Addis Ababa,Dirir,Tiqimti,24, 2019 (ENA) Jaamacadaha Mekelle iyo Raya ayaa maanta ku dhawaaqay inay bilaabeen hawlihii Baris barasho   Jaamacadaha Aksum iyo Adigrat ayaa iyaguna sheegay inay ku guda jiraan soo dhoweynta ardayda.   Sida ay wakaaladda wararka Itoobiya (ENA) u sheegeen maamulayaasha jaamacadaha ku yaalla deegaanka Tigray iyagoo raacaya jihaynta ay dejisay Wasaaradda Waxbarashada, ayay jaamacaduhu bilaabeen hawlihii Baris barasho , kadib markii ay qaabileen ardayda cusub iyo kuwii hore.   Madaxweyne-ku-xigeenka Arrimaha Waxbarashada ee Jaamacadda Mekelle, Dr. Cabdulqaadir Kedir, ayaa sheegay in jaamacaddu ay qaabishay ardayda cusub iyo kuwii hore, isla markaana ay dib u bilowday hawlihii Baris barasho ee caadiga ahaa.   Waxa uu sharraxay in sannad-dugsiyeedkan ay jaamacaddu qaabili doonto in ka badan 10,000 oo arday, kuwaas oo wax ka baran doona qaybo kala duwan oo waxbarasho.   Dhankiisa, Madaxweynaha Jaamacadda Raya, Dr. Nega Afera, ayaa sheegay in jaamacaddu ay qaabishay in ka badan 1,500 oo arday oo cusub iyo kuwii hore, isla markaana ay toddobaadkan bilowday hawlihii waxbaridda iyo barashada.   Waxa uu sidoo kale sheegay in ardaydii markii hore loo qoondeeyey jaamacado kale sababo la xiriira xaaladdii ka jirtay Deegaanka , ay hadda dib ugu soo laabanayaan Jaamacadda Raya.   Madaxweynaha Jaamacadda Aksum, Professor Gebreyasus Berhane, ayaa sheegay in tan iyo 23-kii bisha Tikimt ee sannadka 2019-ka ay jaamacaddu wadday soo dhoweynta ardayda cusub iyo kuwii hore.   Waxa uu sheegay in la sameeyey diyaar-garow buuxa oo ay ku jiraan adeegyo gaadiid oo kala duwan iyo soo dhoweyn habboon, si loo bilaabo hawlo waxbarasho oo dhammaystiran.   Waxa uu intaas ku daray in Jaamacadda Aksum ay dhammaystirtay diyaar-garowgii lagama maarmaanka ahaa, isla markaana ay bilowday hawlaheeda, iyadoo sannad-dugsiyeedkan qaabili doonta ku dhowaad 6,000 oo arday oo cusub iyo kuwii hore.  

Addis Ababa, Dirir, Tiqimti,23, 2019 (ENA) Duqa magaalada Mekelle, Shishay Amare (Dr.), ayaa sheegay in dadaal xooggan lagu bixinayo sidii magaalada looga hirgelin lahaa adeegyo degdeg ah oo casri ah, kuwaas oo hore uga hirgalay deegaanno kale.   Magaalada Mewelle ayaa lagu qabtay wadatashi ku saabsan sidii sida ugu dhaqsaha badan looga bilaabi lahaa adeegga hal-joogsi ee Mesob, looguna dabooli lahaa baahiyaha maalinlaha ah ee bulshada hab casri ah.   Mas’uuliyiin iyo khubaro ka tirsan adeegga hal-joogsi ee Mesob ee heer federaal ayaa magaalada Mekelle kula kulmay madaxda maamulka ku-meelgaarka ah, si ay uga wada hadlaan hirgelinta adeegga. Tallaabadan ayaa loo arkaa mid wax ku ool u ah xoojinta rajada nabadda ee ka soo ifbaxday gobolka Tigray iyo isku-xirka dadaallada horumarineed ee dalka.   Agaasimaha Guud ee adeegga hal-goob ee (Mesob) ee heer federaal, Yonas Alemayehu, ayaa sheegay in 2.7 milyan oo muwaadiniin ah ay hadda ka faa’iidaystaan adeeggan.   Waxa uu intaas ku daray in adeegga Mesob uu hadda awood u leeyahay inuu hal xarun ku bixiyo 114 adeeg oo kala duwan, taas oo keentay in heerka qanacsanaanta muwaadiniintu gaaro 99 boqolkiiba.   Adeeggan ayaa si ballaaran looga hirgelinayaa dhammaan dowlad-deegaannada dalka. Inkasta oo duruufihii hore awgood uusan ilaa hadda uga bilaaban gobolka Tigray, haddana agaasimaha guud ayaa bogaadiyay go’aanka iyo sida ay uga go’an tahay maamulka ku-meelgaarka ah ee gobolka inuu hirgeliyo adeegga.  

Maanta, waxaan bilownay shaqada 26-ka bas ee magaalada ee ku shaqeyn jiray shidaalka loona beddelay gaaska dabiiciga ah, iyadoo uu goob joog ka yahay Ra'iisul Wasaaraheena Sharafta leh.   Tani waa markii ugu horreysay ee dalkeenna, isbeddel tignoolajiyadeed oo la taaban karo kaas oo gacan ka geysan doona yaraynta kharashyada gaadiidka iyo diqowga hawada, badbaadinta waqtiga muwaadiniinta, iyo isticmaalka kheyraadka gudaha si habboon.   Shaqadan, oo lagu bilaabay kheyraadkeenna, ayaa sii wadi doonta in la xoojiyo. Dhawaan, 400 oo bas oo cusub oo ku shaqeeya gaaska dabiiciga ah ayaa la soo gelin doonaa dalka.   Hadafkayagu waa inaan horumarinno nolosha maalinlaha ah ee muwaadiniinta iyadoo la dhisayo gaadiid dadweyne oo kharash-ool ah, deegaan ahaan u wanaagsan, degdeg ah oo la heli karo. Si taas loo gaaro, waxaan sii wadi doonnaa inaan xoojinno shaqada aan bilownay si aan uga dhigno adeegyadayada gaadiidka kuwo dhakhso badan, la heli karo oo hufan.   Waxaan sii wadi doonnaa inaan xoojinno dadaalladayada si aan u gaarno natiijooyin la taaban karo iyadoo la adeegsanayo kheyraadkeenna, tignoolajiyada casriga ah, iyo natiijooyin la taaban karo!

