Tamsaasa Kallatti:
Angafoota Oduu
Dhaabbiileen Amantaa hojii ijaarsa nageenyaa fi misoomarratti  qoodasaanii  cimsuu qabu
Mar 15, 2026 177
Bitootessa 6/2018 (ENA)– Dhaabbileen Amantaa hojiiwwan ijaarsa nagaa fi misoomaarratti gumaacha taasisan cimsuu qabu jechuun Itti-Aantuun Pireezidaantii Naannoo Hararii Aadde Roozaa Umar ibsan. Mariin Abbootii Amantaa Islaamaa waliin mata duree “Ilaalcha Mootummaa Ida’amuu keessatti gahee dhaabbilee Amantaa” jedhu Magaalaa Harari galma Amiir Abdullaahiitti hara’a gaggeeffameera.   Waltajjicharratti kan argaman Itti Aantuun Pirezidaantii Naannoo Harar Roozaa Umar akka ibsanitti, mootummaan badhaadhina hunda galeessa mirkaneessuu fi fayyadamummaa misooma uummataa guddisuuf hojiiwwan hedduu hojjeteera. Hojiiwwan hojjetamaniin,guddinni dinagdee galmaa’aa fi fayyadamummaan misooma uumataa mirkanaa’aa akka jiru kaasaniiru.   Hojiiwwan nagaa fi misooma itti fufsiisuuf hojjetamani keessattis dhaabbileen Amantaa qooda olaanaa gumaachaa akka jiran ibsaniiru. Keessumaa dhaabbileen kun uummata hirmaachisuun nagaaf, akkasumas guddina Hawaasummaa fi Diinagdee mirkaneessuuf shoora olaanaa taphachaa turuusaanii yaadachiisaniiru. Mootummaanis dhaabbileen amantaa akka cimanii fi dagaaganiif gumaacha hedduu taasisuusaa ibsaniiru. Dhaabbileen kunneen nagaa fi tokkummaa biyyaa kabachiisuuf gumaacha taasisuusaanii eeruun; ammas dhaloota naamusaan ijaaruun biyyaa fi uummata isaanii akka tajaajilan gochuu keessatti gahee olaanaa taphachaa jiru jedhaniiru. Nageenya cimsuun misooma saffisiisuuf itti gaafatamummaa hawaasummaa isaanirraa eegamu cimsuu akka qabanis akeekaniiru.   Hirmaattonni waltajjichaas hojiiwwan nagaa fi misoomaa naannicha keessatti raawwatamaniin bu’aaleen abdachiisoon galmaa’uusaa eeruun; gara fuulduraattis mootummaa cinaa dhaabbachuun hojiilee nagaa fi misoomaa eegalaman cimsuun akka itti fufan dubbataniiru.
Misoomi koriideraa Hojii Seenaa Magaalaa Harar madaalan ibseera
Mar 15, 2026 110
Bitootessa 6/2018 (ENA)–Misooma koriideraan seenaa fi hojiin qaroomina Magaala Harar durii madaalan hojjetamuu danda’uusanii waajjirri koomunikeeshinii Naannoo Hararii beeksise.   Hogganaan waajjirichaa Heenook Mulunaa akka ibsa kennanitti, Misoomni koriideraa seenaa fi qaromina Harar durii sadarkaa madaaluun boqonnaa badhaadhinaarratti akka argamtu taasisuu danda’uu ibsaniiru. Misoomni koriideraa haala kennaa fi qabeenya naannichaa ka’umsa godhateen ogummaa gaggeessaa cimaanii fi kutannoon hawaasa hirmaachisuun kan hojjetame ta’uu hubachiisaniiru.   Hanga Ammaatti misoomni koriideraa Hambaa Idil-Addunyaa Jugalitti daandiin keessa, keessaa Km25n, magaalicha bakkeewwa adda addaa keessatti Km15n, Aanaalee baadiya keessatti immoo Km50 hojjetamuusa ibsaniru. Misoomni koriideraa Daandii Konkolaataa, Biskileetii, miilaa, bakkeewwan magariisaa fi ibsaa daandiirraa ammayaa’aa hammachuusaa eeruun, kunis Harar, jiraattotaaf mijattuu fi hawwattuu akka taatu ishee dandeessiseera jedhaniiru.   Misoomichi yaadama mootummaa Ida’amuun, kalaqa, saffisaa fi qulqullina bu’uura godhatee hojjetamuusaa dubbataniiru. Kunis miidhagina magaalichaa ibsuun, qabeenya Turizimii naannichaa jiru fayyadamuu akka dandeessise eeraniiru.   Kanaan walqabatee, magaalotaa fi baadiyyaatti lakkoofsi lammiilee baay'een carraa hojiitiin fayyadamoo ta'uusaanii ibsaniiru. Rakkoowwan hanqina qulqullinaan mudachaa turan dhabamsiisuurratti misoomnikoriideraa jijjiirama qabatamaa argamsiisuu mirkaneessaniiru.
Duudhaaleen Ayyaana Fiichee Caambalaalaa utubaa tokkummaa fi waliin jireenya Itiyoophiyaa ta'anii kan tajaajilaniidha
Mar 15, 2026 122
Bitootessa 6/2018 (ENA)- Duudhaaleen Ayyaana Fiichee Caambalaalaa utubaa tokkummaa fi waliin jireenya Itiyoophiyaa ta'anii kan tajaajilani waan ta’aniif dagaagaanii fi eegamanii ce’uu akka qaban Deetaan Ministira Aadaa fi Ispoortii Nafiisaa Almaahiddii ibsan. Fiichee Cambalalaan tokkummaa fi walooma lallabuun walitti hidhaminsi hawaasummaa cimuuf qooda olaannaa qaba. Ayyaanni jijjiiraa bara haaraa Sidaamaa “Fiichee Cambalalaan” Hawaasaa “Sooressaa Gudumaalee”tti kabajamaa jira. Sirna kabaja ayyaanichaarratti, kan argamani deetaan Ministira Aadaa fi Ispoortii Aadde Nafiisaa Almaahiddiin Ashaaraa Seenaa qabeessa Uummata Sidaamaa fi ibsituu eenyummaasaa kan ta’e “ Fiichee Cambalalaan’ bara moofaa dhiisanii ce’uun, Abdii ifaan bara haaraa kan itti simatan ta’uu eeraniiru.   Duudhaawwan Ayyaanicha keesa jiran tokkummaa fi waloma Itiyoophiyatiif utubaa ta’uun kan tajaajilu waan ta’aniif eegamee fi dagaagee ce’uu akka qabu hubachiisaniiru. Ayyanichi Araarri kan itti bu’uu fi haaloon kan itti dagatamu waan ta’eef ijaarasa nageenyaa fi tokkummaaf faayidaan qabu guddaa ta’uu hubachiisaniiru. Ministeerichi Mootummaa Naannoo Sidaamaa walii qindoomuun, duudhaalee ayyaanichaa gabbisuu fi faayidaa ijaarsa biyyaatiif akka oolan gochuuf hojii hojjetamu cimsee kan itti fufu ta'uu ibseera. Deetaan Ministiraa kun balaa uumamaan dhiyoo kana Naannoo Kibba Itiyoophiyaa Godina Gaamootti mudateen lubbuun namaa darbuusaatti gadda itti dhaga'ame ibsaniiru.   Deetaan Ministira Turiizimii Obbo Silashii Girmaa gamasaaniitiin, Itiyoophiyaan Hambaalee kiliyyaa Addunyaa galmeessisuudhaan Afriikaa keessaa iddoo olaanaa qabachuu ishee ibsaniiru. Ayyaanni Fiichee Caambalalaa qabeenya biyyaa galmee qabeenya kiliyyaa Addunyaarratti galmaa'e ta'uusaa eeruun, Ayyaanichi dameeTuurizimiitiif gumaacha guddaa kan qabudha jedhaniiru. Mootummaan badhaadhina mirkanessuuf xiyyeefannoo damichaaf kennuun hojjechaa jiraachuu ibsuun, bakkeewwan hawwata Tuuristii misoomsaa jiraachuu ibsaniiru.   Kanaaf, itti fufiinsa qabeenya kiliyyaa kanneen akka Fiichee Caambalalaa mirkaneessuuf kunuunsa barbaachisaa gochuu fi gumaacha dameen kun diinagdeef qabu guddisuun akka barbaachisu ibsaniiru. Miniisteerichi Ayaana Naannoo Sidaamaa Fiichee Caambalalaa dabalatee qabeenya Tuurizimii Naannichatti argaman adda baasuun misoomsuuf hojii eegalame deegarsa akka taasisu mirkaneessaniiru.
Fiichee Cambalalaan tokkummaa fi walooma Lallabuun walitti hidhaminsi  hawaasummaa akka Cimuuf qooda olaanaa qaba- Afa-yaa’ii Mana Maree Federeeshinii Aaganyoo Tashaagar
Mar 15, 2026 150
Bitootessa 6/2018 (ENA)- Fiichee Cambalalaan tokkummaa fi walooma lallabuun walitti hidhaminsi hawaasummaa akka cimuuf qooda olaanaa akka qabu Afa-yaa’iin Mana Maree Federeeshinii Aaganyoo Tashaagar dubbatan. Ayyaana jijiirraa bara haaraa Sidaamaa kan ta’e Fiichee Cambalalaan Hoggantoonni Olaanoon Federaalaa fi Naanno, Jaarsoliin biyyaa, Ayyaantonni, Abbootiin Gadaa, Dargaggoonnii fi keessummooni waamichi taassifameefii bakka argamanitti, Hawaasaa"Sooressaa Gudumaalee”tti sirna ho’aan kabajamaa jira.   Sirna kabaja Ayyaanicharatti kan argaman Afa-yaa’iin Mana Maree Federeeshinii Aaganyoo Tashaagar akka dubbatanitti,Fiichee Cambalalaan sirnaa fi Miidhagina addaa kan qabu Ayyaana Itiyoophiyaati jedhaniiru. Ayyaanichi walooma, Nageenya, Dhiifama barsiisaa Ayyaana bara haaraatti ce’uuti kan jedhan Afa-yaa’iin kun, tokkummaa fi walooma lallabuun, walitti hidhaaminsi Hawaasummaa akka cimuuf qooda olaanaa qabaachuu dubbataniiru. Ayyaanni Fiichee Caambalaalaa kabaja bara haaraa Sidaamaa ta'e kun, haaloo dhiisuun, nagaa fi dhiifamaan bara haaraa kan itti simatan ta'uusaa kaasaniiru.   Ayyaanni Fiichee Cambalalaa bu’uura walitti hidhaminsa tokkummaa fi waloomaa ta’e haala Kanaan kabajamuun, ijoollee fi dargaggoonni Aadaasaanii akka beekanii fi osoo aadaansaanii hinfaalamiin dhalootatti akka darbuuf haala mijataa uumuusaa ibsaniiru. Kennaa uumamaa hedduu biyyattiin qabdu fayyadamuun, badhaadhina saffisiisuuf harka wal-qabnnee cimnee hojjechuu qabna jedhaniiru. Cambalaalaa dabalatee duudhaaleen 'Yuuneeskootiin' (UNESCO) irratti galmaa’an meeshaalee keenya Dippiloomaasiiti kan jedhan , Obbo Aganyoon, duudhaalee kanneen eeguu fi dhaloota dhufutti dabarsuu qabna jedhaniiru. Filannoon tokkummaa biyyaalessaa fi fayyadamummaa haqa qabeessaaf qooda olaanaa qabaachuu kaasuun, filannoon waliigalaa 7ffaan bara kana gaggeeffamu nagaa qabeessaa fi dimokiraatawaa ta’ee akka xumuramu hundinuu qoodasaa akka bahu gaafataniiru. Yeroo ammaa agarsiisa Qeexalaan, gugsii Fardaa fi sagantaawwan adda addaan biroon miidhagee argamaa jira. Ayyaanicharratti hoggantoonni hojii olaanoon Federaalaa fi Naannoolee , keessummoonnii bakka bu’oonni Sabootaa hirmaataniiru.
