Siyaasada
Itoobiya waxay diyaar u tahay inay ka hortagto falalka xun ee cadowgeeda- Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Oct 5, 2026 58
Addis Ababa; Koxdin 25/2019 (ENA):- Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sheegay in Itoobiya ay diyaar u tahay inay si oama danbays ah uga hortagto falalka xun ee cadowgeeda.   Dhismaha dowladda Wadajirka iyo xafladda caleema saarka ee Golaha Wakiillada Dadweynaha ayaa socota.   Golaha cusub ee Wakiillada Shacabka ayaa Abiy Axmed (Dr.) u magacaabay Ra'iisul Wasaaraha Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobiya.   Khudbaddiisii ​​ka dib caleema saarkiisa, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa u mahadceliyay 54-ta milyan ee muwaadiniinta ah ee ka qayb qaatay doorashada, wuxuuna uga mahadceliyay dadaalkooda ay ku xoojinayaan dalka codkooda.   Wuxuu sheegay in doorashadii guud ee toddobaad aysan ahayn dhacdo dhaaftay oo keliya, balse ay macno badan leedahay dhinacyo badan.   Wuxuu sheegay in doorashooyinku ay muujinayaan in dhaqanka dimuqraadiyadda ee Itoobiya uu sii kordhayo.   Wuxuu xusay in xaaladaha qaran, gobol iyo kuwa caalamiga ah ay si degdeg ah isu beddelayaan oo ay noqonayaan kuwo aan la saadaalin karin, wuxuuna sheegay in u diyaargarowga arrintan hore uu keeni doono abaalmarin halkii uu ka ahaan lahaa mas'uuliyad.   Wuxuu xusay in Itoobiya ay qiimo weyn ku bixisay inaysan diyaar u ahayn arrimo kala duwan waagii hore.   Wuxuu xusay in Itoobiya ay wax ka baratay khaladaadkeedii hore isla markaana ay samaysay diyaargarowgii lagama maarmaanka ahaa si ay uga hortagto falalka xun iyo caqabadaha cadawgeeda.
Dawladda Cusub ee maanta la dhisayo maxaa laga Filayaa inay Qabato?
Oct 5, 2026 49
Addis Ababa; Koxdin 25/2019 (ENA): Dowladda cusub waxaa laga filayaa inay sii waddo kobaca dhaqaalaha qaranka iyadoo dhameystiraysa mashaariicda waaweyn ee si dhakhso leh oo hufan loo bilaabay, sida ay sheegeen aqoonyahannadu.   Itoobiya waxay muujisay inag tahay dal weyn, iany leedahay shacab weyn, iyo aragti weyn iyadoo bilowday oo dhammaystirtay mashaariic waaweyn oo hubinaya faa'iidada guud ee muwaadiniinteeda.   Waxaa xusid mudan in markii Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu furay Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya, uu ku dhawaaqay dhismaha mashruuc horumarineed oo qaran oo ballaaran oo qiimihiisu yahay 30 bilyan oo doolar.   Mashaariicda waaweyn ee waqtigaas lagu dhawaaqay waxaa ka mid ahaa warshad nukliyeer ah oo ujeeddooyin nabadeed leh, warshad gaas ah, warshad sifeyn saliid ah, garoonka diyaaradaha ee ugu weyn Afrika, dhismaha warshadda gaaska labaad, warshad bacrimin ah, iyo dhismaha 1.5 milyan oo guri.   Dhaqaaleyahanno ay wareysatay ENA ayaa xusay in dowladda cusub ay tahay inay diiradda saarto dhammaystirka mashaariicda waaweyn ee la bilaabay muddada loo cayimay iyo tayada si loo sii wado kobaca dhaqaale ee degdegga ah ee hadda laga diiwaan gelinayo Itoobiya loona hubiyo faa'iidada dadka.   