mijataa industirii omishaaf uumameen omisha eegalan lammiileef carraa hojii uumaa akka jiran himameera.   Hogganaan Biiroo Misooma Intarpiraayizii fi Industirii Naannichaa obbo Usmaa’eel Yuusuf ENAtti akka himanitti, naannichatti industiriiwwan omishaa babal’isuuf xiyyeeffannaan guddaan kennamaa jira jedhani. Keessattuu Sochiin Industirii Itiyoophiyaa dandeettii omishaa indaastirii omishaa guddisuu qofa osoo hin taane, damicharrattis dammaqiinsa guddaa uumaa jira jedhan. Bara baajataa 2018tti industiriiwwan haaraa giddu galeessaa 7 fi xixiqqaa 47 hojiitti galchuun, dabalataan industiriiwwan haaraa 16 hojii ijaarsaa isaanii xumuranii hojii dhaabbii maashinarii eegaluu isaanii ibsaniiru. Akka itti gaafatamaan waajjirichaa jedhanitti, industiriiwwan naannichatti hojiitti galfaman oomisha bakka bu’aa oomishuun sharafa alaa maddisiisuu keessatti gahee olaanaa taphachaa jiru. Industiriiwwan maanufaakchariingii dhiyeessii humna ibsaa fi bu’uuraalee misoomaa waliin walqabatan rakkoo qaban furuuf hojjechaa akka turan, bara kanas damee industirii qofaan lammiilee 621’f carraan hojii dhaabbataa uumamuusaa ibsaniiru.   Dargaggoo Mahdi Abdulwaasii haala mijataa mootummaan uumetti fayyadamuun bara kana daldala meeshaalee manaa qindeessaniin gara omishaatti ce’uu isaanii dubbateera. Fuulduratti oomisha qulqullina qabu omishuun oomisha isaanii gara biyya alaatti erguuf karoora akka qaban eeruun, miseensota waldichaa malees dargaggoota biroof carraa hojii uumuu isaa ibseera. Zoonii Industirii Magaalaa Hararitti Hogganaan Warshaa Kompileeksii Nyaataa Qananii Tasfaawu Asfaawuu daakuu qamadii oomishuun hawaasa naannoo sanaaf raabsaa akka jiran himaniiru.   Yeroo ammaa kana maashinoota omishaa ammayyaa biyya alaa irraa baasii guddaadhaan galchuun babal’achaa akka jiran hubachiisaniiru. Itti dabaluunis, haalli mijataa mootummaan naannichaa industiriiwwan omishaaf uume, cimanii akka hojjetan isaan jajjabeessuu himani. Warshaa kana keessatti carraan hojii kan kennameef keessaa obbo Bishaawu Hayiluun naannichatti babal’achuun industiriiwwan carraa hojii guddisuu qofa osoo hin taane beekumsa teeknooloojii haaraa babal’isuuf gargaaraa jira jedhan. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#
Godina Boorana Bahaatti walitti qabinsa Galii dijitaalessuun birriin biliyoona 1 ol walitti qabuun danda'ameera
Jul 14, 2026 701
Adoolessa 7/2018 (ENA): Naannoo Oromiyaa Godina Boorana Bahaatti Adeemsa walitti qabinsa galii dijitaalessuun, bara baajataa kana galii birrii biliyoona 1 ol walitti qabuun danda'amuusaa Waajjirri Galiiwwan Godinichaa beeksiseera. Waajjirichatti Ogeessi Karooraa, Hordoffii Bajataa fi Gamaggamaa Ma'aazaa Alii akka jedhanitti, adeemsa walitti qabinsa galii godinichaa saffisaa fi haqa-qabeessa taassisuuf hoj-maanni dijitaalaa diriirfameera. Kanaanis bara bajataa Kanaan dameewwan galii adda addaa irraa walitti qabuuf Birrii biliyoona 1tuqaa4 kan karoorfame keessaa, Birrii biliyoona 1tuqaa 7 ol walitti qabuun danda’amuu ibsaniiru. Galiin waggaa godinichaa irraa walitti qabame kunis karoora qabame irraa Birrii miliyoona 311 fi kuma 917 fi dhibba 8 caalmaa akka qabu beeksisaniiru. Walitti qabinsa galii kana milkeessuufis hojmaata teeknoolojii dijitaalaa diriirsuu fi gibira kaffaluun dirqama lammummaa ta'uu irratti waltajjiin hubannoo uumuu walitti fufiinsaan gaggeeffamuu isaa kaasaniiru. Magaalaa Nagallee Booranaatti dhiyeessaa fi raabsaa meeshaalee ijaarsaa kan ta'an Obbo Warquu Odaa akka jedhanitti, gibira isaanii amanamummaa fi yeroon kaffaluun dirqama isaanii bahachuusaanii ibsaniiru. Gibirri nuyi kaffallu misooma bu'uraatiif ooluun deebi'ee uummata kan fayyadu ta'uusaa hubachuu keenyaan gibira yeroon kaffalleerra jedhaniiru. Magaalichatti daldala meeshaalee garaa garaa irratti kan bobba'an Obbo Biniyaam Asaffaa gama isaaniitiin, gibira kaffaluun dirqama lammummaa fi misooma biyyaatiif ta'uu isaa dubbataniiru. Amanamummaan gibira kaffaluun nagaa fi misooma waaraa mirkaneessuuf murteessaa waan ta'eef, hundi keenya ittigaafatamummaa keenya bahachuu akka qabnu yaada dubbataniiru. Obbo Sayid Badruu gamasaaniin gibirri kaffalan misooma biyyaatiif gumaacha mataa isaa akka qabu eeranii; amanamummaan gibira kaffaluun dorgommiin daldalaa haqa-qabeessa ta'e akka jiraatuu fi gaaffiin misooma bu'uraa uummataa deebii akka argatuuf qooda isaanii bahachuu isaanii addeessaniiru.  