Kan mul'ate
Dhaabbiileen Amantaa hojii ijaarsa nageenyaa fi misoomarratti  qoodasaanii  cimsuu qabu
Mar 15, 2026 177
Bitootessa 6/2018 (ENA)– Dhaabbileen Amantaa hojiiwwan ijaarsa nagaa fi misoomaarratti gumaacha taasisan cimsuu qabu jechuun Itti-Aantuun Pireezidaantii Naannoo Hararii Aadde Roozaa Umar ibsan. Mariin Abbootii Amantaa Islaamaa waliin mata duree “Ilaalcha Mootummaa Ida’amuu keessatti gahee dhaabbilee Amantaa” jedhu Magaalaa Harari galma Amiir Abdullaahiitti hara’a gaggeeffameera.   Waltajjicharratti kan argaman Itti Aantuun Pirezidaantii Naannoo Harar Roozaa Umar akka ibsanitti, mootummaan badhaadhina hunda galeessa mirkaneessuu fi fayyadamummaa misooma uummataa guddisuuf hojiiwwan hedduu hojjeteera. Hojiiwwan hojjetamaniin,guddinni dinagdee galmaa’aa fi fayyadamummaan misooma uumataa mirkanaa’aa akka jiru kaasaniiru.   Hojiiwwan nagaa fi misooma itti fufsiisuuf hojjetamani keessattis dhaabbileen Amantaa qooda olaanaa gumaachaa akka jiran ibsaniiru. Keessumaa dhaabbileen kun uummata hirmaachisuun nagaaf, akkasumas guddina Hawaasummaa fi Diinagdee mirkaneessuuf shoora olaanaa taphachaa turuusaanii yaadachiisaniiru. Mootummaanis dhaabbileen amantaa akka cimanii fi dagaaganiif gumaacha hedduu taasisuusaa ibsaniiru. Dhaabbileen kunneen nagaa fi tokkummaa biyyaa kabachiisuuf gumaacha taasisuusaanii eeruun; ammas dhaloota naamusaan ijaaruun biyyaa fi uummata isaanii akka tajaajilan gochuu keessatti gahee olaanaa taphachaa jiru jedhaniiru. Nageenya cimsuun misooma saffisiisuuf itti gaafatamummaa hawaasummaa isaanirraa eegamu cimsuu akka qabanis akeekaniiru.   Hirmaattonni waltajjichaas hojiiwwan nagaa fi misoomaa naannicha keessatti raawwatamaniin bu’aaleen abdachiisoon galmaa’uusaa eeruun; gara fuulduraattis mootummaa cinaa dhaabbachuun hojiilee nagaa fi misoomaa eegalaman cimsuun akka itti fufan dubbataniiru.
Misoomi koriideraa Hojii Seenaa Magaalaa Harar madaalan ibseera
Mar 15, 2026 110
Bitootessa 6/2018 (ENA)–Misooma koriideraan seenaa fi hojiin qaroomina Magaala Harar durii madaalan hojjetamuu danda’uusanii waajjirri koomunikeeshinii Naannoo Hararii beeksise.   Hogganaan waajjirichaa Heenook Mulunaa akka ibsa kennanitti, Misoomni koriideraa seenaa fi qaromina Harar durii sadarkaa madaaluun boqonnaa badhaadhinaarratti akka argamtu taasisuu danda’uu ibsaniiru. Misoomni koriideraa haala kennaa fi qabeenya naannichaa ka’umsa godhateen ogummaa gaggeessaa cimaanii fi kutannoon hawaasa hirmaachisuun kan hojjetame ta’uu hubachiisaniiru.   Hanga Ammaatti misoomni koriideraa Hambaa Idil-Addunyaa Jugalitti daandiin keessa, keessaa Km25n, magaalicha bakkeewwa adda addaa keessatti Km15n, Aanaalee baadiya keessatti immoo Km50 hojjetamuusa ibsaniru. Misoomni koriideraa Daandii Konkolaataa, Biskileetii, miilaa, bakkeewwan magariisaa fi ibsaa daandiirraa ammayaa’aa hammachuusaa eeruun, kunis Harar, jiraattotaaf mijattuu fi hawwattuu akka taatu ishee dandeessiseera jedhaniiru.   Misoomichi yaadama mootummaa Ida’amuun, kalaqa, saffisaa fi qulqullina bu’uura godhatee hojjetamuusaa dubbataniiru. Kunis miidhagina magaalichaa ibsuun, qabeenya Turizimii naannichaa jiru fayyadamuu akka dandeessise eeraniiru.   Kanaan walqabatee, magaalotaa fi baadiyyaatti lakkoofsi lammiilee baay'een carraa hojiitiin fayyadamoo ta'uusaanii ibsaniiru. Rakkoowwan hanqina qulqullinaan mudachaa turan dhabamsiisuurratti misoomnikoriideraa jijjiirama qabatamaa argamsiisuu mirkaneessaniiru.
Duudhaaleen Ayyaana Fiichee Caambalaalaa utubaa tokkummaa fi waliin jireenya Itiyoophiyaa ta'anii kan tajaajilaniidha
Mar 15, 2026 122
Bitootessa 6/2018 (ENA)- Duudhaaleen Ayyaana Fiichee Caambalaalaa utubaa tokkummaa fi waliin jireenya Itiyoophiyaa ta'anii kan tajaajilani waan ta’aniif dagaagaanii fi eegamanii ce’uu akka qaban Deetaan Ministira Aadaa fi Ispoortii Nafiisaa Almaahiddii ibsan. Fiichee Cambalalaan tokkummaa fi walooma lallabuun walitti hidhaminsi hawaasummaa cimuuf qooda olaannaa qaba. Ayyaanni jijjiiraa bara haaraa Sidaamaa “Fiichee Cambalalaan” Hawaasaa “Sooressaa Gudumaalee”tti kabajamaa jira. Sirna kabaja ayyaanichaarratti, kan argamani deetaan Ministira Aadaa fi Ispoortii Aadde Nafiisaa Almaahiddiin Ashaaraa Seenaa qabeessa Uummata Sidaamaa fi ibsituu eenyummaasaa kan ta’e “ Fiichee Cambalalaan’ bara moofaa dhiisanii ce’uun, Abdii ifaan bara haaraa kan itti simatan ta’uu eeraniiru.   Duudhaawwan Ayyaanicha keesa jiran tokkummaa fi waloma Itiyoophiyatiif utubaa ta’uun kan tajaajilu waan ta’aniif eegamee fi dagaagee ce’uu akka qabu hubachiisaniiru. Ayyanichi Araarri kan itti bu’uu fi haaloon kan itti dagatamu waan ta’eef ijaarasa nageenyaa fi tokkummaaf faayidaan qabu guddaa ta’uu hubachiisaniiru. Ministeerichi Mootummaa Naannoo Sidaamaa walii qindoomuun, duudhaalee ayyaanichaa gabbisuu fi faayidaa ijaarsa biyyaatiif akka oolan gochuuf hojii hojjetamu cimsee kan itti fufu ta'uu ibseera. Deetaan Ministiraa kun balaa uumamaan dhiyoo kana Naannoo Kibba Itiyoophiyaa Godina Gaamootti mudateen lubbuun namaa darbuusaatti gadda itti dhaga'ame ibsaniiru.   Deetaan Ministira Turiizimii Obbo Silashii Girmaa gamasaaniitiin, Itiyoophiyaan Hambaalee kiliyyaa Addunyaa galmeessisuudhaan Afriikaa keessaa iddoo olaanaa qabachuu ishee ibsaniiru. Ayyaanni Fiichee Caambalalaa qabeenya biyyaa galmee qabeenya kiliyyaa Addunyaarratti galmaa'e ta'uusaa eeruun, Ayyaanichi dameeTuurizimiitiif gumaacha guddaa kan qabudha jedhaniiru. Mootummaan badhaadhina mirkanessuuf xiyyeefannoo damichaaf kennuun hojjechaa jiraachuu ibsuun, bakkeewwan hawwata Tuuristii misoomsaa jiraachuu ibsaniiru.   Kanaaf, itti fufiinsa qabeenya kiliyyaa kanneen akka Fiichee Caambalalaa mirkaneessuuf kunuunsa barbaachisaa gochuu fi gumaacha dameen kun diinagdeef qabu guddisuun akka barbaachisu ibsaniiru. Miniisteerichi Ayaana Naannoo Sidaamaa Fiichee Caambalalaa dabalatee qabeenya Tuurizimii Naannichatti argaman adda baasuun misoomsuuf hojii eegalame deegarsa akka taasisu mirkaneessaniiru.
Fiichee Cambalalaan tokkummaa fi walooma Lallabuun walitti hidhaminsi  hawaasummaa akka Cimuuf qooda olaanaa qaba- Afa-yaa’ii Mana Maree Federeeshinii Aaganyoo Tashaagar
Mar 15, 2026 150
Bitootessa 6/2018 (ENA)- Fiichee Cambalalaan tokkummaa fi walooma lallabuun walitti hidhaminsi hawaasummaa akka cimuuf qooda olaanaa akka qabu Afa-yaa’iin Mana Maree Federeeshinii Aaganyoo Tashaagar dubbatan. Ayyaana jijiirraa bara haaraa Sidaamaa kan ta’e Fiichee Cambalalaan Hoggantoonni Olaanoon Federaalaa fi Naanno, Jaarsoliin biyyaa, Ayyaantonni, Abbootiin Gadaa, Dargaggoonnii fi keessummooni waamichi taassifameefii bakka argamanitti, Hawaasaa"Sooressaa Gudumaalee”tti sirna ho’aan kabajamaa jira.   Sirna kabaja Ayyaanicharatti kan argaman Afa-yaa’iin Mana Maree Federeeshinii Aaganyoo Tashaagar akka dubbatanitti,Fiichee Cambalalaan sirnaa fi Miidhagina addaa kan qabu Ayyaana Itiyoophiyaati jedhaniiru. Ayyaanichi walooma, Nageenya, Dhiifama barsiisaa Ayyaana bara haaraatti ce’uuti kan jedhan Afa-yaa’iin kun, tokkummaa fi walooma lallabuun, walitti hidhaaminsi Hawaasummaa akka cimuuf qooda olaanaa qabaachuu dubbataniiru. Ayyaanni Fiichee Caambalaalaa kabaja bara haaraa Sidaamaa ta'e kun, haaloo dhiisuun, nagaa fi dhiifamaan bara haaraa kan itti simatan ta'uusaa kaasaniiru.   Ayyaanni Fiichee Cambalalaa bu’uura walitti hidhaminsa tokkummaa fi waloomaa ta’e haala Kanaan kabajamuun, ijoollee fi dargaggoonni Aadaasaanii akka beekanii fi osoo aadaansaanii hinfaalamiin dhalootatti akka darbuuf haala mijataa uumuusaa ibsaniiru. Kennaa uumamaa hedduu biyyattiin qabdu fayyadamuun, badhaadhina saffisiisuuf harka wal-qabnnee cimnee hojjechuu qabna jedhaniiru. Cambalaalaa dabalatee duudhaaleen 'Yuuneeskootiin' (UNESCO) irratti galmaa’an meeshaalee keenya Dippiloomaasiiti kan jedhan , Obbo Aganyoon, duudhaalee kanneen eeguu fi dhaloota dhufutti dabarsuu qabna jedhaniiru. Filannoon tokkummaa biyyaalessaa fi fayyadamummaa haqa qabeessaaf qooda olaanaa qabaachuu kaasuun, filannoon waliigalaa 7ffaan bara kana gaggeeffamu nagaa qabeessaa fi dimokiraatawaa ta’ee akka xumuramu hundinuu qoodasaa akka bahu gaafataniiru. Yeroo ammaa agarsiisa Qeexalaan, gugsii Fardaa fi sagantaawwan adda addaan biroon miidhagee argamaa jira. Ayyaanicharratti hoggantoonni hojii olaanoon Federaalaa fi Naannoolee , keessummoonnii bakka bu’oonni Sabootaa hirmaataniiru.

