ENA - ENA Afaan Oromoo
Tamsaasa Kallatti:
Angafoota Oduu
Gaazexeessaan EBC duraanii Abdii Kamaal du’aan addunyaa kanarraa boqote
May 5, 2026 250
Ebla 27/2018(ENA): Gaazexeessaan EBC duraanii Abdii Kamaal addunyaa kanarraa du’aan boqoteera. Sirni awwaalcha isaas har’a raawwatameera. Gaazexeessaa Abdii Kamaal waggoota hedduuf Korporeeshinii Biroodkaastii Itiyoophiyaa (EBC) keessatti kutaalee hojii garaa garaa keessatti tajaajilaa tureera. Gaazexeessaan kun turtii isaa kanaan rippoorteraa kaasee hanga qopheessaa olaanaatti gahuun ogummaa isaatiin gumaacha guddaa taasiseera. Gaazexeessaa Abdii Kamaal wal’aanamaa erga turee booda, har’a ganama addunyaa kanarraa du’aan boqochuu isaa fi sirni awwaalcha isaas Kolfeetti raawwatamuu isaa EBC’n gabaaseera. Gaazexeessaa Abdii Kamaal bultoo kan horatee fi abbaa ijoollee sadii ture. ENA’n du’a gaazexeessaa Abdii Kamaalitti gadda itti dhaga’ame ibsaa, firoottan, maatii fi hiriyoota ogummaa isaatiif jajjabina hawweera.
Hiyyummaa fi Duubatti Haftummaa Qabsaa'anii Mo'achuu fi Tokkummaa biyyaatiif hirriba dhabuun gootummaa barichi gaafatudha
May 5, 2026 147
Ebla 27/2018(ENA): Hiyyummaa fi duubatti hafummaa qabsaa'anii mo'achuu fi tokkummaa biyyaatiif eegumsa gochuun gootummaa barichi gaafatu ta'uu Pireezidantiin Waldaa Gootota Itiyoophiyaa Durii Lij Daani'eel Jootee Masfin ibsan. Ayyaanni Injifannoo waggaa 85ffaan Finfinnee naannoo Araat Kiilootti Addabaabaayii siidaa yaadannoo injifannootti kabajameera. Ayyaanicha irratti Pireezidanti Taayye Atsiqasillaasee, Kantiibaa Magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee, miseensota dippilomaasii akkasumas abbootii fi haadholiin goototaa argamaniiru. Pireezidantiin Waldaa Gootota Itiyoophiyaa Durii Lij Daani'eel Jootee Masfin yeroo kanatti akka dubbatanitti; gootonni waggaa 85 dura aarsaa kaffalanii biyya birmadummaan ishee eegamte nu dhaalchisaniiru. Waggaa 85 dura waggoota shaniif Gootota hadhaa’aa gidiraa dhugaanii biyya kan oolchaniif galatni, jaalallii fi kabajni ni malaaf jedhaniiru. Har'as biyyattiin Gootota yeroo ammaa, kanneen hiyyummaa fi duubatti hafummaarratti qabsawaanii mo'atan, kanneen misoomaa akkasumas tokkummaa biyyaa fi jaalala uummataatiif hirriba dhaban ishee barbaachisu jedhaniiru. Hiyyummaa fi duubatti hafummaa qabsa'anii mo'achuu fi tokkummaa biyyaatiif dhaabbachuun gootummaa barichaa ta'uu dubbataniiru. Seenaa biyyatti keessatti haaraa kan ta'e, rakkoolee mariin hiikuuf carraa dhiyaate, kan akka Marii Biyyaalessaa kanatti fayyadamuu qabna jedhaniiru. Dhimmi gaaffii hulaa galaanaa argachuu, dhimma jiraachuu fi mirgaa ta'uu isaa hubachuun akka barbaachisu dubbataniiru. Abbootiin keenya diina waliin kan wal’aansoo qabaa turan faayidaa dhuunfaa isaaniitiif osoo hin taane, bilisummaa fi birmadummaa biyyaatiif ta'uu yaadachiisuun, dhalootni har'aas seenaa beekee eeguu akka qabu dhaamaniiru.
Babal’inni Industirii carraa hojii fi ce’umsa Teekinooloojiin fayyadamoo nu taasiseera
May 5, 2026 186
Ebla 27/2018(ENA): Babal’inni industiriiwwan naannoo Harariitti taasifamaa jiru, lammiilee hedduuf carraa hojii bal'aa uumuu bira darbee, ce’umsa teeknooloojii fi dagaagina dandeettiitiin fayyadamoo akka isaan taasise fayyadamtoonni carraa kanaa ibsan. Naannoon Hararii seenaa fi bakkeewwan hawwata Turizimiitiin kan beekamtu taatus, waggoottan dhihootiin asitti sochii dinagdee naannichaa jabeessuuf misooma industirii irratti xiyyeeffannoo kennamee hojjetamaa jira. Keessattuu, sochii "Itiyoophiyaan haa omishtu" jedhu kan mootummaan oomishtummaa industiriiwwanii dabaluu fi sharafa alaa oolchuuf eegale naannicha keessatti bu'aa fiduu jalqabeera. Naannichi babal’ina bu’uuraalee misoomaa invastimantiif mijatoo ta’an cimsuun, Waarshaaleen haaraan gara hojiitti akka seenanii fi warri duraan jiran ammoo dandeettii isaanii guutuun akka oomishan carraaqqiin taasisaa jiru carraa hojii uumuu qofa osoo hin taane, aadaa industirii fi beekumsa teeknooloojii naannicha keessatti akka idilaa’u taasisaa jira. Dargaggoo Farahaan Tawuufiiq dhalataa Magaalaa Harar yoo ta'u, zoonii Industirii Magaalichaa keessatti Industiirii 'Maas-Injiinaringi Interpiraayizii' keessatti ofiisaa fi hiriyoonni isaa dameewwan ogummaa adda addaatiin carraan hojii akka uumameef dubbateera. Obbo Nasradiin Ahmad gama isaaniitiin, damee sibiilaa irratti Magaalaa keessatti gara hojiitti seenuun carraa hojii industirii irraa argataniin fayyadamoo akka ta’an ibsaniiru. Durbee Eden Fissahaa ammoo Waarshaa daakuu keessatti carraa hojii argachuun ofii fi maatii ishee gargaaraa akka jirtu ibsiteetti. Harar keessatti sochiin industirii dammaqinaan jiraachuun isaa warra hojii barbaadaniifis gumaacha guddaa gochaa akka jiru dubbatteetti. Kana malees, muuxannoo fi hojmaata fooyya’aa barachaa akka jiran ibsuun, abbootii qabeenyaa waarshaatiif galata galchiteetti. Itti fufuun, hojiigaggeessaan Waarshaa Daakuu Qananii obbo Tasfaa Asfaawuu, Waarshaan isaanii lammiilee 120 ta’aniif carraa hojii uumuusaa ibsaniiru. Waarshichi yeroo ammaa daakuu qamadii duraan biyya alaatii galaa ture biyya keessatti oomishuun naannichaaf raabsaa akka jiru eeranii, gara fuulduraatti ammoo paastaa, makooronii fi omishoota biroo oomishuuf qophaa’aa akka jiru dubbataniiru. Gama biraatiin, Hoogganaan Biiroo Misooma Interpiraayizootaa fi Industirii Naannoo Hararii obbo Usmaa’il Yuusuf, naannichatti industiriiwwan giddu-galeessaa fi gurguddoo haaraa fi warra duraan jiran gara hojiitti galchuun, omishoota biyya alaa bakka bu’an bal’inaan oomishuu irratti hojiin bal’aan hojjetamaa jiraachuu himani. Keessattuu, industiriiwwan gurguddoon dinagdee naannichaa caalaatti guddisanii fi carraa hojii bal’isanis ijaarsi isaanii xumuramee, maashinariwwan galchuun hojiin gara oomishtummaatti ceessisuu raawwatamaa akka jiru dubbataniiru.
Itiyoophiyaan himannaa bu'uura hin qabne Sudaan irraa dhiyaate kufaa taasifte
May 5, 2026 281
Ebla 27/2018 (ENA): Itiyoophiyaan himannaa bu’uura hin qabne mootummaan Sudaan irratti bane kuffisuu Ministeerri Dhimma Alaa ibsa baaseen beeksiseera. Himannaan waraanni Sudaanii fi Ministeerri Dhimma Alaa Sudaan waliin Itiyoophiyaa irratti bane bu’uura kan hin qabne ta’uu ministeerichi beeksiseera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Ebilli 27 guyyaa bilisummaa qofa osoo hin taane, guyyaa kutannoo dhaloonni dargaggeessaa kabajaan biyya isaa itti fufsiisudha- Tajaajila Komunikeeshinii Mootummaa
May 5, 2026 163
Ebla 27/2018 (ENA): Ebilli 27 guyyaa bilisummaa qofa osoo hin taane, dhaloonni dargaggeessaa kabajaan biyyattii gara fulduraatti itti adeemsisu harka galfatudha jedhe Tajaajilli Komunikeeshinii Mootummaa. Guyyaa Injifannoo Goototaa 85ffaa ilaalchisee dhaamsi Tajaajilli Komunikeeshinii Mootummaa dabarse akka armaan gadiitti dhiyaateera: Ebilli 27 yaadannoo kaleessaa yeroo kuusaan seenaa banamee dubbifamu qofa miti Ebilli 27 yaadannoo kaleessaa yeroo kuusaan seenaa banamee nuuf dubbifamu qofa osoo hin taane; Hafuura injifannoo abbootii fi haadholii keenya gootota akka qalamaatti fayyadamnee seenaa keessatti boqonnaa haaraa barreessuu jalqabneerra! Ebilli 27 guyyaa bilisummaa qofa osoo hin taane, guyyaa kutannoo dhaloonni dargaggeessaa dafqee waan hunda isaa kennee kabajaan biyya itti fufsiisudha. Waggaa 85 dura abbootiin keenya dhiigaa fi lafee isaaniitiin biyya tiksuuf dirqama seenaa qaban milkaa’inaan bahaniiru. Har’a boqonnaan seenaa jijjiiramee dabareen kan keenya ta’eera; beekumsa, dafqaa fi hojii keenyaan, jaalala biyyaa yeroo sanaatiin biyya isaan eegan ijaaruuf itti gaafatamummaa qabna. Abbootiin qawweedhaan biyya tiksan; nutimmoo teeknooloojiin biyya ijaarra. Abbootiin daangaa eegaa turan; nutimmoo hiyyummaa irra aanuun badhaadhina mirkaneessina. Abbootiin bilisummaaf kufan; nutis akkuma isaanii guddummaaf dhaabbanna. Kun dabaree dhalootaati. Osoo eegumsi abbootii hin juru ta’ee, biyyi har’a ijaaraa jirru hin jirtu; Nu malee biyyi abbootiin keenya ijaaran lammii isheef jireenya hiika qabu kennuu hin dandeessu. Kadhaa Qamadii irraa bilisoomnee kan addunyaan ajaa’ibsiifatte biqiloota biliyoona 48 dhaabuu kan dandeenye mudhii keenya hidhannee jabaannee waan hojjenneefidha. Anniisaa haaromfamuuf bu'uura kaa'aa jirra; wiirtuu aviyeeshinii Afrikaa guddicha ijaaraa jirra; sababni isaas itti gaafatamummaa biyya fuulduratti tarkaanfachiisuuf qabna! Kanaaf guyyaa seena qabeessa kana lammiin kamiyyuu Goota yeroo isaa ta’uun, damee hojii irratti bobba’e hundaan biyya isaatiif ashaaraa kaa’uun irraa eegama. Hojiin misoomaa har’a gaggeessaa jirru, tokkummaa cimaan nuti agarsiisaa jirru, pirojektoonni biyyaalessaa gurguddaan xumuraa jirru kun, ibsa kabajaa guddaa fi deebii seenaa abbootii biyya keenya tikfataniif kenninudha. Kabajni abbootii biyya tiksanii asiin gahaniif! Ijoollee ciminaan biyya ijaaraa jiraniif! Itiyoophiyaan dafqa keenyaan guddoo taati! #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Kan mul'ate
Gaazexeessaan EBC duraanii Abdii Kamaal du’aan addunyaa kanarraa boqote
May 5, 2026 250
Ebla 27/2018(ENA): Gaazexeessaan EBC duraanii Abdii Kamaal addunyaa kanarraa du’aan boqoteera. Sirni awwaalcha isaas har’a raawwatameera. Gaazexeessaa Abdii Kamaal waggoota hedduuf Korporeeshinii Biroodkaastii Itiyoophiyaa (EBC) keessatti kutaalee hojii garaa garaa keessatti tajaajilaa tureera. Gaazexeessaan kun turtii isaa kanaan rippoorteraa kaasee hanga qopheessaa olaanaatti gahuun ogummaa isaatiin gumaacha guddaa taasiseera. Gaazexeessaa Abdii Kamaal wal’aanamaa erga turee booda, har’a ganama addunyaa kanarraa du’aan boqochuu isaa fi sirni awwaalcha isaas Kolfeetti raawwatamuu isaa EBC’n gabaaseera. Gaazexeessaa Abdii Kamaal bultoo kan horatee fi abbaa ijoollee sadii ture. ENA’n du’a gaazexeessaa Abdii Kamaalitti gadda itti dhaga’ame ibsaa, firoottan, maatii fi hiriyoota ogummaa isaatiif jajjabina hawweera.