Viidiyoo
Saayinsii fi teeknooloojii
Tajaajilli Wiirtuu tokkoo 'Masoob' Roobee Tajaajila si’ataa kennuu dandeessiseera
Jul 15, 2026 446
Adoolessa 8/2018 (ENA): Tajaajilli wiirtuu tokkoo 'Masoob' Magaalaa Roobeetti hojiirra ooluun isaa, tajaajiloota hedduu bakka tokkotti kennuudhaan deddeebbii tajaajilamtoota duraan mudachaa ture hir'isuu akka dandeessise ibsame. Yeroo amma tajaajiloonni garaa garaa 124 adda bahananii fi gurmaa'an wiirtuu tokkoon akka kennaman taasifamuunsaa ibsameera. Hojii tajaajilichaa ilaalchisee tajaajilamtoonni Magaalichaa ENA’f yaada kennan, akka jedhanitti; wiirtuun kun tajaajiloota hedduu bakka tokkotti fiduunii fi adeemsa isaa dijitaala taasisuun hojii milkaa'aa ta'e raawwachaa jira jedhaniiru. Tajaajilamtoota keessaa aadde Atikaa Xahaa yaada kennaniin; ammaan dura dhimma tokko raawwachiisuuf waajjiraalee garaa garaa deddeebi'anii rakkachaa akka turan yaadachiisaniiru.   Amma garuu hojmaata wiirtuu tokkoo kanaan tajaajila hedduu bakka tokkotti argachuu isaaniitiin boqonnaa guddaa akka argatanii fi rakkoo deddeebi'ii jalaa akka isaan oolche dubbataniiru. Tajaajilamaa biroon Obbo Siraaj Adam akka jedhanitti, hojmanni kun iftoominaa fi saffisa akka qabaatu taasifamuu fi ragaan tajaajilamtootaa sirna koompiiteraatiin saffisaan qindaa’uunsaa jijjiirama guddaa fiduu eeraniiru. Hoj maata teekinoolojiin deeggarame kanaan yeroo gabaabaa keessatti dhimma isaanii xumuratanii ba’uu akka danda'an dubbataniiru. Obbo Tsaggaayee Mangistuu gama isaaniitiin; tajaajilli kun hojiirra ooluusaan amman dura dhimmoota guyyoota fi torban fudhatan yeroo amma daqiiqaa muraasa keessatti akka xumuraman gochaa jira jedhaniiru. Hojmanni haaraan kun yeroo fi humna qusachuu bira darbee,rakkoo bulchiinsa gaarii fi haqaa uummata biraa ka'aa turan furaa akka jiru ibsaniiru. Hojii gaggeessaan Tajaajila Wiirtuu tokkoo Bulchiinsa Magaalaa Roobee Obbo Eeliyaas Huseen akka jedhanitti; wiirtichi rakkoolee harkifannaa tajaajilaa fi bulchiinsa gaarii uummata biraa ka'an haala fulla’aa ta'een hiikuuf xiyyeeffannoon hojjechaa jira. Wiirtuu kana keessatti tajaajiloonni adda addaa 124 bakka tokkotti akka kennaman taasifameera jedhaniiru. Tajaajilamtoonni rakkoo malee tajaajila barbaadan akka argataniif foddaa 11 irratti humna namaa saffisaa fi teekinoolojiin qindaa’ee dhiyaateera. Tajaajilichi teekinoolojiin deeggaramuunsaa birookraasii hanbisuun, qulqullina tajaajilaa fooyyessuudhaan lammiilee yeroo gabaabaa fi haala iftoomina qabun tajaajila akka argatan dandeessiseera jedhaniiru. Gara fuulduraattis wiirtichi hojii fooyya'iinsa teekinoolojiin deeggarame caalaatti cimsuun itti quufinsa uummataa sadarkaa olaanaatti guddisuuf tattaaffii taasisu akka cimsu hojii gaggeessaan kun beeksisaniiru.
