Siyaasada
Dhalinyarada Tigreega ayaa door muhiim ah ka ciyaara nabadda — Taliyaha Ciidanka Qaranka, Field Marshal Berhanu Jula
Nov 13, 2026 53
Addis Ababa; Gudba 4/2019 (ENA): Ilaa 800,000 oo dhalinyarada tigreega ah ayaa yimid Bariga Dhexe iyagoo diiday ajandaha barakaca qasabka ah iyo dagaalka, waxayna gacan weyn ka geysteen nabadda dhawaan la gaaray, ayuu yiri Madaxa Shaqaalaha ee Ciidamada Difaaca Qaranka Field Marshal Berhanu Jula.   Taliyaha oo u mahadceliyay dhalinyarada deegaanka, ayaa kula taliyay odayaasha iyo waalidiinta inay ka tagaan fikirka siyaasadeed ee ballaaran ee horseedaya burburka jiilalka.   Field Marshal Berhanu ayaa sheegay in markii ciidanka difaaca sida ay xoojiyeen caburinta ay ku hayaan dhalinyarada Tigray-ga, iyagoo ka faa'iideysanaya khibradda Eritrea ee ku aaddan shaqada qaran ee qasabka ah, dhalinyaradu waxay doorteen inay u haajiraan magaalooyinka dhexe ee dalkooda halkii ay aadi lahaayeen Asmara.   Wuxuu xusay in ilaa 800,000 oo dhalinyaro ah loo kala diray Addis Ababa, Adama, Dirdhaba, Hawassa, Assosa iyo Gambella, iyo in dhalinyaradu ay door weyn ka ciyaareen dib u habeynta colaadda muddada gaaban iyagoo aan la safan dagaalka iyo TPLF.   Wuxuu sidoo kale tilmaamay in dadka yar ee ku haray duurka aysan ahayn dhalinyaro, balse ay yihiin hoggaamiyeyaashii hore ee la doonayay.   Field Marshal Berhanu Jula wuxuu cambaareeyay xaqiiqda ah in 50-kii iyo 60-kii sano ee la soo dhaafay, dhakhaatiir, injineero iyo dhalinyaro beddeli kara gobolka oo qaadan kara tiknoolajiyadda lagu dilayo dagaalka.   Ma jiro wax la yiraahdo luqad burburin ballaaran oo siyaasadda ah; waa inaan dhiirrigelinnaa wanaagga oo aan ciqaabnaa oo aan saxnaa xumaanta, ayuu yiri, isagoo raaciyay inaan loo baahnayn in hal urur oo keliya loo doorto dadka Tigray.   Field Marshal Berhanu, oo sii tilmaamay in ay jiraan xisbiyo siyaasadeed oo badan oo leh fikrado ka wanaagsan iyo in weli ay jiraan wax badan oo la samaynayo, ayaa sharraxay in sheekada la dhisay sannado badan si loogu muujiyo dadka Tigray inay yihiin dhibanayaal iyo dulmiyeyaal ay waxyeello u geysatay dadka.   Arintan awgeed, wuxuu ugu baaqay bulshada, laga bilaabo hoggaamiyeyaasha diinta ilaa beeraleyda, laga bilaabo dhalinyarada ilaa waayeelka, inay diidaan cabsida oo ay si cad u cambaareeyaan dambiga oo ay u istaagaan nabad waarta.  
