Adoolessa 1/2018 (ENA): Bara baajataa xumurame kana keessatti pirojektoonni fayyadamummaa misoomaa ummataa guddisan 470 ol ta’an xumuramanii tajaajilaaf gahuu isaanii Bulchaan Olaanaan Godinichaa obbo Taliilaa Tarrafaa ibsaniiru. Akka Bulchaan Olaanaan kuni himanitti, pirojektoonni misoomaa adda addaa xumuramanii tajaajilaaf gahan kunneen birrii biiliyoona 2 oliin ijaaramaniiru jedhani. Pirojektoota bu’uuraalee misoomaa akkaataa sagantaa qabameen xumuramuun hojiitti hiikaman keessaa dhaabbileen bishaan dhugaatii qulqulluu, sheediiwwan waldaalee IMX fi bu’uuraalee misooma jallisii, daandii baadiyyaa fi magaalaa, akkasumas buufataalee fayyaa fi dhaabbilee barnootaa akka ta’an himaniiru. Hojiirra oolmaan pirojektoota kunneen nageenyi naannoo sanaa cimsuu qofa osoo hin taane, ummanni misooma isaa saffisiisuun sochii diinagdee fi hawaasummaa mataa isaa akka raawwatu carraa guddaa uumeera jedhan. Jiraattonni Godinichaa gama isaaniitiin pirojektoonni naannoo isaaniitti ijaaraman fedhii misoomaa ummanni yeroo dheeraaf qabu ture dhugoomsuun deebii kan kennan ta’uu ibsaniiru. Dhaabbileen barnootaa fi fayyaa Godinicha keessatti ijaaraman tajaajila walitti dhiyeenyaan akka argannu nu dandeessisaa jiru; kunis qarshii fi humna keenya qusachuu fi pirojektoota misoomaa biroo irratti xiyyeeffachuuf nu gargaareera jedhan. Bu’uuraaleen daandii naannoo keenyatti ijaaraman oomisha keenya salphaatti gabaaf dhiyeessuun fayyadamoo ta’uuf nu gargaaraa jiraachuus ibsaniiru. Nageenyaa fi misoomni naannoo isaanii itti fufiinsa akka qabaatu taasifamaa jiru keessattis yeroo kamuu caalaa gahee isaanii bahachuuf qophii ta’uu ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena

Adoolessa 1/ 2018 (ENA): Itiyoophiyaan omisha biyya keessaa fi humna bittaa maallaqaan Afriikaa Bahaa keessaa sadarkaa tokkoffaa qabachuu Dhaabbanni Fundii Maallaqaa Idil Addunyaa (IMF) beeksise. Akka ragaan Fandii Maallaqaa Idil-addunyaa (IMF) akka lakkoofsa warra Faranjiitti Caamsaa 2026 baaseen humna bittaa maallaqaa(PPP) biyyoota Baha Afriikaa 19 irratti hundaa’uun, omishni biyya keessaa Itiyoophiyaa (GDP’n) Doolaara biiliyoona 558.93 ga’uun, Baha Afrikaa keessaa sadarkaa tokkoffaa irra jirti. Itiyoophiyaatti aanuun Keeniyaan Doolaara biiliyoona 435.21, 2ffaa yoo qabattu, Taanzaaniyaan ammoo Doolaara biiliyoona 320.88’n sadarkaa 3ffaa qabattee jirti. Diinagdeen Itiyoophiyaa, Keeniyaa fi Taanzaaniyaa walitti dabalamee doolaara tiriliyoona 1.35 kan gahu yoo ta’u, dinagdee biyyoota Baha Afrikaa 16 hafan irraa baay’ee kan caalu ta’ee argameera. Biyyoota adda duree kana hordofuun Yugaandaa, Sudaan, Zaambiyaa fi Zimbaabuween guddina dinagdeetiin sadarkaa 4ffaa hanga 7ffaa qabataniiru. Madagaskaar, Ruwaandaa, Moozaambiik, Maalaawii, Moorishas, Somaaliyaa, Burundii, Sudaan Kibbaa, Jibuutii, Eertiraa fi Siisheelsi tartiiba itti aanuun sadarkaa itti aanee jiru qabataniiru. Gama biraatiin Koomoroos doolaara biiliyoona 3.43’n sadarkaa 19ffaa isa dhumaa irra jirti. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena

Adoolessa 1/2018 (ENA): Naannoo Harariitti hojiileen eegumsaafi kunuunsa hambaalee fi misooma koriidaraan hojjetaman yaa’insa Tuuristootaa haala olaanaan dabalaa akka jiran ogeeyyiin hojii daawwachiisummaarratti bobba’an beeksisan. Ministirri Muummeen Dr.Abiyyi Ahimad dhiheenya kana mata-duree “Tuurizimiin Motora Diinagdee Haaraadha!” jedhuun ibsa kennaniin, hojiilee sektera kanaan hojjetamaniifi bu'aawwan argaman kaasaniiru. Kunis filannoowwan diinagdee hedduu irratti hundaa'uun hojjechuun, keessattuu damee Tuurizimii kanaan milkaa'ina galmaa'e ragaa taasisanii dhiyeessaniiru. Harar keessatti hambaalee durii, amantiifi seenaa qaban suphuufi hojiileen misooma koriidarii guddinaafi dammaqiinsa damee Tuurizimiitiif humna gudhaa ta'uu bira dabranii, daawwattoota hawwachaa akka jiran ibsameera. Hambaaleen umurii waggoota dheeraa qaban kanneen balaa uumamaafi nam-tolcheerraa oolchuuf, mootummaa naannichaafi qooda fudhattootaan qindoominaan misooma koriidarii, eegumsaafi kunuunsi hambaalee hojjetamaa tureera. Waggoottan dhihoon asitti Jugol osoo qabiyyee seenaasaa gad-hin dhiisin hojiileen suphaafi haaromsaa hojjetaman, wiirtuulee tuuristootaa miidhagsuufi akkasumas miidhagina halkaniitiin bifa magaalaattii kan jijjiiranii fi pirojektoonni misooma koriidorii, umrii hambaalee dheeressuu bira dabranii daawwattootaaf naannoo mijataafi hawwataa uumuu danda'aniiru. Hojimaanni kun keessattuu tuuristonni biyya keessaafi alaa yeroo magaalattii keessa turan akka dheeressaniifi muuxannoo isaan duudhaalee aadaa irratti qaban akka gabbifatan carraa guddaa uumeera. Hojiin eegumsaafi fooyya'iinsa hambaalee kun galii Turizimii naannichaa dabaluu bira darbee,hojii daawwachiiftummaa, tajaajila hoteelaa, fi gurgurtaa oomishaalee harkaa (aadaa) irratti bobba'aniif carraa hojii bal'aafi madda galii ta'uun faayidaa olaanaa gumaachaa jira. Daawwachiisaan Tuurizimii naannichaa Haayiluu Gaashaawu akka ibsetti, Hambaa Idil-addunyaa Jugool dabalatee, aanaalee baadiyaafi magaalaa keessatti hambaalee seenaafi durii jiran irratti hojiileen eegumsaafi kunuunsa gahaan hojjetamaniiru. Hojiileen eegumsaafi kunuunsa hambaalee kunneen, akkasumas ayyaanni Shawwaalid dabalatee ayyaanni kabajaman daawwattoota biyya keessaafi alaa hawwachuu keessatti gumaacha guddaa gochaa akka jiran dubbateera. Keessattuu damee Tuurizimii guddisuuf mootummaan naannichaa filannoowwan adda addaatiin hojiin beeksisuu hojjete, abbootiin qabeenyaa magaalattii keessatti Riizoortotaafi hoteelota akka ijaaran carraa uumuu isaas dubbateera. Daawwachiisaa biraa Teediroos Balaay gama isaatiin, magaalattii keessatti misooma koriidariin hojiileen hojjetaman damee Tuurizimii irratti dammaqiinsa uumuusaa, magaalaattii miidhagsuufi qulqulleessuu bira darbanii daawwataan akka deebi'ee dhufu gochaa jiraachuu ibseera. Koomishinarri Koomishinii Tuurizimii Naannoo Hararii Saamii Abdulwaasii naannichatti damee Tuurizimiitiif xiyyeeffannoo kennameen, iddoowwan hawwata Tuurizimii misoomsuun, yeroo turtii tuuristootaa dheeressuufi humna diinagdee sektericharraa argamu guddisuun hojiileen fooyya'oon raawwatamuu isaanii ibsuuniiru.