Hiyyummaa fi Duubatti Haftummaa Qabsaa'anii Mo'achuu fi Tokkummaa biyyaatiif hirriba dhabuun gootummaa barichi gaafatudha
May 5, 2026 147
Ebla 27/2018(ENA): Hiyyummaa fi duubatti hafummaa qabsaa'anii mo'achuu fi tokkummaa biyyaatiif eegumsa gochuun gootummaa barichi gaafatu ta'uu Pireezidantiin Waldaa Gootota Itiyoophiyaa Durii Lij Daani'eel Jootee Masfin ibsan. Ayyaanni Injifannoo waggaa 85ffaan Finfinnee naannoo Araat Kiilootti Addabaabaayii siidaa yaadannoo injifannootti kabajameera. Ayyaanicha irratti Pireezidanti Taayye Atsiqasillaasee, Kantiibaa Magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee, miseensota dippilomaasii akkasumas abbootii fi haadholiin goototaa argamaniiru. Pireezidantiin Waldaa Gootota Itiyoophiyaa Durii Lij Daani'eel Jootee Masfin yeroo kanatti akka dubbatanitti; gootonni waggaa 85 dura aarsaa kaffalanii biyya birmadummaan ishee eegamte nu dhaalchisaniiru. Waggaa 85 dura waggoota shaniif Gootota hadhaa’aa gidiraa dhugaanii biyya kan oolchaniif galatni, jaalallii fi kabajni ni malaaf jedhaniiru. Har'as biyyattiin Gootota yeroo ammaa, kanneen hiyyummaa fi duubatti hafummaarratti qabsawaanii mo'atan, kanneen misoomaa akkasumas tokkummaa biyyaa fi jaalala uummataatiif hirriba dhaban ishee barbaachisu jedhaniiru. Hiyyummaa fi duubatti hafummaa qabsa'anii mo'achuu fi tokkummaa biyyaatiif dhaabbachuun gootummaa barichaa ta'uu dubbataniiru. Seenaa biyyatti keessatti haaraa kan ta'e, rakkoolee mariin hiikuuf carraa dhiyaate, kan akka Marii Biyyaalessaa kanatti fayyadamuu qabna jedhaniiru. Dhimmi gaaffii hulaa galaanaa argachuu, dhimma jiraachuu fi mirgaa ta'uu isaa hubachuun akka barbaachisu dubbataniiru. Abbootiin keenya diina waliin kan wal’aansoo qabaa turan faayidaa dhuunfaa isaaniitiif osoo hin taane, bilisummaa fi birmadummaa biyyaatiif ta'uu yaadachiisuun, dhalootni har'aas seenaa beekee eeguu akka qabu dhaamaniiru.
Babal’inni Industirii carraa hojii fi ce’umsa Teekinooloojiin fayyadamoo nu taasiseera
May 5, 2026 186
Ebla 27/2018(ENA): Babal’inni industiriiwwan naannoo Harariitti taasifamaa jiru, lammiilee hedduuf carraa hojii bal'aa uumuu bira darbee, ce’umsa teeknooloojii fi dagaagina dandeettiitiin fayyadamoo akka isaan taasise fayyadamtoonni carraa kanaa ibsan. Naannoon Hararii seenaa fi bakkeewwan hawwata Turizimiitiin kan beekamtu taatus, waggoottan dhihootiin asitti sochii dinagdee naannichaa jabeessuuf misooma industirii irratti xiyyeeffannoo kennamee hojjetamaa jira. Keessattuu, sochii "Itiyoophiyaan haa omishtu" jedhu kan mootummaan oomishtummaa industiriiwwanii dabaluu fi sharafa alaa oolchuuf eegale naannicha keessatti bu'aa fiduu jalqabeera. Naannichi babal’ina bu’uuraalee misoomaa invastimantiif mijatoo ta’an cimsuun, Waarshaaleen haaraan gara hojiitti akka seenanii fi warri duraan jiran ammoo dandeettii isaanii guutuun akka oomishan carraaqqiin taasisaa jiru carraa hojii uumuu qofa osoo hin taane, aadaa industirii fi beekumsa teeknooloojii naannicha keessatti akka idilaa’u taasisaa jira. Dargaggoo Farahaan Tawuufiiq dhalataa Magaalaa Harar yoo ta'u, zoonii Industirii Magaalichaa keessatti Industiirii 'Maas-Injiinaringi Interpiraayizii' keessatti ofiisaa fi hiriyoonni isaa dameewwan ogummaa adda addaatiin carraan hojii akka uumameef dubbateera. Obbo Nasradiin Ahmad gama isaaniitiin, damee sibiilaa irratti Magaalaa keessatti gara hojiitti seenuun carraa hojii industirii irraa argataniin fayyadamoo akka ta’an ibsaniiru. Durbee Eden Fissahaa ammoo Waarshaa daakuu keessatti carraa hojii argachuun ofii fi maatii ishee gargaaraa akka jirtu ibsiteetti. Harar keessatti sochiin industirii dammaqinaan jiraachuun isaa warra hojii barbaadaniifis gumaacha guddaa gochaa akka jiru dubbatteetti. Kana malees, muuxannoo fi hojmaata fooyya’aa barachaa akka jiran ibsuun, abbootii qabeenyaa waarshaatiif galata galchiteetti. Itti fufuun, hojiigaggeessaan Waarshaa Daakuu Qananii obbo Tasfaa Asfaawuu, Waarshaan isaanii lammiilee 120 ta’aniif carraa hojii uumuusaa ibsaniiru. Waarshichi yeroo ammaa daakuu qamadii duraan biyya alaatii galaa ture biyya keessatti oomishuun naannichaaf raabsaa akka jiru eeranii, gara fuulduraatti ammoo paastaa, makooronii fi omishoota biroo oomishuuf qophaa’aa akka jiru dubbataniiru. Gama biraatiin, Hoogganaan Biiroo Misooma Interpiraayizootaa fi Industirii Naannoo Hararii obbo Usmaa’il Yuusuf, naannichatti industiriiwwan giddu-galeessaa fi gurguddoo haaraa fi warra duraan jiran gara hojiitti galchuun, omishoota biyya alaa bakka bu’an bal’inaan oomishuu irratti hojiin bal’aan hojjetamaa jiraachuu himani. Keessattuu, industiriiwwan gurguddoon dinagdee naannichaa caalaatti guddisanii fi carraa hojii bal’isanis ijaarsi isaanii xumuramee, maashinariwwan galchuun hojiin gara oomishtummaatti ceessisuu raawwatamaa akka jiru dubbataniiru.
Itiyoophiyaan himannaa bu'uura hin qabne Sudaan irraa dhiyaate kufaa taasifte
May 5, 2026 281
Ebla 27/2018 (ENA): Itiyoophiyaan himannaa bu’uura hin qabne mootummaan Sudaan irratti bane kuffisuu Ministeerri Dhimma Alaa ibsa baaseen beeksiseera. Himannaan waraanni Sudaanii fi Ministeerri Dhimma Alaa Sudaan waliin Itiyoophiyaa irratti bane bu’uura kan hin qabne ta’uu ministeerichi beeksiseera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Ebilli 27 guyyaa bilisummaa qofa osoo hin taane, guyyaa kutannoo dhaloonni dargaggeessaa kabajaan biyya isaa itti fufsiisudha- Tajaajila Komunikeeshinii Mootummaa
May 5, 2026 163
Ebla 27/2018 (ENA): Ebilli 27 guyyaa bilisummaa qofa osoo hin taane, dhaloonni dargaggeessaa kabajaan biyyattii gara fulduraatti itti adeemsisu harka galfatudha jedhe Tajaajilli Komunikeeshinii Mootummaa. Guyyaa Injifannoo Goototaa 85ffaa ilaalchisee dhaamsi Tajaajilli Komunikeeshinii Mootummaa dabarse akka armaan gadiitti dhiyaateera: Ebilli 27 yaadannoo kaleessaa yeroo kuusaan seenaa banamee dubbifamu qofa miti Ebilli 27 yaadannoo kaleessaa yeroo kuusaan seenaa banamee nuuf dubbifamu qofa osoo hin taane; Hafuura injifannoo abbootii fi haadholii keenya gootota akka qalamaatti fayyadamnee seenaa keessatti boqonnaa haaraa barreessuu jalqabneerra! Ebilli 27 guyyaa bilisummaa qofa osoo hin taane, guyyaa kutannoo dhaloonni dargaggeessaa dafqee waan hunda isaa kennee kabajaan biyya itti fufsiisudha. Waggaa 85 dura abbootiin keenya dhiigaa fi lafee isaaniitiin biyya tiksuuf dirqama seenaa qaban milkaa’inaan bahaniiru. Har’a boqonnaan seenaa jijjiiramee dabareen kan keenya ta’eera; beekumsa, dafqaa fi hojii keenyaan, jaalala biyyaa yeroo sanaatiin biyya isaan eegan ijaaruuf itti gaafatamummaa qabna. Abbootiin qawweedhaan biyya tiksan; nutimmoo teeknooloojiin biyya ijaarra. Abbootiin daangaa eegaa turan; nutimmoo hiyyummaa irra aanuun badhaadhina mirkaneessina. Abbootiin bilisummaaf kufan; nutis akkuma isaanii guddummaaf dhaabbanna. Kun dabaree dhalootaati. Osoo eegumsi abbootii hin juru ta’ee, biyyi har’a ijaaraa jirru hin jirtu; Nu malee biyyi abbootiin keenya ijaaran lammii isheef jireenya hiika qabu kennuu hin dandeessu. Kadhaa Qamadii irraa bilisoomnee kan addunyaan ajaa’ibsiifatte biqiloota biliyoona 48 dhaabuu kan dandeenye mudhii keenya hidhannee jabaannee waan hojjenneefidha. Anniisaa haaromfamuuf bu'uura kaa'aa jirra; wiirtuu aviyeeshinii Afrikaa guddicha ijaaraa jirra; sababni isaas itti gaafatamummaa biyya fuulduratti tarkaanfachiisuuf qabna! Kanaaf guyyaa seena qabeessa kana lammiin kamiyyuu Goota yeroo isaa ta’uun, damee hojii irratti bobba’e hundaan biyya isaatiif ashaaraa kaa’uun irraa eegama. Hojiin misoomaa har’a gaggeessaa jirru, tokkummaa cimaan nuti agarsiisaa jirru, pirojektoonni biyyaalessaa gurguddaan xumuraa jirru kun, ibsa kabajaa guddaa fi deebii seenaa abbootii biyya keenya tikfataniif kenninudha. Kabajni abbootii biyya tiksanii asiin gahaniif! Ijoollee ciminaan biyya ijaaraa jiraniif! Itiyoophiyaan dafqa keenyaan guddoo taati! #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasa
Itiyoophiyaan himannaa bu'uura hin qabne Sudaan irraa dhiyaate kufaa taasifte
May 5, 2026 281
Ebla 27/2018 (ENA): Itiyoophiyaan himannaa bu’uura hin qabne mootummaan Sudaan irratti bane kuffisuu Ministeerri Dhimma Alaa ibsa baaseen beeksiseera. Himannaan waraanni Sudaanii fi Ministeerri Dhimma Alaa Sudaan waliin Itiyoophiyaa irratti bane bu’uura kan hin qabne ta’uu ministeerichi beeksiseera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
.jpg)
Carraa mijaa’etti fayyadamuun kaardii filannoo fudhanneerra – Barattoota Yunivarsiitii
May 2, 2026 716
Ebla 24/2018 (ENA) – Carraa boordiin filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaa barattoota Yunivarsiitiif mijeessetti fayyadamuun kaardii filannoo fudhachuusaanii barattoonni Yunivarsiitii Asoosaa dubbatan. Pirezidaantiin gamtaa barattootaa Yunivarsiitichaa barataa Malkaamuu Malaakuu akka ibsetti, barattoonni Yunivarsiitichaa mirga demokiraasii isaaniitti gargaaramuun paartii ijaarsa biyyaaf, nagaa fi misoomaaf gumaacha taasisu akka filatan carraan uumamuunsaa kan jajjabeeffamudha. Barattoonni bakka jiranirraa teeknooloojiin deeggaramanii akka galmaa’an mijachuunsaas fooyyee gaarii filannoo walii galaa 7ffaa irratti mul’ate ta’uu eereera. Barattuu Ababaa Yenyaanoo gamasheetiin, barattoonni filannoorratti akka hirmaannu godhamuunsaa mirga filachuu qabnutti gargaaramnee paartii biyyattii nagaa fi ijaarsa biyyaatiin fuulduratti tarkaanfachiisu filachuuf carraa nuuf kenna jetteetti. Carraa barattootaaf mijatetti fayyadamuun kaardii filannoo fudhachuusaa kan ibse barataa Abiiyan Kuukkuu, bakka jiranitti kaardii fudhachuu danda’uunsaanii yeroo fi humna waan qusatuuf jajjabaachuu qaba. Filannoo walii galaa Caamsaa 24 bara 2018 gaggeeffamurratti paartii siyaasaa barbaaduuf sagalee kennuun itti gaafatama lammummaa bahachuuf qophaa’uusaa dubbateera.
.jpg)
Hojiilee misoomaa waggoottan darban raawwatamaniin fayyadama hawaasaa mirkaneessuun danda’ameera
May 2, 2026 465
Ebla 24/2018 (ENA) - Hojiilee misoomaa waggoottan shanan darban raawwatamaniin fayyadama hawaasaa mirkaneessuun danda’amuusaa paartii badhaadhinaatti hogganaan waajjira dame magaalaa Finfinnee Mogod Baalchaa ibsan. Dadammaqsi filannoo walii galaa 7ffaa paartii badhaadhinaa Istaadiyoomii Fininneetti gaggeeffamaa jira. Kantiibaan magaalaa Finfinnee fi miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa Adaanech Abeebee, af-yaa’iin mana maree magaalaa Finfinnee Buzeenaa Alkadir, kaadhimamtoonni paarticha bakka bu’uun dorgoman, miseensonnii fi deeggartoonni paartichaa saganticharratti argamaniiru. Obbo Mogos Baalchaa wayita kana ergaa dabarsaniin, hojiilee misoomaa gurguddoo waggoottan shaman darban raawwatamaniin fayyadama ummataa mirkaneessuun danda’ameera. Mootummaan ida’amuu Itiyoophiyaa keessatti badhaadhina mirkaneessuu kan dandeessisan bu’ura amansiisaa kaa’uusaa hubachiisaniiru. Hojiileen namarratti xiyyeeffatan jireenya namoota hedduu bu’urarraa jijjiiruun buaa argamsisuusaanii eeranii, paartiin badhaadhinaa paartii waadaa galeef amanamu ergamasaa galmaan ga’uuf kan si’oome ta’uu beeksisaniiru. Hojiileen Finfinnee miidhagsuuf hojjetaman jijjiirama qabatamaa fiduusaanii ibsaniiru. Hojiilee misoomaa kanneen ciminaan itti fufsiisuu fi fayyadama ummataa caalaatti mirkaneessuuf hawaasni paartii badhaadhinaa akka filatu gaafataniiru.
.jpg)
Paartiin badhaadhinaa hojiiwwan hawaasummaa fi dinagdee hawaasaa mirkaneessan caalaatti ni raawwata
May 2, 2026 445
Ebla 24/2018(ENA)- Paartiin badhaadhinaa hojiiwwan hawaasummaa fi dinagdee hawaasaa mirkaneessan caalaatti akka raawwatu miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa kantiibaa Adaanech Abeebee ibsan. Dadammaqsi filannoo walii galaa 7ffaa paartii badhaadhinaa Istaadiyoomii Fininneetti gaggeeffamaa jira. Kantiibaan magaalaa Finfinnee fi miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa Adaanech Abeebee, paartii badhaadhinaatti hogganaan waajjira damee magaalaa Finfinnee Mogos Baalchaa, af-yaa’iin mana maree magaalaa Finfinnee Buzeenaa Alkadir, kaadhimamtoonni paarticha bakka bu’uun dorgoman, miseensonnii fi deeggartoonni paartichaa saganticharratti argamaniiru. Miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa fi kantiibaan bulchiinsa magaalaa Finfinnee wayita kana akka jedhanitti, hundaa olitti abbaan aangoo ummatadha. Hirmaannaa fi tumsa ummataan alattti badhaadhina mirkaneessuun akka hin danda’amne dubbataniiru. Waggoottan darban paartiin badhaadhinaa hojiiwwan fayyadama ummataa mirkaneessan hedduu raawwachuusaa kan dubbatan kantiibaan kun, humni lafa kanaa badhaadhina Itiyoophiyaa hin dhaabne akka hin jirre ibsaniiru. Hojiileen misoomaa magaalattiitti hojjetaman eenyuyyuu kan hidaganne hunda kan ofkeessatti qabate ta’uu eeranii, hojiileen kunneen fayyadama dinagdee fi hawaasummaa hawaasaa kan mirkaneessanidha jedhaniiru. Paartiin badhaadhinaa paartii waadaa gale eegudha kan jedhan kantiibaa Adaanech, akkaataa waadaa galeen maqaa gaarii magaalattii ijaaruusaa dubbataniiru. Paartiin badhaadhinaa fuulduras fayyadama ummataa mirkaneessuuf akka hojjetu waadaa galuun “badhaadhina Filadhaa” jechuun dhaamaniiru.
.jpg)
Sagantaan dadammaqsa filannoo paartii badhaadhinaa Istaadiyoomii Finfinneetti gaggeeffamaa jira
May 2, 2026 436
Ebla 24/2018(ENA)- paartiin badhaadhinaa Sagantaan dadammaqsa na filadhaa filannoo walii galaa 7ffaa mata duree “Itiyoophiyaan biyya gara fakkeenyummaatti” jedhuun Istaadiyoomii Finfinneetti gaggeefssa jira Kantiibaan bulchiinsa magaalaa Finfinnee Adaanech Abeebee fi kaadhimamtoonni paartii badhaadhinaa bakka bu’uun mana maree bakka bu’oota ummataa fi mana maree magaalaa Finfinneef dorgoman saganticharratti argamaniiru.
.jpg)
Doktar Ashabbir Waldagoorgis dursaa itti aanaa pirezidaantii paarlaamaa Paan Afriikaa ta’uun filataman
May 1, 2026 798
Ebla 23/2018 (ENA)- Doktar Ashabbir Waldagoorgis dursaa itti aanaa pirezidaantii paarlaamaa Paan Afriikaa ta’uun filatamaniiru. Miseensa mana maree bakka bu’oota ummataa kan ta’an doktar Ashabbir Waldagoorgis dursaa itti aanaa pirezidaantii paarlaamaa Paan Afriikaa ta’uun filatamuusaanii odeeffannoon mana marichaa ni mul’isa. Doktar Ashabbir Waldagoorgis dursaa itti aanaa pirezidaantii paarlaamaa Paan Afriikaa ta’uun filatamuusaaniitti gammaduusaa ibsee bara hojii gaarii akka ta’uuf hawweera
Itiyoophiyaan waltajjiiwwan naannoo, ardiilee fi idil-addunyaa irratti hojiiwwan dippilomaasii dantaa biyyaalessaa ishee eegsisu gaggeessaa jirti - Ministeera Dhimma Alaa
Apr 30, 2026 1108
Ebla 22/2018 (ENA): Itiyoophiyaan dhimmoota naannoo, ardiilee fi idil-addunyaa irratti barbaachisummaa ishee guddisuu fi dantaa biyyaalessaa ishee eegsisan hojii dippilomaasii gaggeessaa jirti jedhan Dubbi himaan Ministeera Dhimma Alaa Ambaasaaddar Nabiyaat Geetachoo. Ambaasaaddar Nabiyaat Geetachow sochii dippilomaasii yeroo ammaa ilaalchisee ibsa kennaniin, pireesidaantonni Burundii, Laayibeeriyaa, Moozaambiikii fi Sudaan Kibbaa torbeewwan darban keessa daawwannaa hojiif Itiyoophiyaatti taasisan yaadachiisaniiru. Hoggantoonni kunneen hariiroo biyyoota gidduu jiru daran cimsuuf daawwannaa isaaniin ministira muummee Dr. Abiyyi Ahimad (Dr.) waliin marii bu’a qabeessa taasisuu isaanii ibsaniiru. Itiyoophiyaan muuxxannoo ishee waliif qooduuf waliigalteewwan biyyoota lamaanii mallatteessuun hubannoo namtolchee, qonna, turizimii, ashaaraa magariisaa fi dameewwan biroon guddina olaanaa galmeessitetti waliin hojjechuuf waliif mallatteessuu ishee eeraniiru. Haaluma kanaan, Daawwannaa Ministiroota Dhimma Alaa Poorchugaal, Baanglaadeesh fi Oostiriyaa fi Ergamaa addaa Chaayinaa gaanfa Afrikaatti taasisanis eeraniiru. Kunis ejjennoo Itiyoophiyaan dhimmoota naannoo fi idil-addunyaa irratti qabdu akka gaariitti kan calaqqisiisu ta’uu ibsaniiru. Ministirri Dhimma Alaa Dr. Gidiyoon Ximootiyoos daawwannaa Iswiidinii fi Noorweeyitti taasisaniin hoggantoota hojii mootummaa akkasumas hoji gaggeessitoota dhaabbatichaa waliin marii bu’a qabeessa taasisaniiru jedhan. Itiyoophiyaan hojii dippilomaasii daldalaa fi invastimantii keessattuu anniisaa haaromfamuu danda’u, teeknooloojii, turizimii fi dameewwan biroo irratti waliin hojjechuuf kan dandeessisu raawwachuu ishee ibsaniiru. Itiyoophiyaan pirezidaantummaa Mana Maree Nageenyaa fi Nageenyaa Gamtaa Afrikaa haala gaariin raawwachaa akka jirtus ibsaniiru. Itiyoophiyaan Galooo Galaana Hormuuz irratti ajandaa marii akka dhiheessite eeruun, akkasumas dhimmoota nageenya ardiilee biroo irrattis yaada ishee ibsiteetti. Hariiroon biyyoota lamaanii, biyyoota hedduu fi hojiin dippilomaasii Itiyoophiyaa dantaa biyyaalessaa ishee eegsisuun dhimmoota naannoo, ardiilee fi idil-addunyaa irratti fudhatamummaa ishee akka dabalu himaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Manni maree muudama miseensota boordii Dhaabbata Pireesii Itiyoophiyaa raggaasise
Apr 30, 2026 1030
Ebla 22/2018 (ENA): Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa muudama miseensota boordii Dhaabbata Pireesii Itiyoophiyaa sagalee caalmaan raggaasise. Muudama miseensota boordii kanaa kan ibsan mana marichaatti itti waamamaan de’eetaan ministiraa Dr. Miratuu Shaanqoo muudamtoonni qophii barnootaa fi dandeettii horataniin ergama dhaabbatichaa galmaan ga’uuf dandeettii akka qaban ibsaniiru. Dantaa biyyaalessaa hubachuuf dandeettii kan qaban yoo ta’u, dhaabbaticha gara milkaa’inaatti akka geessan kan amanaman ta’uu ibsaniiru. Haaluma kanaan: 1. Bileen Maammoo …….walitti qabduu boordii 2. Fedilaa Biyyaaa ....... Miseensa 3. Tasfaayee Zawudee ....... Miseensa 4. Mohaammad Kaasaa ....... Miseensa 5. Afawarqi Badawwii ....... Miseensa 6. Asmaa Radii ....... Miseensa 7. Yoonaas Baqqalaa ....... Miseensa 8. Haftaay Gabraigzi’abiher....... Miseensa 9. Dr. Isaayyaas Kaasaa ....... Miseensota kanneen dhiyeessuun, Manni marichaa yaada namoota miseensa taasifamanii muudamuuf dhiyaatan ilaaluun, miseensi sagalee kan hin kennine tokko, sagalee caalmaan raggaasiseera. Muudamtoonni Mana Maree duratti dhiyaatanii waadaa galaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Siyaasa
Itiyoophiyaan himannaa bu'uura hin qabne Sudaan irraa dhiyaate kufaa taasifte
May 5, 2026 281
Ebla 27/2018 (ENA): Itiyoophiyaan himannaa bu’uura hin qabne mootummaan Sudaan irratti bane kuffisuu Ministeerri Dhimma Alaa ibsa baaseen beeksiseera. Himannaan waraanni Sudaanii fi Ministeerri Dhimma Alaa Sudaan waliin Itiyoophiyaa irratti bane bu’uura kan hin qabne ta’uu ministeerichi beeksiseera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Carraa mijaa’etti fayyadamuun kaardii filannoo fudhanneerra – Barattoota Yunivarsiitii
May 2, 2026 716
Ebla 24/2018 (ENA) – Carraa boordiin filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaa barattoota Yunivarsiitiif mijeessetti fayyadamuun kaardii filannoo fudhachuusaanii barattoonni Yunivarsiitii Asoosaa dubbatan. Pirezidaantiin gamtaa barattootaa Yunivarsiitichaa barataa Malkaamuu Malaakuu akka ibsetti, barattoonni Yunivarsiitichaa mirga demokiraasii isaaniitti gargaaramuun paartii ijaarsa biyyaaf, nagaa fi misoomaaf gumaacha taasisu akka filatan carraan uumamuunsaa kan jajjabeeffamudha. Barattoonni bakka jiranirraa teeknooloojiin deeggaramanii akka galmaa’an mijachuunsaas fooyyee gaarii filannoo walii galaa 7ffaa irratti mul’ate ta’uu eereera. Barattuu Ababaa Yenyaanoo gamasheetiin, barattoonni filannoorratti akka hirmaannu godhamuunsaa mirga filachuu qabnutti gargaaramnee paartii biyyattii nagaa fi ijaarsa biyyaatiin fuulduratti tarkaanfachiisu filachuuf carraa nuuf kenna jetteetti. Carraa barattootaaf mijatetti fayyadamuun kaardii filannoo fudhachuusaa kan ibse barataa Abiiyan Kuukkuu, bakka jiranitti kaardii fudhachuu danda’uunsaanii yeroo fi humna waan qusatuuf jajjabaachuu qaba. Filannoo walii galaa Caamsaa 24 bara 2018 gaggeeffamurratti paartii siyaasaa barbaaduuf sagalee kennuun itti gaafatama lammummaa bahachuuf qophaa’uusaa dubbateera.
Hojiilee misoomaa waggoottan darban raawwatamaniin fayyadama hawaasaa mirkaneessuun danda’ameera
May 2, 2026 465
Ebla 24/2018 (ENA) - Hojiilee misoomaa waggoottan shanan darban raawwatamaniin fayyadama hawaasaa mirkaneessuun danda’amuusaa paartii badhaadhinaatti hogganaan waajjira dame magaalaa Finfinnee Mogod Baalchaa ibsan. Dadammaqsi filannoo walii galaa 7ffaa paartii badhaadhinaa Istaadiyoomii Fininneetti gaggeeffamaa jira. Kantiibaan magaalaa Finfinnee fi miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa Adaanech Abeebee, af-yaa’iin mana maree magaalaa Finfinnee Buzeenaa Alkadir, kaadhimamtoonni paarticha bakka bu’uun dorgoman, miseensonnii fi deeggartoonni paartichaa saganticharratti argamaniiru. Obbo Mogos Baalchaa wayita kana ergaa dabarsaniin, hojiilee misoomaa gurguddoo waggoottan shaman darban raawwatamaniin fayyadama ummataa mirkaneessuun danda’ameera. Mootummaan ida’amuu Itiyoophiyaa keessatti badhaadhina mirkaneessuu kan dandeessisan bu’ura amansiisaa kaa’uusaa hubachiisaniiru. Hojiileen namarratti xiyyeeffatan jireenya namoota hedduu bu’urarraa jijjiiruun buaa argamsisuusaanii eeranii, paartiin badhaadhinaa paartii waadaa galeef amanamu ergamasaa galmaan ga’uuf kan si’oome ta’uu beeksisaniiru. Hojiileen Finfinnee miidhagsuuf hojjetaman jijjiirama qabatamaa fiduusaanii ibsaniiru. Hojiilee misoomaa kanneen ciminaan itti fufsiisuu fi fayyadama ummataa caalaatti mirkaneessuuf hawaasni paartii badhaadhinaa akka filatu gaafataniiru.