WASIIRK QORSHEYNTA ISTARAATIIJIYADDA OO WADA-XAJOOD LA YEESHAY AGAASIMAHA GUUD EE ISKAASHIGA NDC
Nov 13, 2026 77
Addisabab,Gudba, Hidhaar,3,2019 (ENA) Wasiirka Istaraatiijiyadda Qaranka ee Itoobiya, Bereket Fisseha Tsion, ayaa kulan laba geesood ah kula yeeshay Agaasimaha Guud ee Iskaashiga NDC (NDC Partnership), Dr. Pablo A. Vieira, gudaha xarunta bandhigga Itoobiya (Ethiopia Pavilion), intii uu socday shirka 31-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP31), kaas oo ka socda magaalada Antalya ee dalka Turkiga.   Wada-hadalku wuxuu ujeeddadiisu ahayd xoojinta iskaashiga istaraatiijiga ah ee la xiriira diyaar-garowga shirka 32-aad ee Isbeddelka Cimilada (COP32), kaas oo Itoobiya martigelin doonto bisha Nofeembar 2027.   Wasiirku wuxuu muujiyey sida uu u bogaadinayo taageerada muddada dheer ee Itoobiya ka helaysay hay'adda tan iyo sannadkii 2009, kaddib markii ay xubin ka noqotay.   Taageeradaas ayaa si gaar ah uga qayb qaadatay diyaarinta iyo hirgelinta dukumentiyada Qorshaha Qaran ee Wax-ka-qabashada Isbeddelka Cimilada (NDCs) iyo Istaraatiijiyadda Horumarinta Qiiqa Kaarboonka Hoose ee Muddada Dheer (LT-LEDS), maamulka arrimaha cimilada, dhismaha awoodda hay'adaha, nidaamka hufnaanta iyo qaybaha tamarta nadiifka ah.   Wada-hadallada labada dhinac ayaa sidoo kale lagu muujiyey muhiimadda sare u qaadista iskaashiga istaraatiijiga ah, gaar ahaan hirgelinta Qorshaha NDC 3.0 ee Itoobiya, maalgelinta cimilada iyo abaabulka maalgashiga, horumarinta suuqa kaarboonka, xoojinta awoodda u-adkaysiga isbeddelka cimilada iyo dhismaha awoodda hay'adaha.   Dhankiisa, Dr. Pablo A. Vieira ayaa xaqiijiyey sida ay uga go'an tahay hay'addiisa xoojinta iskaashiga muddada dheer ee ay la leedahay Itoobiya iyo kordhinta taageerada diyaar-garowga shirka COP32.
ITOOBIYA OO XAQIIJISAY SIDA AY UGA GO’AN TAHAY XOOJINTA DADAALLADA CAALAMIGA AH EE ilaalinta dhirta Iyo WAX KA QABASHADA ISBEDDELKA CIMILADA
Nov 12, 2026 63
Addis Ababa,Gudba,Hidhaar,3,2019 (ENA) Wasiirka Istaraatiijiyadda Qaranka, Bereket Fisseha Tsion, ayaa sheegay in Itoobiya ay ka go’an tahay, isla markaana diyaar u tahay, xoojinta dadaallada caalamiga ah ee ilaalinta dhirta iyo wax ka qabashada isbeddelka cimilada.   Shirweynaha 31-aad ee Isbeddelka Cimilada ee Qaramada Midoobay (COP31) ayaa ka socda magaalada Antalya ee dalka Turkiga, iyadoo halku-dhiggiisu yahay "Safar ku wajahan mustaqbal waara, adkaysi leh, oo caddaaladdu ka jirto. Itoobiya ayaa ka qaybgashay madal ka mid ahayd kulammada hordhaca ah ee hoggaamiyeyaasha COP31, taas oo looga hadlayay doorka kaymaha ee la qabsiga iyo u adkaysiga isbeddelka cimilada, iyadoo mar kale dalku xaqiijiyey sida ay uga go’an tahay xoojinta dadaallada caalamiga ah ee dhinacyadan.   Wasiirka Istaraatiijiyadda Qaranka, Bereket Fisseha Tsion, oo madasha ka hadlay, ayaa soo bandhigay isbeddellada la taaban karo ee laga gaaray barnaamijka Dhaxal-Reebka Cagaaran, kaas oo la hirgeliyey tan iyo sannadkii 2011-kii, laguna beeray in ka badan 56 bilyan oo geed.   Waxa uu sidoo kale carrabka ku adkeeyay doorka muhiimka ah ee kaymaha ku leeyihiin adkaynta la tacaalidda isbeddelka cimilada, ilaalinta kala-duwanaanshaha noolaha, xaqiijinta ilaha nololeed ee waara iyo abuurista fursado shaqo oo ku salaysan dhaqaalaha cagaaran.   Itoobiya oo martigelin doonta shirka COP32 ee soo socda ayaa ku baaqday xoojinta iskaashiga caalamiga ah, maalgashiga iyo waxqabadka wadajirka ah, si loo dardargeliyo dib-u-soo-celinta dhulalka kaymaha xaalufay, loona gaaro yoolka caalamiga ah ee ah in la joojiyo xaalufinta kaymaha, isla markaana dib loo soo celiyo dhulalka kaymaha sii dabar go’aya marka la gaaro sannadka 2030-ka.  