Madaxweynaha Ururka Khubarada Dhaqaalaha Itoobiya iyo Macallin ka tirsan Waaxda Dhaqaalaha ee Jaamacadda Addis Ababa, Brofessor Tassew Woldehana, ayaa yiri; Isbeddellada siyaasadda iyo dib-u-habaynta ee ay dawladdu qaadatay ayaa si weyn uga qayb qaatay sidii kobaca dhaqaale ee degdegga ah ee laga diiwaan geliyay Itoobiya uu u noqon lahaa mid waara.   Intaa waxaa dheer, mashaariicda kaabayaasha dhaqaalaha ee laga fulinayo qaybaha kala duwan ee dhaqaalaha ee dalka; mashaariicda waaweyn waa hab lagu dhiso waddan leh madaxbannaani dhaqaale oo la hubo, ayuu yiri.   Tusaale ahaan, wuxuu sharraxay in hawlaha la qabtay si loo hagaajiyo sahayda korontada, loo casriyeeyo gaadiidka, loo hagaajiyo waaxda beeraha, iyo hawlaha kala duwan ee lagu sameeyay dijitaalka ay si weyn uga qayb qaadan doonaan horumarka dalka.   Wuxuu raaciyay inay sidoo kale habboon tahay in la arko kaalinta ay hawlaha horumarinta daanta webiga iyo marinnada ay ku leeyihiin dhaqaalaha.   Brofessor Tassew ayaa raaciyay; Dib-u-habaynta laga hirgeliyay qaybta dhaqaalaha guud ee Itoobiya ayaa dhiirrigelisay socodka maalgashiga Itoobiya waxayna abuurtay jawi wanaagsan oo loogu talagalay maalgashadayaasha.   Dhaqaale Dr. Berhanu Alemu, ayaa dhankiisa sheegay in diiradda la saarayo Itoobiya ee ku aaddan dhisidda awoodda lagu bilaabayo laguna dhammaystirayo mashaariicda waaweyn ay dardargelin doonto kobaca dhaqaale ee waara.   Wuxuu sharraxay in mashaariicdan horumarineed ee waaweyn aysan kaliya dhisayn dhaqaale qaran oo xooggan, laakiin sidoo kale ay yihiin kheyraad awood u siin doona dalka inuu dhaqaale ahaan tartan ugu jiro Afrika iyo caalamka.   Tusaale ahaan, Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya, marka laga soo tago kordhinta sahayda tamarta iyo kordhinta wax soo saarka, waxay si cad u muujin doonaa kaalinta muhiimka ah ee mashruucu ku leeyahay dhaqaalaha dalka, ayuu tilmaamay.   Wuxuu sheegay in u gudubka dhismaha warshadda bacriminta iyo mashaariicda Garoonka Diyaaradaha ee Bishoftu ay hubin doonaan horumarka dalka iyadoo la casriyeynayo qaybaha beeraha iyo gaadiidka.   Sida ay sheegeen aqoonyahannada; Dhammaystirka mashaariicda waaweyn ee ka bilaabmay dalka si dhakhso leh oo tayo leh waxay abuuri doontaa awood weyn oo loogu talagalay kobaca dhaqaalaha ee waara iyo isdhexgalka qaybaha badan.   Si guushan qaran ee weyn ay u noqoto mid rumowda, dowladda cusub waa inay gudataa mas'uuliyadeeda oo ay ugu baaqdaa aqoonyahannada, bulshada iyo daneeyayaasha inay doorkooda ka qaataan horumarinta iyagoo ku taageeraya aqoon iyo kheyraad.     #ENA
Guddiga Wadatashiga Qaran ee Itoobiya ayaa maanta Golaha Wakiillada Shacabka iyo dowladaha federaalka iyo kuwa deegaanka u gudbiyay qodobbadii ajandayaasha iyo talooyinkii kasoo baxay Wadatashiga Qaranka.