Pulse Of Africa

POA English

POA English

Pulse Of Africa - English Language

Your news, current affairs and entertainment channel

Join us on

POA Arabic

POA Arabic - عربي

Pulse Of Africa - Arabic Language

قناتكم الاخبارية و الترفيهية

Join us on

Siyaasa
Milkaa'ina Filannoo Biyyaalessaa Marsaa 7ffaa bara 2018 gaggeeffamuuf tumsa taasisuuf qophaa’aa jirra- Jiraattoota magaalaa Shaambuu
Mar 12, 2026 1002
Bitootessa 3/2018(ENA)-Jiraattonni Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Magaalaa Shaambuu milkaa’ina filannoo biyyaalessaa bara kanaaf qooda isaanirraa eegamu bahuuf kan hojjetan ta’uu ibsaniiru. Godinichatti Galmeen Filattoota Filannoo Biyyaalessaa marsaa 7ffaa naannoo filannoo 4 fi Buufataalee filannoo 727 keessatti itti fufee jira. Jiraataan Magaalaa Shaambuu Obbo Bushaa Dannabaa, mirga dimokiraasiitti fayyadamuun paartii siyaasaa naaf ta'a jedhee itti amanu dhiibbaa tokko malee filachuuf kaardii filannoo fudhadheera jechuun dubbataniiru.   Sagaleen keenya egeree keenya murteessuu keessatti gahee olaanaa waan qabuuf galmaa'uun kaardii fudhachuun cinaatti filannoon bara kanaa kan yeroo kamiiyyuu caalaa bilisaa, haqa qabeessaa fi karaa Diimokiraatawaa ta'een akka gaggeeffamuuf waan isaanirraa eegamu kan raawwatan ta'uu jiraataan Magaalichaa biroon obbo Biqilaa Tamasgeen yaada kennaniiru.   Kaardii filannoo fudhatanis guyyaa filannoo sagalee paartii barbaadan filachuun egeree biyyaa murteessuun Itiyoophiyaa gara biyya fakkeenyummaa qabduutti ceesisuuf xiyyeeffannoon kan hojjetan ta'uus itti dabaluun dubbataniiru. Godinichatti galmeen Filattoota Filannoo Biyyaalessaa marsaa 7ffaa naannoo filannoo 4 fi Buufataalee filannoo 727 keessatti itti fufee jiraachuu Walitti qabaan Boordii Filannoo Biyyaalessaa Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Obbo Asaffaa Gabayyoo ibsaniiru.   Hawaasni godinichaa Umuriin isaanii Waggaa 18 fi isaa ol ta'an galmaa'uun kaardii filannoo fudhatanii mirga Diimokiraasii isaaniif kennametti fayyadamuun sagalee isaaniitiin egeree biyyaa fi dhalootaa ijaaruu akka qaban obbo Asaffaa dhaamaniiru. Waajjira Koomunikeeshinii Godina Horroo Guduruu Wallaggaarra
Filannoo waliigalaa 7ffaa irratti paartii biyya fayyada jennee amanneef sagalee kennuuf kaardii filachuuf nu dandeessisu fudhanneerra
Mar 12, 2026 561
Bitootessa 3/2018 (ENA): Jiraattonni naannoo Oromiyaa Godina Wallaggaa Lixaa fi Boorana Bahaa filannoo waliigalaa 7ffaa irratti paartii nagaa fi misooma biyyattii fayyada jedhanii amanan filachuuf kaardii filachuuf isaan dandeessisu fudhachuu himani. Jiraattuun Godina Wallaggaa Lixaa aanaa Beegii aadde Baqqaluu Bultoo ENAtti akka himanitti, kaardii filannoo kan paartii misoomaa fi nageenyaaf dursa kennu filachuuf nu dandeessisu fudhanneerra jedhani. Jiraataan aanaa kanaa kan biraa Daani'eel Alamuu akka himanitti, paartii filannoo waliigalaa irratti mirga koo tiksee biyya guddisa jedhee amanu filachuuf kaardii fudhadheera jedhani. Dhaabbata siyaasaa rakkoo hojii dhabdummaa dargaggootaa hiikuu fi piroojektoota misoomaa hunda galeessa hawaasaaf waliin gahu filachuuf qophii ta’uu isaanii akeekaniiru. Jiraataa magaalaa Gimbii kan ta’an Saamsoon Qajeelaan gama isaaniin paartii guddinaa fi nageenya biyyattiif gaarii ta’a jedhee amanu filachuuf kaardii fudhachuu himani. Haaluma walfakkaatuun, jiraattonni Godina Boorana Bahaa filannoo waliigalaa 7ffaa irratti kaardii filattootaa kan filachuuf nu dandeessisu fudhanneerraa jedhan. Jiraataa Godinichaa aanaa Liiban ganda Buririi kan ta’e Taarikuu Abdiin mirga dimokraatawaa filannoo biyyaalessaa irratti hirmaachuuf qabanitti fayyadamuuf kaardii fudhachuu isaanii ibsaniiru. Adeemsi filannoo karaa nagaa akka ta'uuf ga'ee isaanii bahaa jiraachuus ibsaniiru. Dargaggoo Maammush Fayyisaa jiraataa magaalaa Nagaallee Booranaa yoo ta’u, kaardii mirga dimokraatawaa filannoo kana irratti hirmaachuuf isa dandeessisu fudhachuu isaa himeera.
Gaaffiin ulaa galaanaa Itiyoophiyaa deebii argachuun isaa nageenyaa fi tasgabbii naannichaaf carraa tarsiimoo uuma
Mar 10, 2026 658
Bitootessa 1/2018 (ENA): Itiyoophiyaan ulaa Galaana argachuun ishee nageenyaafi tasgabbii naannoo sanaaf carraa tarsiimoo ni uuma jedhan Raayyaa Ittisaatti Itti Gaafatamaan Qajeelcha Olaanaa Barnootaa fi Leenjii Jeneraal Yimar Makonniin. Waldaan Raayyaa Ittisa Biyyaa Biyyaalessaa Itiyoophiyaa mata duree “Galaana Diimaa fi ulaa Galaanaa Mirga Uumamaa Itiyoophiyaaf” jedhuun marii gaggeessaa jira. Akka Jeneraal Yimar Mokonniin itti gaafatamaan olaanaa Barnootaa fi Leenjii Raayyaa Ittisa Biyyaa Itiyoophiyaa ibsanitti, Adulisii fi Zaylaan bara Impaayera Axumitii eegalee karra daldalaa fi aadaa Itiyoophiyaa ta’uun tajaajilaa akka turan seenaan kan agarsiisuu dhugaa lafa jiru dha jedhani. Dhugaan seenaa kun fedhii siyaasaa dhiyeenya kanaa osoo hin taane mirga seenaa fi uumamaa birmadummaa fi dhimma lubbuun jiraachuu fi jiraachuu dhabuu waliin kan wal qabatu dha jedhani. Itiyoophiyaan buufata galaanaa keessaa bahuun guddina dinagdeef gufuu ta’uu ibsuun, dhimma buufata galaanaa kanaaf furmaata argachuun diinagdee Itiyoophiyaa fi walitti dhufeenya diinagdee naannichaaf murteessaa ta’uu akeekaniiru. Abbummaan buufata galaanaa kun dantaa biyyoolessaa Itiyoophiyaa tiksuu qofa osoo hin taane balaa nageenyaa naannichatti mudatu waliin ta’uun ittisuuf dandeettii tarsiimoo kan kennu ta’uu hubachiisaniiru. Itti dabaluunis dhimmi buufata galaanaa Itiyoophiyaa faayidaa waliinii fi ida’amuu naannoo irratti kan hundaa’e ta’uu ibsaniiru. Dhimmi buufata galaanaa Itiyoophiyaa walta’iinsa waloo fi walitti dhufeenya nageenyaa fi bu’uuraalee misoomaa naannichaa cimsuun tumsa Baha Afrikaa sadarkaa olaanaatti kan ceesisu ta’uu ibsaniiru. Dhimmichi hirmaannaa cimaa akka barbaadu eeruun, kanaafis hirmaannaan cimaan miseensota waldichaa murteessaa ta’uu eeraniiru. Pireezidaantiin Waldaa Raayyaa Ittisa Biyyaa Biyyaalessaa Itiyoophiyaa, ajajaan shantamaa Biraanuu Amaaree gama isaaniitiin, miseensonni waldichaa dhimma biyyaalessaa keessatti gahee adda duree fudhachaa akka jiran ibsaniiru. Dhimmi buufata galaanaa karaa nagaa fi dippilomaasiitiin deebii akka argatu waldichi itti gaafatamummaa isaa akka bahus mirkaneessaniiru.
Humnoonni Faayidaa Biyyaalessaa dabarsani kennuuf socho'an siyaasa Itiyoophiyaa keessaa qooda argachuu hin qaban - Doktar Ballaxaa Mollaa
Mar 8, 2026 670
Guraandhala 29/2018 (ENA): Humnoonni Faayidaa Biyyaalessaa diinota seenaa biyyattiitti dabarsanii kennuuf hojjetan siyaasa Itiyoophiyaa keessaa qooda argachuu hin qaban jedhan dura taa'aan Sochii Biyyaalessaa Amaaraa (ABIN) Doktar Ballaxaa Mollaa. Galaanni Diimaan gabeenya uumamaa keenya eeyyamaa fi hirmaannaa Ummata Itiyophiyaan ala shira Siyaasaan dhabneedha kan jedhan Doktar Ballaxaan, karaa bu'uura seeraa tokkollee hin qabneen akka dhabnu ta'uun shira cimaa Itiyophiyaanota hunda irratti raawwatame ta'uu dubbataniiru. Qabeenya seena qabeessa kana dhabuun dhaloota ammaa biratti miira gaabbii kan uumuu ta’uu eeruun, gaaffiin abbaa qabeenyummaa Ulaa Galaanaa mirga uumamaa, Seeraa fi teessuma lafaa bu'uureffate ta'uus hubachiisaniiru. Mootummaan gaaffii ummataa kana deebisuu fi bu'aa tarsiimawaa Itiyoophiyaa kabajchiisuuf karaa dippiloomaasummaan daandii dheeraa imaluu himaniiru. Gaaffichi ajandaa biyyaalessaa ta'uus paartiin isaanii akka deeggaru mirkaneessaniiru. Haalli mijataan mirga uloaa Galaanaa argachuu biyyattiin Seenaa fi uumamaan qabdu irra deebiin mirkaneessu uumamuu akka qabus eeranii, paartiin isaanii gaaffii haqaqabeessa kana galmaan ga'uuf kutannoon akka hojjetu mirkaneessaniiru. Itiyoophiyaan laga Abbayyaa madda humna elektirikaa akka ta'uuf hidhuun fayyadamummaa ishee qormaatilee hedduu keessatti milkaneessuu eeranii, gaaffii ulaa galaanaa irrattis waloon hojjechuun akka barbaachisu dubbatani. Seenaa keessatti diinonni biyyattii carraaqqiiwwan misoomaa ishee akka gufataniif halkanii guyyaa akka hojjetan himanii, Itiyoophiaanonni garuu diina waloo isaanii dhimma ittiin ofirraa qolatanii dha jedhan. Wayita ammaa kanatti dhimmoota faayidaa bayyaalessaa caalaa ajandaan biraa xiyyeeffannaa argachuu qabu akka hin jirre himaniiru.