Paartiin badhaadhinaa hojiiwwan hawaasummaa fi dinagdee hawaasaa mirkaneessan caalaatti ni raawwata
May 2, 2026 445
Ebla 24/2018(ENA)- Paartiin badhaadhinaa hojiiwwan hawaasummaa fi dinagdee hawaasaa mirkaneessan caalaatti akka raawwatu miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa kantiibaa Adaanech Abeebee ibsan. Dadammaqsi filannoo walii galaa 7ffaa paartii badhaadhinaa Istaadiyoomii Fininneetti gaggeeffamaa jira. Kantiibaan magaalaa Finfinnee fi miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa Adaanech Abeebee, paartii badhaadhinaatti hogganaan waajjira damee magaalaa Finfinnee Mogos Baalchaa, af-yaa’iin mana maree magaalaa Finfinnee Buzeenaa Alkadir, kaadhimamtoonni paarticha bakka bu’uun dorgoman, miseensonnii fi deeggartoonni paartichaa saganticharratti argamaniiru. Miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa fi kantiibaan bulchiinsa magaalaa Finfinnee wayita kana akka jedhanitti, hundaa olitti abbaan aangoo ummatadha. Hirmaannaa fi tumsa ummataan alattti badhaadhina mirkaneessuun akka hin danda’amne dubbataniiru. Waggoottan darban paartiin badhaadhinaa hojiiwwan fayyadama ummataa mirkaneessan hedduu raawwachuusaa kan dubbatan kantiibaan kun, humni lafa kanaa badhaadhina Itiyoophiyaa hin dhaabne akka hin jirre ibsaniiru. Hojiileen misoomaa magaalattiitti hojjetaman eenyuyyuu kan hidaganne hunda kan ofkeessatti qabate ta’uu eeranii, hojiileen kunneen fayyadama dinagdee fi hawaasummaa hawaasaa kan mirkaneessanidha jedhaniiru. Paartiin badhaadhinaa paartii waadaa gale eegudha kan jedhan kantiibaa Adaanech, akkaataa waadaa galeen maqaa gaarii magaalattii ijaaruusaa dubbataniiru. Paartiin badhaadhinaa fuulduras fayyadama ummataa mirkaneessuuf akka hojjetu waadaa galuun “badhaadhina Filadhaa” jechuun dhaamaniiru.
Sagantaan dadammaqsa filannoo paartii badhaadhinaa Istaadiyoomii Finfinneetti gaggeeffamaa jira
May 2, 2026 436
Ebla 24/2018(ENA)- paartiin badhaadhinaa Sagantaan dadammaqsa na filadhaa filannoo walii galaa 7ffaa mata duree “Itiyoophiyaan biyya gara fakkeenyummaatti” jedhuun Istaadiyoomii Finfinneetti gaggeefssa jira Kantiibaan bulchiinsa magaalaa Finfinnee Adaanech Abeebee fi kaadhimamtoonni paartii badhaadhinaa bakka bu’uun mana maree bakka bu’oota ummataa fi mana maree magaalaa Finfinneef dorgoman saganticharratti argamaniiru.
Doktar Ashabbir Waldagoorgis dursaa itti aanaa pirezidaantii paarlaamaa Paan Afriikaa ta’uun filataman
May 1, 2026 798
Ebla 23/2018 (ENA)- Doktar Ashabbir Waldagoorgis dursaa itti aanaa pirezidaantii paarlaamaa Paan Afriikaa ta’uun filatamaniiru. Miseensa mana maree bakka bu’oota ummataa kan ta’an doktar Ashabbir Waldagoorgis dursaa itti aanaa pirezidaantii paarlaamaa Paan Afriikaa ta’uun filatamuusaanii odeeffannoon mana marichaa ni mul’isa. Doktar Ashabbir Waldagoorgis dursaa itti aanaa pirezidaantii paarlaamaa Paan Afriikaa ta’uun filatamuusaaniitti gammaduusaa ibsee bara hojii gaarii akka ta’uuf hawweera
Itiyoophiyaan waltajjiiwwan naannoo, ardiilee fi idil-addunyaa irratti hojiiwwan dippilomaasii dantaa biyyaalessaa ishee eegsisu gaggeessaa jirti - Ministeera Dhimma Alaa
Apr 30, 2026 1108
Ebla 22/2018 (ENA): Itiyoophiyaan dhimmoota naannoo, ardiilee fi idil-addunyaa irratti barbaachisummaa ishee guddisuu fi dantaa biyyaalessaa ishee eegsisan hojii dippilomaasii gaggeessaa jirti jedhan Dubbi himaan Ministeera Dhimma Alaa Ambaasaaddar Nabiyaat Geetachoo. Ambaasaaddar Nabiyaat Geetachow sochii dippilomaasii yeroo ammaa ilaalchisee ibsa kennaniin, pireesidaantonni Burundii, Laayibeeriyaa, Moozaambiikii fi Sudaan Kibbaa torbeewwan darban keessa daawwannaa hojiif Itiyoophiyaatti taasisan yaadachiisaniiru. Hoggantoonni kunneen hariiroo biyyoota gidduu jiru daran cimsuuf daawwannaa isaaniin ministira muummee Dr. Abiyyi Ahimad (Dr.) waliin marii bu’a qabeessa taasisuu isaanii ibsaniiru. Itiyoophiyaan muuxxannoo ishee waliif qooduuf waliigalteewwan biyyoota lamaanii mallatteessuun hubannoo namtolchee, qonna, turizimii, ashaaraa magariisaa fi dameewwan biroon guddina olaanaa galmeessitetti waliin hojjechuuf waliif mallatteessuu ishee eeraniiru. Haaluma kanaan, Daawwannaa Ministiroota Dhimma Alaa Poorchugaal, Baanglaadeesh fi Oostiriyaa fi Ergamaa addaa Chaayinaa gaanfa Afrikaatti taasisanis eeraniiru. Kunis ejjennoo Itiyoophiyaan dhimmoota naannoo fi idil-addunyaa irratti qabdu akka gaariitti kan calaqqisiisu ta’uu ibsaniiru. Ministirri Dhimma Alaa Dr. Gidiyoon Ximootiyoos daawwannaa Iswiidinii fi Noorweeyitti taasisaniin hoggantoota hojii mootummaa akkasumas hoji gaggeessitoota dhaabbatichaa waliin marii bu’a qabeessa taasisaniiru jedhan. Itiyoophiyaan hojii dippilomaasii daldalaa fi invastimantii keessattuu anniisaa haaromfamuu danda’u, teeknooloojii, turizimii fi dameewwan biroo irratti waliin hojjechuuf kan dandeessisu raawwachuu ishee ibsaniiru. Itiyoophiyaan pirezidaantummaa Mana Maree Nageenyaa fi Nageenyaa Gamtaa Afrikaa haala gaariin raawwachaa akka jirtus ibsaniiru. Itiyoophiyaan Galooo Galaana Hormuuz irratti ajandaa marii akka dhiheessite eeruun, akkasumas dhimmoota nageenya ardiilee biroo irrattis yaada ishee ibsiteetti. Hariiroon biyyoota lamaanii, biyyoota hedduu fi hojiin dippilomaasii Itiyoophiyaa dantaa biyyaalessaa ishee eegsisuun dhimmoota naannoo, ardiilee fi idil-addunyaa irratti fudhatamummaa ishee akka dabalu himaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Manni maree muudama miseensota boordii Dhaabbata Pireesii Itiyoophiyaa raggaasise
Apr 30, 2026 1030
Ebla 22/2018 (ENA): Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa muudama miseensota boordii Dhaabbata Pireesii Itiyoophiyaa sagalee caalmaan raggaasise. Muudama miseensota boordii kanaa kan ibsan mana marichaatti itti waamamaan de’eetaan ministiraa Dr. Miratuu Shaanqoo muudamtoonni qophii barnootaa fi dandeettii horataniin ergama dhaabbatichaa galmaan ga’uuf dandeettii akka qaban ibsaniiru. Dantaa biyyaalessaa hubachuuf dandeettii kan qaban yoo ta’u, dhaabbaticha gara milkaa’inaatti akka geessan kan amanaman ta’uu ibsaniiru. Haaluma kanaan: 1. Bileen Maammoo …….walitti qabduu boordii 2. Fedilaa Biyyaaa ....... Miseensa 3. Tasfaayee Zawudee ....... Miseensa 4. Mohaammad Kaasaa ....... Miseensa 5. Afawarqi Badawwii ....... Miseensa 6. Asmaa Radii ....... Miseensa 7. Yoonaas Baqqalaa ....... Miseensa 8. Haftaay Gabraigzi’abiher....... Miseensa 9. Dr. Isaayyaas Kaasaa ....... Miseensota kanneen dhiyeessuun, Manni marichaa yaada namoota miseensa taasifamanii muudamuuf dhiyaatan ilaaluun, miseensi sagalee kan hin kennine tokko, sagalee caalmaan raggaasiseera. Muudamtoonni Mana Maree duratti dhiyaatanii waadaa galaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Hawaasummaa
Gaazexeessaan EBC duraanii Abdii Kamaal du’aan addunyaa kanarraa boqote
May 5, 2026 250
Ebla 27/2018(ENA): Gaazexeessaan EBC duraanii Abdii Kamaal addunyaa kanarraa du’aan boqoteera. Sirni awwaalcha isaas har’a raawwatameera. Gaazexeessaa Abdii Kamaal waggoota hedduuf Korporeeshinii Biroodkaastii Itiyoophiyaa (EBC) keessatti kutaalee hojii garaa garaa keessatti tajaajilaa tureera. Gaazexeessaan kun turtii isaa kanaan rippoorteraa kaasee hanga qopheessaa olaanaatti gahuun ogummaa isaatiin gumaacha guddaa taasiseera. Gaazexeessaa Abdii Kamaal wal’aanamaa erga turee booda, har’a ganama addunyaa kanarraa du’aan boqochuu isaa fi sirni awwaalcha isaas Kolfeetti raawwatamuu isaa EBC’n gabaaseera. Gaazexeessaa Abdii Kamaal bultoo kan horatee fi abbaa ijoollee sadii ture. ENA’n du’a gaazexeessaa Abdii Kamaalitti gadda itti dhaga’ame ibsaa, firoottan, maatii fi hiriyoota ogummaa isaatiif jajjabina hawweera.
Hiyyummaa fi Duubatti Haftummaa Qabsaa'anii Mo'achuu fi Tokkummaa biyyaatiif hirriba dhabuun gootummaa barichi gaafatudha
May 5, 2026 147
Ebla 27/2018(ENA): Hiyyummaa fi duubatti hafummaa qabsaa'anii mo'achuu fi tokkummaa biyyaatiif eegumsa gochuun gootummaa barichi gaafatu ta'uu Pireezidantiin Waldaa Gootota Itiyoophiyaa Durii Lij Daani'eel Jootee Masfin ibsan. Ayyaanni Injifannoo waggaa 85ffaan Finfinnee naannoo Araat Kiilootti Addabaabaayii siidaa yaadannoo injifannootti kabajameera. Ayyaanicha irratti Pireezidanti Taayye Atsiqasillaasee, Kantiibaa Magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee, miseensota dippilomaasii akkasumas abbootii fi haadholiin goototaa argamaniiru. Pireezidantiin Waldaa Gootota Itiyoophiyaa Durii Lij Daani'eel Jootee Masfin yeroo kanatti akka dubbatanitti; gootonni waggaa 85 dura aarsaa kaffalanii biyya birmadummaan ishee eegamte nu dhaalchisaniiru. Waggaa 85 dura waggoota shaniif Gootota hadhaa’aa gidiraa dhugaanii biyya kan oolchaniif galatni, jaalallii fi kabajni ni malaaf jedhaniiru. Har'as biyyattiin Gootota yeroo ammaa, kanneen hiyyummaa fi duubatti hafummaarratti qabsawaanii mo'atan, kanneen misoomaa akkasumas tokkummaa biyyaa fi jaalala uummataatiif hirriba dhaban ishee barbaachisu jedhaniiru. Hiyyummaa fi duubatti hafummaa qabsa'anii mo'achuu fi tokkummaa biyyaatiif dhaabbachuun gootummaa barichaa ta'uu dubbataniiru. Seenaa biyyatti keessatti haaraa kan ta'e, rakkoolee mariin hiikuuf carraa dhiyaate, kan akka Marii Biyyaalessaa kanatti fayyadamuu qabna jedhaniiru. Dhimmi gaaffii hulaa galaanaa argachuu, dhimma jiraachuu fi mirgaa ta'uu isaa hubachuun akka barbaachisu dubbataniiru. Abbootiin keenya diina waliin kan wal’aansoo qabaa turan faayidaa dhuunfaa isaaniitiif osoo hin taane, bilisummaa fi birmadummaa biyyaatiif ta'uu yaadachiisuun, dhalootni har'aas seenaa beekee eeguu akka qabu dhaamaniiru.