Oct 3, 2026 69
Addis Ababa, Kodin 23/2019 – ENA: Munaasabad ay ka qeybgaleen Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed iyo madax sare oo ka tirsan dowladda federaalka iyo dawlad deegaanka, ayaa Guddiga Wadatashiga Qaran si rasmi ah ugu wareejiyay Golaha Wakiillada Shacabka, dowladda federaalka iyo dowladaha deegaanka, qodobbadii ajandayaasha iyo talooyinkii kasoo baxay Wadatashiga Qaranka.   Wareejinta dukumentiyadan ayaa lagu sheegay inay muujinayso muhiimadda ay leedahay in caqabadihii qaran ee muddada dheer soo jiray ee Itoobiya lagu xalliyo wadatashi iyo hab nabadeed. Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in geeddi-socodka Wadatashiga Qaranka, oo dowladda “Medemer” u sameysay qaab sharci iyo hay’adeed, uu hadda galay marxalad muhiim ah.   Geeddi-socodkan wuxuu abuuray madal loo dhan yahay oo suuragelinaysa dood, is-afgarad iyo in la gaaro heshiisyo wadajir ah.   Afartii sano ee lasoo dhaafay, geeddi-socodku wuxuu sidoo kale fursad u siiyay Itoobiyaanka ku nool gudaha iyo dibadda dalka, iyo dadka asal ahaan Itoobiyaanka ah, inay ka qeybqaataan.   Ka-qeybgalayaashu, iyagoo sameeyay wadatashiyo ballaaran iyo iyada oo loo marayo shirkii Wadatashiga Qaranka ee la soo gabagabeeyay, waxay heleen fursad ay ku cabbiraan aragtidooda, ku dhageystaan fikrado kala duwan, isla markaana ku aqoonsadaan meelaha laga gaaray is-afgarad guud.   Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in si rasmi ah loo soo bandhigo natiijooyinkan ay tahay tallaabo weyn oo loogu gudbinayo marxaladda xigta fikradihii, aragtiyihii iyo talooyinka
Biyo-xidheenka Aswan ee Masar waa mid kamid ah Mashaariicd Burburka- Dr. Habtamu Itefa
Oct 3, 2026 68
Biyo-xidheenka Aswan ee Masar: Waa Mashruuc Burbur iyo Horumar La'aanta - Wasiirka Biyaha iyo Tamarta Habtamu Ittefa (Dr.)   Biyo-xidheenka Aswan ee Masar waa mid ka mid ah mashaariicda ugu muranka badan Afrika. Dhismaha biyo-xidheenka ayaa ka barakiciyay in ka badan 100,000 oo reer Nubi ah guryahooda, noloshooda iyo dhulkooda; waxayna keentay dhibaatooyin halis ah.   Hawsha dhismaha Biyo-xidheenka Aswan waxaa lagu gartaa ficil hal dhinac ah iyo taariikh burbur. Iyadoo Itoobiya ay ku baaqday wadatashi iyo wadahadal waqtigaas, biyo-xidheenka waxaa la dhisay iyada oo aan la helin ogolaanshaha iyo heshiiska Itoobiya.   Dukumentiyada waqtigaas ee ay baranayeen Mareykanka iyo Ingiriiska ayaa si cad u muujiyay walaac ah in aan la samayn wadatashi ballaaran oo lala yeesho dalalka Webiga Nile inta lagu jiro geeddi-socodka dhismaha Biyo-xidheenka Aswan. 15 diiwaan oo rasmi ah laga soo bilaabo 1952 ilaa 1960 ayaa diiwaangelinaya walaacan.   Si kastaba ha ahaatee, Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-cusrashaa Itoobiya ee ku jira wuxuu raacayaa qaab-dhismeed sharci oo casri ah, sida ku cad Bayaanka Mabaadi'da 2015. Kahor inta aysan Masar duullaan ku qaadin Itoobiya, waa inay si cad u sharaxdaa sababta ay u dhistay Biyo-xireenka Aswan iyada oo aan ogolaansho ka haysan Itoobiya iyo sababta ay u barakicisay in ka badan 100,000 oo reer Nubian ah.   Xaqiiqda ah in Masar ay dhistay Biyo-xireenka Aswan iyada oo aan la tashan mid ka mid ah dalalka wabiga; iyo in ay keentay dhibaato weyn iyadoo reer Nubian ka barakicisay guryahooda iyo noloshooda iyada oo aan xitaa la samayn qiimeyn khasaare ah waa dhaxalka burburka biyo-xireenka.   Codsiyada soo noqnoqda ee Itoobiya ee ku aaddan wadatashiyada waqtigaas sidoo kale Masar kama jawaabin. Taas beddelkeeda, arrinta Biyo-xireenka weyn waxaa loo furay wadahadal dhexmara Itoobiya, Suudaan, iyo Masar iyadoo la raacayo Baaqa Mabaadi'da 2015.   Masar ma lahan saldhig akhlaaqeed ama mid caqli-gal ah oo ay ku dhaleeceyn karto Itoobiya oo ku saabsan Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya.   #dalweyn #shacabweyn #
Wakaalada Warka Itoobiya
2015