AADAM FAARAX OO KULAN WADA XAJOODA LA YEESHAY SAFIIRKA SHIINAHA U FADHIYA ITOOBIYA CHEN HAI
Nov 12, 2026 81
Addis Ababa,Gudba,Hidhaar,3,2019 (ENA ) – Madaxweyne-ku-xigeenka Xisbiga Barwaaqo, ahna Madaxa Xarunta dhexe ee Xisbiga, Aadam Faarax, ayaa kulan wadaxajooda la yeeshay Safiirka Shiinaha u fadhiya Itoobiya, Chen Hai.   Kulankooda wada xajoodka ayaa diiradda lagu saaray xiriirka labada dal iyo sidii loo xoojin lahaa iskaashiga iyo iskaashiga istaraatiijiyadeed ee ka dhexeeya Xisbiga Barwaaqo iyo Xisbiga Shuuciga ee Shiinaha.   Mudane Aadan Faarax ayaa munaasabaddaas ka sheegay in saaxiibtinimada muddada dheer jirtay iyo iskaashiga istiraatiijiyadeed ee u dhexeeya Itoobiya iyo Shiinaha ay yihiin aasaas adag oo lagu ballaarinayo wada-shaqeynta dhinacyada siyaasadda, dhaqaalaha, iyo horumarka."   Dhinaciisa, Safiir Chen Hai ayaa xaqiijiyey in dalkiisu taageerayo dadaallada Xisbiga Barwaaqo ee lagu xaqiijinayo barwaaqo loo dhan yahay, horumarinta qaranka iyo isbeddelka hay’adaha.   Labada dhinac waxay carrabka ku adkeeyeen muhiimadda ay leeyihiin heshiisyadii iskaashi ee ay wada saxiixdeen labada dal intii uu Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) booqashada ku joogay dalka Shiinaha sanadkii 2023.   Waxa kale oo ay isweydaarsadeen aragtiyo ku saabsan dhinacyo cusub oo iskaashi, kuwaas oo gacan ka geysan kara dardargelinta isbeddelka dhaqaalaha, xasilloonida gobolka iyo xoojinta danaha wadajirka ah.   Xogtan oo ka helnay Xisbiga Barwaaqo ayaa xustay in labada dhinac ay muujiyeen sida ay uga go’an tahay sii xoojinta iskaashiga istaraatiijiyadeed ee labada dal.   #DalWeyn #SHACABBADAN #HIMILOFOG#
XOGHAYAHA GUUD EE QARAMADA MIDOOBAY WAA IN SI DEGDEG AH LOO KORDHIYAA MAALGELINTA CAALAMIGA AH SI DALALKA SOO KORAYA LOOGA BADBAADIYO KHATARAHA CIMILADA
Nov 12, 2026 98
Addis Ababa,Gudba,Hidhaar,2,2019 (ENA): Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, António Guterres, ayaa sheegay in loo baahan yahay in la kordhiyo maalgelinta caalamiga ah ee la xiriirta isbeddelka cimilada, si loo taageero dalalka soo koraya.   Waxa uu sidoo kale ku baaqay in dalalka soo koraya ay dardargeliyaan u gudubka tamarta nadiifta ah.   Shirka 31-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP31) ayaa ka socda magaalada Antalya ee dalka Turkiga.   Hal-ku-dhegga shirka ayaa ah: “U jihaysiga mustaqbal waara, adkaysi leh oo caddaaladdu ka hirgashay.”   Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, António Guterres, oo khudbad ka jeediyey shirka, ayaa dalalka horumaray iyo kuwa ugu badan ee sii daaya gaasaska wasakheeya deegaanka ugu baaqay inay bixiyaan maalgelin cimilo oo dhan 1.3 tiriliyan oo doollar, taas oo loogu talagalay taageeridda dalalka soo koraya, iyagoo magdhow ka bixinaya heerka wasakhowga ay sababeen.   Waxa uu sidoo kale sheegay in qiiqa gaasaska dhaliya kulaylka dunida loo baahan yahay in sannad kasta la dhimo boqolkiiba lix.   Guterres ayaa tilmaamay in dhibaatada isbeddelka cimiladu ay ka dheereyso tallaabooyinka caalamku qaadayo, isaga oo xusay in dadaallada beesha caalamku ku doonayso inay kaga hortagto khataraha waaweyn ee soo socda ay aad u gaabis yihiin.   Waxa uu sheegay in xitaa haddii si buuxda loo fuliyo ballanqaadyada qaran ee hadda jira ee la xiriira cimilada, ay suurtagal tahay in la gaaro keliya saddex-meelood meel baahida sannadlaha ah ee dhimista qiiqa gaasaska.   