Ebilli 27 guyyaa bilisummaa qofa osoo hin taane, guyyaa kutannoo dhaloonni dargaggeessaa kabajaan biyya isaa itti fufsiisudha- Tajaajila Komunikeeshinii Mootummaa
May 5, 2026 163
Ebla 27/2018 (ENA): Ebilli 27 guyyaa bilisummaa qofa osoo hin taane, dhaloonni dargaggeessaa kabajaan biyyattii gara fulduraatti itti adeemsisu harka galfatudha jedhe Tajaajilli Komunikeeshinii Mootummaa. Guyyaa Injifannoo Goototaa 85ffaa ilaalchisee dhaamsi Tajaajilli Komunikeeshinii Mootummaa dabarse akka armaan gadiitti dhiyaateera: Ebilli 27 yaadannoo kaleessaa yeroo kuusaan seenaa banamee dubbifamu qofa miti Ebilli 27 yaadannoo kaleessaa yeroo kuusaan seenaa banamee nuuf dubbifamu qofa osoo hin taane; Hafuura injifannoo abbootii fi haadholii keenya gootota akka qalamaatti fayyadamnee seenaa keessatti boqonnaa haaraa barreessuu jalqabneerra! Ebilli 27 guyyaa bilisummaa qofa osoo hin taane, guyyaa kutannoo dhaloonni dargaggeessaa dafqee waan hunda isaa kennee kabajaan biyya itti fufsiisudha. Waggaa 85 dura abbootiin keenya dhiigaa fi lafee isaaniitiin biyya tiksuuf dirqama seenaa qaban milkaa’inaan bahaniiru. Har’a boqonnaan seenaa jijjiiramee dabareen kan keenya ta’eera; beekumsa, dafqaa fi hojii keenyaan, jaalala biyyaa yeroo sanaatiin biyya isaan eegan ijaaruuf itti gaafatamummaa qabna. Abbootiin qawweedhaan biyya tiksan; nutimmoo teeknooloojiin biyya ijaarra. Abbootiin daangaa eegaa turan; nutimmoo hiyyummaa irra aanuun badhaadhina mirkaneessina. Abbootiin bilisummaaf kufan; nutis akkuma isaanii guddummaaf dhaabbanna. Kun dabaree dhalootaati. Osoo eegumsi abbootii hin juru ta’ee, biyyi har’a ijaaraa jirru hin jirtu; Nu malee biyyi abbootiin keenya ijaaran lammii isheef jireenya hiika qabu kennuu hin dandeessu. Kadhaa Qamadii irraa bilisoomnee kan addunyaan ajaa’ibsiifatte biqiloota biliyoona 48 dhaabuu kan dandeenye mudhii keenya hidhannee jabaannee waan hojjenneefidha. Anniisaa haaromfamuuf bu'uura kaa'aa jirra; wiirtuu aviyeeshinii Afrikaa guddicha ijaaraa jirra; sababni isaas itti gaafatamummaa biyya fuulduratti tarkaanfachiisuuf qabna! Kanaaf guyyaa seena qabeessa kana lammiin kamiyyuu Goota yeroo isaa ta’uun, damee hojii irratti bobba’e hundaan biyya isaatiif ashaaraa kaa’uun irraa eegama. Hojiin misoomaa har’a gaggeessaa jirru, tokkummaa cimaan nuti agarsiisaa jirru, pirojektoonni biyyaalessaa gurguddaan xumuraa jirru kun, ibsa kabajaa guddaa fi deebii seenaa abbootii biyya keenya tikfataniif kenninudha. Kabajni abbootii biyya tiksanii asiin gahaniif! Ijoollee ciminaan biyya ijaaraa jiraniif! Itiyoophiyaan dafqa keenyaan guddoo taati! #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Siidaan Yaadannoo Artisti Xilaahun Gassasaa eebbifame
May 5, 2026 137
Ebla27/2018(ENA): Kaantibaan Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee Adaanech Abeebee siidaa yaadannoo Artistii Xilaahuun Gassasaa Sidist Kiilootti ijaarame eebbisaniiru. Sirna eebba kana irratti Hoggantoonni Mootummaa Olaanoon, Maatiin aartistootaa , Artistoonni Angafaa fi dargaggoonni, akkasumas dinqisiifattoonni isaa hedduun argamaniiru. Siidaan yaadannoo kun gahee guddaa Artisti Xilaahuun Gassasaa seenaa muuziqaa amayyaa Itiyoophiyaa keessatti qabuufi gumaacha hin dagatamne waggoota kurnan hedduuf taasise kan yaadachiisudha. Artisti Xilaahuun Gassasaa "Mootii Muuziqaa Itiyoophiyaa" jedhamuun kan beekamu yoo ta'u, hojiiwwan isaa 400 ol ta'an Aadaa, Jaalalaafi duudhaalee Hawaasummaa biyyattii kan eeganidha. Artisti Xilaahuun Gassasaa muuziqaa Itiyoophiyaa aadaa irraa gara amayyaatti ceesisuun keessatti akka qabsaa’aa jalqabaatti eerama. Keessattuu dandeettiin isaa addaa sagalee isaa akka meeshaatti fayyadamuu dhaloota weellistoota hedduutiif akka Mana Barumsaatti tajaajilaa jira. Siidaan Sidist Kiilotti dhaabbate kun, aarsaa artistichi ogummaafi biyya isaatiif kaffale dhalootaaf dabarsuun olittis, kabaja ogeeyyii Aartiif kennamu kan agarsiisudha. Artisti Xilaahuun Gassasaaf Yuunivarsitii Finfinnee irraa Doktireetiin Kabajaa akka kennameef ni yaadatama. Yuunivarsitichi beekamtii kana kan kenne gumaacha olaanaa artistichi guddina Muuziqaa Itiyoophiyaatiif taasiseefi kutannoo inni karaa Aartiin biyya isaa tajaajiluuf agarsiiseefidha. Artistichi Fulbaana 17 bara 1933 dhalatee, Ebla 11 bara 2001 addunyaa kanarraa du’aan boqochuun isaa ni yaadatama.
Diinagdee
Babal’inni Industirii carraa hojii fi ce’umsa Teekinooloojiin fayyadamoo nu taasiseera
May 5, 2026 186
Ebla 27/2018(ENA): Babal’inni industiriiwwan naannoo Harariitti taasifamaa jiru, lammiilee hedduuf carraa hojii bal'aa uumuu bira darbee, ce’umsa teeknooloojii fi dagaagina dandeettiitiin fayyadamoo akka isaan taasise fayyadamtoonni carraa kanaa ibsan. Naannoon Hararii seenaa fi bakkeewwan hawwata Turizimiitiin kan beekamtu taatus, waggoottan dhihootiin asitti sochii dinagdee naannichaa jabeessuuf misooma industirii irratti xiyyeeffannoo kennamee hojjetamaa jira. Keessattuu, sochii "Itiyoophiyaan haa omishtu" jedhu kan mootummaan oomishtummaa industiriiwwanii dabaluu fi sharafa alaa oolchuuf eegale naannicha keessatti bu'aa fiduu jalqabeera. Naannichi babal’ina bu’uuraalee misoomaa invastimantiif mijatoo ta’an cimsuun, Waarshaaleen haaraan gara hojiitti akka seenanii fi warri duraan jiran ammoo dandeettii isaanii guutuun akka oomishan carraaqqiin taasisaa jiru carraa hojii uumuu qofa osoo hin taane, aadaa industirii fi beekumsa teeknooloojii naannicha keessatti akka idilaa’u taasisaa jira. Dargaggoo Farahaan Tawuufiiq dhalataa Magaalaa Harar yoo ta'u, zoonii Industirii Magaalichaa keessatti Industiirii 'Maas-Injiinaringi Interpiraayizii' keessatti ofiisaa fi hiriyoonni isaa dameewwan ogummaa adda addaatiin carraan hojii akka uumameef dubbateera. Obbo Nasradiin Ahmad gama isaaniitiin, damee sibiilaa irratti Magaalaa keessatti gara hojiitti seenuun carraa hojii industirii irraa argataniin fayyadamoo akka ta’an ibsaniiru. Durbee Eden Fissahaa ammoo Waarshaa daakuu keessatti carraa hojii argachuun ofii fi maatii ishee gargaaraa akka jirtu ibsiteetti. Harar keessatti sochiin industirii dammaqinaan jiraachuun isaa warra hojii barbaadaniifis gumaacha guddaa gochaa akka jiru dubbatteetti. Kana malees, muuxannoo fi hojmaata fooyya’aa barachaa akka jiran ibsuun, abbootii qabeenyaa waarshaatiif galata galchiteetti. Itti fufuun, hojiigaggeessaan Waarshaa Daakuu Qananii obbo Tasfaa Asfaawuu, Waarshaan isaanii lammiilee 120 ta’aniif carraa hojii uumuusaa ibsaniiru. Waarshichi yeroo ammaa daakuu qamadii duraan biyya alaatii galaa ture biyya keessatti oomishuun naannichaaf raabsaa akka jiru eeranii, gara fuulduraatti ammoo paastaa, makooronii fi omishoota biroo oomishuuf qophaa’aa akka jiru dubbataniiru. Gama biraatiin, Hoogganaan Biiroo Misooma Interpiraayizootaa fi Industirii Naannoo Hararii obbo Usmaa’il Yuusuf, naannichatti industiriiwwan giddu-galeessaa fi gurguddoo haaraa fi warra duraan jiran gara hojiitti galchuun, omishoota biyya alaa bakka bu’an bal’inaan oomishuu irratti hojiin bal’aan hojjetamaa jiraachuu himani. Keessattuu, industiriiwwan gurguddoon dinagdee naannichaa caalaatti guddisanii fi carraa hojii bal’isanis ijaarsi isaanii xumuramee, maashinariwwan galchuun hojiin gara oomishtummaatti ceessisuu raawwatamaa akka jiru dubbataniiru.
Gaaffiin abbummaa hulaa galaanaa Itiyoophiyaa deebii argachuun nageenya naannoo eegsisuu fi misooma guddina waloof murteessaadha
May 4, 2026 217
Ebla 26/2018 (ENA): Gaaffiin abbummaa hulaa galaanaa Itiyoophiyaa deebii argachuun nageenya naannoo Afrikaa bahaa eegsisuu fi misooma guddina waloof murteessaa ta’uu hayyoonni ibsaniiru. Akka hayyoonni ENA’n dubbise himanitti, gaaffiin hulaa galaanaa biyyattii dhimma lubbuun jiraachuu fi guddina naannooti. Yunivarsiitii Saayinsii fi Teeknooloojii Finfinneetti barsiisaa fi qorataan diinagdee Dr. Dhugasaa Mulugeetaa gama isaaniin, Itiyoophiyaan karaa nagaa fi dippilomaasiitiin hula galaanaa argachuuf tattaaffiin taasiftu kan jajjabeeffatamu ta’uu himani. Hulaa galaanaa argachuun dhimma lubbuun jiraachuu akka ta’e ibsuun, hojii daldala al-ergii fi galtee akkasumas guddina hawaasummaa fi dinagdeef murteessaa ta’uu eerani. Akkasumas gaaffiin hulaa galaanaa Itiyoophiyaa dhugaa haqa qabeessa, seera qabeessa, seenaa fi teessuma lafaa irratti kan hundaa’e ta’uu ibsaniiru. Imaammanni Itiyoophiyaan hulaa galaanaa irratti qabdu qajeelfama walitti hidhamiinsa naannoo cimsuu fi faayidaa waloo irratti kan hundaa’ee fi nageenya itti fufiinsa qabuu fi misooma waloo biyyoota naannichaaf iddoo guddaa akka qabu eeraniiru. Yuunivarsiitii Saayinsii fi Teeknooloojii Finfinneetti barsiisaa fi qorataa qabeenya bishaanii kan ta’an Dr. Sisaay Dammaquu akka ibsanitti, bu’aan buufanni galaanaa qabu sochii meeshaalee daldalaa irra darbee yaa’insa yaadaa, teeknooloojii fi turizimiif haala mijeessuu keessatti qabu ibsaniiru. Itiyoophiyaan hulaa galaanaa kanarratti gaaffiin abbummaa qabdu walitti hidhamiinsa naannoo Afrikaa Bahaa, nageenya cimaa, guddina diinagdee fi teeknooloojiitiif iddoo guddaa qaba jedhaniiru. Gaaffiin hula galaanaa Itiyoophiyaa furmaata argachuun baasii loojistikii hir’isuu, dorgomtummaa daldala galtee fi al-ergii guddisuu, nageenya naannoo mirkaneessuuf carraa guddaa akka uumuus ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
.jpg)
Warshaan Shukkaara Fincaa'aa Inisheetiiviiwwan garaa garaa hojiirra oolchuun Fayyadamummaa hawaasaa mirkaneessaa jira
May 4, 2026 183
Ebla 26/2018(ENA) - Godina Horroo Guduruu Wallaggaatti Warshaan Shukkaaraa Fincaa'aa Inisheetiviiwwan Misooma Qonnaa bocaman adda addaa hojiirra oolchuun fayyadamummaa hawaasaa mirkaneessaa jira. Godina Horroo guduruu Wallagaa Aanaa Sulula Fincaa'aatti kan argamu Warshaan kun omisha Shukkaaraa fi Itaanoolii cinaatti inisheetiviiwwan garaa garaa misoomsuun bu'aa gaarii argamsiisaa jira. Warshichi Inisheetiviiwwan muduraa fi kuduraalee kanneen akka Muuzii, Avokaadoo, Anaanasii, Pappaayyaa akkasumas Habaabiif kanneen biroo oomishuun callaa gaarii argamsiisaa jiraachuu hojii gaggeessaan Warshaa Shukkaaraa Fincaa'aa obbo Mangistuu Haayilamaariyaam ibsaniiru. Inisheetiviiwwan hojiirra oolaa jiran kunis qaala'insa gabaa tasgabbeessuu fi madda carraa hojii ta'uu cinaatti galii warshichaa guddisaa akka jirus himaniiru. Waggoottan jijjiiramaa keessatti rakkoowwan bulchiisaa warshicha keessa ture furuun oomishaa fi oomishtummaa warshichaa guddisuun akka danda'ame Bulchaan Godina Horroo Guduruu Wallaggaa obbo Mirreessaa Fiixee himaniiru. Kennaa lafaa fi Bishaanii Aanicha keessa jiru caalmaatti hojiitti jijjiiruun guddina dinagdee biyyaa keessatti gahee isaa akka bahatu gochuuf xiyyeeffannoon kan hojjetamu ta'uus himaniiru. Waajjira Komunikeeshinii Godina Horroo Guduruu Wallaggaa irraa
.jpg)
Daandiin qilleensaa Itiyoophiyaa filannoo imaltoota APEX 2026tiin badhaasa ‘Afriikaarraa daandii qilleensaa filatamaa’ mo’ate
May 4, 2026 174
Ebla 26/2018 (ENA)- Daandiin qilleensaa Itiyoophiyaa filannoo imaltoota APEX 2026tiin badhaasa ‘Afriikaarraa daandii qilleensaa filatamaa’ mo’ateera. Daandiin qilleensaa Itiyoophiyaa filannoo imaltoota APEX 2026tiin badhaasa ‘Afriikaarraa daandii qilleensaa filatamaa’ (Best Airline in Africa) mo’achuudhaan adda duree Aviyeeshinii ta’uusaa mirkaneesseera. Beekamtiin kun balalliiwwan daandiin qilleensaa Itiyoophiyaa guutuu addunyaatti taasisuun tajaajila si’ataa, mijataa fi amansiisaa kennuuf kutannoo qabu kan agarsiisu yoo ta’u, badhaafni ku kan argame guutummaatti muuxannoo dhugaa imaltootaatiin sagalee kennameenidha. Daandii qilleensichaa karoorasaa tarsiimawaa ‘mul’ata 2040’ jedhamuun gareewwan Aviyeeshinii adda duree addunyaarra jira 20 keessaa tokko ta’uuf hojjechaa kan jiru yemmuu ta’u, daandiiwwan qilleensaa Toogoo, Maalaawii, Zaambiyaa fi Koongootti argaman waliin ta’uun tarsiimoo wiirtuuwwan hedduu (multi-hub) hojiirra oolchaa akka jiru beekameera.
