Addis Ababa, Kodxin/Meskerem,9, 2019 (ENA):- Komishanka Maareynta Khatarta Musiibooyinka dalka ayaa sheegay in la sameeyay diyaar-garow awood u siinaya dalka inuu ka jawaabo saameynta ka dhalan karta isbeddelka cimilada ee dunida.   Hay’adda Saadaasha Hawada Adduunka (WMO) ayaa sheegtay in dhacdada El Niño ay heer caalami ah sababi karto koror weyn oo ku yimaada heerkulka iyo isbeddello ku yimaada xaaladaha cimilada.   Warbixinnadu waxay tilmaamayaan in dhacdadan ay Bariga Afrika iyo qaybo ka mid ah Itoobiya ka dhalin karto abaaro daran, halka meelaha kalena ay ka dhici karaan fatahaado xooggan.   Ku-xigeenka Komishaneerka Komishanka Maareynta Khatarta Musiibooyinka Itoobiya, Mudane Aydrus Hassan, ayaa Wakalada Wararka Itoobiya (ENA) u waramay ayaa xusay in El Niño uu hore u soo noqnoqday, iyadoo dhacdooyinkiisi ay ka dhaceen muddooyin u dhexeeya 10 iyo 5 sano.   Dhanka kale wuxuu xusay in casharro badan laga bartay musiibadii El Niño ee hore uga dhacday Bariga Afrika.   Xogaha laga helay Hay’adda Saadaasha Hawada Adduunka iyo Machadka Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa tilmaamaya in sannadka 2018/19-ka la filayo inuu dhaco El Niño cusub.   Sidaas darteed, Komishanku wuxuu sheegay inuu si ballaaran u wado hawlo kala duwan oo diyaar-garow ah, kuwaas oo lagu yaraynayo saameynta ka dhalan karta dhacdadan.   Waxa uu sidoo kale xusay in hay’addu ay dhiseyso awood aan loogu talagelin oo keliya wax ka qabashada dhibaatooyinka degdegga ah, balse sidoo kale lagu xallin karo caqabadaha muddada dheer.   Waxa uu intaa ku daray in heer qaran la diyaariyey istaraatiijiyad lagu ogaanayo heerka nuglaanta dalka ee El Niño, lagu yaraynayo saameyntiisa, laguna soo kabanayo dhibaatooyinka ka dhasha.   Si looga hortago khasaaraha ka dhalan kara roob-yaraanta, Komishanka oo isku dubbaridaya hawlaha ayaa wada diyaar-garow ay ka qaybqaadanayaan hay’adaha kala duwan, laga bilaabo heer federaal ilaa heerarka hoose ee maamulka   Waxa kale oo uu xusay in heer federaal iyo heer deegaanba laga diyaarinayo cunto, agab aan cunto ahayn iyo qalab degdeg loogu adeegsan karo xaaladaha fatahaadaha ee ka dhalan kara El Niño, gaar ahaan koonfur-bari iyo koonfurta Itoobiya.   Waxa uu sheegay in hawlaha ka hortagga iyo isku-dubbaridka ee horay loo sii sameynayo ay si weyn u yarayn doonaan khasaaraha bulsho iyo dhaqaale ee ka dhalan kara musiibada, iyadoo la ilaalinayo badbaadada muwaadiniinta nugul.   Itoobiya waxay dhisaysaa awood xooggan oo u saamaxaysa inay awoodeeda gudaha uga hortagto oo ay wax uga qabato musiibooyinka dabiiciga ah iyo kuwa ay dadku sababaan.   Waxa kale oo uu sheegay in la diyaarinayo aasaaska hay’ad lagu magacaabo “Ethiopian Aid”, taas oo marka laga soo tago inay dalka gudihiisa ku bixiso taageero bani’aadannimo iyadoo adeegsanaysa awoodda gudaha, sidoo kale caawimaad siin karta dalal kale.   Wuxuu intaasi ku daray in, iyadoo lala kaashanayo daneeyayaasha kale, la dhisay Xarunta Qaran ee Isku-dubbaridka Xaaladaha Degdegga ah, si loo xoojiyo loona casriyeeyo nidaamka digniinta hore.   Ugu dambayn wuxuu xusay in diyaar-garowga hay’adeed ee la sameeyay iyo hababka cusub ee shaqo ay si joogto ah u xoojin doonaan awoodda dalka ee ka jawaabista musiibooyinka.

Addis Ababa; Kodxin 8/2019 (ENA): Hubinta oskufilnaashaha cuntada marka ay timaado isbeddelka cimilada waa inay noqotaa diiradda ugu weyn ee iskaashiga gobolka, ayuu yiri Xoghayaha Guud ee Hay'adda Horumarinta Dowladaha Hoose (IGAD), Dr. Worqneh Gebeyehu (Dr.).   IGAD waxay ansixisay Qorshaha Maalgashiga Waxsoosaarka Beeraha Gobolka iyo Nidaamka Cuntada iyo Siyaasadda Abuurka Beeraha Gobolka ee IGAD, kaas oo la hirgelin doono 10 sano laga bilaabo 2026 ilaa 2035 sida ku cad Jadwalka Yurub, Wasiirraduna waxay ansixiyeen iyada oo loo marayo dib u eegis khubaro ah.   Xoghayaha Guud ee IGAD Workneh Gebeyehu (Dr.) ayaa sheegay in waqtigan; waxaan ku jirnaa marxalad xasaasi ah gobolka Bariga Afrika si aan u wada istaagno ka hortagga iyo ka jawaabista masiibooyinka iman kara.   #IGAD

Addis Ababa; Kodxin 8/2019 (ENA): Itoobiya waxay dhisaysaa awood dhoofin dheeraad ah iyadoo casriyeynaysa beerista timirta, ayuu yiri Professor Cali Maxamed, La-taliyaha Wasiirka Beeraha.   Wasaaradda Beeraha ayaa soo saartay war-saxaafadeed ku saabsan Bandhigga Timirta Caalamiga ah ee labaad ee Caalamiga ah oo lagu qaban doono magaalada Semera, caasimadda dawlad deegaanka Canfarta, laga bilaabo kodxin 10 ilaa 12, 2019.   Bandhigga waxaa la qabanqaabinayaa iyadoo lala kaashanayo Dowladda Deegaanka Canfarta, Wasaaradda Beeraha iyo Abaalmarinta Caalamiga ah ee Khalifa ee Timirta iyo Hal-abuurka Beeraha.   Professor Cali Maxamed, La-taliyaha Dowladda ee Wasiirka Beeraha, ayaa ku sheegay bayaan uu soo saaray in timirta ay leedahay awood weyn oo lagu dhimayo cuntada, daawada iyo yaraynta isbeddelka cimilada.   Waxa kale oo uu sheegay in dawladdu ay si adag uga shaqaynayso sidii loo casriyeyn lahaa dhaqamada dhaqanka iyo kuwa kala qaybsan iyo in badeecada loo keeni lahaa suuqa dibadda, oo aan ahayn oo keliya suuqa gudaha.   In kasta oo Itoobiya ay leedahay 500,000 ilaa 600,000 oo hektar oo dhul ah oo ku habboon beerista timirta, haddana tirada dhulka ilaa hadda la beero waa 6,000 oo hektar oo keliya ama 1.2 boqolkiiba, ayuu yidhi.   Wuxuu xusay in beerista timirta ay leedahay awood ay si wax ku ool ah ugu adkaysato isbeddelka cimilada iyo xaalufka socda, taasoo ka dhigaysa mid aad u weyn ilaalinta deegaanka iyo kobaca dhaqaalaha.   Wuxuu sidoo kale sheegay in si loo xaqiijiyo kartidan, loo qorsheeyay in la keeno isbeddel degdeg ah iyada oo loo marayo tignoolajiyada iyo wareejinta aqoonta ee ka imanaysa waddamada sida Imaaraadka Carabta.   Wuxuu sidoo kale sheegay in ujeeddadaas awgeed, dowladda federaalka, gobolka Canfarta, jaamacadaha iyo hay'adaha cilmi-baarista ay si wadajir ah u diyaariyeen barnaamij cilmi-baaris iyo horumarin ah oo 10 sano ah isla markaana ay bilaabeen shaqada.   Bandhigga saddexda maalmood ah, kaas oo lagu qaban doono gobolka Canfarta, waxaa ka soo qayb geli doona daneeyayaasha warshadaha, soo-saareyaasha, maalgashadayaasha maxalliga ah iyo kuwa shisheeye, iyo marti sharaf lagu casuumay.   #ENA