Siyaasa
Milkaa'ina Filannoo Biyyaalessaa Marsaa 7ffaa bara 2018 gaggeeffamuuf tumsa taasisuuf qophaa’aa jirra- Jiraattoota magaalaa Shaambuu
Mar 12, 2026 1002
Bitootessa 3/2018(ENA)-Jiraattonni Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Magaalaa Shaambuu milkaa’ina filannoo biyyaalessaa bara kanaaf qooda isaanirraa eegamu bahuuf kan hojjetan ta’uu ibsaniiru. Godinichatti Galmeen Filattoota Filannoo Biyyaalessaa marsaa 7ffaa naannoo filannoo 4 fi Buufataalee filannoo 727 keessatti itti fufee jira. Jiraataan Magaalaa Shaambuu Obbo Bushaa Dannabaa, mirga dimokiraasiitti fayyadamuun paartii siyaasaa naaf ta'a jedhee itti amanu dhiibbaa tokko malee filachuuf kaardii filannoo fudhadheera jechuun dubbataniiru.   Sagaleen keenya egeree keenya murteessuu keessatti gahee olaanaa waan qabuuf galmaa'uun kaardii fudhachuun cinaatti filannoon bara kanaa kan yeroo kamiiyyuu caalaa bilisaa, haqa qabeessaa fi karaa Diimokiraatawaa ta'een akka gaggeeffamuuf waan isaanirraa eegamu kan raawwatan ta'uu jiraataan Magaalichaa biroon obbo Biqilaa Tamasgeen yaada kennaniiru.   Kaardii filannoo fudhatanis guyyaa filannoo sagalee paartii barbaadan filachuun egeree biyyaa murteessuun Itiyoophiyaa gara biyya fakkeenyummaa qabduutti ceesisuuf xiyyeeffannoon kan hojjetan ta'uus itti dabaluun dubbataniiru. Godinichatti galmeen Filattoota Filannoo Biyyaalessaa marsaa 7ffaa naannoo filannoo 4 fi Buufataalee filannoo 727 keessatti itti fufee jiraachuu Walitti qabaan Boordii Filannoo Biyyaalessaa Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Obbo Asaffaa Gabayyoo ibsaniiru.   Hawaasni godinichaa Umuriin isaanii Waggaa 18 fi isaa ol ta'an galmaa'uun kaardii filannoo fudhatanii mirga Diimokiraasii isaaniif kennametti fayyadamuun sagalee isaaniitiin egeree biyyaa fi dhalootaa ijaaruu akka qaban obbo Asaffaa dhaamaniiru. Waajjira Koomunikeeshinii Godina Horroo Guduruu Wallaggaarra
Filannoo waliigalaa 7ffaa irratti paartii biyya fayyada jennee amanneef sagalee kennuuf kaardii filachuuf nu dandeessisu fudhanneerra
Mar 12, 2026 561
Bitootessa 3/2018 (ENA): Jiraattonni naannoo Oromiyaa Godina Wallaggaa Lixaa fi Boorana Bahaa filannoo waliigalaa 7ffaa irratti paartii nagaa fi misooma biyyattii fayyada jedhanii amanan filachuuf kaardii filachuuf isaan dandeessisu fudhachuu himani. Jiraattuun Godina Wallaggaa Lixaa aanaa Beegii aadde Baqqaluu Bultoo ENAtti akka himanitti, kaardii filannoo kan paartii misoomaa fi nageenyaaf dursa kennu filachuuf nu dandeessisu fudhanneerra jedhani. Jiraataan aanaa kanaa kan biraa Daani'eel Alamuu akka himanitti, paartii filannoo waliigalaa irratti mirga koo tiksee biyya guddisa jedhee amanu filachuuf kaardii fudhadheera jedhani. Dhaabbata siyaasaa rakkoo hojii dhabdummaa dargaggootaa hiikuu fi piroojektoota misoomaa hunda galeessa hawaasaaf waliin gahu filachuuf qophii ta’uu isaanii akeekaniiru. Jiraataa magaalaa Gimbii kan ta’an Saamsoon Qajeelaan gama isaaniin paartii guddinaa fi nageenya biyyattiif gaarii ta’a jedhee amanu filachuuf kaardii fudhachuu himani. Haaluma walfakkaatuun, jiraattonni Godina Boorana Bahaa filannoo waliigalaa 7ffaa irratti kaardii filattootaa kan filachuuf nu dandeessisu fudhanneerraa jedhan. Jiraataa Godinichaa aanaa Liiban ganda Buririi kan ta’e Taarikuu Abdiin mirga dimokraatawaa filannoo biyyaalessaa irratti hirmaachuuf qabanitti fayyadamuuf kaardii fudhachuu isaanii ibsaniiru. Adeemsi filannoo karaa nagaa akka ta'uuf ga'ee isaanii bahaa jiraachuus ibsaniiru. Dargaggoo Maammush Fayyisaa jiraataa magaalaa Nagaallee Booranaa yoo ta’u, kaardii mirga dimokraatawaa filannoo kana irratti hirmaachuuf isa dandeessisu fudhachuu isaa himeera.
Gaaffiin ulaa galaanaa Itiyoophiyaa deebii argachuun isaa nageenyaa fi tasgabbii naannichaaf carraa tarsiimoo uuma
Mar 10, 2026 658
Bitootessa 1/2018 (ENA): Itiyoophiyaan ulaa Galaana argachuun ishee nageenyaafi tasgabbii naannoo sanaaf carraa tarsiimoo ni uuma jedhan Raayyaa Ittisaatti Itti Gaafatamaan Qajeelcha Olaanaa Barnootaa fi Leenjii Jeneraal Yimar Makonniin. Waldaan Raayyaa Ittisa Biyyaa Biyyaalessaa Itiyoophiyaa mata duree “Galaana Diimaa fi ulaa Galaanaa Mirga Uumamaa Itiyoophiyaaf” jedhuun marii gaggeessaa jira. Akka Jeneraal Yimar Mokonniin itti gaafatamaan olaanaa Barnootaa fi Leenjii Raayyaa Ittisa Biyyaa Itiyoophiyaa ibsanitti, Adulisii fi Zaylaan bara Impaayera Axumitii eegalee karra daldalaa fi aadaa Itiyoophiyaa ta’uun tajaajilaa akka turan seenaan kan agarsiisuu dhugaa lafa jiru dha jedhani. Dhugaan seenaa kun fedhii siyaasaa dhiyeenya kanaa osoo hin taane mirga seenaa fi uumamaa birmadummaa fi dhimma lubbuun jiraachuu fi jiraachuu dhabuu waliin kan wal qabatu dha jedhani. Itiyoophiyaan buufata galaanaa keessaa bahuun guddina dinagdeef gufuu ta’uu ibsuun, dhimma buufata galaanaa kanaaf furmaata argachuun diinagdee Itiyoophiyaa fi walitti dhufeenya diinagdee naannichaaf murteessaa ta’uu akeekaniiru. Abbummaan buufata galaanaa kun dantaa biyyoolessaa Itiyoophiyaa tiksuu qofa osoo hin taane balaa nageenyaa naannichatti mudatu waliin ta’uun ittisuuf dandeettii tarsiimoo kan kennu ta’uu hubachiisaniiru. Itti dabaluunis dhimmi buufata galaanaa Itiyoophiyaa faayidaa waliinii fi ida’amuu naannoo irratti kan hundaa’e ta’uu ibsaniiru. Dhimmi buufata galaanaa Itiyoophiyaa walta’iinsa waloo fi walitti dhufeenya nageenyaa fi bu’uuraalee misoomaa naannichaa cimsuun tumsa Baha Afrikaa sadarkaa olaanaatti kan ceesisu ta’uu ibsaniiru. Dhimmichi hirmaannaa cimaa akka barbaadu eeruun, kanaafis hirmaannaan cimaan miseensota waldichaa murteessaa ta’uu eeraniiru. Pireezidaantiin Waldaa Raayyaa Ittisa Biyyaa Biyyaalessaa Itiyoophiyaa, ajajaan shantamaa Biraanuu Amaaree gama isaaniitiin, miseensonni waldichaa dhimma biyyaalessaa keessatti gahee adda duree fudhachaa akka jiran ibsaniiru. Dhimmi buufata galaanaa karaa nagaa fi dippilomaasiitiin deebii akka argatu waldichi itti gaafatamummaa isaa akka bahus mirkaneessaniiru.
Humnoonni Faayidaa Biyyaalessaa dabarsani kennuuf socho'an siyaasa Itiyoophiyaa keessaa qooda argachuu hin qaban - Doktar Ballaxaa Mollaa
Mar 8, 2026 670
Guraandhala 29/2018 (ENA): Humnoonni Faayidaa Biyyaalessaa diinota seenaa biyyattiitti dabarsanii kennuuf hojjetan siyaasa Itiyoophiyaa keessaa qooda argachuu hin qaban jedhan dura taa'aan Sochii Biyyaalessaa Amaaraa (ABIN) Doktar Ballaxaa Mollaa. Galaanni Diimaan gabeenya uumamaa keenya eeyyamaa fi hirmaannaa Ummata Itiyophiyaan ala shira Siyaasaan dhabneedha kan jedhan Doktar Ballaxaan, karaa bu'uura seeraa tokkollee hin qabneen akka dhabnu ta'uun shira cimaa Itiyophiyaanota hunda irratti raawwatame ta'uu dubbataniiru. Qabeenya seena qabeessa kana dhabuun dhaloota ammaa biratti miira gaabbii kan uumuu ta’uu eeruun, gaaffiin abbaa qabeenyummaa Ulaa Galaanaa mirga uumamaa, Seeraa fi teessuma lafaa bu'uureffate ta'uus hubachiisaniiru. Mootummaan gaaffii ummataa kana deebisuu fi bu'aa tarsiimawaa Itiyoophiyaa kabajchiisuuf karaa dippiloomaasummaan daandii dheeraa imaluu himaniiru. Gaaffichi ajandaa biyyaalessaa ta'uus paartiin isaanii akka deeggaru mirkaneessaniiru. Haalli mijataan mirga uloaa Galaanaa argachuu biyyattiin Seenaa fi uumamaan qabdu irra deebiin mirkaneessu uumamuu akka qabus eeranii, paartiin isaanii gaaffii haqaqabeessa kana galmaan ga'uuf kutannoon akka hojjetu mirkaneessaniiru. Itiyoophiyaan laga Abbayyaa madda humna elektirikaa akka ta'uuf hidhuun fayyadamummaa ishee qormaatilee hedduu keessatti milkaneessuu eeranii, gaaffii ulaa galaanaa irrattis waloon hojjechuun akka barbaachisu dubbatani. Seenaa keessatti diinonni biyyattii carraaqqiiwwan misoomaa ishee akka gufataniif halkanii guyyaa akka hojjetan himanii, Itiyoophiaanonni garuu diina waloo isaanii dhimma ittiin ofirraa qolatanii dha jedhan. Wayita ammaa kanatti dhimmoota faayidaa bayyaalessaa caalaa ajandaan biraa xiyyeeffannaa argachuu qabu akka hin jirre himaniiru.
Hawaasummaa
Dhaabbiileen Amantaa hojii ijaarsa nageenyaa fi misoomarratti  qoodasaanii  cimsuu qabu
Mar 15, 2026 177
Bitootessa 6/2018 (ENA)– Dhaabbileen Amantaa hojiiwwan ijaarsa nagaa fi misoomaarratti gumaacha taasisan cimsuu qabu jechuun Itti-Aantuun Pireezidaantii Naannoo Hararii Aadde Roozaa Umar ibsan. Mariin Abbootii Amantaa Islaamaa waliin mata duree “Ilaalcha Mootummaa Ida’amuu keessatti gahee dhaabbilee Amantaa” jedhu Magaalaa Harari galma Amiir Abdullaahiitti hara’a gaggeeffameera.   Waltajjicharratti kan argaman Itti Aantuun Pirezidaantii Naannoo Harar Roozaa Umar akka ibsanitti, mootummaan badhaadhina hunda galeessa mirkaneessuu fi fayyadamummaa misooma uummataa guddisuuf hojiiwwan hedduu hojjeteera. Hojiiwwan hojjetamaniin,guddinni dinagdee galmaa’aa fi fayyadamummaan misooma uumataa mirkanaa’aa akka jiru kaasaniiru.   Hojiiwwan nagaa fi misooma itti fufsiisuuf hojjetamani keessattis dhaabbileen Amantaa qooda olaanaa gumaachaa akka jiran ibsaniiru. Keessumaa dhaabbileen kun uummata hirmaachisuun nagaaf, akkasumas guddina Hawaasummaa fi Diinagdee mirkaneessuuf shoora olaanaa taphachaa turuusaanii yaadachiisaniiru. Mootummaanis dhaabbileen amantaa akka cimanii fi dagaaganiif gumaacha hedduu taasisuusaa ibsaniiru. Dhaabbileen kunneen nagaa fi tokkummaa biyyaa kabachiisuuf gumaacha taasisuusaanii eeruun; ammas dhaloota naamusaan ijaaruun biyyaa fi uummata isaanii akka tajaajilan gochuu keessatti gahee olaanaa taphachaa jiru jedhaniiru. Nageenya cimsuun misooma saffisiisuuf itti gaafatamummaa hawaasummaa isaanirraa eegamu cimsuu akka qabanis akeekaniiru.   Hirmaattonni waltajjichaas hojiiwwan nagaa fi misoomaa naannicha keessatti raawwatamaniin bu’aaleen abdachiisoon galmaa’uusaa eeruun; gara fuulduraattis mootummaa cinaa dhaabbachuun hojiilee nagaa fi misoomaa eegalaman cimsuun akka itti fufan dubbataniiru.