Viidiyoo
Saayinsii fi teeknooloojii
Inistiitiyuutiin Qorannoo kun Qorannoo Medikaalaa Itiyoophiyaa gara boqonnaa haaraatti ceesiseera
May 3, 2026 345
Ebla25/2018(ENA):-Kompileeksiin Laaboraatoorii Qorannoo Ammayyaa Inistiitiyuutii Qorannoo Armaawar Haansen keessatti ijaarame, qorannoo medikaalaa Itiyoophiyaa gara boqonnaa haaraatti kan ceesise giddugala madaallii olaanaa (excellence center) ta'uu isaa Daarektarri Olaanaan Inistiitiyuutii Qorannoo Armaawar Haansen Piroofeesar Afawarqi Kaasuu ibsaniiru. Minstirri Muummee Doktar Abiyyi Ahimad dhaabbaticha wayita eebbisan akka jedhanitti, dallaa Inistiitiyuutii Qorannoo Armaawar Haansen keessatti giddugalli ammayyaa ijaarame kun, ijaarsa bu'uraalee misoomaa irra darbee, Itiyoophiyaa of dandeesse fi fayyaalessa taate dhugoomsuuf kan hojjatu giddugala beekumsaa olaanaadha. Dhaabbatichi qorannoo gara imaammataatti, kalaqa immoo gara furmaata qabatamaatti jijjiiruun, oomisha qorichaan of danda'uuf, nageenya fayyaa fulla’aa mirkaneessuu fi hunda caalaa immoo milkaa'ina hanga ammatti galmeessisne caalaatti guddisuuf tarkaanfii guddaa gargaarudha jedhanii ibsuun isaanii ni yaadatama. Gidduugalli kun Ikkooloojii Saayinsii Itiyoophiyaa fi Afriikaa keessatti boqonnaa haaraa kan banu dhaabbata qorannoo ammayyaa ta'uusaas mirkaneessaniiru. Daarektarri Olaanaan Inistiitiyuutii Qorannoo Armaawar Haansen Piroofeesar Afawarqi Kaasuu ENA’f akka ibsanitti, inistiitiyuutichi qorannoo dhukkubootaa, qorannoo laaboraatoorii fi sodaa fayyaa dhibeewwan weeraraa ka'an adda baasuuf dandeettii biyyaalessaa guddaa ijaareera. Dhaabbatichi teeknoolojii ammayyaa fi humna namaa leenji'een deeggaramee hojii qorannoo medikaalaa Itiyoophiyaa gara sadarkaa olaanaatti kan ceesisu hojjachaa akka jiru eeraniiru. Kompilaaksiin qorannoo dhiheenya kana eebbifame bu'uraalee misoomaa Laaboraatoorii Ammayyaa fi humna namaa leenji'e kan hammate ta'uusaa ibsuun; sadarkaa qorannoo wal’aansa Itiyoophiyaa keessa jiru guddisee jira jedhaniiru. Dandeettiin dhukkuboota haaraa fi turan sirriitti adda baasuu isaa damee yaalaatiif deeggarsa guddaa gochaa jira jedhaniiru. Dhukkuboota akka weeraraatti ka'an qorannoon xiinxaluu fi adda baasuuf, akkasumas nageenya fayyaa uummataa eeguuf qophaa'ummaasaa cimsuu isaa daarektarri olaanaan kun eeraniiru. Toftaaleen qorannoo inistiitiyuutichi hordofu sadarkaa addunyaa kan eege ta'uun isaa Itiyoophiyaaf qofa osoo hin taane, Naannoo Gaanfa Afriikaatiifis faayidaa guddaa qaba jedhaniiru. Kompilaaksiin laaboraatoorii haaraa kun Laaboraatooriiwwan hedduu walitti kan qabate fi dandeettii biyyaalessaa guddaa kan uume ta'uu ibsuun; keessumaa dandeettiin xiinxala sanyii (Genetic analysis) gaggeessuu isaa qorannoowwan kanaan dura biyya alaatti ergamanii hojjetaman biyya keessatti akka hojjetaman kan taasisudha jedhaniiru. Giddugala kana keessatti hojiiwwan qorannoo fi xiinxala adda addaa dandeettii biyya keessaan hojjechuuf kan dandeessisan teeknoolojiiwwan ammayyaa adda addaa guutamuu isaanii ibsuun; amma sadarkaa Itiyoophiyaa irra darbee biyyoota Afriikaa tajaajiluu dandeessisuun hojiin hojjetamaa jiraachuu dubbataniiru. Dhaabbatichi jalqaba irratti dhukkuba lamxii /gogaa/ (leprosy) ittisuu fi to'achuuf kan hundeeffame ta'us, amma irratti dhukkuba Tiibii (TB) qoricha barate, busaa fi hojiiwwan qorannoo biroo hedduu gaggeessaa jira. Qorannoon alatti, qorichoonni biyya keessatti oomishaman qulqullina isaanii kan eeggatan akka ta'an gochuuf hojiin qorannoon adda baasuu hojjetamaa jiraachuu dubbataniiru. Giddugalni qorannoo kun Laaboraatooriiwwan 40, kutaa jinoomiksii (genomics) fi baayio-infoormatiksii (bioinformatics) olaanoo, akkasumas giddugala baayio-Ikuuwiivaalensii (bioequivalence) qorichoota biyya keessatti oomishaman qulqullinaa fi dandeettii isaanii mirkaneessu kan hammateedha. Itiyoophiyaa fi guutuu Afriikaa keessatti babal'ina Ikkoosiistemii saayinsii fi ijaarsa dandeettiitiif madaallii haaraa kan kaa’e dhaabbatichi, iddoowwan leenjii fi qorannoof ramadaman qabachuu isaa ibsameera.
Waldaan Saayinsii Hawaa Itiyoophiyaa, tattaaffii Itiyoophiyaan hawaasa saayinsii ijaaruuf taasiftu bu’uura kaa’eera
May 2, 2026 362
Ebla 24/2018 (ENA): Waldaan Saayinsii Hawaa Itiyoophiyaa tattaaffii Itiyoophiyaan hawaasa saayinsii ijaaruuf taasiftu bu’uura kaa’uu isaa itti aanaa ministira muummee duraanii fi eegaan olaanaa Amaanaa waldichaa obbo Dammaqaa Mokonnon himaniiru. Waldaan Saayinsii Hawaa Itiyoophiyaa akka lakkoofsa Awurooppaatti bara 2004 kan hundeeffame yoo ta’u, yaa’ii Waliigalaa 21ffaa isaa gaggeessaa jira. Obbo Dammaqaa Mokonnon waltajjicharratti argamuun ergaa adabarsaniin, Waldaan kun qajeelfama Itiyoophiyaan dhaloota saayinsii ni ijaarti jedhu hojiirra oolchuuf tattaaffii taasisaa jiru keessatti gahee olaanaa taphachaa jira jedhani. Waldaa Saayinsii Hawaa Itiyoophiyaa fi kutannoo mootummaatiin dhaabbileen akka Saayinsii Hawaa fi Inistiitiyuutii Ji’oospaasii guddina saayinsiitiif murteessoo ta’an haala qindaa’een hundeeffamaniiru jedhan. Waldaan Saayinsii Hawaa Itiyoophiyaa dargaggoota saayintistootaa fi astiroonoomaroota sadarkaa idil-addunyaatti beekamoo ta’an oomishuu himaniiru. Waldaan Saayinsii Hawaa Itiyoophiyaa waggoota kurnan lamaan darban keessatti dargaggoota hedduu oomishuu fi hojiiwwan qorannoo abdachiisaa ta’an raawwachuu isaa hubachiisuun, sadarkaa addunyaatti dorgomtummaa isaa mirkaneessuuf hojiin dabalataa hojjetamuu akka qabu dubbataniiru. Warraaqsa dijitaalaa fi guddina hubannoo namtolchee waliin tarkaanfachuuf qonni saayinsii murteessaa ta’uu ibsuun, qophiin yeroon taasifamuu qaba jedhaniiru. Dargaggoota saayinsii fi astiroonomiitiin humneessuuf tattaaffiin taasifamu cimee biyyoota guddachaa jiran waliin damee kanaan qaawwa jiru dhiphisuu akka qabus hubachiisaniiru. Itti aanaan Daarektarri Olaanaa Inistiitiyuutii Saayinsii Hawaa fi Ji’oospashiyaal Dr. Yishiruun Alamaayyoo akka ibsanitti, Waldaan Saayinsii Hawaa Itiyoophiyaa guddina saayinsii hawaatiif imaanaa guddaa akka ta’e ibsaniiru. Saayinsiin hawaa dhimma birmadummaa, wabii nyaataa, dippilomaasii, fayyaa fi siyaasa idil-addunyaa ta’uu hubachuun, Saayinsii hawaa malee jiraachuun akka hin danda'amne ibsaniiru. Saayinsiin hawaa dinagdee fi jiraachuu biyyattii itti fufsiisuuf murteessaa ta’uu dubbataniiru. Dhaabbileen adda addaa hawaasni dargaggoota misoomsuuf tattaaffii taasisaa jiru deeggaruun tumsaan hojjechuu akka qaban dhaamaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Teeknooloojiin sirna miidiyaa reegulaatoorii fi bulchiinsaa qindaa’aan iftoomaa fi ittigaafatama kan buusudha-Ambaasaaddar Reedwaan Huseen
May 1, 2026 423
Ebla 23/2018 (ENA)- Teeknooloojiin sirna miidiyaa reegulaatoorii fi bulchiinsaa qindaa’aan iftoomaa fi ittigaafatama kan buusuu fi hirmaannaa lammiilee kan guddisu ta’uu daarektar jeneraaliin tajaajila odeeffannoo fi nageenyaa biyyaalessaa fi walitti qabaan boordii abbaa taayitaa miidiyaalee Itiyoophiyaa ambaasaaddar Reedwaan Huseen ibsan. Abbaan taayitaa miidiyaalee Itiyoophiyaa Hubannoo nam-tolchee Itiyoophiyaa waliin ta’uun kan hojjete teeknooloojii miidiyaa reegulaatoorii fi bulchiinsaa qindaa’aa ifatti hojii eegalchiiseera. Mana maree bakka bu’oota ummataatti walitti qabaan koree dhaabbataa dhimmoota demokiraasii Iwunatuu Allanee, daarektar jeneraaliin tajaajila odeeffannoo fi nageenyaa biyyaalessaa fi walitti qabaan boordii abbaa taayitaa miidiyaalee Itiyoophiyaa ambaasaaddar Reedwaan Huseen, ministirri tajaajila komunikeeshinii mootummaa Innaatalam Mallasaa, daarektarri olaantuu abbaa taayitaa miidiyaalee Itiyoophiyaa Hayimaanot Zallaqaa, daarektarri olaanaa Inistiitiyuutii hubannoo nam-tolchee Itiyoophiyaa doktar Warquu Gaachanaa, hooggantoonni miidiyaalee akkasumas keessummoonni afeeraman saganticharratti hirmaachaa jiru. Daarektar jeneraaliin tajaajila odeeffannoo fi nageenyaa biyyaalessaa fi walitti qabaan boordii abbaa taayitaa miidiyaalee Itiyoophiyaa ambaasaaddar Reedwaan Huseen wayita kana akka jedhanitti, sirni miidiyaa reegulaatoorii fi bulchiinsaa qindaa’aan hojii kan si’achiisudha. Teekinooloojiin kun iftoomaa fi itti gaafatama kan buusu akkasumas hirmaannaa lammiilee kan guddisu ta’uu dubbataniiru. Murtee kennuufis gumaacha olaanaa akka qabu eeranii, akkasumas deebii hatattamaa kennuuf gargaaruudhaan dhaabbatichaaf humna guddaa akka uumu dubbataniiru. Kun ammoo guddina damichaaf gumaacha guddaa kan gumaachu ta’uu ibsanii, teekinooloojichi hojii akka eegalu qaamolee gumaacha taasisan galateeffataniiru.
.jpg)
Sirni miidiyaa reegulaatoorii fi bulchiinsaa qindaa’aan hubannoo nam-tolcheen deeggarame odeeffannoo sobaa ittisuuf qooda guddaa qaba
May 1, 2026 366
Ebla 23/2018 (ENA)- Sirni miidiyaa reegulaatoorii fi bulchiinsaa qindaa’aan hubannoo nam-tolcheen deeggarame odeeffannoo sobaa fi dubbii jibbiinsaa ittisuu fi qooda guddaa akka qabu daarektarri olaantuu abbaa taayitaa miidiyaalee Itiyoophiyaa Hayimaanoot Zallaqaa ibsan. Sirni jalqabsiisa teeknooloojii sirna miidiyaa reegulaatoorii fi bulchiinsaa qindaa’a Abbaan taayitaa miidiyaalee Itiyoophiyaa hubannoo nam-tolchee Itiyoophiyaa waliin ta’uun kan hojjetee gaggeeffamaa jira. Mana maree bakka bu’oota ummataatti walitti qabaan koree dhaabbataa dhimmoota demokiraasii Iwunatuu Allanee, daarektar jeneraaliin tajaajila odeeffannoo fi nageenyaa biyyaalessaa fi walitti qabaan boordii abbaa taayitaa miidiyaalee Itiyoophiyaa ambaasaaddar Reedwaan Huseen, ministirri tajaajila komunikeeshinii mootummaa Innaatalam Mallasaa, daarektarri olaantuu abbaa taayitaa miidiyaalee Itiyoophiyaa Hayimaanot Zallaqaa, daarektarri olaanaa Inistiitiyuutii hubannoo nam-tolchee Itiyoophiyaa doktar Warquu Gaachanaa, hooggantoonni miidiyaalee akkasumas keessummoonni afeeraman saganticharratti hirmaachaa jiru. Teeknooloojiin miidiyaa reegulaatoorii fi bulchiinsaa qindaa’aan hojiirra akka oolu godhamuunsaa hojiilee abbaa taayitichaa fi damichaa gara boqonnaa ammayyaa isa haaraatti kan ceesisu ta’uun ibsameera. Daarektarri olaantuun abbaa taayitaa miidiyaalee Itiyoophiyaa Hayimaanot Zallaqaa wayita kana akka jedhanitti, teeknooloojiin kun ergama dhaabbatichaa galmaan ga’uuf gumaacha guddaa qaba. Sirni miidiyaa reegulaatoorii fi bulchiinsaa qindaa’aan hojii hordoffii fi to’annoo miidiyaalee akka ammayyeessu ibsanii, sirna dijitaalaayizeeshinii Itiyoophiyaan gaggeessaa jirtuun kan wal simdha jedhaniiru. Hubannoo nam-tolcheen deeggaramuun tamsaasa odeeffannoo sobaa fi dubbii jibbiinsaa ittisuuf hojii hojjetamu bu’a qabeessa akka taasisu eeraniiru. Miidiyaaleen seera qabeessa ta’uusaanii mirkaneessuu fi sirna hordoffii fi to’annoo ifaa ta’e damee kanarratti gama diriirsuutiin qooda murteessaa akka bahatu dubbataniiru. Daarektarri olaanaa Inistiitiyuutii hubannoo nam-tolchee Itiyoophiyaa Dr. Warquu Gaachanaa, inistiitiyuutichi erga hundeeffamee kaasee hubannoon nam-tolchee hundaaf yaada jedhuun hojjechaa akka jiru eeraniiru. Hojmaata miidiyaalee ammayyeessuun qooda irraa eegamu bahachaa akka jiru ibsaniiru. Teeknooloojiin reegulaatoorii miidiyaa fi bulchiinsaa har’a ifoome gumaachi damee kanaaf gumaachu olaanaa ta’uusaa himaniiru.
Ispoortii
Finfinneen dorgommii biskileetii idil addunyaa keessummeessuufi
Apr 28, 2026 1253
Ebla 20/2018 (ENA): Dorgommiin biskileetii idil-addunyaa siitii maawunteen baayik iliminaator UCI (City Mountain Bike Eliminator) jedhamu,kan biskileetii biyyoota addunyaa mara irraa dhufan hirmaachisu , Ebla 24 fi 25, 2018 Finfinneetti gaggeeffama. Gamtaa Biskileetii Idil Addunyaa (UCI)’n beekamtii kan argatee fi addunyaa irratti jaalala guddaa kan horate "City Mountain Bike Eliminator Pro League" seenaa isaa keessatti yeroo jalqabaaf Afrikaa, Itiyoophiyaa keessatti gaggeeffama. Dorgommiin kun naannoo Yaadannoo Injifannoo Adwaatti kan gaggeeffamu yoo ta'u, dorgommii kana irratti namoonni biskileetii addunyaa mara irraa dhufan hedduun akka hirmaatan Waajjirri Kantiibaa beeksiseera. Dorgommiin kun kallattiin chaanaalii televijiinii adda addaa addunyaa irratti kan tamsa’u yoo ta'u, daawwattoonni miiliyoona 20 ol ni daawwatu jedhamee eegama. Finfinneetti bu’uuraaleen ispoortii babal’achuun magaalattiin dorgommii ispoortii idil-addunyaa keessummeessuuf magaalaa filatamaa akka taatu ishee taasiseera jedhe waajjirichi. Bulchiinsi Magaalaa Finfinnee waggoota darban keessa bu’uuraalee ispoortii hedduu ijaaruun dameen ispoortii dhalootaa fi dinagdee ijaaruu keessatti gahee isaa akka ba’u taasisuu isaa odeeffannoon waajjirichaa ni mul’isa. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Maanchistar Yunaayitid Bireentifoordi waliin taphata
Apr 27, 2026 565
Ebla 19/2018 (ENA): Tapha xumuraa torbee 34ffaa Piriimiyerliigii Ingiliiz har'a Maanchistar Yunaayitid fi Bireentifoordi gidduutti taphatama. Taphi gareewwan lamaan gidduutti taasifamu har'a galgala sa'aatii 4:00 irratti Istaadiyeemii Ooldiraafoorditti taphatama. Maanchistar Yunaayitid qabxii 58’n sadarkaa 3ffaa irra jira. Morkataan isaa Bireentifordi qabxii 48’n sadarkaa 9ffaa irratti argama. Gareen lamaan liigii kanaan yeroo 10ffaaf kan wal arganiidha. Taphoota sagal darbaniin Maanchistar Yunaayitid yeroo shan yoo injifatu, Bireentifoordi ammoo yeroo sadii injifateera. Tapha hafeen qixa bahaniiru. Liigii shanan darban waliin taphatan irratti, lamaan isaanii yeroo lama injifachuun al tokko qixa ba'aniiru. Bireentifordi taphoota liigii lamaan darban Yunaayitid waliin taphateen injifateera. Tapha 33ffaa irratti Cheelsii 1 fi 0’n injifate Maanchistar Yunaayitid taphoota liigii shanan darban yoo injifate carraa Chaampiyoonsi Liigii darbuu ni qabaata. Taphoota liigii shanan darban qixa bahee kan ture Bireentifoordi gara injifannootti deebi'ee Awurooppaa keessatti bakka isaa mirkaneessuuf kan taphatu ta'a. Abbaan murtii ganna 40 Kiriis Kaavaanaag tapha kana abbaa murtii onaanaa ta’uun ni gaggeessu. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Atileet Yoomiif Qajeelchaan Maraatoonii Landan irratti 2ffaa bahuun xumureera
Apr 26, 2026 1152
Ebla 18/2018 (ENA): Atileet Yoomiif Qajeelchaan Maraatoonii Landan baay’ee eegamaa tureen sadarkaa lammaffaa ba’eera. Dorgommii Maaraatoonii Landan 46ffaa irratti yeroo jalqabaaf kan hirmaate atileet Yoomiif Qajeelchaan sa’aatii 1:59.41’n sadarkaa lammaffaa ba’eera. Atileetiin lammii Keeniyaa Sabestiyaan Saw sadarkaa tokkoffaan yoo xumuru, lammiin Yugaandaa Jaaqoob Kiplimoo immoo 3ffaa bahuun xumureera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Atileet Tigisti Asaffaa Maraatoonii dubartootaa Landan injifatte
Apr 26, 2026 1121
Ebla 18/2018 (ENA): Atileet Tigisti Asaffaa Maraatoonii dubartootaa Landan irratti baay’ee eegamaa ture injifatteetti. Dorgommii Olompikii Paaris meedaaliyaa meetii kan argatte Tigisti Asaffaan dorgommii dubartootaa Maraatoonii Landan 46ffaa irratti yeroo lammataaf walitti aansuun injifatte. Fiigicha kana atileet Tigisti Asaffaan sa’aatii 2:15:41’n injifattee, atileet Keeniyaa Helen Obiriin lammaffaa, atileetiin Keeniyaa kan biraa Joyseliyin Jepkosgi ammoo sadaffaan xumurteetti. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Eegumsa naannoofi haala qilleensaa
Raawwiin Misooma Dinagdee Magariisa Itiyoophiyaa Fakkeenyummaan kan eeramudha
May 3, 2026 310
Ebla25/2018(ENA):- Raawwiin Misooma Dinagdee Magariisa Itiyoophiyaa fakkeenyummaan kan eeramuu fi qabatamaa akka ta'e, Itiyoophiyaatti Daayirektarri Inistiitiyuutii Guddina Magariisa Addunyaa (GGGI) fi Itiyoophiyaatti Qindeessaan haala Qilleensaa Jijjiirama,Sirna Nyaataa fi Niiwutiriishinii ibsan. Itiyoophiyaatti Daayirektarri Inistiitiyuuticha Okeechukuu Dani’eel Ogibonayaa akka jedhanitti; Itiyoophiyaan misooma dinagdee magariisaan dhibbaa jijjiirama qilleensaa dandamachuun guddinni isheen galmeessisaa jirtu, Riijinicha misoomaan walitti hidhuuf humna dabalataa uumaa jira. Misoomni Dinagdee Magariisaa kun, gadi lakkifama kaarboonii hir'isuun, Carraa hojii babal'isuu fi Invastimantii hawwachuuf humna dabalataa uumuun isaa, muuxannoon kan irraa fudhatamu ta’uu eeraniiru. Biyyattiin misooma anniisaa haaromfamuu kanneen akka Bishaanii, Bubbee fi aduun invastimantiiwwan gurguddoorratti gochaa jirtu, dinagdee jijjiirama qilleensaatiin hin sarbamne ijaaruuf akka ishee dandeessisu dubbataniiru. Itiyoophiyaatti Qindeessaan Qilleensaa Jijjiirama, Sirna Nyaataa fi Niiwtirishinii Dooktor Kaffaalanyi Geetaahuun gama isaaniitiin, Misoomni Dinagdee Magariisaa Itiyoophiyaa wabii nyaataa mirkaneessuu bira darbee, guddina jijjiirama qilleensaa giddugaleeffate ijaaruuf akka ishee dandeessisu eeraniiru. Kanaafis sagantaa Ashaaraa Magariisaatiin biqiltuuwwan faayidaa hedduu qaban dhaabuu fi hojiwwan eegumsa biyyee fi bishaanii oomishtummaan akka dabalu gargaaruu isaa kaasaniiru. Itiyoophiyaan Gaanfa Afrikaa keessatti rakkoo sababa jijjiirama qilleensaatiin dhufe dandamachuuf humna ishee ijaaraa akka jirtu qindeessaan kun ibsaniiru. Itiyoophiyaan naannichaa misooma waliiniitiin walitti hidhuuf hojii isheen eegaltee jirtus kan jajjabeeffamu ta'uu isaa dabalanii ibsaniiru.
Godina Wallaggaa Bahaatti Ganna dhufuuf biqiloota diinagdeef barbaachisoo ta’an dhaabuuf qophiin taasifamaa jiru itti fufeera
Apr 23, 2026 720
Ebla 15/2018 (ENA): Godina Wallaggaa Bahaatti Ganna dhufuuf biqiloota diinagdeef barbaachisoo ta’an dhaabuuf qophiin taasifamaa jiru itti fufeera jedha waajjirri qonnaa Godinichaa. Akka dursaan garee qabeenya uumamaa waajjirichaa, obbo Dassaalenyi Ballaxaa himanitti, Sagantaa Ashaaraa Magariisaa bara kanaan biqiltuuwwan dinagdeen barbaachisoo ta’an bal’inaan qophaa’aa jiru jedhani. Sagantaa bara kanaa keessatti gosoota biqiltuu hundaaf xiyyeeffannaan kan kennamu ta’us, gosoota dinagdeen barbaachisoo ta’aniif xiyyeeffannoon guddaan kennameera jedhan. Biqiltoota dhaabbiif qopheeffamaa jiran keessaa kuduraalee fi muduraalee, biqiloota bosonaa fi leemmanaa fi nyaata beeyladaaf kan oolan ta’uu himaniiru. Gosti biqiltuu kun haala qilleensa naannoo sanaaf kan mijatu ta’uu fi yeroo gabaabaa keessatti bu’aa kan kennu ta’uu ibsaniiru. Muuxannoo waggoota darbanii irratti hundaa’uun bu’aa fooyya’aa galmeessisuuf qophiin boolla biqiltuu qopheessuu eegalamee, qorannoo haala qilleensaa, kunuunsa biyyee fi bishaanii, akkasumas hirmaannaa hawaasaa guddisuuf hojiin qophaa’inaa hojjetamaa jiraachuu ibsaniiru. Lafti heektaara kuma 107 dhaabbii bara kanaatiif qophaa’uusaa, hojiin kunuunsa biqiltuu kunuunsuu ciminaan itti fufuusaa godina kana keessatti buufanni biqiltuu mootummaa fi dhuunfaa kuma 2, 194 irratti ciminaan itti fufuusaa ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Misoomni Ashaaraa Magariisaa Diinagdee Haala Qilleensaaf hin saaxilamne Ijaaruuf tattaaffii taasifamuuf fakkeenyadha
Apr 22, 2026 492
Ebla 14/2018 (ENA): Misoomni Ashaaraa Magariisa Itiyoophiyaa Afrikaa keessatti diinagdee haala qilleensaa dandamachuu danda’u ijaaruuf hojjetamaa jiruuf fakkeenya kan ta’u akka ta’e Dura taa’aan Boordii Gamtaa Warraaqsa Magariisaa Afrikaa (AGRA) Hayilamaariyaam Dassaalany ibsaniiru. Turtii ENA waliin taasisaniin, Dura taa’aan kun tarsiimoon misooma Ashaaraa magariisaa Itiyoophiyaa tumsaa fi qindoomina misooma daangaa qaxxaamuraa fi ardiilee gidduutti bu’uura godhachuun milkaa’inaan hordofamuu isaa hubachiisaniiru. Tarsiimoon misooma ashaaraa magariisaa Itiyoophiyaa qabeenya uumamaa eeguu fi jijjiirama qilleensaa ittisuu qofa osoo hin taane, wabii nyaataa mirkaneessuu akka ta’es ibsaniiru. Keessattuu hojiiwwan misoomaa waggoota dhiyoo asitti hojjetaman dinqisiisaa ta’uu hubachiisuun, akka biyyaatti milkaa’ina guddaa argamsiiseera jedhan. Waggoota darban keessatti biqiltuuwwan biliyoonaan lakkaa’aman dhaabuun qabeenya uumamaa eeguu fi jijjiirama qilleensaa qolachuu qofaan osoo hin taane wabii nyaataaf bu’uura ta’uun agarsiifameera jedhan. Kanaaf, Afrikaa keessatti dinagdee haala qilleensaa dandamatu ijaaruuf tattaaffii taasifamaa jiru keessatti misoomni ashaaraa magariisaa Itiyoophiyaa fakkeenya ta’uu hubachiisaniiru. Biqiltuuwwan faayidaa dachaa qaban irrattis xiyyeeffannaan misooma qonnaa fi oomishtummaaf bu’uura ta’aa jira jedhan. Guddinni damichaa itti fufiinsa kan barbaadu ta’uus eeraniiru. Kanaaf biqiltuu dhaabuun barbaachisaa ta’ee osoo jiruu, shaakala kanneen dhaabaman eeguu fi kunuunsuu dagaaguu akka qabu eeraniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
.jpg)
Itiyoophiyaa, akka biyya keessummeessituu COP32tti
Apr 17, 2026 1088
Koree Biyyaalessaa ifatti hundeessuun qophii ishee eegalteetti. Adeemsa kana kaayyoo ifa ta’ee fi mul’ata guddaa qabatanii akka hoogganan hoggansa ijoo muudnee jirra. Kana hordofuun caasaan Pirezidaantummaa COP hojiiwwan dursa kennuuf qindoominaa fi bu’a qabeessa ta’an jalqabeera. Walgahii har'a Koree Biyyaalessaa waliin taasifneen, hojiiwwan hanga ammaatti dameewwan adda addaatiin hojjetaman gamaaggamuun, qaawwa jiru adda baasuun, carraaqqiin keenya hundi mul’ata biyyaalessaa keenyaa wajjin kan walsimu ta’uu fi dhiisuu isaa qoratameera. Gamaaggama bira darbee gara fuulduraatti kallattii waloo kaa'annee jirra. Xiyyeeffannaan keenya ifaadha; sagantaa idil-addunyaa kana tumsa cimaa, mul’ata tokkummaafi kutannoo walootiin olaantummaadhaan keessummeessuun guddummaa biyyattii agarsiisuufidha. Ministira MuummeeDr. Abiyyi Ahimad #Ena Afaan Oromoo #ENA
Baay’inaan Kan Dubbifaman
Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise.