Addis Ababa; Dirir 11/2019 (ENA): Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya uu muhiimad istiraatiiji ah u leeyahay aragtida horumarka muddada dheer ee Itoobiya.   Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa ku dhawaaqay inuu booqday Komishika Tamarta Nukliyeerka Itoobiya.   Farriin uu ku qoray bartiisa bulshada ee ku saabsan booqashadiisa, ayuu ku yiri: "Hay'addan waxay muhiimad istiraatiiji ah u leedahay aragtida horumarka muddada dheer ee Itoobiya."   Isagoo sheegay in Itoobiya muddo dheer lagu yaqaanay awooddeeda aadka u weyn iyo kheyraadka dabiiciga ah ee badan, Ra'iisul Wasaaraha ayaa ku dhawaaqay in cutubka cusub uu diiradda saari doono sidii kheyraadkan loogu beddeli lahaa horumar la taaban karo, horumar tignoolajiyadeed iyo barwaaqo la wadaago.   Wuxuu sheegay in sahayda tamarta ee la isku halleyn karo oo waarta ay door muhiim ah ka ciyaarto warshadaha, wax soo saarka, kaabayaasha dhaqaalaha iyo isbeddelka guud ee dhaqaalaha.   Tiknoolajiyadda nukliyeerka ayaa sidoo kale bixisa fursad weyn oo lagu daboolayo baahida sii kordheysa ee amniga tamarta iyadoo la xoojinayo wax soo saarka tamarta, waxayna sidoo kale gacan ka geysaneysaa horumarinta qaranka iyo dhisidda awoodda tignoolajiyada ee waaxyaha caafimaadka, beeraha, warshadaha iyo deegaanka.   Wuxuu sheegay in Komishinka Tamarta Nukliyeerka Itoobiya uu leeyahay door istaraatiijiyadeed oo lagu gaarayo aragtidan iyadoo la dhigayo aasaaska hay'adaha iyo farsamada ee lagama maarmaanka u ah barnaamijka tamarta nukliyeerka qaranka.   Wuxuu sidoo kale xusay in soo saarista kheyraadka aadanaha ee aqoonta leh, ballaarinta cilmi-baarista sayniska iyo u wareejinta aqoonta hay'adda jiilka soo socda ay yihiin hawlo muhiim ah.   Wuxuu sheegay in tani ay hubin doonto in horumarinta tamarta nukliyeerka si mas'uuliyad leh loo fuliyo si nabad ah, ammaan ah, ammaan ah oo waara iyadoo la horumarinayo awoodda qaranka iyo khibrad gaar ah.

Addis Ababa,Dirir, Tiqimti,10, 2019 (ENA) Hay’adda Caafimaadka Adduunka (WHO) ayaa sheegtay in Itoobiya ay awood weyn u leedahay adeegsiga teknoolojiyadda garaadka macmalka ah (AI), heer ahaan Afrika iyo caalamkaba.   Wafdi ka socda hay’adda ayaa booqday Machadka garaadka Macmalka ah ee dalka, halkaas oo ay masuuliyiinta machadka kala yeesheen wada xajood ku saabsan fursadaha iskaashiga ee adeegsiga teknoolojiyadda AI ee waaxda caafimaadka.   Xubnaha wafdiga ayaa sheegay in Itoobiya ay leedahay awood ballaadhan oo ay kaga faa’iidaysan karto teknoolojiyadda garaadka macmalka ah, isla markaana ay kaalin muuqata ka qaadan karto horumarinta adeegsigeeda Afrika iyo guud ahaan caalamka.   Ku-xigeenka Agaasimaha Guud ee Machadka garaadka Macmalka ah ee Itoobiya Taye Girma Dr ayaa wafdiga u soo bandhigay xalal ku salaysan AI oo loo diyaariyey in adeegyada caafimaadka laga dhigo kuwo ay dhammaan bulshada heli karaan.   Waxa uu sidoo kale sheegay in dadaallo ballaadhan lagu bixinayo sidii muwaadin kasta uu uga faa’iidaysan lahaa teknoolojiyaddan.   Intii ay wada xajoodku socdeen, dhinacyadu waxay is-weydaarsadeen fikrado ku saabsan sida garaadka macmalka ahi u beddeli karo waaxda caafimaadka, loogu adeegsan karo xarumaha caafimaadka aasaasiga ah, isla markaana kor loogu qaadi karo awoodda iyo waxqabadka xirfadlayaasha caafimaadka.   Wafdigu wuxuu ammaanay shaqada uu machadku ka qabtay farsamaynta luqadaha dabiiciga ah (NLP), iyagoo xusay in teknoolojiyadda fahamka luqadaha iyo aqoonsiga hadalku ay faa’iido weyn u yeelan karaan waaxda caafimaadka.   Waxay sidoo kale carrabka ku adkeeyeen baahida loo qabo in teknoolojiyadaha cusub, sida garaadka macmalka ah, lagu baahiyo guud ahaan qaaradda Afrika.   Ugu dambayn Wafdigu wuxuu muujiyey rabitaan xooggan oo ku aaddan wada-shaqaynta Machadka garaadka Macmalka ah ee Itoobiya iyo xoojinta iskaashiga labada dhinac.

Bahir Dhar, Dirir,Tikimt, 3,2019 (ENA) Xafiiska Isgaarsiinta ee Dowladda Deegaanka Amxaarada ayaa xusay in diyaar-garow loo sameeyay soo dhaweynta iyo martigelinta ka-qaybgalayaasha Madasha Tana ee lagu qabanayo magaalada Bahir Dar.   Xafiisku wuxuu maanta warbixin ka bixiyay qabanqaabada madasha iyo hawlaha isgaarsiineed ee la xiriira diyaarinta munaasabadda   Madaxa Xafiiska Isgaarsiinta ee Deegaanka Amxaarada Abay Mengiste ayss xusay in la dhammeystiray qabanqaabada lagama maarmaanka u ah in si guul leh loo qabto Madasha Tana, taas oo magaalada Bahir Dhar ka dhici doonta 13-ka ilaa 15-ka bisha Tikimt 2019.   Wuxuu sheegay in madasha loo qabanqaabinayo qaab kor loogu qaadayo sumcadda Itoobiya, isla markaana lagu soo bandhigayo horumarka dalka.   Waxa uu intaas ku daray in Madasha Tana ay tahay madal ay Afrikaanku kaga tashadaan xal u helidda dhibaatooyinka qaaradda, iyaga oo adeegsanaya aqoontooda, waayo-aragnimadooda iyo hoggaankooda.   Dhanka kale Abay Mengiste ayaa xusay in 11-kii kulan ee hore ee madasha lagu qabtay magaalada Bahir Dar ay door muuqda ka qaateen aqoonsiga caqabadaha qaaradda ka jira iyo soo jeedinta talooyin xal loogu raadinayo shirarka madaxda Afrika.   Wuxuu xusay in kulamadii hore diiradda lagu saaray nabadda iyo xasilloonida Afrika, dardargelinta horumarka iyo kobaca dhaqaalaha, iyada oo laga soo saaray talooyin iyo jihooyin lagu hagayo tallaabooyinka mustaqbalka. Dhanka kale , wuxuu tilmaamay in madashu ay ka doodday caqabadaha ay Afrika kala kulanto ka faa’iidaysiga kheyraadkeeda, gaar ahaan tahriibinta sharci-darrada ah ee dadka iyo dhaqaalaha, isla markaana la soo bandhigay habab wax looga qaban karo dhibaatooyinkaas.   Madaxa xafiiska ayaa sheegay in Madasha Tana ee 12-aad, oo sannadkan lagu qabanayo hal-ku-dhegga (Waddooyinka Nabadda Afrika, Madaxbannaanida Dhaqaale iyo Isbeddelka Juqraafi-siyaasadeed) la filayo inay diiradda saarto nabadda, xasilloonida iyo horumarka qaaradda Afrika.   Wuxuu intaas ku daray in Itoobiya ay sii waddo kaalinteeda ku aaddan horumarinta qaaradda, isaga oo xusay in sidii ay uga qayb qaadatay halgankii xorriyadda dadka madow ee dunida, ay maanta dadaal ugu jirto xaqiijinta horumarkeeda iyo kobaceeda, si faa’iidooyinkaas ay ugu fidaan dalalka kale ee Afrika.   Abay Mengiste ayaa sidoo kale sheegay in hoteellada iyo xarumaha kale ee adeegga ee magaalada Bahir Dar ay diyaargarow sameeyeen si ay u martigeliyaan hoggaamiyeyaasha Afrika, cilmi-baarayaasha sare iyo khubarada ka qaybgalaysa madasha.   Madasha Tana ee 12-aad ayaa lagu qaban doonaa magaalada Bahir Dhar, laga bilaabo 13-ka ilaa 15-ka bisha Tikimt 2019 ee taariikhda Itoobiya.

Addis Ababa, /Koxdin/Maskaram 2018 (ENA) – Ra'iisul Waasaare Abiy Ahmed (Dr.) ayaa sheegay in Itoobiya shanta ilaa tobanka sanadood ee soo socda ay si tartiib-tartiib ah u joojin doonto caadadii ahayd in dalka la soo geliyo alaabta qiimaha loo kordhiyay iyada oo taa beddelkeeda alaabta ceeriin ee dalka ka baxda lafteeda qiimo dheeraad ah loo samayn doono.   ​Wuxuu tilmaamay in doorka weyn ee Istaraateejiyadda Weyn ee Medemer uu yahay in la baab'iyo nidaamka. Itoobiya ay hantideeda ceeriin ku iibiso qiimo yar, ka dibna ay mar kale ku soo buyosato alaab la diyaariyay oo qiimo sare leh.   ​Ra'iisul Wasaaraha ayaa hadalkan ka sheegay munaasabaddii uu ku furayay Warshadda Qaranka ee Saffaynta Biraha Qiimaha Badan oo ka dhalatay iskaashiga maalgashi ee dhexmaray Warshadeynta Itoobiya (Ethiopian Investment Holdings) iyo shirkadda Sam Precious Metals, taas oo ku taalla Aagga Dhaqaalaha Gaarka ah ee Bole Lemi.   ​Warshaddan cusub ayaa awood u leedahay in dalkau fudayso wax-soo-saar qiimihiisu gaarayo ilaa 80 billiyan oo dollar sanadkiiba.   ​Qodobada Muhiimka Ah Ee Hadalka Ra'iisul Wasaaraha:   ​Baddalaadda Nidaamka Ganacsiga: Hadda Itoobiya waxay dhoofisaa alaabta ceeriin sida cudbi, bunka, iyo dahabka iyada oo qiimo yar ku bixisa, ka dibna dib loogu soo celiyo suuqa Afrika iyada oo qiimo badan lagu kordhiyay.   ​Tusaalaha Bunka: Bunka Addis Ababa ku jooga 8 dollar ayaa marka dibadda lagu soo dubo oo lagu diyaariyo Starbucks ka kora 30 dollar, halka dalka Talyaaniga marka looga dhigo Espresso uu ka gaaro ilaa 50 Euro.   ​Moodeelka Dhaqaalaha: Nidaamkan ma noqon doono oo kaliya mid dahabka ku kooban, balse waxaa lagu dabaqi doonaa bacriminta iyo waaxyaha kale ee macdanta si loo kordhiyo dakhliga dhoofinta dalka.   ​Awoodda Diyaaradda Itoobiya (Ethiopian Airlines): Isticmaalka shabakadda ballaaran ee Ethiopian Airlines waxay fursad u siin doontaa in Dahabka laga soo ururiyo gobolka iyo waddamada Afrika, ka dibna halkan lagu safeeyo, taas oo abuuraysa dhaqdoqaaq dhaqaale oo weyn.   ​Natiijadii Sanadkii Hore: Sanadkii la soo dhaafay dhoofinta dahabka waxay ka soo xereysay 5 ilaa 6 billiyan oo dollar, balse haddii awooddan safeynta ay jiri lahayd wakhtigaas, dakhligu wuxuu gaari lahaa ilaa 10 billiyan oo dollar.   ​Ka Faaiideysiga Deegaanka: Halkan ka hor marka 1 kiilo oo dahab ah dhoofiyo, 70% oo kaliya ayaa loo aqoonsan jiray dahab, halka 30%-ka kale loo daadin jiray sida qashin, inkasta oo ay ku jireen macdano qiimo sare leh sida feerada (lacagta/silver). Warshaddan cusub waxay ka baandheyn doontaa dhammaan macdanahaas.   ​Xirfadlayaasha Dhedigga Ah: Warshaddan waxaa maamuli doona oo hawlgalin doona khubaro maxalli ah oo tababaran.

Addis Ababa; Koxdin 29/2019 (ENA): Maamulka Amniga Shabakadda Macluumaadka (INSA) ayaa ku dhawaaqay in Bisha Amniga Internetka ee Qaranka, oo ujeedadeedu tahay in la kordhiyo wacyigelinta amniga internetka ee bulshada, la xusayo laga bilaabo Dirir 1 ilaa 30, 2019.   Maamulka Amniga Shabakadda Macluumaadka (INSA) ayaa soo saaray war-saxaafadeed ku saabsan Bisha Amniga Internetka ee 7aad ee Qaranka, kaas oo la xusayo bisha soo socota iyadoo cinwaan looga dhigay "Muwaadiniinta Firfircoon ee Dal Ammaan ah".   War-saxaafadeedkiisa, Agaasimaha Guud ee INSA Tegist Hamid ayaa sheegay in kobaca degdegga ah ee isticmaalka tiknoolajiyadda uu horseeday kororka weerarrada internetka ee lagu qaado muwaadiniinta, hay'adaha iyo kaabayaasha muhiimka ah.   Sidaa darteed, wuxuu tilmaamay in Bisha Amniga Internetka ay muhiim u tahay kor u qaadista wacyigelinta amniga internetka ee hay'adaha iyo bulshada iyo awood u siinta inay iska ilaaliyaan weerarrada internetka.   Wuxuu ku nuuxnuuxsaday in bisha sanadkan ay muhiimad weyn u leedahay kor u qaadista wacyigelinta amniga internetka ee hay'adaha iyo bulshada, si ay u fiiro gaar ah u yeeshaan arrinta oo ay uga ilaaliyaan weerarrada internetka.   Wuxuu tilmaamay in Bisha Amniga Internetka ee sanadkan ay diiradda saareyso badbaadada internetka ee carruurta, wuxuuna sheegay in fiiro gaar ah loo yeelan doono isticmaalka internetka ee carruurta iyo arrimaha la xiriira.   Wuxuu sidoo kale sheegay in tartan ay ku lug leeyihiin dhallinyarada iyo dhallinyarada iyo madal dood ah oo ku saabsan sirdoonka macmalka ah iyo amniga internetka la qaban doono bisha dhexdeeda.   Agaasimaha Guud ee EMDEA wuxuu sheegay inay gudaneyso doorkeeda ilaalinta amniga internetka ee Itoobiya; wuxuu sheegay in qof walba uu si wadajir ah uga shaqeeyo ilaalinta amniga internetka.   Wuxuu ugu baaqay hay'adaha dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay inay u dabaaldegaan bisha Oktoobar hawlo kor u qaadaya wacyiga shaqaalahooda qaybta.   Wuxuu sidoo kale ku dhawaaqay in la dhammeeyay diyaargarowga loogu dabaaldegayo Bisha Amniga Internetka ee 7aad ee Qaranka, kaas oo loo dabaaldegi doono hal bil laga bilaabo Dirir 1 ilaa 30, 2019.   Waxaa sidoo kale la xusay in Bisha Amniga Internetka loo dabaaldegi doono markii 23aad adduunka oo dhan iyo markii toddobaad ee Itoobiya.