Addis Ababa; Kodxin 7/2019 (ENA): Ololaha siyaasadeed ee Masar ee ku aaddan Webiga Niil waa istaraatiijiyad ay u adeegsaneyso si ay u qariso dhibaatooyinkeeda gudaha, ayuu yiri Abdushakur Abdussamed, oo ah cilmi-baare sare oo ka tirsan Xarunta Daraasaadka Istaraatiijiyadda iyo Hindisayaasha Shabakadda.   Cilmi-baaraha sare ayaa wareysi uu siiyay ENA ku sheegay in isticmaalka dowladda Masar ee Niil si uu u helo faa'iido siyaasadeed iyo in dalalka ku teedsan webiga ay yihiin cadow ay ujeeddadiisu tahay in lagu abuuro dareen been abuur ah oo nacayb ah oo loo qabo Itoobiya oo ka dhex jira Masar.   Wuxuu tilmaamay in ololaha warbaahinta iyo hadallada beenta ah ay ku kacayaan dadka Masar in ka badan inta ay waxtar leeyihiin.   Wuxuu sidoo kale xusay in dowladda Masar ay dadaal badan ku bixisay sidii ay uga dhaadhicin lahayd in Niilku yahay isha kaliya ee biyaha.   Wuxuu sheegay in fikirkan khaldan uu yahay sababta ay qaar ka mid ah Masriyiintu u arkaan mashaariicda horumarinta ee dalalka kale inay ka qaadayaan saamiga biyaha Masar.   Ujeeddada ugu weyn ee ololahan waa in la qariyo dhibaatooyinka siyaasadeed iyo kuwa bulsho ee ka jira Masar, sida uu sharraxay cilmi-baaraha.   Wuxuu intaas ku daray in aan la aqbali karin in Masar ay sameyso waxa ay sameyso si jiilka u aqbasho sheekadan beenta ah inay tahay run dhab ah.   Cilmi-baaraha ayaa tilmaamay in Masar ay leedahay xeebo badan, oo ay ku jiraan Badda Mediterranean-ka iyo Badda Cas, iyo kheyraadka biyaha dhulka hoostiisa mara.   Si kastaba ha ahaatee, waxay rabtaa inay keli ku maamusho Webiga Niil, taas oo aan gebi ahaanba la aqbali karin, ayuu yiri.   Wuxuu sidoo kale sheegay in Heshiiska Qaab-dhismeedka Iskaashiga Basin-ka Niil (CFA) uu si cad u sheegayo in dhammaan waddamada ay xaq u leeyihiin isticmaalka caddaaladda ah.   Waa xaqiiqo dadweyne in Itoobiya aysan u baahnayn ogolaansho cidna si ay u isticmaasho korontada biyaha, oo ay ku jirto Biyo-xidheenka Renaissance, waana xuquuqdeeda dabiiciga ah.   Dalku si fiican ayuu u ciyaarayaa doorkiisa isagoo soo saaraya koronto nadiif ah, la cusboonaysiin karo oo ammaan ah.   Itoobiya ayaa si isdaba joog ah ugu baaqday iskaashi lala yeesho waddamada hoose tan iyo markii la aasaasay.   Si kastaba ha ahaatee, cilmi-baaraha sare wuxuu xusay in habka ay Masar dooratay uu gebi ahaanba ka soo horjeedo ikhtiyaarka iskaashiga ee loo baahan yahay horumarinta la wadaago iyo faa'iidooyinka caddaaladda ah.   Isagoo sheegay in dhaqdhaqaaqyada siyaasadeed ee ku meel gaarka ah ay yihiin kuwo gaaban, cilmi-baaraha ayaa muujiyay aaminsanaantiisa ah in fikradaha khaldan ee ay ka dhex abuuraan dadweynaha la xallin doono waqti ka dib.

Dirdhaba; Kodxin 7/2019 (ENA): Waxaa maanta si rasmi ah loo daahfuray mashruuca dhijitaaleynta iyo dib u dayactirka dhismayaasha maxkamadaha Ismaamulka Dirdhaba.   Munaasabadda waxaa si wadajir ah u daahfuray Duqa Ismamulka Dirdhaba, Mudane Khadir Johar, iyo Madaxweynaha Maxkamadda Sare ee Federaalka Itoobiya, Mudane Tedros Mihret, oo ay weheliyeen wafdi ka socday hay’adaha garsoorka.   Mashruuca dhijitaaleynta ayaa ka kooban adeeg hal meel ah (One-Stop Service), qolal maxkamadeed oo casri ah oo loo yaqaan Smart Court, iyo nidaamyo kale oo tiknoolajiyadeed oo lagu horumarinayo habka shaqo ee maxkamadaha.   Intii lagu guda jiray munaasabadda, waxaa sidoo kale la booqday qaybaha kala duwan ee maxkamadda, iyadoo la soo bandhigay adeegyada cusub iyo goobaha shaqada ee loo habeeyay in ay u fududaadaan shaqaalaha iyo dadka adeegyada caddaaladda raaba.   Mas’uuliyiintu waxay tilmaameen in dhijitaaleynta maxkamaduhu ay gacan ka geysan karto in bulshada loo helo adeeg caddaaladeed oo degdeg ah, hufan oo la heli karo, iyadoo la dhimayo waqtiga, kharashaadka iyo dhibaatooyinka ay shacabka kala kulmaan adeegyada maxkamadaha.   Sidoo kale, nidaamka cusub ayaa lagu xoojinayaa habka kaydinta iyo maaraynta dukumentiyada, iyadoo la adeegsanayo tiknoolajiyad casri ah si kor loogu qaado amniga iyo hufnaanta xogta.   Munaasabadda waxaa kaso qaybgalay madaxda ismaamulka dirdhaba, madaxda Maxkamadda Sare ee Federaalka, iyo madaxda maxkamadaha sare ee gobollada Amxaarada, Oromiya, Soomaalida, Harariga iyo Canfarta, iyo maxkamadaha sare ee Maamulka Addis Ababa.   Dhanka kale, waxaa sidoo kale la qabtay munaasabad lagu daahfuray Smart Courtga Maxkamadda Sare ee Federaalka, waxaana qayb ka ahaa barnaamijka booqasho iyo kormeer lagu sameeyay xarumaha maxkamadaha.

Digniinta-safar ee Safaaradda Mareykanku ka soo saartay Gobolka Doollo ma ah mid ka tarjumaysa xaaladda dhabta ah ee ka jirta deegaanka!   Xafiiska Warfaafinta Dowlad-Deegaanka Soomaalida oo ka duulaya digniinta-safar ee ay Safaaradda Mareykanka ee Addis Ababa ka soo saartay Gobolka Doollo 16-kii Sebtembar 2026. waxa uu caddaynaynaa in digniintan lagu degdegay, isla markaana aanay si sax ah uga tarjumayn xaaladda dhabta ah ee nabadda iyo amniga ee ka jirta Gobolka Doollo. Digniintan waxaa la soo saaray iyada oo aan xaqiijin-xogeed iyo wada-tashi ku filan lala samayn maamulka deegaanka iyo hay’adaha amniga iyo nabadgelyada ee sida joogtada ah ula socda xaaladda ka jirta gobolka.   Dawlada deegaanka Soomaalidu waxay cadaynaysaa in Gobolka Doollo uu nabadyahay, xaaladdiisuna ay deggan tahay.   Hay’adaha dowladdu waxay si buuxda u gudanayaan waajibaadkooda caadiga ah. Isu-socodka dadka iyo gaadiidka, hawlaha ganacsiga, adeegyada bulshada iyo hawlaha kale ee maalinlaha ahiba waxay u socdaan si caadi ah.   Dowlad-Deegaanka Soomaalidu waxay mudnaan sare siisaa badbaadada dadka deegaanka, martida iyo muwaadiniinta ku sugan deegaanka. Haddii ay soo baxdo xaalad amni oo u baahan taxaddar gaar ah, hay’adaha ay khusayso waxay bulshada la wadaagi doonaan xog rasmi ah, sax ah oo waqtigeeda ku habboon.   Sidaas darteed, waxaan hay’adaha diblomaasiyadeed iyo dhinacyada kale ee soo saara digniinaha safarka ugu baaqaynaa inay si habboon u xaqiijiyaan xaqiiqooyinka ka jira goobta ka hor inta aanay baahin macluumaadka, isla markaana ay la tashadaan hay’adaha ay khusayso ee Dowlad-Deegaanka Soomaalida.   Waxaan sidoo kale xusuusinaynaa in digniin aan ku dhisnayn xog dhammaystiran ay abuuri karto walaac aan loo baahnayn, isla markaana ay sawir khaldan ka bixin karto nabadda iyo xasilloonida ka jirta deegaanka.   Xafiiska Warfaafinta Dowlad-Deegaanka Soomaalidu wuxuu mar kale xaqiijinayaa in Gobolka Doollo uu nabad yahay, xaaladdiisuna deggan tahay, isla markaana maamulka gobolka iyo hay’adaha amniga iyo nabadgelyadu ay si dhow ula socdaan xaaladda guud.   Xafiiska Warfaafinta Dowlad-Deegaanka Soomaalida Meskerem 7, 2019 T.I. Jigjiga

