ENA - ENA Afaan Oromoo
Tamsaasa Kallatti:
Angafoota Oduu
Aadaan Ijaarsa Sirna Dimokiraasii Itiyoophiyaa keessatti gara boqonnaa haaraatti ce'aa jira – Obbo Mallas Alamuu
Jun 25, 2026 792
Waxabajjii 18/2018 (ENA)– Itiyoophiyaa keessatti dirree siyaasaa bal'isuudhaan ijaarsi sirna diimokiraasii gara boqonnaa haaraatti ce'aa jiraachuu isaa, Waajjira Muummee Paartii Badhaadhinaatti Hogganaan Damee Ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Obbo Mallas Alamuu ibsan. Filannoon waliigalaa Caamsaa 24 bara 2018 gaggeeffame, paartileen siyaasaa dorgomtoota ta'an 42 fi lammiileen miiliyoonaan lakkaa'aman adeemsa sagalee kennuu keessatti kan hirmaatan filannoo seena-qabeessa ta'ee xumurameera. Gamtaan Afriikaa, IGAD, Komishiniin Mirgoota Namoomaa Itiyoophiyaa fi dhaabbileen hawaasa siivilii hedduun adeemsi filanichaa bilisa, haqa-qabeessaa fi loogirraa bilisa ta'uu isaa ragaa ba'uun mirkaneessaniiru. Guyyaa filannoo sanas lammiileen ganama sa'aatii 10:00 irraa eegalee hanga halkan walakkaatti hiriiruun, ijaarsa sirna dimokiraasiitiif kutannoo qaban gochaan agarsiisaniiru. Obbo Mallas Alamuu ENA'f akka ibsanitti; filannoon waliigalaa 7ffaan filannoo paartilee fi imaammataa qofa osoo hin taane, filannoo sirnaati. Dhaabbileen dimokiraasii fi ummatni Itiyoophiyaa abbaa aangoo ta'uun bilisummaa fi loogirraa bilisa ta'uu isaanii filannoo gochaan mirkaneessan ta'uusaa ibsaniiru. Itiyoophiyaanonni fedhii diimokiraasii dhugaa qaban firaafis diinaafis kan itti agarsiisan ta'uu eeranii; filannoo duraatii hanga filannoo boodaatti qindoominni agarsiifame kan dinqisiifatamuu dha jedhaniiru. Filannichi dorgommii paartilee siyaasaa irra darbee, kabaja biyyaalessaa fi bilisummaan kan itti mul’ate waan ta'eef “ Itiyoophiyaan mo'atteetti" jedhaniiru. Barii jijiiramichaarraa eegalee riifoormiin siyaasaa bal'aan taasifame cunqursaa fi baqattummaa paartilee hambisuun, dirree dorgommii siyaasaa fayyaalessa ta'e akka uumamu taasisuu isaa ibsaniiru. Fooyya'iinsi seeraa fi imaammata filannoo waliigalaa 6ffaa fi 7ffaa keessatti hirmaannaa paartilee guddisuudhaan, ijaarsi aadaa diimokiraasii haaraa akka dhalatu gochuu isaa ibsaniiru. Kunis paartileen siyaasaa maddi aangoo sagalee ummata irraa kennamu ta'uu hubachuudhaan, ijaarsa aadaa dimokiraasii keessatti gahee ijaarsaa irraa eegamu akka ba'atan carraa uumuusaa ibsaniiru. Filannoo waliigalaa 7ffaa keessatillee paartileen siyaasaa dhiibbaa keessaa fi alaa dandamachuun, ijaarsa aadaa dimokiraasiitiif qaamolee ashaaraa isaanii kaa’an galatteeffataniiru. Mootummaan jijjiiramaa dhimmoota faayidaa biyyaalessaa irratti dorgommii irra hojii gamtaatti xiyyeeffate diriirsuun , filannoo waliigalaa 7ffaa keessatti paartileen dorgomtoota ta'an faayidaa biyyaalessaa irratti ejjennoo tokko akka qabaatan godheera jedhan. Kunis bu'aa dimokiraasii guddaa ta'uu isaa kaasuun; garaagarummaan akkuma eegametti ta'ee, paartilee gidduutti amanamummaa uumuun qaamolee Itiyoophiyaaan akka dadhabdu barbaadanii fi diinota seenaa akka qaaneffatan taasiseera jedhaniiru.
Raayyaan Ittisa biyyaa ammayyaawaa fi amanamaa sodaawwan humnoota faayidaa biyyaalessaa Itiyoophiyaa faallessan hanqisuu danda'u ijaarameera – Jeneraal Alamisheet Daggifee
Jun 25, 2026 433
Waxabajjii 18/2018 (ENA):– Humnoota faayidaa biyyaalessaa Itiyoophiyaa faallessan ittisuu kan danda'u raayyaan ittisa biyyaa ammayyaawaa fi amanamaan ijaarameera jedhan Gorsaan Waraanaa fi Hoogganaan dhukaasaa ajaja waliigala Raayyaa Ittisa Biyyaa Jeneraal Alamisheet Daggifee hubachiisan. Koleejjiin ittisa biyyaa Itiyoophiyaa yaa’ii waggaa mata-duree "Hudhaalee Nageenya biyyaalessaa Itiyoophiyaa fi kallattii furmaataa" jedhurratti marii gaggeessaa jira. Jeneraal Alamishat Daggifee wayita kana akka ibsanitti; Itiyoophiyaan kallattii misoomaa sirrii guddina hunda-galeessa saffisiisu irratti argamti. Humnoota finxaaleyyii fi shororkeessitoota guddina biyyattii gufachiisuu barbaadaniin, gooticha Raayyaa Ittisa Biyyaa fi uummata nageenya jaallatuun fashalaa'aa jiraachuu isaa ibsaniiru.
Manni Maree Bakka Bu'oota Ummataa wixinee labsii fooyya'e sagalee guutuun raggaasise
Jun 25, 2026 517
Waxabajjii 18/2018 (ENA): Manni Maree Bakka Bu’oota Uummataa walga’ii idilee 28ffaa gaggeesseen labsii bilisummaa odeeffannoo qorachuun raggaasiseera. Walitti qabaan Koree Dhaabbii Dhimmoota Dimookiraasii obbo Iwunatuu Allanaa wayita yaada murtoo kana mana marichaaf dhiyeessan, labsichi gaazexeessitoonni kaffaltii tokko malee qaamolee garaagaraarraa odeeffannoo fudhachuun faayidaa uummataaf akka oolchan gargaara jedhan. Kanneen odeeffannoo gaafatan biroonis baasii sanadicha garagalchuuf barbaachisu qofaa uwwisuun odeeffannoo argachuu akka danda’an dubbataniiru. Adabbiin wixinee labsii Kanaan taa’e warreen seera yakkaan hin hammatamne qofa kan ilaallatu ta’uu kaasanii, adabbiiwwan biroon bu’uura seera yakkaan kan ilaalaman ta’uu himaniiru. Dhuma irrattis manni marichaa wixinee labsii kana labsii lakkoofsa 1427/2018 gochuun sagalee guutuun raggaasiseera. Gama biraan manni marichaa gabaasaafi yaada murtoo Koreen Dhaabbii Dhimmoota Seeraafi Haqaa wixinee labsii Manneen Murtii Shari’aa Federaalaa ilaalchisee dhiyeesse qorachuun raggaasiseera. Walitti qabduun korichaa Itsagannat Mangistuu, wixineen labsii fooyya’e kun sirna haqaa Itiyoophiyaa fooyyessuu keessatti faayidaa olaanaa qabaachuu ibsaniiru. Wixineen labsii kun dhaddacha ijibbaataa Mana Murtii Shari’aa Federaalaa hundeessuuf, akkasumas waliin gahiinsa hojii manneen murtii babal’isuuf kan gargaaru ta’uus eeraniiru. Haaluma Kanaan wixineen labsichaa labsii lakkoofsa 18/2018 ta’uun sagalee guutuun ragga’eera. #ENA_Afaan Oromoo #ENA
Waadaa Ummataaf Seenne gochaan raawwachuun dirqama seenaa keenya ni baana - Obbo Fiqaaduu Tasammaa
Jun 25, 2026 489
Waxabajjii 18/2018 (ENA)-Paartiin Badhaadhinaa waadaa ummataaf seene gochaan raawwachuun dirqama seenaasaa gahumsa guutuun akka ba'u ministirri hogganaa damee gurmaa’insaa wajjira muummee paartichaa fi walitti qabaan koree qindeessaa dhaabbilee federaalaa Obbo Fiqaaduu Tasammaa ibsan. Filannoo waliigalaa torbaffaa irratti lammiileen kan filatan nagaa, dimookiraasii, misoomaa fi bulchiinsa gaarii ta'uus dubbataniiru. Dhaabbileen Federaalaa Paartii Badhaadhinaa, hoggantoonni olanoon dhaabbilee federaalaa miseensa paartichaa ta'an bakka argamanitti waltajjii gabaasa xumuraa filannoo waliigalaa torbaffaa Finfinneetti gaggeessaa jiru. Waltajjicharratti Obbo Fiqaaduu Tasammaa haasaa taasisaniin; hoggantoonni dhaabbilee federaalaa milkaa'ina filannoo waliigalaa Itiyoophiyaa 7ffaaf gumaacha guddaa taasisuusanii ibsaniiru. Hoggantoonni kunniin filannicha qindeessuun, hordoffiin, falmiiwwan filannoo irratti dammaqinaan hirmaachuu fi dhaabbilee hawaasa siivilii waliin hidhata cimaa uumuun gumaacha olanaa gochuu isaanii dubbataniiru. Filannichi nagaa, haqaa fi bilisa ta'ee injifannoo Paartii Badhaadhinaatiin akka xumuramu gochuun dirqama seenaa ba'achuun akka danda'ames ibsaniiru. Milkaa'inni filannichaa Paartiin Badhaadhinaa caasaa cimaa qabaachuusaa qabatamaan kan itti mirkanaa'e ta'uusaa akka taatee seenaatti kaasaniiru. Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaas filannicha milkaa'inaan hogganuun cimiina dhaabbilee dimookiraasii Itiyoophiyaa qabatamaan akka argisiise ibsaniiru. Paartileen siyaasaa miira dorgommii gaarii fi tumsaatiin socho'uun, dhaabbileen siivikii fi miidiyaaleen gabaasa madaalawaa dhiyeessuun milkaa'ina filannichaatiif qooda ijaarsaa ba'achuu isaanii eeraniiru. Komishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaas loogii malee bilisa ta'ee filannicha taajjabuun dirqama seenaa isaa ba'achuu isaa ibsaniiru. Ummannis guyyaa filannichaa barii subii kaasee hanga halkan walakkaatti obsaan sagalee kennuun isaa ijaarsa sirna dimookiraasiitiif kutannoo qabu gochaan akka mirkaneesse yaadachiisaniiru. Filannoo waliigalaa torbaffaa kanaan lammiileen kan filatan nagaa, dimookiraasii, misoomaa fi bulchiinsa gaarii ta'uus hubachiisaniiru. Kanaanis Paartiin Badhaadhinaa filannoon dura waadaa uummataaf seene hojiin raawwachuun dirqama seenaasaa gahumsa guutuun akka ba'u mirkaneessaniiru. Hoggantoonni dhaabbilee federaalaas paartichi waadaa seene dandeettii guutuun raawwachuun fayyadamummaa hundagaleessa Itiyoophiyaa fi ummata isheetiif xiyyeeffannoon hojjachuu akka qaban dhaamaniiru. See less
Faransaay Milkaa’ina filannoo waliigalaa 7ffaa ilaalchisuun ergaa baga gammaddanii dabarsite
Jun 25, 2026 581
Waxabajjii 18/2018 (ENA): Faransaay filannoo waliigalaa 7ffaa milkaa’inaan xumuramuu isaatiin ergaa baga gammaddanii ergite. Bu'aan filannoo waliigalaa 7ffaa Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaan labsuu hordofuun Faransaay ergaa baga gammaddan jedhu ergitee jirti. Akkasumas, aangawoota Itiyoophiyaa fi qooda fudhattoota adeemsa filannoo milkeessuuf gumaacha taasisaniif beekamtii kan kennite yoo ta’u, paartilee siyaasaa, dhaabbilee hawaasa siivikii fi taajjabdoota adeemsa filannoo irratti hirmaatan galateeffatteetti. Hundaa ol Faransaay ergaa baga gammaddan jedhu ummata Itiyoophiyaa, kan milkaa’ina filannoo mirkaneessuu keessatti gahee olaanaa taphateef ergiteetti. #ENA_Afaan Oromoo #ENA
Kan mul'ate
Aadaan Ijaarsa Sirna Dimokiraasii Itiyoophiyaa keessatti gara boqonnaa haaraatti ce'aa jira – Obbo Mallas Alamuu
Jun 25, 2026 792
Waxabajjii 18/2018 (ENA)– Itiyoophiyaa keessatti dirree siyaasaa bal'isuudhaan ijaarsi sirna diimokiraasii gara boqonnaa haaraatti ce'aa jiraachuu isaa, Waajjira Muummee Paartii Badhaadhinaatti Hogganaan Damee Ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Obbo Mallas Alamuu ibsan. Filannoon waliigalaa Caamsaa 24 bara 2018 gaggeeffame, paartileen siyaasaa dorgomtoota ta'an 42 fi lammiileen miiliyoonaan lakkaa'aman adeemsa sagalee kennuu keessatti kan hirmaatan filannoo seena-qabeessa ta'ee xumurameera. Gamtaan Afriikaa, IGAD, Komishiniin Mirgoota Namoomaa Itiyoophiyaa fi dhaabbileen hawaasa siivilii hedduun adeemsi filanichaa bilisa, haqa-qabeessaa fi loogirraa bilisa ta'uu isaa ragaa ba'uun mirkaneessaniiru. Guyyaa filannoo sanas lammiileen ganama sa'aatii 10:00 irraa eegalee hanga halkan walakkaatti hiriiruun, ijaarsa sirna dimokiraasiitiif kutannoo qaban gochaan agarsiisaniiru. Obbo Mallas Alamuu ENA'f akka ibsanitti; filannoon waliigalaa 7ffaan filannoo paartilee fi imaammataa qofa osoo hin taane, filannoo sirnaati. Dhaabbileen dimokiraasii fi ummatni Itiyoophiyaa abbaa aangoo ta'uun bilisummaa fi loogirraa bilisa ta'uu isaanii filannoo gochaan mirkaneessan ta'uusaa ibsaniiru. Itiyoophiyaanonni fedhii diimokiraasii dhugaa qaban firaafis diinaafis kan itti agarsiisan ta'uu eeranii; filannoo duraatii hanga filannoo boodaatti qindoominni agarsiifame kan dinqisiifatamuu dha jedhaniiru. Filannichi dorgommii paartilee siyaasaa irra darbee, kabaja biyyaalessaa fi bilisummaan kan itti mul’ate waan ta'eef “ Itiyoophiyaan mo'atteetti" jedhaniiru. Barii jijiiramichaarraa eegalee riifoormiin siyaasaa bal'aan taasifame cunqursaa fi baqattummaa paartilee hambisuun, dirree dorgommii siyaasaa fayyaalessa ta'e akka uumamu taasisuu isaa ibsaniiru. Fooyya'iinsi seeraa fi imaammata filannoo waliigalaa 6ffaa fi 7ffaa keessatti hirmaannaa paartilee guddisuudhaan, ijaarsi aadaa diimokiraasii haaraa akka dhalatu gochuu isaa ibsaniiru. Kunis paartileen siyaasaa maddi aangoo sagalee ummata irraa kennamu ta'uu hubachuudhaan, ijaarsa aadaa dimokiraasii keessatti gahee ijaarsaa irraa eegamu akka ba'atan carraa uumuusaa ibsaniiru. Filannoo waliigalaa 7ffaa keessatillee paartileen siyaasaa dhiibbaa keessaa fi alaa dandamachuun, ijaarsa aadaa dimokiraasiitiif qaamolee ashaaraa isaanii kaa’an galatteeffataniiru. Mootummaan jijjiiramaa dhimmoota faayidaa biyyaalessaa irratti dorgommii irra hojii gamtaatti xiyyeeffate diriirsuun , filannoo waliigalaa 7ffaa keessatti paartileen dorgomtoota ta'an faayidaa biyyaalessaa irratti ejjennoo tokko akka qabaatan godheera jedhan. Kunis bu'aa dimokiraasii guddaa ta'uu isaa kaasuun; garaagarummaan akkuma eegametti ta'ee, paartilee gidduutti amanamummaa uumuun qaamolee Itiyoophiyaaan akka dadhabdu barbaadanii fi diinota seenaa akka qaaneffatan taasiseera jedhaniiru.
Raayyaan Ittisa biyyaa ammayyaawaa fi amanamaa sodaawwan humnoota faayidaa biyyaalessaa Itiyoophiyaa faallessan hanqisuu danda'u ijaarameera – Jeneraal Alamisheet Daggifee
Jun 25, 2026 433
Waxabajjii 18/2018 (ENA):– Humnoota faayidaa biyyaalessaa Itiyoophiyaa faallessan ittisuu kan danda'u raayyaan ittisa biyyaa ammayyaawaa fi amanamaan ijaarameera jedhan Gorsaan Waraanaa fi Hoogganaan dhukaasaa ajaja waliigala Raayyaa Ittisa Biyyaa Jeneraal Alamisheet Daggifee hubachiisan. Koleejjiin ittisa biyyaa Itiyoophiyaa yaa’ii waggaa mata-duree "Hudhaalee Nageenya biyyaalessaa Itiyoophiyaa fi kallattii furmaataa" jedhurratti marii gaggeessaa jira. Jeneraal Alamishat Daggifee wayita kana akka ibsanitti; Itiyoophiyaan kallattii misoomaa sirrii guddina hunda-galeessa saffisiisu irratti argamti. Humnoota finxaaleyyii fi shororkeessitoota guddina biyyattii gufachiisuu barbaadaniin, gooticha Raayyaa Ittisa Biyyaa fi uummata nageenya jaallatuun fashalaa'aa jiraachuu isaa ibsaniiru.
Manni Maree Bakka Bu'oota Ummataa wixinee labsii fooyya'e sagalee guutuun raggaasise
Jun 25, 2026 517
Waxabajjii 18/2018 (ENA): Manni Maree Bakka Bu’oota Uummataa walga’ii idilee 28ffaa gaggeesseen labsii bilisummaa odeeffannoo qorachuun raggaasiseera. Walitti qabaan Koree Dhaabbii Dhimmoota Dimookiraasii obbo Iwunatuu Allanaa wayita yaada murtoo kana mana marichaaf dhiyeessan, labsichi gaazexeessitoonni kaffaltii tokko malee qaamolee garaagaraarraa odeeffannoo fudhachuun faayidaa uummataaf akka oolchan gargaara jedhan. Kanneen odeeffannoo gaafatan biroonis baasii sanadicha garagalchuuf barbaachisu qofaa uwwisuun odeeffannoo argachuu akka danda’an dubbataniiru. Adabbiin wixinee labsii Kanaan taa’e warreen seera yakkaan hin hammatamne qofa kan ilaallatu ta’uu kaasanii, adabbiiwwan biroon bu’uura seera yakkaan kan ilaalaman ta’uu himaniiru. Dhuma irrattis manni marichaa wixinee labsii kana labsii lakkoofsa 1427/2018 gochuun sagalee guutuun raggaasiseera. Gama biraan manni marichaa gabaasaafi yaada murtoo Koreen Dhaabbii Dhimmoota Seeraafi Haqaa wixinee labsii Manneen Murtii Shari’aa Federaalaa ilaalchisee dhiyeesse qorachuun raggaasiseera. Walitti qabduun korichaa Itsagannat Mangistuu, wixineen labsii fooyya’e kun sirna haqaa Itiyoophiyaa fooyyessuu keessatti faayidaa olaanaa qabaachuu ibsaniiru. Wixineen labsii kun dhaddacha ijibbaataa Mana Murtii Shari’aa Federaalaa hundeessuuf, akkasumas waliin gahiinsa hojii manneen murtii babal’isuuf kan gargaaru ta’uus eeraniiru. Haaluma Kanaan wixineen labsichaa labsii lakkoofsa 18/2018 ta’uun sagalee guutuun ragga’eera. #ENA_Afaan Oromoo #ENA
Waadaa Ummataaf Seenne gochaan raawwachuun dirqama seenaa keenya ni baana - Obbo Fiqaaduu Tasammaa
Jun 25, 2026 489
Waxabajjii 18/2018 (ENA)-Paartiin Badhaadhinaa waadaa ummataaf seene gochaan raawwachuun dirqama seenaasaa gahumsa guutuun akka ba'u ministirri hogganaa damee gurmaa’insaa wajjira muummee paartichaa fi walitti qabaan koree qindeessaa dhaabbilee federaalaa Obbo Fiqaaduu Tasammaa ibsan. Filannoo waliigalaa torbaffaa irratti lammiileen kan filatan nagaa, dimookiraasii, misoomaa fi bulchiinsa gaarii ta'uus dubbataniiru. Dhaabbileen Federaalaa Paartii Badhaadhinaa, hoggantoonni olanoon dhaabbilee federaalaa miseensa paartichaa ta'an bakka argamanitti waltajjii gabaasa xumuraa filannoo waliigalaa torbaffaa Finfinneetti gaggeessaa jiru. Waltajjicharratti Obbo Fiqaaduu Tasammaa haasaa taasisaniin; hoggantoonni dhaabbilee federaalaa milkaa'ina filannoo waliigalaa Itiyoophiyaa 7ffaaf gumaacha guddaa taasisuusanii ibsaniiru. Hoggantoonni kunniin filannicha qindeessuun, hordoffiin, falmiiwwan filannoo irratti dammaqinaan hirmaachuu fi dhaabbilee hawaasa siivilii waliin hidhata cimaa uumuun gumaacha olanaa gochuu isaanii dubbataniiru. Filannichi nagaa, haqaa fi bilisa ta'ee injifannoo Paartii Badhaadhinaatiin akka xumuramu gochuun dirqama seenaa ba'achuun akka danda'ames ibsaniiru. Milkaa'inni filannichaa Paartiin Badhaadhinaa caasaa cimaa qabaachuusaa qabatamaan kan itti mirkanaa'e ta'uusaa akka taatee seenaatti kaasaniiru. Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaas filannicha milkaa'inaan hogganuun cimiina dhaabbilee dimookiraasii Itiyoophiyaa qabatamaan akka argisiise ibsaniiru. Paartileen siyaasaa miira dorgommii gaarii fi tumsaatiin socho'uun, dhaabbileen siivikii fi miidiyaaleen gabaasa madaalawaa dhiyeessuun milkaa'ina filannichaatiif qooda ijaarsaa ba'achuu isaanii eeraniiru. Komishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaas loogii malee bilisa ta'ee filannicha taajjabuun dirqama seenaa isaa ba'achuu isaa ibsaniiru. Ummannis guyyaa filannichaa barii subii kaasee hanga halkan walakkaatti obsaan sagalee kennuun isaa ijaarsa sirna dimookiraasiitiif kutannoo qabu gochaan akka mirkaneesse yaadachiisaniiru. Filannoo waliigalaa torbaffaa kanaan lammiileen kan filatan nagaa, dimookiraasii, misoomaa fi bulchiinsa gaarii ta'uus hubachiisaniiru. Kanaanis Paartiin Badhaadhinaa filannoon dura waadaa uummataaf seene hojiin raawwachuun dirqama seenaasaa gahumsa guutuun akka ba'u mirkaneessaniiru. Hoggantoonni dhaabbilee federaalaas paartichi waadaa seene dandeettii guutuun raawwachuun fayyadamummaa hundagaleessa Itiyoophiyaa fi ummata isheetiif xiyyeeffannoon hojjachuu akka qaban dhaamaniiru. See less
Faransaay Milkaa’ina filannoo waliigalaa 7ffaa ilaalchisuun ergaa baga gammaddanii dabarsite
Jun 25, 2026 581
Waxabajjii 18/2018 (ENA): Faransaay filannoo waliigalaa 7ffaa milkaa’inaan xumuramuu isaatiin ergaa baga gammaddanii ergite. Bu'aan filannoo waliigalaa 7ffaa Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaan labsuu hordofuun Faransaay ergaa baga gammaddan jedhu ergitee jirti. Akkasumas, aangawoota Itiyoophiyaa fi qooda fudhattoota adeemsa filannoo milkeessuuf gumaacha taasisaniif beekamtii kan kennite yoo ta’u, paartilee siyaasaa, dhaabbilee hawaasa siivikii fi taajjabdoota adeemsa filannoo irratti hirmaatan galateeffatteetti. Hundaa ol Faransaay ergaa baga gammaddan jedhu ummata Itiyoophiyaa, kan milkaa’ina filannoo mirkaneessuu keessatti gahee olaanaa taphateef ergiteetti. #ENA_Afaan Oromoo #ENA
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasa
Aadaan Ijaarsa Sirna Dimokiraasii Itiyoophiyaa keessatti gara boqonnaa haaraatti ce'aa jira – Obbo Mallas Alamuu
Jun 25, 2026 792
Waxabajjii 18/2018 (ENA)– Itiyoophiyaa keessatti dirree siyaasaa bal'isuudhaan ijaarsi sirna diimokiraasii gara boqonnaa haaraatti ce'aa jiraachuu isaa, Waajjira Muummee Paartii Badhaadhinaatti Hogganaan Damee Ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Obbo Mallas Alamuu ibsan. Filannoon waliigalaa Caamsaa 24 bara 2018 gaggeeffame, paartileen siyaasaa dorgomtoota ta'an 42 fi lammiileen miiliyoonaan lakkaa'aman adeemsa sagalee kennuu keessatti kan hirmaatan filannoo seena-qabeessa ta'ee xumurameera. Gamtaan Afriikaa, IGAD, Komishiniin Mirgoota Namoomaa Itiyoophiyaa fi dhaabbileen hawaasa siivilii hedduun adeemsi filanichaa bilisa, haqa-qabeessaa fi loogirraa bilisa ta'uu isaa ragaa ba'uun mirkaneessaniiru. Guyyaa filannoo sanas lammiileen ganama sa'aatii 10:00 irraa eegalee hanga halkan walakkaatti hiriiruun, ijaarsa sirna dimokiraasiitiif kutannoo qaban gochaan agarsiisaniiru. Obbo Mallas Alamuu ENA'f akka ibsanitti; filannoon waliigalaa 7ffaan filannoo paartilee fi imaammataa qofa osoo hin taane, filannoo sirnaati. Dhaabbileen dimokiraasii fi ummatni Itiyoophiyaa abbaa aangoo ta'uun bilisummaa fi loogirraa bilisa ta'uu isaanii filannoo gochaan mirkaneessan ta'uusaa ibsaniiru. Itiyoophiyaanonni fedhii diimokiraasii dhugaa qaban firaafis diinaafis kan itti agarsiisan ta'uu eeranii; filannoo duraatii hanga filannoo boodaatti qindoominni agarsiifame kan dinqisiifatamuu dha jedhaniiru. Filannichi dorgommii paartilee siyaasaa irra darbee, kabaja biyyaalessaa fi bilisummaan kan itti mul’ate waan ta'eef “ Itiyoophiyaan mo'atteetti" jedhaniiru. Barii jijiiramichaarraa eegalee riifoormiin siyaasaa bal'aan taasifame cunqursaa fi baqattummaa paartilee hambisuun, dirree dorgommii siyaasaa fayyaalessa ta'e akka uumamu taasisuu isaa ibsaniiru. Fooyya'iinsi seeraa fi imaammata filannoo waliigalaa 6ffaa fi 7ffaa keessatti hirmaannaa paartilee guddisuudhaan, ijaarsi aadaa diimokiraasii haaraa akka dhalatu gochuu isaa ibsaniiru. Kunis paartileen siyaasaa maddi aangoo sagalee ummata irraa kennamu ta'uu hubachuudhaan, ijaarsa aadaa dimokiraasii keessatti gahee ijaarsaa irraa eegamu akka ba'atan carraa uumuusaa ibsaniiru. Filannoo waliigalaa 7ffaa keessatillee paartileen siyaasaa dhiibbaa keessaa fi alaa dandamachuun, ijaarsa aadaa dimokiraasiitiif qaamolee ashaaraa isaanii kaa’an galatteeffataniiru. Mootummaan jijjiiramaa dhimmoota faayidaa biyyaalessaa irratti dorgommii irra hojii gamtaatti xiyyeeffate diriirsuun , filannoo waliigalaa 7ffaa keessatti paartileen dorgomtoota ta'an faayidaa biyyaalessaa irratti ejjennoo tokko akka qabaatan godheera jedhan. Kunis bu'aa dimokiraasii guddaa ta'uu isaa kaasuun; garaagarummaan akkuma eegametti ta'ee, paartilee gidduutti amanamummaa uumuun qaamolee Itiyoophiyaaan akka dadhabdu barbaadanii fi diinota seenaa akka qaaneffatan taasiseera jedhaniiru.
Raayyaan Ittisa biyyaa ammayyaawaa fi amanamaa sodaawwan humnoota faayidaa biyyaalessaa Itiyoophiyaa faallessan hanqisuu danda'u ijaarameera – Jeneraal Alamisheet Daggifee
Jun 25, 2026 433
Waxabajjii 18/2018 (ENA):– Humnoota faayidaa biyyaalessaa Itiyoophiyaa faallessan ittisuu kan danda'u raayyaan ittisa biyyaa ammayyaawaa fi amanamaan ijaarameera jedhan Gorsaan Waraanaa fi Hoogganaan dhukaasaa ajaja waliigala Raayyaa Ittisa Biyyaa Jeneraal Alamisheet Daggifee hubachiisan. Koleejjiin ittisa biyyaa Itiyoophiyaa yaa’ii waggaa mata-duree "Hudhaalee Nageenya biyyaalessaa Itiyoophiyaa fi kallattii furmaataa" jedhurratti marii gaggeessaa jira. Jeneraal Alamishat Daggifee wayita kana akka ibsanitti; Itiyoophiyaan kallattii misoomaa sirrii guddina hunda-galeessa saffisiisu irratti argamti. Humnoota finxaaleyyii fi shororkeessitoota guddina biyyattii gufachiisuu barbaadaniin, gooticha Raayyaa Ittisa Biyyaa fi uummata nageenya jaallatuun fashalaa'aa jiraachuu isaa ibsaniiru.
Manni Maree Bakka Bu'oota Ummataa wixinee labsii fooyya'e sagalee guutuun raggaasise
Jun 25, 2026 517
Waxabajjii 18/2018 (ENA): Manni Maree Bakka Bu’oota Uummataa walga’ii idilee 28ffaa gaggeesseen labsii bilisummaa odeeffannoo qorachuun raggaasiseera. Walitti qabaan Koree Dhaabbii Dhimmoota Dimookiraasii obbo Iwunatuu Allanaa wayita yaada murtoo kana mana marichaaf dhiyeessan, labsichi gaazexeessitoonni kaffaltii tokko malee qaamolee garaagaraarraa odeeffannoo fudhachuun faayidaa uummataaf akka oolchan gargaara jedhan. Kanneen odeeffannoo gaafatan biroonis baasii sanadicha garagalchuuf barbaachisu qofaa uwwisuun odeeffannoo argachuu akka danda’an dubbataniiru. Adabbiin wixinee labsii Kanaan taa’e warreen seera yakkaan hin hammatamne qofa kan ilaallatu ta’uu kaasanii, adabbiiwwan biroon bu’uura seera yakkaan kan ilaalaman ta’uu himaniiru. Dhuma irrattis manni marichaa wixinee labsii kana labsii lakkoofsa 1427/2018 gochuun sagalee guutuun raggaasiseera. Gama biraan manni marichaa gabaasaafi yaada murtoo Koreen Dhaabbii Dhimmoota Seeraafi Haqaa wixinee labsii Manneen Murtii Shari’aa Federaalaa ilaalchisee dhiyeesse qorachuun raggaasiseera. Walitti qabduun korichaa Itsagannat Mangistuu, wixineen labsii fooyya’e kun sirna haqaa Itiyoophiyaa fooyyessuu keessatti faayidaa olaanaa qabaachuu ibsaniiru. Wixineen labsii kun dhaddacha ijibbaataa Mana Murtii Shari’aa Federaalaa hundeessuuf, akkasumas waliin gahiinsa hojii manneen murtii babal’isuuf kan gargaaru ta’uus eeraniiru. Haaluma Kanaan wixineen labsichaa labsii lakkoofsa 18/2018 ta’uun sagalee guutuun ragga’eera. #ENA_Afaan Oromoo #ENA
Waadaa Ummataaf Seenne gochaan raawwachuun dirqama seenaa keenya ni baana - Obbo Fiqaaduu Tasammaa
Jun 25, 2026 489
Waxabajjii 18/2018 (ENA)-Paartiin Badhaadhinaa waadaa ummataaf seene gochaan raawwachuun dirqama seenaasaa gahumsa guutuun akka ba'u ministirri hogganaa damee gurmaa’insaa wajjira muummee paartichaa fi walitti qabaan koree qindeessaa dhaabbilee federaalaa Obbo Fiqaaduu Tasammaa ibsan. Filannoo waliigalaa torbaffaa irratti lammiileen kan filatan nagaa, dimookiraasii, misoomaa fi bulchiinsa gaarii ta'uus dubbataniiru. Dhaabbileen Federaalaa Paartii Badhaadhinaa, hoggantoonni olanoon dhaabbilee federaalaa miseensa paartichaa ta'an bakka argamanitti waltajjii gabaasa xumuraa filannoo waliigalaa torbaffaa Finfinneetti gaggeessaa jiru. Waltajjicharratti Obbo Fiqaaduu Tasammaa haasaa taasisaniin; hoggantoonni dhaabbilee federaalaa milkaa'ina filannoo waliigalaa Itiyoophiyaa 7ffaaf gumaacha guddaa taasisuusanii ibsaniiru. Hoggantoonni kunniin filannicha qindeessuun, hordoffiin, falmiiwwan filannoo irratti dammaqinaan hirmaachuu fi dhaabbilee hawaasa siivilii waliin hidhata cimaa uumuun gumaacha olanaa gochuu isaanii dubbataniiru. Filannichi nagaa, haqaa fi bilisa ta'ee injifannoo Paartii Badhaadhinaatiin akka xumuramu gochuun dirqama seenaa ba'achuun akka danda'ames ibsaniiru. Milkaa'inni filannichaa Paartiin Badhaadhinaa caasaa cimaa qabaachuusaa qabatamaan kan itti mirkanaa'e ta'uusaa akka taatee seenaatti kaasaniiru. Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaas filannicha milkaa'inaan hogganuun cimiina dhaabbilee dimookiraasii Itiyoophiyaa qabatamaan akka argisiise ibsaniiru. Paartileen siyaasaa miira dorgommii gaarii fi tumsaatiin socho'uun, dhaabbileen siivikii fi miidiyaaleen gabaasa madaalawaa dhiyeessuun milkaa'ina filannichaatiif qooda ijaarsaa ba'achuu isaanii eeraniiru. Komishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaas loogii malee bilisa ta'ee filannicha taajjabuun dirqama seenaa isaa ba'achuu isaa ibsaniiru. Ummannis guyyaa filannichaa barii subii kaasee hanga halkan walakkaatti obsaan sagalee kennuun isaa ijaarsa sirna dimookiraasiitiif kutannoo qabu gochaan akka mirkaneesse yaadachiisaniiru. Filannoo waliigalaa torbaffaa kanaan lammiileen kan filatan nagaa, dimookiraasii, misoomaa fi bulchiinsa gaarii ta'uus hubachiisaniiru. Kanaanis Paartiin Badhaadhinaa filannoon dura waadaa uummataaf seene hojiin raawwachuun dirqama seenaasaa gahumsa guutuun akka ba'u mirkaneessaniiru. Hoggantoonni dhaabbilee federaalaas paartichi waadaa seene dandeettii guutuun raawwachuun fayyadamummaa hundagaleessa Itiyoophiyaa fi ummata isheetiif xiyyeeffannoon hojjachuu akka qaban dhaamaniiru. See less
Faransaay Milkaa’ina filannoo waliigalaa 7ffaa ilaalchisuun ergaa baga gammaddanii dabarsite
Jun 25, 2026 581
Waxabajjii 18/2018 (ENA): Faransaay filannoo waliigalaa 7ffaa milkaa’inaan xumuramuu isaatiin ergaa baga gammaddanii ergite. Bu'aan filannoo waliigalaa 7ffaa Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaan labsuu hordofuun Faransaay ergaa baga gammaddan jedhu ergitee jirti. Akkasumas, aangawoota Itiyoophiyaa fi qooda fudhattoota adeemsa filannoo milkeessuuf gumaacha taasisaniif beekamtii kan kennite yoo ta’u, paartilee siyaasaa, dhaabbilee hawaasa siivikii fi taajjabdoota adeemsa filannoo irratti hirmaatan galateeffatteetti. Hundaa ol Faransaay ergaa baga gammaddan jedhu ummata Itiyoophiyaa, kan milkaa’ina filannoo mirkaneessuu keessatti gahee olaanaa taphateef ergiteetti. #ENA_Afaan Oromoo #ENA
Filannoon walii galaa ga’umsa keessummeessuu, gaggeessuu fi to’achuu dhaabbatichaa qabatamaan kan agarsiisedha
Jun 24, 2026 1518
Waxabajjii 17/2018 (ENA)- Filannoon walii galaa torbaffaan ga’umsa keessummeessuu, gaggeessuu fi to’achuu boordii filannoo biyyaalessaa qabatamaan kan agarsiise ta’uu hayyoonni ibsan. Adeemsi filannichaa karaa qaroomeen dorgommiin yaadaa kan ittiin mul’atee fi ijaarsa sirna demokiraasii Itiyoophiyaaf bu’ura gaarii kan buusedha jedhaniiru. Filannoon walii galaa waggaa shan-shaniin gaggeeffamu, ummanni abbaa aangoo ta’uusaa fi ijaarsa sirna demokiraasii mirkaneessuuf kan gaggeeffamu taatee biyyaalessaa isa guddaadha. Paartiin badhaadhinaa filannoo walii galaa torbaffaadhaan teessoo mana maree caalmaa argachuun mo’ateera. Paartileen siyaasaa morkattootaas paartii badhaadhinaa dorgommicha mo’ateef hawwii gaarii ibsanii, filannichi bilchinni siyaasaa akkasumas ummanni abbaa aangoo birmaduu ta’uusaa qabatamaan mirkaneessuusaa ibsaniiru. Yunivarsiitii Jimmaatti barsiisaan kutaa barnoota bulchiinsaa Dr. Fiqaaduu Tolasaa ENA’f akka ibsanitti, filannoon walii galaa torbaffaan seenaa biyya keenyaa keessatti filattoonni hedduun kan itti hirmaatan, dorgommiin siyaasaa bilisaa fi haqa qabeessi kan itti taasifame filannoo seena qabeessa ta’uusaa dubbataniiru. Boordiin filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaas filannichi akka milkaa’u baay’ee kan hojjetee fi ga’umsaan gaggeessuusaa taajjabdoonnillee dhugaa ba’aniiruuf jedhaniiru. Akka walii galaatti qophiirraa eegalee filannoon dura, yeroo filannoo fi filannoon booda akkaataan boordiin filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaa ittiin gaggeesse kan raajeffatamu ta’uu kaasaniiru. Filannoon walii galaa 7ffaan paartileen siyaasaa 42 kan itti dorgomanii fi filattoonni miiliyoona 54 caalan kan galmaa’an dirreen demokiraasii bal’atee kan itti mul’ate ta’uun ibsameera.
Afriikaa nagaa qabeettii fi badhaate ijaaruuf Itiyoophiyaa fi Burundiin waliin dhaabbatu – Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad
Jun 24, 2026 1184
Waxabajjii 17/2018 (ENA): Afriikaa nagaa qabeettii fi badhaate ijaaruuf Itiyoophiyaa fi Burundiin waliin dhaabbatu jedhan Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad. Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad Pireezidaantii Burundii Ivaristee Nidaayishimiyee maqa biyya isaanii fi Gamtaa Afriikaatiin ergaa baga gammaddanii dabarsuun isaanii miira jajjabina guddaa kan namatti horudha jedhan. Itiyoophiyaa fi Burundiin hariiroo obbolummaa gadi fagoo fi waadaa waloon Afriikaa badhaateefi ijaarsa nageenyaaf waliin dhaabbatu jedhaniiru. Michummaa biyyoota lamaaniitiif gatii guddaa akka kennan kan ibsan Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad, Itiyoophiyaan tumsa fayyadamummaa ummatoota fi Afriikaa mirkaneessu kana daran cimsuuf qophii ta’uu eeraniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
.jpg)
Emiiriin Kuwaataar Sheek Tamiim Biin Haamad Al-Taanii Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimadii fi Paartii Badhaadhinaatiif ergaa baga gammaddanii dabarsan
Jun 24, 2026 1149
Waxabajjii 17/2018 (ENA) - Eemiiriin kuwaataar Sheek Tamiim Biin Haamad Al-Taanii, Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimadii fi Paartii Badhaadhinaaf filannoo waliigalaa 7ffaa injifachuusaanii baga gammaddan jechuun ergaa dabarsaniiru. Eemiiriin kuwaataar, injifannoo Paartiin Badhaadhinaa filannoo waliigalaa kanaan galmeessise hordofuun Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimadiif ergaa gammachuu isanii ibsu erganiiru. Eemiirichi Ministira muummeetiif milkaa'ina kan hawwan yoo ta'u, hariiroon biyyoota lamaan gidduu jiru caalaatti akka guddatuu fi akka cimu fedhii jabaa qabanis ibsaniiru.
Siyaasa
Aadaan Ijaarsa Sirna Dimokiraasii Itiyoophiyaa keessatti gara boqonnaa haaraatti ce'aa jira – Obbo Mallas Alamuu
Jun 25, 2026 792
Waxabajjii 18/2018 (ENA)– Itiyoophiyaa keessatti dirree siyaasaa bal'isuudhaan ijaarsi sirna diimokiraasii gara boqonnaa haaraatti ce'aa jiraachuu isaa, Waajjira Muummee Paartii Badhaadhinaatti Hogganaan Damee Ijaarsa Aadaa Dimokiraasii Obbo Mallas Alamuu ibsan. Filannoon waliigalaa Caamsaa 24 bara 2018 gaggeeffame, paartileen siyaasaa dorgomtoota ta'an 42 fi lammiileen miiliyoonaan lakkaa'aman adeemsa sagalee kennuu keessatti kan hirmaatan filannoo seena-qabeessa ta'ee xumurameera. Gamtaan Afriikaa, IGAD, Komishiniin Mirgoota Namoomaa Itiyoophiyaa fi dhaabbileen hawaasa siivilii hedduun adeemsi filanichaa bilisa, haqa-qabeessaa fi loogirraa bilisa ta'uu isaa ragaa ba'uun mirkaneessaniiru. Guyyaa filannoo sanas lammiileen ganama sa'aatii 10:00 irraa eegalee hanga halkan walakkaatti hiriiruun, ijaarsa sirna dimokiraasiitiif kutannoo qaban gochaan agarsiisaniiru. Obbo Mallas Alamuu ENA'f akka ibsanitti; filannoon waliigalaa 7ffaan filannoo paartilee fi imaammataa qofa osoo hin taane, filannoo sirnaati. Dhaabbileen dimokiraasii fi ummatni Itiyoophiyaa abbaa aangoo ta'uun bilisummaa fi loogirraa bilisa ta'uu isaanii filannoo gochaan mirkaneessan ta'uusaa ibsaniiru. Itiyoophiyaanonni fedhii diimokiraasii dhugaa qaban firaafis diinaafis kan itti agarsiisan ta'uu eeranii; filannoo duraatii hanga filannoo boodaatti qindoominni agarsiifame kan dinqisiifatamuu dha jedhaniiru. Filannichi dorgommii paartilee siyaasaa irra darbee, kabaja biyyaalessaa fi bilisummaan kan itti mul’ate waan ta'eef “ Itiyoophiyaan mo'atteetti" jedhaniiru. Barii jijiiramichaarraa eegalee riifoormiin siyaasaa bal'aan taasifame cunqursaa fi baqattummaa paartilee hambisuun, dirree dorgommii siyaasaa fayyaalessa ta'e akka uumamu taasisuu isaa ibsaniiru. Fooyya'iinsi seeraa fi imaammata filannoo waliigalaa 6ffaa fi 7ffaa keessatti hirmaannaa paartilee guddisuudhaan, ijaarsi aadaa diimokiraasii haaraa akka dhalatu gochuu isaa ibsaniiru. Kunis paartileen siyaasaa maddi aangoo sagalee ummata irraa kennamu ta'uu hubachuudhaan, ijaarsa aadaa dimokiraasii keessatti gahee ijaarsaa irraa eegamu akka ba'atan carraa uumuusaa ibsaniiru. Filannoo waliigalaa 7ffaa keessatillee paartileen siyaasaa dhiibbaa keessaa fi alaa dandamachuun, ijaarsa aadaa dimokiraasiitiif qaamolee ashaaraa isaanii kaa’an galatteeffataniiru. Mootummaan jijjiiramaa dhimmoota faayidaa biyyaalessaa irratti dorgommii irra hojii gamtaatti xiyyeeffate diriirsuun , filannoo waliigalaa 7ffaa keessatti paartileen dorgomtoota ta'an faayidaa biyyaalessaa irratti ejjennoo tokko akka qabaatan godheera jedhan. Kunis bu'aa dimokiraasii guddaa ta'uu isaa kaasuun; garaagarummaan akkuma eegametti ta'ee, paartilee gidduutti amanamummaa uumuun qaamolee Itiyoophiyaaan akka dadhabdu barbaadanii fi diinota seenaa akka qaaneffatan taasiseera jedhaniiru.
Raayyaan Ittisa biyyaa ammayyaawaa fi amanamaa sodaawwan humnoota faayidaa biyyaalessaa Itiyoophiyaa faallessan hanqisuu danda'u ijaarameera – Jeneraal Alamisheet Daggifee
Jun 25, 2026 433
Waxabajjii 18/2018 (ENA):– Humnoota faayidaa biyyaalessaa Itiyoophiyaa faallessan ittisuu kan danda'u raayyaan ittisa biyyaa ammayyaawaa fi amanamaan ijaarameera jedhan Gorsaan Waraanaa fi Hoogganaan dhukaasaa ajaja waliigala Raayyaa Ittisa Biyyaa Jeneraal Alamisheet Daggifee hubachiisan. Koleejjiin ittisa biyyaa Itiyoophiyaa yaa’ii waggaa mata-duree "Hudhaalee Nageenya biyyaalessaa Itiyoophiyaa fi kallattii furmaataa" jedhurratti marii gaggeessaa jira. Jeneraal Alamishat Daggifee wayita kana akka ibsanitti; Itiyoophiyaan kallattii misoomaa sirrii guddina hunda-galeessa saffisiisu irratti argamti. Humnoota finxaaleyyii fi shororkeessitoota guddina biyyattii gufachiisuu barbaadaniin, gooticha Raayyaa Ittisa Biyyaa fi uummata nageenya jaallatuun fashalaa'aa jiraachuu isaa ibsaniiru.
Manni Maree Bakka Bu'oota Ummataa wixinee labsii fooyya'e sagalee guutuun raggaasise
Jun 25, 2026 517
Waxabajjii 18/2018 (ENA): Manni Maree Bakka Bu’oota Uummataa walga’ii idilee 28ffaa gaggeesseen labsii bilisummaa odeeffannoo qorachuun raggaasiseera. Walitti qabaan Koree Dhaabbii Dhimmoota Dimookiraasii obbo Iwunatuu Allanaa wayita yaada murtoo kana mana marichaaf dhiyeessan, labsichi gaazexeessitoonni kaffaltii tokko malee qaamolee garaagaraarraa odeeffannoo fudhachuun faayidaa uummataaf akka oolchan gargaara jedhan. Kanneen odeeffannoo gaafatan biroonis baasii sanadicha garagalchuuf barbaachisu qofaa uwwisuun odeeffannoo argachuu akka danda’an dubbataniiru. Adabbiin wixinee labsii Kanaan taa’e warreen seera yakkaan hin hammatamne qofa kan ilaallatu ta’uu kaasanii, adabbiiwwan biroon bu’uura seera yakkaan kan ilaalaman ta’uu himaniiru. Dhuma irrattis manni marichaa wixinee labsii kana labsii lakkoofsa 1427/2018 gochuun sagalee guutuun raggaasiseera. Gama biraan manni marichaa gabaasaafi yaada murtoo Koreen Dhaabbii Dhimmoota Seeraafi Haqaa wixinee labsii Manneen Murtii Shari’aa Federaalaa ilaalchisee dhiyeesse qorachuun raggaasiseera. Walitti qabduun korichaa Itsagannat Mangistuu, wixineen labsii fooyya’e kun sirna haqaa Itiyoophiyaa fooyyessuu keessatti faayidaa olaanaa qabaachuu ibsaniiru. Wixineen labsii kun dhaddacha ijibbaataa Mana Murtii Shari’aa Federaalaa hundeessuuf, akkasumas waliin gahiinsa hojii manneen murtii babal’isuuf kan gargaaru ta’uus eeraniiru. Haaluma Kanaan wixineen labsichaa labsii lakkoofsa 18/2018 ta’uun sagalee guutuun ragga’eera. #ENA_Afaan Oromoo #ENA
Waadaa Ummataaf Seenne gochaan raawwachuun dirqama seenaa keenya ni baana - Obbo Fiqaaduu Tasammaa
Jun 25, 2026 489
Waxabajjii 18/2018 (ENA)-Paartiin Badhaadhinaa waadaa ummataaf seene gochaan raawwachuun dirqama seenaasaa gahumsa guutuun akka ba'u ministirri hogganaa damee gurmaa’insaa wajjira muummee paartichaa fi walitti qabaan koree qindeessaa dhaabbilee federaalaa Obbo Fiqaaduu Tasammaa ibsan. Filannoo waliigalaa torbaffaa irratti lammiileen kan filatan nagaa, dimookiraasii, misoomaa fi bulchiinsa gaarii ta'uus dubbataniiru. Dhaabbileen Federaalaa Paartii Badhaadhinaa, hoggantoonni olanoon dhaabbilee federaalaa miseensa paartichaa ta'an bakka argamanitti waltajjii gabaasa xumuraa filannoo waliigalaa torbaffaa Finfinneetti gaggeessaa jiru. Waltajjicharratti Obbo Fiqaaduu Tasammaa haasaa taasisaniin; hoggantoonni dhaabbilee federaalaa milkaa'ina filannoo waliigalaa Itiyoophiyaa 7ffaaf gumaacha guddaa taasisuusanii ibsaniiru. Hoggantoonni kunniin filannicha qindeessuun, hordoffiin, falmiiwwan filannoo irratti dammaqinaan hirmaachuu fi dhaabbilee hawaasa siivilii waliin hidhata cimaa uumuun gumaacha olanaa gochuu isaanii dubbataniiru. Filannichi nagaa, haqaa fi bilisa ta'ee injifannoo Paartii Badhaadhinaatiin akka xumuramu gochuun dirqama seenaa ba'achuun akka danda'ames ibsaniiru. Milkaa'inni filannichaa Paartiin Badhaadhinaa caasaa cimaa qabaachuusaa qabatamaan kan itti mirkanaa'e ta'uusaa akka taatee seenaatti kaasaniiru. Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaas filannicha milkaa'inaan hogganuun cimiina dhaabbilee dimookiraasii Itiyoophiyaa qabatamaan akka argisiise ibsaniiru. Paartileen siyaasaa miira dorgommii gaarii fi tumsaatiin socho'uun, dhaabbileen siivikii fi miidiyaaleen gabaasa madaalawaa dhiyeessuun milkaa'ina filannichaatiif qooda ijaarsaa ba'achuu isaanii eeraniiru. Komishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaas loogii malee bilisa ta'ee filannicha taajjabuun dirqama seenaa isaa ba'achuu isaa ibsaniiru. Ummannis guyyaa filannichaa barii subii kaasee hanga halkan walakkaatti obsaan sagalee kennuun isaa ijaarsa sirna dimookiraasiitiif kutannoo qabu gochaan akka mirkaneesse yaadachiisaniiru. Filannoo waliigalaa torbaffaa kanaan lammiileen kan filatan nagaa, dimookiraasii, misoomaa fi bulchiinsa gaarii ta'uus hubachiisaniiru. Kanaanis Paartiin Badhaadhinaa filannoon dura waadaa uummataaf seene hojiin raawwachuun dirqama seenaasaa gahumsa guutuun akka ba'u mirkaneessaniiru. Hoggantoonni dhaabbilee federaalaas paartichi waadaa seene dandeettii guutuun raawwachuun fayyadamummaa hundagaleessa Itiyoophiyaa fi ummata isheetiif xiyyeeffannoon hojjachuu akka qaban dhaamaniiru. See less
Faransaay Milkaa’ina filannoo waliigalaa 7ffaa ilaalchisuun ergaa baga gammaddanii dabarsite
Jun 25, 2026 581
Waxabajjii 18/2018 (ENA): Faransaay filannoo waliigalaa 7ffaa milkaa’inaan xumuramuu isaatiin ergaa baga gammaddanii ergite. Bu'aan filannoo waliigalaa 7ffaa Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaan labsuu hordofuun Faransaay ergaa baga gammaddan jedhu ergitee jirti. Akkasumas, aangawoota Itiyoophiyaa fi qooda fudhattoota adeemsa filannoo milkeessuuf gumaacha taasisaniif beekamtii kan kennite yoo ta’u, paartilee siyaasaa, dhaabbilee hawaasa siivikii fi taajjabdoota adeemsa filannoo irratti hirmaatan galateeffatteetti. Hundaa ol Faransaay ergaa baga gammaddan jedhu ummata Itiyoophiyaa, kan milkaa’ina filannoo mirkaneessuu keessatti gahee olaanaa taphateef ergiteetti. #ENA_Afaan Oromoo #ENA
Filannoon walii galaa ga’umsa keessummeessuu, gaggeessuu fi to’achuu dhaabbatichaa qabatamaan kan agarsiisedha
Jun 24, 2026 1518
Waxabajjii 17/2018 (ENA)- Filannoon walii galaa torbaffaan ga’umsa keessummeessuu, gaggeessuu fi to’achuu boordii filannoo biyyaalessaa qabatamaan kan agarsiise ta’uu hayyoonni ibsan. Adeemsi filannichaa karaa qaroomeen dorgommiin yaadaa kan ittiin mul’atee fi ijaarsa sirna demokiraasii Itiyoophiyaaf bu’ura gaarii kan buusedha jedhaniiru. Filannoon walii galaa waggaa shan-shaniin gaggeeffamu, ummanni abbaa aangoo ta’uusaa fi ijaarsa sirna demokiraasii mirkaneessuuf kan gaggeeffamu taatee biyyaalessaa isa guddaadha. Paartiin badhaadhinaa filannoo walii galaa torbaffaadhaan teessoo mana maree caalmaa argachuun mo’ateera. Paartileen siyaasaa morkattootaas paartii badhaadhinaa dorgommicha mo’ateef hawwii gaarii ibsanii, filannichi bilchinni siyaasaa akkasumas ummanni abbaa aangoo birmaduu ta’uusaa qabatamaan mirkaneessuusaa ibsaniiru. Yunivarsiitii Jimmaatti barsiisaan kutaa barnoota bulchiinsaa Dr. Fiqaaduu Tolasaa ENA’f akka ibsanitti, filannoon walii galaa torbaffaan seenaa biyya keenyaa keessatti filattoonni hedduun kan itti hirmaatan, dorgommiin siyaasaa bilisaa fi haqa qabeessi kan itti taasifame filannoo seena qabeessa ta’uusaa dubbataniiru. Boordiin filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaas filannichi akka milkaa’u baay’ee kan hojjetee fi ga’umsaan gaggeessuusaa taajjabdoonnillee dhugaa ba’aniiruuf jedhaniiru. Akka walii galaatti qophiirraa eegalee filannoon dura, yeroo filannoo fi filannoon booda akkaataan boordiin filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaa ittiin gaggeesse kan raajeffatamu ta’uu kaasaniiru. Filannoon walii galaa 7ffaan paartileen siyaasaa 42 kan itti dorgomanii fi filattoonni miiliyoona 54 caalan kan galmaa’an dirreen demokiraasii bal’atee kan itti mul’ate ta’uun ibsameera.
Afriikaa nagaa qabeettii fi badhaate ijaaruuf Itiyoophiyaa fi Burundiin waliin dhaabbatu – Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad
Jun 24, 2026 1184
Waxabajjii 17/2018 (ENA): Afriikaa nagaa qabeettii fi badhaate ijaaruuf Itiyoophiyaa fi Burundiin waliin dhaabbatu jedhan Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad. Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad Pireezidaantii Burundii Ivaristee Nidaayishimiyee maqa biyya isaanii fi Gamtaa Afriikaatiin ergaa baga gammaddanii dabarsuun isaanii miira jajjabina guddaa kan namatti horudha jedhan. Itiyoophiyaa fi Burundiin hariiroo obbolummaa gadi fagoo fi waadaa waloon Afriikaa badhaateefi ijaarsa nageenyaaf waliin dhaabbatu jedhaniiru. Michummaa biyyoota lamaaniitiif gatii guddaa akka kennan kan ibsan Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad, Itiyoophiyaan tumsa fayyadamummaa ummatoota fi Afriikaa mirkaneessu kana daran cimsuuf qophii ta’uu eeraniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Emiiriin Kuwaataar Sheek Tamiim Biin Haamad Al-Taanii Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimadii fi Paartii Badhaadhinaatiif ergaa baga gammaddanii dabarsan
Jun 24, 2026 1149
Waxabajjii 17/2018 (ENA) - Eemiiriin kuwaataar Sheek Tamiim Biin Haamad Al-Taanii, Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimadii fi Paartii Badhaadhinaaf filannoo waliigalaa 7ffaa injifachuusaanii baga gammaddan jechuun ergaa dabarsaniiru. Eemiiriin kuwaataar, injifannoo Paartiin Badhaadhinaa filannoo waliigalaa kanaan galmeessise hordofuun Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimadiif ergaa gammachuu isanii ibsu erganiiru. Eemiirichi Ministira muummeetiif milkaa'ina kan hawwan yoo ta'u, hariiroon biyyoota lamaan gidduu jiru caalaatti akka guddatuu fi akka cimu fedhii jabaa qabanis ibsaniiru.
Hawaasummaa
Yunivarsiitiin Jimmaa balaa Tiraafikaa hir'isuuf hojii qooda fudhattoota waliin jalqabe ni cimsa
Jun 23, 2026 1640
Waxabajjii 16/2018 (ENA) -Yunivarsiitiin Jimmaa waggoottan kurnan darban keessatti saaxilamummaa balaa tiraafikaa hir'isuuf qooda fudhattoota waliin hojii jalqabe akka cimsu beeksise. Yunivarsiitichi waltajjii marii qooda fudhattootaa balaa kana ittisuurratti xiyyeeffate gaggeesseera. Itti-aantuun Pirezidantii Qorannoo fi Walta'iinsa Yunivarsiitii Jimmaa Piroofeesar Muluummabeet Abarraa akka jedhanitti; balaa tiraafikaa yaaddessaa ta'e kana hir'isuuf Yunivarsiitichi qooda fudhattoota adda addaa waliin ta'uun gahee isaa ba'achaa jira jedhaniiru. Kanaanis, Ministeera Geejjibaa fi Lojistiksii, dhaabbilee federaalaa fi naannoo waliin ta'uun hojii hojjetamaa jiruun jijjiiramni abdachiisaan argamaa jiraachuu eeraniiru. Waggoottan darban keessatti Godina Jimmaa akkasumas magaalota fi godinoota naannichaa biroo keessatti saaxilamummaa balaa kanaa hir'isuuf hojiileen qorannoo fi hubannoo uumuu bal'aan hojjetamuu kan ibsan piroofeesarittiin, kunis hawaasa biratti dammaqinsa guddisuuf gumaacha guddaa gochuu isaa dabalanii ibsaniiru. Daarektarri gidduu gala Qorannoo Nageenya Daandii fi Geejjibaa Yunivarsiitii Jimmaa Dr. Geetaachoo Xilaahuun gama isaaniitiin, babal’achuu bu'uraalee misooma daandii fi hubannoo hawaasaa guddisuun balaa kana hir'isuuf qooda guddaa akka qabu ibsaniiru. Giddu-galichi waggaa kana qofa keessatti miseensota hawaasaa fi qooda fudhattoota kuma 2 fi 600 ol ta'aniif leenjii hubannoo uumuu kennuu isaas caqasaniiru. Balaa tiraafikaatiin lubbuun nama tokkoo darbuun dhiibbaa hawaasummaa fi dinagdee guddaa kan geessisu waan ta'eef, balaa kana ittisuun itti-gaafatamummaa waloo qaama hundaa ta'uu qaba jedhaniiru. Hogganaan Kutaa Tiraafikaa Qajeelcha Poolisii Magaalaa Jimmaa Inispeektarri Olaanaa Nagaash Xilaahuun; magaalichaa fi naannawa isheetti balaawwan mul'atan hir'isuuf hojiileen to'annoo jabaan hojjetamaa jiraachuu beksisaniiru. Bu'uuraaleen misooma daandii babal'achuu isaanii fi dhimmichi akka hawaasatti xiyyeeffannoo akka argatu gochuu isaatiin balaan tiraafikaa gadi-bu'uu kan eeran hogganaan kun keessattuu misooma kooridariitiin daandiiwwan babal'achuu fi suphaan daandiiwwan gurguddoo taasifamuun isaa balaa hir'isuuf gumaacha guddaa gochuu isaa dubbataniiru. Bu'aan kun gahaa waan hin taaneef , yaaddoo balaa tiraafikaa caalaatti hir'isuuf hojiin to'annoo cimee akka itti fufu mirkaneessaniiru.
Yuunivarsitichi hojii qorannoo rakkoo qonnaan bultootaa furu cimsuu qaba
Jun 23, 2026 665
Waxabajjii 16/2018 (ENA): Yuunivarsiitiin Arsii hojii qorannoo rakkoo qonnaan bultootaa furu irratti xiyyeeffachuun hojjechaa jiru cimsuu akka qabu walitti qabduun Boordii Daayirektaroota Yunivarsiitii Arsii fi De’eetaan Ministeera Qonnaa Dr. Soofiyaa Kaasaa ibsani. Yuunivarsitichi barattoota damee ogummaa adda addaatiin leenjise 1,355 ol guyyaa har'aa eebbiseera. Kanuma waliin walitti qabduun Boordii Daayirektaroota Yuunivarsiitii Arsii fi De’eetaan Ministeera Qonnaa Dr. Soofiyaa Kaasaa akka ibsanitti; Eebbifamtoonni Itiyoophiyaa badhaate boruu dhugoomsuuf tattaaffii taasifamu keessatti ashaaraa isaanii kaa'uu qabu jedhani. Eebbifamtoonni kunneen yeroo Itiyoophiyaan gara ijaarsa diinagdee dijitaalaa tarkaanfachaa jirtutti yeroo eebbifaman hojiin guddaa akka esaan eeggatu himaniiru. Adeemsa jireenya lammiilee jijjiiruu keessatti eebbifamtoonni gahee isaanii bahuu akka qaban ibsuun, Yuunivarsitichi qorannoo rakkoo qonnaan bulaa furu irratti xiyyeeffachuun hojii isaa akka itti fufus qajeelfama kennaniiru. Hojii qorannoo bu’a qabeessa ta’ee fi fayyaa dabalatee tajaajila hawaasummaa keessatti hojjetamaa jiruu fi cehumsa teeknooloojii dijitaalaa irratti xiyyeeffachuu qaba jedhan. Pireezidaantiin Yuunivarsiitii Arsii Dr. Fiqaaduu Mitikkuu gamasaaniitiin, yuunivarsitichi qulqullina barnootaa mirkaneessuuf ciminaan hojjechaa jiraachuu ibsaniiru. Qorannoo rakkoo furuu bu’a qabeessa ta’e qonna, fayyaa, injinariingii fi teeknooloojii irratti gaggeessuun hawaasa fayyadamoo taasisaa jira jedhan. Barattoonni hojii uumtota akka ta’aniif leenjiin hojii kennamaafii kan ture ta’uu himaniiru. Yunivarsiitichi tajaajila hawaasaa babal’isuuf hojii hojjetaa jiruun hospitaala da’umsaa fi daa’immanii ijaaree hojiitti galchuu isaa ibsaniiru. Itti dabaluunis Hospitaala Riferaalaa Asallaa dabalatee tajaajila waraqaa malee argachuun bu’aa jajjabeessaa galmeessisuu dabalanii himaniru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Tajaajilli tola ooltummaa rakkoo hawaasummaa fi dinagdee lammiilee salphisaa jira - Pireesidaanti Ordiin Badrii
Jun 22, 2026 1432
Waxabajjii 15/2018 (ENA): Tajaajilli tola ooltummaa rakkoo hawaasummaa fi dinagdee lammiilee salphisaa jiraachuu piresidaantiin naannoo Hararii obbo Ordiin Badrii beeksisaniiru. Piresidaanti Ordiin Badrii sagantaa tajaajila tola ooltummaa Ganna bara kanaa eegalchiisaniiru. Piresidaanti Ordiin saganticha kan eegalchiisan kutaalee hawaasaa rakkoof saaxilamoo ta’aniif ijaarsa mana jireenyaa eegaluunidha. Wayita sana akka jedhanitti, hunduu hojiiwwan tajaajila tola ooltummaa gaggeeffamaa turan gargaaraa fi deeggarsa taasisuun, rakkoo hawaasummaa fi diinagdee lammiilee salphisaniiru. Hojii tajaajila tola ooltummaa Ganna bara kanaa irratti paartii fi mootummaan waliin ta’uun lammiilee rakkoof saaxilamoo ta’aniif mana jireenyaa ni ijaaru jedhaniiru. Manneen kunneen yeroo gabaabaa keessatti saffisaa fi gahumsaan ijaaramanii fayyadamtootaaf dabarfamuu akka danda’an himaniiru. Hunduu humnaa fi qabeenya qabu hundaan sochii tajaajila tola ooltummaa Ganna naannicha keessatti gaggeeffamu irratti hirmaachuudhaan gahee lammummaa isaa gumaachuun akka irraa eegamu dubbataniiru. Hojiin tajaajila tola ooltummaa kaka’umsa mataa ofiitiin gaggeeffamu gara fuula duraatti cimee akka itti fufu piresidaanti Ordiin ibsaniiru. Hoggantuun Biiroo Dhimma Dubartoota, Daa’immanii fi Dargaggoota Naannichaa Aadde Ramziyaa Abdulwaahib gama isaaniitiin; Tajaajila tola ooltummaa waggaa waggaan naannichatti gaggeeffamu irratti lakkoofsi dargaggoota hirmaatan dabalaa dhufeera jedhani. Tajaajila tola ooltummaa bara kanaa fi hojiiwwan misoomaa hawaasa fayyadamoo taasisan keessatti tajaajilawwan xiyyeeffannoo 14 adda baasuun, kanarrattis tola ooltonni kuma 47 akka hirmaatan hubachiisaniiru. Sagantichaan hojiiwwan misoomaa birrii miiliyoona 200tti tilmaamamu hojjachuuf karoorri qabamee hojiitti galamuusaa akeekaniiru. Sirna jalqabsiisa kana irratti Itti Aantuu piresidaantii naannichaa aadde Roozaa Umar, Af-yaa’iin Mana Maree Naannichaa Sulxaan Abdusalaam fi Hogganaan Paartii Badhaadhinaa Damee Naannoo Hararii Geetuu Wayyeessaa akkasumas hoggantoonni naannichaa biroo argamaniiru. #TOI #ENA Afaan Oromoo
Misoomni qarqara lagaa fi kooriidaraa saaxilamummaa lolaa hir’isuudhaan gumaacha olaanaa gochaa jira
Jun 22, 2026 1208
Waxabajjii 15/2018 (ENA)- Misoomni qarqara lagaa fi kooriidaraa saaxilamummaa lolaa hir’isuudhaan gumaacha olaanaa gochaa jiraachuu komishiniin hoggansa yaaddooo ibiddaa fi soda balaa bulchiinsa magaalaa Finfinnee ibse. Hojiileen qarqara lagaa fi kooriidaraa Finfinneetti ijaaraman miidhaginaa fi ammayyummaa magaalattii guddisuudhaan Finfinneen turizimiif bakka filatamtu akka taatu gochaa jiru. Misoomni kooriidaraa fi qarqara lagaa jiraattota qarqara lagaarra yaaddoo guddaan jiraachaa turan baraaruu danda’eera. Pirojektoonni qindoominaan hijjetaman kunneen yaaddoo lolaa yeroo gannaa mudachaa ture furuudhaan yaaddoo malee akka jiraatan godheera. Itti aanaan komishinaraa hoggansa yaaddoo ibiddaa fi soda balaa bulchiinsa magaalaa Finfinnee Dassaalanyi Gonfaa ENA’f akka ibsanitti, lolaa fi balaa yeroo gannaa mudatuittisuuf hojiiwwan haal duree hojjetamaa jiru. Komishinichi qooda fudhattoota magaalattii garagaraa waliin ta’uun ujummoowwan dhangala’aan keessa darbuu fi bo’oon lolaan keessa darbu balfaan akka hin duuchamne xiyyeeffannoodhaan qulqulleeffamaa akka jiru eeraniiru. Dabalataanis hirmaannaan ummataa murteessaa waan ta’eef jiraattonni lagaa fi ujummoo keessatti balfa akka hin ganne hojiin hubannoo bal’aan hojjetamaa jiraachuu eeraniiru. Bakkeewwan lolaaf saaxilaman adda baasuudhaan qama dhimmi ilaalu waliin ta’uun balaa gahuu danda’u salphsuuf xiyyeeffannoon hojjetanaa akka jiru itti aanaan komishinarichaa ibsaniiru. Hojiileen misooma qarqara lagaa fi kooriidaraa rakkoolee ujummoowwan bishaan keessa darbuu furuudhaan yaaddoo lolaa yeroo gannaa mudachuu danda’u hir’isuudhaan gumaacha olaanaa gochaa jira jedhaniiru. Kun ammoo jiraattota magaalichaaf aara galfii akka kenne dubbataniiru.
Diinagdee
Hojiileen Misooma Jallisi Naannoo Oromiyaatti raawwataman lammiilee deeggarsa eeggachaa turan akka of danda'an carraa Uumeera
Jun 25, 2026 424
Waxabajjii 18/2018 (ENA)-Naannoo Oromiyaatti saaxilamummaa hongee qotee bulaa fi horsiisee bulaa hir'isuuf hojiileen misooma jallisi raawwataman, lammiilee eeggattummaa keessaa baasuun akka of danda'an carraa uumuusaa Biiroon Misooma Jallisii fi Horsiisee Bulaa Naannichaa beeksiseera. Itti-aanaan Hoogganaa Biirichaa fi Hoogganaan Sektara Misooma Horsiisee Bulaa Obbo Roobaa Turchee ENA'f akka ibsanitti; naannichatti waggoottan jijjiiramaa darban keessatti saaxilamummaa hongee qotee bulaa fi horsiisee bulaa hir'isuu fi haala jireenyaa isaanii fooyyessuuf hojiileen bal'aan raawwatamaniiru. Waggoottan jijjiiramaa naannicha keessatti dandeettii uummataa dandamannaa hongee cimsuuf hojiilee hojjataman keessaa ijaarsi pirojektoota jallisii babal'isuun isa tokkodha jedhaniiru. Jijjiirama qilleensaa dandamachuu fi qotee bulaa fi horsiisee bulaan rooba qofa irratti akka hin hirkanne gochuuf, pirojektoota babal'isuu jallisiitiif xiyyeeffannoo kennamee hojjatamaa turuus yaadachiisaniiru. Bara baajataa 2018 qofatti pirojektoonni jallisii 256 ta'an dandeettii dandamannaa hongee horsiisee bulaa fi qonnaan bulaa guddisan ijaaramaa akka jiran eeranii; pirojektoota jallisii ijaaraman keessaa dhibbeentaan 56 naannolee horsiisee bulaatti kan argamaniidha jedhaniiru. Keessattuu, sagantaa 'Finnaa' jedhamuun gara ijaarsaatti kan galaman kuusawwan bishaanii jallisii 73 keessaa 38 xumuramuun, yeroo ammaa bishaan meetir kiyuubii miiliyoona 78 tuqaa 3 qabachuu isaanii ibsaniiru. Obbo Roobaan akka jedhanitti, mootummaan naannichaa sektarichaaf xiyyeeffannoo kenne kanaan waggoottan shan keessatti pirojektoonni jallisii gurguddoo, jiddu-galeessaa fi xixxiqqoon kuma tokko ta'an ijaaraniiru. Kanaanis naannichatti kanaan dura lafti jallisiin misoomu hektaara kuma 70 kan hin caalle yoo ta'u, yeroo ammaa gara hektaara miiliyoona 3 tuqaa 8tti guddisuun danda'ameera. Pirojektoonni misoomaa kunniin addatti bakkeewwan jiddu-galeessa gammoojjii keessatti dhugoomuun isaanii, lammiilee kanaan dura deeggarsa Seeftineetiin jiraataa turan filannoo jallisii irratti hirmaachuun akka of danda'an carraa uumuu isaa, horsiisee bulaa Baalee fi Baalee Bahaa akka ragaatti kaasaniiru. Dabalataanis, naannolee kanneenitti kuusawwan bishaanii ijaaraman bishaan kuufame dhugaatii namaa fi bineensotaaf tajaajiluun alatti, horsiisee bulaan daldala qurxummii irratti bobba'uun galii haaraa fi filannoo biraa argachuu jalqabuu isaas ibsaniiru. Bulchaan Godina Baalee Obbo Abdulhakiim Aliyyii gama isaaniin akka jedhanitti; godinichatti wabii nyaataa qotee bulaa fi horsiisee bulaa mirkaneessuuf roobaa fi filannoowwan bishaanii biroo sirriitti faayidaa irra akka oolan xiyyeeffannoon hojjatamaa jira. Godinichatti filannoowwan adda addaa fayyadamuun lafti hektaara kuma 500 caalu qonna gannaan qofa akka misoomu eeraniiru. Akkasumas filannoowwan jallisii adda addaa fayyadamuun lafa hektaara kuma 170 caalu si'a lamaa fi isaa ol misoomsaa akka jiran dubbataniiru. Ijaarsi pirojektoota jallisii horsiisee bulaa fayyadamaa taasisan xiyyeeffannoo argatanii irratti hojjatamaa turuusaanii yaadachiisaniiru. Godinichatti Aanaa Dalloo Mannaatti ijaaramee tajaajilaaf kan oolan pirojektoonni jallisii Weelimalii fi Yaadot saaxilamummaa hongee horsiisee bulaa hir'isuun jireenyi isaanii akka fooyya'u gargaaraa jiraachuu dubbataniiru. Keessattuu pirojektoonni kunniin gara hojiitti galamuun isaanii, kanaan dura eeggattoota seeftineetii ta'uun kan beekaman horsiisee bultoonni naannichaa qonna jallisii waliin wal-baruun wabii nyaataa isaanii akka mirkaneessan gargaaraa dhufuu isaa dabalanii ibsaniiru.
Itiyoophiyaa fi Niwuziilaandi hammattoo marii miseensummaa dhaabbata daldalaa addunyaa keessatti walii galtee carraa gabaa gam-lamee mallatteessan
Jun 25, 2026 300
Waxabajjii 18/2018 (ENA)-Itiyoophiyaan adeemsa marii miseensummaa Dhaabbata daldala Addunyaa (WTO) ta'uuf gochaa jirtu keessatti, pirootokoolii carraa gabaa lameenii Niwuziilaandi waliin mallatteessitee jirti. Waliigalteen kun imala Itiyoophiyaan sirna daldala gam-baay'ee addunyaatti makamuuf taasiftu keessatti boqonnaa seenaa guddaa akka ta'e ibsameera. Marii biyyoota lamaan gidduutti yeroo dheeraaf gaggeeffamaa ture kan xumursiise waliigalteen kun, dhimmoota dhaqqabummaa gabaa shaqaxootaa, dirqamootaa fi faayidaalee damee meeshaalee fi tajaajiloota irratti waliigalame kan hammateedha. Pirootokolicha Jenevatti Ergamaa dhaabbataa fi Ambaasaaddara Itiyoophiyaa dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii fi dhaabbata addunyaa biroo kan ta'an Ambaasaaddara Tsega'aab Kababaawuu fi Dhaabbata daldala addunyaatti ergamaa dhaabbataa Niwuziilaand Ambaasaaddar Kleer Keellii mallatteessaniiru. Sirna mallattoo kanarratti akka eerametti, waliigalteen kun biyyoonni lamaan sirna daldalaa gam-baay'ee, iftoomina qabu, seeraan hogganamu fi misooma wiirtuu godhate ijaaruuf kutannoo waliinii qaban kan ibsu ta’uun hubatameera. Ergamaa dhaabbataa Niwuziilaand Ambaasaaddar Kleer Keellii gama isaaniitiin, Itiyoophiyaan Afriikaa keessatti biyya guddinni dinagdee ariifataa ta'e galmeessisaa jirtu ta'uu ishee kaasuun, miseensa Dhaabbata daldala Addunyaa (WTO) yoo taatus, carraa walitti hidhamiinsa dinagdee addunyaa biroo waliin qabdu kan cimsuu ta'u ibsaniiru. Itti dabaluun, biyyi isaanii adeemsa Itiyoophiyaan miseensa WTO ta'uuf taasiftu deeggaruun gahee gumaachitu cimsitee itti fufuuf kutannoo qabaachuu ishee mirkaneessaniiru. Waliigalteen kunis walitti dhufeenya daldalaa fi investimentii biyyoota lamaan gidduu jiru cimsuuf carraa gaarii akka uumus dubbataniiru. Ambaasaaddar Tsega'aab Kababaawu gama isaaniitiin, adeemsa marii kana keessatti hirmaannaa ijaaraa fi deeggarsa wal-irraa hin cinne Niwuziilaand argisiisteef galata dhiyeessuu isaanii odeeffannoon ENA’n maddarraa argate ni mul’isa. Walitti dhufeenya daldala lameeniitiin alatti, Itiyoophiyaa fi Niwuziilaand waltajjilee addunyaa fi gam-baay'ee adda addaa irratti tumsa dhiyoo qaban cimsanii itti fufaniiru. Walitti dhufeenyi lameenii Niwuziilaand fi Itiyoophiyaa gidduu jiru guddachaa kan dhufe yoo ta'u, walitti dhufeenyi kun dhimmoota irratti xiyyeeffate keessaa ijoon, tumsa qonnaa, deeggarsa humna jii'ootarmaalii (hurka lafaa) fi tajaajiloota teeknikaa irratti kan xiyyeeffatedha
Naannoo Oromiyaatti Qonna Gannaatiin hanga ammaatti lafti heektara miiliyoona 4 tuqaa 4 ol sanyiin facaafameera
Jun 24, 2026 1332
Waxabajjii 17/2018 ( ENA)- Naannoo Oromiyaatti Qonna Gannaatiin hanga ammaatti lafti heektara miiliyoona 4 tuqaa 4 ol sanyiidhaan facaafamuu Biiroon Qonnaa Naannichaa beeksise. Daarektarri Komunikeeshinii Biiroo Qonnaa Oromiyaa Obbo Indaashaaw Jamaanee ENA’f akka ibsanitti; naannichatti Qonna gannaan lafa heektara miiliyoona 11 tuqaa1 kilaastaraan misoomsuun, callaa kuntaala miiliyoona 380 ol argachuuf karoorfamee hojjetamaa jira. Sochii hanga ammaatti naannichatti taasifameen, lafti heektara miiliyoona 9 tuqaa1 ol qotamee facaasaaf qophaa'uu isaa dubbataniiru. Qonna waktii gannaa bara kanaan naannichatti bakka hundatti gosootni midhaan dheedhii adda addaa facaafamaa akka jiru ibsaniiru. Lafta qotamee sanyiidhaaf qophaa'e keessaa hanga ammaatti heektarri miiliyoona 4 tuqaa 4 midhaan adda addaa facaafamuu isaas dubbataniiru. Lafa qonna gannaa qophaa'e keessaa hanga ammaatti miiliyoona 3 tuqaa 5 ol kan ta'u tiraaktaraan qotamuu isaa eeraniiru. Naannichatti qonna gannaaf xaa'oo kuntaala miiliyoona 14 ol dhiyeessuuf karoorfamee, hanga ammaatti xaa'oon biyyee kuntaala miiliyoona 8 tuqaa 7 ol waldaalee hojii gamtaa fi Yuuniyenoota qaqqabuu isaa ibsaniiru. Xaa'oo biyyee waldaalee fi yuuniyonoota qaqqabe keessaas kuntaalli miiliyoona 4 tuqaa 6 ol qonnaan bultootaaf raabsamuu isaa kaasaniiru. Akkasumas omishaa fi oomishtummaa guddisuuf kan gargaaru, sanyiiwwan filatamaan adda addaas qonnaan bultootaaf dhiyaachuu isaa dabalanii ibsaniiru. Yeroo ammaa kana naannichatti haalli roobaa gaarii waan ta'eef, qonnaan bulaan haala mijataa kana sirriitti fayyadamuun tattaaffii jabaa taasisaa jiraachuu hubachiisaniiru. Naannichatti qonna Gannaan callaa karoorfame argachuudhaaf, gaggeessitoonni sadarkaa sadarkaan jiranii fi ogeeyyiin qonnaan bultootaaf deeggarsaa fi hordoffii gochaa akka jiranis dubbataniiru.
.jpg)
Naannichatti Sektara Tuuriizimii caalaatti guddisuuf bal'inaan hojjetamaa jiru
Jun 24, 2026 798
Waxabajjii 17/2018 (ENA):- Naannoo Harariitti sekaera tuuriizimii caalaatti guddisuuf hojiiwwan investimentii fi misoomaa bal'inaan hojjetamaa jiraachuu Pirezidantiin Naannichaa Ordiin Badrii dubbatan. Pirezidantiin Naannichaa Ordiin Badrii, ijaarsota invastimentii garaagaraa Magaalaa Harar keessatti ijaaramaa jiran irra deemanii daawwataniiru. Naannoon Hararii keessattuu dallaan seenaa ijaarame dallaa Jagol yeroo dhihoo as addunyaarratti erga galmeeffamee kaasee, Itiyoophiyaa keessatti bakkeewwan Turiizimii Aadaa fi seenaa eeraman keessaa tokkodha. Magaalittiin hambaa seenaa Islaamummaa addaa qabdu, manneen aadaa Hararii, aadaa waraabessa sooruu akkasumas aadaa waliin jireenyaa fi muuziqaa ummataa waggaa waggaan daawwattoota biyya keessaa fi alaaf baay'ee hawata. Mootummaan naannichaas waggoottan dhihoo asitti hojiiwwan rifoormii fi misoomaa baay'ee hojjetaa kan jiru yoo ta'u, keessattuu sektara tuuriizimii deeggarsa invastimentii abbootii qabeenyaa dhuunfaatiin guddisuuf xiyyeeffannoo kennee hojjetaa jira. Pirezidantichi wayita sana akka jedhanitti, mootummaan naannichaa abbootii qabeenyaa filannoowwan invastimantii irratti hojjetaniif onnachiiftuu barbaachisaa gochuu fi haala mijeessuu isaa ibsaniiru. Naannichatti damee invastimantiitiif haala mijeessuuf carraaqqii taasifameen jijjiiramni quubsaan galmeeffamuu Pirezidantichi ibsaniiru. Yeroo ammaa kanatti pirojeektonni invastimantii abbootii qabeenyaa dhuunfaatiin magaalattii keessatti ijaaramaa jiran sadarkaa jajjabeessaa irra akka jiran ibsuun; hojiiwwan ijaarsaa yeroo karoorfameef keessatti hojjetamaa jiraachuu eeraniiru. Pirojeektonni misoomaa kunniin dandeettii Tuuriizimii naannichaa guddisuu fi lammiileef carraa hojii bal'aa uumuuf faayidaa guddaa akka qaban eeraniiru. Abbootii qabeenyaa filannoowwan invastimantii irratti bobba'anii raawwii jajjabeessaa agarsiisaa jiraniif, mootummaan naannichaa deeggarsa gam-hedduu taasisu cimsee akka itti fufu Pirezidantichi mirkaneessaniiru. Abbootiin qabeenyaas hojii ijaarsaa jalqaban ariitii fi qulqullinaansaanii xumuruun tajaajilaaf qopheessu akka qaban Pirezidantichi hubachiisaniiru. Daawwannaa Pirezidantichi taasisan kanaan miseensonni boordii invastimantii naannichaa fi hoggantoonni biroos argamuun isaanii beekameera.
Viidiyoo
Saayinsii fi teeknooloojii
Itiyoophiyaan guddina dinagdee dijitaalaaf bu’uura cimaa ijaaraa jirti
Jun 24, 2026 733
Waxabajjii 17/2018 (ENA):Itiyoophiyaan guddina bu’uuraalee misoomaa, gahumsa dhaabbilee fi ogummaa dijitaalaatiin dinagdee dijitaalaaf bu’uura cimaa ijaaraa jirti jedhan gorsituu dijitaalaa Waajjira Ministira Muummee Miiriyaam Sa’iid. Mnistirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad bakka argamanitti yaa’iin ‘Itiyoophiyaan ni raawwatti’jedhu mata duree “jijjiirama irraa gara cehumsa itti fufinsa qabutti jedhu gaggeeffameera. Waajjira Ministira Muummeetti Gorsituu Dijitaalaa Miiriyaam Sa’iid; Itiyoophiyaan sirnoota kanaan dura gargar ciccitaa turan caasaa diinagdee walitti makame keessatti karaa eenyummaa dijitaalaa, kaffaltii fi waljijjiirraa daataa walitti makuun haala dandeessistuu hubannoo namtolchee (AI) ijaaraa akka jirtu himaniiru. Tajaajila mootummaa walitti hidhuu fi gahumsa lammiilee waliin guddisaa akka jiru ibsaniiru. Guddinni dinagdee dandeettii oomishaa, al-ergii fi invastimantii irratti kan hundaa’e ta’uu ibsuun, kana gara guddina fooyya’aatti jijjiiruuf sirna dijitaalaa cimsuun sirrii ta’uu ibsaniiru. Itiyoophiyaan jijjiirama diinagdee bal’aa ta’een sochii diinagdee biyyattii albuudaa, qonna, magaalotaa fi bu’uuraalee misoomaa irratti haala mijeessuuf tooftaalee dijitaalaa hojiirra oolchaa jirti jedhan. Xiyyeeffannaan bu’uuraalee misoomaa tajaajila dijitaalaa saffisiisan sirna kaffaltii dinagdee keessatti bu’a qabeessa taasisuu, galmee, daldalaa fi hojiiwwan biroof haala mijeessaa jiraachuus hubachiisaniiru. Riifoormii dijitaalaa kana gara oomishtummaatti jijjiiruuf Itiyoophiyaan rakkoolee faayinaansii fi hanqina dandeettii ogummaa guddina damichaa gufachiisaa jiran furuu akka qabdu ibsaniiru. Humna hojjetaa gahumsa qabu kan teeknooloojii fayyadamuu danda’u oomishuuf hojiiwwan qulqullina barnootaa fooyyessanis hojiirra oolchaa jirti jedhan. Itti dabaluudhaanis, Inishiyeetiiviin Koodaroota Miiliyoona Shan lammiilee hedduu humneessuuf bal’inaan hojiirra oolaa jira jedhan. Itiyoophiyaan hubannoo namtolchee misoomsuu fi hojiirra oolchuuf dandeettii dhaabbilee, humna namaa fi teeknooloojii irratti xiyyeeffattee hojjechaa akka jirtus hubachiisaniiru. Itti dabaluudhaanis, Yuunivarsiitiin Namtolchee Yuunivarsiitii sadarkaa addunyaatti adda ta’ee, sirna leenjii fi qorannoo hojii waliin walqabsiisu ta’ee kan qophaa’e ta’uu ibsaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Itiyoophiyaan hubannoo nam-tolcheef bu’ura dinagdee mijataa ta’e kaa’aa jirti
Jun 23, 2026 798
Waxabajjii 16/2018 (ENA)- Itiyoophiyaan hubannoo nam-tolcheef bu’ura dinagdee mijataa ta’e kaa’aa akka jirtu waajjira ministira muummeetti gorsituun dijitaalaa Miiriyaam Se’iid ibsan. Yaa’iin “Itiyoophiyaan ni raawwatti” jedhu mata duree jijjiiramarraa gara cehumsa fulla’aatti” jedhu bakka ministirri muummee Dr. Abiyyi Ahimad argamanitti gaggeeffamaa jira. Waajjira ministiira muummeetti gorsituun dijitaalaa Miiriiyaam Se’iid Itiyoophiyaan Kanaan dura hojmaattota bittinnaa’aa turan eenyummaa dijitaalaatiin, kaffaltii fi waljijjiirraa daataatiin caasaalee dinagdee qindaa’aa keessatti galchuun hubannoo nam-tolcheef bu’ura dinagdee mijataa kaa’aa akka jirtu dubbataniiru. Biyyattiin tajaajila mootummaa walitti fiduun akkasumas dandeettii man-dhalee waloomaan guddisuu irratti akka argamtu ibsaniiru. Itiyoophiyaan riifoormii dijitaalaa kana gara oomishtummaatti jijjiiraa akka jirtu gorsituun kun ibsaniiru.
Mul’anni Itiyoophiyaa fakkeenya badhaadhinaa Afriikaa gochuuf kaa’ame gama hundaan milkaa’aa jira
Jun 20, 2026 2609
Waxabajjii 13/2018 (ENA)- Mul’anni Itiyoophiyaa fakkeenya badhaadhinaa Afriikaa gochuuf kaa’ame gama hundaan milkaa’aa jiraachuu ministirri muummee Dr. Abiyyi Ahimad ibsan. Ministirri muummee Dr. Abiyyi Ahimad egzibiishinii bu’aalee riifoormii fooyyessa siviil sarviisii agarsiisu kan mata duree ‘dijitaalli ga’oomaaf’ jedhuun golambaa Saayinsiitti qophaa’e eebbisanii bananiiru. Egzibiishinii har’arraa eegalee guyyoota walitti fufan afuriif tururratti konkolaattota federaalaa socho’uun tajaajila wiirtuu tokkoo Masoob gaazii fi elektiriikiin hojjetan eebbisanii hojii eegalchiisaniiru. Kana malees dhaabbilee kudha lama tajaajila isaanii wajjin waltajjii tokkorratti kan walitti fidu appilikeeshinii tajaajila dijitaalaa qindaa’aa ifatti eebbisanii hojii eegalchiisaniiru. Ministirri muummee Dr. Abiyyi Ahimad yeroo kanatti ergaa dabarsaniin, mootummaan Itiyoophiyaa tajaajiloota dhaabbilee ammayyeessuuf hojii guddaa hojjechuusaa eeraniiru. Hojiileen riifoormii milkaa’oon tajaajiloota mootummaa ammayyeessuuf taasifaman Itiyoophiyaaf madda boonsaa ta’uudhaan invastimantii teeknooloojiin gaggeeffamuu fi kaayyoo irratti xiyyeeffate akka argamsiisan kan mirkaneessu ta’uu ibsaniiru. Dhaabbata mootummaa isa ijoo kan ta’e siviil sarviisiin jijjiiramee fi ammayyoomee arguun gammachuu namatti hora kan jedhan ministirri muummee, tajaajilli wiirtuu tokkoo Masoobis bu’ura misoomaa dinagdee isa ijoodha jedhan. Hundaa ol milkaa’inni kun hawwii egeree Itiyoophiyaa ይqofa osoo hin taane, haqa harkaa fi dandeettii keenyaan kan ijaarru ta’uusaanii ifatti kan agarsiisu raga guddaa ta’uu ibsaniiru. Teeknooloojiin qonna Itiyoophiyaa, industirii, albuuda, turizimi fi tajaajilaa fi oomishtummaa industirii baankii ammayyeessuudhaan qooda olaanaa bahachaa akka jiru dubbataniiru. Milkaa’ina Itiyoophiyaa caalaatti cimsuun, muuxannoo obboloota keenya Afriikaatiif qooduun, akkasumas kana irra caalaatti bu’aa guddaa galmeessisuuf kutannoon gara fuulduraatti deemuun akka barbaachisu dhaamaniiru. Fooyya’iinsi tajaajila dhaabbilee mootummaa wiirtuu tokkoo Masoob irraa gara socho’aatti, itti fufuunis gara aplikeeshinii mobaayilaatti ce’umsa si’ataa taasise saffisa dinqisiisaan kan deeggarame ta’uu ibsaniiru. Sadarkaa Afriikaatti akka Masoob tajaajilli hundis sirna qindaa’aan kan itti kennamu akka hin jirre kan dubbatan Ministirri muummee, Itiyoophiyaanis waggaa tokko keessatti tokko jedhanii kan eegalani tajaajilli Masoob amma 70 irra gahuu isaa dubbataniiru. Itiyoophiyaan biyyoota muuxannoo irraa fudhatte waggoota kudhan keessatti torbaatama akka hin geenye eeruun, dhaqqabamummaan tajaajila wiirtuu tokkoo Masoob Itiyoophiyaas saffisa dinqisiisaan babal’achaa jiraachuu isaa dubbataniiru. Aplikeeshiniin tajaajila dijitaalaa qindaa’aan kun Afriikaatti gama hundaan aplikeeshinii tajaajila qindaa’aa isa jalqabaati, jedhaniiru. Masoob wiirtuu tokkoon tajaajila argachuun dinqisiisaa ta’ee utuu jiruu, lammiileen bilbila harka isaaniitiin dhimma isaanii bakka jiranitti fi yeroo kamittuu tajaajilamuu kan isaan dandeessisu ta’uu ibsaniiru. Yuunivarsiitiin Artiifishaal Intalajansii dhimmoota baay’eedhaan Itiyoophiyaa Afriikaatti fakkeenya kan ishee taasisu ta’uun isaa eeranii, badhaadhina mirkaneessuuf caalaatti tajjajila, hojii fi carraaqqii guddaa akka gaafatus eeraniiru. Itiyoophiyaa fi Itiyoophiyaanonni kan itti boonaan akka ta’an, ijoollee isheetiif biyya hiyyummaa hin dhaalchisne ijaaruun akka barbaachisu eeraniiru. Itiyoophiyaa fakkeenya badhaadhina Afriikaa taasisuuf mul’anni jiru gama hundaan milkaa’aa jiraachuu isaas ibsaniiru.
Ministirri muummee Dr. Abiyyi Ahimad appilikeeshinii tajaajila dijitaalaa qindaa’aa Afriikaatti kan jalqabaa ta’e eebbisan
Jun 20, 2026 1574
Waxabajjii 13/2018 (ENA)- Ministirri muummee Dr. Abiyyi Ahimad appilikeeshinii tajaajila dijitaalaa qindaa’aa Afriikaatti kan jalqabaa ta’e eebbisaniiru. Ministirri muummee appilkeeshinii kana yaa’ii mata duree “ga'ooma dijitaalaa” jedhuun qophaa’erratti argamuun eebbisuusaanii ibsaniiru. Appilikeeshiniin kun tajaajiloota dhaabbilee garagaraa keessatti kennaman waltajjii tokkorratti kan walitti fidu akka ta’e dubbataniiru. Milkaa’inni guddaan kun biyya keenya guddaa kan boonsu ta’uun olitti teeknooloojiin kan gaggeeffamuu fi invastimantiin kaayyoon gaggeeffamu maal akka buusuu danda’u kan mirkaneessudha jedhaniiru. Bu’ura misoomaa dinagdee isa ijoo kan ta’e tajaajilli wiirtuu tokkoo Masoob, yeroo ni qusata, ulaa malaammaltummaa akka duuchu ibsanii, gama mootummaatiin amanamummaa fi cimina akka gabbisu dubbataniiru. Hundaa ol mul’anni Itiyoophiyaa fedhii as dhihoo osoo hin taane , dhugaa harkaa fi dandeettii keenyaan ijaarru ta’uusaanii ifatti kan agarsiisu ragaa qabatamaa akka ta’e dubbataniiru. Milkaa’ina kana akka cimsinu, muuxannoo keenya obbolootaa fi obboleeyyii keenya Afriikaanotaaf akka qoodnu, akkasumas bu’aa kana caalu galmeessuuf kutannoon akka tarkaanfannun dhaama jedhan ministirri muummee.
Ispoortii
Atileetota lafaa dhufeeyyii filachuu fi hordofuuf sirna dijitaalaatti fayyadamuun xiyeeffannoon kennameera
Jun 17, 2026 3451
Waxabajjii 10/2018 (ENA): Federeeshiniin Atileetiksii Itiyoophiyaa sirna dijitaalaa haaraa ataileetota lafaa dhufeeyyii filachuu fi hordoffiif tajaajilu dhaabbataadhaan hiiku hojiirra oolchuuf hojjechaa jiraachuu beeksise. Akkasumas, teeknooloojiin dijitaalaa dhimmoota umurii wajjin walqabatan furuu keessatti gahee olaanaa akka qabu agarsiiseera. Itiyoophiyaan biyya atileetota gootota taate, injifannoo ijoolleen ishee galmeessisaniin maqaa ishee beekamtii fi alaabaa ishee dirree addunyaa irratti ol kaasaa jirti. Haa ta'u malee yeroo dhiyoo asitti bu'aan eegamu gama atileetiksiitiin galmaa'uu dhabuun isaa ni himama. Milkaa’ina atileetiksii idil-addunyaa Itiyoophiyaa eegsisuuf jecha atileetota itti aanan oomishuun dhimma xiyyeeffannoo argachuu qabu ta’uun isaa ifaadha. Hojii gaggeessaan olaanaa Federeeshinii Atileetiksii Itiyoophiyaa Dr. Amansiisaa Kabbadaa ENA waliin turtii taasisaniin akka himanitti, milkaa’ina itti fufiinsa qabu damichaa mirkaneessuuf atileetota dargaggoota irratti xiyyeeffachuun hojii hin hafnee fi murteessaa ta’uu ibsaniiru. Kanaaf Federeeshiniin Atileetiksii atileetota itti aanan bu’a qabeessa ta’anii fi biyyaaf ulfina fidan oomishuuf tooftaalee adda addaa qopheessaa fi hojiirra oolchaa akka jiru akeekaniiru. Federeeshinichi pirojektoonni akka biyyaatti hordofu sirna madaallii wal irraa hin cinne akka hordofan hojii jalqabuu isaa, akkasumas bu’a qabeessummaan pirojektootaa guddifamee atileetota dargaggoota oomishuuf akka ta’e hubachiisaniiru. Sirni haaraan kun rakkoolee adeemsi madaallii gaarii hin taanee fi pirojektoota keessatti deeggarsa maallaqaa yeroodhaan argachuu dhabuun mul’atu fureera jechuun hubachiisaniiru. Pirojektoota keessatti atileetota dargaggootaa itti dhiyeenyaan hordofuu fi atileetota gahumsa qaban oomishuuf sirni dijitaalaa hojiirra oolaa jiraachuu akeekaniiru. Sirni dijitaalaa kun keessumaa gufuulee umuriin walqabatan sirreessuun atileetiin tokko umurii isaaf malu irraa akka hirmaatu kan taasisu ta’uu ibsaniiru. Sirni dijitaalaa kun guutumaan guututti hojirra yommuu oolu dargaggoota atileetota gahumsa qaban akka dorgomanii fi biyya bakka bu’an jajjabeessuu keessatti ga’ee ol’aanaa qaba jedhaniiru. #TOI #ENA Afaan Oromoo #
Waancaa Addunyaa irratti biyyi Afriikaa Kootdivuwaar Milkoofteetti
Jun 15, 2026 2617
Waxabajjii 8 /2018 (ENA): Sagantaa lammaffaa ramaddii shanaffaa Waancaa Addunyaa FIFA 23ffaa irratti Kootdivowar Ikuwaadooriin 1 fi 0'n mo’atteetti. Tapha halkan walakkaa Istadiyeemii Fiilaadelfiyaatti taasifameen, taphataan jijjiiramee seene Amaadii Diyaaloo daqiiqaa 90ffaa irratti goolii injifannoo lakkoofsiseera. Biyyi Afriikaa Kootdivowar tapha kanaan carraawwan goolii argamsiisan fooyya'oo ta'an uumtee turte. Ikuwaadoor dambalii kubbaa harka qabaachuu irratti caalmaa haa qabaattu malee, yaalii goolii kallattii isaa eege tokko qofa qofa taasifteetti. Kootdivowaar Waancaa Addunyaa baranaatiin biyya Afriikaa injifannoo galmeessite ishee jalqabaa taateetti. Seenaa Waancaa Addunyaa keessatti yeroo jalqabaatiif biyyoonni Afriikaa 10 hirmaachaa jiru. Ramaddii Shanaffaa kanaan tapha kaleessa taasifame biraatiin, Jarman Kuraasa’aan 7 fi 1n injifatteetti. Gara fuulduraatti taphni ramaddii Jarmanii fi Kootdivowaar gidduutti taasifamu kan eegamu dha. Ikuwaadoor fi Kuraasaa’oo sagantaa ramaddii lammaffaa kanaan tapha biraa kan taasisan ta'a.
Neezerlaandisii fi Jaappaan qixa adda bahan
Jun 15, 2026 2239
Waxabajjii 8 /2018 (ENA): Sagantaa Waancaa Addunyaa FIFA 23ffaa irratti Neezerlaandisii fi Jaappaan lama fi lamaan qixa bahan. Istaadiyaamii Daalaasitti tapha jalqabaa Ramaddii 6ffaa galgala taasifameen,Varjiil VaanDaayik fi Kireesensiyoo Saamarviil Neezerlaandisiitiif galchiiwwan lakkoofsiseera. Keetoo Naakamuraa fi Daachii Kaamaadaa immoo galchiiwwan Jaappaaniif galchaniiru. Galchiin Kaamaadaa daqiiqaa 88ffaa irratti lakkoofsise Jaappaaniin qixa taasiseera. Gooliiwwan afran keessatti galchan, tapha walakkaa lammaffaa keessa sochii gaarii taasifameeni. Biyyoonni lamaan ramaddii 6ffaa keessatti qabxiisaanii jalqabaa argataniiru. Ramaddii kanaan biyyi Siwiidin fi Tuuniziyaa waliin barii sa'aatii 11:00 irratti Istadiyaamii Moontireeyitti tapha isaanii taasisaniiru.
Milkaa'inni Bu'uraalee Misooma iddoowwan ispoortii Finfinnee carraa guddattoonni dandeettii ispoortii isaanii itti cimsatan uumeera
Jun 14, 2026 2971
Waxabajjii 7/2018 (ENA) — Milkaa'inni bu'uraalee misooma iddoowwan ispoortii Finfinnee, guddattoonni gahumsa ispoortii isaanii akka gabbifatan bu'uura guddaa kaa'uusaa Biroon Dargaggootaa fi Ispoortii Magaalaa Finfinnee beeksise. Magaalittii keessatti pirojektoonni koriidaraa fi lageen qarqaraa miidhagoon ijaaraman, bu'uraaleen misooma iddoowwan ispoortii hedduun akka ijaaraman dandeessiseera. Iddoowwan ispoortii ijaaraman kunneenis, naamusaa fi eenyummaa dargaggoota magaalattii ijaaruun, dandeettii ispoortii isaanii akka gabbifataniif haala mijataa uumeera. Kunis hanqina iddoowwan ispoortii furuudhaan, dameewwan ispoortii hundaan dargaggoota bakka bu'oo ta'anii fi gahumsa qaban horachuuf haala mijataa uumaa jira. Hogganaan Biiroo Dargaggootaa fi Isportii Finfinnee Obbo Assagidaw Hayilagoorgis ENA'f akka ibsanitti; milkaa'inni misooma magaalattii ijaarama bu'uraalee misooma ispoortiitiif haala mijataa uumuu isaa eeraniiru. Bu’aan Misooma miidhagsuu Finfinnee kunis, ispoortessitoota dorgamtootaa fi gahumsa qaban horachuu kan dandeessisan, gidduu galaa fi iddoowwan ispoortii bu'a-qabeeyyii ta'an akka ijaaraman gochuu isaa dubbataniiru. Kanaanis, jijjiirama biyyaalessaa booda, guddattoota ispoortessitoota gahumsaa fi qulqullina qaban horachuu kan dandeessisan, bakkeewwan shaakala ispoortii kuma 2 fi 581 ijaaramuusaanii dubbataniiru. Ijaarsi iddoowwanii fi gidduugalli ispoortii kunis, manneen barnootaa, dhaabbilee leenjii ogummaa fi teeknikaa, dhaabbata fayyaa dabalatee, naannawa jireenya uummataa keessattis pirojektoonni bu'uraalee misooma ispoortii hirmaachisoo ta'an ijaaramuusaanii hubachiisaniiru. Gidduugalli leenjii fi iddoowwan ispoortii magaalattii, isportessitoota bakka bu'oo horachuu bira dabree, faayidaa hawaasummaa fi dinagdee damee hedduu argamsiisaa akka jiran kaasaniiru. Lammii naamusa gaariin bocame horachuu keessattis, dargaggoonni fi ijoolleen yeroo isaanii bakka hin mallee fi faayidaa hin qabneerraa akka fageeffatan haala mijataa uumuusaa eeraniiru. Iddoowwan ispoortii Finfinnee kanneen ammayyaa fi sadarkaa isaanii eeggatan, Itiyoophiyaan dorgommiiwwan idil-addunyaa keessummeessuuf dandeettii akka argattu kan taasisan ta'uusaa ibsaniiru. Yeroo ammaas, gidduugala leenjii fi iddoowwan ispoortii kanaan guddattoonni leenjifaman, gara kilaboota adda addaa fi garee biyyaalessaatti sadarkaa isportii ol'aanaatti ce'aa akka jiran ibsaniiru. Kunis, misooma isportii Itiyoophiyaa keessatti faayidaa guddaa buusuun, guddattonni dandeettii ispoortii isaanii akka gabbifatan bu'uura kaa'amuu isaa kan agarsiisudha jedhaniiru. Gara fuulduraattis, ispoortessitoota bakka bu'oo horachuu kan dandeessisan, hojiin ijaarsa bu'uraalee misooma giddugala leenjii fi iddoowwan ispoortii cimsee kan itti fufu ta'uu mirkaneessaniiru.
Eegumsa naannoofi haala qilleensaa
Sagantaan Ashaaraa Magariisaa dhaloota egereef biyya magariisaa fi mijataa ta'e dhaalchisuuf hojii agarsiiftuu guddaadha – Pireesidaanti Ordiin Badrii
Jun 25, 2026 447
Waxabajjii 18/2018 (ENA): Sagantaan Ashaaraa Magariisaa dhaloota egereef biyya magariisaa fi mijataa ta'e dhaalchisuuf hojii agarsiiftuu guddaadha jedhan pireesidaantiin mootummaa naannoo Hararii Ordiin Badrii. Naannoo Harariitti sagantaan dhaabbii biqiltuu bara kanaa Pirojektii Inishiyeetiivii Gaara Hakiim irratti eegalameera. Sagantaan ashaaraa Magariisaa sochii biyyaalessaa guddaa jijjiirama qilleensaa ittisuuf, uwwisa bosonaa dabaluu fi wabii nyaataa mirkaneessuuf akka biyyaatti hojiirra oolaa jirudha. Naannoon Harariis waamicha biyyaalessaa kanaaf deebii kennuun waggaa waggaan biqiltuuwwan miliyoonaan lakkaa'aman kaayyoo adda addaatiif oolan dhaabaa tureera. Sagantaan dhaabbii biqiltuu ashaaraa magariisaa naannichaa har’a eegale sochii bal’aa hawaasa naannichaa keessattuu eegumsa naannoo, miidhagina magaalaa fi hojiiwwan misoomaa irratti hirmaachisudha. Sagantaa jalqabsiisa kana irratti itti pireesidaantiin naannoo Hararii Ordiin Badrii, itti aantuu pireesidaantii bulchiinsa naannichaa aadde Roozaa Umar, af-yaa’ii mana maree naannichaa, Sulxaan Abdusalaam, itti gaafatamaan paartii Badhaadhinaa damee naannoo Hararii, Geetuu Wayyeessaa fi hoggantoonni biroo argamaniiru. Akkasumas qondaaltonni olaanoo Ajaja Bahaa Raayyaa Ittisa Biyyaa, hojjettoonni waajjira seektaraa, abbootiin amantaa, maanguddoonni, qonnaan bultootaa fi miseensonni hawaasaa biroo argamaniiru. Pireesidaanti Ordiin Badrii saganticha irratti argamanii ergaa dabarsaniin, Sagantaan ashaaraa magariisaa kun jireenya dhaloota boruutiif haala mijataa uuma jedhan. Gocha fakkeenyaa ta’ee galma biyyaalessaa tumsaan galma ga’uu akka danda’u kan agarsiisu ta’uus dubbataniiru. Erga Sagantaan ashaaraa magariisaa naannichatti eegalamee as uwwisa bosona naannichatti dabaluu qofa osoo hin taane dhiqama biyyee ittisuu fi wabii nyaataa mirkaneesseera jedhan. Naannoo gara lafa lalisaatti jijjiiruun dargaggootaa fi dubartootaaf carraa hojii uumuun fayyadamummaa cimsuus hubachiisaniiru. Biqiltuuwwan bara kana dhaabaman hunda kunuunsaa fi eegumsa argachuu akka qaban dubbataniiru. Itti Aantuun pireesidaantii naannichaa fi Hoggantuun Biiroo Misooma Qonnaa Aadde Roozaa Umar akka himanitti, Sagantaa ashaaraa magariisaa bara kanaatiin naannichatti lafa heektaara kuma sagal irratti biqiltuu miiliyoona 1.7 dhaabuuf ni hojjetama jedhan. Duula kanaan biqiltuuwwan baadiyyaa fi magaalota naannichaa keessatti dhaabaman keessaa dhibbeentaan 70 biqiltuu kuduraa fi muduraa hojii wabii nyaataa mirkaneessuuf eegalame cimsu; kanneen hafan immoo biqiltuu nyaata beeyladootaaf oolaniifi bosonaati jedhani. Biqiloonni kanaan dura dhaabaman qonnaan bultoota hirkatummaa roobaa jalaa baasuun oomishaa fi omishtummaan akka dabalu taasiseera jedhani. #ENA_Afaan Oromoo #ENA
.jpg)
Naannoo Harariitti biqiltuuwwan faayidaa garagaraa qaban miiliyoona 1 tuqaa 7 ashaaraa magariisaan ni dhaabamu
Jun 24, 2026 574
Waxabajjii 17/2018 (ENA)- Naannoo Harariitti biqiltuuwwan faayidaa garagaraa qaban miiliyoona 1 tuqaa 7 sagantaa ashaaraa magariisaan dhaabbiif qophaa’uu biiroon misooma qonnaa naannichaa beeksise. Naannichatti sagantaa ashaaraa magariisaaa sadarkaa olaanaan itti fufsiisuuf qophiin ga’aan taasifamuu beeksiseera. Biiroo misooma qonnaa naannichaatti daarektarri eegumsaa fi itti fayyadama misooma qabeenya uumamaa obbo Araarsoo Adam ENA’f akka ibsanitti, biqiltuuwwan qophaa’an keessaa dhibbantaa 70 kan ta’an kuduraa fi muduraa ta’uusaanii eeraniiru. Kan hafan bosonaa fi nyaata looniif kan oolan ta’uu kaasaniiru. Haala Kanaan naannichatti sagantaa ashaaraa magariisaa baranaatiin biqiltuuwwan faayidaa garagaraa qaban miiliyoona 1 tuqaa 7 qophaa’aniiru jedhaniiru. Naannichatti sagantaan biqiltuu dhaabuu ashaaraa magariisaa boru Waxabajjii 18 bara 2018 ifatti akka eegalamu eeraniiru.