Duudhaaleen Ayyaana Fiichee Caambalaalaa utubaa tokkummaa fi waliin jireenya Itiyoophiyaa ta'anii kan tajaajilaniidha
Mar 15, 2026 122
Bitootessa 6/2018 (ENA)- Duudhaaleen Ayyaana Fiichee Caambalaalaa utubaa tokkummaa fi waliin jireenya Itiyoophiyaa ta'anii kan tajaajilani waan ta’aniif dagaagaanii fi eegamanii ce’uu akka qaban Deetaan Ministira Aadaa fi Ispoortii Nafiisaa Almaahiddii ibsan. Fiichee Cambalalaan tokkummaa fi walooma lallabuun walitti hidhaminsi hawaasummaa cimuuf qooda olaannaa qaba. Ayyaanni jijjiiraa bara haaraa Sidaamaa “Fiichee Cambalalaan” Hawaasaa “Sooressaa Gudumaalee”tti kabajamaa jira. Sirna kabaja ayyaanichaarratti, kan argamani deetaan Ministira Aadaa fi Ispoortii Aadde Nafiisaa Almaahiddiin Ashaaraa Seenaa qabeessa Uummata Sidaamaa fi ibsituu eenyummaasaa kan ta’e “ Fiichee Cambalalaan’ bara moofaa dhiisanii ce’uun, Abdii ifaan bara haaraa kan itti simatan ta’uu eeraniiru.   Duudhaawwan Ayyaanicha keesa jiran tokkummaa fi waloma Itiyoophiyatiif utubaa ta’uun kan tajaajilu waan ta’aniif eegamee fi dagaagee ce’uu akka qabu hubachiisaniiru. Ayyanichi Araarri kan itti bu’uu fi haaloon kan itti dagatamu waan ta’eef ijaarasa nageenyaa fi tokkummaaf faayidaan qabu guddaa ta’uu hubachiisaniiru. Ministeerichi Mootummaa Naannoo Sidaamaa walii qindoomuun, duudhaalee ayyaanichaa gabbisuu fi faayidaa ijaarsa biyyaatiif akka oolan gochuuf hojii hojjetamu cimsee kan itti fufu ta'uu ibseera. Deetaan Ministiraa kun balaa uumamaan dhiyoo kana Naannoo Kibba Itiyoophiyaa Godina Gaamootti mudateen lubbuun namaa darbuusaatti gadda itti dhaga'ame ibsaniiru.   Deetaan Ministira Turiizimii Obbo Silashii Girmaa gamasaaniitiin, Itiyoophiyaan Hambaalee kiliyyaa Addunyaa galmeessisuudhaan Afriikaa keessaa iddoo olaanaa qabachuu ishee ibsaniiru. Ayyaanni Fiichee Caambalalaa qabeenya biyyaa galmee qabeenya kiliyyaa Addunyaarratti galmaa'e ta'uusaa eeruun, Ayyaanichi dameeTuurizimiitiif gumaacha guddaa kan qabudha jedhaniiru. Mootummaan badhaadhina mirkanessuuf xiyyeefannoo damichaaf kennuun hojjechaa jiraachuu ibsuun, bakkeewwan hawwata Tuuristii misoomsaa jiraachuu ibsaniiru.   Kanaaf, itti fufiinsa qabeenya kiliyyaa kanneen akka Fiichee Caambalalaa mirkaneessuuf kunuunsa barbaachisaa gochuu fi gumaacha dameen kun diinagdeef qabu guddisuun akka barbaachisu ibsaniiru. Miniisteerichi Ayaana Naannoo Sidaamaa Fiichee Caambalalaa dabalatee qabeenya Tuurizimii Naannichatti argaman adda baasuun misoomsuuf hojii eegalame deegarsa akka taasisu mirkaneessaniiru.
Fiichee Cambalalaan tokkummaa fi walooma Lallabuun walitti hidhaminsi  hawaasummaa akka Cimuuf qooda olaanaa qaba- Afa-yaa’ii Mana Maree Federeeshinii Aaganyoo Tashaagar
Mar 15, 2026 150
Bitootessa 6/2018 (ENA)- Fiichee Cambalalaan tokkummaa fi walooma lallabuun walitti hidhaminsi hawaasummaa akka cimuuf qooda olaanaa akka qabu Afa-yaa’iin Mana Maree Federeeshinii Aaganyoo Tashaagar dubbatan. Ayyaana jijiirraa bara haaraa Sidaamaa kan ta’e Fiichee Cambalalaan Hoggantoonni Olaanoon Federaalaa fi Naanno, Jaarsoliin biyyaa, Ayyaantonni, Abbootiin Gadaa, Dargaggoonnii fi keessummooni waamichi taassifameefii bakka argamanitti, Hawaasaa"Sooressaa Gudumaalee”tti sirna ho’aan kabajamaa jira.   Sirna kabaja Ayyaanicharatti kan argaman Afa-yaa’iin Mana Maree Federeeshinii Aaganyoo Tashaagar akka dubbatanitti,Fiichee Cambalalaan sirnaa fi Miidhagina addaa kan qabu Ayyaana Itiyoophiyaati jedhaniiru. Ayyaanichi walooma, Nageenya, Dhiifama barsiisaa Ayyaana bara haaraatti ce’uuti kan jedhan Afa-yaa’iin kun, tokkummaa fi walooma lallabuun, walitti hidhaaminsi Hawaasummaa akka cimuuf qooda olaanaa qabaachuu dubbataniiru. Ayyaanni Fiichee Caambalaalaa kabaja bara haaraa Sidaamaa ta'e kun, haaloo dhiisuun, nagaa fi dhiifamaan bara haaraa kan itti simatan ta'uusaa kaasaniiru.   Ayyaanni Fiichee Cambalalaa bu’uura walitti hidhaminsa tokkummaa fi waloomaa ta’e haala Kanaan kabajamuun, ijoollee fi dargaggoonni Aadaasaanii akka beekanii fi osoo aadaansaanii hinfaalamiin dhalootatti akka darbuuf haala mijataa uumuusaa ibsaniiru. Kennaa uumamaa hedduu biyyattiin qabdu fayyadamuun, badhaadhina saffisiisuuf harka wal-qabnnee cimnee hojjechuu qabna jedhaniiru. Cambalaalaa dabalatee duudhaaleen 'Yuuneeskootiin' (UNESCO) irratti galmaa’an meeshaalee keenya Dippiloomaasiiti kan jedhan , Obbo Aganyoon, duudhaalee kanneen eeguu fi dhaloota dhufutti dabarsuu qabna jedhaniiru. Filannoon tokkummaa biyyaalessaa fi fayyadamummaa haqa qabeessaaf qooda olaanaa qabaachuu kaasuun, filannoon waliigalaa 7ffaan bara kana gaggeeffamu nagaa qabeessaa fi dimokiraatawaa ta’ee akka xumuramu hundinuu qoodasaa akka bahu gaafataniiru. Yeroo ammaa agarsiisa Qeexalaan, gugsii Fardaa fi sagantaawwan adda addaan biroon miidhagee argamaa jira. Ayyaanicharratti hoggantoonni hojii olaanoon Federaalaa fi Naannoolee , keessummoonnii bakka bu’oonni Sabootaa hirmaataniiru.
Diinagdee
Misoomi koriideraa Hojii Seenaa Magaalaa Harar madaalan ibseera
Mar 15, 2026 110
Bitootessa 6/2018 (ENA)–Misooma koriideraan seenaa fi hojiin qaroomina Magaala Harar durii madaalan hojjetamuu danda’uusanii waajjirri koomunikeeshinii Naannoo Hararii beeksise.   Hogganaan waajjirichaa Heenook Mulunaa akka ibsa kennanitti, Misoomni koriideraa seenaa fi qaromina Harar durii sadarkaa madaaluun boqonnaa badhaadhinaarratti akka argamtu taasisuu danda’uu ibsaniiru. Misoomni koriideraa haala kennaa fi qabeenya naannichaa ka’umsa godhateen ogummaa gaggeessaa cimaanii fi kutannoon hawaasa hirmaachisuun kan hojjetame ta’uu hubachiisaniiru.   Hanga Ammaatti misoomni koriideraa Hambaa Idil-Addunyaa Jugalitti daandiin keessa, keessaa Km25n, magaalicha bakkeewwa adda addaa keessatti Km15n, Aanaalee baadiya keessatti immoo Km50 hojjetamuusa ibsaniru. Misoomni koriideraa Daandii Konkolaataa, Biskileetii, miilaa, bakkeewwan magariisaa fi ibsaa daandiirraa ammayaa’aa hammachuusaa eeruun, kunis Harar, jiraattotaaf mijattuu fi hawwattuu akka taatu ishee dandeessiseera jedhaniiru.   Misoomichi yaadama mootummaa Ida’amuun, kalaqa, saffisaa fi qulqullina bu’uura godhatee hojjetamuusaa dubbataniiru. Kunis miidhagina magaalichaa ibsuun, qabeenya Turizimii naannichaa jiru fayyadamuu akka dandeessise eeraniiru.   Kanaan walqabatee, magaalotaa fi baadiyyaatti lakkoofsi lammiilee baay'een carraa hojiitiin fayyadamoo ta'uusaanii ibsaniiru. Rakkoowwan hanqina qulqullinaan mudachaa turan dhabamsiisuurratti misoomnikoriideraa jijjiirama qabatamaa argamsiisuu mirkaneessaniiru.
Magaalaa Shaggaritti baatiwwan 8 darba gibiraarraa galiin birrii biiliyoona 25 tuqaa 8 walitti qabameera
Mar 14, 2026 172
Bitootesa 5/2018 (ENA) Magaalaa Shaggaritti bara 2018 baatiwwan 8 darban gibiraarraa galiin birrii biiliyoona 25 tuqaa 8 walitti qabamuu waajjirri galiiwwanii magaalichaa ibseera. Magaalonni Oromiyaa baasii isaaniin akka of danda’an haala galiin itti walitti qabamu ammayyeessuun galii isaanii guddisuurratti xiyyeeffannoon hojjechaa jiru. Hoji geggeessaan wajjira galiiwwanii Magaalaa Shaggar obbo Malkaamuu Ambawu turtii ENA waliin taasisaniin akka jedhanitti, magaalichatti galii gibirarraa argamu guddisuuf qaamolee isaan ilaallatu waliin hojii hojjetamaa jiruun jijjiiramni guddaan dhufaa jira. Galii magaalicharra argamu guddisuuf labsii, danbii, qajeelfama, akkasumas hojmaata biroo galiiwwan Oromiyatiin bahan xiyyeeffannoon hojiirra ooluu eeran. Hundeeffama magaalaa Shaggariin dura galiin magaalicharraa walitti qabamaa ture birrii biiliyoona 5 gadi akka ture yaadatniiru. Bara bajataa 2017 maagaalichatti galiin gibirarraa argame birrii biiliyoona 24 ta’uu ibsanii, barana birrii biiliyoona 40 walitti qabuuf karoorfamee baatii 8tti birrii biiliyoon 25 tuqaa 8 walitti qabuun danda’ameera jedhan. Galiin gibiraa walitti qabame kunis madda galiwwan idilee, keessoo fi mana qopheessaarraa ta’u himanii, hojii kanaan jijjiiramni misooma dinagdee guddan kan dhufe ta’uu himaniiru. Hawwasaaf hubaannoo kennuu fi alseerummaa hir’isuun qindoominaan hojjetamaa kan jiruu fi keessumaa hojmaata dijitaalessuun galii gibirarraa argamu guddisuun akka danda’ame dubbatan. Galiin walqabatee hojjettoota alseerummaa raawwatan 33 irraatti tankaanfiin bulchiisaa fudhatamuu, daldaltoonni 59 immoo maallaqaan adabamuu obbo Malkaamuun ibsaniiru. Magaalaa Shaggaritti galii gibirarraa argamu guddisuun haala danda’amu irratti qaamolee isaan ilaallatu waliin qindoominaan hojjechuun magaalicha gama hundaan misoomaan saffisiisuuf hojiin jalqabame cimee kan itti fufu ta’uu kaasaniiru.
Daandiin qilleensichaa hojiiwwan dorgomtummaa idil addunyaa isaa guddisuuf taasisaa jiru cimsuu qaba- Pireezidaanti Taayyee Asqasillaasee
Mar 13, 2026 282
Bitootessa 4/2018 (ENA): Gareen Daandii Qilleensaa Itiyoophiyaa dorgomtummaa idil-addunyaa isaa guddisuuf tattaaffii taasisaa jiru cimsee itti fufuu akka qabu Pireezidaantiin Rippabiliika Dimookiraatawaa Federaalawaa Itiyoophiyaa fi To’ataan Olaanaa Dhaabbata Badhaasa Qulqullinaa Itiyoophiyaa Taayyee Asqasillaaseen ibsaniiru. Gareen Daandii Qilleensaa Itiyoophiyaa badhaasa qulqullina biyyoolessaa 12ffaa irratti badhaasa tokkoffaa injifachuun isaa ni yaadatama. Har'a Piziidaanti Taayyee Asqasillaaseen daandii qilleensaa fi hojii isaa daawwataniiru. Pireezdaanti Taayyeen daawwannaa isaaniin akka ibsanitti, Daandiin Qilleensaa Federaalaa mallattoo biyyaati jedhani. Daandiin qilleensaa kun guddina biyyaatiif gumaacha olaanaa taasiseef badhaasni qulqullina sadarkaa tokkoffaa akka isaaf malu qabatamaan mirkaneessaa jira jedhan. Daandiin qilleensaa kuni Itiyoophiyaa fi Afrikaa addunyaa waliin haala olaanaan walitti kan hidhe ta’uu eeruun, ciminni humna namaa fi aadaan hojii isaa kan irraa baratamuu qabu dha jedhni. Dhaabbatichi dorgomtummaa idil-addunyaa isaa guddisuuf tattaaffii taasisaa jiru akka itti fufu dhaamaniiru. Hojii gaggeessaan Garee Daandii Qilleensaa Itiyoophiyaa obbo Masfin Xaasoo akka ibsanitti, daandiin xiyyaaraa kun balaliiwwan isaa bakkeewwan idil-addunyaa fi biyya keessaatti babal’isaa jira jedhani. Dhaabbata yeroodhaa gara yerootti tajaajila isaa fooyyessaa turee fi kanaaf badhaasa hedduu injifate ta’uu ibsaniiru. Fuuldurattis dorgomtummaa idil-addunyaa mirkaneessuuf tattaaffii keenya cimsinee akka itti fufnu isiniin mirkaneessa jedhaniiru.
Naannoo Oromiyaatti Xaa’oon kuntalli Miliyoonni 5 tuqaa 2 Yuniyeenotaa fi Waldaalee hojii gamtaaf dhiyaate
Mar 13, 2026 120
Bitootessa 4/2018(ENA)- Naannoo Oromiyaatti bara kana hanga ammaatti qonna arfaasaa fi gannaaf kan oolu xaa’oon kuntaalli miliyoonni 5 tuqaa 2 Yuniyneenotaa fi Waldaalee Hojii Gamtaa dhimmi ilaallatuuf dhiyyachuu Biiroon Qonnaa Oromiyaa beeksise. Biirichatti Daayirkteerri misooma midhaanii obbo Musxafaa Huseen ENA’tti akka himanitti; naannichatti oomishaa fi oomishitummaa dabaluuf hojii misooma qonnaa waqtii Arfaasaa fi Gannaa bara kanaaf qophiin gahaa taasifamuun hojiitti galameera. Hojii kana keessattis ogeeyyii sadarkaa adda addaarra jiranii fi hoggantoota akkasuma qonnan bultoota waliin mariin bal’aan taasifamuu ibsaniiru. Naannichatti karoora oomishaa fi oomishitummaa qonnaa qabame milkeesuuf galteewwaan qonnaa oomishaa fi oomishitummaa dabalan dhiheesuurratti xiyyeeffannoon hojjetamaa jiraachuu obbo Musxafaan eeraniiru. Bara kana naannichatti qonna waqtii Arfaasaa fi Gannaf galtewwan qonnaa barbaachisan karaa Yuniyeenotaa fi waldaalee Hojji Gamtaa qofaan kan rabsaman ta’uu himaniiru. Haaluma kanaan Xaa’oon kumtaalli miliyoonni 5 tuqaa 2 Yuniyeenootaa fi Waldaalee hojii gamtaa dhimmi ilaallatuuf dhihaachuu himaniiru. Dabalataan qonni kilaastaraan fi tekinolojiiwwaan oomishaa fi oomishitummaa dabalan biroo fayyadamuus xiyyeeffannoon hojjetama jira jedhaniiru. Qonna waqtii Arfaasa bara kanaan godinaalee Oromiyaa sagalitti lafa heektaara miliyoona 1 tuqaa 9 misoomsuuf karoorfamuu ibsaniiru. Keessattu waqtii kana oomishaalee midhaanii akka Maashoo, Boqqoolloo, Mishingaa, Boloqqee, Qamadii, Garbuu, Atara fi kanneen biroo bal'inaan kilaastaran misoomsuuf hojjetama jirachuu eeraniiru. Oomisha kanaaf kan oolus Xaa'oon kuntaalli miliyoonni 1 tuqa 1 fi sanyiin filatamaa kuntaalli kumni 600 ol qophaa'uu obbo Musxafaan himaniiru. Dabalataan naannichatti waqtii ganna bara kanaan lafa heektaara miliyoona 11 ol misoomsuuf karoofamuu ibsaniiru. Oomisha waqtii kanaafis Xaa'oo kuntaala Miliyoona 10 tuqaa 3 dhiheesuuf karoorfamee hojjetama jira jedhaniiru. Dabalataan oomishaa fi oomishitummaa qonnaan bulaa dabaluuf naannaawa Asiidummaan biyyee itti baay'atutti Nooraa kuntaala kuma 400 qonnaan bulaaf dhiheesuuf karoorfamuu himaniiru. Hojii hojjetamaa jiru kanaanis qonna waqtii Gannaarraa omisha kuntaala miliyoona 376 ol argaachuuf karoorfamuu ibsaniiru
Viidiyoo
Saayinsii fi teeknooloojii
Imala Dijitaalaa Itiyoophiyaa dhugoomsuuf dandeettii fi beekumsa lammiilee guddisuu irratti xiyyeeffatamuu qaba
Mar 13, 2026 101
Bitootessa 4/2018 (ENA): Imala Dijitaalaa Itiyoophiyaa dhugoomsuuf dandeettii fi beekumsa lammiilee damee kanarratti qaban guddisuu irratti xiyyeeffatamuu qaba jedhani hayyoonni damee kanaa. Tarsiimichi bu’uuraalee misoomaa dijitaalaa diriirsuu, waraqaa eenyummaa dijitaalaa dhaqqabamaa taasisuu, faayinaansii dijitaalaa cimsuu, tajaajila hijii mootummaa dijitaalaa dhaqqabamaa taasisuu irratti kaayyeffatee hojetamaa jira. Imalli Dijitaalaa Itiyoophiyaa milkaa’uu kan danda’u, lammiilee damicha sirriitti hubachuu danda’u, dandeettii fi beekumsa akka gaariitti kan hidhate uumuun yoo danda’ame akka ta’e ibsameera. ENA’n dhimma kana irratti hayyoota Yunivarsiitii Odaa Bultum waliin marii turtii taasiseen, hayyoonni kunneen bu’uuraalee dijitaalaa babal’isuun tajaajila mootummaa iftoomina, saffisaa fi bu’a qabeessa taasisuudhaaf faayidaa guddaa akka qabu ibsaniiru.   Hayyoota yuunivarsiitichaa keessaa obbo Fiqaaduu Warquu akka ibsanitti, Dijitaalli Itiyoophiyaa kenniinsa tajaajilaa ammayyeessuu irra darbee, magaalota ammayyaa jireenyaa uumuun lammiileef jireenya salphisa jedhani.   Hayyuun yunivarsiitichaa kan biraa obbo Darrib Garramaa akka himanitti, tarsiimoo Dijitaalaa Itiyoophiyaa bara 2030 bu’uuraalee misoomaa ummataa walitti hidhuun fayyadamummaa lammiilee ni mirkaneessa jedhani.   Hojiileen tarsiimoo dijitaalaa 2025 keessatti galmaa'an galma ga'iinsa tarsiimoo bara 2030’f bu'uura cimaa akka ta'u kan ibsani immoo obbo Ismaa'eel Huseen dha. Imalli Dijitaalaa Itiyoophiyaa tajaajila ammayyaa fi saffisaa hawaasaaf kennuudhaaf haala mijataa kan uumu ta’uu eeruun, itti fufiinsa isaatiif ijaarsi ogummaa fi beekumsa lammiilee cimuu akka qabu dubbataniiru.
Wiirtuuleen tajaajila qindaa’aan fayyadama lammiilee guddisaa jiru – Misinstira Muummee doktar Abiyyi Ahimad
Mar 10, 2026 97
Bitootessa 1/2018 (ENA)– Wiirtuun kenna tajaajila qindaa’aa agarsiistuu raawwii tajaajila mootummaa ijoo hojii fi fayyadamummaa lammiilee kan dagaagsu ta’uusaa Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad ibsaniiru. Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad Masoob tajaajila wiirtuu tokkoo Magaalaa Harar daawwataniiru. Daawwannaasaaniin booda Masoob tajaajilli wiirtuu tokkoo Magaalaa Hararitti dhaabbate, Tajaajila Mootummaa wiirtuu tokkotti qindeessee dhiheessuun qaama sagantaa biyyoolessaa ta’uusaa ergaa fuula Miidiyaa Hawaasummaasaniin dabarsaniin ibsaniiru.   Itti dabaluunis wiirtuun tajaajila iddoo tokkoo Harar dhaabbileen 8 foddaalee tajaajila 24n tajaajiloota uummataa 67 bakka tokkotti tajaajilamtootaaf dhiheessa jedhaniiru. Raawwiin biyyaalessaa kun gahumsa kenna tajaajila mootummaa, dhaqqabamummaa fi itti quufinsa lammiilee fooyyessuun dhaabilee gidduutti tajaajila bittinaa’aa hir’isuun , hawaasni tajaajila argachuuf yeroo fi maallaqa qisaasessu hir’isuu dandeessiseera jedhaniiru. Guutuu biyyaalessaatti Tooftaa Masoobiin, mootummaan ce’umsa dijiitaalayizeeshinii fi kenna tajaajila qindaa’aaf ejjennoo cimaa qabu haala mul’isuun babal’achaa jira jechuun Ministirri Muummee ibsaniiru. Wiirtuun tajaajilaa qindaa’aan agarsiistuu raawwii hojii ijoo tajaajila mootummaa fi fayyadamummaa lammiilee waligalaa kan guddisu ta'uusaa hubachiisaniiru.