Addis Ababa, Koodxin 7, 2019 Afhayednka Golaha Fedefdrshonka, Mudande Aganyahu Teshager, ayaa sheegay in Golaha Federeshinku, marka laga soo tago waajibaadkiisa dastuuriga ah, uu si dhab ah u gudanayo masuuliyaddiisa bulsho.   Guddoomiyaha ayaa magaalada Godey ee Degmada Soomaalida ku wareejiyay guryo loo dhisay dadka danyarta ah iyo kuwa nugul, kuwaas oo lagu dhisay adeegga tabarucaadka xilliga xagaaga.   Waxa uu sheegay in Golaha Federaalku uu dadaal ugu jiro taageeridda dadka dakhligoodu hooseeyo iyo hagaajinta xaaladdooda nololeed. Waxa kale oo uu xusay in hawlaha horumarineed iyo kuwa tabarucaadku ay ka socdaan gobollo kala duwan oo dalka ah, oo uu ka mid yahay degaanka Soomaalida.   Guryaha la wareejiyay waxaa lagu diyaariyay agabka lagama maarmaanka ah ee guriga, waxaana dadka loo fidiyay raashin ku filan hal bil.   Madaxa Xafiiska Haweenka iyo Carruurta ee Gobolka Soomaalida, Marwo Halima Hassan, ayaa sheegtay in maalintani tahay maalin farxad, rajo iyo sharaf leh. Waxay Golaha Federaalka iyo hay’adaha la xiriira uga mahadcelisay taageerada ay bixiyeen.   Dadka guryaha helay ayaa sheegay in guryihii ay hore u deggenaayeen ay xilliga roobka ka qoyn jireen, xilliga kulaylkana qorraxdu si toos ah u gaadhi jirtay. Waxay sheegeen in guryaha cusub ay ka badbaadiyeen dhibaatooyinkaas, iyagoo u mahadceliyay Golaha Federaalka iyo hay’adihii ka qayb qaatay mashruuca

Addis Ababa, Meskerem 7, 2019 (ENA) Ururka Iskaashiga Horumarinta Dawladaha ee Geeska Afrika (IGAD) ayaa sheegay in dalalka gobolka ay qaadaan tallaabooyin digniin hore iyo saadaal hore ah si looga hortago saameynta isbeddelka cimilada ee El Niño ka dhalan karta Geeska Afrika.   Ururka Iskaashiga Horumarinta Dawladaha ee Geeska Afrika (IGAD) ayaa magaalada Addis Ababa ka wada wadatashi ku saabsan diyaar-garowga dalalka gobolka ee wax looga qabanayo saameynta isbeddelka cimilada ee El Niño ka dhalan karta Geeska Afrika.   Ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee Ururka Iskaashiga Horumarinta Dawladaha ee Geeska Afrika (IGAD) Maxamed Cabdi Waare, ayaa sheegay in dhacdada El Niño ay khatar ku keeni karto nolosha dadka iyo hantidooda ku nool Geeska Afrika.   Waxa uu sheegay in xogaha saadaasha cimiladu muujinayaan in El Niño ay Geeska Afrika ka keeni karto roobab ka badan kuwii caadiga ahaa.   Waxaa kale oo u xusay in El Niño ay tahay dhacdo dabiici ah, isla markaana la yareyn karo saameynta roobabka xad-dhaafka ah ay ku yeelan karaan beeraha, xoolaha iyo sugnaanta cuntada.   Wuxuu intaasi ku daray in dalalka gobolka ay qaadaan tallaabooyin digniin hore iyo saadaal hore ah si ay uga hortagaan saameynta isbeddelka cimilada ee El Niño ku yeelan karto Geeska Afrika.   Waxa kale oo uu xusay in gudbinta xogta digniinta hore ugu yaraan 24 saacadood ka hor ay suurtagal ka dhigi karto in heerka khasaaraha la yareeyo ilaa 30 boqolkiiba.   Waxa uu sidoo kale xusay in maalgelintu muhiim u tahay diyaar-garowga iyo tallaabooyinka saadaasha hore, isagoo xusay in loo baahan yahay in horay loo kordhiyo kharashaadka taageerada iyo dib-u-soo-kabashada si looga hortago khataraha.   Waxa uu ugu baaqay dalalka xubnaha ka ururka Iskaashiga Horumarinta Dawladaha ee Geeska Afrika ah (IGAD) inay soo bandhigaan qorshayaashooda, horay u kaydsadaan agabka lagama maarmaanka ah, isla markaana wadaagaan xogaha digniinta hore ee ka gudba xuduudaha.   Ugu dambayn wuxuu ugu baaqay bahwadaagta qaaradda iyo kuwa caalamiga ah inay muujiyaan taageero iyo iskaashi lagu yareynayo khataraha ka dhalan kara El Niño.

Addis Ababa, Meskerem, 7, 2019 (ENA) Komishanka Maareynta Khatarta Masiibooyinka Itoobiya ayaa sheegay in nidaamka maaraynta khataraha masiibooyinka ee dalka uu dhisayo awood u saamaxaysa in si wax-ku-ool ah looga jawaabo masiibooyinka isku dhafan ee ka dhaca dalka.   Ururka Iskaashiga Horumarinta Dawladaha ee Geeska Afrika (IGAD) ayaa magaalada Addis Ababa ka wada madal heer gobol ah oo wadatashi sare ah, taas oo diiradda lagu saarayo u diyaar-garowga dalalka Geeska Afrika ee saameynta El Niño.   Ugdamabayn ku-xigeenka Komishaneerka Komishanka Maareynta Khatarta Masiibooyinka Itoobiya, Mudane Idris Hassan, ayaa xusay in halkii dadaallada xoogga lagu saari lahaa kaddib marka ay masiibo dhacdo, ay muhiim tahay in tallaabooyin hore loo qaado iyadoo lagu saleynayo saadaasha iyo digniinaha la xiriira khataraha masiibooyinka.   Wuxuu intaasi ku daray in Itoobiya ay si gaar ah xoogga u saarayso dhisidda awood wax-ku-ool ah oo ku saabsan saadaalinta masiibooyinka, u diyaar-garowga ka hortagga khataraha iyo bixinta jawaab degdeg ah marka ay masiibo dhacdo.   Waxa uu intaas ku daray in la kordhinayo wacyiga bulshada ee ku aaddan nidaamka maaraynta masiibooyinka, isla markaana la sameeyay nidaam shaqo oo ay ku mideysan yihiin dhinacyo kala duwan iyo daneeyayaal badan, kaas oo hadda la hirgelinayo.   Waxa uu sidoo kale sheegay in Sanduuqa Jawaab-celinta Masiibooyinka Itoobiya uu sameynayo hannaan maaliyadeed oo fududeynaya u diyaar-garowga iyo qiimeynta xaaladaha masiibooyinka.   Waxa uu ugu baaqay waddamada xubnaha ka ah IGAD inay sameystaan hannaan maaliyadeed oo kayd ah, kaas oo xoojinaya awoodda looga jawaabayo masiibooyinka ka hor inta aysan xaaladdu faraha ka bixin.   Waxa uu xusay in shacabka gobolka ay filayaan jawaab adag oo awood u leh in saadaasha saxda ah looga gudbo tallaabooyin wax-ku-ool ah oo lagu ilaalinayo nolosha iyo hantida dadka.   Waxa uu sidoo kale sheegay in Itoobiya ay dhisayso awood iyo adkeysi u saamaxaya inay si madax-bannaan uga jawaabto masiibooyinka marka ay dhacaan.   Sidaas awgeed, waxa uu sheegay in nidaamka maaraynta masiibooyinka Itoobiya uu ka guurayo habkii dhaqanka ahaa ee ahaa in laga jawaabo masiibada kaddib marka ay dhacdo, una gudbayo nidaam ku saleysan digniin hore iyo ka hortag la isku halayn karo.   Waxa uu xusay in Itoobiya ay diyaar u tahay inay gudato mas’uuliyaddeeda heer gobol, iyadoo iskaashi la sameynaysa IGAD, Qaramada Midoobay, bah-wadaagta horumarinta iyo dalalka deriska ah.   Ugu dambayn wuxuu xusay in maadaama saameynta El Niño ay tahay mid ka gudubta xuduudaha dalalka, doorka ay IGAD ku leedahay isku-dubbaridka iyo wax ka qabashada xaaladaha noocan ah uu yahay mid muhiim ah.,