.jpg)
Jiraattonni Magaalittii itti gaafatamummaa isnii ba’achuudhaan naannoo isaanii balaa Lolaarraa eeguu qabu - kantiibaa Adaanech Abeebee
Jun 23, 2026 867
Waxabajjii 16/2018 (ENA):- Jiraattonni magaalaa keenyaa bo’oo lolaa qulqulleessuudhaanii fi kosii sirnaan gatuudhaan naannoo keessan balaa lolaarraa eeguu qabu jechuun Kantiibaan Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee Adaanech Abeebee waamicha dhiheessan. Kantiibaa Adaanech fuula miidiyaa hawaasummaa isaaniitiin ergaa dabarsaniin, Aanaa Aqaaqii Qaallittiitti bakka yeroo baay’ee balaa Lolaatiif saaxilamu irratti hojii lolaa ittisuu fi qophii ittisa balaa ifatti jalqabsiisneerra jedhan. Aqaaqii Qaallittiin teessuma lafaatiin kutaa Finfinnee gara gadii waan ta'eef; kanaan dura balaa lolaatiif deddeebi'ee miidhamaa turuu isaas yaadachiisaniiru. Guyyaa har'aas naannoo kanaaf dursa kennuudhaan bakkeewwan magaalaa keenya hundatti laggeen yaa’insa uumamaa isaanii eeggatanii akka yaa’an ijaarsoota adda addaa hojjechuu fi sosochii sararoota dhangala'aa qulqulleessuu itti fufsiisneerra jechuun ibsaniiru.. Jaalatamtoota jiraattota magaalaa keenyaa, bulchiinsi keenya hojii ittisaa fi balaan akka hin qaqqabneef hojii qophii dursaarratti hojjechaa jiru irratti dammaqinaan hirmaadhaa jechuun waamicha dhiheessaniiru. Itti dabaluudhaanis, sararoota dhabamsiisa dhangala’aa qulqulleessuudhaan, kosii gara lolaan yaa’utti gatuu dhiisuu fi sirnaan gatuudhaan naannoo keessan balaa Lolaarraa eegaa jechuun dhaamaniiru
Godina Wallagga Lixaatti Sagantaa Ashaaraa Magariisaa baranaatiif lafti heektara kuma 67 ol qophaa'eera
Jun 23, 2026 616
Waxabajjii 16/2018 (ENA) - Naannoo Oromiyaa Godina Wallagga Lixaatti sagantaa ashaaraa magariisaa baranaatiif lafti heektara kuma 67 ol qophaa'uu isaa Waajjirri Qonnaa godinichaa beeksiseera. Waajjira Qonnaa godinichatti Durasaan garee eegumsa qabeenya uumaamaa Obbo Fiqruu Biraanuu, sagantaa ashaaraa magariisaa kanaaf qophiin biqiltootaas ta'ee lafaa xumuramuu isaa ibsaniiru. Sagantaa ashaaraa magariisaa baranaatiin godinichatti aanaalee hundatti biqiltoonni faayidaa hedduu qaban miiliyoona 328 ol akka dhaabaman eeraniiru. Biqiltoota qophaa'an keessaa avokaadoo, paappaayaa, muuzii, burtukaana, Appilii fi kanneen bosonaatiif oolan biqiltoonni hedduun qophaa'uu isaanii kaasaniiru. Hojiin biqiltuu magarsuu kun dhuunfaan, mootummaanii fi waldaaleen kan raawwatame ta'uu ibsaniiru. Uummata hirmaachisuudhaan hojii dhaabaatiif boolli miiliyoona 293 qophaa'uusaa eeraniiru. Kanaanis namoota gara miiliyoona 1.4 ta'an hirmaachisuuf tattaaffiin taasifamaa jiraachuu dubbataniiru.
Baay’inaan Kan Dubbifaman
Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise.
Jan 5, 2021 278636
Finfinnee, Muddee 26, 2013 (TOI) - Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise. Qormaatni Sadaasa 30 hanga Muddee 2, 2013tti guutummaa Oromiyaatti kennamee ture bu'aan isaa beekkameera. Waraqaan deebii kallattii Oromiyaa hunda irraa Manneen Barnootaa kuma 8 ol-irraa aanaatti, aanaa irraa godinatti, godina irraa BBOtti sassaabamee torban 3 keessatti halkanii fi guyyaa shiftii 3n biiroo keessa bulaa hojjetamee har'a bu'aan isaa beekameera. Barattoota qormaata fudhatan kuma dhibba 4 ffi kuma 46 fi 907 keessa barattoonni kumni dhibbi 4 fi kumni 17 fi 411 yookaa % 93.4 darbaniiru.Barattootni kumni 29,fi 96 yookaa 6.6% kufuu isaanii maanaajimantiin Biiroo Barnoota Oromiyaa har'a murteesseera. Bu'aan qormaataa kun waajjiraalee barnootaa godinaalee 21 fi waajjiraalee barnootaa bulchiinsa magaalotaa 19n Oromiyaaf kara hooggantootaa 'telegram' dhaan ergamuu biirichi beekisieera. Waajjiraaleen kun bu'aa qormaataa kana gara aanaa isaaniitti dabarsuun , aanaaleen ammoo hardcopy isaa Manneen Barnootaa isaaniin borii kaasanii ni beeksisu jedhame.Torban dhufuu kaasee barnootni kutaa 9ffaa kan eegalu ta'uu ragaan Biiroo Barnootaa Oromiyaarraa argame ni muul'isa. Kaardii barataa dhuufaan maxxansee Biiroon Barnootaa Oromiyaa yeroo gabaabaa keessatti kan raabsu ta'uu beeksisera.
Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa hawaasaan simatamaa jira
Feb 20, 2019 137680
Guraandhala 13/2011 Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa guyyaa kaleessaatii kaasee hawaasaan simatamaa jira. Haaluma koreen teeknikaa fi araaraa akkasumas gumiin abbootii Gadaa waamicha dhiyeessaniin loltoonni Adda Bilisummaa Oromoo zoonii lixaa guyyaa kaleessaa irraa eegalee deebi'aa jira. Waraanni bilisummaa Oromoo guyyaa kaleessaa aanaa Manasibuu ganda Harawweetti qaama mootummaa fi abbootii Gadaatiin simatamaniiru. Guyyaa har'aas bifuma walfakkaatuun aanaa Beegii, Giddaa Ayyaanaa fi Baabboo Gambeelitti simannaan itti fufueera. Guyyoota Sadan kanatti simannaan erga taasifameefii booda gara kaampii qophaa'efiitti kan galan ta'uus walitti qabaan gumii abbootii Gadaa Bayyanaa Sanbatoo ‘BBC’ Afaan Oromootti himaniiru. Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo akka himanitti, Zoonii Lixaarraa qofa loltoonni WBO Kuma 10 ol kan simataman ta'uu ibsaniiru. Simannaan WBO kun aanaalee garaa garaatti kan itti fufu yoo ta'u, miseensonni WBO iddoowwan biroo jiranis waamichi taasifameef simatamanii akka galantu eegama. Madda: OBN
Biiroon Barnootaa Oromiyaa firii qormaata kutaa 8ffaa bara 2014 ifoomse
Aug 31, 2022 27455
Hagayya 25/2014(TOI) - Bara barnootaa 2014tti barattoota kuma 451fi 25 qormaata naannoo kutaa 8ffaa fudhachuuf galmaa'an keessaa barattoonni kumni 443fi 526 qormaaticha fudhataniiru. Barattoota qoramaata fudhatan walii galaa keessaa barattoonni kumni 421fi 779 (%95.09) qabxii darbiinsaa argatanii gara kutaa 9ffaatti darbuu Hogganaa Ittaanaan BBO Obbo Girmaa Baay'isaa ibsa miidiyaaleef kennaniin ibsaniiru. Naannawaa horsiisee bulaan ala qabxii darbiinsaa dhiiraaf 50fi dubartootaaf 47 ta'uus himaniiru. Naannawaa horsiisiisee bulaatti ammoo qabxiin darbinsaa dhiiraaf 47 yoo ta'u, barattoota dubaraaf 44 ta'uufi qabxiin darbiinsa barattoota fedhii adda kan dhiiraa 44fi dubaraaf 41 ta'uu Obbo Girman himaniiru. Naannoo Oromiyaatti bara barnootaa 2015 barattoota miiliyoona 11 ol barsiisuuf galmeessi kan eegalameen yoo ta'u, Fulbaana 9/2015 guutummaa Oromiyaatti barnoonni ni eegalana. Barana barattoota miliyoona 7.5 ol sagantaa nyaataa manneen barnootaan fayyadamoo taasisuuf haaldureen xumuramuus ibsaniiru. Barattoonni baasii gara garaaf osoo hinsaaxilamin qabxii darbiinsaasaanii karaa toora interneetii http://oromia.ministry.et/#/home jedhuun ilaallachuu akka danda'an biirochi ibseera. DhPI irraa
Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu kennaniifi ragaa kennaan itti fayyadamuu danda'an ifa godhe.
Mar 3, 2023 24899
Guraandhala 24/2015(TOI) - Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa guyyaa har'aa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu ittiin kennaniifi ragaa ittiin eeraan fayyadamuu danda'an 'Public Feedback System' jedhamu ifa godhe. Komishinichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo waliin ta’uun Appilikeeshinii kana akka hojjete eerameera. Appichi afaanota biyya keessaa shaniin tajaajila kan kennu ta'uun himaeera. Komishinarri Komishinii Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa Dooktar Saamu’eel Urqatoo akka jedhanitti, komishinichi hojiiwwan jijjiramaa hojjechaa jiru milkeesuuf teeknooloojiiwwan fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Appilikeeshinichi hojii kan ariifachiisuufi haleellaa fi sodaachisaa ragaa eertootaa fi odeeffannoo kennitootarra gahu kan ittisu ta'uu himaniiru. Kana hordofuun hawaasni karaa appilikeshinii 'Public Feedback System'' yaada kennuudhaan itti gaafatamummaa biyyaalessaa isaa ba'uu qabu gaafataniiru. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Obbo Solomoon Sookaa akka jedhanitti, appilikeeshinii kana haleellaa saayibarii eegumsii cimaan kan taasifamuuf ta'uu himaniiru. Waajjira Ministira Muummeetti deetaan dhimmoota Kaabinee obbo Tasfaayee Dhaabaa akka jedhanitti, malaammaltummaa ittisuuf dhaabbanni tokko qofaan hojjetee milkaa'uu hin danda'u. Kanaaf lammileen hunduu miira itti gaafatamummaa qabuun malaan maltummaa ittisuuf hirmaachuu qabu jedhaniiru.
Gabaasa addaa
Itiyoophiyaan liqaa ishee hurgufachaa,abdii ishee horachaa gara fuula duraatti tarkaanfachaa jirti - Itti aanaa Ministira Muummee obbo Tamasgeen Xurunaa
Jun 9, 2026 7242
Waxabajji 2 /2018 (ENA): Itiyoophiyaan liqaa ishee hurgufachaa,abdii ishee horachaa gara fuula duraatti tarkaanfachaa jirti jedhani itti aanaan Ministira Muummee obbo Tamasgeen Xurunaa. Itti aanaan muummee ministiraa Pirojektoota misoomaa adda addaa magaalaa Woldiyaatti ijaaraman eebbisuun tajaajilaaf bananiiru. Yeroo eebba kanaatti pirojektoonni misoomaa eebbifaman imala biyyattiin gara fuulduraatti taasiftu kan agarsiisan yoo ta’u, guddinni Itiyoophiyaa eenyullee dhaabuu akka hin dandeenye kuni ragaadha jedhan. Itti aanaan ministira muummee kun ummanni magaalaa Woldiyaa finxaaleyyii fi qoqqoodinsa mormuudhaan kan beekamu ta’uu ibsuun, filannoon isaanii irra deddeebiin nagaa fi mootummaa cimaa ta’uu isaa kan argisiisu ta’uu ibsaniiru. Mootummaan baandota irratti qabsaa’aa jira jedhani. Waggoota 50 fi 60 darbaniif warri yaada dulloomaatiin qabaman guddina ariifataa biyyattii hubachuu akka hin dandeenyes ibsaniiru. Warri bosona keessa jiran jijjiirama guddaa biyyatti dhufe kan akka misooma koridarii, maaddii guutuu, pirojektoota misoomaa fi oomisha qamadii arguu akka hin dandeenye dubbataniiru. Misoomni koridarii magaalota keessatti gaggeeffamaa jiru dhimma bareedinaa qofa osoo hin taane magaalota ammayyeessuun sadarkaa jireenyaa ummataa ol kaasuuf kaayyoo ta’uu ibsaniiru. Magaalonni Itiyoophiyaa magaalota Baha Afriikaa fi addunyaa waliin dorgomuu akka qaban ibsaniiru; akkasumas tajaajila ammayyeessuuf tajaajilli giddugala tokkoo guutuu biyyattiitti babal’achaa akka jiru hubachiisaniiru. Manneen kitaabaa ummataa, manneen kitaabaa dijitaalaa fi kaffeewwan saayinsii magaalaa Woldiyaatti ijaaraman odeeffannoo guyyaa guyyaa irraa gara beekumsaa fi qorannoo gadi fagootti kan ceesisu ta’uu ibsaniiru. Mootummaan, abbootii qabeenyaa fi ummanni pirojektoota misoomaa eegalaman gara baadiyyaatti babal’isuun badhaadhina biyyattii dhugoomsuuf waliin hojjechuu akka qaban waamicha dhiyeessaniiru.
Yaa’ichi dhimmoota Afrikaarratti sagalee tokko dhageessisuun akka danda’amu carraa uumuudha
May 6, 2026 11262
Ebla 28/2018 (ENA)- Kaayyoon guddaan yaa’ii dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa Afriikaa (ASMIS) dhiibbaa uumtota jidduutti tumsa cimaa uumuudhaan dhimmoota Afrikaarratti sagalee tokko dhageessisuun akka danda’amu carraa uumuu akka ta’e qindeessaan Palsi oof Afriikaa(POA) obbo Barakat Sisaayi ibsan. Ajandaawwan Afriikaa qabsiisuu fi sagalee waloo dhageessisuuf carraa kan uumu ta’uu dabalanii ibsaniiru. Palsi oof Afriikaan (Pulse of Africa-POA) intarpiraayizii teknolojii E.ji.e waliin ta’uun mata duree “dhiibbaa uumtonni Afriikaa fooyyee qabduuf” jedhuun yaa’iin qophaa’u kun, Ebla 29 fi 30 2018 Finfinnee yaadannoo injifannoo Adwaatti ni gaggeeffama. Yaa’iin kun dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa jajjabeessuuf, dinagdee dijitaalaa cimsuuf, tumsa uumuu fi wiirtuu dijitaalaa gochuuf kan kaayyeffateha. Qopheessitoonni yaa’ii kanaa, dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa Itiyoophiyaa yeroo yaa’ii kanaa maqaa gaarii biyyasaanii guddisuu fi tumsasaanii cimsuun haala danda’amurratti ibsa kennaniiru. Qindeessaan Palsi oof Afriikaa obbo Barakat Sisaayi wayita kana akka jedhanitti, Palsi Oof Afriikaan seenessa Afriikaa jallate jijjiiruuf kan hundeeffame miidiyaa Paan Afriikaati. Yaa’iin kun intarpiraayizii teeknooloojii E.ji.e waliin ta’uun qophaa’uusaa eeranii, qajeelfama “seenessa Afriikaa namoota keenyaan dubbachuu qabna” kan jedhu akka bu’uureffate ibsaniiru. Kaayyoon ijoo yaa’ii kanaas dhiibbaa uumtota jidduutti tumsa cumaa uumuun dhimmoota Afriikaarratti sagalee waloo dhageessisuuf carraa uumuu akka ta’e dubbataniiru. Ajandaan gamtaa Afriikaa 2063 karoora wagga 50 Afriikaan ittiin gaggeeffamtu ta’uu eeranii, ummattoota jidduutti walii galtee uumuuf dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa waloomaan akka hojjetan carraa uumuuf waltajjichi faayidaa akka qabu ibsaniiru. Kanaaf yaa’iin kun Afriikonni galmoota ajandaasaanii milkeessuuf waltajjii waloon hojjetan ta’a jedhaniiru. Miidiyaan dijitaalaa waltajjii guddaa kan dinagdee sochoosudha kan jedhan obbo Barakat, dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa karaa faayidaa qabuun akka itti fayyadaman hubannoo waloo uumuu akka barbaachisu hubachiisaniiru. Hojii raawwachiisaan intarpiraayizii E.ji.e obbo Gammadaa olaanaa gamasaaniin, yaa’iin kun maqaa gaarii Itiyoophiyaa akkasumas Afriikaa guddisuuf waltajjii murteessaa ta’uu dubbataniiru. Dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa waa’ee qabiyyee uumuu, wa’ee ijaarsa seenessa Afriikaa fi waa’ee galmoota ajandaa 2063 ejjennoo ifaa akka qabatan godha jedhaniiru. Dhiibbaa uumtonni yaa’ii kanaaf biyyoota Afriikaa garagaraarraa filataman, qaqqabama miidiyaa hawaasaatiin qabanii fi maqaa gaarii Afriikaa guddisuuf gumaacha qabaniin madaalamanii kan filataman ta’uu mirkaneessaniiru.