Jan 5, 2021 263947
Finfinnee, Muddee 26, 2013 (TOI) - Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise. Qormaatni Sadaasa 30 hanga Muddee 2, 2013tti guutummaa Oromiyaatti kennamee ture bu'aan isaa beekkameera. Waraqaan deebii kallattii Oromiyaa hunda irraa Manneen Barnootaa kuma 8 ol-irraa aanaatti, aanaa irraa godinatti, godina irraa BBOtti sassaabamee torban 3 keessatti halkanii fi guyyaa shiftii 3n biiroo keessa bulaa hojjetamee har'a bu'aan isaa beekameera. Barattoota qormaata fudhatan kuma dhibba 4 ffi kuma 46 fi 907 keessa barattoonni kumni dhibbi 4 fi kumni 17 fi 411 yookaa % 93.4 darbaniiru.Barattootni kumni 29,fi 96 yookaa 6.6% kufuu isaanii maanaajimantiin Biiroo Barnoota Oromiyaa har'a murteesseera. Bu'aan qormaataa kun waajjiraalee barnootaa godinaalee 21 fi waajjiraalee barnootaa bulchiinsa magaalotaa 19n Oromiyaaf kara hooggantootaa 'telegram' dhaan ergamuu biirichi beekisieera. Waajjiraaleen kun bu'aa qormaataa kana gara aanaa isaaniitti dabarsuun , aanaaleen ammoo hardcopy isaa Manneen Barnootaa isaaniin borii kaasanii ni beeksisu jedhame.Torban dhufuu kaasee barnootni kutaa 9ffaa kan eegalu ta'uu ragaan Biiroo Barnootaa Oromiyaarraa argame ni muul'isa. Kaardii barataa dhuufaan maxxansee Biiroon Barnootaa Oromiyaa yeroo gabaabaa keessatti kan raabsu ta'uu beeksisera.
Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa hawaasaan simatamaa jira
Feb 20, 2019 121507
Guraandhala 13/2011 Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa guyyaa kaleessaatii kaasee hawaasaan simatamaa jira. Haaluma koreen teeknikaa fi araaraa akkasumas gumiin abbootii Gadaa waamicha dhiyeessaniin loltoonni Adda Bilisummaa Oromoo zoonii lixaa guyyaa kaleessaa irraa eegalee deebi'aa jira. Waraanni bilisummaa Oromoo guyyaa kaleessaa aanaa Manasibuu ganda Harawweetti qaama mootummaa fi abbootii Gadaatiin simatamaniiru. Guyyaa har'aas bifuma walfakkaatuun aanaa Beegii, Giddaa Ayyaanaa fi Baabboo Gambeelitti simannaan itti fufueera. Guyyoota Sadan kanatti simannaan erga taasifameefii booda gara kaampii qophaa'efiitti kan galan ta'uus walitti qabaan gumii abbootii Gadaa Bayyanaa Sanbatoo ‘BBC’ Afaan Oromootti himaniiru. Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo akka himanitti, Zoonii Lixaarraa qofa loltoonni WBO Kuma 10 ol kan simataman ta'uu ibsaniiru. Simannaan WBO kun aanaalee garaa garaatti kan itti fufu yoo ta'u, miseensonni WBO iddoowwan biroo jiranis waamichi taasifameef simatamanii akka galantu eegama. Madda: OBN
Biiroon Barnootaa Oromiyaa firii qormaata kutaa 8ffaa bara 2014 ifoomse
Aug 31, 2022 19988
Hagayya 25/2014(TOI) - Bara barnootaa 2014tti barattoota kuma 451fi 25 qormaata naannoo kutaa 8ffaa fudhachuuf galmaa'an keessaa barattoonni kumni 443fi 526 qormaaticha fudhataniiru. Barattoota qoramaata fudhatan walii galaa keessaa barattoonni kumni 421fi 779 (%95.09) qabxii darbiinsaa argatanii gara kutaa 9ffaatti darbuu Hogganaa Ittaanaan BBO Obbo Girmaa Baay'isaa ibsa miidiyaaleef kennaniin ibsaniiru. Naannawaa horsiisee bulaan ala qabxii darbiinsaa dhiiraaf 50fi dubartootaaf 47 ta'uus himaniiru. Naannawaa horsiisiisee bulaatti ammoo qabxiin darbinsaa dhiiraaf 47 yoo ta'u, barattoota dubaraaf 44 ta'uufi qabxiin darbiinsa barattoota fedhii adda kan dhiiraa 44fi dubaraaf 41 ta'uu Obbo Girman himaniiru. Naannoo Oromiyaatti bara barnootaa 2015 barattoota miiliyoona 11 ol barsiisuuf galmeessi kan eegalameen yoo ta'u, Fulbaana 9/2015 guutummaa Oromiyaatti barnoonni ni eegalana. Barana barattoota miliyoona 7.5 ol sagantaa nyaataa manneen barnootaan fayyadamoo taasisuuf haaldureen xumuramuus ibsaniiru. Barattoonni baasii gara garaaf osoo hinsaaxilamin qabxii darbiinsaasaanii karaa toora interneetii http://oromia.ministry.et/#/home jedhuun ilaallachuu akka danda'an biirochi ibseera. DhPI irraa
Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu kennaniifi ragaa kennaan itti fayyadamuu danda'an ifa godhe.
Mar 3, 2023 17620
Guraandhala 24/2015(TOI) - Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa guyyaa har'aa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu ittiin kennaniifi ragaa ittiin eeraan fayyadamuu danda'an 'Public Feedback System' jedhamu ifa godhe. Komishinichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo waliin ta’uun Appilikeeshinii kana akka hojjete eerameera. Appichi afaanota biyya keessaa shaniin tajaajila kan kennu ta'uun himaeera. Komishinarri Komishinii Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa Dooktar Saamu’eel Urqatoo akka jedhanitti, komishinichi hojiiwwan jijjiramaa hojjechaa jiru milkeesuuf teeknooloojiiwwan fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Appilikeeshinichi hojii kan ariifachiisuufi haleellaa fi sodaachisaa ragaa eertootaa fi odeeffannoo kennitootarra gahu kan ittisu ta'uu himaniiru. Kana hordofuun hawaasni karaa appilikeshinii 'Public Feedback System'' yaada kennuudhaan itti gaafatamummaa biyyaalessaa isaa ba'uu qabu gaafataniiru. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Obbo Solomoon Sookaa akka jedhanitti, appilikeeshinii kana haleellaa saayibarii eegumsii cimaan kan taasifamuuf ta'uu himaniiru. Waajjira Ministira Muummeetti deetaan dhimmoota Kaabinee obbo Tasfaayee Dhaabaa akka jedhanitti, malaammaltummaa ittisuuf dhaabbanni tokko qofaan hojjetee milkaa'uu hin danda'u. Kanaaf lammileen hunduu miira itti gaafatamummaa qabuun malaan maltummaa ittisuuf hirmaachuu qabu jedhaniiru.
Gabaasa addaa
.jpg)
Poolisiin Magaalaa Finfinnee Tajaajilasaa guddina Magaala waliin wal-simsiisee guddisuuf teekinooloojii ammayyaa fi humna namaa gahoome gurmeessuun hojiisaa cimsee itti fufeera
Nov 22, 2025 3247
Sadaasa 13/2018(TOI )-Poolisii Magaalaa Finfinnee Tajaajilasaa guddina magaala waliin wal-simsiisee guddisuuf Teekinooloojii Ammayyaa fi humna namaa gahoomeen hojii gurmeessuusaa cimsee itti fufuu Kantiibaan Bulchiinsa Magaala Finfinnee Adaanechi Abeebee ibsan. Qajeelchi Kolleejjii Poolisii Magaala Finfinnee yeroo jalqabaatiif humnasaan kaadimamtoota qodaaltota leenjise eebbisiiseera. Sirna eebbaa kanarratti Kantibaan Magaala Finfinnee Adaanechi Abeebee, Itti Aanaan Komishinar jeneraaliin Poolisii federaalaa Malaakuu Fantaa, Ajaajaa qajeelcha poolisii waliigalaa magaalaa Finfinnee Komishinar Geetuu Argaaw fi keessummoonni waamichi tassifameefii argamaniiru. Kantibaa Adaanech Abeebee wayita kana akka dubbatanitti, xiyyeeffannoo guddan Bulchinsichaa Dinagdee jiraattota magaalichaa ijaaruu fi jireenya hawaasummaa fooyyessuun misooma fulla’aa fi bulchiinsa gaarii, badhaadhina hunda galeessa mirkaneessuudha. Magaalittii jireenyaa fi hojiif kan mijatte akka taatuu fi dorgomaa idil-addunyaa fi filatamtuu, magaala konfiraansii taassisuuf bu’aa qabeessummaan hojiiwwan misoomaa eeggalamanii cimanii itti fufuu beeksisaniiru. Hojiiwwan misooma kunneen fulla’aa gochuuf nagaa fi tasgabbin mirkanaa’uun murteessaa fi dhimma ijoo ta’uu hubachiisaniiru. Gama Kanaan Qajeelchi Poolisii Magaala Finfinnee Nageenyaa fi tasgabbii magaalittii mirkaneessuuf hojiiwwan jijiiramaa hojjechaa jiru kan jajjabeeffamu ta’uu dubbataniiru. Qajeelchichi guddina magaalichatti argamaa jiru u’uureffachuun tajaajilasaa guddisuuf teekinooloojii ammayyaa fi humna namaa gahoomeen of gurmeessuun hojiisaa hojjechuu dubbataniiru. Kunis ergama poolisiif kenname sirnaan raawwachuuf kan isa dandeessisu ta’uu ibsaniiru. Gama Kanaan Qajeelchichi humna namaa gahoome horachuu dabalatee teekinoolojin of gurmeessuuf hojjechaa turuu mirkaneessaniiru. Qondaaltonni eebbifamtoonni nagaa fi tasgabbii magaalittii eegsisuuratti itti gaafatamummaa guddaa qabaachuusaanii kaasuun seeraa fi sirna magaala kabachiisuun kutannoon akka hojjetan hubachiisaniiru.
Humna elektirikii guutuu biyyattiitti addaan cite deebisuuf tattaaffiin taasifama
Dec 7, 2024 11167
Sadaasa 27/2017(TOI) - Humna elektirikii guutuu biyyattiitti addaan cite deebisuuf tattaaffiin taasifamaa jiraachuu Humni Elektiriikii Itoophiyaa beeksise. Har'a galgala kana tasgabbii dhabuu sistamaatiin rakkoo mudateen guutuu biyyattiitti humni elektirikii addaan citeera. Rakkoo kana hiikuufi humnicha deebisuuf buufatalee maddoota humnaafi raabsaatti tattaaffiin olaanaa taasifamaa jira. Rakkoo umame Humni Elektiriikii Itoophiyaa hiikee hanga bakkasaatti deebisutti obsaan akka nu eegdan kabajaan gaafachaa, odeeffannoowwan jiran hatattaamaan kan isiniin biraan geenyu ta'a jechuun Tajaajilli Elektiriikii Itoophiy karaa miidiyaa hawaasummaa isaa beeksiseera.