  Wabiga Niil waa kheyraad biyoodyo xuduudaha ka gudba oo ay wadaagaan dalalka ku teedsan basin-kiisa, waxaana uu ka mid yahay kheyraadka biyaha ee xuduudaha ka gudba ee ugu muhiimsan dunida.   Masar ayaa muddo dheer ahayd dalka ugu weyn ee ka faa’iideysta biyaha qaybta hoose ee basin-ka, iyadoo aan wax kaalin ah ku lahayn qulqulka biyaha wabiga. Itoobiya dhankeeda, waxay leedahay boqolkiiba 86 ka mid ah qulqulka biyaha Wabiga Niil.   Danjire Tesfaye Toga, oo hore u ahaa safiirka Itoobiya u fadhiya Masar, ayaa qoraal uu qoray lagu daabacay madasha Pulse of Africa, qoralkaasi oo uu cinwaankiisuna yahay “Masar waa inay xeeladaheeda ku aaddan Nile waafajisaa xaqiiqooyinka qarniga 21-aad.   Wuxuuna ku xusay in Masar muddo dheer ay ku taagnayd mowqif ah inay leedahay xuquuq taariikhi ah oo ku saabsan isticmaalka Wabiga Niil.   Sida uu sheegay Danjiruhu, ku dhegganaanshaha Masar ee heshiisyadii xilligii gumeysiga, iyadoo aysan oggolaan dalalka dhaca dhinaca sare ee webiga, ayaa caqabad weyn ku noqotay dejinta hannaan waafaqsan mabaadi’da sharciga caalamiga ah ee biyaha ee xilligan casriga ah.   Danjiruhu wuxuu xusay in heshiiskii gumeysiga ee la saxiixay 1959 uu saamiga guud ee biyaha Niil u qoondeeyey oo keliya Masar iyo Suudaan, iyadoo aan dalalka kale ee dooxada Wabiga Nile (basin) ka lagu darin.   Waxay sheegeen in su’aasha aasaasiga ahi aysan ahayn in Masar ay dan ka leedahay Wabiga Nile, balse ay tahay Dantaas ma loo fulin karaa si wax u dhimaysa xuquuqda caddaaladda ah iyo qorshayaasha horumarineed ee dalalka kale ee dooxada Wabiga Nile.   Danjiruhu wuxuu tilmaamay in kororka tirada dadka, isbeddelka cimilada, walaacyada la xiriira sugnaanta cuntada iyo baahiyaha cusub ee tamartu ay si aasaasi ah u beddeleen habka loo maareeyo Wabiga Niil.   Wuxuu intaasi ku daray in Wabiga Niil lagu eego oo keliya heshiisyadii taariikhiga ahaa ee hore ay tahay hab ka fog xaqiiqada maanta, isla markaana uusan keeni karin xal waara.   Danjiruhu wuxuu qoraalkiisa ku xusay in wabiga weyn ee Dib-u-curashada Weyn ee Itoobiya (GERD) uu yahay guul taariikhi ah oo muujisay in Itoobiya ay isku dubbaridi karto awooddeeda gudaha isla markaana ay gaari karto yoolasheeda horumarineed.   Wuxuu sidoo kale tilmaamay in mashruucani uu si buuxda u beddelay dheelitirkii awoodda iyo xaaladdii istiraatiijiyadeed ee ka jirtay Wabiga Niil.   Waxay sheegeen in aan la aqbali karin fikradaha sheegaya in Itoobiya aysan horumar dheeraad ah ka samayn Wabiga Nile.   Wuxuu xusay in wabiga Wayn ee Dib-u-curashada Itoobiya si dhab ah u muujiyay in mashaariicda horumarineed ee Itoobiya aan lagu carqaladeyn karin xannibaado maaliyadeed.   Wuxuu carrabka ku adkeeyey in xalka keliya ee waara ee hadda jira uu yahay in la sameeyo hannaan diblomaasiyadeed iyo siyaasadeed oo tixgelinaya danaha u dhammaan dalalka ku jira basin-ka Niil.   Danjiruhu wuxuu tusaale u soo qaatay Shiinaha, isagoo sheegay in dalalka Basin-ka Nile ay khilaafaadkooda si nabad ah ugu maareyn karaan wada-hadal iyo wada-xaajood, sida dalalka kale uga wada shaqeeyaan webiyada xuduudaha ka gudba..   Waxay xusay in dadaalka dalalka Basin-ka Nile ay ku wadaan Heshiiska Qaab-dhismeedka Iskaashiga (CFA), oo la shaaciyay 2010, isla markaana si sharci ah loo ansixiyay lana dhaqan geliyay 2024, uu muujinayo in la ixtiraamo danaha iyo horumarka dalalka ku yaalla dhinaca sare ee Basin-ka   Arrinta ku saabsan isticmaalka caddaaladda ah ee biyaha Niil waxay ka ballaaran tahay arrinta wabiga weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya ama xiriirka laba geesoodka ah ee Itoobiya iyo Masar, waxayna tixgelinaysaa xaqiiqooyinka dhaqaale iyo maamulka biyaha ee xilligan.   Danjiruhu wuxuu qoraalkiisa ku xusay in Heshiiskii Is-afgaradka ee 1993 iyo Heshiiska Bayaanka Mabaadi’da (Declaration of Principles) ee 2015 ay muujinayaan sida ay Itoobiya uga go’an tahay raadinta xalal nabadeed. Danjiruhu wuxuu xusay in Itoobiyaanka iyo Masaaridu ay leeyihiin xiriir taariikhi iyo dhaqan oo qoto dheer, isagoo ku baaqay in Niilka aan loo adeegsan meel khilaaf laga abuuro, balse laga dhigo buundo isku xirta labada shacab.   Danjiruhu wuxuu sharraxay in ruuxa nabadda iyo iskaashiga ee Itoobiya aan loo fasiran karin daciifnimo ama in Itoobiya ay ka tanaasushay xuquuqdeeda.   Wuxuu sheegay in Itoobiya ay leedahay xuquuq sharci ah oo ay ku doonayso inay ku ciribtirto saboolnimada, ku xaqiijiso helitaanka korontada, isla markaana biyaha uga faa’iideysato horumarinta dhaqaalaha. Dhanka kale, wuxuu xusay in Itoobiya ay ka shaqaynayso sidii ay kheyraadkeeda biyaha ugu isticmaali lahayd si caddaalad ah, iyadoo aan waxyeello u geysan dalalka ku yaalla qaybta hoose ee dooxooyinka wabiga (basin) ka   Waxaa sidoo kale la sheegay in arrinta isticmaalka Wabiga Niil aysan noqon karin tartan ku dhisan cidda guuleysanaysa iyo cidda laga guulaysanayo, balse habka saxda ahi yahay in lagu shaqeeyo ruux iskaashi iyo wadajir ah   Danjiruhu wuxuu xusay in Itoobiya iyo Masar ay leeyihiin fursado ay si wadajir ah uga shaqayn karaan dhinacyada hydrology-ga, la qabsiga isbeddelka cimilada, ka hortagga khataraha abaaraha iyo duufaannada, wax-soo-saarka beeraha iyo ganacsiga korontada.   Wuxuu sidoo kale tilmaamay in labada dal ay iska kaashan karaan tamarta biyaha (hydropower) iyo maamulka kheyraadka biyaha.   Danjiruhu wuxuu sheegay in ganacsiga tamarta, isku xirka maalgashiga iyo isdhexgalka dhaqaale ee gobolka ay abuuri karaan fursado waaweyn oo labada dal u sahla in ay Wabiga Niil uga faa’iideystaan fursad horumarineed oo wadajir ah.   Wuxuu sidoo kale sheegay in Masar ay tahay inay aqbasho xaqiiqada Basin-ka Niil ee qarniga 21-aad.   Danjiruhu wuxuu xusay in waxa hadda loo baahan yahay aysan ahayn iska hor imaad, balse ay tahay in la abuuro is-afgarad siyaasadeed oo cusub, kaas oo ku salaysan mabaadi’da madaxbannaanida, isticmaalka caddaaladda ah ee biyaha, is-ixtiraamka iyo barwaaqada wadajirka ah.   Danjiruhu wuxuu sheegay in Wabiga Niil uusan noqon karin mid ka tarjumaya lahaansho gaar ah oo ay cid keliya leedahay, isagoo xusay in mustaqbalka iyo aayaha wadajirka ah lagu dhisi karo oo keliya mas’uuliyad iyo iskaashi wadajir ah

Addis Ababa, Meskerem, 6 2019, (ENA ) Agaasimaha Guud ee Hay’adda Gaadiidka Badda iyo Saadka Itoobiya, Injineer Cabdulbar Shamsu, ayaa sheegay in helitaanka marin-badeed ay Itoobiya leedahay uu yahay arrin jiritaan oo saldhig adag u noqon karta dardargelinta kobaca dhaqaale ee waara.   Waxa uu xusay in Itoobiya oo si shirqool ah ku weyday lahaanshaha marin-badeedkeeda ay saameyn weyn ku yeelatay gaadiidka, saadka iyo adeegyada dekedaha, gaar ahaan nidaamka ganacsiga dalka ee dhoofinta iyo soo dejinta.   Waxaa kale xusay in xaaladdaasi waxay Itoobiya ku khasbeysaa inay sannad kasta bixiso lacago badan oo qalaad oo balaayiin ah taas oo saameyn ku yeelanaysa kobaca iyo dhaqdhaqaaqa guud ee dhaqaalaha dalka.   Arrintan ayaa sidoo kale xoojinaysa muhiimadda iyo sababaha ay shacabka iyo dowladda Itoobiya u soo jeediyeen dalabkooda ku aaddan dib u soo celinta lahaanshaha marin-badeedka dalka, iyagoo ku saleynaya arrimo dabiici ah, juqraafiyeed, istiraatiiji ah iyo sharciyeed.   Dhanka kale Injineer Cabdulbar Shamsu oo la hadlay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) ayaa sheegay in Itoobiya ay dhistay awood xooggan oo ku saabsan saadka iyo gaadiidka badda, taas oo sare u qaadi karta tartanka dalka ee dhinaca ganacsiga iyo gaadiidka caalamiga ah.   Ugu dambayn waxa uu xusay in maraakiib waaweyn, kabtanno xirfad leh iyo kaabayaal horumarsan ay muujinayaan awoodda Itoobiya ee ganacsiga badda, saadka iyo gaadiidka.

