Angafoota Oduu
Itoophiyaatti sababa Kaanserii fiixee gadameessaan waggaatti lubbuun namoota 5000 olii ni darba.
Mar 4, 2024 180
Guraandhala 25/2016(TOI) - Itoophiyaatti sababa Kaanserii fiixee gadameessaan waggaatti lubbuun namoota 5000 olii kan darbu ta'uu Ministeerri Fayyaa beeksise. Kaaserii fiixee gadameessaa ittisuuf mata duree ''Talaallii fayyaa hawaasaa hundaa eeguuf'' jedhuun har'a irraa eegalee guutuu biyyaatti duulaan kennamaa jira. Ministeerri fayyaa ibsa har'a miidiyaaleef kenneen miidiyaaleen hawaasnii odeeffannoo amanamaa dhimma kanarratti akka argatuuf gahee isaanii bahuu akka qaban gaafateera. Ministirri Fayyaa doktar Maqidas Dhaabaa akka himanitti; Itoophiyaatti sababa Kaanserii fiixee gadameessaan waggaatti lubbuun namoota 5000 olii ni darba. Dubartoota umuriin isaanii waggaa 14 ol ta'an shan keessaa Afur bara jireenya isaanii keessaatti kaaserii fiixee gadameessaaf saaxilamoo ta'aa jiraachuu himaniiru. Kaanserii fiixee gadameessaa kana ittisuuf bara 2011 irraa eegalee waggaatti yeroo lama garaagarummaa ji'a 6 keessatti talaalli doozii lama kennamaa turuu eeraniiru. Qorannoowwaan idil addunyaa bu'uura godhachuun yeroo tokko talaallii kan fudhatanii fi ijoolleen yeroo lama talaalli fudhatan huma ittisuu wal fakkataa qabaachuu waan agarsiiseef bara kanarra eegalee dooziin tokko qofaan kan kennamu ta'uu ibsaniiru. Bara 2016 qofaa kanneen umuriin isaanii waggaa 14 ol ta'e miliyoona 1.5'f talaallii kennuuf karoorfamuu ministirri fayyaa doktar Maqidas Dhaabaa ibsaniiru. Talaalliin kun manneen barnootaa, dhaabbilee fayyaa, buufata yeroo talaalliin kun itti kennamuutti kan kennamu ta'uu himaniiru. Kanaaf abbootiin amantaa, jaarsooliin biyyaa hawaasnii fi dhaabbileen mootummaa fi miti mootummaa hojiin kun akka milkaa'uuf gahee isaanii akka bahatan gaafataniiru. Barsiisonnii fi hawaasnii manneen barnoota akkuma kanaan duraa deeggarsa barbaachisaa akka taasisaan gaafataniiru. Maatiinis ijoollee durbaa umuriin isaanii waggaa 14 ol ta'an talaalli itti dhukkuba kaanserii fiixee gadameessaa akka fudhatan taasisuun dirqama isaanii akka bahan hubachiisaniiru.  
Tajaajila fayyaa si'ataafi dhaqabamaa taasisuuf mootummaan deeggarsa taasisaa jira
Mar 4, 2024 36
Guraandhala 25/2016(TOI) - Tajaajila fayyaa si'ataafi dhaqabamaa taasisuuf mootummaan deeggarsa taasisaa jiraachuu deetaan ministeera Fayyaa Doktor Darajjee Dhugumaa himan. Hooggantoonni ol'aanoon mootummaa federaalaafi naannoo hospitaala Rifaraala Goobbaatti argamuun tajaajila yaalaa haaraa eegalchiisanii jiru. Tajaajiloonni yaalaa hojii eegalanis ''siitii iskaanii, Lapparaskkooppiifi laabraatoorii paatooloojii ta'uun himameera. Deetaan Ministira Fayyaa doktar Darajjee Dhugumaa sagantaa kanarratti argamuun ergaa dabarsaniin mootummaan tajaajila yaalaa si'ataaf dhaqabama taasisuuf qooda fudhattoota gara garaa waliin qindoominaan hojjachaa jiraachuu himaniiru. Bu'uraalee misoomaa dhaabbilee fayyaa guutuun murteessaa ta'uu kan dubbatan doktar Darajjeen keessattuu teeknooloojiiwwan ammayyaa guutuun seektaricha ceesisuu keessatti humna dabalataa ta'uus eeraniiru. Tajaajiloonni haaraan har'a Hospitaala rifaraala Goobbaatti hojii egalanis agarsiiftuu carraaqqii kanaa ta'uu dubbataniiru. Gamoo haaraa hospitaalichaa ijaarsi isaa xumuramaa jiru meeshaalee wal'aansaa barbaachisoo ta'aniin guutuuf carraaqqii taasifamaa jirus kan tumsamu ta'uu eeraniiru. Itti aanaan Hoogganaa Biiroo fayyaa Oromiyaa doktar Bokonaa Guutaa gama isaaniitiin mootummaan naannichaa tajaajila fayyaa bu'uraa hawaasa biraan gahuuf xiyyeeffannoon hojjatamaa jiraachuu dubbatan. Biirichi keessattuu hospitaalotaafi dhaabbileen fayyaa biroo naannichaa tajaajila yaala fayyaa guutuu akka kennaniif kan hojjatu ta'uu himan. Pirezidaantiin yunivarsiitii Madda Walaabuu doktar Ahmad Kaliil gama isaaniitiin yunivarsitichi damee qonnaa ,fayyaa, turizimiifii heddumina lubbuqabeeyyotaatiin jiddugala qaroominaa ta'uuf kaayyeffatee hojjachaa jiraachuu dubbatan. Keessattuu hospitaalli rifaraala Goobbaa tajaajila wal'aansa fayyaa hawaasaa kennuun cinaatti hojii baruuf barsiisuufii qorannoo irratti xiyyeeffatee hojjachaa jiraachuu eeran. Hospitaalli Rifaraala Goobbaa tajaajila wal'aansa fayyaa kennu yeroorraa gara yerootti fooyyessaa dhufuu kan dubbatan ammoo Hoji gaggeessaa ol'aanaa hospitaalichaa doktar Jeylaan Qaasimi. Tajaajilli yaalaa hospitaalichatti bifa haarawaan eegalaman kenna tajaajila hospitaalichaa sadarkaa ol'aanaatti kan ceesisu ta'uu dubbatan. Jiraattonni magaalichaa gama isaaniitiin tajaajilli yaalaa haarofni jalqabamuu isaatiin deemsa kanaan dura gara jiddugaleessa biyyaatti taasisaa turan kan hambisu ta'uu dubbatan. Hospitaalli Rifaraala Goobbaa hawaasa godinoota Baalee lamaanii dabalatee godinaalee ollaa miiliyoona 4 ol tahaniif tajaajila yaala fayyaa kan kennu ta'uu ragaan hospitaalichaa ni mul'isa.
Kan mul'ate
Itoophiyaatti sababa Kaanserii fiixee gadameessaan waggaatti lubbuun namoota 5000 olii ni darba.
Mar 4, 2024 180
Guraandhala 25/2016(TOI) - Itoophiyaatti sababa Kaanserii fiixee gadameessaan waggaatti lubbuun namoota 5000 olii kan darbu ta'uu Ministeerri Fayyaa beeksise. Kaaserii fiixee gadameessaa ittisuuf mata duree ''Talaallii fayyaa hawaasaa hundaa eeguuf'' jedhuun har'a irraa eegalee guutuu biyyaatti duulaan kennamaa jira. Ministeerri fayyaa ibsa har'a miidiyaaleef kenneen miidiyaaleen hawaasnii odeeffannoo amanamaa dhimma kanarratti akka argatuuf gahee isaanii bahuu akka qaban gaafateera. Ministirri Fayyaa doktar Maqidas Dhaabaa akka himanitti; Itoophiyaatti sababa Kaanserii fiixee gadameessaan waggaatti lubbuun namoota 5000 olii ni darba. Dubartoota umuriin isaanii waggaa 14 ol ta'an shan keessaa Afur bara jireenya isaanii keessaatti kaaserii fiixee gadameessaaf saaxilamoo ta'aa jiraachuu himaniiru. Kaanserii fiixee gadameessaa kana ittisuuf bara 2011 irraa eegalee waggaatti yeroo lama garaagarummaa ji'a 6 keessatti talaalli doozii lama kennamaa turuu eeraniiru. Qorannoowwaan idil addunyaa bu'uura godhachuun yeroo tokko talaallii kan fudhatanii fi ijoolleen yeroo lama talaalli fudhatan huma ittisuu wal fakkataa qabaachuu waan agarsiiseef bara kanarra eegalee dooziin tokko qofaan kan kennamu ta'uu ibsaniiru. Bara 2016 qofaa kanneen umuriin isaanii waggaa 14 ol ta'e miliyoona 1.5'f talaallii kennuuf karoorfamuu ministirri fayyaa doktar Maqidas Dhaabaa ibsaniiru. Talaalliin kun manneen barnootaa, dhaabbilee fayyaa, buufata yeroo talaalliin kun itti kennamuutti kan kennamu ta'uu himaniiru. Kanaaf abbootiin amantaa, jaarsooliin biyyaa hawaasnii fi dhaabbileen mootummaa fi miti mootummaa hojiin kun akka milkaa'uuf gahee isaanii akka bahatan gaafataniiru. Barsiisonnii fi hawaasnii manneen barnoota akkuma kanaan duraa deeggarsa barbaachisaa akka taasisaan gaafataniiru. Maatiinis ijoollee durbaa umuriin isaanii waggaa 14 ol ta'an talaalli itti dhukkuba kaanserii fiixee gadameessaa akka fudhatan taasisuun dirqama isaanii akka bahan hubachiisaniiru.  
Tajaajila fayyaa si'ataafi dhaqabamaa taasisuuf mootummaan deeggarsa taasisaa jira
Mar 4, 2024 36
Guraandhala 25/2016(TOI) - Tajaajila fayyaa si'ataafi dhaqabamaa taasisuuf mootummaan deeggarsa taasisaa jiraachuu deetaan ministeera Fayyaa Doktor Darajjee Dhugumaa himan. Hooggantoonni ol'aanoon mootummaa federaalaafi naannoo hospitaala Rifaraala Goobbaatti argamuun tajaajila yaalaa haaraa eegalchiisanii jiru. Tajaajiloonni yaalaa hojii eegalanis ''siitii iskaanii, Lapparaskkooppiifi laabraatoorii paatooloojii ta'uun himameera. Deetaan Ministira Fayyaa doktar Darajjee Dhugumaa sagantaa kanarratti argamuun ergaa dabarsaniin mootummaan tajaajila yaalaa si'ataaf dhaqabama taasisuuf qooda fudhattoota gara garaa waliin qindoominaan hojjachaa jiraachuu himaniiru. Bu'uraalee misoomaa dhaabbilee fayyaa guutuun murteessaa ta'uu kan dubbatan doktar Darajjeen keessattuu teeknooloojiiwwan ammayyaa guutuun seektaricha ceesisuu keessatti humna dabalataa ta'uus eeraniiru. Tajaajiloonni haaraan har'a Hospitaala rifaraala Goobbaatti hojii egalanis agarsiiftuu carraaqqii kanaa ta'uu dubbataniiru. Gamoo haaraa hospitaalichaa ijaarsi isaa xumuramaa jiru meeshaalee wal'aansaa barbaachisoo ta'aniin guutuuf carraaqqii taasifamaa jirus kan tumsamu ta'uu eeraniiru. Itti aanaan Hoogganaa Biiroo fayyaa Oromiyaa doktar Bokonaa Guutaa gama isaaniitiin mootummaan naannichaa tajaajila fayyaa bu'uraa hawaasa biraan gahuuf xiyyeeffannoon hojjatamaa jiraachuu dubbatan. Biirichi keessattuu hospitaalotaafi dhaabbileen fayyaa biroo naannichaa tajaajila yaala fayyaa guutuu akka kennaniif kan hojjatu ta'uu himan. Pirezidaantiin yunivarsiitii Madda Walaabuu doktar Ahmad Kaliil gama isaaniitiin yunivarsitichi damee qonnaa ,fayyaa, turizimiifii heddumina lubbuqabeeyyotaatiin jiddugala qaroominaa ta'uuf kaayyeffatee hojjachaa jiraachuu dubbatan. Keessattuu hospitaalli rifaraala Goobbaa tajaajila wal'aansa fayyaa hawaasaa kennuun cinaatti hojii baruuf barsiisuufii qorannoo irratti xiyyeeffatee hojjachaa jiraachuu eeran. Hospitaalli Rifaraala Goobbaa tajaajila wal'aansa fayyaa kennu yeroorraa gara yerootti fooyyessaa dhufuu kan dubbatan ammoo Hoji gaggeessaa ol'aanaa hospitaalichaa doktar Jeylaan Qaasimi. Tajaajilli yaalaa hospitaalichatti bifa haarawaan eegalaman kenna tajaajila hospitaalichaa sadarkaa ol'aanaatti kan ceesisu ta'uu dubbatan. Jiraattonni magaalichaa gama isaaniitiin tajaajilli yaalaa haarofni jalqabamuu isaatiin deemsa kanaan dura gara jiddugaleessa biyyaatti taasisaa turan kan hambisu ta'uu dubbatan. Hospitaalli Rifaraala Goobbaa hawaasa godinoota Baalee lamaanii dabalatee godinaalee ollaa miiliyoona 4 ol tahaniif tajaajila yaala fayyaa kan kennu ta'uu ragaan hospitaalichaa ni mul'isa.
Beeksisa
ENA
Feb 7, 2023 3734
ENA
Siyaasa
Adwaan nu Afriikaanota kan boonsudha- doktar Dilaamiinii Zuumaa
Mar 1, 2024 86
Guraandhala 22/2016(TOI)- Adwaan Afriikaanonni boonanii akka dhaabatan kan dandeessise injifannoo guddaa ta’uusaa dura teessuun komishinii gamtaa Afriikaa duraanii doktar Dilaamiinii Zuumaa dubbatan. Doktar Dilaamiinii Zuumaa TOItti akka himanitti, injifannoon Adwaa Afriikaanonni itti boonanii fi ummattoonni ardichaa mataa olqabatanii akka deeman kan taasisedha jedhan. Itiyoophiyaan gita bitamuu dhabuunshee Afriikaanota nuboonseera, haala Kanaan Itiyoophiyaan jiddugaleessa ardii Afriikaa akka taatu dandeessiseera jedhan. Itiyoophiyaan duudhaa Adwaa ittifufsiisuuf ittigaafatama akka qabdu hubachiisaniiru. Itiyoophiyaan Afriikaa keessatti misoomaan nageenya eegsisuu fi dhimmoota biroon adda durummaan kan eeramtu ta’uu ibsanii, kana fufsiisuun akka barbaachisu dubbataniiru. Abbootiin Afriikaa duraanii qofummaarra tokkummaan humna akka ta’u guddaa akka hubatan dubbatanii, kana cimsuun akka barbaachisu ibsaniiru. Yaad rime paan Afriikaanizimii hubachiisuuf Afriikaanonni obboleeyyi ta’uusasanii beekuu akka qaban eeraniiru. Ummattoonni ardichaa tokkummaan yoo ka’an Afriikaa sadarkaa guddaarraan gahuun nidanda’ama jedhaniiru. Biyyoonni Afriikaa yaad rime Paan Afriikaanizimii caalaatti cimsuuf manneen barnootaatti seenaa Afriikaa sirnaan barsiisuu akka qaban hubachiisaniiru. Sirni barnootaa Afriikaa amma jiru seenessa gita bittaa jalaa akka hinbaane kaasanii, kun bu’urarraa jijjiiramuu akka qabu ibsaniiru. Ayyaanni yaadannoo injifannoo Adwaa 128ffaan boru sagantaawwan addaddaatiin nikabajama.
Injifannoon Adwaa guddina Itiyophiyaa eegsisuu fi mootummaa cimaa ijaaruuf bu’ura guddaadha-hayyoota
Mar 1, 2024 92
Guraandhala 22/2016(TOI)- Injifannoon Adwaa gama hundaanuu guddina Itiyophiyaa eegsisuu fi mootummaa cimaa ijaaruuf bu’ura guddaa ta’uusaa hayyoonni TOI’n haasofsiise ibsan. Akkaataa waliigaltee biyyoonni Awurooppaa konfaransii Barliinirratti Afriikaa qooddachuuf waliigalaniin humni weeraraa Xaaliyaanii Itiyoophiyaa gita bittaa jala galchuun saamuuf kaayyeffatee eure. Waraanni Weeraraa Xaaliyaanii galaana qaxxaamuree dhufe Itiyoophiyaanota waa’ee kabaja namoomaa fi birmadummaa qoratamanii darban irratti waraana banan. Itiyoophiyaanonni onnee guutuun kaka’an waraana weerartuu meeshaa ammayyaa hidhate gaarreen Soloodaa jalatti hamileessaa cabsuun kabajaa fi bilisummaa biyyasaanii cimsan. Mana maree bakka bu’oota ummataatti ittaanaa walitti qabaa koree dhaabbataa hariiroo alaa fi dhimmoota nageenyaavdoktar Fathii Maahiddii akka jedhanitti, injifannoon Adwaa ilaalcha madaallii humna addunyaa kan jijjiiredha. Injifannichi tokkummaa, ciminaa fi gootummaa Itiyoophiyaanotaan kan argame ta’uurra darbee fakkeenya walabummaa Afriikaanotaati jedhan. Yuunivarsiitii Samaraatti barsiisaan saayinsii siyaasaa Abrahaam Arrafayinee gamasaaniin, iccitiin injifannoo Adwaa jaalala biyyaa fi tokkummaa sabdaneessummaa ta’uu dubbatan. Injifannichi onnee Itiyoophiyaanotaa fi miira mo’attummaa qabatamaan kan itti mul’ate guddummaa addunyaarratti kan mul’isedha jedha. Yuunivarsiitichatti barsiisaan kutaa barnootaa lammummaa fi naamusaA Girmaayee Alamaayyoo, weerartoonni Itiyoophiyaa yaalanis altokkollee hinjilbeeffanne jedhan. Injifannoon Adwaa kabaja harqoota gita bittootaa Awurooppaa kan mulqee fi mo’attummaa gurraachotaa boqonnaa haaraatti kan barreesse ta’uu kaasaniiru. Injifannichi Itiyoophiyaa badhaate arguuf hawwinu dhugoomsuu fi mootummaa cimaa ijaaruuf bu’ura guddaa akka ta’e eeraniiru. Kanaaf seenessa walooijaaruun, siyaasaa fi olaantummaa yaadaa guddisuun, tokkummaa sabdaneessummaa ijaaruun Adwaa bara kanaa bu’uura cimaan barreessuun akka barbaachisu hubachiisaniiru.
Sagantaan xumuraa sosochii nageenyaa biyyaalessaa “Adwaa nageenya waaraa fi ijaarsa mootummaa cimaa” taasifamaa jira
Mar 1, 2024 93
Guraandhala 22/2016(TOI)- Sagantaan xumuraa sosochii nageenyaa biyyaalessaa “Adwaa nageenya waaraa fi ijaarsa mootummaa cimaa” taasifamaa jira Waltajjiinn maree Sagantaan xumuraa sosochii nageenyaa biyyaalessaa “Adwaa nageenya waaraa fi ijaarsa mootummaa cimaa” yaadannoo injifannoo Adwaatti taasifamaa jira. Ministeerri nageenyaa sadarkaa biyyaalessaatti dhaabbilee barnootaa keessatti mata duree “Adwaa nageenya waaraa fi ijaarsa mootummaa cimaa” jedhuun sosochii nageenyaa taasisaa tureera. Sagantaan xumura sosochii kanaa har’a taasifamaa jira. Ittaanaa ministira muummee Tamasgeen Xurunaa, ministirri nageenyaa Binnaalf Andu’alam, ministirri barnootaa piroofeesar Biraanuu Naggaa, ministirri dubartootaa fi dhimma hawaasummaa doktar Ergoogee Tasfaayee dabalatee hooggantoonno olaanoo federaalaa fi naannoo, abbootiin amantaa, arbanyoonnii fi qaamoleen dhaabbilee addaddaa bakka bu’an argamaniiru. Waltajjiin sosochiinageenyaa Adwaa nageenya waaraa fi ijaarsa mootummaa cimaa ministeerri nageenyaa ministeera dubartootaa fi dhimma hawaasummaan tumsaan kan qophaa’e ta’uun ibsameera. Ayyaanni yaadannoo injifannoo Adwaa 128ffaa baranaa hooggantoonni mootummaa olaanoo, arbanyoonnii fi Itiyoophiyaanonni biroon bakka argamanitti boru yaadannoo injifannoo Adwaatti boru qophiilee addaddaan nikabajama. Yaadannoon injifannii Adwaa ministira muummee doktar Abiyyi Ahimad fi pirezidaant Saahilawarq Zawudee dabalatee hooggantoonni mootummaa olaanoo fi dippilomaatonni bakka argamanitti,Guraandhala 3/2016 eebbifamuunsaa niyaadatama.
Gamtaan Awurooppaa sagantaa dimobilaayizeeshinii fi debisanii dhaabuu biyyaalessaa raawwachiisuuf Yuuroo miiliyoona 16 gumaache
Mar 1, 2024 72
Guraandhala 22/2016(TOI)- Gamtaan Awurooppaa sagantaa dimobilaayizeeshinii fi debisanii dhaabuu biyyaalessaa raawwachiisuuf Yuuroo miiliyoona 16 gumaache. Sirna mallattoo ministeera maallaqaatti taasifameen Ambaasaaddar Tashomaa Toogaa komishinarii haaromsaa biyyaalessaa dabalatee de’eetaan ministira maallaqaa Samariittaa Sawaasawu, ambaasaaddara gamtaa Awurooppaa mister Roonaald Koobii, mootummoota gamtoomaniitti waamamaan Itiyoophiyaa doktar Raamiiz Alaabbaraab fi sagantaa misoomaa mootummoota gamtoomaniitti waamamaan Itiyoophiyaa doktar Raamiiz Alaabbaraab fi sagantaa misoomaa mootummoota gamtoomaniitti waamamaan Itiyoophiyaa doktar Saamu’eel Doo argamaniiru. Deeggarsi kun komidhiniin haromsaa biyyaaleessaa kan gaggeessuu fi akkaataa waliigaltee nageenyaatiin loltoota duraanii hidhannoo hiikkatanii karaa nagaatti jiraachuuf fedhan dimobilaayiz gochuu fi egereef deebisanii dhaabuuf kan oolu ta’uun ibsameera. Deeggarsi kun marsaa jalqabaa sagantichaaf karaa kan banu ta’uu ambaasaaddar Tashoomee Toogaa galateeffatanii, deeggarsi akkasii gamtichaa fi biyyoota miseensotaan cimee akka itti fufu gaafataniiru. Milkaa’inni sagantaa dimobilaayizeeshinii fi deebisanii dhaabuu ijaarsa nageenyaa Itiyoophiyaafis ta’e biyyoota qaxanichaatti qooda ijoo waan qabaatuuf tumsitoonni misoomaa fi nagaa jaalattoonni hundi daandii gamtaa awurooppaa hordofuun deeggarsa akka taasisan gaafataniiru.
Siyaasa
Adwaan nu Afriikaanota kan boonsudha- doktar Dilaamiinii Zuumaa
Mar 1, 2024 86
Guraandhala 22/2016(TOI)- Adwaan Afriikaanonni boonanii akka dhaabatan kan dandeessise injifannoo guddaa ta’uusaa dura teessuun komishinii gamtaa Afriikaa duraanii doktar Dilaamiinii Zuumaa dubbatan. Doktar Dilaamiinii Zuumaa TOItti akka himanitti, injifannoon Adwaa Afriikaanonni itti boonanii fi ummattoonni ardichaa mataa olqabatanii akka deeman kan taasisedha jedhan. Itiyoophiyaan gita bitamuu dhabuunshee Afriikaanota nuboonseera, haala Kanaan Itiyoophiyaan jiddugaleessa ardii Afriikaa akka taatu dandeessiseera jedhan. Itiyoophiyaan duudhaa Adwaa ittifufsiisuuf ittigaafatama akka qabdu hubachiisaniiru. Itiyoophiyaan Afriikaa keessatti misoomaan nageenya eegsisuu fi dhimmoota biroon adda durummaan kan eeramtu ta’uu ibsanii, kana fufsiisuun akka barbaachisu dubbataniiru. Abbootiin Afriikaa duraanii qofummaarra tokkummaan humna akka ta’u guddaa akka hubatan dubbatanii, kana cimsuun akka barbaachisu ibsaniiru. Yaad rime paan Afriikaanizimii hubachiisuuf Afriikaanonni obboleeyyi ta’uusasanii beekuu akka qaban eeraniiru. Ummattoonni ardichaa tokkummaan yoo ka’an Afriikaa sadarkaa guddaarraan gahuun nidanda’ama jedhaniiru. Biyyoonni Afriikaa yaad rime Paan Afriikaanizimii caalaatti cimsuuf manneen barnootaatti seenaa Afriikaa sirnaan barsiisuu akka qaban hubachiisaniiru. Sirni barnootaa Afriikaa amma jiru seenessa gita bittaa jalaa akka hinbaane kaasanii, kun bu’urarraa jijjiiramuu akka qabu ibsaniiru. Ayyaanni yaadannoo injifannoo Adwaa 128ffaan boru sagantaawwan addaddaatiin nikabajama.
Injifannoon Adwaa guddina Itiyophiyaa eegsisuu fi mootummaa cimaa ijaaruuf bu’ura guddaadha-hayyoota
Mar 1, 2024 92
Guraandhala 22/2016(TOI)- Injifannoon Adwaa gama hundaanuu guddina Itiyophiyaa eegsisuu fi mootummaa cimaa ijaaruuf bu’ura guddaa ta’uusaa hayyoonni TOI’n haasofsiise ibsan. Akkaataa waliigaltee biyyoonni Awurooppaa konfaransii Barliinirratti Afriikaa qooddachuuf waliigalaniin humni weeraraa Xaaliyaanii Itiyoophiyaa gita bittaa jala galchuun saamuuf kaayyeffatee eure. Waraanni Weeraraa Xaaliyaanii galaana qaxxaamuree dhufe Itiyoophiyaanota waa’ee kabaja namoomaa fi birmadummaa qoratamanii darban irratti waraana banan. Itiyoophiyaanonni onnee guutuun kaka’an waraana weerartuu meeshaa ammayyaa hidhate gaarreen Soloodaa jalatti hamileessaa cabsuun kabajaa fi bilisummaa biyyasaanii cimsan. Mana maree bakka bu’oota ummataatti ittaanaa walitti qabaa koree dhaabbataa hariiroo alaa fi dhimmoota nageenyaavdoktar Fathii Maahiddii akka jedhanitti, injifannoon Adwaa ilaalcha madaallii humna addunyaa kan jijjiiredha. Injifannichi tokkummaa, ciminaa fi gootummaa Itiyoophiyaanotaan kan argame ta’uurra darbee fakkeenya walabummaa Afriikaanotaati jedhan. Yuunivarsiitii Samaraatti barsiisaan saayinsii siyaasaa Abrahaam Arrafayinee gamasaaniin, iccitiin injifannoo Adwaa jaalala biyyaa fi tokkummaa sabdaneessummaa ta’uu dubbatan. Injifannichi onnee Itiyoophiyaanotaa fi miira mo’attummaa qabatamaan kan itti mul’ate guddummaa addunyaarratti kan mul’isedha jedha. Yuunivarsiitichatti barsiisaan kutaa barnootaa lammummaa fi naamusaA Girmaayee Alamaayyoo, weerartoonni Itiyoophiyaa yaalanis altokkollee hinjilbeeffanne jedhan. Injifannoon Adwaa kabaja harqoota gita bittootaa Awurooppaa kan mulqee fi mo’attummaa gurraachotaa boqonnaa haaraatti kan barreesse ta’uu kaasaniiru. Injifannichi Itiyoophiyaa badhaate arguuf hawwinu dhugoomsuu fi mootummaa cimaa ijaaruuf bu’ura guddaa akka ta’e eeraniiru. Kanaaf seenessa walooijaaruun, siyaasaa fi olaantummaa yaadaa guddisuun, tokkummaa sabdaneessummaa ijaaruun Adwaa bara kanaa bu’uura cimaan barreessuun akka barbaachisu hubachiisaniiru.
Sagantaan xumuraa sosochii nageenyaa biyyaalessaa “Adwaa nageenya waaraa fi ijaarsa mootummaa cimaa” taasifamaa jira
Mar 1, 2024 93
Guraandhala 22/2016(TOI)- Sagantaan xumuraa sosochii nageenyaa biyyaalessaa “Adwaa nageenya waaraa fi ijaarsa mootummaa cimaa” taasifamaa jira Waltajjiinn maree Sagantaan xumuraa sosochii nageenyaa biyyaalessaa “Adwaa nageenya waaraa fi ijaarsa mootummaa cimaa” yaadannoo injifannoo Adwaatti taasifamaa jira. Ministeerri nageenyaa sadarkaa biyyaalessaatti dhaabbilee barnootaa keessatti mata duree “Adwaa nageenya waaraa fi ijaarsa mootummaa cimaa” jedhuun sosochii nageenyaa taasisaa tureera. Sagantaan xumura sosochii kanaa har’a taasifamaa jira. Ittaanaa ministira muummee Tamasgeen Xurunaa, ministirri nageenyaa Binnaalf Andu’alam, ministirri barnootaa piroofeesar Biraanuu Naggaa, ministirri dubartootaa fi dhimma hawaasummaa doktar Ergoogee Tasfaayee dabalatee hooggantoonno olaanoo federaalaa fi naannoo, abbootiin amantaa, arbanyoonnii fi qaamoleen dhaabbilee addaddaa bakka bu’an argamaniiru. Waltajjiin sosochiinageenyaa Adwaa nageenya waaraa fi ijaarsa mootummaa cimaa ministeerri nageenyaa ministeera dubartootaa fi dhimma hawaasummaan tumsaan kan qophaa’e ta’uun ibsameera. Ayyaanni yaadannoo injifannoo Adwaa 128ffaa baranaa hooggantoonni mootummaa olaanoo, arbanyoonnii fi Itiyoophiyaanonni biroon bakka argamanitti boru yaadannoo injifannoo Adwaatti boru qophiilee addaddaan nikabajama. Yaadannoon injifannii Adwaa ministira muummee doktar Abiyyi Ahimad fi pirezidaant Saahilawarq Zawudee dabalatee hooggantoonni mootummaa olaanoo fi dippilomaatonni bakka argamanitti,Guraandhala 3/2016 eebbifamuunsaa niyaadatama.