Itiyoophiyaan dandeettii hojmaataa fi teeknooloojii nageenya saayibarii eegsisuu dandeessisu horatteetti
Jul 11, 2026 1865
Adoolessa 4/2018 (ENA)- Itiyoophiyaan dandeettii seeraa, hojmaataa fi teeknooloojii nageenya saayibarii eegsisuu dandeessisu horachuushee bulchiinsi nageenya neetwoorkii odeeffannoo ibse. Foramiin nageenya odeeffannoo paarlaamaa idil addunyaa kaleessa Adoolessa 3 bara 2018 irraa eegalee guyyoota lamaaf galma wal gahii mana maree bakka bu’oota ummataatti gaggeeffamaa ture xumurameera. Itti fayyadamni hubannoo nam-tolchee , nageenyi saayibarii, eegumsi bu’uraalee misoomaa ijoo, namoota seeraan ala deddeebisuu fi dhimmoota akka addunyaatti yaaddoo ta’an irratti waltajjii kanaan bal’inaan mari’atameera. Itti aanaan daarektara bulchiinsa nageenya neetwoorkii odeeffannoo Daani’eel Guutaa wayita kana akka jedhanitti, yaaddoowwan nageenya Saayibarii daangaa kan cehan waan ta’eef yaaddoo qolachuuf seerota idil addunyaa wal simsiisuu fi hojiin qindoominaa murteessaadha. Biyyoonni nageenya saayibarii eegsisuu fi haleellaawwan aggaamaman seera wal siman qabaachuu akka qaban kaasanii, Itiyoophiyaanis haala Kanaan hojjechaa akka jirtu ibsaniiru. Itiyoophiyaan nageenya saayibarii eegsisuu kan ishee dandeessisu dandeettii seeraa, hojmaataa fi teeknooloojii horatteetti. Foramiin kun Itiyoophiyaan waltajjiiwwan idil addunyaa qophheessuuf dandeettii qabdu agarsiisuu fi biyya beeksisuuf gumaacha kan taasisu ta’uu dubbataniiru. Miseensi mana maree bakka bu’oota ummataa Naayijeeriyaa fi foramichaa Dr. Agbadii Yeetiiyenee Fireedriik foramii Itiyoophiyaatti qophaa’erratti hirmaachuunsaanii biyyoota garagaraa irraa muuxannoo wal jijjiiruuf kan gargaaru ta’uu dubbataniiru. Inistiitiyuutii teeknooloojii industirii kaaliingaa Hinduutti argamutti daarektarri hariiroo idil addunyaa Dr. Vaaruun Sutraa gamasaaniin, Itiyoophiyaan foramii kana karaa ogummaatiin gaggeessuunshee kan dinqisiifamu ta’uu ibsaniiru.  
Naannoo Oromiyaatti Tajaajilli Wiirtuu Tokkoo 'Masoob' Wiirtuulee 53 Keessatti kennamaa jira
Jul 8, 2026 1896
Adoolessa 1/2018 (ENA): Naannoo Oromiyaatti bara baajataa 2018 keessa tajaajila wiirtuu tokkoo 'Masoob' gara wiirtuulee 53tti bal'isuun, hawaasaaf tajaajila si’ataan kennamaa jiraachuu Biroon Paablik Sarviisii fi Misooma Qabeenya Namaa Naannichaa beeksise. Tajaajilli wiirtuu tokkoo 'Masoob' rakkoolee kenniinsa tajaajila mootummaa Itiyoophiyaa keessa jiran haala waaraan hiikuuf gara hojiitti gale kun, yeroo ammaa naannolee hundatti babal'achaa jira. Tajaajilli Naannoo Oromiyaatti jalqabame kun naannichatti haalaan qaqqabamaa dhufuu isaa fi kenninsi tajaajilasaas si’ataa fi qulqulluu ta'uunsaa ibsameera. Itti-aanaan Hogganaa Biiroo Paablik Sarviisii fi Misooma Qabeenya Namaa Naannichaa obbo Daamxoo Gammachuu ENA’f akka ibsanitti, bara baajataa 2018tti tajaajilicha caalaatti qaqqabamaa gochuun hawaasaaf deebii si’ataa kennuuf hojiilee hedduun hojjetamaa jiru jedhani. Tekinooloojiin deggaramuun magaalota gurguddoo shan keessatti hojiin eegale kana bal'isuun, yeroo ammaa kanatti naannicha keessatti Godinaalee hundatti wiirtuuleen 53 banamanii tajaajila kennaa jiraachuu ibsaniiru. Qulqullina tajaajiloota wiirtuulee kanaan kennaman caalaatti fooyyessuuf xiyyeeffannoon hojjetamaa akka jiru eeraniiru. Tajaajila kanaan hawaasni yeroo gabaabaa keessatti dhimma barbaadu galmaan ga’achuu danda'eera; kunis lammiilee deddeebbiifi baasii hintaaneerraa oolchuu bira darbee, hojiilee misoomaa irratti akka xiyyeeffatan isaan dandeessiseera jedhaniiru. Hojmaatni kun naannichatti sektera tajaajilaa irratti fooyya'iinsa guddaa fidaa akka jiru eeranii, keessattuu tajaajilichi wiirtuu tokko keessatti kan gurmaa'e, si’ataa, mijataafi iftoomina kan qabu waan ta'eef, sochii investimentii haala gaariin kakasaa jiraachuu ibsaniiru. Tajaajila kanaan gammachuu hawaasaa dabaluun kan danda'ame yoo ta'u, hamma ammaatti miseensonni hawaasaa kumni 700 ol tajaajilichaarraa fayyadamoo ta'aniiru. Wiirtuuleen kun Godinaalee bira dabranii gara aanaaleettis qaqqabaa waan jiraniif, gara fuulduraatti aanaalee naannichaa hundatti tajaajilicha dhaqqabsiisuuf hojjetamaa jira. Dabalataanis, gara fuulduraatti hojmaata dijiitaalaayizeeshinii (digitalization) guutummaatti dhugoomsuun, hawaasni tajaajilicha bakka jirutti sarara qunnamtii (Online) kanaan akka argachuu danda'uuf xiyyeeffannoon kan hojjetamu ta'uu eeraniiru.    