Addis Ababa, 6 Meskerem 2019 (ENA) — Booliska Federaalka Itoobiya ayaa sheegay in la qabtay Salmaan Maxamed, oo lagu eedeeyay inuu iibiyay 12 baabuur oo koronto ah oo nooca BYD Seagull ah, kuwaas oo qiimahoodu ka badan yahay 46.4 milyan oo Birr, balse lacagtii uusan u gudbin dadka uu ka qaatay, kadibna dalka ka baxsaday.   Salmaan Maxamed ayaa Itoobiya ka baxay, wuxuuna muddo ku kala noolaa Thailand, Singapore, Philippines iyo Indonesia, isagoo isku dayayay inuu ka baxsado sharciga.   Booliska Federaalka Itoobiya oo kaashanaya Interpol ayaa isaga ku sameeyay digniin caalami ah . Sida boolisku sheegay, Interpol-ka Indonesia ayaa qabtay 3 Meskerem 2019, waxaana 5 Meskerem 2019 loo soo wareejiyay Booliska Federaalka Itoobiya.   Boolisku wuxuu sheegay inuu dhammeystiray baaritaanka dambiga loo haysto, waxaana sidoo kale looga shakisan yahay laba kiis oo kale oo khiyaano culus ah, kuwaas oo baaritaankoodu weli socdo.   Booliska Federaalka Itoobiya ayaa sheegay inuu sii xoojin doono iskaashiga uu la leeyahay hay’adaha booliska dalalka kale iyo Interpol, si dadka lagu raadinayo dambiyada culus iyo kuwa xuduudaha ka gudba loo soo qabto loona horgeeyo sharciga.   Boolisku wuxuu sidoo kale u mahadceliyay Booliska Addis Ababa, Booliska Indonesia iyo Interpol kaalintii ay ka qaateen qabashada qofkan.

Addis Ababa; Kooxdin 5/2019 (ENA):- Urur-goboleedka (IGAD) ayaa sheegay in la hirgeliyo qaab-dhismeed siyaasadeed oo wadajir ah si loo xoojiyo iskaashiga loona fududeeyo horumarinta wax soo saarka beeraha iyo ku darista qiimaha gobolka.   IGAD hadda waxay Addis Ababa ka waddaa dib u eegis asaasi ah iyo habraac ansixin wasiirro ah oo ku saabsan qorshaha maalgashiga nidaamka cuntada beeraha ee gobolka, kaas oo la hirgelin doono 10 sano laga bilaabo 2026 ilaa 2035 sida ku cad jadwalka ururka.   Iskuduwaha Barnaamijka Dhismaha Awoodda Nidaamka Cuntada ee IGAD Senayit Regasa (Dr.) ayaa wakhtigaas yiri; Dalalka IGAD waxaa si joogto ah u saameeya masiibooyinka dabiiciga ah sida daadadka, abaaraha iyo masiibooyinka kale ee dabiiciga ah.   Hogaamiyayaasha Afrika Waxay xuseen inay ku kulmeen Kampala, Uganda, sannadkii 2025 oo ay saxiixeen qoraal ku saabsan dhisidda awoodda nidaamka cuntada, iyagoo muujinaya sida ay uga go'an tahay hirgelintiisa.   Waxay sheegeen in dadaallo lagu sameeyay sidii loo hirgelin lahaa heerarka qaaradda, gobolka iyo dalka; waxay sheegeen in qorshaha 10-ka sano ee IGAD ee wax soo saarka beeraha iyo maalgashiga nidaamka cuntada uu qayb ka yahay arrintan.   Waxay sheegeen in dhibaatooyinka la xiriira amniga cuntada aan lagu xallin karin heer dal oo keliya; waxay sheegeen in qorshaha 10-ka sano ah uu xoojin doono iskaashiga wadajirka ah ee waddamada.   Tusaale ahaan, haddii ay dhacdo in ayax lamadegaan ah uu ka dilaaco gobolka, hal waddan oo keliya ma gaari karo natiijooyinka la doonayo; isku-duwaha ayaa sheegay inuu abuuri doono fursad ay dalalka gobolka ku yeelan karaan xalal iyo tallaabooyin wadajir ah oo ku saabsan arrimaha guud.   Waxay sidoo kale sheegeen in qorshuhu uu xoojin doono iskaashigooda isla markaana uu abuuri doono wareejin aqooneed oo ka baxsan fursadaha xalka ee waddamadu si gaar ah u qaadan karaan iyadoo lagu saleynayo xaaladahooda jira.   Wuxuu sheegay in Qorshaha Maalgashiga ee Nidaamka Beeraha iyo Cuntada ee IGAD uu higsanayo inuu dhiso awood uu qiimo ugu daro beeraha, oo uusan ahayn oo keliya kordhinta wax soo saarka beeraha.   Wuxuu sheegay inuu bixin doono digniin hore haddii ay dhacdo abaar, kordhin doono ka qaybgalka haweenka, iyo taageeridda sameynta nidaam loogu talagalay ka hortagga wadajirka ah ee cudurrada xuduudaha ka gudba.   Wuxuu sheegay inuu sidoo kale bixin doono qaab-dhismeed siyaasadeed oo goboleed oo wadajir ah oo waddamada gobolku ay ku heshiin karaan oo ay hirgelin karaan.   La-taliye Sare oo u ah Wasiirka Beeraha iyo Wakiilka Barnaamijka Horumarinta Afrika, Zena Habtewald, ayaa tiri; Itoobiya waxay gaartay natiijooyin tusaale ah iyadoo hirgelisay qorshe ay la samaysay Afrika iyo dalalka gobolka si loo hubiyo amniga cuntada.   Wuxuu sheegay in isbeddel la taaban karo uu ku yimid horumarinta yaanyada, beerista qamadiga, iyo beerista bariiska oo si ballaaran loo hirgeliyay.   Wuxuu xusay in beeruhu ay yihiin mishiinka horumarka Afrika; Itoobiya waxay keentay horumar beereed oo arrintan tixgelinaya.   Wuxuu kaloo sheegay in Itoobiya ay hirgelin doonto Heshiiskii Kampala iyo qorshaha maalgashiga 10-ka sano ee IGAD iyadoo dejinaysa qorshe dhammaystiran 10-ka sano ee soo socda.   Wuxuu sheegay in IGAD ay taageerayso dalalka gobolka, oo ay ku jirto Itoobiya, si loo hubiyo amniga cuntada iyo ka hortagga cudurrada; wuxuu sheegay in iskaashiga gobolka iyo midnimada hay'adaha la xoojiyo.