Adoolessa 1/ 2018 (ENA): Itiyoophiyaan oomishaalee sharafa alaa gatii guddaa qaban oomisha biyya keessaatiin bakka buusuuf itti jirtu jijjiirama qabatamaa agarsiisaa jira jedhan hayyoonni. Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad ibsa kaleessa Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataaf kennaniin, dinagdee biyyattii babal’isuu fi ammayyeessuuf dameewwan ijoo ta’an keessaa dinagdeen industirii ijoo fi xiyyeeffannoo ta’uu eeraniiru. Jijjiirama kanaan dura dandeettiin oomishaa industiriiwwan biyyattii dhibbeentaa 47 gadi akka ture hubachiisuun, kanaafis rakkoon akka faayinaansii, lafaa fi dhiyeessii humna ibsaa akka sababaatti ka’uu ibsaniiru. Rakkoo kana furuuf mootummaan koree addaa hundeessuun tokkoon tokkoon industirii daawwachuun rakkoo isaanii sadarkaa sadarkaan jiru furuu kan danda’e yoo ta’u, carraaqqii cimaa taasifameen dandeettiin oomishaa industiriiwwan duraanii har’a dhibbeentaa 67tti ol guddateera. Industiriiwwan Itiyoophiyaa guddachaa jiran oomisha hedduu omishuudhaan biyya alaatii kan galfamu biyya keessaan bakka buusuu qofa osoo hin taane, hanga biyya alaatti ergamus dabaleera. Akka ogeeyyiin damee kanaa dhimma kana irratti ENA waliin turtii taasisan jedhanitti, akkaataan mootummaan oomishaalee biyya alaatii galfaman biyya keessaa bakka buusuuf hojtete jijjiirama qabatamaa agarsiisaa jira. Yunivarsiitii Dirree Dhawaatti kutaa Bizinasii fi Diinagdee keessatti barsiisaa kan ta’an Dr. Masfin Mokonnon akka himanitti, waggoota dhiyoo asitti hanqinni sharafa alaa qormaata guddaa ta’us, amma rakkoon kun saffisaan furmaata argachaa jira jedhan. Ijaarsi paarkiiwwan industirii haaraa fi dandeettii oomisha isaanii itti fufiinsaan guddisuuf tattaaffii taasifamaa jiru seenaa Itiyoophiyaa keessatti sharafa alaa guddaa qusateera jedhan. Itti dabaluunis, industiriiwwan oomisha biyya keessaa haala salphaa fi gatii madaalawaadhaan dhiyeessuun oomisha biyya alaa bakka bu’aa jiru jedhan. Oomishaalee huccuu fi gogaa akka fakkeenyaatti kaasuun, dandeettiin teeknooloojii dijitaalaa biyyattii guddachaa dhufe adeemsa kana keessatti itti fayyadamuu isaa ibsaniiru. Akkasumas hojiin qonna ammayyeessuun oomisha babal’isuun of nyaataan of danda’uu galmaan ga’uuf hojjetamaa jiru biyyoota Afrikaa biroof fakkeenya ta’uu akka danda’u, dhimmoonni mootummaan labsee fi irratti hojjechaa jiru kana caalaa jijjiirama gaarii kan fidan ta’uu ibsaniiru. Yunivarsiitii Jimmaatti ogeessa diinagdee qonnaa fi qorataa kan ta’an Dr. Adabaa Gammachuu akka himanitti, Itiyoophiyaan midhaan akka qamadii fi ruuzii bal’inaan oomishuun oomishaalee biyya alaatii galfaman hir’isuu fi dhabamsiisuuf hojiiwwan milkaa’inaan raawwatteetti jedhani. Oomishaalee biyya alaatii galfaman biyya keessaa uwwisuuf tattaaffiin taasifamaa jiru dargaggootaafi lammiilee hedduudhaaf carraa hojii bal’aa fi walitti hidhamiinsa gabaa uumaa jira jedhan. Tattaaffiin kun hirkattummaa oomisha nyaataaf biyyoota alaa irratti qabnu hir’isuu fi wabii nyaataa biyyaalessaa mirkaneessuuf kan gargaaru ta’uu ibsuun, Itiyoophiyaan milkaa’ina qabatamaa kanaaf cimtee hojjechaa akka jirtu ibsaniiru. Warshaalee babal’isuunis kaayyoo kana galmaan ga’uuf bu’uura ta’aa akka jiru hubachiisaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena