Sanadaha soo socda, shaqada ballaaran ee aan diiradda ku saari doonno dhallinyarada waxay horseedi doontaa isbeddel aasaasi ah. Hay’adaha tacliinta sare ayaa aqoonta iyo fikirka hal-abuurka ganacsi ku dari doona manhajkooda waxbarasho, iyagoo ardayda bari doona xirfadaha la xiriira hal-abuurka iyo shaqo-abuurka. Marka laga soo tago waxbarashada fasalka, waxaa sidoo kale la diyaariyey goobo, agab iyo taageero xirfadeed oo ardaydu ku horumarin karaan fikradahooda hal-abuurka ah. Sidoo kale, iyada oo loo marayo iskaashiga jaamacadaha iyo warshadaha, waxaa la xoojinayaa aqoonta wax-ku-oolka ah ee ardayda, iyadoo la fulinayo cilmi-baarisyo wadajir ah, taas oo horseedaysa in la abuuro jawi dhiirrigeliya hal-abuurka ganacsi.   Carruurta ayaa laga bilaabo da’dooda hore lagu dhiirrigelinayaa inay ogaadaan oo horumariyaan hibadooda, iyadoo wax-ka-beddel lagu sameeyay manhajka waxbarashada dugsiyada hoose iyo kuwa sare. Waxaa sidoo kale la abuuray waxbarasho iyo agab kobcinaya hal-abuurka, iyo sidoo kale jawi tartan oo dhiirrigeliya ardayda. Waxaa la diyaarinayaa barnaamijyo sannadle ah oo heer qaran ah oo lagu qabto tartamada hal-abuurka ardayda laguna bixiyo abaalmarinno. Barnaamijyadan ayaa door weyn ka qaadanaya dhismaha jiil hal-abuur leh. Intaa waxaa dheer, waxay noqonayaan xannaano lagu kobciyo hal-abuurayaasha Itoobiya ee mustaqbalka.   Xigasho: Buugga Medemer (Wadajirka), Bogga 252

Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Xoogga Itoobiya wuxuu ka yimaadaa awoodda isku-dhafka ah ee hay'adaheeda, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh.   Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa boggiisa baraha bulshada ku sheegay inaan aragnay shaqada Isbitaalka Qudhus Bawloos Millennium Medical College, kaas oo u adeegaya Itoobiya waaxda caafimaadka iyo waxbarashada.   Shaybaarka Baadhista ACCU-TECH, kaas oo aan kaliya isbitaalka u qaadi doonin laakiin sidoo kale qaybta caafimaadka dalkeenna heer sare, waa astaamo iyo awood gaar ah oo loogu talagalay waaxda caafimaadka dalkeenna.   Shaybaarka casriga ah wuxuu aqbali karaa muunado badan markiiba wuxuuna sidoo kale si ammaan ah u kaydin karaa muunado muddo cayiman.   Waxaan sidoo kale aragnay Xarunta Sare ee Caafimaadka Taranka, Xarunta Daaweynta Shucaaca Kansarka, oo aad ugu habboon bukaanada, iyo xarunta wicitaanka bilaashka ah ee xarunta waxbarashada.   Booqashadeennu waxay xaqiijisay in hay'addu ay ka badan tahay isbitaal, ay tahay hay'ad caafimaad oo qaran oo isku daraysa horumarinta kheyraadka aadanaha, adeegyada caafimaadka ee gaarka ah, cilmi-baarista, iyo tiknoolajiyada casriga ah.   Shaqada ay u hayso bukaanada ka kala yimid Itoobiya oo dhan iyo qaaraddeenna, Afrika, iyadoo daweynaysa oo daaweynaysa kelyaha, wadnaha, iyo xaaladaha kale ee caafimaad ee adag iyadoo adeegsanaysa tiknoolajiyad casri ah iyo dhakhaatiir aqoon leh, waxay muujinaysaa in Itoobiya ay ku socoto waddada saxda ah si ay u noqoto xarun heer sare ah oo caafimaad iyo meel dalxiis caafimaad oo Afrika ah.   Isbitaalku waa inuu sii wadaa safarkiisa heer sare ah laga bilaabo isbitaal ilaa magaalo caafimaad, laga bilaabo kulliyad ilaa jaamacad cilmiga caafimaadka iyo caafimaadka.   Waa inay sii wadaa xoojinta awooddeeda caafimaad ee aadka u wanaagsan, waxbarashada, iyo cilmi-baarista oo ay sii waddo inay tusaale u noqoto hay'adaha kale ee gudaha iyo kuwa qaaradda.

Itoobiya ayaa maalgelin ballaaran ku sameynaysa sirdoonka macmalka ah (AI), hal-abuurka dijitaalka ah iyo teknoolojiyadaha soo koraya, iyadoo waddanku uu fulinayo hawlo badan oo la jaanqaadaya horumarka teknolojiyadda casriga ah.   Iyadoo laga duulayo muhiimadda weyn ee ay dowladdu siisay dhinacan, shan sano ka hor ayay dalku dhistay Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya, kaas oo si buuxda u bilaabay hawlihiisa.   Xilligan, dunida waxaa ka socda isbeddello waaweyn oo teknolojiyadeed oo dhinaca sirdoonka macmalka ah ah. Itoobiya ayaa iyaduna ka faa’iidaysanaysa fursadaha ka dhashay isbeddelladan, iyadoo si gaar ah uga shaqaynaysa adeegsiga teknoolojiyadda dhinacyada kala duwan ee horumarinta dalka.   Sida xogta machadku muujinayso, afartii sano ee la soo dhaafay waxaa barnaamijyada xeryaha xagaaga lagu tababarayay dhallinyaro (Summer Camp) hadda waxbarashada sirdoonka macmalka ah lagu bixiyo machadyada tacliinta sare, gaar ahaan heerarka labaad iyo saddexaad ee jaamacadda (MSc iyo PhD) ama ayaa lagu barata   Sirdoonka macmalka ah oo awood u leh inuu wax ka beddelo dhammaan dhinacyada nolosha ayaa si gaar ah kaalin muuqata ka qaadanaya beeraha, caafimaadka, adeeg-bixinta iyo dhinacyo kale oo muhiim ah, isagoo sare u qaadaya hufnaanta hababka shaqada.   Sidoo kale, xogaha lagu ururiyo laguna falanqeeyo sirdoonka macmalka ah ayaa wax weyn ka taraya go’aan-qaadashada hay’adaha dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo horumarinta adeegyada ay bixiyaan.   Dhawaan, fikrado badan ayaa ka soo baxay madal dood ah oo ay Jaamacadda Addis Ababa u qabatay munaasabadda 75-guurada aasaaskeeda.   Raysalwasaaraha dalka Abiy Ahmed Dr oo ka qayb galay madasha doodda, ayaa halkaasi ka jeediyay warbixin cilmiyeed.   Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed wuxuu xusay in diyaarinta carruurta si ku filan oo degdeg ah ay suuragelinayso in sirdoonka macmalka ah si fudud looga faa’iidaysto, sida wax-soo-saar kasta oo kale   Waxa kale oo uu xusay in dowladda Itoobiya ay dejisay siyaasad iyo istaraatiijiyad cad oo taageeraysa horumarinta sirdoonka macmalka ah, isla markaana ay bilowday hirgelintooda.   Sidoo kale, wuxuu muujiyay kalsooni weyn oo ah in Jaamacadda AI-da ee Itoobiya dhiseyso ay wax ka qaban karto dhibaatooyin badan oo qaab-dhismeed ah oo ka jira dalka Itoobiya iyo guud ahaan qaaradda Afrika.   Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu xusay in mudnaanta koowaad ay tahay carruurta, isagoo tilmaamay in la wado hawlo u diyaarinaya dhallinyarada Itoobiya inay si heer caalami ah ula tartamaan dhiggooda dunida, isla markaana aanay ka liidan kuwa kale.   Wuxuu sidoo kale caddeeyay in Itoobiya ay dhiseyso saldhig adag oo sirdoonka macmalka ah, kaas oo aas-aas u noqon kara isbeddelka teknolojiyadeed ee dalka mustaqbalka.   Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in garaadka macmalka ah (AI) uu u baahan yahay diyaar-garow ku filan iyo shaqo adag, isagoo xusay in halkii laga cabsan lahaa teknolojiyaddan, lagu guulaysan karo in si dhab ah loo fahmo loona adeegsado.   Aragtida Itoobiya ee ku wajahan teknoolojiyadda casriga ah ma aha oo keliya inay ka jawaabto isbeddellada xilligan dijitaalka ah, balse waxay sidoo kale leedahay awood ay ku abuurto faa’iido dhaqaale oo waarta.   Istaraatiijiyadda Digital Ethiopia 2030 ee dhowaan la shaaciyay iyo Istaraatiijiyadda Dijitaalka ah ee 2025 ee la dhammaystiray ayaa leh awood weyn oo ay Itoobiya ugu gudbin karaan marxalad cusub oo sare oo dhinaca sirdoonka macmalka ah iyo teknolojiyadda dijitaalka ah.

Addis Ababa; Naaf 14/2018 (ENA): Safiirka Ruushka ee Itoobiya Evgeny Terkin ayaa sheegay inay ka wada shaqeyn doonaan cilmi-baarista, horumarinta kheyraadka aadanaha iyo iskaashiga dhonaca tiknoolajiyadda, xoojinta iskaashiga ka dhexeeya Itoobiya iyo Ruushka.   Safiirka ayaa booqday Machadka agaraadka Macmalka ah ee Itoobiya.   Inta uu ku guda jiray booqashadiisa, safiirku wuxuu sheegay in Itoobiya iyo Ruushku ay leeyihiin xiriir laba geesood ah oo xooggan oo muddo dheer soo jiray.   Iyada oo laga duulayo xiriirkan, labada dal waxay ka wada shaqeyn doonaan cilmi-baarista, horumarinta kheyraadka aadanaha iyo wareejinta tiknoolajiyadda.   Waxaa sidoo kale la sheegay in iskaashigan ka dhexeeya labada dal uu la jaan qaadayo dadaallada ballaaran ee dalalka xubnaha ka ah BRICS ay ku doonayaan inay u adeegsadaan sirdoonka macmalka ah kobaca iyo faa'iidada labada dhinac.   Agaasimaha Guud ee Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, Dr. Worqu Gachena, ayaa Safiirka uga warbixiyay shaqada muhiimka ah ee machadku ka qabanayo safarka isbeddelka dijitaalka ah ee dalka.   Wuxuu sheegay in shaqada cilmi-baarista iyo horumarinta ee uu machadku sameeyay ay u suurta gelisay Itoobiya inay gaarto heer sare oo wax soo saar ah oo muhiim ah oo ku saabsan qaybaha bulshada iyo dhaqaalaha. Wakaaladda Wararka Itoobiya.   #ENA

Addis Ababa, Naaf 6 2018 (ENA) Agaasimaha Guud ee Hay’adda Amniga Shabakadda Macluumaadka (INSA) ee Itoobiya Teygist Hamid ayaa xustay in la sii xoojin doono dadaallada lagu soo saarayo shaqaale aqoon iyo xirfad u leh amniga Cyber,ka kuwaas oo muhiim u ah dhismaha nidaam amni-cyber oo la isku halayn karo oo Itoobiya yeelato.   Barnaamijka tababarka dhalinyarada ee Wareegga 5aad ee Kaamka Xagaaga ee Hibada Qaranka ee Cyber-ka ayaa ka bilaabmay Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa.   Barnaamijkan waxaa qabanqaabinaysa Hay’adda Amniga Shabakadda Macluumaadka (INSA), waxaana looga gol leeyahay in lagu kobciyo da’yarta iyo dhallinyarada xiisaha u qaba dhinacyada cybersecurity-ga iyo teknoolojiyadda.   Barnaamijka waxaa lagu daray dhinacyada Cybersecurity-ga, horumarinta software-ka, coding-ka, duulista hawada, teknoolojiyadda aerospace-ka iyo sirdoonka macmalka ah (AI).   Diyaarinta naqshadaha hardware-ka iyo amniga (security) ga ayaa sidoo kale ka mid ah meelaha kale ee uu tababarku diiradda saarayo.   Agaasimaha Guud ee Hay’adda Amniga Shabakadda macluumaadka Teygist Hamid ayaa intii ay munaasabadda socotay sheegtay in xaqiijinta amniga sayberku ay muhiim u tahay in si guul leh loo hirgeliyo isbeddelka dijitaalka ah ee Itoobiya.   Waxa kale oo ay xustay in loo baahan yahay shaqaale ku hubaysan xirfad iyo aqoon, iyadoo sheegtay in hay’addu, iyadoo la kaashanaysa dhinacyada ay khusayso, ay sii xoojinayso dadaallada lagu horumarinayo awoodda iyo tayada shaqaalaha.   Waxay xustay in barnaamijka tababarka Kaamka Xagaaga uu qayb ka yahay dadaalladaas, iyadoo dhanka kale xustay in barnaamijku door weyn ka qaadanayo soo saarista jiil cusub oo noqon doona rajada Itoobiya ee mustaqbalka.   Waxay sidoo kale xustay in barnaamijka tababarku uu ka bilaabmay Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa, iyadoo tilmaantay in xilligan tababarka laga bixinayo sidoo kale jaamacadaha Bahir Dar, Jimma, Wolaita Sodo iyo Haramaya, iyo sidoo kale xarunta hay’adda.   Dhankiisa Madaxweynaha Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa Asrat Atsedheweyn (Dr.) ayaa xusay in si loo xaqiijiyo barwaaqada guud ee Itoobiya ay muhiim tahay in la helo jiil cusub oo dalka la wareega, kaas oo ku qalabaysan awood farsamo iyo aqoon teknoolojiyadeed.   Madaxweynaha Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa Asrat Atsedheweyn (Dr.) ayaa sheegay in dadaalka ay Hay’adda Amniga Shabakadda macluumaadka bilowday ee lagu soo saarayo jiil cusub uu yahay mid mudan in la bogaadiyo, sido kale xaqiijiyey in jaamacaddu ay qaadan doonto doorkeeda ku aaddan guusha barnaamijka.   Ugu damabayn wuxuu tababarayaasha ku boorrisay inay fahmaan inay saaran tahay masuuliyadda u adeegidda Itoobiya, ayna tahay inay si habboon uga qaybqaataan tababarka si ay u kasbadaan aqoonta iyo xirfadaha lagama maarmaanka u ah gudashada waajibaadkooda

Addis Ababa; Naaf 4/2018 (ENA): La-taliye Sare oo ka tirsan Wasiiradda Hal-abuurka iyo Teknolojiyadda, Abyut Bayu (Dr.) ayaa ugu baaqay dhallinyarada inay noqdaan ka-qaybgalayaal firfircoon guusha Digital Ethiopia 2030 iyagoo horumarinaya xirfadahooda.   Ka dib baaqii qaran ee Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu u jeediyay dhallinyarada Itoobiya inay ku biiraan Hindisaha 5 Milyan koodhers oo ay kordhiyaan tirada ka-qaybgalayaasha ilaa 7 milyan ka hor dhammaadka xilliga xagaagga, aqoon-is-weydaarsi ku saabsan hindisaha ayuu soo qaban qaabiyay xafiiska Ra'iisul Wasaaraha.   Dood-cilmiyeedka socda waxaa ka soo qayb galay afar khabiir oo wadaagay khibradahooda iyo aragtidooda ku aaddan Hindisaha 5 Milyan koodhers Itoobiya.   Farriintiisa ​​​​uu ka jeediyay dood-cilmiyeedka, La-taliyaha Sare ee Wasiirka Hal-abuurka iyo Teknolojiyadda, Dr. Abyoot Bayu, ayaa sheegay inay lagama maarmaan tahay in la dhiso goobo casri ah oo dhijitaal ah oo si buuxda loogu gudbo dhijitaalaynta, wuxuuna ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo shaqaale xirfad leh oo ku habboon wax-qabadkooda iyo waxqabadkooda casriga ah.   Wuxuu sharraxay in yoolalka Dijitaalka ah ee Itoobiya 2030, oo diiradda saaraya awoodsiinta dadka, abuurista nidaam dhijitaal ah oo loo dhan yahay, ballaarinta isku xirnaanta, iyo ka dhigista dalka xarun dhijitaal ah, guul kasta oo ka dhacda qaybta tiknoolajiyadda ay gebi ahaanba ku xiran tahay kheyraadka aadanaha.   Si awooddan loogu beddelo ficil, wuxuu ku boorriyay dhallinyarada inay si firfircoon u horumariyaan xirfadahooda ku aaddan goobahooda oo ay ku dadaalaan waxtar weyn.

Addis Ababa; Naaf 4/2018 (ENA): Mahlet Seyoum ayaa sheegtay in dhallinyaradu ay xallin karaan dhibaatooyinka waaweyn iyagoo hindisahooda iyo dadaalkooda gelinaya xirfadaha dhijitaalka ah.   Ka dib baaqii qaran ee Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu u jeediyay dhallinyarada Itoobiya inay ku biiraan Hindisaha 5 Milyan koodhers iyo kordhinta tirada ka qaybgalayaasha ilaa 7 milyan ka hor dhammaadka xilliga xagaagga, barnaamij isku-xir ah ayaa lagu qabtay xafiiska Ra'iisul Wasaaraha.   Hadalkeedii ay ka jeedisay dood-cilmiyeedka, Mahlet Seyoum, oo ka qalin jabisay Hindisaha 5 Milyan koodhers, ayaa tilmaamtay inaysan lagama maarmaan ahayn in la helo cilmi-baaris kombiyuutar ama goob waxbarasho oo gaar ah si loo barto barnaamijyada.   Taa beddelkeeda, waxay sharraxday in dadku ay isticmaali karaan internetka iyo macluumaadka tiknoolajiyadda oo ay la imaan karaan xalal wax ku ool ah iyagoo falanqeynaya dhibaatooyinka dhaqan-dhaqaale ee deegaankooda.   Iyadoo xustay in agabka waxbarashada dijitaalka ah iyo fursadaha waxbarasho ay hadda diyaar yihiin, Mahlet waxay tilmaamtay in dhallinyaradu ay xallin karaan dhibaatooyinka waaweyn iyagoo dadaal iyo hindisooyin ku bixinaya xirfadaha dijitaalka ah.   Waxay sharraxday in arrintan awgeed, dhallinyaradu ay si joogto ah u cusboonaysiiyaan aqoontooda, qaataan tababarro gaagaaban, oo ay awood u yeeshaan tiknoolajiyada casriga ah.   Macluumaad dheeraad ah iyo isdiiwaangelinta: ethiocoders.et   ‎ ‎#PMOEthiopia #DigitalEthiopia2030 #5MillionEthiopianCode

Azmeraw Tadese oo ka qalin jabiyay Hindisaha 5 Milyan koodhers iyo xubin ka tirsan Barnaamijka Isweydaarsiga Khibradda 5 Milyan koodhers ayaa wuxuu ku biiray hindisaha sannadihii ugu dambeeyay ee jaamacadda. Waxa ka bilaabmay rabitaan ah inuu barto koodhka maanta, waa koodher buuxa.   ‎Farriintiisa uu u diray dhalinyarada madasha, wuxuu ku nuuxnuuxsaday: "Ha ku qancin shahaado oo keliya, waxaad baratay ku dhaqan geli, ka dibna sii wad ku celcelinta, halkaas ayay ka timaadaa kobaca dhabta ah."   ‎Azmeraw, hindisahani wuxuu siiyay aasaas adag si uu u gaaro yoolkiisa.   ‎Macluumaad dheeraad ah iyo isdiiwaangelinta: ethiocoders.et ‎ ‎#PMOthiopia #DigitalEthiopia2030 #5MillionEthiopianCoders

Addis Ababa; Naaf 4/2018 (ENA): Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha ayaa ku dhawaaqay in Hindisaha 5 Milyan Koodhers uu door weyn ka ciyaarayo horumarinta xirfadaha dhijitaalka ah iyo dardargelinta isbeddelka qaranka.   Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha ayaa ballaariyay baaqii qaran ee Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu u jeediyay dhalinyarada Itoobiya inay ku biiraan Hindisaha 5 Milyan koodhers isla markaana ay kordhiyaan tirada ka qaybgalayaasha ilaa 7 milyan ka hor dhammaadka xilliga Xagaagga.   Ka dib baaqii Ra'iisul Wasaaraha, waxaa la qabtay munaasabad isku xirnaan ah oo uu soo qabanqaabiyay Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha.   Munaasabadda ayaa isu keentay hoggaamiyeyaasha waaxda iyo siyaasad-dejiyeyaasha, qalinjabiyayaasha shahaadada haysta ee hindisaha, iyo xirfadlayaal da'yar, sida uu ku dhawaaqay Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha.   Iyadoo lagu dhiirigelinayo ka qaybgalayaasha inay wadaagaan waayo-aragnimadooda iyo aragtidooda ku aaddan madal, barnaamijku wuxuu gacan ka geystay horumarinta Ajandaha Dijitaalka Itoobiya ee 2030 iyada oo loo marayo horumarinta xirfadaha dhijitaalka ah ee wax ku oolka ah.   ‎ ‎Barnaamijku wuxuu ku bilaabmay booqasho bandhig ah oo diiradda lagu qabtay machadka garaadka macmalka, ka dibna waxaa fariin furitaan ah ka jeedisay Billene Seyuum, Madaxa Xoghaynta Saxaafadda ee Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha.   Farriinteeda, ayaa waxay ku sheegtay in xirfadaha farsamada iyo kuwa dijitaalka ah ee dhallinyaradu ay yihiin hanti qaran oo muhiim ah waxayna xaqiijisay hirgelinta baaqii Ra'iisul Wasaaraha ee ahaa in tirada cod-bixiyeyaasha la gaarsiiyo 7 milyan xagaagan.   ‎Afar khabiir oo ka socda Hindisaha 5 Milyan koodhers ayaa ka qayb qaatay dooddii guddiga ee xigtay, iyagoo wadaagaya khibradahooda iyo aragtidooda.   Xubnaha guddiga waxaa ka mid ahaa Dr. Abiyot Bayu, La-taliyaha Sare ee Wasiirka Hal-abuurka iyo Teknolojiyadda; Bethlehem Dhase, Madaxa Fulinta ee shirkadda geero ; iyo Azmeraw Tadesse, oo ah arday hore u soo qalinjabisay batmaamijkan; iyo Mahelet Siyuum, oo ah ganacsade tignoolajiyadeed.   Xubnaha guddiga waxay ku dhiirrigeliyeen ka qaybgalayaasha iyo dhallinyarada inay si joogto ah u horumariyaan xirfadahooda, ay horumariyaan xalal wax ku ool ah, oo ay doorkooda ka qaataan kobaca iyo hal-abuurka nidaamka deegaanka dijitaalka ah ee Itoobiya.   Tababartayaasha ayaa su'aalo la xiriira xirfadaha dijitaalka ah waydiiyay xubnaha dood-wadaagga, barnaamijkuna wuxuu ahaa dood furan iyo is-weydaarsi khibrado ah.   Isweydaarsiga khibradaha ayaa xaqiijiyay doorka muhiimka ah ee Hindisaha 5 Milyan koodhers ee Itoobiya ee kor u qaadista xirfadaha dijitaalka ah iyo dardargelinta isbeddelka qaranka, sida uu xafiisku sheegay.   #PMOthiopia #DigitalEthiopia2030 #5MillionEthiopianCoders

Addis Ababa; Afagaal 30/2018 (ENA): Dowladdu waxay sii wadi doontaa inay tallaabo adag ka qaaddo hay'adaha carqaladeynaya dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee Itoobiya iyo lunsashada kheyraadka qaranka, sida uu ku sheegay war-saxaafadeed uu soo saaray Wasiirka Adeegyada Isgaarsiinta Dowladda, Inaatalem Melese.   Wasiirka Adeegyada Isgaarsiinta Dowladda, Inaatalem Melese, ayaa soo saartay war-saxaafadeed uu ku qeexayo tallaabooyinka laga qaaday musuqmaasuqa, musuqmaasuqa iyo hawlaha sharci-darrada ah.   Dowladdu waxay si faahfaahsan uga hadashay kormeerka qoto dheer, natiijooyinka baaritaanka iyo tallaabooyinka isla-xisaabtanka sharciga ah ee laga qaaday qaab-dhismeedyada kala duwan ee bixinta adeegyada iyo qaybaha dhaqaalaha iyadoo lagu saleynayo talooyinka iyo cabashooyinka ay u soo gudbiyeen dadweynaha.   Sida ay ku tilmaamtay war-saxaafadeedkiisa; Waxay sheegtay in dowladda wadajirka ay hirgelinaysay dib-u-habaynta sharciga iyo hay'adaha iyadoo calaamadaynaysa khadadka cas tan iyo subaxdii, iyadoo tixgelinaysa isbeddellada raadinta hantida aan loo baahnayn iyo faa'iidooyinka oo khatar ku ah horumarka dalka.   Waxay sheegtay in macluumaadkan uu ka dhashay daraasad nidaamsan, kormeer iyo kormeer sharci oo ay si wadajir ah isu kaashadeen Hay'adda Sirdoonka iyo Amniga Qaranka, Booliska Federaalka iyo Wasaaradda Caddaaladda ee Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya.   Waxay sheegtay in tallaabooyinkan loogu talagalay in lagu ilaaliyo Itoobiya caqabadaha ku hor gudban dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee qaybaha badan ee ay hirgelinayso iyo geeddi-socodka lagu beddelayo nolosha dadkeeda.   Waxay sheegtay in hawlgal ballaaran laga sameeyay kuwa abuuraya khatar ku ah dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dalka, qarinta iyo qarinta alaabada bakhaarada, keena yaraanta alaabada, ku lug lahaanshaha tahriibinta iyo abuurista kor u kaca qiimaha xad-dhaafka ah, iyo u horseeda dhibaato iyo dhibaato bulshada.   Sidaas darteedna, in ka badan 7,000 oo xarumo ganacsi, dukaamo iyo bakhaarro ayaa tallaabo sharci ah laga qaaday.   Waxay sheegtay in tallaabo laga qaaday hay'adaha ku lug leh dhaqidda lacagaha sharci-darrada ah, ku lug lahaanshaha suuqa madow iyo xawilaadda lacagaha sharci-darrada ah, iyo ka hortagga ganacsatada inay helaan lacagta qalaad ee ay ahayd inay ka helaan bangiyada.   Waxay sheegtay in 169 shaqsi iyo hay'ado ganacsi oo looga shakisan yahay inay si qarsoodi ah u dhaqaajiyeen lacagta qalaad iyo ballaarinta suuqa madow lagu helay mas'uuliyad sharci ah.   Waxay sidoo kale sheegtay in hay'adaha ku kacay khiyaamada internetka ee hay'adaha maaliyadeed, mashiinnada ATM-ka iyo akoonnada shaqsiga ah isla markaana isticmaalayay codsiyada cryptocurrency iyagoon haysan ogolaansho sharci ah lagu helay mas'uuliyad sharci ah.   Dhanka kale, waxay sheegtay in 36 urur oo sharad sharci darro ah iyo hay'ado online ah oo shaqeynayay iyagoon haysan ogolaansho isla markaana dhibaato dhaqaale iyo bulsho u horseeday bulshada iyo dhalinyarada, kana baxsanaya canshuuraha la xiray oo si sharci ah loola xisaabtamay.   Baaritaan abaabulan oo lagu joojinayo tahriibinta iyo dilaaliinta qaybta macdanta, mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha dalka, gaar ahaan wax soo saarka dahabka, 138 shaqsi, oo ay ku jiraan soosaarayaasha, ganacsatada iyo dilaaliinta, kuwaas oo isku dayay inay si qarsoodi ah u dhoofiyaan badeecada halkii ay ku shubi lahaayeen Bangiga Qaranka, ayaa la soo rogay xakameyn sharci ah, ayay tidhi.   Dowladdu waxay aqoonsatay kuwa abuuray dhibaato iyaga oo abuuraya caqabado dhanka saadka iyo qaybinta shidaalka ah, oo dowladdu u qoondeyso miisaaniyad weyn si ay dadka uga ilaaliso cadaadiska, shidaalka u tahriibiso wadamada deriska ah, ku qariso bakhaarada iyo isticmaalka kootada si loo helo faa'iido shaqsiyeed.     Hay'adaha dowladda, ganacsatada iyo khubarada saadka ee ku lug leh shabakaddan danta ah ee abaabulan ayaa la hoos geeyay xakamaynta sharciga, waxaana la soo saaray tilmaamo adag si nidaamka looga dhigo mid ka xor ah musuqmaasuqa.     Waxay sheegtay in dhinacyada ka hor istaagay beeralayda inay helaan wax soo saarkooda waqtigii loogu talagalay, kuwa sameeyay iibsashada qandaraaslayaasha iyo dilaaliinta qiimaha kor u kacay iyo kuwa dib u dhigay wax soo iibsiga si fiican loo baaray.     Madaxda sare, dilaaliinta iyo shakhsiyaadka ka qayb qaatay falkan ayaa lagu eedeeyay inay si sharci ah mas'uul uga yihiin.     Mas'uuliyiinta dowladda, isku-duwayaasha mashruuca, qandaraaslayaasha wadajirka ah iyo ganacsatada isku dayay inay cadaadis dhaqaale saaraan dalka iyagoo dalbanaya qiimo kor u kacay oo loogu talagalay shaqooyinka mashruuca hay'adda iyo dib u dhigista dhismaha kaabayaasha korontada ayaa la baaray oo lala xisaabtamay.     Waxay sheegtay in 8 hoggaamiye sare oo ka tirsan dowladda, hay'ado iyo dilaaliin ku lug lahaa diblomaasiyadda ku saleysan muwaadiniinta iyo amniga muwaadiniinta oo lagu sameeyay qaab-dhismeedka Wasaaradda Shaqada iyo Xirfadaha, kuwaas oo loo diray waddamo aan lahayn qandaraasyo sharci ah oo diyaaradeed iyo hay'ado sharci darro ah iyagoo ku dhuumanaya qandaraasyo, ay yihiin kuwo sharci ahaan mas'uul ka ah.   Waxag sidoo kale sheegtay in baaritaanka lagu bilaabay dilaaliinta si sharci darro ah u tahriibinaysay muwaadiniinta xuduudaha Liibiya, Jabuuti iyo Moyale uu sii socday.   Waxay sheegtay in tallaabo sharci ah laga qaaday khubaro iyo hoggaamiyeyaal abuuray shabakad musuqmaasuq ah iyagoo la kaashanaya ganacsatada si ay u abuuraan qiimeyn canshuur oo qalloocan oo ka dhacda kastamka iyo qaybaha dakhliga, iyagoo albaabka u furaya lunsashada canshuuraha, yareynta qiimaha badeecadaha la soo dejiyo iyo inay dalka ku waayaan balaayiin dakhli dowladeed.   Waxa kale ay xustay in dowladdu ay sii wadi doonto xoojinta dagaalka isku-dubaridka ah ee ka dhanka ah musuqmaasuqa ee ay bilowday iyadoo taageeraysa adeegyada si dijitaal ah, casriyeynta hababka iyo hirgelinta isla xisaabtanka.   Waxay sidoo kale ugu baaqday dadweynaha inay sii wadaan xoojinta iskaashigooda iyagoo bixinaya talooyin iyo garab istaagga hay'adaha amniga iyo caddaaladda.     #ENA

Addis Ababa, Afagaal, 29,2018 (ENA) – Agaasimaha guud ee hay’adda Ethiopia Investment Holdings Buruuk Taye (Dr.) ayaa sheegay in horumarka dowladda wadajirka samaysay kaabayaasha dhijitaalka ah uu sare u qaadayo adeegyada bulsho iyo dhaqaale ee ay helayaan muwaadiniinta.   Agaasimaha guud ee hay’adda Ethiopia Investment Holdings Buruuk Taye (Dr.) ayaa xusay in barnaamijka aqoonsiga qaranka Fayda dib loo habeeyey, laguna daray Ethiopia Investment Holdings isagoo noqday FaydaVerse Digital Solutions Enterprise, taas oo qayb ka ah dadaallada lagu xoojinayo isbeddelka dhijitaalka ah ee dalka.   Waxaa la qabtay munaasabadda daahfurka rasmiga ah ee hawlgalka FAYDAVERSE taas oo loo arko bog cusub oo ka furmaya socdaalka isbeddelka dhijitaalka ah ee dalka, iyadoo uu goob joog ka ahaa Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka dalka Temesgen Tiruneh.   Agaasimaha guud ee hay’adda Ethiopia Investment Holdings Buruuk Taye (Dr.) ayaa tilmaamay in FaydaVerse ay xoojin doonto awoodda Itoobiya ee dhinaca dhijitaalka, joogtaynteeda iyo tartankeeda caalamiga ah, isagoo xusay in Dawlada wadajirku siddeeddii sano ee la soo dhaafay la ballaariyey kaabayaasha isgaarsiinta, isla markaana si weyn loo kordhiyey isticmaalayaasha adeegyada codka iyo internetka.   Wuxuu sheegay in adeegyada hal goob ee ay wadaagaan dowladda federaalka,deeganada iyo maamullada magaalooyinka ay kor u qaadeen tayada iyo helitaanka adeegyada dowladda ee shacabka.   Waxaa kale oo u xusay in nidaamka Fayda uu ka mid noqday nidaamyada aqoonsiga dhijitaalka ah ee sida xawliga ah uga kobcaya Afrika, islamarkaana ku biirista Fayda Vers ee Investment Holdings ayaa xoojinaysa awoodda iyo hufnaanta hay’adda.   Waxay sheegeen in awoodda tiknoolajiyadda dhijitaalka ah iyo waayo-aragnimada kaabayaasha dadweynaha ee Itoobiya ay soo jiidanayaan dareenka Afrika iyo caalamka, gaar ahaan dhismaha nidaam aqoonsi dijitaal ah oo ammaan ah.   Dhankiisa Maamulaha guud ee Fayda Vers Digital Solutions, Yodhahe Arayaselassie, ayaa sheegay in sannadihii u dambeeyay la qabtay shaqo ballaaran oo ku saabsan diiwaangelinta iyo xaqiijinta aqoonsiga muwaadiniinta si dijitaal ah.   Waxa kale oo uu xusay in barnaamijka Aqoonsiga Qaranka ee Fayda oo loo beddelay “Fayda Vers Digital Solutions” kana mid noqday hay’adaha horumarinta dowladda uu yahay tallaabo istiraatiiji ah oo lagu xoojinayo adeegyada iyo waxqabadka dhijitaalka ah ee dalka.   Ugu dambayn Wuxuu xusay in isbeddelka hay’adeed uu yahay tallaabo istaraatiiji ah oo lagu xoojinayo hal-abuurka tiknoolajiyadda,maalgashiga awoodda dhaqaale iyo adeegyada dijitaalka ah ee dalka.

Addis Ababa:Afagaal, 28,2018 (ENA ) Hay’adda Tiknoolajiyadda Itoobiya ayaa sheegtay in Itoobiya ay xoojinayso qaab-dhismeedka sharci iyo nidaamka kormeerka caalamiga ah, isla markaana hay'addu ku guda jirta qorshaha ay tamarta nukliyeerka ugu adeegsanayso soo saarista korontada.     Hay’adda Tiknoolajiyadda Itoobiya ayaa kulan wadatashi la samaysay hay’adaha dowladda, ururrada xirfadlayaasha iyo dhinacyada kale ee ay khusayso, iyadoo laga hadlayo xeer qabyo ah oo lagu nidaaminayo laguna kormeerayo xarumaha tamarta nukliyeerka ee ay hay’addu diyaarisay.   Agaasimaha Guud ee Hay’adda Tiknoolajiyadda Itoobiy Solomon Getachew (Dr.) ayaa xusay in kaddib markii Itoobiya si rasmi ah ugu sheegtay Hay’adda Caalamiga ah ee Tamarta Nukliyeerka (IAEA) rabitaankeeda ah in tamarta nukliyeerka loogu isticmaalo ujeeddooyin nabadeed iyo soo saarista koronto, ay dalka ka socdaan dadaallo ballaaran oo lagu xoojinayo nidaamka kormeerka.   Agaasimaha hayada waxa kale oo uu sheegay in la dhisayo awoodda shaqaalaha, diyaarinta xeerarka iyo nidaamyada kormeerka, hababka bixinta ruqsadaha, iyo nidaamyada kormeerka iyo fulinta sharciga, kuwaas oo waafaqsan heerarka caalamiga ah.     Dhanka kale Agaasimaha hayada tiknoolajiyadda Itoobiya ayaa xusay in xeerka qabyada ah lagu daray arrimo ay ka mid yihiin doorashada goobaha xarumaha nukliyeerka, ilaalinta badbaadada deegaanka iyo shacabka, ka hortagga masiibooyinka dabiiciga ah iyo kuwa ka dhasha hawlaha aadanaha, iyo habraacyada looga jawaabayo xaaladaha degdegga ah.     Ugu dambayn Hay’adda Tiknoolajiyadda Itoobiya ayaa xustay in ay iskaashi dhinaca dhisidda awoodda iyo wada shaqeyn xirfadeed la leedahay hay’ado caalami ah oo ay ka mid yihiin Guddiga Kormeerka Nukliyeerka Mareykanka (USNRC), hay’adda kormeerka nukliyeerka ee Ruushka (Rostechnadzor) , iyo saaxiibo kale oo caalami ah.

Addis Ababa; Afagaal 24/2018 (ENA): Hannaanka diiwaangelinta aqoonsiga dijitaalka ah iyo hirgelinta hindisaha ''5 Milyan oo kodhers' ayaa u baahan la sii xoojjiyo , ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh.   Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka Temesgen Tiruneh ayaa farriin uu ku qoray boggiisa baraha bulshada ku shaaciyay in Golaha Isbeddelka Dijitaalka ah ee Qaranka uu yeeshay kulankiisii.   Wuxuu tilmaamay in golaha qaranku uu jiho u dejiyay isagoo dib u eegaya hirgelinta hawlaha uu u dejiyay sanadka.   Wuxuu tilmaamay in Golaha Isbeddelka Dijitaalka ah ee Qaranka uu dib u eegay shaqada guud ee isbeddelka dijitaalka ah, habka diiwaangelinta aqoonsiga dijitaalka ah, iyo hirgelinta Hindisaha'5 Milyan oo kodhers' ay tahay in si loo sii xoojiyo.   Intaa waxaa dheer, ayuu yiri, waxaan ku aragnay dooddeenna iswaafajinta mashaariicda dijitaalka ah ee cusub ee laga fulinayo Itoobiya iyo Istaraatiijiyadda Itoobiyaan ee Dijitaalka ah.   Maadaama dhaqaalaheena dijitaalka ah uu ku jiro waqti kobac degdeg ah, Golaha ayaa sii wadi doona dadaalkiisa ah inuu doorkiisa ku habboon ka ciyaaro kobacan, ayuu ku yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenku fariintiisa.

Addis Ababa, Afagaal 18, 2018 (ENA): Itoobiya waxay ayaankeeda iyo mustaqbalkeeda wax ku qaabaynan doontaa aqoonteeda iyo xikmaddayada iyadoo aan cid kale soo fara galin , sidaas waxaa yidhi Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka Temesgen Tiruneh.   ​Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka oo farriin ku daabacay boggiisa shabakadaha bulshada ayaa tilmaamay in Macahadka Sirdoonka Artifishalka ee Itoobiya (EAII) uu maanta Musiyumka Sayniska si heer sare ah ugu qabtay qalin-jabinta tababarayaashii ugu horreeyay ee bilowga AI (Artificial Intelligence) taariikhda dalka.   ​"Anaggu marnaba ma sugeyno mana u oggolaaneyno in kuwa kale ay go'aamiyaan ayaanka iyo mustaqbalkeenna; taa beddelkeeda, waxaan ku qaabaynaynaa xikmadda dalkeenna iyo aqoonteenna," ayuu yidhi.   ​Wuxuu sheegay in tani ay tahay mid muujinaysa midhaha diiradda gaarka ah iyo kormeerka dhow ee uu Ra'iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed siiyay waaxdan, sidoo kale ay tahay bog cusub oo guul oo uu dalku ku gaadhay dedaalka ubadkiisa.   ​Wuxuu intaas ku daray in hal-abuurayaasha da'da yar ay ku lug leeyihiin waaxyaha caafimaadka, waxbarashada, gaadiidka, magaalooyinka casriga ah (smart cities), maaliyadda iyo waaxyo kale.   ​Wuxuu sidoo kale kordhiyay in ay heleen taageero dhanka xirfadda farsamada iyo horumarinta alaabta, fekerka ganacsiga ee xallinta dhibaatada dhabta ah, aqoon-is-weydaarsiga AI ee heerkiisu sarreeyo, xarunta xogta daruuraha (cloud data center) iyo kheyraadka sare ee kombuyuutarka.   ​"Adoo taageeraya hal bilow (startup), waxaad abuuraysaa tignoolajiyad sarreysa iyo fursado shaqo oo dad badan loo abuurayo; xukuumaddayadu waxay diiradda saartay arrintan. Qalin-jabiyayaasha maanta waxay yihiin caddeyn dhab ah," ayuu yidhi Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenku farriintiisa.   ​#wakaalada wararka ee Iyoobiya #ENA

Addis Ababa; Agaali 30/2018 (ENA):- Madaxda dowlad deegaannada ayaa sheegay in Daraasadda Falanqaynta Khayraadka Warshadaha Wax soo saarka Qaranka ay ka caawin doonto Itoobiya inay gaarto barwaaqo iyadoo aqoonsanaysa oo horumarinaysa kartida warshadaha wax soo saarka ee deegaan kasta.   Wasaaradda Warshadaha ayaa bilowday Daraasadda Falanqaynta Khayraadka Warshadaha Wax soo saarka Qaranka ee ugu horreysay nooceeda ah.   Madasha waxaa ka soo qayb galay madaxweynayaasha dawlad deegaannada iyo mas'uuliyiin sare.   Farriintiisa ​​furitaanka, Wasiirka Warshadaha, mudane Melaku Alebel, ayaa sheegay in heerka ay gaartay waaxda wax soo saarku uu yahay halbeeg loogu talagalay waddamada.   Sidaa darteed, wuxuu xusay in isbeddello la taaban karo laga diiwaan gelinayo Itoobiya sababtoo ah fiiro gaar ah oo la siiyay qaybta.   Wasiirka, oo xusay in Dhaqdhaqaaqa Wax soo saarka Itoobiya uu gaaray guulo badan oo ka socda waaxda wax soo saarka; saamiga qaybta ee wax soo saarka guud ee gudaha ayaa kordhay, habka lagu beddelayo alaabada la soo dejiyo ayaa soo hagaagay, awoodda wax soo saarka ee warshadahana ay korodhay.   Wuxuu sharraxay in Daraasadda Falanqaynta Kheyraadka Warshadaha Waxsoosaarka Qaranka ay bixinayso macluumaad dhammaystiran oo ku saabsan kheyraadka suurtagalka ah, kaabayaasha dhaqaalaha, iyo fursadaha kale ee maalgashiga ee laga heli karo gobol kasta heer qaran.   Wuxuu sheegay in macluumaadkan dhammaystiran uu door muhiim ah ka ciyaari doono kordhinta maalgashiga waxsoosaarka ee ku salaysan aqoonta.   Wuxuu raaciyay in daraasaddu aysan kaliya tilmaamin jihada saxda ah ee hawlaha maalgashiga mustaqbalka, laakiin sidoo kale ay leedahay faa'iidooyin waaweyn oo ku saabsan soo jiidashada maalgashiyo cusub.   Wuxuu sheegay in shanta sano ee soo socota, hawlaha lagu kordhinayo qaybta waxsoosaarka, lagu xasilinayo cadaadiska nolosha si joogto ah, iyo in la hubiyo in kobaca dhaqaalaha degdegga ah la sii xoojin doono.   Madaxweynayaasha dawlad deegaannada ka qayb qaatay barnaamijka ayaa sheegay in daraasaddu ay leedahay awood weyn oo lagu horumarin karo kheyraadka suurtagalka ah ee deegaan kasta.   Madaxweynaha DD Oromiya mudane Shimelis Abdhisa ayaa ku nuuxnuuxsaday muhiimadda dadaallada wadajirka ah si loogu beddelo fursadaha lagu aqoonsaday daraasadda natiijooyin la taaban karo.   Wuxuu sidoo kale sheegay in si hirgelintu u noqoto mid guulaysata, loo baahan yahay in la xoojiyo isku-dubaridka hay'adaha ururinta xogta qaranka iyo daneeyayaasha kale.   Madaxweynaha DD Amxaarada mudane Arega Kebedhe ayaa ka mahadceliyay diiradda daraasadda ee ku aaddan qoondaynta kheyraadka si looga faa'iidaysto kartida qaybaha beeraha iyo macdanta, kuwaas oo ah wax-soo-saarka warshadaha wax soo saarka.   Wuxuu sidoo kale sheegay inay wanaagsan tahay in la tixgeliyo kheyraadka aadanaha iyo horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha meesha ay suurtagal tahay, laakiin ay lagama maarmaan tahay in la waafajiyo xaaladaha isbeddelaya.   Madaxweynaha DD Koonfurta Itoobiya, mudanr Tilahun Kebedhe, ayaa sheegay in maadaama qaybta wax soo saarka la siiyay fiiro gaar ah marka la eego isdhexgalka, daraasaddu ay gacan ka geysan doonto hubinta barwaaqada iyadoo la aqoonsanayo oo la adeegsanayo faa'iidooyinka qaybta wax soo saarka.   Wuxuu sidoo kale xusay in daraasaddu ay muhiimad weyn u leedahay qaybta wax soo saarka iyadoo lagu darayo macluumaadka ku saabsan kheyraadka laga heli karo dalka oo dhan hal xarun si isku xiran oo abaabulan.   Wuxuu sidoo kale xaqiijiyay inay ka go'an tahay inay daraasadda ka hirgeliyaan gobolka iyagoo ku daraya macluumaadka qaab-dhismeedka hoose, iyagoo u qaadanaya meel bilow ah.   #ENA

Addis Ababa; Agaali 29/2018 (ENA): Itoobiya waxay isu diyaarinaysaa inay noqoto hoggaamiye qaarad oo ku takhasusay garaadka macmalka ah iyo nidaamyada caafimaadka dijitaalka ah, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh.   Shirka Waxbarashada Caafimaadka ee Afrika oo socon doona saddex maalmood (MedEDAfrica 2026), kaas oo la filayo inuu ka soo qaybgalo 46 waddan, ayaa ka bilaabmay Addis Ababa.   Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh, oo ka qayb galay xafladdii furitaanka shirka, ayaa sheegay in go'aannada aan ka gaarno waxbarashada, wareejinta tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo iskaashiga ay go'aamin doonaan mustaqbalka caafimaadka iyo fayoobaanta dadka Afrika.   Qaaraddu waxay hadda wajahaysaa caqabado daran oo ku yimid nidaamyadeeda caafimaadka sababo la xiriira masiibooyinka, isbeddelka cimilada, socdaalka iyo xasillooni darrada dhaqaale.   Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa xusay in yaraanta shaqaalaha caafimaadka, kaabayaasha tababarka ee aan ku filnayn iyo socdaalka xirfadlayaasha xirfadlayaasha ah ay weli yihiin caqabado waaweyn.   Si kastaba ha ahaatee, Afrika weligeed laguma guulaysan caqabadaheeda, waxaana had iyo jeer lagu yaqaanay adkeysigeeda, hal-abuurka iyo go'aan qaadashada si loo dhiso mustaqbal wanaagsan.   Marka laga hadlayo arrintan, ayuu yiri, waa muhiim in la hubiyo in dhalinyarada Afrika ay ku qalabaysan yihiin aqoonta, xirfadaha iyo qiyamka loo baahan yahay si loo beddelo nidaamka daryeelka caafimaadka ee qaaradda, Itoobiyana ay ka go'an tahay mas'uuliyaddan taariikhiga ah.   Sannadihii la soo dhaafay, Itoobiya waxay ballaarisay waxbarashada xirfadlayaasha caafimaadka, waxay dhistay xarumo waxbarasho oo cusub oo caafimaad, waxay xoojisay hay'adaha jira waxayna abuurtay fursado badan oo dhalinyarada Itoobiyaanka ah ay ku raadsadaan shaqooyin cilmiga caafimaadka ah.   Wuxuu sidoo kale xusay in Itoobiya ay leedahay awood ay ku noqoto xarun tababar goboleed oo loogu talagalay xirfadlayaasha caafimaadka Afrika.   Si kastaba ha ahaatee, wuxuu ku nuuxnuuxsaday in marka laga soo tago ballaarinta marin u helidda, hubinta tayada sare iyo hufnaanta ay tahay yoolka ugu weyn ee dalka.   Sida laga soo xigtay Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka; Itoobiya, oo uu hoggaaminayo Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), ay isu diyaarinayso inay noqoto hoggaamiye qaaradda oo ku takhasusay garaadka macmalka ah (AI) iyo hal-abuurka dijitaalka ah.   Si taas loo gaaro, wuxuu ku dhawaaqay inay gaartay heerkii ugu dambeeyay ee xadhig jarka Jaamacadda AI-ga ee ugu horreysay, taasoo diiradda saareysa macluumaadka caafimaadka, caafimaadka dijitaalka ah, daawada adag iyo tan casriga ah, robotics-ka iyo ogaanshaha cudurrada.   Wuxuu sidoo kale sharraxay in garaadka macmalka ahi uu kacaan ka sameynayo ogaanshaha cudurrada, saadaalinta dhacdooyinka cudurrada faafa, iyo diyaarinta daaweynta iyadoo loo eegayo xaaladda qofka.   Wuxuu sidoo kale ugu baaqay Afrika inay noqoto hal-abuureheeda, soo-saareheeda iyo hoggaamiyaha kala-guurkan, oo aan ahayn daawadayaal oo keliya.   Wuxuu sidoo kale ku boorriyay hay'adaha waxbarashada caafimaadka inay si joogto ah ugu daraan teknoolojiyada cusub iyo kuwa badbaadinaya nolosha manhajkooda.   Wuxuu sidoo kale xusay in arrintan awgeed, silsiladda u dhaxaysa tacliinta, warshadaha iyo dhaqanka caafimaadka la xoojiyo.   Wuxuu sidoo kale xusay in Kooxda Dugsiyada Caafimaadka ee Afrika ay door muhiim ah ka ciyaari doonto xoojinta shaqaalaha caafimaadka ee Afrika iyo gaarista yoolalka qaaradda ee Ajendaha 2063.   #Ethiopian_News_Agency #Maars #ENA

​Addis Ababa; Agaali 14/ 2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in Xisbiga Barwaaqo uu helay inta badan codadka deegaan doorashooyinkii laga codeeyay Doorashada Guud ee Toddobaad.   ​Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa maanta shaaciyay natiijada natiijada guud ee Doorashada Guud ee 7-aad.   ​Munaasabaddan waxaa goobjoog ka ah Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Dimuqraadiga Itoobiya, Taye Asqesilaase, Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatwork Haylu, hoggaamiyeyaasha xisbiyada siyaasadeed ee doorashada ka qaybgalay, wakiillo ka socda hay'adaha caalamiga ah iyo kuwa bulshada rayidka ah, safiirrada dalalka shisheeye, iyo martisharaf kale oo lagu casuumay madasha.   ​Guddoomiye ku-xigeenka Guddiga Doorashooyinka Qaranka, Tesfaye Neway, ayaa si faahfaahsan u soo bandhigay natiijada Doorashada Guud ee Toddobaad.   ​Sidaas darteed, Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya wuxuu ku dhawaaqay in Xisbiga Barwaaqo uu helay inta badan codadka kuraasta Golaha Shacabka (Baarlamaanka Federaalka) iyo Golayaasha Deegaanka (Xildhibaanada degaanada) ee uu u tartamay.

Addis Ababa; Agaali 5/2018 (ENA): Dowladdu waxay dhistay nidaam tababar farsamo iyo xirfadeed oo xooggan iyo jawi ku habboon halkaas oo xirfadlayaasha iyo teknoolojiyada abuura kartida kobaca guud ee dalka ay waxtar yeelan karaan, ayuu yiri Wasiiru Dowlaha Shaqada iyo Xirfadaha, Teshale Berrecha (PhD).   Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha ee Federaalka ayaa bilaabay abaabulka shirkiisii ​​ugu horreeyay ee cilmi-baarista caalamiga ah iyo tartanka tignoolajiyada kaas oo socon doona saddex maalmood oo xiriir ah.   Madasha waxaa ka soo qayb galay Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha ee Federaalka, Biruuk Keder (Dr.), cilmi-baarayaal ka socda dalal kala duwan oo caalami ah, tartamayaasha tignoolajiyada iyo marti sharaf lagu casuumay.   Munaasabadda furitaanka, Wasiiru Dowlaha Shaqada iyo Xirfadaha, Teshaale Berrecha (PhD); Wuxuu sheegay in iyadoo la dhisayo nidaam tababar farsamo iyo xirfadeed oo xooggan, dowladdu ay abuurtay jawi ku habboon xirfadlayaasha iyo teknoolojiyada oo abuura karti kobaca guud ee dalka.   Wuxuu tilmaamay in dowladdu ay hirgelisay siyaasado iyo habraacyo xaqiijinaya horumarinta qaybta si loo horumariyo tababar farsamo iyo xirfadeed oo la jaanqaadaya horumarka qaranka.   Wuxuu sheegay in la abuurayo jawi u oggolaanaya horumarinta nidaam farsamo iyo xirfadeed oo loo dhan yahay oo tayo leh kaas oo ka jawaabaya kobaca warshadaha iyadoo la soo saarayo xirfadlayaal aqoon u leh qaybta iyo soo saarista tiknoolajiyada.   Wuxuu intaas ku daray in isbeddellada dhiirrigelinta leh la diiwaan geliyay gaar ahaan marka la eego soo saarista tababarayaal aqoon u leh, tignoolajiyada horumarsan iyo kuwa tartan caalami ah.   Wuxuu sharraxay in sababaha ugu waaweyn ee guulahan ay yihiin tababar suuqeed, ka qaybgalka warshadaha, ka-mid-noqoshada, dijitaalka, iyo horumarinta nidaam hal-abuur iyo ganacsi-abuur.   Wuxuu kaloo xusay inay aad muhiim u tahay in la xoojiyo nidaam farsamo iyo xirfadeed oo xooggan lana shaqeeyo waddamada caalamiga ah si loo dedejiyo warshadaha loona gaaro kobac dhaqaale oo waara.   Wuxuu sidoo kale sheegay in maadaama hawlaha cilmi-baarista tignoolajiyada ay muhiim u yihiin tan, tartanka caalamiga ah iyo tignoolajiyada ee maanta bilaabmay wuxuu abuuri doonaa awood weyn oo lagu horumarinayo aqoonta iyo wareejinta tiknoolajiyada.   Dhankiisa, Biruuk Keder (PhD), Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka Itoobiya, ayaa sharraxay in warqadaha cilmi-baarista ee diiradda saaraya goobta la soo bandhigi doono inta lagu jiro shirka saddexda maalmood ah, mashaariicda tignoolajiyada ee la soo xulayna ay u qalmi doonaan tartan.   Wuxuu sheegay in cilmi-baarayaal iyo daneeyayaal ka socda in ka badan 16 waddan ay ka qayb qaadanayaan dhacdadan weyn.   #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA

Dirdhaba; Agaali 5/2018 (ENA): Hawlaha laga fuliyay Ismaamulka Dirdhaba ee lagu ballaarinayay fursadaha shaqada si isku xiran shantii sano ee la soo dhaafay ayaa waxtar leh, ayuu yiri Maayarka IDD, Khadiir Juhar.   Xafiiska Shaqada iyo Xirfadaha ee Ismaamulka Dirdhaba ayaa qabanaya shirkiisii sannadlaha.   Furitaanka shirka, Maayarka IDD Khadiir Juhar, ayaa yiri; Hawlaha laga fuliyay ismaamulka si loo ballaariyo fursadaha shaqada si isku xiran shantii sano ee la soo dhaafay, oo ay ku jirto sanadkan, waa kuwo wax ku ool ah.   Gaar ahaan, wuxuu tusaale u soo qaatay abuurista fursado shaqo oo joogto ah in ka badan 71,000 oo qof oo dalka dibaddiisa iyo gudaha ah.   Wuxuu xusay in Xafiiska uu mas'uuliyad weyn ka saaran yahay inuu sii wado hawlahan dhiirigelinta leh; wuxuu sheegay inay si dadaal leh uga shaqeyn doonaan sidii loo gaari lahaa natiijooyin wanaagsan, gaar ahaan iyadoo la adeegsanayo khibradaha sanadihii la soo dhaafay.   Madaxa Xafiiska Shaqada iyo Xirfadaha ee Ismaamulka, Robel Getachew, ayaa sheegay in muwaadiniinta fursadaha shaqo loo abuuray ay abuurayaan hanti ka baxsan baahiyahooda maalinlaha ah isla markaana ay abuurayaan fursado shaqo oo loogu talagalay dadka kale.   Wuxuu sheegay in iyadoo la kaashanayo fursadaha shaqo ee la abuuray iyo tababarka ku salaysan xirfadaha la bixiyay, dhalinyarada ku hawlan qaybaha adeegga, warshadaha iyo beeraha ay muujinayaan kartidooda iyo tartankooda shaqo kasta.   Wuxuu sidoo kale sheegay in shirku uu abuuri doono hab ku habboon oo lagu sii wadi karo hawlahan mustaqbalka.   11-ka bilood ee ugu horreeya sannad-maaliyadeedkan oo keliya, qiyaastii 19,000 oo dhallinyaro ah oo shaqo la'aan ah oo ku jira maamulka ayaa loo abuuray fursado shaqo oo joogto ah, ayuu yiri agaasimaha Abuurista Shaqada iyo Adeegga Hal-Joog ah ee Xafiiska, Ato Siciid Cali.   Wuxuu sheegay in fursadaha shaqo laga abuuray qaybaha beeraha, warshadaha iyo adeegga.   Intaa waxaa dheer, in ka badan 125 milyan oo birr oo isku xidhka suuqa ah ayaa loo abuurayaa in ka badan 3,000 oo shirkadood oo ka shaqeeya magaalada, iyo sidoo kale bixinta amaahda, fududeynta booska, iyo taageerada tababarka si ay u noqdaan kuwo guuleysta safarkooda qaybta wax soo saarka, ayuu yiri.   Golaha Shaqo Abuurista iyo Shaqada ee Xafiiska Shaqada ee Ismaamulka Dirdhaba, oo shirkiisa laba jeer sannadkii qabta, ayaa dhageysanaya warbixinta ku saabsan hirgelinta qorshaha shaqo abuurka ee ay fuliyeen xafiiska iyo hay'adaha xubnaha ka ah golaha sannadkan.   #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA

  Itoobiya waxay guulo badan ka gaartay dadaalkeeda ay ku dhiseyso dhaqaale u adkeysan kara isbedelka caalamka. Guulaha laga diiwaan geliyay warshadaha duulista, raadka cagaaran, horumarinta qamadiga, dalxiiska iyo qaybaha kale ayaa tilmaamaya tan.   Maalgashiga dhinaca tignoolajiyada, oo ay ku jirto garaadka macmalka ah, ayaa diiradda la saarayaa maadaama ay lagama maarmaan tahay in la abuuro waddan iyo dhalinyaro tartan badan.   Suurtagalnimada in tiknoolajiyadda loo isticmaalo heer ka sarreeya sidii hore iyo maanta way sii ballaaran doontaa, sidaa darteed dareenka la siinayo qaybta dijitaalka ah, sida hindisayaasha kale ayaa ah mid xusid mudan.   Tusaale ahaan, hindisaha 5 milyan oo arday oo Itoobiyaan ah oo baranaysa koodhka oo la bilaabay Afagaal 16, 2016 T.I, ayaa weli si ballaaran loogu barayaa ardayda.   Tan iyo markii la bilaabay hindisahan, 5,005,146 oo qof ayaa iska diiwaangalisay inay qaataan tababarka koodhka kombiyuutarka, falanqaynta xogta, horumarinta barnaamijyada Android iyo koorsooyinka aasaasiga ah ee garaadka macmalka ah. In ka badan 3 milyan ayaa dhammeeyay tababarka.   Marka la eego arrintan, dhalinyarada Itoobiya waa inay had iyo jeer diyaar u ahaadaan isbeddelka tignoolajiyada iyagoo si joogto ah u weydiinaya, u baranaya, oo raadinaya waxyaabo cusub.   Maadaama ay tusaale u noqotay gaadiidka cirka ee horumarsan, horumarinta marinnada, dalxiiska, beeraha iyo qaybaha kale, waxay sidoo kale gaari kartaa heer sare oo dhinaca tiknoolajiyada ah iyada oo loo marayo garaadka macmalka.   Kan aan muujin calaamadaha xawaaraha; Haddii calaamadaha aan la daaweyn isla markiiba ka dib marka ay soo baxaan, cudurku wuxuu horseedi karaa dib u dhac maskaxeed   Bishii Janaayo ee la soo dhaafay, intii lagu jiray shirkii caadiga ahaa ee 10-aad ee sannadka 5-aad ee Golaha Wakiillada Shacabka, kaas oo uu ka soo qayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.), wuxuu sheegay inaan maalgelinayno tignoolajiyada shaqadayada dib-u-habaynta si aan u abuurno waddan iyo dhallinyaro kula tartami karta tiknoolojiyadda.   Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday in sababta tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah shanta qaybood ee kala duwan ay sabab u tahay faa'iidooyinkeeda jiilka mustaqbalka.   Wuxuu tusaale u soo qaatay garaadka macmalka ah; Wuxuu xusay in markii Itoobiya ay aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah qiyaastii lix sano ka hor, aysan jirin waddan kale oo Afrikaan ah oo abuuray AI-ga heer hay'adeed, wuxuuna sidoo kale tilmaamay in Itoobiya ay dhisayso Jaamacad Garaadka Macmalka ah iyo inay bilaabi doonto shaqada ugu badnaan sannad gudaheed.   Diyaargarradan oo dhan waxaa la sameynayaa sidii awowayaasheen ay u aasaaseen Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa lambarka koowaad ee Afrika; iyo Ciidanka Cirka Itoobiya waqtigii loogu talagalay, haddana waa mid ka mid ah ciidamada cirka ee ugu horreeya Afrika; waxaan ka shaqeyneynay dib-u-habaynta arrin muhiim ah si Jaamacaddayada iyo Machadkayaga AI-ga ay u noqdaan hoggaamiye Afrika berri, oo ay u kacaan iyagoo leh aasaas wanaagsan.   Mid ka mid ah diyaargarowga badan ee loo sameynayo berri wanaagsan; waa dowladdu oo tababar bilaash ah siineysa 5 milyan oo cod-bixiyeyaal ah, taasoo noqon doonta kharash badan xitaa haddii ay si gaar ah u ahaan lahayd.   Maadaama hindisahani uu guul ka gaaray waqtigii loogu talagalay; Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.) wuxuu u hambalyeeyay Itoobiyaanka qaaliga ah guusha marxaladda tababarataysaasha hindisaha 5 milyan oo Koodhar.   Wuxuu sheegay in yoolka la dejiyay in lagu gaaro saddex sano gudahood la gaaray wax ka yar laba sano, guushanina ay markhaati u tahay go'aan qaadashada iyo kartida aan xadka lahayn ee dadkeenna.   Wuxuu tilmaamay in 50 boqolkiiba dadka shaqo doonka ah ee adduunka ay joogi doonaan Afrika 10ka sano ee soo socda; wuxuu ku nuuxnuuxsaday in fursaddan dahabiga ah la qaato oo loo diyaar garoobo tartanka berri.   Marka la eego arrintan, waxaan fahamsanahay in tignoolajiyadu ay tahay mid ka mid ah tilmaamayaasha lagu arko inta dib-u-habaynta Itoobiya ay diiradda saartay jiilka.   Sidaa darteed, marxaladda taariikhiga ah ee aan bilownay inaan u diyaargarowno adduunka dijitaalka ah maaha dhammaadka safarkeenna laakiin waa barta laga bilaabayo dardargelinta aragtideenna qaran, ayuu yiri Ra'iisul Wasaaruhu; marka la gaaro Koodxin 2018, waxaa la gaarayaa bartilmaameedka ah in la gaaro 7 milyan oo tababar qaadanaya. Wuxuu ugu baaqay qof kasta oo Itoobiyaan ah inuu qayb ka noqdo hawshan qaran.   Farriintiisa uu u diray ardayda, wuxuu ku boorriyay inay ka fogaadaan inay waqtigooda ku lumiyaan xagaaga soo socda; marka ay ku laabtaan dugsiyadooda iyagoo isdiiwaangelinaya oo baranaya, waa inaysan noqon oo keliya arday, laakiin sidoo kale inay noqdaan hoggaamiyeyaal dijitaal ah oo caalami ah oo la aqoonsan yahay.   Dhanka kale, bishii Dirir ee la soo dhaafay, isagoo ka jawaabaya su'aalo ka yimid aqoonyahanno ku sugan madal dood ah oo loo abaabulay in lagu xuso sannad-guuradii 75-aad ee Jaamacadda Addis Ababa, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in Itoobiya ay tahay waddan leh ballanqaad weyn oo ku saabsan garaadka macmalka.