Ilaalcha hin danda’amuu kan cabsan urjiilee samii
Mar 8, 2026 143
Daandiin Qilleensa Itiyoophiyaa guyyaa dubartoota idil-addunyaa kabajuuf balalii biyya keessaa fi idil-addunyaa dubartootaa qofaan hogganamu saddeet ni gaggeessa. Akka addunyaa guutuutti balaliistota daandiiwwan xiyyaaraa daldalaa keessaa hirmaannaan dubartootaa dhibbeentaa jaha qofa dha akka ragaaleen agarsiisanitti. Kanneen giddu galeessaan addunyaa irraa fooyyee kan qaban keessaa, Daandiin Qileensaa Hindii (Air India) balaliistota isaa keessaa dhibbeentaan 15 dubartoota dha. Daandiin Qilleensaa Itiyoophiyaa yeroo ammaa balaliistota dubartoota 95 kan qabu yoo ta’u, daandiiwwan qilleensaa Afrikaa muraasa saffisaan lakkoofsa isaa dabalaa jiran keessaa isa tokko taasiseera. Balalii dubartoota qofaan hogganamu dubartoota balaliistota balalii kana irratti hirmaatan, kanneen ENA waliin turtii taasisan, balalii dubartoota qofaan taasifamu irratti hirmaachuun kan isaan kan boonsuu fi gammachuu isaaniif kan kenne akka ta’e dubbataniiru. Gargaartuu balaliistuu kan ta’an Tsiyoon Dammaqee akka ibsanitti, balaliisaa dargaggeettii dubaraa Itiyoophiyaa jalqabaa Kaapteen Amsaalee Gowaaluu irraa akka fakkeenya fudhatanii fi kaka’umsa argataniin booda indaastirichatti makame jdhani. Erga seektarichatti makamaniis namoonni isaan argan bakka deeman hundatti akka isaan jajjabeessan himaniiru. Gargaartuu balaliistuu kan biraa Liidiyaa Gammee akka himanitti, dameen kun shamarraniif qormaata ta’ee fudhatamus, dubartoonni hojjechuu akka danda’an kan agarsiisan kanneen nu dura turan irraa barachuun damichaatti makamne jedhani. Balalii dubartoota qofaan durfamu irratti hirmaachuun isaaniis akka isaan gammachiisuu fi akka isaan boonsu himaniiru. Hojii cimaa fi kutannoon rakkoolee mudatan irra aanuun furtuu milkaa’ina akka ta’e kan ibsan balaliistonni kunniin, dubartoonni cimanii hojjechuun ofitti amanamummaa yoo horatan bakka barbaadan ni ga’u jedhaniiru.
Inistitiyuutichi Aadaa, Seenaa fi duudhaalee ummataa irratti qorannoowwan  gama hedduun   gaggeessaa jira
Mar 6, 2026 131
Guraandhala27/2018(ENA):-Inistitiyuutiin Qorannoo Oromoo Aadaa, Seenaa fi duudhaalee ummataarratti hojiiwwan qorannoo fi qo’annoo hedduu gaggeessaa jiraachuu beeksise. Itti Aanaan Daarektara Olaanaa Inistitiyuutichaa obbo Zinaabuu Asiraat akka ibsanitti, dhaabbatichi Aadaa, seenaa, duudhaa, Aartii,fi guddina Afaan Oromoorratti xiyyeeffannoo kennee hojjechaa jira. Dargaggoonni naamusa gaariin guddinaa fi misooma biyyaaf akka tattaafataniif gaheen qaamolee qooda fudhattootaa cimuu qaba jedhaniiru. Kana bu’aa qabeessa gochuuf Yuunvarsiitii Arsii fi dhaabbilee olaanoo Naannichatti argaman biroo waliin, komishinii Tuurizimii , gidduugala Qorannoo Aadaa Oromoo, Biiroo Dargaggoo fi Ispoortii waliin qindoominaan hojjetamaa jiraachuu ibsaniiru. Itti Aanaan Daarektara Olaanaa Inistitiyuutichaa itti dabaluun,hanga ammaatti qaamolee qooda fudhattoota waliin qindoomuun hojiiwwan qorannoo 70 ol raawwatamuusaanii eeraniiru. Isaan keessaa kitaabileen 30 ol Seenaa,Afaanii fi Aadaarratti xiyyeeffatan maxxanfamanii Hawaasaa dhihaataniiru jedhaniiru. Hojiin kun aadaa dubbisa dargaggootaa cimsuu fi naamusa hunda galeessa akka gonfataniif qooda olaanaa akka qabu hubachiisaniiru. Bu’aawwan qorannoo fi qophiilee Kitaabaa Ilaalchisuun dargaggoonni yaada kennan, hojichi hanqina hubannoo dhaloota biratti mul’atu furuuf akka gargaaru ibsaniiru. Dargaggoo Siraaj Ahimad akka ibsetti, dubbisuun dargaggoonni waa’ee eenyummaa fi Aadaa Hawaasaa akka beekan taasisa. Sirni Gadaa bu’uuraa fi eenyummaa keenya kan jedhe dargaggoo Siraaj, waa’ee sirnichaa fi duudhaalee Oromoo irratti beekumsa gahaa argachuuf Aadaa dubbisuu keenya gabbisuu qabna jedheera. Dhaloonni haaraan hojii tuffachuu keessaa bahee, hojiiwwan misoomaa irratti dammaqinaan hirmaachuu akka qabu ibseera.
Ispoortii
Sagalee fi hirmaannaa dubartootaatiin Badhaadhinni Itiyoophiyaa ni dhugooma ta’a – Kantiibaa Adaanech Abeebee
Mar 8, 2026 142
Guraandhala 29/2018 (ENA): Badhaadhina Itiyoophiyaa sagalee fi hirmaannaa dubartootaatiin ni mirkaneessina jedhan kantiibaan Magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee. Guyyaan dubartoota idil addunyaa sadarkaa addunyaatti yeroo 115ffaa kan kabajamu yoo ta’u, akka Itiyoophiyaatti immoo yeroo 50ffaaf kabajamaa jira. Guyyaa Dubartoota Idil Addunyaa akka Itiyoophiyaatti yeroo 50ffaaf kabajuuf fiigichi daandii kiiloo meetira 5 magaalaa Finfinneetti gaggeeffameera. Sagantaa ispoortii kana Biiroo Dargaggootaa fi Ispoortii Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee, Biiroo Dhimma Dubartootaa fi Hawaasummaa waliin ta'uun qopheesse. Kantiibaan Magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee ergaa gdabarsaniin dubartoonni gahee olaanaa ijaarsa biyyaa fi imala badhaadhinaa keessatti qaban guddaa dha jedhani.   Seenaa Itiyoophiyaa keessatti namoonni milkaa’oo fi atileetotni dubartoota beekamoo hedduun akka jiran eeruun, dandeettii fi humni adda ta’e kanaaf beekamtiin guddaan kennamuu akka qabu ibsaniiru. Nageenyaa fi badhaadhina Itiyoophiyaatiif dubartoonni aarsaa guddaa akka kaffalan yaadachiisuun, akkasumas dubartoonni ammallee misooma biyyaalessaa mirkaneessuuf qophii ta’uu ibsaniiru. Obboleewwan keenya waliin ta’uun biyya keenya guddifna kan jedhan, hirmaannaan dubartootaa dhiirota waliin haala qindoominaa fi deggarsa qabuun misooma biyyaaf akka oolu ni taasifnas jechuun ibsaniiru. Mootummaan hirmaannaa haqa qabeessa dubartootaa mirkaneessuuf ciminaan hojjechaa jiraachuus aadde Adaanech himaniiru. Akkasumas imala badhaadhinaatti hirmaannaan dubartootaa dinagdee fi hawaasummaa haqaan akka dhugoomu ciminaan hojjechuuf waadaa galaniiru. Imala Itiyoophiyaan gara badhaadhinaatti taasiftu keessatti dubartoonni humna adda duree ta’uu kan ibsan kantiibaan kun, akkasumas guyyaa kana sababeeffachuun baga gammaddan jechuun ergaa dabarsaniiru. Ministirri Ministeera Dubartootaa fi Dhimma Hawaasummaa Dr. Ergoogoe Tasfaayee gama isaaniitiin, jijjiirama biyyoolessaa har’a mul’ateef bu’uurri waggoota 50 darban keessatti mirgaa fi sagalee dubartootaa xiyyeeffannoo kennuudhaaf tattaaffii taasifameen akka ta’e ibsaniiru. Bu’aan dubartoonni damee siyaasaa, diinagdee fi hawaasummaa keessatti qaban guddina biyyaatiif murteessaa ta’uu hubachiisaniiru. Dubartoonni fiigicha kanarratti hirmaatan akka himanitti, fiigichi kun fayyaa qaamaa fi sammuu dubartootaa eeguu qofa osoo hin taane, hariiroo hawaasaa cimsuu keessattis gahee olaanaa qaba jedhani.   Fiigicha daandii kiiloo meetira 5 kana irratti keessummoonni affeeraman, hoggantoonni hojii mootummaa olaanoo fi atileetotni bebbeekamoo hirmaataniiru.
Piriimar liigichaan taphoonni   Arsenaal Biraayiten waliin, Maanchistar Siitiin Nootinghaam Fooresti waliin  taasisan hawwiin ni  eegama 
Mar 4, 2026 268
Guraandhala 25/2018(ENA) - Piriimar liigii Ingiliz torban 29ffaa oolmaa guyyaa lammataan taphoonni shan ni gaggeeffamu. Galgala sa’aatii 4:30tti Biraayiteen Arsenaal waliin Istaadiyeemii Ameeksitti ni taphatu. Biraayiteen qabxii 37n sadarakaa 12ffaa qabateera. Arsenaal qabxii 64n liigicha dursaa jira. Taphichaan Biraayiteen Injifannoo itti fufaa liigichaa sadii galmeessisuuf kan taasisudha. Morkataansaa Arsenaal yoo injifate dursummaa liigichaa kan itti cimsatu qabxii murteessaa sadii argata. Taphicha Abbaa seerummaan Kiriis Kavanag ni gaggeessu.   Sagantaa biroon Manchistar Siitiin Nootinghaam Fooresti waliin galgala sa’aatii 4:30tti Istaadiyeemii Itihaaditti ni keessummeessa. Manchistar Siitiin Taphni tokko otoo isa hafuu qabxii 59n sadarkaa 2ffaa qabateera. Nootinghaam Fooresti qabxii 27n sadarkaa 17ffaarratti argama. Manchistar Siitiin yoo injifate morkii waancaa keessatti akka ittifufu isa taasisa. Tapha ligichaa shanan darbanitti kan hin mo’anne Nootingihaam Fooresti yoo injifatee , sadarkaa gad bu’insaa jalaa ooluuf morkii taasisu keessatti qabxii murteessaa sadii argamsiisaaf. Galgala sa’aatii 5:15tti Niwukaastil Yunaayitid Maanchistar Yuunaayitid waliin ni taphata. Niwuukaastil Yunaayitid qabxii 36n sadarkaa 13ffaarratti argama. Maanchistar Yunaayitida qabxii 51n sadarkaa 3ffaa qabateera.   Niiwuukaastil itti fufinsaan yeroo lama erga mo’amee booda gara injifannootti deebi’uuf ni taphata. Mancheester Yunaayitid deemsa gaarii kanaan itti fufuu fi dorgommii Shaampiyoonsi Liigii keessatti morkiisaa cimsachuuf qabxii sadii argachuun murteessaadha. Istaadiyeemii Viillaa Paarkitti Astonviilaan chelsii waliin galgala sa’aatii 4:30tti ni taphatu. Astonviilaan qabxii 51n sadarkaa 4ffaarra jira, Chelsiin qabxii 45n sadarkaa 6ffaa qabateera. Shaapiyonsi liigichaan hirmaachuuf gareewwan lamaan morkii cimaa gaggeessu. Fulhaam weestihaam Yunaayitid waliin galgala sa’aatii 4:30tti Istaadiyeemii Kiravan koteejitti taphasaanii gaggeessu.