Gamtaan Awurooppaa sagantaa dimobilaayizeeshinii fi debisanii dhaabuu biyyaalessaa raawwachiisuuf Yuuroo miiliyoona 16 gumaache
Mar 1, 2024 72
Guraandhala 22/2016(TOI)- Gamtaan Awurooppaa sagantaa dimobilaayizeeshinii fi debisanii dhaabuu biyyaalessaa raawwachiisuuf Yuuroo miiliyoona 16 gumaache. Sirna mallattoo ministeera maallaqaatti taasifameen Ambaasaaddar Tashomaa Toogaa komishinarii haaromsaa biyyaalessaa dabalatee de’eetaan ministira maallaqaa Samariittaa Sawaasawu, ambaasaaddara gamtaa Awurooppaa mister Roonaald Koobii, mootummoota gamtoomaniitti waamamaan Itiyoophiyaa doktar Raamiiz Alaabbaraab fi sagantaa misoomaa mootummoota gamtoomaniitti waamamaan Itiyoophiyaa doktar Raamiiz Alaabbaraab fi sagantaa misoomaa mootummoota gamtoomaniitti waamamaan Itiyoophiyaa doktar Saamu’eel Doo argamaniiru. Deeggarsi kun komidhiniin haromsaa biyyaaleessaa kan gaggeessuu fi akkaataa waliigaltee nageenyaatiin loltoota duraanii hidhannoo hiikkatanii karaa nagaatti jiraachuuf fedhan dimobilaayiz gochuu fi egereef deebisanii dhaabuuf kan oolu ta’uun ibsameera. Deeggarsi kun marsaa jalqabaa sagantichaaf karaa kan banu ta’uu ambaasaaddar Tashoomee Toogaa galateeffatanii, deeggarsi akkasii gamtichaa fi biyyoota miseensotaan cimee akka itti fufu gaafataniiru. Milkaa’inni sagantaa dimobilaayizeeshinii fi deebisanii dhaabuu ijaarsa nageenyaa Itiyoophiyaafis ta’e biyyoota qaxanichaatti qooda ijoo waan qabaatuuf tumsitoonni misoomaa fi nagaa jaalattoonni hundi daandii gamtaa awurooppaa hordofuun deeggarsa akka taasisan gaafataniiru.
Hawaasummaa
Itoophiyaatti sababa Kaanserii fiixee gadameessaan waggaatti lubbuun namoota 5000 olii ni darba.
Mar 4, 2024 180
Guraandhala 25/2016(TOI) - Itoophiyaatti sababa Kaanserii fiixee gadameessaan waggaatti lubbuun namoota 5000 olii kan darbu ta'uu Ministeerri Fayyaa beeksise. Kaaserii fiixee gadameessaa ittisuuf mata duree ''Talaallii fayyaa hawaasaa hundaa eeguuf'' jedhuun har'a irraa eegalee guutuu biyyaatti duulaan kennamaa jira. Ministeerri fayyaa ibsa har'a miidiyaaleef kenneen miidiyaaleen hawaasnii odeeffannoo amanamaa dhimma kanarratti akka argatuuf gahee isaanii bahuu akka qaban gaafateera. Ministirri Fayyaa doktar Maqidas Dhaabaa akka himanitti; Itoophiyaatti sababa Kaanserii fiixee gadameessaan waggaatti lubbuun namoota 5000 olii ni darba. Dubartoota umuriin isaanii waggaa 14 ol ta'an shan keessaa Afur bara jireenya isaanii keessaatti kaaserii fiixee gadameessaaf saaxilamoo ta'aa jiraachuu himaniiru. Kaanserii fiixee gadameessaa kana ittisuuf bara 2011 irraa eegalee waggaatti yeroo lama garaagarummaa ji'a 6 keessatti talaalli doozii lama kennamaa turuu eeraniiru. Qorannoowwaan idil addunyaa bu'uura godhachuun yeroo tokko talaallii kan fudhatanii fi ijoolleen yeroo lama talaalli fudhatan huma ittisuu wal fakkataa qabaachuu waan agarsiiseef bara kanarra eegalee dooziin tokko qofaan kan kennamu ta'uu ibsaniiru. Bara 2016 qofaa kanneen umuriin isaanii waggaa 14 ol ta'e miliyoona 1.5'f talaallii kennuuf karoorfamuu ministirri fayyaa doktar Maqidas Dhaabaa ibsaniiru. Talaalliin kun manneen barnootaa, dhaabbilee fayyaa, buufata yeroo talaalliin kun itti kennamuutti kan kennamu ta'uu himaniiru. Kanaaf abbootiin amantaa, jaarsooliin biyyaa hawaasnii fi dhaabbileen mootummaa fi miti mootummaa hojiin kun akka milkaa'uuf gahee isaanii akka bahatan gaafataniiru. Barsiisonnii fi hawaasnii manneen barnoota akkuma kanaan duraa deeggarsa barbaachisaa akka taasisaan gaafataniiru. Maatiinis ijoollee durbaa umuriin isaanii waggaa 14 ol ta'an talaalli itti dhukkuba kaanserii fiixee gadameessaa akka fudhatan taasisuun dirqama isaanii akka bahan hubachiisaniiru.  
Tajaajila fayyaa si'ataafi dhaqabamaa taasisuuf mootummaan deeggarsa taasisaa jira
Mar 4, 2024 36
Guraandhala 25/2016(TOI) - Tajaajila fayyaa si'ataafi dhaqabamaa taasisuuf mootummaan deeggarsa taasisaa jiraachuu deetaan ministeera Fayyaa Doktor Darajjee Dhugumaa himan. Hooggantoonni ol'aanoon mootummaa federaalaafi naannoo hospitaala Rifaraala Goobbaatti argamuun tajaajila yaalaa haaraa eegalchiisanii jiru. Tajaajiloonni yaalaa hojii eegalanis ''siitii iskaanii, Lapparaskkooppiifi laabraatoorii paatooloojii ta'uun himameera. Deetaan Ministira Fayyaa doktar Darajjee Dhugumaa sagantaa kanarratti argamuun ergaa dabarsaniin mootummaan tajaajila yaalaa si'ataaf dhaqabama taasisuuf qooda fudhattoota gara garaa waliin qindoominaan hojjachaa jiraachuu himaniiru. Bu'uraalee misoomaa dhaabbilee fayyaa guutuun murteessaa ta'uu kan dubbatan doktar Darajjeen keessattuu teeknooloojiiwwan ammayyaa guutuun seektaricha ceesisuu keessatti humna dabalataa ta'uus eeraniiru. Tajaajiloonni haaraan har'a Hospitaala rifaraala Goobbaatti hojii egalanis agarsiiftuu carraaqqii kanaa ta'uu dubbataniiru. Gamoo haaraa hospitaalichaa ijaarsi isaa xumuramaa jiru meeshaalee wal'aansaa barbaachisoo ta'aniin guutuuf carraaqqii taasifamaa jirus kan tumsamu ta'uu eeraniiru. Itti aanaan Hoogganaa Biiroo fayyaa Oromiyaa doktar Bokonaa Guutaa gama isaaniitiin mootummaan naannichaa tajaajila fayyaa bu'uraa hawaasa biraan gahuuf xiyyeeffannoon hojjatamaa jiraachuu dubbatan. Biirichi keessattuu hospitaalotaafi dhaabbileen fayyaa biroo naannichaa tajaajila yaala fayyaa guutuu akka kennaniif kan hojjatu ta'uu himan. Pirezidaantiin yunivarsiitii Madda Walaabuu doktar Ahmad Kaliil gama isaaniitiin yunivarsitichi damee qonnaa ,fayyaa, turizimiifii heddumina lubbuqabeeyyotaatiin jiddugala qaroominaa ta'uuf kaayyeffatee hojjachaa jiraachuu dubbatan. Keessattuu hospitaalli rifaraala Goobbaa tajaajila wal'aansa fayyaa hawaasaa kennuun cinaatti hojii baruuf barsiisuufii qorannoo irratti xiyyeeffatee hojjachaa jiraachuu eeran. Hospitaalli Rifaraala Goobbaa tajaajila wal'aansa fayyaa kennu yeroorraa gara yerootti fooyyessaa dhufuu kan dubbatan ammoo Hoji gaggeessaa ol'aanaa hospitaalichaa doktar Jeylaan Qaasimi. Tajaajilli yaalaa hospitaalichatti bifa haarawaan eegalaman kenna tajaajila hospitaalichaa sadarkaa ol'aanaatti kan ceesisu ta'uu dubbatan. Jiraattonni magaalichaa gama isaaniitiin tajaajilli yaalaa haarofni jalqabamuu isaatiin deemsa kanaan dura gara jiddugaleessa biyyaatti taasisaa turan kan hambisu ta'uu dubbatan. Hospitaalli Rifaraala Goobbaa hawaasa godinoota Baalee lamaanii dabalatee godinaalee ollaa miiliyoona 4 ol tahaniif tajaajila yaala fayyaa kan kennu ta'uu ragaan hospitaalichaa ni mul'isa.
Godinaalee lamaanitti baratootaa kuma 184'f mana barnootaatti nyaanni dhihaachaa jira
Mar 4, 2024 59
Guraandhala 25/2016(TOI) - Naannoo Oromiyaa godina Shawaa Bahaa fi Wallaggaa Lixaatti baratoota kuma 184 mana barnootaatti nyaanni dhihaachaa jirachuu waajjirri barnootaa godinalee lamaanii beeksisan. Godina Shawaa Bahaatti sagantaa nyaata baratootaaf mana barnootatti dhiheesuun baratoonnii kumni 100 ol fayyadamoo ta'aa jiraachuu waajjirri barnootaa godinichaa beeksiseera. Itti gaafatamaan Waajjirichaa obbo Girmaa Lammaa sagantaa kanarraa fayyadamaa ta'aa kan jiran manneen barnootaa bu'uura boruu fi sadarkaa 1ffaatti baratoonni tasgabaa'anii akka barnoota isaanii hordofanii fi barnoota isaanii irrattis jijjirama fidaa jiru jedhaniiru. Sagantaan kun maatiinis yaaddoo malee mana barnootaatti ijoolee akka ergaan waan gargaaraa jiruuf harcaatii baratoota hir'iseera jedhaniiru. Galtee nyaata bartootaa dhihaatuu dhiheessaa fi baasii barbaachisu taasisaa kan jiru waajjira Buusaa Gonofaa yoo ta'u itti gaafatamaan waajjirichaa akka himanitti ji'oota torban darban nyaata baratootaaf dhihaatu kanaaf baasiin birrii miliyoona 94 taasifameera. Haaluma walfakaatuun Godina Wallagga Lixaattis baratoonni kumni 84 ol sagantaa nyaata bartootaaf mana barnootaatti dhiheesuu kanarra fayyadama ta'uu waajjirri barnootaa godinichaa beeksiseera. Itti gaafataman wajjirichaa obbo Tsaggayee Immaanaa akka himanitti; bara kana hirmaannaa uummataa fi deeggarsa mootummaan baratoonni manneen barnootaa bu'uura boruu fi sadarkaa 1ffaa hanga kutaa 4 jiran fayyadamoo ta'aa jiru jedhaniiru. Haaluma kanaan manneen barnootaa 497 keessaatti baratoonni baratan kumni 84 fi 686 sagantaa kanarraa fayyadamoo ta'aa jiru jedhaniiru.
Diinagdee
Oromiyaatti waqtii Arfaasaa lafa heekataara miliyoona 1.2 misoomsuuf qophiin taasifameera
Mar 4, 2024 32
Guraandhala 25/2016(TOI) - Naannoo Oromiyaatti bara kana waqtii arfaasaa lafa heekataara miliyoona 1. 2 misoomsuuf qophiin qonnaa fi dhiheesiin galtee qonnaa barbaachisaan taasifamuu biiroon qonnaa Oromiyaa beeksiseera. Biiroo Qonna Oromiyaatti daarektarri misooma midhaanii obbo Musxafaa Huseen TOI'tti akka himanitti, bara kana waqtii arfaasaa lafa heekataara miliyoona 1.2 misoomsuuf qophiin barbaachisaan taasifameera. Haaluma kanaan hanga ammaatti lafti heekataarri kuni 675 ol qotamee facaasaaf qophaa'uu himanii; qonnaan bulaan oomishaa fi oomishitummaa isaa dabaluuf makaanazeshinii dabalatee qotaa jira jedhaniiru. Naannichaatti godinaalee waqtii arfaasaa fayyadamoo ta'an 11'f xaa'oo biyyoo fi sanyii filatamaan dhihaachaa jira jedhaniiru. Godina Arsiitti waqtii arfaasaa lafa heekataara kuma 184 misoomsuuf qophiin taasifamaa jirachuu waajjirri qonnaa godinichaa beeksiseera. Itti aanaan itti gaafatama wajjirichaa obbo Ibrihaam Qasoo akka himanitti; hanga ammatti lafti heekataarri kuma 165 qotamee hojii kanaaf qophaa'eera jedhaniiru. Lafa qotamee qophaa'e kanas torbaan dhufurra jalqabee sanyii irra facaasuun ni eegalama jedhaniiru. Hojii kanaafis galteewwaan barbaachisan rabsamaa jiraachuu himaniiru. Haaluma walfakaatuun Godina Arsii lixaattis waqtii arfaasaa lafa heekataara kuma 100 ol misoomsuuf qophiin taasfamuu waajjira qonnaa godinichaatti dursaan garee dhiheesii galteewwanii obbo Adimaasuu Huseen himaniiru.
Itiyoophiyaatti to’annaan qulqullinaa fi tajaajilaa staandaardii idil addunyaa guute taasifamaa jira
Feb 29, 2024 224
Guraandhala 21/2016(TOI)- Itiyoophiyaatti to’annaan qulqullinaa fi tajaajilaa staandaardii idil addunyaa guute taasifamaa akka jiru dhaabbanni madaallii walsimsiisaa ibse. Baatiiwwan jaahan bara bajataa kanatti laaboraatoorii sakatta’iinsa qulqullina oomishaa, inispeekshinii fi sartafikeeshinii oomisha alaa galchii fi alergiif mirkaneessa qulqullinaa kennuunsaa ibsameera. Dhaabbata madaallii walsimsiisaa Itiyoophiyaatti daarektarri komunikeeshinii fi maarkeetiingii Takki’ee Biraanee, Itiyoophiyaatti sakatta’iinsi, to’annoo fi mirkeneessi beekamtii idil addunyaa qabu kennamaa akka jiru Ibsaniiru. Akkaataa hojmaata kanaatiin dhaabbatichatti Jibutii dabalatee Finfinnee fi dameelee naannolee sagalitti qaamolee addaddaa waliin tumsuun tajaajila qulqullina qabu kennaa jira jedhaniiru. Dhaabbatichi daatiiwwan jahan bara bajataa kanatti qulqullina oomishaa fi tajaajila ilaalchisee dhaabbilee mootummaa 12 waliin hojjechuuf waliigaltee yoo taasisu dhaabbilee mootummaa fi mitmootummaatiin leenjii kennuusaa eeraniiru. Gama qulqullina oomishaa fi tajaajilaan, madaallii walsimsiisaa, teeknooloojii fidameelee birootiin waltajjii mijeessuun hubannoo uumuusaanii ibsaniiru. Baatiiwwan jahan bara bajataa 2016 laaboraatoorii qulqullina oomishaa fi sakatta’iinsa kuma 13, inispeekshinii fi sartafikeeshinii oomisha alergii fi alaa galchiitiin mirkaneessi qulqullinaa kennameera jedhaniiru. Dhaabbanni madaallii walsimsiisaa Itiyoophiyaa sakatta’iinsa laaboraatoorii, inispeekshinii fi sartafikeeshinii, sirnoota hojmaataa hojeessuun alergitoota,oomishtoota,tajaajila kennitoota, qaamolee danbii raawwachiisan, shamattootaa fi walumaa gala hawaasaaf tajaajila kennaa jira.
Viidiyoo
Saayinsii fi teeknooloojii
Sirni teessoo dijitaalaa magaalaa Bishooftuutti hojeeffame
Feb 22, 2024 125
Guraandhala 14/2016(TOI)-Sirni teessoo dijitaalaa saayinsii ispeesiitiyoophiyaa fiinistiitiyuutii Ji’-spaashaaliin hojjetame har’a magaalaa Bishooftuutti eebbifamee hojii jlqabeera. Ministirri innoveeshinii fi teeknooloojii doktar Ballaxaa Mollaa dabalatee daarektarri olaanaa inistiitiyuutii saayinsii speesii fi ji’oo–spaashaalii Abdiisaa Yilmaa, kantiibaan magaalaa Bishooftuu obbo Alamaayyoo Asaffaa, keessummoonni afeeramansagantaa jalqabsiisaa kanarratti argamaniiru. Sirni teessoo dijitaalaa har’a eebbifamee jalqabame dhaabbilee fi manneen jireenyaa magaalattiitti argaman eessatti akka argaman beekuuf akka gargaaru eerameera. Bulchiinsa lafaa fi odeeffannoowwan magaalattii biroo ammayyeessuuf akka dandeessisuu fi walitti dhufeenya dhaabbilee tajaajila kennanii fi tajaajilamtootaa mijataa akka taasisu akka ta’e himameera. Sirni teessoo dijitaalaa tajaajiloota bulchiinsaa, dinagdee fi hawaasummaa karaa si’ataa ta’een hunda biraan gahuuf kan dandeessisudha jedhan. Sochii jiraattonni iddoorraa iddootti taasisdan hir’isuuf, si’ataa gochuu fi bittaa fi gurgurtaa elektirooniksii dhugoomsuuf qooda olaanaa akka gumaachu eerameera. Sirni kun kenniinsa tajaajilaa magaalotaa si’achiisuu dabalatee sochii hawaasummaa fi dinagdee ammayyeessuuf akka gargaaru ibsameera. Ijaarsa sirna dinagdee dijitaalaa qulqullinaa fi si’aayina barbaachisuun hojeessuuf akka dandeessisus beekamera. Walumaa gala nageenya waa hundaa lammiilee eeguun guddina hawaasummaa fi dinagdee biyya tokkoof gumaacha guddaa akka qabaatu ibsameera.
Yunivarsiitiin Madda Walaabuu Simpooziyeemii biyyoolessaa oomishtummaa Qamadii fooyyessuu irratti xiyyeeffate qopheesse.
Feb 19, 2024 119
Guraandhala 11/2016(TOI) - Simpooziyeemiin biyyoolessaa oomishtummaa qamadii fooyyessuu irratti xiyyeeffate qopheessummaa Yunivarsiitii Madda Walaabuutiin gaggeeffamaa jira. Yuunivarsiitichi hojii baruufi barsiisuun alatti damee qonnaa, eegumsa qabeenya uumamaa, fayyaa fi misooma turizimii irratti qorannoo bal’aa gaggeessaa jiraachuu beeksise. Pireezdaantiin Yunivarsiitii Madda Walaabuu Doktar Ahimad Kaliil, yuunivarsiitichi baruu fi barsiisuun cinaatti rakkoo hawaasichaa irratti hundaa’uun qorannoo gaggeessaa jiraachuu himan. Keessattuu qonna, kunuunsa qabeenya uumamaa, fayyaa fi misooma tuurizimii irratti hojiiwwan qorannoo bal'aa kan gaggeessu ta’uus ibsaniiru. Waggoota lamaan darbanitti oomishtummaa qamadii guddisuuf qonnaan bultoota godina Baalee lamaanii fi Arsii Lixaatiif deeggarsa sanyii filatamaa fi galteewwan qonnaa biroo taasisaa turuu akka fakkenyaatti hojii Yuunivastichaa keessaa eeraniiru. Itti aanaan Pireezidaantii Dhimma Akaadaamii fi Qorannoo Yuunivarsiitichaa Doktar Bazzaabbih Wandimmuu gama isaaniin akka jedhanitti, simpooziyeemii kana irratti qorattoonni fi qooda fudhattoonni dhaabbilee barnoota olaanoo fi dhaabbilee qorannoo biyyattii adda addaa irraa affeeraman bu’aawwan qorannoo 12 ol ni dhiyeessu jedhaniiru. Simpooziyeemiin kun gama qorannoo Qamadii irratti qormaataa fi filannoowwan jiran adda baasuuf carraa kan uumu ta’uus eeran. Hirmaattonni simpooziyeemichaa yaada kennaniin, waltajjiin marii hayyoota walitti fide kun hudhaalee oomishaafi oomishtummaa mudachaa jiran adda baasuun fala kaa’uuf kan tumsu waan ta'eef yunivarsitichi sagantaa kana qopheessuu isaatti galateeffataniiru. Waltajjii guyyoota lamaaf gaggeeffamu kanarratti qorattoonni dhaabbilee barnoota olaanoo adda addaa fi dhaabbilee qorannoo qonnaa biroo irraa affeeraman, abbootii gadaa fi haadholiin Siinqee hirmaachaa jiru.
Ji'oota jahaan daraban haleellaa saayibarii raawwatame keessaa %98.56 qolatameera
Jan 31, 2024 289
Amajjii 22/2016 (TOI) - Ji'oota jahaan daraban haleellaa saayibarii 4623 raawwatame keessaa %98.56 qolatamuu Bulchiinsi Nageenya Odeeffannoo (INSA) beeksiseera. Hojii kanaanis birrii biliyoona 10.5 badiirraa baraaruun danda'amuu beeksiseera. Bulchiinsi Nageenya Odeeffannoo (INSA) raawwii hojii 2016 kan ji’oota jahan darbanii ilaalchisuun miidiyaaleef kenneera. Ibsa kana kan kennan Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Biyyaalessaa obbo Solomoon Sookaa ji’oota jahan darban gama haleellaa saayibarii qolachuutiin hojiiwwan dinqisiisoon hojjetamuu ibsaniiru. Haaluma bara bajataa kana ji’oota jahan darban yaaliin haleellaa saayibarii kuma 4 fi 623 taasifamuu ibsaniiru. Yaalii haleellaa kuma 4 fi 493 raawwataman keessaa dhibbeentaan 98.56 qolatamuus himaniiru. Yaaliin haleellaa raawwatame; yaalii bu’uuraalee misoomaa jeequu, hojii tajaajilaa fi galii jeequu, daataa hatuu fi balleesuu, mala kaffaltii sobaa fayyadamuun burjaajesuu yaaluufa ta'uu himaniiru. Dhaabbilee haleellaa saayibarii kanaan xiyyeeffataman keessaa Baankotaa,dhaabbileen faayinaansii, miidiyaalee fi dhaabbileen mootummaa kan adda dureen eeraman ta'uu himaniiru. Gosoota haleellaa saayibarii raawwataman keessaa haleellaa marsariitii, malware, sakatta’iinsa bu’uuraalee misoomaa fi bu’uuraalee misoomaa addaan kutuuu ta'uu himaniiru. Obbo Solomoon Sookaa ibsa isaaniin; ji’oota jahan darban qorannoon saaxilamummaa nageenya saayibarii dhaabbilee 149 irratti gaggeeffamuu eeraniiru. Akkasumas gosoota teeknooloojii kuma 2 fi 999 bulchiinsi karaa to’annoo teeknooloojii odeeffannoo fi komunikeeshinii gara biyyaatti galchuuf hayyama gaafate keessaa 338 yaaddoo nageenyaatiin gara biyyaatti akka hin seenne dhorkamuu eeraniiru.
Ispoortii
Eegumsa naannoofi haala qilleensaa
Hojiileen misooma fi eegumsa qabenya uumamaa naannoo Oromiyaatti jijjiirama idaniiru- Biiroo qonnaa
Feb 21, 2024 109
Guraandhala 13/2016 (TOI) - Hojiileen misooma fi eegumsa qabenya uumamaa naannoo Oromiyaatti xiyyeeffannaan hojjetamuusaatiin fayyadama dinagdee ummataa mirkaneessaa dhufuusaa ittigaafatamaan waajjira qonnaa naannichaa obbo Geetuu Gammachuu dubbatan. Ittigaafatamaan waajjira qonnaa naannichaa obbo Geetuu Gammachuu hojiilee misooma sululaa godina Harargee Bahaa aanaa Guraawwaatti hojjetamaa jiran ilaalaniiru. Obbo Geetuun ayita kanatti akka jedhanitti, hojiileen misooma sulula naannichaa bal’ina lafaa fi baay’ina ummata hirmaatuun wggaa wggaatti guddachaa dhufeera. Ummanni wayitii bodaa lafa qullaatti hafe misoomsuun oomishaa fi oomishtummaan dabalaa dhufeera, itti fayyadamnisaas guddachaa dhufuu ibsaniiru. Dargaggoonni sululoota misoomanirratti carraa hojii argachuun misooma dammaa, kuduraa fi muduraa misoomsuu, loon gabbisuu fi hojiilee birootiin fayyadamaa ta’uusaanii himaniiru. Wayitii bonaa baranaatiin naannichatti hojiin egumsa biyyoo fi bishaanii kiiloomeetira miiliyoona 1 tuqaa 2f gargaaran hojiileen hidhaa fi istiraakcharii hojjetamaa akka jiran obbo Geetuun eeraniiru, amma ammaattis kiiloomeetirri kuma 500 ol raawwatamuu dubbataniiru. Ministeera qonnaatti gaggeessaa hojii raawwachiisaan ittifayyadama eegumsaa fi kunuunsaqabeenya uumamaa obbo Faanosee Mokonnin akka jedhanitti, mootummaan naannichaa boqonnqq qophiirraa amma hojmaataatti xiyyeeffatee hojjechaa jira. Hojiileen eegumsa biyyoo fi bishaanii godina Harargee Bahaa aanaa Guraawwaatti hojjetaman xiyyeeffannoo kennmee kan agarsiisu ta’uu dubbataniiru. Bara kana Godinichatti gandoota godinichaa 583 keessatti sululoonni 477 misooma jiru jedhan bulchaan itti aanaa goinichaa obbo Ayyaaloo Takkalaa. Hojiileen misooma sululaa waggoota darban godinichatti hojjetaman misooma naannichaa fi bishaan lafa keessaf gumaacha taasisuusaa ibsaniiru. Jiraataan aanaa Guraawwaa ganda Laaftoo Sommooloo obbo Lewaadiin Shariif akka jedhanitti, hojii Kanaan madden bishaanii deebi’uusaaniitiin oomishnii fi oomishtummaansaanii guddateera. Baranas hojii kana cimsanii hojii qindoominaa hojjechaa akka jiran ibsaniiru. Bakka bu’oonni ministeera qonnaa, ittigaafatamaan biiroo qonnaa Oromiyaa obbo Geetuu Gammachuu fi miseensonni hooggansaa biirichaa addaddaa, hooggantoonni godinaa fi aanaa misooma sululaa aanaa Guraawwaa gaara Alqaasilirratti hojjetame daawwataniiru
Baay’inaan Kan Dubbifaman
Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu kennaniifi ragaa kennaan itti fayyadamuu danda'an ifa godhe.
Mar 3, 2023 4248
Guraandhala 24/2015(TOI) - Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa guyyaa har'aa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu ittiin kennaniifi ragaa ittiin eeraan fayyadamuu danda'an 'Public Feedback System' jedhamu ifa godhe. Komishinichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo waliin ta’uun Appilikeeshinii kana akka hojjete eerameera. Appichi afaanota biyya keessaa shaniin tajaajila kan kennu ta'uun himaeera. Komishinarri Komishinii Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa Dooktar Saamu’eel Urqatoo akka jedhanitti, komishinichi hojiiwwan jijjiramaa hojjechaa jiru milkeesuuf teeknooloojiiwwan fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Appilikeeshinichi hojii kan ariifachiisuufi haleellaa fi sodaachisaa ragaa eertootaa fi odeeffannoo kennitootarra gahu kan ittisu ta'uu himaniiru. Kana hordofuun hawaasni karaa appilikeshinii 'Public Feedback System'' yaada kennuudhaan itti gaafatamummaa biyyaalessaa isaa ba'uu qabu gaafataniiru. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Obbo Solomoon Sookaa akka jedhanitti, appilikeeshinii kana haleellaa saayibarii eegumsii cimaan kan taasifamuuf ta'uu himaniiru. Waajjira Ministira Muummeetti deetaan dhimmoota Kaabinee obbo Tasfaayee Dhaabaa akka jedhanitti, malaammaltummaa ittisuuf dhaabbanni tokko qofaan hojjetee milkaa'uu hin danda'u. Kanaaf lammileen hunduu miira itti gaafatamummaa qabuun malaan maltummaa ittisuuf hirmaachuu qabu jedhaniiru.
Gabaasa addaa
Tajaajila Oduu Itiyoophiyaa
2015