Wiirtuun kenninsa Tajaajila iddoo tokkoo ‘Masoob’ Magaalaa Shaambuutti eebbifamuun hojii eegale
Jul 6, 2026 1978
Waxabajji 29/2018 (ENA): Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Magaalaa Shaambuutti wiirtuu kenninsa tajaajila iddoo tokkoo ‘Masoob’ xumuramuun eebbifamee tajaajilaaaf banaa ta’uun ibsameera. Bulchaan Godina Horroo Guduruu Wallaggaa obbo Mirreessaa Fiixee sirna eebbaa kanarratti tajaajilli wiirtuu tokkoo ‘Masoob’ haqummaa fi amanamuummaa akkasumas walqixxummaan tajaajila si'ataa, qulqulluu uummanni Mootummaa irraa barbaadu kennuuf murteessaa ta'uu ibsaniiru. Mootummaan Inisheetiviiwwan fayyadamummaa uummataa mirkaneessan hojiirra oolchaa kan jiru yommuu ta'u, Inisheetiviin Tajaajila iddoo tokkotti karaa ammayyaa'aa ta'een hawaasatti siquun Tajaajila Walqixaa kennuu irrattis xiyyeeffannoon hojjetamaa jiraachuus himaniiru. Kantiibaan Magaalaa Shaambuu obbo Nagaroo Baanee ‘Masoob’ tajaajilli wiirtuu tokkoo kenninsa tajaajila ammayyeessuun rakkoolee bulchiinsa gaarii turan furuun amantaa uummanni mootummaarraa qabu kan dabalu ta'uu himaniiru. Masoob tajaajila wiirtuu tokkoon Tajaajiloota sekterootaa mootummaa fi dhaabbilee dhuunfaan hawaasaaf kennaman 90 foddaawwan 12'n tekinoloojiin deeggaruun kennamuu har’a eebbifamuun hojii eegale rakkoowwan ammaan dura turan akka furu ibsaniiru. Tajaajilli Wiirtuu tokkoo ‘Masoob’ hojii eegaluun deddeebii fi qisaasama yeroo hambisuun tajaajila qulqulluu fi ammayya'aa ta'e kan isaaniif kennu ta'uu jiraattootni Magaalaa Shaambuu sirna eebbaa kanarratti argaman himaniiru jechuun Waajjrri Komunikeeshinii Godina Horroo Guduruu gabaaseera.
Ispoortii
Ciminni Ispoortii ummataa dhaloonni fayyaa buleessi akka jiraatu gochuun olitti duudhaa waloomaa niguddisa
Jul 11, 2026 1684
Adoolessa 4/2018 (ENA)- Ciminni Ispoortii ummataa dhaloonni fayyaa buleessi akka jiraatu gochuun olitti duudhaa waloomaa kan guddisu ta’uu komishiniin ispoortii naannoo Hararii beeksise. Magaalaa Hararitti kan argamu bakka bashannanaa Abaadir Pilaazaatti sosochiin qaamaa gaggeeffameera. Hoggantoonni olaanoo naannichaa, qopheessitoonni fiigicha guddichaa Itiyoophiyaa, hojjettoonni waajjiraalee sektarootaa, dargaggoonni, daa’immanii fi jiraattonni magaalaa hedduun saganticharratti argamaniiru. Komishinariin komishinii ispoortii naannichaa obbo Muraad Abdii wayita kana akka jedhanitti, sosochiin ga’umsa qaamaa cimina qaamaa guddina sammuu akkasumas lammii fayya buleessaa fi ga’oomaa horachuuf faayidaa inni qabu ibsaniiru. Sosochiin ga’umsa qaamaa faayidaa fayyaarra darbee duudhaa waloomaa lammiilee kan guddisuu fi dhaloota ofitti amanu bocuuf faayidaa olaanaa akka qabu dubbataniiru. Hojiiwwan ispoortii kana fakkaatan cimanii akka itti fufan komishinarichi hubachiisaniiru. Komishinariin komishinii turizimii naannoo Hararii Saamii Abdulwaasii gamasaaniin, damee turizimii naannichaa guddisuuf misoomni kooriidarii fi hojiiwwan eegumsa hambaa bal’inaan hojjetamaniiru jedhaniiru. Haala Kanaan hambaalee balaarra jiran baraaruuf gargaaruurra darbee, magaalaa Harar jiraattotaa fi daawwattootaaf caalaatti miidhagduu, hawattuu gochuun danda’amuusaa eeraniiru. Adoolessa 12 bara 2018 naannichatti mata duree “Fiigicha golambaa jiraataatti” jedhuun dorgommiin sadarkaa guutuu biyyaatti akka gaggeeffamu eeranii dorgommichi turizimii ispoortii beeksisuuf hojii hojjetamu keessaa tokko ta’uu dubbataniiru.
Ijaarsi Bu'uuraalee misoomaa Itiyoophiyaa gidduu-gala ispoortii Afriikaa fi Addunyaa taasisan cimee itti fufeera
Jun 29, 2026 3265
Waxabajjii 22/2018 (ENA): Itiyoophiyaa giddu-gala ispoortii Afriikaa fi Addunyaa taasisuuf hojiileen misooma dippilomaasii fi bu'uuraalee misooma ispoortii raawwatamaa jiraachuu Ministeerri Aadaa fi Ispoortii beeksise. De’eetaan Ministira Aadaa fi Ispoortii Makiyyuu Mahaammad ENA’f akka ibsanitti,jijjiirramaa booda damee misooma ispoortiif xiyyeeffannoon kenname jijjiirrama dachaa galmeessisuu danda’eera jedhani. Waltajjiiwwan Idil-Addunyaa irratti bakka bu'insa Itiyoophiyaa guddisuudhaan bifa biyyattii ijaaruu fi dippilomaasii ispoortii jabeessuuf hojjetamaa jira jedhaniiru. Kanaanis hoggantoonni waldaalee Ispoortii biyyaalessaa 14 sadarkaa Ardii fi Idil-Addunyaatti hogganaa ta'anii tajaajilaa akka jiranii fi hojiin kun cimee akka itti fufu dubbataniiru. Itiyoophiyaanonni waltajjii dorgommii ispoortii Idil-addunyaa irratti hirmaannaa fi bu'aa qabeessummaan isaanii dabalaa jiraachuu isaas ibsaniiru. Itiyoophiyaan sagantaalee Ispoortii sadarkaa Ardii fi Idil-Addunyaa keessummeessaa jiraachuu ishee eeranii, kunis bifa biyyattii ijaaruu keessatti shoora olaanaa akka qabu ibsaniiru. Finfinnee giddu-galeessa sagantaalee isportii Afriikaa fi addunyaa gochuudhaan Itiyoophiyaa damee kanaan caalaatti fayyadamtuu taasisuuf xiyyeeffannoodhaan hojjetamaa jira jedhan. Kanaafis hojiileen babal'isuu bu'uuraalee misooma ispoortii sadarkaa isaanii eeggatan raawwatamaa jiraachuu kaasanii, Istadiyeemoonni gurguddoon shan sadarkaa idil-addunyaa akka guutan hojjetamaa jira jedhaniir
Eegumsa naannoofi haala qilleensaa
ENA’n hirmaannaa qabatamaa ashaaraa magariisaarratti qabu cimsee itti ni fufa
Jul 11, 2026 1478
Adoolessa 4/2018(ENA)-Tajaajilli oduu Itiyoophiyaa sagantaa ashaaraa magariisaa milkeessuuf hawaasa dammaqsuun gamatti qabatamaan irratti hirmaachuun qooda adda durummaasaa cimsee akka itti fufu hojii raawwachiisaan olaanaa Seeyifee Darribee ibsan. Hoggantoonnii fi hojjettoonni ENA mata duree “abdii haa dhaabnu” jedhuun Paarkii Inxooxxootti ashaaraa magariisaa kaa’aniiru. Hojii raawwachiisaan olaanaa dhaabbatichaa Seeyifee Darribee wayita kana akka ibsanitti, Itiyoophiyaan waggoottan jijjiiramaa darban ashaaraa magariisaaf xiyyeeffannoo addaa kennitee biqiltuu dhaabuu aadaa godhatteetti. Itiyoophiyaan milkaa’ina ashaaraa magariisaan galmeessisaa jirtu itti fufsiisuuf akkasumas jijjiirama haala qilleensaa addunyaa yaaddessaa jiru qolachuuf ga’ee bahachaa jirtu addunyaaf beeksisuudhaan ENA’n qoodasaa akka bahu dubbataniiru. Galmi biyyaalessaa akka milkaa’u ENA’n hawaasa dadammaqsuu fi odeeffannoo dabarsuun gamatti, adda durummaan qabatamaan hirmaachuudhaan qoodasaa akka cimsu beeksisaniiru. Keessumaa hojiiwwan Itiyoophiyaan wiirtuu ashaaraa magariisaa akka taatu hojjetaman beeksisuu fi hubannoo uumuuf hojii itti jiru cimsee akka itti fufu dubbataniiru. Hoggantoonnii fi hojjettoonni ENA saganticharratti hirmaatan gamasaaniin, dhaloota dhufuuf biyya fooyyofte dabarsuuf ashaaraasaanii kaa’uusaaniif gammaduusaanii ibsaniiru. ENAtti daarektarri sagantaa qabiyyee Raahel Abbabaa, sagantichi bosona biyyattii dabaluurra darbee Itiyoophiyaan dippilomaasii magariisaatiin akka beekamtu humna guddaa uumaa akka jiru ibsaniiru. Itti aantuun qopheessituu kitaabee Nagaariit Yeshiimmabeet Dammaqaa gamasaaniin, ogeeyyonni Miidiyaaleen odeeffannoo tamsaasuun cinaatti qabatamaan hirmaachuudhaan itti gaafatama biyyaalessaa bahachuu akka qaban dubbataniiru. Biqiltuu dhaabuun cinaatti firii akka kennan kunuunsuun barbaachisaa akka ta’e hubachiisaniiru. Qopheessaan olaanaa deeskii afaan biyya alaa Heenook Taaddalaa yaada kenneen, Itiyoophiyaan bosonashee guddisuuf hojiin hojjettu addunyaaf fakkeenya ta’aa jiraachuusaa eereera. Ogeeyyonni ENA Reedwaan Shamdasir fi Sarkaalam Zallaqaa gamasaaniin, Itiyoophiyaa lalistuu uumuuf ashaaraasaanii kaa’uusaaniitti gammaduusaanii ibsaniiru.