Sanadaha soo socda, shaqada ballaaran ee aan diiradda ku saari doonno dhallinyarada waxay horseedi doontaa isbeddel aasaasi ah. Hay’adaha tacliinta sare ayaa aqoonta iyo fikirka hal-abuurka ganacsi ku dari doona manhajkooda waxbarasho, iyagoo ardayda bari doona xirfadaha la xiriira hal-abuurka iyo shaqo-abuurka. Marka laga soo tago waxbarashada fasalka, waxaa sidoo kale la diyaariyey goobo, agab iyo taageero xirfadeed oo ardaydu ku horumarin karaan fikradahooda hal-abuurka ah. Sidoo kale, iyada oo loo marayo iskaashiga jaamacadaha iyo warshadaha, waxaa la xoojinayaa aqoonta wax-ku-oolka ah ee ardayda, iyadoo la fulinayo cilmi-baarisyo wadajir ah, taas oo horseedaysa in la abuuro jawi dhiirrigeliya hal-abuurka ganacsi.   Carruurta ayaa laga bilaabo da’dooda hore lagu dhiirrigelinayaa inay ogaadaan oo horumariyaan hibadooda, iyadoo wax-ka-beddel lagu sameeyay manhajka waxbarashada dugsiyada hoose iyo kuwa sare. Waxaa sidoo kale la abuuray waxbarasho iyo agab kobcinaya hal-abuurka, iyo sidoo kale jawi tartan oo dhiirrigeliya ardayda. Waxaa la diyaarinayaa barnaamijyo sannadle ah oo heer qaran ah oo lagu qabto tartamada hal-abuurka ardayda laguna bixiyo abaalmarinno. Barnaamijyadan ayaa door weyn ka qaadanaya dhismaha jiil hal-abuur leh. Intaa waxaa dheer, waxay noqonayaan xannaano lagu kobciyo hal-abuurayaasha Itoobiya ee mustaqbalka.   Xigasho: Buugga Medemer (Wadajirka), Bogga 252

Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Xoogga Itoobiya wuxuu ka yimaadaa awoodda isku-dhafka ah ee hay'adaheeda, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh.   Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa boggiisa baraha bulshada ku sheegay inaan aragnay shaqada Isbitaalka Qudhus Bawloos Millennium Medical College, kaas oo u adeegaya Itoobiya waaxda caafimaadka iyo waxbarashada.   Shaybaarka Baadhista ACCU-TECH, kaas oo aan kaliya isbitaalka u qaadi doonin laakiin sidoo kale qaybta caafimaadka dalkeenna heer sare, waa astaamo iyo awood gaar ah oo loogu talagalay waaxda caafimaadka dalkeenna.   Shaybaarka casriga ah wuxuu aqbali karaa muunado badan markiiba wuxuuna sidoo kale si ammaan ah u kaydin karaa muunado muddo cayiman.   Waxaan sidoo kale aragnay Xarunta Sare ee Caafimaadka Taranka, Xarunta Daaweynta Shucaaca Kansarka, oo aad ugu habboon bukaanada, iyo xarunta wicitaanka bilaashka ah ee xarunta waxbarashada.   Booqashadeennu waxay xaqiijisay in hay'addu ay ka badan tahay isbitaal, ay tahay hay'ad caafimaad oo qaran oo isku daraysa horumarinta kheyraadka aadanaha, adeegyada caafimaadka ee gaarka ah, cilmi-baarista, iyo tiknoolajiyada casriga ah.   Shaqada ay u hayso bukaanada ka kala yimid Itoobiya oo dhan iyo qaaraddeenna, Afrika, iyadoo daweynaysa oo daaweynaysa kelyaha, wadnaha, iyo xaaladaha kale ee caafimaad ee adag iyadoo adeegsanaysa tiknoolajiyad casri ah iyo dhakhaatiir aqoon leh, waxay muujinaysaa in Itoobiya ay ku socoto waddada saxda ah si ay u noqoto xarun heer sare ah oo caafimaad iyo meel dalxiis caafimaad oo Afrika ah.   Isbitaalku waa inuu sii wadaa safarkiisa heer sare ah laga bilaabo isbitaal ilaa magaalo caafimaad, laga bilaabo kulliyad ilaa jaamacad cilmiga caafimaadka iyo caafimaadka.   Waa inay sii wadaa xoojinta awooddeeda caafimaad ee aadka u wanaagsan, waxbarashada, iyo cilmi-baarista oo ay sii waddo inay tusaale u noqoto hay'adaha kale ee gudaha iyo kuwa qaaradda.

Itoobiya ayaa maalgelin ballaaran ku sameynaysa sirdoonka macmalka ah (AI), hal-abuurka dijitaalka ah iyo teknoolojiyadaha soo koraya, iyadoo waddanku uu fulinayo hawlo badan oo la jaanqaadaya horumarka teknolojiyadda casriga ah.   Iyadoo laga duulayo muhiimadda weyn ee ay dowladdu siisay dhinacan, shan sano ka hor ayay dalku dhistay Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya, kaas oo si buuxda u bilaabay hawlihiisa.   Xilligan, dunida waxaa ka socda isbeddello waaweyn oo teknolojiyadeed oo dhinaca sirdoonka macmalka ah ah. Itoobiya ayaa iyaduna ka faa’iidaysanaysa fursadaha ka dhashay isbeddelladan, iyadoo si gaar ah uga shaqaynaysa adeegsiga teknoolojiyadda dhinacyada kala duwan ee horumarinta dalka.   Sida xogta machadku muujinayso, afartii sano ee la soo dhaafay waxaa barnaamijyada xeryaha xagaaga lagu tababarayay dhallinyaro (Summer Camp) hadda waxbarashada sirdoonka macmalka ah lagu bixiyo machadyada tacliinta sare, gaar ahaan heerarka labaad iyo saddexaad ee jaamacadda (MSc iyo PhD) ama ayaa lagu barata   Sirdoonka macmalka ah oo awood u leh inuu wax ka beddelo dhammaan dhinacyada nolosha ayaa si gaar ah kaalin muuqata ka qaadanaya beeraha, caafimaadka, adeeg-bixinta iyo dhinacyo kale oo muhiim ah, isagoo sare u qaadaya hufnaanta hababka shaqada.   Sidoo kale, xogaha lagu ururiyo laguna falanqeeyo sirdoonka macmalka ah ayaa wax weyn ka taraya go’aan-qaadashada hay’adaha dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo horumarinta adeegyada ay bixiyaan.   Dhawaan, fikrado badan ayaa ka soo baxay madal dood ah oo ay Jaamacadda Addis Ababa u qabatay munaasabadda 75-guurada aasaaskeeda.   Raysalwasaaraha dalka Abiy Ahmed Dr oo ka qayb galay madasha doodda, ayaa halkaasi ka jeediyay warbixin cilmiyeed.   Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed wuxuu xusay in diyaarinta carruurta si ku filan oo degdeg ah ay suuragelinayso in sirdoonka macmalka ah si fudud looga faa’iidaysto, sida wax-soo-saar kasta oo kale   Waxa kale oo uu xusay in dowladda Itoobiya ay dejisay siyaasad iyo istaraatiijiyad cad oo taageeraysa horumarinta sirdoonka macmalka ah, isla markaana ay bilowday hirgelintooda.   Sidoo kale, wuxuu muujiyay kalsooni weyn oo ah in Jaamacadda AI-da ee Itoobiya dhiseyso ay wax ka qaban karto dhibaatooyin badan oo qaab-dhismeed ah oo ka jira dalka Itoobiya iyo guud ahaan qaaradda Afrika.   Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu xusay in mudnaanta koowaad ay tahay carruurta, isagoo tilmaamay in la wado hawlo u diyaarinaya dhallinyarada Itoobiya inay si heer caalami ah ula tartamaan dhiggooda dunida, isla markaana aanay ka liidan kuwa kale.   Wuxuu sidoo kale caddeeyay in Itoobiya ay dhiseyso saldhig adag oo sirdoonka macmalka ah, kaas oo aas-aas u noqon kara isbeddelka teknolojiyadeed ee dalka mustaqbalka.   Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in garaadka macmalka ah (AI) uu u baahan yahay diyaar-garow ku filan iyo shaqo adag, isagoo xusay in halkii laga cabsan lahaa teknolojiyaddan, lagu guulaysan karo in si dhab ah loo fahmo loona adeegsado.   Aragtida Itoobiya ee ku wajahan teknoolojiyadda casriga ah ma aha oo keliya inay ka jawaabto isbeddellada xilligan dijitaalka ah, balse waxay sidoo kale leedahay awood ay ku abuurto faa’iido dhaqaale oo waarta.   Istaraatiijiyadda Digital Ethiopia 2030 ee dhowaan la shaaciyay iyo Istaraatiijiyadda Dijitaalka ah ee 2025 ee la dhammaystiray ayaa leh awood weyn oo ay Itoobiya ugu gudbin karaan marxalad cusub oo sare oo dhinaca sirdoonka macmalka ah iyo teknolojiyadda dijitaalka ah.

Addis Ababa; Naaf 14/2018 (ENA): Safiirka Ruushka ee Itoobiya Evgeny Terkin ayaa sheegay inay ka wada shaqeyn doonaan cilmi-baarista, horumarinta kheyraadka aadanaha iyo iskaashiga dhonaca tiknoolajiyadda, xoojinta iskaashiga ka dhexeeya Itoobiya iyo Ruushka.   Safiirka ayaa booqday Machadka agaraadka Macmalka ah ee Itoobiya.   Inta uu ku guda jiray booqashadiisa, safiirku wuxuu sheegay in Itoobiya iyo Ruushku ay leeyihiin xiriir laba geesood ah oo xooggan oo muddo dheer soo jiray.   Iyada oo laga duulayo xiriirkan, labada dal waxay ka wada shaqeyn doonaan cilmi-baarista, horumarinta kheyraadka aadanaha iyo wareejinta tiknoolajiyadda.   Waxaa sidoo kale la sheegay in iskaashigan ka dhexeeya labada dal uu la jaan qaadayo dadaallada ballaaran ee dalalka xubnaha ka ah BRICS ay ku doonayaan inay u adeegsadaan sirdoonka macmalka ah kobaca iyo faa'iidada labada dhinac.   Agaasimaha Guud ee Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, Dr. Worqu Gachena, ayaa Safiirka uga warbixiyay shaqada muhiimka ah ee machadku ka qabanayo safarka isbeddelka dijitaalka ah ee dalka.   Wuxuu sheegay in shaqada cilmi-baarista iyo horumarinta ee uu machadku sameeyay ay u suurta gelisay Itoobiya inay gaarto heer sare oo wax soo saar ah oo muhiim ah oo ku saabsan qaybaha bulshada iyo dhaqaalaha. Wakaaladda Wararka Itoobiya.   #ENA

Addis Ababa, Naaf 6 2018 (ENA) Agaasimaha Guud ee Hay’adda Amniga Shabakadda Macluumaadka (INSA) ee Itoobiya Teygist Hamid ayaa xustay in la sii xoojin doono dadaallada lagu soo saarayo shaqaale aqoon iyo xirfad u leh amniga Cyber,ka kuwaas oo muhiim u ah dhismaha nidaam amni-cyber oo la isku halayn karo oo Itoobiya yeelato.   Barnaamijka tababarka dhalinyarada ee Wareegga 5aad ee Kaamka Xagaaga ee Hibada Qaranka ee Cyber-ka ayaa ka bilaabmay Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa.   Barnaamijkan waxaa qabanqaabinaysa Hay’adda Amniga Shabakadda Macluumaadka (INSA), waxaana looga gol leeyahay in lagu kobciyo da’yarta iyo dhallinyarada xiisaha u qaba dhinacyada cybersecurity-ga iyo teknoolojiyadda.   Barnaamijka waxaa lagu daray dhinacyada Cybersecurity-ga, horumarinta software-ka, coding-ka, duulista hawada, teknoolojiyadda aerospace-ka iyo sirdoonka macmalka ah (AI).   Diyaarinta naqshadaha hardware-ka iyo amniga (security) ga ayaa sidoo kale ka mid ah meelaha kale ee uu tababarku diiradda saarayo.   Agaasimaha Guud ee Hay’adda Amniga Shabakadda macluumaadka Teygist Hamid ayaa intii ay munaasabadda socotay sheegtay in xaqiijinta amniga sayberku ay muhiim u tahay in si guul leh loo hirgeliyo isbeddelka dijitaalka ah ee Itoobiya.   Waxa kale oo ay xustay in loo baahan yahay shaqaale ku hubaysan xirfad iyo aqoon, iyadoo sheegtay in hay’addu, iyadoo la kaashanaysa dhinacyada ay khusayso, ay sii xoojinayso dadaallada lagu horumarinayo awoodda iyo tayada shaqaalaha.   Waxay xustay in barnaamijka tababarka Kaamka Xagaaga uu qayb ka yahay dadaalladaas, iyadoo dhanka kale xustay in barnaamijku door weyn ka qaadanayo soo saarista jiil cusub oo noqon doona rajada Itoobiya ee mustaqbalka.   Waxay sidoo kale xustay in barnaamijka tababarku uu ka bilaabmay Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa, iyadoo tilmaantay in xilligan tababarka laga bixinayo sidoo kale jaamacadaha Bahir Dar, Jimma, Wolaita Sodo iyo Haramaya, iyo sidoo kale xarunta hay’adda.   Dhankiisa Madaxweynaha Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa Asrat Atsedheweyn (Dr.) ayaa xusay in si loo xaqiijiyo barwaaqada guud ee Itoobiya ay muhiim tahay in la helo jiil cusub oo dalka la wareega, kaas oo ku qalabaysan awood farsamo iyo aqoon teknoolojiyadeed.   Madaxweynaha Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Addis Ababa Asrat Atsedheweyn (Dr.) ayaa sheegay in dadaalka ay Hay’adda Amniga Shabakadda macluumaadka bilowday ee lagu soo saarayo jiil cusub uu yahay mid mudan in la bogaadiyo, sido kale xaqiijiyey in jaamacaddu ay qaadan doonto doorkeeda ku aaddan guusha barnaamijka.   Ugu damabayn wuxuu tababarayaasha ku boorrisay inay fahmaan inay saaran tahay masuuliyadda u adeegidda Itoobiya, ayna tahay inay si habboon uga qaybqaataan tababarka si ay u kasbadaan aqoonta iyo xirfadaha lagama maarmaanka u ah gudashada waajibaadkooda

Addis Ababa; Naaf 4/2018 (ENA): La-taliye Sare oo ka tirsan Wasiiradda Hal-abuurka iyo Teknolojiyadda, Abyut Bayu (Dr.) ayaa ugu baaqay dhallinyarada inay noqdaan ka-qaybgalayaal firfircoon guusha Digital Ethiopia 2030 iyagoo horumarinaya xirfadahooda.   Ka dib baaqii qaran ee Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu u jeediyay dhallinyarada Itoobiya inay ku biiraan Hindisaha 5 Milyan koodhers oo ay kordhiyaan tirada ka-qaybgalayaasha ilaa 7 milyan ka hor dhammaadka xilliga xagaagga, aqoon-is-weydaarsi ku saabsan hindisaha ayuu soo qaban qaabiyay xafiiska Ra'iisul Wasaaraha.   Dood-cilmiyeedka socda waxaa ka soo qayb galay afar khabiir oo wadaagay khibradahooda iyo aragtidooda ku aaddan Hindisaha 5 Milyan koodhers Itoobiya.   Farriintiisa ​​​​uu ka jeediyay dood-cilmiyeedka, La-taliyaha Sare ee Wasiirka Hal-abuurka iyo Teknolojiyadda, Dr. Abyoot Bayu, ayaa sheegay inay lagama maarmaan tahay in la dhiso goobo casri ah oo dhijitaal ah oo si buuxda loogu gudbo dhijitaalaynta, wuxuuna ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo shaqaale xirfad leh oo ku habboon wax-qabadkooda iyo waxqabadkooda casriga ah.   Wuxuu sharraxay in yoolalka Dijitaalka ah ee Itoobiya 2030, oo diiradda saaraya awoodsiinta dadka, abuurista nidaam dhijitaal ah oo loo dhan yahay, ballaarinta isku xirnaanta, iyo ka dhigista dalka xarun dhijitaal ah, guul kasta oo ka dhacda qaybta tiknoolajiyadda ay gebi ahaanba ku xiran tahay kheyraadka aadanaha.   Si awooddan loogu beddelo ficil, wuxuu ku boorriyay dhallinyarada inay si firfircoon u horumariyaan xirfadahooda ku aaddan goobahooda oo ay ku dadaalaan waxtar weyn.

Addis Ababa; Naaf 4/2018 (ENA): Mahlet Seyoum ayaa sheegtay in dhallinyaradu ay xallin karaan dhibaatooyinka waaweyn iyagoo hindisahooda iyo dadaalkooda gelinaya xirfadaha dhijitaalka ah.   Ka dib baaqii qaran ee Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu u jeediyay dhallinyarada Itoobiya inay ku biiraan Hindisaha 5 Milyan koodhers iyo kordhinta tirada ka qaybgalayaasha ilaa 7 milyan ka hor dhammaadka xilliga xagaagga, barnaamij isku-xir ah ayaa lagu qabtay xafiiska Ra'iisul Wasaaraha.   Hadalkeedii ay ka jeedisay dood-cilmiyeedka, Mahlet Seyoum, oo ka qalin jabisay Hindisaha 5 Milyan koodhers, ayaa tilmaamtay inaysan lagama maarmaan ahayn in la helo cilmi-baaris kombiyuutar ama goob waxbarasho oo gaar ah si loo barto barnaamijyada.   Taa beddelkeeda, waxay sharraxday in dadku ay isticmaali karaan internetka iyo macluumaadka tiknoolajiyadda oo ay la imaan karaan xalal wax ku ool ah iyagoo falanqeynaya dhibaatooyinka dhaqan-dhaqaale ee deegaankooda.   Iyadoo xustay in agabka waxbarashada dijitaalka ah iyo fursadaha waxbarasho ay hadda diyaar yihiin, Mahlet waxay tilmaamtay in dhallinyaradu ay xallin karaan dhibaatooyinka waaweyn iyagoo dadaal iyo hindisooyin ku bixinaya xirfadaha dijitaalka ah.   Waxay sharraxday in arrintan awgeed, dhallinyaradu ay si joogto ah u cusboonaysiiyaan aqoontooda, qaataan tababarro gaagaaban, oo ay awood u yeeshaan tiknoolajiyada casriga ah.   Macluumaad dheeraad ah iyo isdiiwaangelinta: ethiocoders.et   ‎ ‎#PMOEthiopia #DigitalEthiopia2030 #5MillionEthiopianCode

Azmeraw Tadese oo ka qalin jabiyay Hindisaha 5 Milyan koodhers iyo xubin ka tirsan Barnaamijka Isweydaarsiga Khibradda 5 Milyan koodhers ayaa wuxuu ku biiray hindisaha sannadihii ugu dambeeyay ee jaamacadda. Waxa ka bilaabmay rabitaan ah inuu barto koodhka maanta, waa koodher buuxa.   ‎Farriintiisa uu u diray dhalinyarada madasha, wuxuu ku nuuxnuuxsaday: "Ha ku qancin shahaado oo keliya, waxaad baratay ku dhaqan geli, ka dibna sii wad ku celcelinta, halkaas ayay ka timaadaa kobaca dhabta ah."   ‎Azmeraw, hindisahani wuxuu siiyay aasaas adag si uu u gaaro yoolkiisa.   ‎Macluumaad dheeraad ah iyo isdiiwaangelinta: ethiocoders.et ‎ ‎#PMOthiopia #DigitalEthiopia2030 #5MillionEthiopianCoders

Addis Ababa; Naaf 4/2018 (ENA): Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha ayaa ku dhawaaqay in Hindisaha 5 Milyan Koodhers uu door weyn ka ciyaarayo horumarinta xirfadaha dhijitaalka ah iyo dardargelinta isbeddelka qaranka.   Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha ayaa ballaariyay baaqii qaran ee Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu u jeediyay dhalinyarada Itoobiya inay ku biiraan Hindisaha 5 Milyan koodhers isla markaana ay kordhiyaan tirada ka qaybgalayaasha ilaa 7 milyan ka hor dhammaadka xilliga Xagaagga.   Ka dib baaqii Ra'iisul Wasaaraha, waxaa la qabtay munaasabad isku xirnaan ah oo uu soo qabanqaabiyay Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha.   Munaasabadda ayaa isu keentay hoggaamiyeyaasha waaxda iyo siyaasad-dejiyeyaasha, qalinjabiyayaasha shahaadada haysta ee hindisaha, iyo xirfadlayaal da'yar, sida uu ku dhawaaqay Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha.   Iyadoo lagu dhiirigelinayo ka qaybgalayaasha inay wadaagaan waayo-aragnimadooda iyo aragtidooda ku aaddan madal, barnaamijku wuxuu gacan ka geystay horumarinta Ajandaha Dijitaalka Itoobiya ee 2030 iyada oo loo marayo horumarinta xirfadaha dhijitaalka ah ee wax ku oolka ah.   ‎ ‎Barnaamijku wuxuu ku bilaabmay booqasho bandhig ah oo diiradda lagu qabtay machadka garaadka macmalka, ka dibna waxaa fariin furitaan ah ka jeedisay Billene Seyuum, Madaxa Xoghaynta Saxaafadda ee Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha.   Farriinteeda, ayaa waxay ku sheegtay in xirfadaha farsamada iyo kuwa dijitaalka ah ee dhallinyaradu ay yihiin hanti qaran oo muhiim ah waxayna xaqiijisay hirgelinta baaqii Ra'iisul Wasaaraha ee ahaa in tirada cod-bixiyeyaasha la gaarsiiyo 7 milyan xagaagan.   ‎Afar khabiir oo ka socda Hindisaha 5 Milyan koodhers ayaa ka qayb qaatay dooddii guddiga ee xigtay, iyagoo wadaagaya khibradahooda iyo aragtidooda.   Xubnaha guddiga waxaa ka mid ahaa Dr. Abiyot Bayu, La-taliyaha Sare ee Wasiirka Hal-abuurka iyo Teknolojiyadda; Bethlehem Dhase, Madaxa Fulinta ee shirkadda geero ; iyo Azmeraw Tadesse, oo ah arday hore u soo qalinjabisay batmaamijkan; iyo Mahelet Siyuum, oo ah ganacsade tignoolajiyadeed.   Xubnaha guddiga waxay ku dhiirrigeliyeen ka qaybgalayaasha iyo dhallinyarada inay si joogto ah u horumariyaan xirfadahooda, ay horumariyaan xalal wax ku ool ah, oo ay doorkooda ka qaataan kobaca iyo hal-abuurka nidaamka deegaanka dijitaalka ah ee Itoobiya.   Tababartayaasha ayaa su'aalo la xiriira xirfadaha dijitaalka ah waydiiyay xubnaha dood-wadaagga, barnaamijkuna wuxuu ahaa dood furan iyo is-weydaarsi khibrado ah.   Isweydaarsiga khibradaha ayaa xaqiijiyay doorka muhiimka ah ee Hindisaha 5 Milyan koodhers ee Itoobiya ee kor u qaadista xirfadaha dijitaalka ah iyo dardargelinta isbeddelka qaranka, sida uu xafiisku sheegay.   #PMOthiopia #DigitalEthiopia2030 #5MillionEthiopianCoders

Addis Ababa; Afagaal 30/2018 (ENA): Dowladdu waxay sii wadi doontaa inay tallaabo adag ka qaaddo hay'adaha carqaladeynaya dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee Itoobiya iyo lunsashada kheyraadka qaranka, sida uu ku sheegay war-saxaafadeed uu soo saaray Wasiirka Adeegyada Isgaarsiinta Dowladda, Inaatalem Melese.   Wasiirka Adeegyada Isgaarsiinta Dowladda, Inaatalem Melese, ayaa soo saartay war-saxaafadeed uu ku qeexayo tallaabooyinka laga qaaday musuqmaasuqa, musuqmaasuqa iyo hawlaha sharci-darrada ah.   Dowladdu waxay si faahfaahsan uga hadashay kormeerka qoto dheer, natiijooyinka baaritaanka iyo tallaabooyinka isla-xisaabtanka sharciga ah ee laga qaaday qaab-dhismeedyada kala duwan ee bixinta adeegyada iyo qaybaha dhaqaalaha iyadoo lagu saleynayo talooyinka iyo cabashooyinka ay u soo gudbiyeen dadweynaha.   Sida ay ku tilmaamtay war-saxaafadeedkiisa; Waxay sheegtay in dowladda wadajirka ay hirgelinaysay dib-u-habaynta sharciga iyo hay'adaha iyadoo calaamadaynaysa khadadka cas tan iyo subaxdii, iyadoo tixgelinaysa isbeddellada raadinta hantida aan loo baahnayn iyo faa'iidooyinka oo khatar ku ah horumarka dalka.   Waxay sheegtay in macluumaadkan uu ka dhashay daraasad nidaamsan, kormeer iyo kormeer sharci oo ay si wadajir ah isu kaashadeen Hay'adda Sirdoonka iyo Amniga Qaranka, Booliska Federaalka iyo Wasaaradda Caddaaladda ee Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya.   Waxay sheegtay in tallaabooyinkan loogu talagalay in lagu ilaaliyo Itoobiya caqabadaha ku hor gudban dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee qaybaha badan ee ay hirgelinayso iyo geeddi-socodka lagu beddelayo nolosha dadkeeda.   Waxay sheegtay in hawlgal ballaaran laga sameeyay kuwa abuuraya khatar ku ah dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dalka, qarinta iyo qarinta alaabada bakhaarada, keena yaraanta alaabada, ku lug lahaanshaha tahriibinta iyo abuurista kor u kaca qiimaha xad-dhaafka ah, iyo u horseeda dhibaato iyo dhibaato bulshada.   Sidaas darteedna, in ka badan 7,000 oo xarumo ganacsi, dukaamo iyo bakhaarro ayaa tallaabo sharci ah laga qaaday.   Waxay sheegtay in tallaabo laga qaaday hay'adaha ku lug leh dhaqidda lacagaha sharci-darrada ah, ku lug lahaanshaha suuqa madow iyo xawilaadda lacagaha sharci-darrada ah, iyo ka hortagga ganacsatada inay helaan lacagta qalaad ee ay ahayd inay ka helaan bangiyada.   Waxay sheegtay in 169 shaqsi iyo hay'ado ganacsi oo looga shakisan yahay inay si qarsoodi ah u dhaqaajiyeen lacagta qalaad iyo ballaarinta suuqa madow lagu helay mas'uuliyad sharci ah.   Waxay sidoo kale sheegtay in hay'adaha ku kacay khiyaamada internetka ee hay'adaha maaliyadeed, mashiinnada ATM-ka iyo akoonnada shaqsiga ah isla markaana isticmaalayay codsiyada cryptocurrency iyagoon haysan ogolaansho sharci ah lagu helay mas'uuliyad sharci ah.   Dhanka kale, waxay sheegtay in 36 urur oo sharad sharci darro ah iyo hay'ado online ah oo shaqeynayay iyagoon haysan ogolaansho isla markaana dhibaato dhaqaale iyo bulsho u horseeday bulshada iyo dhalinyarada, kana baxsanaya canshuuraha la xiray oo si sharci ah loola xisaabtamay.   Baaritaan abaabulan oo lagu joojinayo tahriibinta iyo dilaaliinta qaybta macdanta, mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha dalka, gaar ahaan wax soo saarka dahabka, 138 shaqsi, oo ay ku jiraan soosaarayaasha, ganacsatada iyo dilaaliinta, kuwaas oo isku dayay inay si qarsoodi ah u dhoofiyaan badeecada halkii ay ku shubi lahaayeen Bangiga Qaranka, ayaa la soo rogay xakameyn sharci ah, ayay tidhi.   Dowladdu waxay aqoonsatay kuwa abuuray dhibaato iyaga oo abuuraya caqabado dhanka saadka iyo qaybinta shidaalka ah, oo dowladdu u qoondeyso miisaaniyad weyn si ay dadka uga ilaaliso cadaadiska, shidaalka u tahriibiso wadamada deriska ah, ku qariso bakhaarada iyo isticmaalka kootada si loo helo faa'iido shaqsiyeed.     Hay'adaha dowladda, ganacsatada iyo khubarada saadka ee ku lug leh shabakaddan danta ah ee abaabulan ayaa la hoos geeyay xakamaynta sharciga, waxaana la soo saaray tilmaamo adag si nidaamka looga dhigo mid ka xor ah musuqmaasuqa.     Waxay sheegtay in dhinacyada ka hor istaagay beeralayda inay helaan wax soo saarkooda waqtigii loogu talagalay, kuwa sameeyay iibsashada qandaraaslayaasha iyo dilaaliinta qiimaha kor u kacay iyo kuwa dib u dhigay wax soo iibsiga si fiican loo baaray.     Madaxda sare, dilaaliinta iyo shakhsiyaadka ka qayb qaatay falkan ayaa lagu eedeeyay inay si sharci ah mas'uul uga yihiin.     Mas'uuliyiinta dowladda, isku-duwayaasha mashruuca, qandaraaslayaasha wadajirka ah iyo ganacsatada isku dayay inay cadaadis dhaqaale saaraan dalka iyagoo dalbanaya qiimo kor u kacay oo loogu talagalay shaqooyinka mashruuca hay'adda iyo dib u dhigista dhismaha kaabayaasha korontada ayaa la baaray oo lala xisaabtamay.     Waxay sheegtay in 8 hoggaamiye sare oo ka tirsan dowladda, hay'ado iyo dilaaliin ku lug lahaa diblomaasiyadda ku saleysan muwaadiniinta iyo amniga muwaadiniinta oo lagu sameeyay qaab-dhismeedka Wasaaradda Shaqada iyo Xirfadaha, kuwaas oo loo diray waddamo aan lahayn qandaraasyo sharci ah oo diyaaradeed iyo hay'ado sharci darro ah iyagoo ku dhuumanaya qandaraasyo, ay yihiin kuwo sharci ahaan mas'uul ka ah.   Waxag sidoo kale sheegtay in baaritaanka lagu bilaabay dilaaliinta si sharci darro ah u tahriibinaysay muwaadiniinta xuduudaha Liibiya, Jabuuti iyo Moyale uu sii socday.   Waxay sheegtay in tallaabo sharci ah laga qaaday khubaro iyo hoggaamiyeyaal abuuray shabakad musuqmaasuq ah iyagoo la kaashanaya ganacsatada si ay u abuuraan qiimeyn canshuur oo qalloocan oo ka dhacda kastamka iyo qaybaha dakhliga, iyagoo albaabka u furaya lunsashada canshuuraha, yareynta qiimaha badeecadaha la soo dejiyo iyo inay dalka ku waayaan balaayiin dakhli dowladeed.   Waxa kale ay xustay in dowladdu ay sii wadi doonto xoojinta dagaalka isku-dubaridka ah ee ka dhanka ah musuqmaasuqa ee ay bilowday iyadoo taageeraysa adeegyada si dijitaal ah, casriyeynta hababka iyo hirgelinta isla xisaabtanka.   Waxay sidoo kale ugu baaqday dadweynaha inay sii wadaan xoojinta iskaashigooda iyagoo bixinaya talooyin iyo garab istaagga hay'adaha amniga iyo caddaaladda.     #ENA

Addis Ababa, Afagaal, 29,2018 (ENA) – Agaasimaha guud ee hay’adda Ethiopia Investment Holdings Buruuk Taye (Dr.) ayaa sheegay in horumarka dowladda wadajirka samaysay kaabayaasha dhijitaalka ah uu sare u qaadayo adeegyada bulsho iyo dhaqaale ee ay helayaan muwaadiniinta.   Agaasimaha guud ee hay’adda Ethiopia Investment Holdings Buruuk Taye (Dr.) ayaa xusay in barnaamijka aqoonsiga qaranka Fayda dib loo habeeyey, laguna daray Ethiopia Investment Holdings isagoo noqday FaydaVerse Digital Solutions Enterprise, taas oo qayb ka ah dadaallada lagu xoojinayo isbeddelka dhijitaalka ah ee dalka.   Waxaa la qabtay munaasabadda daahfurka rasmiga ah ee hawlgalka FAYDAVERSE taas oo loo arko bog cusub oo ka furmaya socdaalka isbeddelka dhijitaalka ah ee dalka, iyadoo uu goob joog ka ahaa Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka dalka Temesgen Tiruneh.   Agaasimaha guud ee hay’adda Ethiopia Investment Holdings Buruuk Taye (Dr.) ayaa tilmaamay in FaydaVerse ay xoojin doonto awoodda Itoobiya ee dhinaca dhijitaalka, joogtaynteeda iyo tartankeeda caalamiga ah, isagoo xusay in Dawlada wadajirku siddeeddii sano ee la soo dhaafay la ballaariyey kaabayaasha isgaarsiinta, isla markaana si weyn loo kordhiyey isticmaalayaasha adeegyada codka iyo internetka.   Wuxuu sheegay in adeegyada hal goob ee ay wadaagaan dowladda federaalka,deeganada iyo maamullada magaalooyinka ay kor u qaadeen tayada iyo helitaanka adeegyada dowladda ee shacabka.   Waxaa kale oo u xusay in nidaamka Fayda uu ka mid noqday nidaamyada aqoonsiga dhijitaalka ah ee sida xawliga ah uga kobcaya Afrika, islamarkaana ku biirista Fayda Vers ee Investment Holdings ayaa xoojinaysa awoodda iyo hufnaanta hay’adda.   Waxay sheegeen in awoodda tiknoolajiyadda dhijitaalka ah iyo waayo-aragnimada kaabayaasha dadweynaha ee Itoobiya ay soo jiidanayaan dareenka Afrika iyo caalamka, gaar ahaan dhismaha nidaam aqoonsi dijitaal ah oo ammaan ah.   Dhankiisa Maamulaha guud ee Fayda Vers Digital Solutions, Yodhahe Arayaselassie, ayaa sheegay in sannadihii u dambeeyay la qabtay shaqo ballaaran oo ku saabsan diiwaangelinta iyo xaqiijinta aqoonsiga muwaadiniinta si dijitaal ah.   Waxa kale oo uu xusay in barnaamijka Aqoonsiga Qaranka ee Fayda oo loo beddelay “Fayda Vers Digital Solutions” kana mid noqday hay’adaha horumarinta dowladda uu yahay tallaabo istiraatiiji ah oo lagu xoojinayo adeegyada iyo waxqabadka dhijitaalka ah ee dalka.   Ugu dambayn Wuxuu xusay in isbeddelka hay’adeed uu yahay tallaabo istaraatiiji ah oo lagu xoojinayo hal-abuurka tiknoolajiyadda,maalgashiga awoodda dhaqaale iyo adeegyada dijitaalka ah ee dalka.

Addis Ababa:Afagaal, 28,2018 (ENA ) Hay’adda Tiknoolajiyadda Itoobiya ayaa sheegtay in Itoobiya ay xoojinayso qaab-dhismeedka sharci iyo nidaamka kormeerka caalamiga ah, isla markaana hay'addu ku guda jirta qorshaha ay tamarta nukliyeerka ugu adeegsanayso soo saarista korontada.     Hay’adda Tiknoolajiyadda Itoobiya ayaa kulan wadatashi la samaysay hay’adaha dowladda, ururrada xirfadlayaasha iyo dhinacyada kale ee ay khusayso, iyadoo laga hadlayo xeer qabyo ah oo lagu nidaaminayo laguna kormeerayo xarumaha tamarta nukliyeerka ee ay hay’addu diyaarisay.   Agaasimaha Guud ee Hay’adda Tiknoolajiyadda Itoobiy Solomon Getachew (Dr.) ayaa xusay in kaddib markii Itoobiya si rasmi ah ugu sheegtay Hay’adda Caalamiga ah ee Tamarta Nukliyeerka (IAEA) rabitaankeeda ah in tamarta nukliyeerka loogu isticmaalo ujeeddooyin nabadeed iyo soo saarista koronto, ay dalka ka socdaan dadaallo ballaaran oo lagu xoojinayo nidaamka kormeerka.   Agaasimaha hayada waxa kale oo uu sheegay in la dhisayo awoodda shaqaalaha, diyaarinta xeerarka iyo nidaamyada kormeerka, hababka bixinta ruqsadaha, iyo nidaamyada kormeerka iyo fulinta sharciga, kuwaas oo waafaqsan heerarka caalamiga ah.     Dhanka kale Agaasimaha hayada tiknoolajiyadda Itoobiya ayaa xusay in xeerka qabyada ah lagu daray arrimo ay ka mid yihiin doorashada goobaha xarumaha nukliyeerka, ilaalinta badbaadada deegaanka iyo shacabka, ka hortagga masiibooyinka dabiiciga ah iyo kuwa ka dhasha hawlaha aadanaha, iyo habraacyada looga jawaabayo xaaladaha degdegga ah.     Ugu dambayn Hay’adda Tiknoolajiyadda Itoobiya ayaa xustay in ay iskaashi dhinaca dhisidda awoodda iyo wada shaqeyn xirfadeed la leedahay hay’ado caalami ah oo ay ka mid yihiin Guddiga Kormeerka Nukliyeerka Mareykanka (USNRC), hay’adda kormeerka nukliyeerka ee Ruushka (Rostechnadzor) , iyo saaxiibo kale oo caalami ah.