Xoghayaha Guud ayaa ka digay in haddii xaaladda hadda jirta ay sii socoto, heer-kulka dunidu uu dhammaadka qarnigan kor u dhaafi doono 2.5 darajo Celsius, taas oo sababi karta masiibooyin dabiici ah oo daran, kuwaas oo aan dib looga soo kaban karin.   Waxa uu ku baaqay in la dardargeliyo u gudubka tamarta dib loo cusboonaysiin karo, isla markaana la guto waajibaadka ka saaran ilaalinta bulshooyinka nugul ee wajahaya khataraha isbeddelka cimilada.   Guterres ayaa dowladaha ku boorriyey inay ka gudbaan ballanqaadyada oo ay qaadaan tallaabooyin wax-ku-ool ah oo la taaban karo.   Xoghayaha Guud ayaa sidoo kale dalalka horumaray iyo kuwa sii daaya gaasaska wasakheeya deegaanka ugu baaqay inay qaataan mas'uuliyadda ku habboon ee ka saaran dhibaatada cimilada, isla markaana kordhiyaan taageerada maaliyadeed ee lagu xoojinayo awoodda dalalka soo koraya.   Intaa waxaa dheer, waxa uu dowladaha ku boorriyey inay canshuur ku soo rogaan faa'iidooyinka badan ee ay shirkadaha shidaalku helaan, si dakhligaas loogu jiheeyo taageeridda dalalka ay waxyeelladu ka soo gaartay isbeddelka cimilada.   Waxa uu carrabka ku adkeeyey in dalalka wasakhowga sababa ay tahay inay bixiyaan magdhowga ku habboon.   Guterres ayaa ugu dambayn ku baaqay in dalalka soo koraya la siiyo taageero ka kooban maalgelin ku habboon, wareejinta tiknoolajiyadda, tallaabooyin adag oo diyaar-garow ah iyo iskaashi caalami ah oo isku dubbaridan, si ay ugu suurtagasho inay u gudbaan tamarta nadiifta ah iyaga oo aan la kulmin culays dhaqaale oo dheeraad ah.
FARRIINTA RA’IISUL WASAARE ABIY AXMED (DR.)
Nov 11, 2026 58
Waxaan mahadnaq ballaaran u jeedinayaa dowladda iyo shacabka Turkiga soo dhoweyntii diirran ee ay noo sameeyeen, sidoo kale waxaan si weyn ugu mahadcelinayaa Australia oo hoggaaminaysa wadaxaajoodyada.   Tallaabooyinka Itoobiya ee la xiriira isbeddelka cimiladu waa qayb muhiim ah oo ka mid ah siyaasaddeenna dhaqaale, kuwaas oo ujeeddadoodu tahay hagaajinta nolol maalmeedka muwaadiniinta, xoojinta awoodda u adkaysiga saameynta isbeddelka cimilada iyo joogteynta guulaha horumarineed ee la gaaray.   Annaga oo ku hagayanna falsafadda Medemer, waxaan barnaamijka Dhaxal-Sugaha Cagaaran (Green Legacy) ku guuleysannay inaan beerno in ka badan 56 bilyan oo geedo ah. Sidoo kale, waxaan si ballaaran u horumarinaynaa tamarta la cusboonaysiin karo, dhismaha magaalooyin waara iyo xalalka la jaanqaadaya isbeddelka cimilada.   Hadda waxaa lagama maarmaan ah inaan ka gudubno ballanqaadyada oo aan u dhaqaaqno tallaabooyin wax-ku-ool ah oo degdeg ah. Tani waa in lagu xaqiijiyaa helitaanka maalgelinta cimilada oo fudud, xoojinta nidaamyada digniinta hore iyo maalgelin ballaaran oo lagu dhisayo awoodda bulshooyinka nugul si ay ula qabsadaan saameynta isbeddelka cimilada.   Marka Itoobiya ay la wareegto madaxtinnimada COP32, waxay mudnaanta koowaad siin doontaa horumarinta arrimahan. Sidoo kale, waxay si dhow oo iskaashi leh ula shaqayn doontaa madaxtinnimada COP31 si loo xaqiijiyo natiijooyin guuleysta.   Waxaan sidoo kale diyaar u nahay inaan dhammaan caalamka ku soo dhoweyno shirka COP32 ee lagu qaban doono Itoobiya, oo ah dal leh taariikh fac weyn iyo dhaxal ilbaxnimo oo qoto dheer.
Wakaalada Warka Itoobiya
2015