Sagantaan ashaaraa magariisaa Itiyoophiyaa furmaata jijjiirama haala qilleensaa addunyaaf agarsiiftuu adda dureedha
Jul 11, 2026 933
Adoolessa 4/2018 (ENA)- Sagantaan ashaaraa magariisaa Itiyoophiyaa furmaata jijjiirama haala qilleensaa addunyaaf agarsiiftuu adda dureedha jedhan ambaasaaddaroonni biyyoota garagaraa ibsan. Balaawwan uumamaa addunyaa qoraa jiran keessaa jijjiiramni haala qilleensaa adda durummaan eerama. Dhiimmaa kana qolachuuf yaada ministirri muummee Dr. Abiyyi Ahimad maddisiisaniin bara 2011 irraa eegalee hojiirra oolaa kan jiru sagantaan ashaaraa magariisaa qabatamaan jijjiirama agarsiisaa barana wagga saddettaffaa qabateera. Sagantaawwan dhaabbii biqiltuu waggoottan kanneen keessatti dhaabamaniin bosona biyyattii akka dabaluu fi haalli qilleensaa mijataan akka uumamu gochuun olitti guddina oomishaa fi oomishtummaa damee qonnaaf qooda olaanaa gumaachuusaa qaamonni garagaraa ni ibsu. Itiyoophiyaan waggoottan darban biqiltuuwwan biiliyoona 48 ol dhaabuudhaan hojii fakkeenyummaa qabu kan raawwate yoo ta’u bara kanas mata duree “abdii haa dhaabnu” jedhuun biqiltuu biiliyoona saddet dhaabuuf hojiitti galameera. Ambaasaaddaroonni biyyoota garagaraa ENA’n dubbise, hojiin Itiyoophiyaan sagantaa ashaaraa magariisaatiin hojjechaa jirtu hawaasa addunyaaf fakkeenya guddaa kan ta’u milkaa’ina olaanaadha jechuun dinqisiifataniiru. Itiyoophiyaatti ambaasaaddarri Israa’el Dr. Abrihaam Nugusee akka dubbatanitti, Imaammanni ashaaraa magariisaa fi adeemsi dhaabbii biqiltuu Itiyoophiyaan gaggeessitu guddaa barbaachisaa ta’uu ibsaniiru. Dhimmi haala qilleensaa guutuu addunyaa kan yaaddessu mudannoo idil addunyaa waan ta’eef Itiyoophiyaan adeemsa kana keessumaa ardii Afriikaarraa adda durummaan dursaa akka jirtu ibsaniiru. Itiyoophiyaatti ambaasaaddarri Siriilaankaa Niirmallaa Paranaviitaa akka dubbatanitti, Itiyoophiyaan sagantaa misooma magariisaa akkasii hojiirra oolchuunshee adeemsa abshaalummaa ta’uu ibsaniiru. Sagantaan ashaaraa magariisaa guddina dinagdee biyyaaf gumaacha olaanaa qabaachuusaa ibsuudhaan, Siriilaankaan damee Kanaan Itiyoophiyaa waliin tumsaan hojjechuuf fedhii qabdu karaa hojiira oolchitu qorachaa akka jirtu ta’uushee eeraniiru. Itiyoophiyaatti bakka bu’aan daldalaa fi dhimmoota Invastimantii Paakistaan Baasiit Saaliim Shaah gamasaaniin, sagantaan ashaaraa magariisaa Itiyoophiyaaf miidhaginaa fi hanannaa addaa gumaachuun olitti, naannawa faalama qilleensaarraa qulqullqq’e babal’isuuf gimaacha guddaa taasisuusaa eeraniiru. Ummannii fi mootummaan Itiyoophiyaa yeroo gabaabaa keessatti sadarkaa guddaa kanarraa ga’uunsaanii dinqisiifatamuu qaba jedhaniiru.
Sagantaan  Ashaaraa Magariisaa Eegumsa Naannoo fi Haaromsa Sirna-Ikkoolojiitiif gumaacha olaanaa taasisaa jira
Jul 5, 2026 2940
Waxabajjii 28/2018 (ENA):- Sagantaan Ashaaraa Magariisaa hanga bosona biyyattii dabaluudhaan eegumsa naannoo fi haaromsa sirna-ikoolojiitiif gumaacha olaanaa taasiisaa akka jiru Daarektarri Olaantuu Abbaa Taayitaa Eegumsa Naannoo Itiyoophiyaa Dr. Injiiner Lalisee Namee ibsan. Itiyoophiyaan miidhaa jijjiirama haala qilleensaarraa maddu dandamachuuf, Uwwisa bosonaa guddisuufi wabii nyaataa mirkaneessuuf kan dandeessisu sagantaa Ashaaraa Magariisaa innisheetivii Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimadiin bara 2011 irraa eegalee sadarkaa biyyaalessaatti hojiirra oolchaa jirti. Hirmaannaa biyyaalessaa guddaa kanaan dura waggoottan dabran keessatti biqiltuuwwan bosonaa, fuduraalee fi gaaddisaa biliyoona 48 ol misoomsuun danda'ameera. Sagantaa Ashaaraa Magariisaa bara kanaan mata duree "Abdii haa dhabbannu " jedhuun sadarkaa biyyaalessaatti biqiltuuwwan biliyoona saddeet dhaabuuf karoorfamee gara hojiitti galamuun isaa ibsameera. Har'as Eejensiin Bulchiinsa Qulqullina Magaalaa Finfinnee bakka kosii gogaa itti gatan Raphii jedhamutti sagantaa Ashaaraa Magariisaa gaggeesseera. Daarektarri Olaantuu Abbaa Taayitaa Eegumsa Naannoo Itiyoophiyaa Dr. Injiiner Lalisee Namee wayita kanatti akka jedhanitti; sagantaan Ashaaraa Magariisaa naannoo faalamaa fi manca'iinsa irraa kan itti eegnu keessaa tokkodha jedhan. Waggoottan dabran keessa sagantaan Ashaaraa Magariisaa hojiirra ooleen uwwisni bosona biyyattii akka dabale ibsaniiru. Kunis eegumsa qilleensa addunyaatiif fala ta'aa dhufuu isaa dubbachuun; birmadummaa wabiinyaataa mirkaneessuu keessattis qoodasaa ba’achaa akka jiru ibsaniiru. Uwwisa bosona biyyattii dabaluudhaan eegumsa naannoo fi haaromsa sirna-ikoolojiitiif gumaacha olaanaa gumaacha akka jiru eeraniiru. Sadarkaa Itti aanaa Kantiibaatti Hojii gaggeessaa Olaanaan Magaalaa Finfinnee Injiiner Wandimmuu Seettaa gama isaaniitiin; bakka gatinsa kosii gogaa Raphiitti yeroo ammaa hojii deebisanii misoomsuu hojjetameen sodaa balaa irraa gara qabeenyummaatti jijjiiramaa dhufeera jedhaniiru. Daarektarri Olaanaan Eejensii Bulchiinsa Qulqullina Magaalaa Finfinnee Gazzaahenyi Deesisaa gama isaaniitiin; Raphiin bakka kosii gogaa itti gatan yeroo ammaa biqiltuudhaan uwwifamaa akka jiru dubbataniiru. Kanaanis yeroo ammaa deebisanii fayyadamuun gara qabeenyummaatti jijjiiramaa akka jiru eeraniiru. Hirmaattonni sagantichaa ENA’f yaada kennan; erga Ashaaraan Magariisaa jalqabamee kaasee waggaa waggaan dammaqinaan hirmaachaa akka jiran ibsuun; kanaan dura naannoo isaaniitti bakkeewwan kosii itti gatamaa turan amma deebi'anii dandamachuun biqiltuuwwan magariisaan uwwifamuusaanii dubbataniiru.
Baay’inaan Kan Dubbifaman
Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu kennaniifi ragaa kennaan itti fayyadamuu danda'an ifa godhe.
Mar 3, 2023 28429
Guraandhala 24/2015(TOI) - Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa guyyaa har'aa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu ittiin kennaniifi ragaa ittiin eeraan fayyadamuu danda'an 'Public Feedback System' jedhamu ifa godhe. Komishinichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo waliin ta’uun Appilikeeshinii kana akka hojjete eerameera. Appichi afaanota biyya keessaa shaniin tajaajila kan kennu ta'uun himaeera. Komishinarri Komishinii Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa Dooktar Saamu’eel Urqatoo akka jedhanitti, komishinichi hojiiwwan jijjiramaa hojjechaa jiru milkeesuuf teeknooloojiiwwan fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Appilikeeshinichi hojii kan ariifachiisuufi haleellaa fi sodaachisaa ragaa eertootaa fi odeeffannoo kennitootarra gahu kan ittisu ta'uu himaniiru. Kana hordofuun hawaasni karaa appilikeshinii 'Public Feedback System'' yaada kennuudhaan itti gaafatamummaa biyyaalessaa isaa ba'uu qabu gaafataniiru. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Obbo Solomoon Sookaa akka jedhanitti, appilikeeshinii kana haleellaa saayibarii eegumsii cimaan kan taasifamuuf ta'uu himaniiru. Waajjira Ministira Muummeetti deetaan dhimmoota Kaabinee obbo Tasfaayee Dhaabaa akka jedhanitti, malaammaltummaa ittisuuf dhaabbanni tokko qofaan hojjetee milkaa'uu hin danda'u. Kanaaf lammileen hunduu miira itti gaafatamummaa qabuun malaan maltummaa ittisuuf hirmaachuu qabu jedhaniiru.
Gabaasa addaa
Itiyoophiyaan liqaa ishee hurgufachaa,abdii ishee horachaa gara fuula duraatti tarkaanfachaa jirti - Itti aanaa Ministira Muummee obbo Tamasgeen Xurunaa
Jun 9, 2026 14077
Waxabajji 2 /2018 (ENA): Itiyoophiyaan liqaa ishee hurgufachaa,abdii ishee horachaa gara fuula duraatti tarkaanfachaa jirti jedhani itti aanaan Ministira Muummee obbo Tamasgeen Xurunaa. Itti aanaan muummee ministiraa Pirojektoota misoomaa adda addaa magaalaa Woldiyaatti ijaaraman eebbisuun tajaajilaaf bananiiru. Yeroo eebba kanaatti pirojektoonni misoomaa eebbifaman imala biyyattiin gara fuulduraatti taasiftu kan agarsiisan yoo ta’u, guddinni Itiyoophiyaa eenyullee dhaabuu akka hin dandeenye kuni ragaadha jedhan. Itti aanaan ministira muummee kun ummanni magaalaa Woldiyaa finxaaleyyii fi qoqqoodinsa mormuudhaan kan beekamu ta’uu ibsuun, filannoon isaanii irra deddeebiin nagaa fi mootummaa cimaa ta’uu isaa kan argisiisu ta’uu ibsaniiru.   Mootummaan baandota irratti qabsaa’aa jira jedhani. Waggoota 50 fi 60 darbaniif warri yaada dulloomaatiin qabaman guddina ariifataa biyyattii hubachuu akka hin dandeenyes ibsaniiru. Warri bosona keessa jiran jijjiirama guddaa biyyatti dhufe kan akka misooma koridarii, maaddii guutuu, pirojektoota misoomaa fi oomisha qamadii arguu akka hin dandeenye dubbataniiru. Misoomni koridarii magaalota keessatti gaggeeffamaa jiru dhimma bareedinaa qofa osoo hin taane magaalota ammayyeessuun sadarkaa jireenyaa ummataa ol kaasuuf kaayyoo ta’uu ibsaniiru. Magaalonni Itiyoophiyaa magaalota Baha Afriikaa fi addunyaa waliin dorgomuu akka qaban ibsaniiru; akkasumas tajaajila ammayyeessuuf tajaajilli giddugala tokkoo guutuu biyyattiitti babal’achaa akka jiru hubachiisaniiru. Manneen kitaabaa ummataa, manneen kitaabaa dijitaalaa fi kaffeewwan saayinsii magaalaa Woldiyaatti ijaaraman odeeffannoo guyyaa guyyaa irraa gara beekumsaa fi qorannoo gadi fagootti kan ceesisu ta’uu ibsaniiru. Mootummaan, abbootii qabeenyaa fi ummanni pirojektoota misoomaa eegalaman gara baadiyyaatti babal’isuun badhaadhina biyyattii dhugoomsuuf waliin hojjechuu akka qaban waamicha dhiyeessaniiru.
Yaa’ichi dhimmoota Afrikaarratti sagalee tokko dhageessisuun akka danda’amu carraa uumuudha
May 6, 2026 14764
Ebla 28/2018 (ENA)- Kaayyoon guddaan yaa’ii dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa Afriikaa (ASMIS) dhiibbaa uumtota jidduutti tumsa cimaa uumuudhaan dhimmoota Afrikaarratti sagalee tokko dhageessisuun akka danda’amu carraa uumuu akka ta’e qindeessaan Palsi oof Afriikaa(POA) obbo Barakat Sisaayi ibsan. Ajandaawwan Afriikaa qabsiisuu fi sagalee waloo dhageessisuuf carraa kan uumu ta’uu dabalanii ibsaniiru. Palsi oof Afriikaan (Pulse of Africa-POA) intarpiraayizii teknolojii E.ji.e waliin ta’uun mata duree “dhiibbaa uumtonni Afriikaa fooyyee qabduuf” jedhuun yaa’iin qophaa’u kun, Ebla 29 fi 30 2018 Finfinnee yaadannoo injifannoo Adwaatti ni gaggeeffama. Yaa’iin kun dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa jajjabeessuuf, dinagdee dijitaalaa cimsuuf, tumsa uumuu fi wiirtuu dijitaalaa gochuuf kan kaayyeffateha. Qopheessitoonni yaa’ii kanaa, dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa Itiyoophiyaa yeroo yaa’ii kanaa maqaa gaarii biyyasaanii guddisuu fi tumsasaanii cimsuun haala danda’amurratti ibsa kennaniiru. Qindeessaan Palsi oof Afriikaa obbo Barakat Sisaayi wayita kana akka jedhanitti, Palsi Oof Afriikaan seenessa Afriikaa jallate jijjiiruuf kan hundeeffame miidiyaa Paan Afriikaati. Yaa’iin kun intarpiraayizii teeknooloojii E.ji.e waliin ta’uun qophaa’uusaa eeranii, qajeelfama “seenessa Afriikaa namoota keenyaan dubbachuu qabna” kan jedhu akka bu’uureffate ibsaniiru. Kaayyoon ijoo yaa’ii kanaas dhiibbaa uumtota jidduutti tumsa cumaa uumuun dhimmoota Afriikaarratti sagalee waloo dhageessisuuf carraa uumuu akka ta’e dubbataniiru. Ajandaan gamtaa Afriikaa 2063 karoora wagga 50 Afriikaan ittiin gaggeeffamtu ta’uu eeranii, ummattoota jidduutti walii galtee uumuuf dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa waloomaan akka hojjetan carraa uumuuf waltajjichi faayidaa akka qabu ibsaniiru. Kanaaf yaa’iin kun Afriikonni galmoota ajandaasaanii milkeessuuf waltajjii waloon hojjetan ta’a jedhaniiru. Miidiyaan dijitaalaa waltajjii guddaa kan dinagdee sochoosudha kan jedhan obbo Barakat, dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa karaa faayidaa qabuun akka itti fayyadaman hubannoo waloo uumuu akka barbaachisu hubachiisaniiru. Hojii raawwachiisaan intarpiraayizii E.ji.e obbo Gammadaa olaanaa gamasaaniin, yaa’iin kun maqaa gaarii Itiyoophiyaa akkasumas Afriikaa guddisuuf waltajjii murteessaa ta’uu dubbataniiru. Dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa waa’ee qabiyyee uumuu, wa’ee ijaarsa seenessa Afriikaa fi waa’ee galmoota ajandaa 2063 ejjennoo ifaa akka qabatan godha jedhaniiru. Dhiibbaa uumtonni yaa’ii kanaaf biyyoota Afriikaa garagaraarraa filataman, qaqqabama miidiyaa hawaasaatiin qabanii fi maqaa gaarii Afriikaa guddisuuf gumaacha qabaniin madaalamanii kan filataman ta’uu mirkaneessaniiru.
Tajaajila Oduu Itiyoophiyaa
2015