Eegumsa naannoofi haala qilleensaa
Milkaa’inni eegumsa naannoo fi dinagdee magariisaa Itiyoophiyaan itti jirtu fakkeenya ta’ee kan fudhatamudha
Mar 14, 2026 233
Bitootessa 5/2018(ENA)- Milkaa’inni eegumsa naannoo fi dinagdee magariisaa Itiyoophiyaan itti jirtu ajandaa misoomaa fakkeenya ta’ee fudhatamu ta’uu Itiyoophiyaatti ambaasaaddarri Hindi Aniil Kumar ibsan. Ambaasaaddar Aniil Kumar Raayi turtii Itiyoophiyaa waliin taasisaniin, Itiyoophiyaan sagantaa ashaaraa magariisaatiin biqiltuu hedduu dhaabuunshee bu’aa gadhiisii kaarboonii xiqqeesu agarsiisaa akka jiru ibsaniiru. Geejjiba faalamarraa bilisa ta’e babal’isuudhaan dinagdee magariisaa dhiibbaa jijjiirama qilleensaaf hin jilbeeffanne ijaaruuf tarkaanfii murteessaa fudhachaa akka jirtus kaasaniiru. Milkaa’inni eegumsa naannoo fi dinagdee magariisaa Itiyoophiyaan itti jirtu ajandaa misoomaa fakkeenya ta’ee fudhatamu ta’uu dubbataniiru. Ijaarsi sirna dinagdee amansiisaan jijjiirama haala qilleensaaf hin jilbeeffanne amansiisaan kan Itiyoophiyaan itti jirtu biyyoota Afriikaa fi addunyaa birof fakkeenyummaan kan fudhatamu ta’uu ibsaniiru. Hindis tattaaffii Itiyoophiyaan sirna dinagdee magariisaa jijjiirama haala qilleensaaf hin jilbeeffanne ijaaruuf itti jirtuuf tumsashee cimsitee akka itti fuftu mirkaneessaniiru. Pilaastikoota tajaajila yeroo tokkoof oolanirratti dhorkaan dhiheenya taasifame nageenya naannoo fi eegumsa lafaaf tarkaanfii murteessaa faayidaa cimaa qabu ta’uu kaasaniiru. Fuulduras Hindi muuxannoo sirna eegumsa naannoo fi dinagdee magariisaarratti qabdu qooduudhaan tumsa hunda galeessa Itiyoophiyaa waliin qabdu cimsitee akka itti fuftu ibsaniiru.
Godina Shawaa Bahaatti biqiltuuwwan Ikooloojii naannichaa bu’uura godhatan qophaa’aa jiru
Mar 4, 2026 175
Guraandhala 25/2018(ENA) - Naannoo Oromiyaa Godina Shawaa Bahaa biqiltuuwwan faayidaa hedduu qaban Ikooloojii naannicha bu’uura godhatanii qophaa’aa jiraachuu waajjirri Qonna Godinichaa beeksise. Sagantaan Ashaaraa magariisaa Hagayya bara 2011 Ministira Muummee doktar Abiyyi Ahimadiin eegalamuunsaa ni yaadatama. Itti Aanaan Waajjira Qonnaa Godina Shawaa Bahaa Obbo Abinnat Zagayyee ENA’f akka ibsanitti, buuftaalee biqiltuu 11 Godinicha keessa jiran keessatti biqiltuuwwan ganna dhufu dhaabbatan qophaa’aa jiru. Buufanni biqiltuu kunneen duula Ashaaraa magariisaaf biqiltuuwwan sanyii adda addaa biqilchuun dhiheessuurratti qoodni bahaa jiran guddaa ta’uu ibsaniiru. Bara kana biqiltuuwwan miiliyoona 284 ol qopheessuuf karoorfamee biqiltuuwwan miiliyoona 241 ol biqilchuun hojjetamuu eeraniiru. Qophiin biqiltuu kun hedduuminan sanyiiwwan biqiltuu jijjiirama haala qilleensa to’achuuf gargaaran xiyyeeffannoon kan itti kenname ta’uu hubachiisaniiru. Dabalataan Faayidaa Dinagdee qonnaan bulaa kan argamsiisuu fi soorataaf kan oolan biqiltuuwwan muduraalee miiliyoona 26 tuqaa 7 kan of keessatti hammate qophaa’uu dubbataniiru. Dhaabbiin biqiltuu bara kanaa haala Ikooloojii nannichaa gidduugaleeffachuun kan raawwatamu ta’uu eeruun Godinichatti waggoottan darban biqiltuuwwan dhaabbatan keessaa dhibbantaa 85n ol qabachuusaa beeksisaniiru. Biqiltuuwwan dhaabbatan tuttuqqaa namaa fi beelladaarraa eeguun kunuunsamaa jiraachuu himaniiru. Bara kana karoora qabame milkeessuuf boolla biqiltuun keessa dhaabbamu qotamee qophaa’uu beeksisaniiru.
Guyyoota kurnan itti aananitti hangi rooba Arfaasaa fi facaatiin isaa cimee itti fufa
Mar 3, 2026 175
Guraandhala 24/2018 (ENA): Guyyoota kurnan itti aananii dhufan keessatti naannoolee midhaan Arfaasaa itti misoomsan keessatti hangi roobaa fi facaatiin isaa haalaan akka dabalu Inistiitiyuutiin Meetirooloojii Itiyoophiyaa beeksise. Itti aanaan Daarektara Olaanaa Damee Raaga Meetirooloojii, Tajaajila Gorsaa fi Qorannoo Inistiitiyuutichaa Dr. Asaaminawu Tashoomaa ENA’tti akka himanitti, Raagaan tilmaama akka agarsiisutti haalli meetirooloojii roobaaf mijatu dabalaa jira jedhani. Raabsiin roobaa kun Kibbaa fi Kibba Baha Itiyoophiyaa (naannoowwan waqtii rooba isaanii argatan), gammoojjii sululuwwan qinxamaa jiran, kutaalee giddu galeessaa fi Kibba Lixa biyyattii, naannoo Bahaa fi Kaaba Bahaa kan uwwisu ta’uu ibsaniiru. Naannolee kanneenitti roobn salphaa hanga giddu galeessaa kan eegamu yoo ta’u, naannoolee irra caalaan rooba idilee hanga idilee ol kan roobu ta’a. Kana malees darbee darbee rooba cimaan ni rooba jedhame. Fooyya’iinsi roobaa kun keessumaa qonnaan bultoota midhaan Arfaasaa misoomsaniif faayidaa guddaa qaba jedhaniiru. Roobni kunis midhaan yeroo Arfaasaa facaafamuuf barbaachisaa ta’uu himaniiru. Qonnaan bultoonnii fi horsiisee bultoonni naannoo hanqina bishaanii jiran bishaan roobaa walitti qabuun kuusuun gara fuulduraatti akka itti fayyadamaniif yaada dhiyeessaniiru. Akkasumas roobni yeroo Arfaasaa roobu guyyoota kurnan dhufan keessatti bishaan dirra lafaa fi bishaan kuufamaa adda addaa keessatti akka dabalu himaniiru. Haaluma kanaan, Omoo Gibee, sulula gammoojjii, Awaash Gubbaa fi Giddugaleessaa, Abaay Giddugaleessaa fi Gadii, Gannaalee Dawaa fi Waabee Shabalee jiidhina fooyya’aa ni argatu jedhamee eegama jedhan. Kunis kuufama bishaanii uumamaa fi namtolchee fayyadamuun bishaan isaanii akka dabalu himaniiru. Kanumaan walqabatee ho'i guyyaa olka'aan kutaalee biyyattii tokko tokkotti akka itti fufu ibsaniiru. Ragaan tilmaama akka agarsiisutti naannoolee Gaambeellaa, Affaar, Somaalee, Benishaangul Gumuuzii fi Amaaraa Lixaatti ho’i guyyaa ol’aanaan digrii seentigireedii 33 hanga 37.2 ni ga’a jedhamee eegama.
Baay’inaan Kan Dubbifaman
Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu kennaniifi ragaa kennaan itti fayyadamuu danda'an ifa godhe.
Mar 3, 2023 17002
Guraandhala 24/2015(TOI) - Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa guyyaa har'aa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu ittiin kennaniifi ragaa ittiin eeraan fayyadamuu danda'an 'Public Feedback System' jedhamu ifa godhe. Komishinichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo waliin ta’uun Appilikeeshinii kana akka hojjete eerameera. Appichi afaanota biyya keessaa shaniin tajaajila kan kennu ta'uun himaeera. Komishinarri Komishinii Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa Dooktar Saamu’eel Urqatoo akka jedhanitti, komishinichi hojiiwwan jijjiramaa hojjechaa jiru milkeesuuf teeknooloojiiwwan fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Appilikeeshinichi hojii kan ariifachiisuufi haleellaa fi sodaachisaa ragaa eertootaa fi odeeffannoo kennitootarra gahu kan ittisu ta'uu himaniiru. Kana hordofuun hawaasni karaa appilikeshinii 'Public Feedback System'' yaada kennuudhaan itti gaafatamummaa biyyaalessaa isaa ba'uu qabu gaafataniiru. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Obbo Solomoon Sookaa akka jedhanitti, appilikeeshinii kana haleellaa saayibarii eegumsii cimaan kan taasifamuuf ta'uu himaniiru. Waajjira Ministira Muummeetti deetaan dhimmoota Kaabinee obbo Tasfaayee Dhaabaa akka jedhanitti, malaammaltummaa ittisuuf dhaabbanni tokko qofaan hojjetee milkaa'uu hin danda'u. Kanaaf lammileen hunduu miira itti gaafatamummaa qabuun malaan maltummaa ittisuuf hirmaachuu qabu jedhaniiru.
Gabaasa addaa
Poolisiin Magaalaa Finfinnee Tajaajilasaa guddina Magaala waliin wal-simsiisee guddisuuf teekinooloojii ammayyaa fi humna namaa gahoome gurmeessuun hojiisaa cimsee itti fufeera
Nov 22, 2025 2357
Sadaasa 13/2018(TOI )-Poolisii Magaalaa Finfinnee Tajaajilasaa guddina magaala waliin wal-simsiisee guddisuuf Teekinooloojii Ammayyaa fi humna namaa gahoomeen hojii gurmeessuusaa cimsee itti fufuu Kantiibaan Bulchiinsa Magaala Finfinnee Adaanechi Abeebee ibsan.   Qajeelchi Kolleejjii Poolisii Magaala Finfinnee yeroo jalqabaatiif humnasaan kaadimamtoota qodaaltota leenjise eebbisiiseera. Sirna eebbaa kanarratti Kantibaan Magaala Finfinnee Adaanechi Abeebee, Itti Aanaan Komishinar jeneraaliin Poolisii federaalaa Malaakuu Fantaa, Ajaajaa qajeelcha poolisii waliigalaa magaalaa Finfinnee Komishinar Geetuu Argaaw fi keessummoonni waamichi tassifameefii argamaniiru.   Kantibaa Adaanech Abeebee wayita kana akka dubbatanitti, xiyyeeffannoo guddan Bulchinsichaa Dinagdee jiraattota magaalichaa ijaaruu fi jireenya hawaasummaa fooyyessuun misooma fulla’aa fi bulchiinsa gaarii, badhaadhina hunda galeessa mirkaneessuudha. Magaalittii jireenyaa fi hojiif kan mijatte akka taatuu fi dorgomaa idil-addunyaa fi filatamtuu, magaala konfiraansii taassisuuf bu’aa qabeessummaan hojiiwwan misoomaa eeggalamanii cimanii itti fufuu beeksisaniiru. Hojiiwwan misooma kunneen fulla’aa gochuuf nagaa fi tasgabbin mirkanaa’uun murteessaa fi dhimma ijoo ta’uu hubachiisaniiru. Gama Kanaan Qajeelchi Poolisii Magaala Finfinnee Nageenyaa fi tasgabbii magaalittii mirkaneessuuf hojiiwwan jijiiramaa hojjechaa jiru kan jajjabeeffamu ta’uu dubbataniiru.   Qajeelchichi guddina magaalichatti argamaa jiru u’uureffachuun tajaajilasaa guddisuuf teekinooloojii ammayyaa fi humna namaa gahoomeen of gurmeessuun hojiisaa hojjechuu dubbataniiru. Kunis ergama poolisiif kenname sirnaan raawwachuuf kan isa dandeessisu ta’uu ibsaniiru. Gama Kanaan Qajeelchichi humna namaa gahoome horachuu dabalatee teekinoolojin of gurmeessuuf hojjechaa turuu mirkaneessaniiru. Qondaaltonni eebbifamtoonni nagaa fi tasgabbii magaalittii eegsisuuratti itti gaafatamummaa guddaa qabaachuusaanii kaasuun seeraa fi sirna magaala kabachiisuun kutannoon akka hojjetan hubachiisaniiru.  
Tajaajila Oduu Itiyoophiyaa
2015