Addis Ababa; Kooxdin 5/2019 (ENA): Xoghayaha Guud ee Urur Goboleedka Horumarinta (IGAD), Worqineh Gebeyehu (Dr.), ayaa sheegay in wadajirka iyo ballanqaadka wadajirka ah ee waddamada xubnaha ka ah ay muhiim u yihiin si loo helo xal waara oo wax looga qabto caqabadaha gobolka.   Golaha Wasiirrada IGAD ayaa maanta ku qabtay Jabuuti Kalfadhigoodii 74-aad ee aan caadiga ahayn.   Kulanka waxaa ka soo qayb galay Wasiirrada Arrimaha Dibadda iyo wakiillo ka socda waddamada xubnaha ka ah IGAD.   Nabadda iyo amniga gobolka iyo arrimo kale oo muhiim ah ayaa laga wada hadlay.   Xoghayaha Guud ee Urur Goboleedka Horumarinta (IGAD), Workneh Gebeyehu (Dr.), ayaa isla waqtigaas yiri; Midnimada iyo ballanqaadka wadajirka ah ee waddamada xubnaha ka ah ayaa lagama maarmaan u ah si si waara wax looga qabto caqabadaha gobolka.   Isagoo sheegay in dadaallada horumarinta iyo nabadda ee ay qaadeen Xoghaynta IGAD ay keenayaan natiijooyin dhiirigelin leh, wuxuu carabka ku adkeeyay in hay'addu ay ka go'an tahay xaqiijinta barwaaqada dadka gobolka.   In kasta oo ay jiraan caqabado juqraafiyeed oo kala duwan, haddana wuxuu sheegay in waxqabadka Xoghaynta IGAD lixdii bilood ee la soo dhaafay uu ahaa mid dhiirigelin leh.   Xoghayaha Guud, oo iftiimiyay guulaha laga diiwaan geliyay kaabayaasha dhaqaalaha gobolka iyo qaybaha caafimaadka, ayaa xusay in nidaamka macluumaadka biyaha dhulka hoostiisa ah ee gobolka uu gaaray marin adeeg oo heer sare ah.   Waxa kale oo uu xusay in Tusmada Caymiska Caafimaadka Guud ee Gobolka (HICI) ay ka korodhay 60 ilaa 65 boqolkiiba, taasoo la jaanqaadaysa yoolka ah in la gaaro 70 boqolkiiba marka la gaaro 2027.   Dhanka kale, wuxuu sheegay in soo noqoshada Suudaan ee xubinnimada buuxda ee IGAD ay sii xoojin doonto iskaashiga gobolka iyo midnimada.   Xoghayaha Guud wuxuu dib u xasuustay dib u furista rasmiga ah ee Waftiga IGAD ee Suudaan intii uu booqanayay Suudaan bishii Luulyo 2026, isagoo xusay in tallaabadani ay sii xoojin doonto xiriirka tooska ah iyo kan waara ee lala leeyahay dadka gobolka.   Wuxuu sheegay in xiriirka IGAD la leedahay Midowga Afrika, hay'adaha Qaramada Midoobay iyo la-hawlgalayaasha kale ee istaraatiijiyadda ah uu muhiim u yahay horumarka waara ee gobolka.   Wuxuu sidoo kale xusay in iskaashigu uu door muhiim ah ka ciyaari doono xoojinta awoodda dalalka Bariga Afrika.   Wuxuu sheegay in la horumarinayo farsamooyin wax looga qabanayo masiibooyinka isbeddelka cimilada ee mustaqbalka iyadoo la xoojinayo nidaamyada digniinta hore.   Wuxuu ku boorriyay waddamada inay xoojiyaan dadaallada diyaargarowga si loo yareeyo khatarta isbeddelka cimilada ee El Niño.   Dhanka kale, wuxuu rajo ka muujiyay in shaqada la bilaabay ee lagu xirayo gobolka sirdoonka macmalka ah iyo aasaaska horumarinta ku saleysan tignoolajiyada ay tahay mid rajo leh.   Kulanka ayaa lagu soo gabagabeeyay ka doodista iyo meel marinta go'aannada ku saabsan arrimaha qaranka iyo kuwa gobolka ee gacan ka geysan doona nabadda, amniga iyo kobaca dhaqaale ee dhammaystiran ee gobolka, sida laga soo xigtay macluumaadka laga helay Xoghaynta IGAD.   Golaha Wasiirrada IGAD waa mid ka mid ah qaab-dhismeedka siyaasadeed ee muhiimka ah ee ururka, wuxuuna door muhiim ah ka ciyaaraa hagidda shaqada ururka iyo xoojinta iskaashiga ka dhexeeya waddamada xubnaha ka ah.

Addis Ababa, Meskerem 5/2019 – Tibor Nagy, oo hore u ahaa Kaaliyaha Xoghayaha Arrimaha Afrika ee Maraykanka, ayaa sheegay in Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya ay tusaale u noqon karto Afrika oo dhan, iyadoo muddo tobannaan sano ah dhisatay nidaam istaraatiiji ah, heer sare oo farsamo iyo xirfad shaqo oo aad u sarreeya.   Diblomaasigii hore ayaa sheegay in guusha shirkaddu aysan ku koobnayn oo keliya inay tahay shirkad ay dawladdu leedahay, balse ay sidoo kale sabab u tahay in lagu maamulo anshax shaqo, xirfadnimo iyo madax-bannaani.   Wuxuu tilmaamay in maalgashiga ballaaran ee shirkaddu ku samaysay awoodda farsamo iyo horumarinta shaqaalaha uu door muhiim ah ka qaatay sumcadda iyo guusha ay maanta gaartay.   Nagy wuxuu sheegay in Ethiopian Airlines ay leedahay istaraatiijiyad adag iyo awood farsamo oo heer sare ah, isagoo xusay in diyaaradaha Yurub ay duuliyayaashooda u diraan xarumaha tababarka iyo simulator-rada ku yaalla Addis Ababa si ay ugu tababartaan.   Wuxuu sidoo kale sheegay in makaanikada iyo farsamayaqaannada shirkaddu ay ka mid yihiin kuwa ugu wanaagsan dunida, taasina ay qayb ka tahay sababta rakaabku mar walba u doorbidaan Ethiopian Airlines.   Nagy wuxuu xusay in xilligii adkaa ee COVID-19, markii duulimaadyada caalamiga ah ay hakad galeen, Ethiopian Airlines ay muujisay xirfad, adkaysi iyo awood ay ku sii waddo shaqadeeda.   Intii uu Tibor Nagy ahaa Kaaliyaha Xoghayaha Arrimaha Afrika ee Maraykanka, ayuu sheegay in xilli shirkado badan oo diyaaradeed ay joojiyeen duulimaadyadooda, Ethiopian Airlines ay sii waday shaqadeeda. Sidaas darteed, Maraykanku wuxuu shirkadda si weyn ugu adeegsaday in muwaadiniintiisa looga soo daadgureeyo Afrika.   Nagy wuxuu sidoo kale ammaanay mashruuca garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee Bishoftu, isagoo sheegay in mashruucani muhiim u yahay in Itoobiya ay sii waddo hoggaankeeda dhinacyada dhaqaalaha iyo duulista hawada ee Afrika.   Wuxuu sheegay in dhismaha garoonka Bishoftu uu yahay qorshe fogaan-arag ah oo faa’iido muddo dheer ah u keeni kara dalka. Waxa uu xusay in Addis Ababa ay ku taallo meel aad u sarreysa, taas oo mararka qaar ku adkayn karta diyaaradaha qaar inay si fudud u kacaan ama u degaan; sidaas darteedna garoonka Bishoftu uu leeyahay muhiimad istaraatiiji ah oo weyn.   Mashruuca garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee Bishoftu ayaa lagu sheegay inuu ku kacayo 12.5 bilyan oo doolar, waxaana hadda laga dhisayaa magaalada Bishoftu. Mashruucan weyn ayaa la filayaa inuu Itoobiya ka sii dhigo xarunta ugu weyn ee duulista hawada ee Afrika.   Sida uu sheegay Tibor Nagy, guusha Ethiopian Airlines waxay si dhow ula xiriirtaa adkaysiga hay’adda ee muddada dheer iyo maalgashiga joogtada ah.   Wuxuu sidoo kale tilmaamay in kartida khubarada farsamada, maamulka istaraatiijiga ah, isku-xirnaanta kaabayaasha dhaqaalaha, iyo sidoo kale kobaca dhaqaalaha Itoobiya iyo xiriirkeeda caalamiga ah ay sii xoojinayaan doorka Ethiopian Airlines ku leedahay qaaradda Afrika.

Madaxweyne Ku-xigeenka DDS, Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, ayaa magaalada Jigjiga ka qayb-galay munaasibad lagu daah-furayay shirkadda Som-Eco Waste Solutions and Recycling, oo ka shaqayn doonta maaraynta iyo dib-u-warshadaynta qashinka qalalan.   Shirkaddan oo ay aasaaseen gabdho qurba-joog ah ayaa qayb ka qaadanaysa xoojinta nadaafadda iyo bilicda magaalooyinka, dib-u-faa’iidaysiga qashinka iyo abuurista fursado shaqo.   Madaxweyne Ku-xigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax ayaa sheegay in Xukuumadda Deegaanku ay dhiirrigelinayso maalgashiga gaarka loo leeyahay, gaar ahaan maalgashiyada taageeraya dhaqaalaha cagaaran, shaqo-abuurka iyo horumarinta magaalooyinka. Sidookalena in xukuumaddu fududayn doonto adeegyada lagama maarmaanka u ah maalgashadayaasha wax-soo-saarka iyo warshadaha.   Ugu dambayn, Madaxweyne Ku-xigeenku wuxuu shirkadda ku boorriyey inay ballaadhiso hawlaheeda, adeeggeedana gaadhsiiso magaalooyinka waaweyn ee Deegaanka, si ay door muuqda uga qaadato yaraynta qashinka iyo dhismaha magaalooyin nadiif ah, bilicsan.   XIGASHO :- SRTV SOMALI

Addis Ababa, Meskerem, 5,2019 (ENA) Wasiirka Gaadiidka iyo Saadka ee dalka Alemu Sime,( Dr.) ayaa sheegay in Itoobiya ay si dhab ah uga shaqaynayso dhismaha nidaam gaadiid oo cagaaran, waara, isla markaana u adkaysan kara saameynta isbeddelka cimilada.   Wasiirka ayaa hadalkan ka sheegay shirkii Nordic-Africa EV Summit oo ka socday magaalada Addis Ababa, halkaas oo uu khudbad ka jeediyay.   Wasiirka ayaa sheegay in Itoobiya, oo uu hoggaaminayo Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ay qorshaheeda horumarineed udub-dhexaad uga dhigtay horumar cagaaran oo u adkaysata isbeddelka cimilada.   Waxa uu tilmaamay in barnaamijka “Green Legacy” (Dhaxalka Cagaaran), ballaarinta tamarta la cusboonaysiin karo iyo dadaallada lagu dhisayo dhaqaale kaarboonkiisu hooseeyo ay yihiin tusaalooyin muujinaya sida ay Itoobiya uga go’an tahay ilaalinta deegaanka iyo la qabsiga isbeddelka cimilada.   Wasiirku waxa uu sheegay in ka dhigista waaxda gaadiidka mid ka madax-bannaan qiiqa kaarboonka ay tahay mid ka mid ah tallaabooyinka muhiimka ah ee lagu dhisayo dhaqaale waara.   Waxa uu intaa ku daray in Itoobiya ay arrintan uga jawaabayso iyadoo isku xiraysa gaadiidka dadweynaha ee ku shaqeeya korontada, marinnada magaalooyinka cagaaran iyo nidaamka gaadiidka hawada nadiifka ah iyo awoodda dalka ee tamarta la cusboonaysiin karo.   Sida uu sheegay Wasiirku, u gudubka gaadiidka korontada ku shaqeeya ma aha oo keliya tallaabo lagu ilaalinayo deegaanka, balse waxa uu sidoo kale door weyn ka qaadan karaa isbeddelka dhaqaalaha, sugidda amniga tamarta, hal-abuurka tiknoolajiyadda iyo kor u qaadista tayada nolosha bulshada.   Waxa uu xusay in kaliya soo dejinta gaadiidka korontada ku shaqeeya aysan ku filnayn in la abuuro nidaam dhammaystiran oo gaadiidka korontada ah, balse ay lagama maarmaan tahay in la dhiso kaabayaal iyo hannaan shaqo oo taageera nidaamkaas.   Dhanka kale Wasiirku, waxa uu carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay ballaarinta xarumaha lagu shubo korontada baabuurta , hirgelinta adeegyada dhijitaalka ah, dejinta heerar iyo halbeegyo caalami ah, tababarka shaqaale xirfad leh oo ay ku jiraan injineerro iyo farsamayaqaanno, iyo sidoo kale dhismaha nidaam dib loogu warshadayn karo baytariyada.   Wasiirku wuxuu ku baaqay in la dhiso nidaam isku dhafan, la xoojiyo awoodda gudaha ee tiknoolajiyadda, lana adkeeyo iskaashiga heer gobol iyo qaaradeed.   Wasiirka ayaa sheegay in Itoobiya iyo Afrika ay ka faa’iidaysan doonaan khibradaha wanaagsan ee dalalka Nordic-ga, balse xalalka Afrika ay tahay inay waafaqaan xaqiiqada iyo baahiyaha gaadiid ee qaaradda.   Sidoo kale, waxa uu adkeeyay muhiimadda ay leedahay xoojinta iskaashiga heer gobol iyo heer qaaradeed si loo horumariyo nidaamyo gaadiid oo isku xiran.   Dhanka kale Wasiir Alemu Sime (Dr.) ayaa xusay in Itoobiya iyo guud ahaan Afrika ay ka faa’iidaysan karaan waayo-aragnimada wanaagsan ee dalalka Nordic-ga, balse xalalka loo sameynayo Afrika ay tahay inay tixgeliyaan xaqiiqada ka jirta qaaradda iyo baahiyaha gaadiid ee dadka Afrikaanka ah.   Wuxuu kale oo uu xusay in u gudubka Afrika ee gaadiidka korontada ku shaqeeya uu noqdo matoor horseeda horumarinta warshadaha, halkii qaaraddu noqon lahayd suuq kale oo loogu talagalay badeecooyinka dibadda laga keeno.   Wasiirku waxa uu xusay in si dadka Afrikaanka ah ay uga qaybqaataan dhammaan silsiladda qiimaha ee gaadiidka korontada, loo baahan yahay in la xoojiyo shirkadaha gudaha ee isku xira iyo kuwa wax soo saara, la kordhiyo maalgelinta cilmi-baarista iyo horumarinta, isla markaana la isku xiro nidaamyada gaadiidka ee isaga gudba xuduudaha dalalka.   Waxa uu sidoo kale tilmaamay in kheyraadka dowladda oo keliya uusan ku filnayn hirgelinta isbeddelkan, loona baahan yahay iskaashi xooggan oo dhex mara dowladaha, hay’adaha horumarinta, bangiyada ganacsiga iyo maalgashadayaasha gaarka loo leeyahay.   Ugu dambayn Wasiirku waxa uu rajo ka muujiyay in shirka Nordic-Africa EV Summit uu noqon doono madal ka gudubta wada-xajood oo ugudbta tallaabooyin wax-ku-ool ah, lagu dejiyo yoolal cad, laguna xoojiyo iskaashiga dhinacyada horumarinta iyo tiknoolajiyadda..

Ra’iisul Wasaaraha (JDFI) Abiy Ahmed,(Dr) iyo wafdigiisa ayaa ka qaybgalay Shir-madaxeedka 18-aad ee BRICS, kaas oo qabsoomay laga soo bilaabo 2-da Meskerem 2019-ka.   Maalintii labaad ee shirka oo ku beegnayd 3-da Meskerem 2019-ka, ayaa waxaa hal-ku-dheg looga dhigay “Dhisidda adkaysiga, hal-abuurka, iskaashiga iyo horumarka waara.   Shirkan waxaa ka qaybgalay hoggaamiyeyaasha dalalka xubnaha ka ah BRICS iyo kuwa shuraakada la ah iyo sidoo kale madaxda hay’adaha kala duwan ee caalamiga ah. Shir-madaxeedku wuxuu ku soo dhammaaday iyadoo la soo saaray Bayaanka New Delhi, oo ka kooban 140 qodob oo ay dalalku si wadajir ah ugu heshiiyeen.   Bayaanka New Delhi ee Isbahaysiga BRICS wuxuu ka tarjumayaa mowqifyada wadajirka ah ee dalalka xubnaha ka ah arrimo muhiim ah oo ay ka mid yihiin dib-u-habaynta nidaamka maamulka caalamiga ah, nabadda caalamiga ah iyo tan gobolka, koboc dhaqaale oo waara, iyo xoojinta xiriirka isdhexgalka shucuubta/ dadka.   Waxa kale oo uu ururku mar kale xaqiijiyay taageerada xooggan ee uu siinayo dadaalka Itoobiya ay ugu jirto ku biirista Ururka Ganacsiga Adduunka (WTO).   Sidoo kale, bayaanku wuxuu muujiyay in iskaashiga BRICS ay si adag u taageerayso dadaalka Itoobiya ee ah inay noqoto musharraxa keliya ee Midowga Afrika uga qaybgalaya doorashada xubinnimada dheeraadka ah ee Golaha Hay’adda Duulista Rayidka Caalamiga ah (ICAO). Intaa waxaa dheer, dalalka xubnaha ah waxay bayaankooda wadajirka ah ku xaqiijiyeen inay taageerayaan hindisaha iyo diyaar-garowga Itoobiya ugu jirto martigelinta Shirweynaha Caalamiga ah ee Isbeddelka Cimilada ee COP32.   Ururku wuxuu sidoo kale si wadajir ah u ansixiyay in Shiinuhu martigeliyo Shir-madaxeedka 19 Brics   Dhinaca kale Shir-madaxeedka Madaxda BRICS, Ra’iisul Wasaaraha (JDFI) Abiy Ahmed (Dr.) ayaa kulamo laba geesood ah oo miro-dhal ah la yeeshay madaxda dalalka xubnaha iyo kuwa shuraakada la ah ururka, waxaana ay ka wada xajoodeen xoojinta iskaashiga dhinacyada ganacsiga, maalgashiga, difaaca iyo dhijitaalaynta.   Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Ahmed ayaa sidoo kale ka qaybgalay casho sharaf loo sameeyay hoggaamiyeyaasha kaddib shir-madaxeedka, halkaas oo uu kula kulmay hoggaamiyeyaal ka kala socday dalalka xubnaha iyo kuwa shuraakada BRICS.   Ugu dambayn Ra’iisul Wasaaraha (JDFI) Abiy Axmed (Dr.) ayaa ka qaybgalay casho sharaf loo sameeyay madaxda kaddib shir-madaxeedka, isagoo la kulmay madaxda dalal kala duwan oo xubno iyo shuraako ka ah BRICS. Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu soo gabagabeeyay ka qaybgalka Shir-madaxeedka Madaxda BRICS oo socday muddo laba maalmood ah, kaddibna dalka ayuu dib ugu soo laabtay.   #XafiiskaRa’iisulWasaarahaItoobiya#

Addis Ababa, Meskerem, 4,2019 (ENA) Madaxda jaamacadaha tacliinta sare ayaa sheegay in Dowladda wadajirku (Medemer) iyadoo adeegsanaysa barnaamijkeeda dib-u-habaynta dhaqaalaha sare ee dalka, xoojisay awoodda lagu dardargelinayo kobaca dhaqaalaha iyo hirgelinta mashaariic waaweyn oo horumarineed.   Barnaamijka dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee Itoobiya ayaa wax ka qabanaya gaabiska iyo caqabadaha dhanka qaab-dhismeedka ee kobaca dhaqaalaha, isagoo sidoo kale dhiirrigelinaya ganacsiga iyo maalgashiga caalamiga ah, taas oo horseedaysa in kobaca dhaqaalaha laga dardargeliyo dhammaan dhinacyada.   Madaxwaynayaasha jaamacadaha oo waraysi siiyey Wakaaladda Wararka ee Itoobiya ENA ayaa xusay in dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee Itoobiya ay dejisay waddo horumarineed oo ku dhisan dhaqaale kala duwan, isla markaana ay keentay natiijooyin wax ku ool ah oo dardargelinaya kobaca dhaqaalaha.   Waxa kale oo ay Xuseen in natiijooyinka laga gaaray qaybaha kala duwan ee dhaqaalaha ay xaqiijiyeen faa’iidooyin dhinacyo badan leh oo ay muwaadiniintu helayaan, isla markaana ay dhiseen aasaas adag oo Itoobiya u horseedaya marxalad ka wanaagsan oo barwaaqo ah.   Ugu horeyn Madaxweynaha Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda Addis Ababa, Asrat Atsedhewoyin (Dr.) ayaa dhankiisa xusay in dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee Itoobiya ay keentay natiijooyin wax ku ool ah, iyadoo xoojisay awoodda dalka uu u leeyahay fulinta mashaariic waaweyn.   Waxa uu xusay in Dowladda wadajirku (Medemer) ay xoojisay awoodda lagu fulinayo mashaariicda si tayo iyo xawaare leh, arrintaas oo gacan ka geysatay qaabaynta himilooyinka jiilka iyo abuurista isbeddel muuqda oo dhanka fikirka ah.   Tusaale ahaan, waxa uu xusay in mashaariic ay ka mid yihiin Mashruuca Waraabka iyo Biyaha Cabitaanka Nadiifka ah ee Megech, iyo sidoo kale mashaariic muddo dheer shacabka uga jiray ajandaha baahida adeeg-maamul wanaagga, ay heleen fursad lagu dhisayo si tayo iyo xawaare leh.   Waxa uu intaa ku daray in dabagalka iyo kormeerka adag ee ay dowladdu siisay hirgelinta dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dalka ay kor u qaadeen wax-ku-oolnimada horumarinta magaalooyinka iyo miyiga, taas oo Itoobiya ka dhigaysa dal tusaale u ah horumarka.   Madaxweynaha Jaamacadda Jimma, Dhereje Engidha (Dr.) , ayaa dhankiisa sheegay in tallaabooyinka siyaasadeed ee ku salaysan dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ay dalka u horseedayaan kobac joogto ah.   Waxa uu xusay in Dowladda wadajirku iyadoo dardargelisay kobaca dhaqaalaha, ay ku guuleysatay inay soo saarto natiijooyin muuqda oo la taaban karo, kuwaas oo xaqiijinaya faa’iidooyinka dhinacyada kala duwan ee ay muwaadiniintu ka helayaan horumarka.   Waxa uu sidoo kale sharaxay in tallaabooyinka siyaasadeed ay Itoobiya u suurageliyeen inay caqabadaha gudaha iyo kuwa caalamiga ah u beddesho fursado, isla markaana ay fuliso mashaariic waaweyn oo horumarineed oo magaalooyinka iyo miyigaba ah, oo uu ka mid yahay Biyo-xireenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya.   Waxaa intaa dheer, waxa uu sheegay in tallaabooyinkaas ay Itoobiya u suurageliyeen inay bilowdo mashaariic waaweyn oo door muhiim ah ka qaadanaya kobaca dhaqaalaha, kuwaas oo ay ka mid yihiin garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee Bishoftu iyo mashaariic kale oo waaweyn oo ah tiirarka horumarka dhaqaalaha.   Waxa uu xusay in safarka horumarineed ee isku xira magaalooyinka iyo miyiga Itoobiya uu yahay mid taariikh cusub u dhisaya dalka, si jiilasha soo socda loogu gudbiyo Itoobiya oo tusaale u ah barwaaqada Afrika.   Madaxweynaha Jaamacadda Selale Feyera Dhinsa (Dr.)ayaa isna Dhankiisa xusay in mashaariicda horumarineed ee laga hirgelinayo magaalooyinka iyo miyiga Itoobiya, kuwaas oo lagu dhisayo si tayo iyo xawaare leh, ay yihiin kuwo muujinaya sida ay dowladdu uga go’an tahay horumarka.   Waxa uu sheegay in tallaabooyinka siyaasadeed ee dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha ay dalka u horseedayaan marxalad horumarineed oo ka wanaagsan, iyadoo la hirgelinayo hindisayaal horumarineed oo wax ka qabanaya saboolnimada iyo dib-u-dhaca.   Gaar ahaan, wuxuu xusay in dhammaystirka Biyo-xireenka wayn ee Dib-u-curashada Itoobiya uu xoojiyay kalsoonida dalka, isla markaana dhiirrigeliyay bilaabista mashaariic kale oo waaweyn oo horumarineed.   Dhankeeda Madaxweynaha Jaamacadda Dire Dawa Ubah Aadam (Dr.) ayaa xustay in guulaha horumarineed ee dalka Itoobiya ay abuureen awood dardargelin karta kobaca dhaqaalaha, iyadoo la xaqiijinayo faa’iidada ay muwaadiniintu ka helayaan horumarka.   Tusaale ahaan, waxa uu xusay in natiijooyinka laga gaaray horumarinta marinnada isku xira magaalooyinka iyo miyiga Itoobiya ay yihiin shaqooyin horumarineed oo wax ku ool ah, kuwaas oo kor u qaaday awoodda dalka ee qorshaynta iyo fulinta mashaariicda, isla markaana wax ka beddelay muuqaalka dalka.   Ugu dambeyn Waxay ku boorrisay dowladda iyo shacabka Itoobiya inay si wadajir ah uga faa’iideystaan fursadaha ay abuureen tallaabooyinka siyaasadeed ee gudaha, isla markaana ay si wadajir ah uga shaqeeyaan xaqiijinta madaxbannaanida iyo awoodda buuxda ee dalka.

Madaxweynaha DDS, Mudane Mustafe Muxummed Cumar iyo Wasiirka Xafiiska Xirfadaha iyo Shaqo-abuurka, Mudane Xuseen Gaydh, ayaa dhagax-dhigay mashruuca dhismaha Kulliyadda Xirfadaha iyo Farsamada Gacanta ee Qabribayax.   Dhismaha kuliyaddan oo ay ku baxayso lacag ka badan 482 Milyan oo birr ayuu qorshuhu yahay in lagu soo gunnaanado muddo 24 billood ah ( 2 sano), waxaana fulinaya Xafiiska Xirfadaha iyo Shaqo-abuurka DDS.   Kulliyaddan ayaa qayb ka ah dadaallada lagu xoojinayo waxbarashada xirfadaha iyo farsamada gacanta, iyadoo bulshada deegaanka, gaar ahaan dhallinyarada, loo abuurayo fursado ay ku helaan aqoon iyo xirfado shaqo oo suuqa shaqada waafaqsan. Kulliyadda marka la dhammaystiro waxay sida oo kale door muhiim ah ka qaadan doontaa kobcinta shaqo-abuurka, dhiirrigelinta hal-abuurka, iskaa-u-shaqaysiga iyo diyaarinta xoog shaqaale xirfad leh oo ka qayb qaata horumarka dhaqaale iyo bulsho ee degmada Qabribayax iyo nawaaxigeeda.   XIGASHO :- SRTV SOMALI