Adoolessa 11/2018 (ENA) - Tajaajilli tola ooltummaa faawundeeshinii herti attaak Itiyoophiyaa fi gareen tola ooltotasaa jaajalaan kennitan kan jajamudha jedhan Kantiibaan Adaanech Abeebee. Kantiibaa Adaanech yeroo 5ffaaf Itiyoophiyaa dhufuudhaan dhukkubsattoota onnee 700 caalan waldhaanuun dhukkubarraa fayyisan hundeessitoota faawundeeshinii Heart Attack Ethiopia (Herti attaak Itiyoophiyaa) fi garee tola ooltotaasaa waajjirasaaniitti simachuusaanii fuula miidiyaa hawaasummaasaaniitiin ibsaniiru. Tajaajilli tola ooltummaa faawundeeshiniin herti attaak Itiyoophiyaa fi garee tolaa ooltotaasaa jaalalaan kennitan onneerraa kan jajamudha jedhaniiru. Fuulduras dhukkubsattoota onnee waldhaansaaaf darabee eeggachaa jiran deebii hatattamaa akka argatan waliin qindoofnee lubbuu namoota hedduu baraaruuf waliin hojjechuuf walii galleerra jedhaniiru. Hundeessitootaa fi miseensota garee waldhaansaa tola ooltotaa garee waldhaansaa akkasii qindeessitanii hojii lubbuu baraaruu hojjechuun hamaatan maqaa koo fi maqaa waldhaanamtootaan nan galateeffadha jechuun ibsaniiru.

Adoolessa 10/2018 (ENA): Oomishtummaa qonnaa guddisuun birmadummaa nyaataa mirkaneessuun ajandaa keenya itti fufiinsa qabudha jedhan itti aanaan pireezdaantii mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Awwaluu Abdii. Yaa'iin Waliigalaa Buusaa Gonofaa Oromiyaa 3ffaa guyyaa har'aa Adaamaa Galma Abbaa Gadaatti gaggeeffameera. Akka itti aanaan pireezdaantii mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Awwaluu Abdii jedhanitti, oomishtummaa qonnaa naannichaa guddisuun birmadummaa nyaataa mirkaneessuuf xiyyeeffannoon kennamee jira. Kunis balaa namtolchee fi uumamaaf deebii ariifataa kennuu fi birmadummaa nyaataa mirkaneessuu keessatti gahee olaanaa akka qabu ibsaniiru. Aadaa walgargaarsa ummata Oromoo kan ta’e Buusaa Gonofaa hojiirra oolchuun bu’aa argamsiisuus hubachiisaniiru. Busaa Gonofaan aadaa deeggarsa hawaasaa fi nyaataan of danda’uu cimsuuf tattaaffii waloo ta’uu ibsaniiru. Kunis aanaalee naannichaa 59 rooba gabaabaa qaba keessatti rakkoolee hawaasummaa uumamuu malu irra aanuuf gargaareera jedhan. Hojiin kun kuufama nyaataa namootaaf ta’u dabaluu qofa osoo hin taane, bishaan kuusuudhaan soorata beeyladaa misoomsuu danda’eera jedhan. Buusaa Gonofaa namoomaaf oolchuuf hojii hojjetameen hawaasni hedduun balaa uumamaafi namtolcheerraa baraaramuu Walitti qabaan Yaa'ii Waliigalaa Buusaa Gonofaa Oromiyaa Ambaasaaddar Alamaayyoo Taganuun. Hojii qonnaa fi maanufaakchariingii irratti bobba’uu kan himan Ambaasaaddar Alamaayyoo, magaalota Bulbulaa fi Naqamtee keessatti industiriiwwan piroosesingii qindoome irratti Buusaa Gonofaan Oromiyaa hirmaachaa akka jiru himaniiru. Hojiilee Buusaa Gonofaan hanga yoonaatti hojjetamanis yeroo rakkoo waliif birmachuurra darbee bu'uuraan hawaasa tajaajiluuf hojiilee invastimentii, qonnaa, tajaajila, geejjibaa, maanufaakchariingiifi kanneen biroo keessa seenuun birmadummaa mirkaneessuu jalqabeera jedhani. Bara baajata haaraa kana galmaan ga’uuf qindoominni jiraachuu akka qabus hubachiisaniiru. Hanga ammaatti naannichatti miseensonni miiliyoona 29.4 galmaa’uu kan himan immoo Itti Gaafatamaa Buusaa Gonofaa Oromiyaa obbo Muhammad Jundaati. Bara baajataa xumurame kana keessa namoota rakkoof saaxilamoo ta’an deeggaruuf qabeenyi birrii biiliyoona 3.8 ol walitti qabamuu eeraniiru. Midhaan gosaan walitti qabame kuntaala miiliyoona 2.2 ol nyaata barattootaaf akkasumas akka kuufamaatti akka oolu himaniiru. Hojii kana galmaan ga’uuf hojii qonnaa, horsiisa beeyladaa fi ijaarsa mana kuusaa irratti xiyyeeffachuu isaaniis eeraniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#

Adoolessa 10/2018 (ENA): Dhaqqabummaa fi qulqullinni tajaajila fayyaa manneen amala sirreessaa keessatti kennamu daran cimuu qaba jedhan Itti Aantuun Af-yaa’ii Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa aadde Loomii Badhoo. Ministirri Ministeera Fayyaa Doktar Maqdas Dhaabaa gama isaaniitiin tajaajila fayyaa manneen amala sirreessaa keessatti kennamu sirna fayyaa dhaabbataa keessatti hammachuu fi dhaqqabummaa fi qulqullina isaa fooyyessuuf hojiin qindoominaan hojjetamaa jira jedhaniiru. Sagantaan Tajaajila Tola Ooltummaa Gannaa Damee Fayyaa Bara 2018 Magaalaa Shaggar Mana amala Sirreessaa Daalattiitti ifatti eegalameera. Itti aantuun Af-yaa’ii Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa aadde Loomii Badhoo haasaa taasisaniin manneen amala sirreessaa iddoo olaantummaan seeraa itti kabajamu qofa osoo hin taane, wiirtuu jijjiiramaa dhalli namaa itti moo’ee fi sirreeffamtoonni beekumsa, dandeettii fi xiinsammuu itti hidhatanii hawaasatti makaman ta’uu ibsaniiru. Sirreeffamtoonni akkuma lammii kamiiyyuu kunuunsa namoomaa fi fayyaa argachuu qaban hunda argachuuf mirga akka qaban eeruun, dhaqqabummaa fi qulqullinni tajaajila yaalaa argatan daran fooyya’uu akka qabu ibsaniiru. Tajaajilli fayyaa tola ooltummaa Ganna tajaajila yaalaa argachuufis gahee deeggarsaa akka qabu, tajaajila fayyaa manneen amala sirreessaa keessatti kennamu daran babal’isuun barbaachisaa ta’uu hubachiisaniiru. Hojiin yaallii fi qorannoon bal’aan qindoomina ogeessota fayyaa mootummaa fi dhuunfaa waliin ta’uun hojjetamuu akka qabu dubbataniiru. Ministirri Ministeera Fayyaa Doktar Maqdas Dhaabaa, Tajaajilli tola ooltummaa kun sochii biyyaalessaa Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad jalqabsiisan ta’uu eeruun, ministeerichi muuxannoo kana damee fayyaa keessatti cimsee itti fufa jedhani. Tajaajilli tola ooltummaa Ganna waggaa waggaan damee fayyaatiin kennamu ogeessota fayyaa biyyattii, akkasumas ogeeyyii fayyaa diyaaspooraa fi tola ooltota biroo hirmaachisuun raawwatamaa akka jiru himaniiru. Kunis lammiilee hedduudhaaf tajaajila fayyaa dhaqqabamaa ta’e babal’isuuf carraa uumuu akka ta’e akeekaniiru. Sirreeffamtoota manneen amala sirreessaa keessa jiraniifis tajaajilli fayyaa bilisaa, qulqullinaa fi haqa qabeessa ta’e kennamaa akka jirus himaniiru. Dhaabbileen fayyaa manneen amala sirreessaa keessatti argaman cimsuu fi sadarkaa tajaajila isaanii fooyyessuuf hojiin ni hojjetama jedhaniiru. Sagantaan kun hojii guyyaa tokkoo ykn yeroo tokkoo osoo hin taane, sagantaa itti fufiinsa qabuu fi dhaabbilee fayyaa fi manneen amala sirreessaa guutuu biyyattii keessatti walitti fufiinsaan hojiirra oolu ta’uus ibsaniiru. Hoggantoonnii fi qooda fudhattoonni saganticha irratti hirmaatan sagantaa dhaabbii ashaaraa magariisaa irratti hirmaataniru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#

Adoolessa 9/2018 (ENA): Inistiitiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa biyyaa keenyarra darbee ardii kanaaf boonsaa jedhan Ministirri Ministeera Fayyaa Doktar Maqdas Dhaabaa. Ayyaanni hundeeffama waggaa 100ffaa Inistiitiyuutii Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa kabajamaa jira. Sirna ayyaanichaa kanarratti aanga'oonni mootummaa olaanoo, bakka bu'oonni damee fayyaa idil-addunyaa fi michoonni, Pireezidaanti Taayyee Atsiqasillaasee fi Ministirri Ministeera Fayyaa Doktar Maqdas Dhaabaa argamaniiru. Ministirri Ministeera Fayyaa Doktar Maqdas Dhaabaa akka jedhanitti, inistiitiyuutichi waggoota dhibba darbaniif seenaa fayyaa biyyattii keessatti gahee olaanaa taphachuu isaa ibsaniiru. Inistiitiyuuticha keessatti qorattoonni, ogeeyyiin qorannoo, xiinxaltoonni daataa, deebii balaa fi hojjettoonni deeggarsaa gahee olaanaa taphataniiru jedhan. Inistiitiyuutichi qormaata fayyaa rakkisaa biyyattii mudate keessatti dandamannaa guddaa uumuun hojii ajaa’ibsiisaa hojjetrra jedhan. Keessattuu yeroo weerara COVID-19 fi weerara adda addaatti Ministeera Fayyaa waliin walitti dhiyeenyaan hojjechuun hojii bu'a qabeessa ta'e hojjateera jechuun ibsaniiru. Qormaata laabraatoorii fi sakatta’iinsa irratti hoggansa qabaachuu isaa, akkasumas deebii hatattamaa saffisaa xiinxala saayinsiitiin deeggaramee kennuu keessatti gahee adda duree ta’uu isaa yaadachiisaniiru. Dandeettiin Inistiitiyuutii Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa amma daangaa biyyaalessaa irra darbuu isaa kan ibsan Ministirri kun, Inistiitiyuutichi Itiyoophiyaa qofaaf osoo hin taane Afrikaaf gumaacha guddaa taasisaa kan jiru ta’uu hubachiisaniiru. Mootummaan damee fayyaa keessatti walqixxummaa mirkaneessuu fi qulqullina fooyyessuuf hojiiwwan bu’a qabeessa ta’an hedduu hojiirra oolchaa akka jiru hubachiisaniiru. Tajaajila fayyaa baadiyyaa irraa gara magaalaatti babal’isuuf, fayyaa haadholii fi daa’immanii fooyyessuu, dhibeewwan daddarboo fi daddarboo hin taane irratti xiyyeeffachuun hojjetamaa jira jedhan. Hirmaannaa ummataa guddisuu fi miira abbummaa uumuun lammiileen sababa baasii fayyaatiin dhiibbaa diinagdee olaanaaf akka hin saaxilamneef hojiin bal’aan hojjetamaa jiraachuu ibsaniiru. Ministirri kun addunyaan balaa fayyaa haaraa fi walxaxaa ta’e mudachaa jiraachuu ibsuun, balaawwan walxaxaa kana qolachuuf balaawwan dafanii adda baasuu, saffisaan akeekkachiisuu, karaa saayinsaawaa ta’een xiinxaluu fi haala qindoomina qabuun deebii kennuuf dandeettiin dhaabbataa cimaan ijaaramaa akka jiru dubbataniiru. Ministeerri Fayyaa Inistiitiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa ergama biyyaalessaa fi idil-addunyaa isaa qulqullinaa fi gahumsaan akka ba’uuf deeggarsa imaammataa, hoggansaafi ijaarsa dandeettii barbaachisaa ta’e akka itti fufu mirkaneessaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena#