Siyaasada
Xubno hore oo ka tirsanaa Jabhadda TPLF oo loo yaqaano Armu 70 kuwaas oo ku sugnaa Suudaan ayaa aqbalay baaqa nabadda ee Dawladda Federaalka.
Mar 12, 2026 35
Addis Ababa; Cuur 3/2018 (ENA): Xubno hore oo ka tirsanaa jabhadda TPLF oo loo yaqaano Armi 70, kuwaas oo ku sugnaa Suudaan oo aqbalay baaqa nabadda ee dawladda federaalka.   Madaxa Waaxda Maareynta Cududda Ciidanka ee Ciidamada Difaaca Itoobiya, Jeneraal Ajaalu Sheleme, ayaa isla waqtigaas sheegay; waddada nabadda ee ay doorteen dagaalyahannadii hore ayaa cashar u noqon doonta kuwa kale.   Dowladdu waxay sidoo kale xaqiijisay inay diyaar u tahay inay siiso taageerada lagama maarmaanka ah kuwa aqbala ikhtiyaarka nabadda iyadoo la raacayo Heshiiska Nabadda ee Pretoria. Dhankiisa, Guddoomiyaha Guddiga wadatashiga Qaranka, Temesgen Tilahun, ayaa sheegay in shaqada dib-u-soo-celinta dagaalyahannadii hore ee bulshada ay muhiim u tahay nabad waarta.   Wuxuu sheegay in tani ay door weyn ka ciyaareyso xoojinta nabadda iyo ka dhigista dagaalyahannadii hore ciidan horumarineed.   Guddigu wuxuu xusay in in ka badan 85,000 oo dagaalyahanno hore uga tirsanaa deegaannada Tigray, Amxaarada, Oromiya iyo Canfarta ay hub ka dhigeen oo ay ku laabmeen bulshada, iyagoo noqday ciidan nabadda iyo horumarka u ololeeya.   Wuxuu ku dhawaaqay in dowladdu ay aqbashay codsiga kala dirista xubnaha TPLF-tii hore, kuwaas oo u dagaallamay taageerada TPLF isla markaana ka howlgalayay Suudaan xuduudda Itoobiya, kuwaas oo si cad codsigooda ugu gudbinayay dowladda federaalka. Wuxuu sheegay in iyada oo loo marayo Guddiga Dib-u-dhiska Qaranka, shaqada bixinta tababarka dhaqan celinta ee xarunta ku-meel-gaarka ah ee kala dirista iyo isku-darka bulshada ay bilaabatay.   Hawshaas, in ka badan 500 oo xubnood oo aqbalay baaqa nabadda ayaa la dhigay xarunta waxaana la siiyay tababar nafsiyeed, anshax, iyo bulsho.
Shacabka Degmada Qabridahar ee Gobolka Qoraxey ayaa si weyn isugu soo baxay qaadashada laarka codbixiyeyaasha oo maanta ai rasmi ah u bilowday
Mar 7, 2026 105
Addis Ababa, Cirir 28/2018 (ENA): Guud ahaan degmada Qabridahar ayaa si rasmi ah ay uga bilaabatay qaadashada kaarka codbixiyeyaasha ee doorashada 7-aad ee qaranka, taas oo dhawaan ka qabsoomi doonta dalka. Tallaabadan ayaa ah mid muujinaysa sida ay bulshada uga go’an tahay ka-qaybgalka geeddi-socodka dimuqraadiyadeed ee dalka. Saaka aroortii hore ayaa bulshada ku dhaqan tuulooyinka degmada Qabridahar si wanaagsan ugu dareereen goobaha diiwaangelinta codbixiyeyaasha, iyagoo qaadanaya kaarka codbixinta oo ah xuquuq dastuuri ah oo ay leeyihiin muwaadiniintu. Maxamuud Yuusuf, Gudoomiyaha Degmada Qabridaharayaa kamid ahaa shacabkii saaka qaatay kaarka codbixinta. Doorashadan 7-aad ee qaranka ayaa shacabka siinaysa fursad muhiim ah oo ay ku doortaan xubnihii matali-lahaa , isla markaana lagu xoojinayo dimuqraadiyadda, isla xisaabtanka iyo ka-qaybgalka bulshada ee dalka. Sidoo kale, doorashadu waxay laf-dhabar u tahay xoojinta nabadda, horumarinta dowlad-wanaagga iyo in codka muwaadinku noqdo mid door muuqda ku leh go’aamada masiiriga ah ee mustaqbalka dalka. Ka-qaybgalka firfircoon ee shacabka ee diiwaangelinta iyo codbixinta ayaa ah tiirka ugu muhiimsan ee lagu xaqiijin karo doorasho xor ah, hufan oo xalaal ah, taas oo horseedi karta mustaqbal ifaya oo ku dhisan wadajir, dimuqraadiyad iyo horumar waara. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Habka Isticmaalka App-ka "MIRCHAYE"
Mar 7, 2026 101
1. Kala soo deg abka diiwaangelinta codbixiyayaasha "MIRCHAYE" Play Store / APP Store oo ku rakib taleefankaaga, 2. Fur abka "MIRCHAYE" liiska abka lagu rakibay taleefankaaga, 3. Kadib dooro luqadda aad rabto inaad isticmaasho abka "MIRCHAYE", 4. Kadib markaad doorato luqadda, dhagsii "Samee boggaaga" faahfaahinta aad ka heli doonto, 5. Kadibna dhagsii ikhtiyaarka "KU GAL FAYIDA", 6. Marka bogga Fayda soo muuqdo, geli lambarka 16-ka ah (FAN) ee aqoonsigaaga Fayda oo buuxi lambarka xaqiijinta hal mar ee lixda ah (OTP) ee loo diray taleefankaaga, 7. Markaad hesho macluumaadkaaga Fayda, dhagsii "Sii wad" oo calaamadee sanduuqa si aad u ogolaato macluumaadka harsan ee abku codsaday, 8. Kadib dhagsii "Gudbi" si aad macluumaadka aad gelisay abka Waxaad ka heli doontaa abka Lambarka Aqoonsiga Codbixiyayaasha Joogtada ah; kani waa Lambarkaaga Aqoonsiga Codbixiyayaasha Joogtada ah ee ay tahay inaad haysato. 9. Xasuuso! Helitaanka Lambarka Aqoonsiga Cod-bixiyaha ee Joogtada ah macnaheedu maaha in diiwaangelintaadu dhammaatay. Waxaad u baahan doontaa inaad gujiso "Isdiiwaangeli Doorashada Guud ee 7aad". 10. Kadib waxaad heli doontaa liis goobaha codbixinta si aad u doorato goobta codbixinta ee ugu dhow iyadoo lagu saleynayo cinwaankaaga. 11. Dooro goobta codbixinta ee kuugu dhow liiska goobaha codbixinta oo guji "Isdiiwaangeli". 12. Geli hoygaaga sanadlaha ah iyo kan bille ee deegaanka aad dooratay. Waxaad iska diiwaangelin doontaa doorashada adigoo calaamadeynaya sanduuqa si aad u xaqiijiso macluumaadka aad gelisay, 13. Marka xigta, dooro nooca aqoonsigaaga oo sawir ka qaad hore iyo gadaal ee aqoonsiga aad dooratay oo ku lifaaq, 14. Marka xigta, kuwa keenaya Maalinta Doorashada waxay ka heli doonaan kaarka codbixinta hal mar ah barnaamijka 48 saacadood ka dib, 15. Si aad u daabacdo oo aad u kaydiso kaarkaaga codbixinta, waxaad u baahan doontaa inaad gujiso ikhtiyaarka "Ku noqo Guriga" ka dibna guji ikhtiyaarka "Daabac" ee bogga ugu weyn. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Itoobiya waxay taariikhdeeda ku adkaysay halganka aan la jabin karin ee ciidankeeda — Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen, Temesgen Tiruneh
Mar 7, 2026 69
Addis Ababa; Cirir 28 /2018 (ENA): Itoobiya waxay ku adkaysatay taariikhdeeda iyada oo u maraysa halgankii aan la jabin karin ee ciidankeeda, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh. Farriin uu ku soo dhigay boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh ayaa ku sheegay in Matxafka Ciidanka Itoobiya uu yahay keydka geesinimadayada iyo markhaati u ah weynida Itoobiya. Wuxuu sidoo kale sheegay in Itoobiya ay si adag u istaagtay taariikhdeeda iyada oo loo marayo halgankii aan la jabin karin ee ciidankeeda. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in uu booqday Matxafka Ciidanka Itoobiya ee ku yaal xaafadda Janmeda; wuxuu xusay in uu arkay raadad nool oo marag ka ah safarka geesinimada leh ee waayahaas ka rakay matxafka. Matxafka ciidanka itoobiya, oo ahaa riyo tan iyo 1950-meeyadii, ayaa maanta la aasaasay oo la xaqiijiyay iyada oo ay ka go'an tahay dowladda isbedelka ka dib go'aanno siyaasadeed. Wuxuu sheegay in guushan sidoo kale loo qaadan doono saldhig u ah Matxafka weyn ee Ciidanka Qaranka ee la dhisi doono. Wuxuu sheegay in taariikhda militariga iyo agabka ku jira matxafka, oo ay ku jiraan hubka naadirka ah iyo hubka boqortooyada ee ka horreeyay xilligii Adhwa, ay xusayaan taariikhda geesiyaasheenna. Wuxuu tilmaamay in xaruntan, oo sahaminaysa dhismaha hay'adaha casriga ah tan iyo 1900, horumarka hubka, iyo safarka injineernimada ee cajiibka ah ee difaaceennu gaaray, ay siin doonto ciidanka iyo jiilka taariikh, aqoon, iyo dhiirigelin. Matxafka, waxaan wax ka barannaa wixii hore; maanta ayaan qiimeynaa; waxaanan qorsheyneynaa berri. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka wuxuu ku martiqaaday Afrikaanka iyo dhammaan dadka adduunka ee la dagaallamay gumeysiga inay booqdaan matxafkan oo ay qiimeeyaan taariikhdooda. Wuxuu sheegay in ciidanka Itoobiya ay yihiin sharafta taariikhdeenna, nabad ilaaliye oo si weyn ugu taagan dalka iyo adduunka. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa xaqiijiyay in dowladdu ay sii wadi doonto bixinta taageerada lagama maarmaanka ah si loo hubiyo in guulaha ciidankeenna, oo ah waxyaabaha ugu muhiimsan taariikhdeenna, loo gudbiyo jiilalka soo socda. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Diyaargarowga diiwaangelinta codbixiyeyaasha doorashada guud ee 7-aad ayaa la gabagabeeyey — Guddoomiyaha Gudiga Doorashooyinka Qaranka
Mar 7, 2026 84
Addis Ababa; Cirir 28 /2018(ENA): Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatwerq Haylu, ayaa ku dhawaaqday in la dhammeeyay diyaargarowga diiwaangelinta codbixiyeyaasha doorashada guud ee toddobaad. Waxa kale oo ay sheegtay in 47 xisbi siyaasadeed ay diiwaan geliyeen 10,934 musharax. Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya, Melatwerq Haylu, ayaa warbaahinta siisay bayaan ku saabsan diyaargarowga loo sameeyay doorashada guud ee toddobaad. Bayaankeeda, waxay ku sheegtay in diyaargarowga lagama maarmaanka ahaa ee diiwaangelinta codbixiyeyaasha ee maanta bilaaban doonta la dhammaystiray. Waxa ay sheegtay in diiwaangelinta codbixiyeyaasha la qaban doono muddo hal bil ah; waxa kale oo uu ku dhawaaqday in diiwaangelinta si dhijitaal ah iyo sidii horey loo qaban jiray loo qaban doono. Waxa kale oo ay tilmaamtay in muwaadiniinta iska diiwaan gelin kara iyagoo soo dejinaya codsiga "MIRJAYE" Play Store iyo App Store oo iska diiwaangelinaya taleefannadooda ay is diiwaan gelin karaan. Guddigu waxa kale oo uu u qaybiyay Tableedo saraakiisha doorashada si ay u qaabilaan codbixiyeyaasha iska diiwaangeliya goobaha codbixinta. Waxay tilmaamtay in diiwaangelinta codbixiyeyaasha lagu sameyn doono qaab dijitaal ah meelaha internetka xawaarihiisu ka sareeyo 3G. Dhanka kale, waxay intaas ku dartay in 47 xisbi siyaasadeed ay diiwaan geliyeen 10,934 musharax doorashada guud ee toddobaad. Kuwaas, 2,198 musharax ayaa loo diiwaangeliyey Golaha Wakiillada Shacabka iyo 8,736 oo ka tirsan goleyaasha deegaanada. Guddoomiyaha guddiga ayaa sheegtay in 73 ay soo gudbiyeen musharaxiin shaqsi ah, kuwaas oo 69 ka mid ah ay yihiin rag iyo 4 ay yihiin haween. Guddigu wuxuu ku dhawaaqay calaamadaha xisbiyada wuxuuna sharraxay in xisbiyada laga codsaday inay saxiixaan xeerka anshaxa ee musharaxiinta oo qayb ka ah shaqada diyaarinta. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Waxaan diyaar u nahay inaan doorashada guud ee 7-aad u codeyno xisbiga la imanaya fikrado horunar iyo k9boc u horseedaya dalka —  Shacabka Magaalada Jigjiga
Mar 7, 2026 80
Jigjiga; Cirir 28/2018 (ENA): Qaar ka mid ah shacabka dagan magaalada Jigjiga ayaa sheegay inay diyaar u yihiin inay si firfircoon uga qayb qaataan doorashada guud ee 7-aad oo ay u codeeyaan xisbi u horseedi doona dalka horumar iyo koboc. Waxaa la xasuustaa in Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya ay ku dhawaaqeen in diiwaangelinta codbixiyeyaasha doorashada guud ee sanadkan ay bilaaban doonto berri, Cirir 28, 2018 T.I.   Qaar ka mid shacabka magaalada Jigjiga oo la hadlay warbaahinta ENA ayaa sheegay inay diyaar u yihiin inay adeegsadaan xuquuqdooda dimuqraadiyadeed iyagoo qaadanayna kaararka codbixiyeyaasha, kaararkaas oo u ogolaanaya inay xisbiga ay rabaan ugu codeeyaan doorashada guud ee 7aad ee la qaban doono 24-ka Cuur. Waxay sidoo kale ku dhawaaqeen inay diyaar u yihiin inay u codeeyaan xisbi siyaasadeed ee dadka iyo dalka u anfici doona. Dadka ka faallooda waxaa ka mid ahaa mudane Jamaal Ibrahim; oo sheegay in doorashooyinka la qabto shantii sanaba mar ay fursad u siinayaan muwaadiniinta inay u codeeyaan xisbiga ay aaminsan yihiin inuu noqon doono kan u fiican dalka iyo dadka. Wuxuu sheegay in nabadda iyo amniga hadda ka jira deegaanka Soomaalida ay abuurtay fursad ballaaran oo ay kaga qayb qaataan oo ay uga codeeyaan si ka wanaagsan doorashooyinkii hore; wuxuu xaqiijiyay inay si firfircoon uga qayb qaadan doonaan iyagoo ka faa'iideysanaya tan.   Mudane Maxamed Cumar oo isagna dagan magaalada jigjiga ayaa sheegay in doorashada guud ay tahay nidaam muhiim ah oo dardar gelin doona dhismaha nidaam dimuqraadi ah isla markaana ka caawin doona dalka inuu horumaro. Wuxuu sidoo kale sheegay inay diyaar u yihiin inay u codeeyaan xisbiga siyaasadeed ee ay aaminsan yihiin inuu faa'iido u yeelan doono dalka. Wuxuu intaas ku daray in muwaadiniinta gaaray da'da codbixinta ay tahay inay si firfircoon uga qayb qaataan doorashada guud.   Mudane Farxaan Maxamed, ayaa isagna sidoo kale sheegay in doorashooyinku ay yihiin muujinta dhismaha nidaam dimuqraadi ah oo ka jira waddanka. Wuxuu sheegay in isagoo qaadanaya kaadh, uu ka shaqayn doono horumarinta dalka; wuxuu isticmaali doonaa xuquuqdiisa dimuqraadiyadeed isagoo u codeynaya xisbiga siyaasadeed ee uu aaminsan yahay inuu beddeli doono nolosha muwaadiniinta. Wuxuu sheegay inuu diyaar u yahay inuu u codeeyo xisbiga siyaasadeed ee ay aaminsan yahay inuu u fiican yahay dalka iyo dadka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Xisbiga JWXO ayaa magaalada Jigjiga ku shaaciyay astaantiisa doorashada iyo musharixiintiisa
Mar 5, 2026 83
Addis Ababa, Cirir 26/2018 (ENA): Jabhadda Wadaniga Xoreynta Ogaadeeniya (JWXO) ayaa magaalada Jigjiga ku qabtay munaasabad ballaaran oo ay si rasmi ah ugu soo bandhigeen astaanta uu xisbigu kaga qaybgalayo doorashada guud ee toddobaad ee dalka. Munaasabaddan oo ay ka soo qayb galeen hoggaanka sare ee xisbiga, xubnaha ONLF, taageerayaal iyo marti sharaf kale ayaa lagu soo bandhigay astaanta rasmiga ah ee xisbiga ee doorashada, taas oo ah “Buug iyo Qalin.” Hoggaanka xisbigu ayaa sheegay in astaantan ay astaan u tahay aqoon, wacyigelin siyaasadeed iyo horumar ku dhisan fikir iyo waxbarasho. Masuuliyiinta xisbiga ayaa sidoo kale ka hadlay muhiimada ay leedahay ka qaybgalka doorashooyinka si loo xoojiyo nidaamka dimuqraadiyadda iyo matalaadda shacabka. Waxay tilmaameen in JWXO ay diyaar u tahay inay door weyn ka qaadato geeddi-socodka siyaasadeed ee dalka. Intii ay socotay munaasabadda ayaa sidoo kale la gudoonsiiyay musharixiinta xisbiga shahaadooyinka musharaxnimada, taas oo si rasmi ah u xaqiijinaysa inay u tartami doonaan kuraasta kala duwan ee baarlamaanka iyo golayaasha deegaanka ee doorashada soo socota. Xisbiga JWXO ayaa sheegay in musharixiintiisu ay u tartami doonaan si ay u matalaan danaha bulshada, isla markaana ay uga shaqeeyaan horumarka, nabadgalyada iyo maamul wanaaga. Munaasabadda ayaa ku soo dhammaatay baaq ku aaddan in taageerayaasha xisbiga iyo shacabka ay si firfircoon uga qayb qaataan doorashada iyo geeddi-socodka dimuqraadiyadda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Su'aasha Marin-badeedka ee Itoobiya waa mid sharci ah oo muhiim u ah kobaca dhaqaalaha dalka - Safiirada Noorwey iyo Bangladesh
Mar 5, 2026 84
  Addis Ababa; Cirir 26/2018 (ENA): Safiirada Norway iyo Bangladesh ee Itoobiya ayaa sheegay in sheegashada marin-badeedka ee Itoobiya ay tahay mid sharci ah oo muhiim u ah kobaca dhaqaalaha dalka. Warbixin dhawaan uu siiyay Golaha Wakiillada, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa wuxuu ku sheegay in Itoobiya iyo Badda Cas aan la kala saari karin. Safiirka Norway ee Itoobiya Sitian Kristinsan iyo Safiirka Bangladesh ee Itoobiya Marshal Sithwat Nayim ayaa u sheegay ENA; Sheegashada marin-badeedka ayaa muhiim u ah hubinta horumarka Gobolka. Safiirada ayaa sidoo kale sheegay in dalalkoodu ay aqoonsan yihiin mabaadi'da sharciga ah, nabadda iyo faa'iidada labada dhinacba leh ee Itoobiya ay ku raadinayso xallinta sheegashadeeda marin-badeedka. Wuxuu sidoo kale sheegay in lahaanshaha marin-badeedka ee Itoobiya iyo bixinta adeegyada dekedda iyo dekedaha kale ay muhiim u yihiin faa'iidooyinka dhaqaale ee labada dhinac iyo nabadda iyo amniga gobolka. Safiirka Norway u fadhiya Itoobiya, Stien Kristinsen, ayaa sheegay in Itoobiya ay tahay waddan ballaaran oo leh awood horumarineed oo sare, kaas oo la kulmaya kobac dhaqaale oo cajiib ah. Wuxuu sheegay in arrinta helitaanka deked ammaan ah oo ku habboon kobaca dhaqaale ee degdegga ah iyo dhaqdhaqaaqa ganacsiga sare ay tahay arrin muhiimad qaran leh. Safiirka, oo sheegay inuu si buuxda u fahmayo muhiimadda codsiga Itoobiya ee dekedda badda, ayaa sheegay inay jirto fursad ballaaran oo Itoobiya ay ku heli karto deked dalalka gobolka. Safiirka Bangladesh ee Itoobiya, Ku-xigeenka Cirka Sithwat Nayim, ayaa sheegay in deked ammaan ah ay lagama maarmaan u tahay kobaca dhaqaale ee guud ee dalka, ganacsiga iyo maalgashiga, nabadda iyo amniga. Wuxuu sidoo kale sheegay in lahaanshaha dekedda Itoobiya ay kor u qaadi doonto sharciyaddeeda iyadoo la eegayo kobaca dhaqaalaha ganacsiga iyo maalgashiga. Wuxuu sidoo kale sheegay in si looga jawaabo codsiga Itoobiya ee dekedda badda, ay lagama maarmaan tahay in si wada jir ah loola shaqeeyo waddamada gobolka iyadoo la raacayo mabda'a faa'iidada labada dhinac iyo faa'iidada labada dhinac. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Dib-u-habaynta Hay'adaha Dimuqraadiga waxay dhisaysaa Awoodda Maareynta Doorashada ee Guddiga Doorashada iyo Abuuritaanka Tartan Siyaasadeed oo Caafimaad qaba — Hanna Ar`aayasilaase
Mar 5, 2026 86
Addis Ababa; Cirir 26/2018 (ENA): Dib-u-habaynta Hay'adaha Dimuqraadiga ah waxay dhisaysaa awoodda maaraynta doorashada ee Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya waxayna abuuraysaa tartan siyaasadeed oo caafimaad qaba, ayay tiri Wasiirka Caddaaladda Hana Ar`aayasellase. Waxay sidoo kale ku dhawaaqday in la sameeyay qabanqaabo si degdeg ah looga jawaabo xadgudub kasta oo ka dhan ah doorashada iyo dambiyada ka dhici kara inta lagu jiro doorashada qaran ee toddobaad. Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya ayaa dhawaan ku dhawaaqay inay ka shaqeynayaan sidii loo qaban lahaa doorashada guud ee toddobaad 24-ka Cuur, 2018 T.I. Sidaas darteed, xisbiyada siyaasadeed ee uu guddigu aqoonsaday ayaa isdiiwaangeliyay waxayna soo bandhigayaan astaamahooda doorashada iyo fikradaha ay ku tartamayaan doorashada. Wasiirka Caddaaladda Hana Arayasellase ayaa wareysi ay la yeelatay ENA ku sheegtay; Guddiga Doorashadu waa mid ka mid ah hay'adaha dimuqraadiyadda ee dib-u-habayn guul leh lagu sameeyay. Waxa kale oo ay sheegyay in tallaabooyinka dib-u-habaynta aasaasiga ah ee ay qaadeen Guddiga Doorashadu ay abuureen jawi ku habboon doorashooyin xor ah, caddaalad ah oo dimuqraadi ah iyagoo abuuraya jawi ku habboon doorashooyin madax-bannaan, taasoo ka dhigaysa door muhiim ah nidaamka dimuqraadiga. Waxay sheegtay in dib-u-habaynta sharciga ah ee ay sameeyeen Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya iyo dhexdhexaadnimada magacaabista mas'uuliyiinta ay sidoo kale keeneen isbeddel muhiim ah iyagoo abuuraya jawi tartan caafimaad qaba oo ka dhexeeya xisbiyada siyaasadeed ee tartamaya. Waxay tusaale u soo qaadatay sida tartanka siyaasadeed ee caafimaadka qaba iyo awoodda maaraynta doorashada ee doorashadii lixaad ee guud ee Itoobiya ay u suurtageliyeen dhisidda hay'ad iyo nidaam mabda' leh. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Hay'adaha maaliyadeed ee Qaramada Midoobay iyo kuwa caalamiga ah waa inay hirgeliyaan tallaabooyin dib-u-habayn ah si loo hubiyo in Afrika ay matalaad cadaalad ah ku leedahay Hay'adaha Maaliyadeed ee Caalamka.
Mar 5, 2026 87
Addis Ababa; Cirir 26/2018 (ENA): Waxaa lagu dhawaaqay in Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay iyo hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah ay hirgeliyaan tallaabooyin dib-u-habayn ah si loo hubiyo in Afrika ay matalaad cadaalad ah ku leedahay hayadaha caalamiga. Machadka Cilmi-baarista Warbaahinta ee Amani Africa, oo kaashanaya Safaaradda Jabaanka ayaa ku qabtay Addis Ababa kulan wadatashi ah oo diiradda lagu saaray dib-u-habaynta Qaramada Midoobay. Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay iyo hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah ayaa muddo dheer lagu takooray qaab-dhismeedkooda hay'adeed, laakiin waxay si joogto ah uga saareen Afrika matalaad cadaalad ah. Solomon Ayele Dore (PhD), Agaasimaha Amani Africa, ayaa yiri; Qaab-dhismeedka Qaramada Midoobay waa inuu qaadaa tallaabooyin dib-u-habayn ah si loo hubiyo matalaad cadaalad ay kuleedahay Afrika. Wuxuu sheegay in tallaabooyinka dib-u-habaynta qaab-dhismeedka la qaado si loo hubiyo in Afrika ay matalaad cadaalad ah ku leedahay hay'adaha caalamiga ah iyadoo la xoojinayo iskaashiga waddamada xubnaha ka ah qaaradda iyo waddamada kale. Wuxuu sheegay in Machadka Cilmi-baarista Warbaahinta ee Amani Africa uu taageerayo cilmi-baarista iyo horumarinta arrimaha la xiriira Midowga Afrika iyo qurba-joogta Afrika si loo hubiyo matalaad cadaalad ah. Safiirka Gaana u fadhiya Itoobiya, Robert Afriyie (PhD); ayaa sheegay in codsiga Afrika ee matalaadda cadaaladda ah ee hay'adaha caalamiga ah la iska indho tiray, taasoo ka dhigaysa qaaradda kaliya ee aan lahayn kursi joogto ah oo Golaha Amniga ah. Wuxuu sheegay in arrintan awgeed, Qaramada Midoobay ay qaaddo tallaabooyin lagu hagaajinayo matalaadda Afrika ee Golaha Amniga, kaas oo ay culays ku hayaan culayska Golaha Amniga. Ergeyga Gaarka ah ee Jabaan u fadhiya Midowga Afrika, Danjire Noboru Sekiguchi, ayaa sheegay in Afrika la siiyo matalaad cadaalad ah Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay iyo hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah. Jabaan waxay sidoo kale xaqiijisay taageerada ay u hayso dadaallada Afrika ee lagu hubinayo matalaad cadaalad ah Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay iyo hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah. Wuxuu sidoo kale ku dhawaaqay in Jabaan iyo dalalka xubnaha ka ah G4 ay bixin doonaan taageero buuxda si loo hubiyo matalaadda cadaaladda ah ee caalamiga ah ee Afrika. Gaar ahaan, wuxuu xusay in jihada loo dejiyay dib-u-habaynta qaab-dhismeedka Golaha Amniga ee "Heshiiska Mustaqbalka" ee la ansixiyay 2024 ay tahay mid rajo leh.
Waxa dhisi kara isla markaana adkeyn kara Itoobiya waa rabitaanka iyo fikirka mideysan ee muwaadiniinteeda.
Mar 4, 2026 87
Addis Ababa; Cirir 25/2018 (ENA): Madaxa Waaxda Dhismaha Dhaqanka Dimuqraadiyadda ee Xisbiga Barwaaqo, Mudane Malasa Alamu, oo waraysi siiyay WWI ayaa sheegay in waxa dhisaya isla markaana adkeynaya Itoobiya ay tahay rabitaanka iyo fikirka mideysan ee muwaadiniinteeda. Wuxuu caddeeyay in aragtida xisbigu ay ku dhisan tahay in talada la wadaago ay tahay jidka ugu habboon ee lagu xallin karo kala aragti duwanaanta taagan. Waxa uu sidoo kale xusay in xisbigu sii xoojin doono ka qeybgalka togan ee uu ku leeyahay geeddi socodka wadatashiga qaran. Sida uu sheegay, wadatashigu waa mid ka baxsan dano gaar ah, islamarkaana uu yahay arrin qaran oo ay wada leeyihiin dhammaan Itoobiyaanku. Komishinka Wadatashiga Qaran ee Itoobiya ayaa lagu aas aasay Xeer Lr. 1265/2014, si looga wada hadlo looguna xalliyo khilaafaadka salka ku haya arrimaha qaran, loona abuuro is afgarad guud oo dhex mara bulshada. Komishinku wuxuu qabanqaabiyaa madallo wadatashi oo loo dhan yahay, kuwaas oo lagu soo bandhigo talooyin ka qeyb qaata nabad waarta iyo dhismaha nidaam dimuqraadi ah oo xooggan. Sanadadii la soo dhaafay, komishinku wuxuu qabtay shaqo ballaaran oo ku saabsan kala xulista wakiillada iyo ururinta ajandayaasha, isagoo ka howl galay dhammaan deegaannada dalka, labada maamul magaalo, iyo sidoo kale Itoobiyaanka ku nool dibadda. Mudane Malasa Alamu ayaa sheegay in xisbigu aaminsan yahay in wadatashigu kaalin muhiim ah ka qaadanayo dhismaha Itoobiya oo noqota dal xooggan. Wuxuu xusay in xisbiga talada haya uu durba door muuqda ka qaatay geeddi socodka, isla markaana uu sii wadi doono dadaallada lagu abuurayo jawi ku habboon guusha wadatashiga. Wuxuu intaas ku daray in dheereynta muddada wadatashiga oo gaareysa sideed bilood ay fursad siinayso komishinka si uu shaqadiisa ugu dhameystiro si tayo leh. Ugu dambeyn, xisbigu wuxuu xaqiijiyay inuu mar walba diyaar u yahay inuu abuuro duruufo sahlaaya in Itoobiya gaarto heer sare oo is afgarad iyo midnimo ah, taas oo faa’iido weyn u leh jiilasha soo socda. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital
Wasiirka Difaaca, Inj. Caayisha Maxamed ayaa wadahadallo la yeelatay wasiirrada difaaca ee ka socda dalalka Afrika.
Mar 4, 2026 81
Addis Ababa; Cirir 24/2018 (ENA): Wasiirka Difaaca Inj. Caayisha Maxamed ayaa wadahadallo la yeelatay wasiirrada difaaca ee ka socda dalalka Afrika.   Wadahadallada ayaa lagu qabtay shirkii labaad ee Wasiirada Difaaca Afrika ee ka dhacay Addis Ababa munaasabadda sannad-guurada 130-aad ee Dagaalkii Adhwa.   Wasiirka Difaaca Injineer Caayosha ayaa wadahadallo laba geesood ah oo miro dhal ah la yeelatay wasiirrada difaaca iyo madaxda wufuud ka kala socota dalal kala duwan oo Afrika ah, sida laga soo xigtay xogta ay ENA ka heshay Warbaahinta Wasaaradda Difaaca.   Intii lagu jiray wadahadallada, waxaa si qoto dheer loo eegay xaaladda hirgelinta heshiisyada iskaashiga ee hore loo saxiixay ee u dhexeeya dalalka, waxaana la gaaray heshiis lagu wada shaqeynayo dhinacyo kala duwan, oo ay ku jiraan heshiisyo cusub oo is-afgarad ah oo sii horumarin doona iskaashiga. Wasiirku waxay sheegtay intii lagu jiray doodda; Guusha Adhwa, marka laga tago muhiimaddeeda taariikhiga ah, waa inay noqotaa ilo dhiirigelin weyn iyo qaab-dhismeed iskaashi si wadajir ah wax looga qabto khataraha amniga iyo badbaadada ee hadda Afrika wajahayso maanta.   Sidaa darteed, waxay sheegtay in loo baahan yahay in si wadajir ah loo wada shaqeeyo si loo hubiyo nabadda iyo xasilloonida qaaradda, iyo in si wadajir ah looga wada shaqeeyo midnimo iyo isku xirnaan.   Gaar ahaan, waxaa la gaaray heshiis ah in si wadajir ah looga wada shaqeeyo dhinacyada wareejinta tignoolajiyada militariga, tababarka iyo is-weydaarsiga khibradaha, iyo sidoo kale jihooyinka iskaashiga istaraatiijiyadeed ayaa la dejiyay si wadajir ah looga hortago argagixisada iyo khataraha amniga ee xuduudaha ka gudba.   Wasiirrada difaaca ee dalalka Afrika ee ka qaybgalaya doodda ayaa sheegay inay qaddariyeen doorka hoggaamineed iyo kan aan la beddeli karin ee Itoobiya ay ka geysanayso nabadda iyo xasilloonida qaaradda.   Waxay muujiyeen farxad qoto dheer oo ay ku qabaan dabaaldegga Maalinta Guusha Adwa, oo ah sharafta dadka madow, iyagoo la jira walaalahooda Itoobiya, waxayna xaqiijiyeen rabitaankooda xooggan ee ah inay sii wadaan ka shaqaynta iyagoo go'aan ka gaaraya dhisidda awoodda difaaca ee wadajirka ah.   Doodda labada dhinac ayaa la sheegay inay kor u qaadayso joogitaanka diblomaasiyadeed ee Itoobiya ee Afrika iyo sii xoojinta dadaallada diblomaasiyadeed si loo hubiyo amniga guud ee qaaradda iyo isku xirnaanta.   Dalalka iyo hay'adaha uu Wasiirku la yeeshay wadahadallo waxaa ka mid ahaa Wasiirrada Difaaca iyo jeneraal sare oo ka kala socda Kenya, Koonfurta Suudaan, Zimbabwe, Zambiya, Jamhuuriyadda Koongo, Botswana, Ruwanda, Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Kongo, Kameruun, Mali iyo Aljeeriya, iyo sidoo kale hoggaamiyeyaasha sare ee Ciidanka Ilaalada ee Bariga Afrika.
Arrimihii ugu muhiimsanaa uu Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) intii uu ku guda jiray waraysigii uu Luuqada Tigreega kula qaatay ENA ka dhawaajiyay waxaa kamid ah :
Mar 4, 2026 81
Fariin uu u diray shacbka iyo dhalinyarada Deegaanka Tigraay:   👉 "Shacabka Tigreegu Dagaal ka sokow waxay u aad ugu baahan yihiin nabad iyo horumar."   👉 Wuxuu kula taliyay dhalinyarada inay awood helaan oo ay iska ilaaliyaan kuwa dagaalka ku wada.   👉 Wuxuu xaqiijiyay in dowladdu ay leedahay rabitaan xooggan oo ah inay hubiso nabadda deegaanka Tigreega iyo inay ka hortagto dagaal kale.   Marka laga hadlayo sababaha dagaalka waqooyi   👉 TPLF waxaa ku xiran fikirka dib u dhaca ah ee 50 sano ka hor mana rabaan inay aqbalaan isbeddelka. Xilli ay adduunka hoggaaminayaan tignoolajiyada iyo "dhaqan-wanaagga", isku dayga ururku ku doonayo inuu ku socdo waddadii hore ayaa horseeday isku dhac.   👉 Xooggi hore (TPLF) waxay u arkeen Xoogga isbeddelka inay yihiin cadowga iyagoo shacabka ku beeraya cabsi been ah oo ah "Annagu Haddii aan idin maamulin Itoobiya way burburi doontaa."   Marka laga hadlayo hirgelinta Heshiiska Nabadda ee Pretoria:   👉 Wuxuu sheegay in dowladdu ay si dhakhso ah u soo celisay adeegyada sida bangiyada, korontada iyo isgaarsiinta si dadka Tigray ay u helaan nabad.   👉 Si kastaba ha ahaatee, wuxuu dhaleeceeyay kooxda hartay inay muujiyeen u janjeera inay si xul ah u "fuliyaan" heshiiska. Gaar ahaan, wuxuu soo hadal qaaday ku guuldareysiga ixtiraamka nidaamka dastuuriga ah iyo go'aanka Guddiga Doorashooyinka Qaranka.   👉 Wuxuu sheegay in ururku uu u adeegsanayo miisaaniyadda loo qoondeeyay horumarinta si uu ugu diyaar garoobo dagaalka iyo quudinta dagaalyahannada, taas oo dhibaato dheeraad ah ku haysa shacabka Tigray.   Marka laga hadlayo xadgudubyada xuquuqda aadanaha ee la geystay intii lagu jiray dagaalka:   👉 Wuxuu sheegay in dagaalku had iyo jeer leeyahay dhinac xun, wuxuuna tilmaamay in caddaaladda ku meel gaarka ah ay lagama maarmaan u tahay in la hubiyo isla xisaabtanka.   👉 Wuxuu sheegay in habkan loo fuliyo si ka xor ah eex siyaasadeed iyo in kuwa galay dambiyada la la xisaabtamo.   Doorka dowladda Eritiriya (Shacbiya)   👉 Wuxuu xusay in taageerada ay bixiyeen ciidamada Eriteriya intii lagu jiray dagaalka ay tahay mid la xasuusto.   👉 Si kastaba ha ahaatee, wuxuu si cad u sheegay in nooc kasta oo dambiyo, dilal iyo dhac ah oo laga geystay dagaalka (gaar ahaan meelaha Aksum, Adwa iyo Shire) ay yihiin kuwo aan la aqbali karin oo la cambaareyn karo.   👉 Wuxuu sheegay in dowladdu ay ka soo horjeedo faragelin kasta oo shisheeye ayna ka shaqeyn doonto sidii loo ilaalin lahaa madaxbannaanida dalka.  
Dagaalkii Waqooyi waxaa sababay diidmada TPLF ee Isbeddelka iyo xiisaha ay u qabto Fikradaha Hore ee uu Waqtigu Ka Tagay — Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.)
Mar 4, 2026 69
Addis Ababa; Cirir 24/2018 (ENA): Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr) ayaa shaaciyay in Dagaalkii Waqooyi uu sababay diidmada hoggaanka TPLF ee isbeddelka iyo xiisaha ay u qabaan sii wadida fikradaha uu waqtigu ka tagay.   Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa waraysi luuqada Tigreega kula yeeshay Wakaaladda Wararka Itoobiya.   Sharaxaaddiisa ku saabsan sababaha asalka u ah Dagaalkii Waqooyi ee waqtigaas, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in diidmada TPLF ee isbeddelka iyo xiisaha "aniga kaliya ayaa yaqaanna" ay ahaayeen sababaha khilaafka.   Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in TPLF ay tahay urur ay ku xiran yihiin fikrado hore oo aan dhulka la soo dhigi karin; ma aha oo kaliya tan, laakiin sidoo kale waxay qaadaysay tallaabooyin naftooda khatar gelinaya.   Wuxuu sheegay in xoogga isbeddelku uu isku dayay inuu carqaladeeyo safarka ay bilowday; Wuxuu sidoo kale xusay in dagaalkii ay TPLF bilowday uu sababay khasaare badan.   Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in sababta labaad ee muhiimka ah ay la xiriirto Itoobiyada cusub; wuxuu sharraxay in TPLF ay ka shaqeysay sidii ay Itoobiya ugu hayn lahayd xaalad shaki iyo cabsi ah, taasoo ah sababta dhibaatooyinka uga sii daraya.   Wuxuu xusay in xoogga isbeddelku uu keenay isbeddello mucjiso ah oo adduunka ka yaabiyay; wuxuu sidoo kale sheegay in xoogga isbeddelku uu la shaqeynayo dadka dib u dhacay ee aan aqoon urta horumarka iyadoo la jaanqaadaya xoogga isbeddelka iyo beddelka dadka iyo naftooda.   Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sharraxay in kala qaybsanaanta siyaasadeed ee heer qaran ay tahay sabab kale; wuxuu sharraxay in qaab-dhismeedka siyaasadeed ee ku salaysan dood been abuur ah uu sababay in nidaamka siyaasadeed uu burburo.   Dagaalku, inkastoo uu leeyahay dhinacyo u gaar ah, waa in aan loo tixgelin mid ka go'an dhibaatada qaab-dhismeedka qaranka, ayuu yiri.   Wuxuu sidoo kale sheegay in aan u shaqeyno jiil ahaan, islaamrkaana inuu si adag u aaminsan yahay in mowqifka dowladdu uu yahay in xallinta dhibaatooyinka iyada oo loo marayo wadahadal ay tahay xalka kaliya.   Wuxuu sheegay in dawladdu ay aaminsanahay in gole wadatashi qaran uu noqon karo xal qaran oo muhiim ah si taas loo sameeyo.   Wuxuu sidoo kale tilmaamay in Guddiga Wadatashiga Qaranka la aasaasay oo inta badan shaqada laga dhammeeyay meel ka baxsan Tigray ilaa hadda.   Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in awoodda taagan ay si ula kac ah uga shaqeyneyso sidii looga hortagi lahaa wadahadalka, dadkeennu inay fadhiistaan ​​oo ay ka wada hadlaan, su'aalo keenaan oo ay xal u helaan; wuxuu kaloo sheegay inaan rumaysnayn in tani ay tahay habka saxda ah.  
Tallaabooyinka lagu xaqiijinayo ka faa’iidaysiga haweenka ayaa lasii xoojin doona— Dr. Ergooge Tasfaaye
Mar 4, 2026 77
Addis Ababa, Cirir 24/2018 (ENA): Wasiirka Haweenka iyo Arrimaha Bulshada, Dr. Ergooge Tasfaaye, ayaa sheegtay in tallaabooyinka lagu xaqiijinayo ka faa’iidaysiga dhammaystiran ee haweenka la sii xoojin doono.   Wasaarada Nabadda ayaa iyada oo la kaashanaysa ururrada haweenka barnaamij qaran oo ku socda halkudhigga “Itoobiya adkaysi leh oo barwaaqo ah oo ka dhalatay ka qaybgalka haweenka.”   Wasiir Ergooge Tasfaaye ayaa sheegtay in sannadadii isbeddelka la diiwaangeliyay guulo la taaban karo oo xaqiijinaya ka qaybgalka haweenka ee dhinacyada dhaqaalaha, bulshada iyo siyaasadda.   Waxay tilmaantay in siyaasadaha horumarineed ee dalka ay haweenka ka dhigeen udub-dhexaadka isbeddelka, isla markaana ay hadda door muuqda ka qaadanayaan horumarka qaranka.   Dhanka dhaqaalaha, waxay sheegtay in la sameeyay dadaallo lagu hubinayo in haweenku noqdaan milkiilayaal hantiyeed. Waxay sidoo kale xustay in ka qaybgalka haweenka ee waxbarashada uu ka kordhay 16 boqolkiiba una gaaray 50 boqolkiiba, taas oo ka mid ah guulaha laga gaaray dhinaca bulshada.   Siyaasadda, ka qaybgalka haweenka ee baarlamaanka oo hore u yaraa ayaa hadda gaaray 41 boqolkiiba, halka golaha wasiirrada ay haweenku ka yihiin ku dhowaad kala bar xubnaha, taas oo ka mid ah horumarka la diiwaangeliyay.   Wasiirku waxay adkaysay in tallaabooyinka lagu xaqiijinayo ka faa’iidaysiga haweenka ee dhammaan dhinacyada la sii xoojin doono.   Waxay sheegtay in doorka haweenka ee doorashooyinka qaranka uu yahay mid aan la beddeli karin oo lagama maarmaan ah, waxayna ugu baaqday haweenka inay kaalintooda ka qaataan si doorashada guud ee toddobaad ay u noqoto mid nabdoon oo dimuqraadi ah oo guul ku dhammaata. Afhayeen Ku-xigeenka Golaha Fadareeshinka iyo madaxweynaha garabka haweenka ee Xisbiga Barwaaqo, Sahra Xumad, ayaa dhankeeda sheegtay in sannadadii la soo dhaafay la qabtay hawlo lagu xaqiijinayo barwaaqo wadajir ah iyo ka faa’iidaysi dhaqaale oo waara oo haweenka ah.   Waxay intaas ku dartay in garabka haweenka ee xisbiga uu ka shaqeeyay kor u qaadista wacyiga haweenka iyo awood-siintooda, si ay door muuqda uga qaataan xaqiijinta nabad waarta.   Madashan maanta ayaa ahayd gunaanadka barnaamij qaran oo ka socday heer federaal ilaa heer tuulo laga bilaabo 12-ka Dharabley ilaa 12-ka Cirir 2018, waxaana muddadaas hal bil ah ku wadahadlay dooday in ka badan 10 milyan oo haween ah.   Sidoo kale waxaa la qabtay hawlo kala duwan oo ay ka mid yihiin dhiig-shubis iyo barnaamijyo xeedho wadaag cunto ah. Waxaa la xusay in si loo xaqiijiyo ka qaybgalka haweenka iyo guusha doorashada toddobaad, ay lagama maarmaan tahay in haweenku sii xoojiyaan doorkooda.   Barnaamijka waxaa ka soo qayb galay Aadan Faarax oo ah ku-xigeenka ra’iisul wasaaraha iyo madaxweyne ku-xigeenka Xisbiga Barwaaqo, Wasiirka Nabadda Maxamed Idiris, hoggaamiyayaal sare iyo xubno ka tirsan ururrada haweenka.
Waxqabadyo miro-dhal ah oo xaqiijinaya ka faa’iidaysiga dhammaystiran ee haweenka ayaa la fuliyay
Mar 4, 2026 82
Addis Ababa, Cirir 24/2018 (ENA): Dowladda ayaa fulisay tallaabooyin wax ku ool ah oo lagu xaqiijinayo in haweenku si buuxda uga faa’iidaystaan dhinacyada siyaasadda, dhaqaalaha iyo bulshada, sida uu sheegay Aadan Faarax oo ah ku-xigeenka ra’iisul wasaaraha, ahna madaxa xarunta isku-dubaridka dhismaha nidaamka dimuqraadiyadda, ahna madaxweyne ku-xigeenka Xisbiga Barwaaqo.   Wasaarada Nabadda ayaa iyada oo kaashanaysa ururrada haweenka wadda barnaamij qaran oo dhaqdhaqaaq ah oo halkudhiggiisu yahay “Itoobiya adkaysi leh oo barwaaqo ah oo ka dhalatay ka qaybgalka haweenka.”   Aadan Faarax ayaa sheegay in dowladdu aaminsan tahay in horumarka guud ee dalka lagu xaqiijin karo marka haweenka laga dhigo udub-dhexaadka hawlaha siyaasadeed, dhaqaale iyo bulsho.   Wuxuu xusay in dowladdu ka shaqaynayso hagaajinta caqabadaha ka jira dhinacyadaas si loo xaqiijiyo ka faa’iidaysiga buuxa ee haweenka.   Isagoo ka hadlayay ka qaybgalka siyaasadeed iyo matalaadda haweenka, ayuu sheegay in la fahmay in hoggaaminta haweenku ay saldhig adag u tahay dhismaha qaranimada iyo is-afgaradka waara. Wuxuu tilmaamay in 50 boqolkiiba xubnaha golaha wasiirrada federaalka ay haween yihiin, taas oo keentay aqoonsi caalami ah, isla markaana dadaallada lagu xoojinayo hoggaaminta haweenka ay sii socon doonaan. Dhanka dhaqaalaha, wuxuu sheegay in si loo saxo farqiga jira ay muhiim tahay in haweenka laga dhigo tiir dhaqaale iyo matoor wax-soo-saar. Wuxuu caddeeyay in in ka badan 6.6 milyan oo haween ah ay heleen shahaadooyin xaqiijinaya lahaanshaha dhulka.   Wuxuu sidoo kale xusay in barnaamijyo horumarineed oo kala duwan lagu hubiyay in haweenku noqdaan ka faa’iidaystayaasha ugu horreeya, taas oo ka dhigtay inay noqdaan saldhigga wax-soo-saarka qaranka.   Marka la eego caddaaladda bulsho, wuxuu sheegay in la fuliyay hawlo lagu xaqiijinayo sinnaanta iyo caddaaladda bulshada. Wuxuu tilmaamay in dhinacyada waxbarashada, caafimaadka iyo ilaalinta bulshada ay haween badan ka faa’iidaysteen isbeddellada la sameeyay.   Wuxuu carrabka ku adkeeyay in dowladda ay aaminsan tahay in doorka hormuudka ah ee haweenku uu yahay tiirka lagu gaari karo Itoobiya tusaale u noqota dalalka kale iyo barwaaqo waarta. Wuxuu xaqiijiyay in dadaallada lagu dhisayo dimuqraadiyad bisil iyo xaqiijinta ka qaybgalka iyo ka faa’iidaysiga haweenka ay sii xoogeysan doonaan. Dhankiisa, Wasiirka Nabadda, Maxamed Idiris, ayaa sheegay in nabaddu ay tahay saldhigga jiritaanka aadanaha, isla markaana bulsho nabdoon ay muujinayso heer akhlaaqeed sare.   Wuxuu xusay in nabad dhammaystiran lagu gaari karo wada-shaqayn dhammaan dhinacyada ah, isla markaana ka qaybgalka haweenku uu yahay arrin lama huraan ah. Wuxuu intaas ku daray in marka laga soo tago doorkooda nabadda bulshada, haweenku ay sidoo kale door muhiim ah ka qaataan dadaallada lagu kobcinayo jiilal u taagan nabadda.
Ciidanku wuxuu ficil ahaan u muujinayaa inuu garab taagan yahay shacabka
Mar 4, 2026 69
Lume, Cirir 2/2018 (ENA):- Wasiirka Gaashaandhigga, Injineer Caasha Maxamed, ayaa sheegtay in Ciidanka Difaaca Qaranku ay si dhab ah u muujinayaan garab istaaggooda shacabka.   Wasaaradda Gaashaandhigga ayaa guryo casri ah oo ay ka dhistay degmada Lume ee Bariga Shawaa ku wareejisay qoysas danyar ah, beeraley iyo qoysaska ciidamada.   Intii lagu guda jiray munaasabadda wareejinta, Inj. Caasha waxay sheegtay in adeegga tabrucaadk uu dalka ka abuuray dhaqan shaqo oo cusub.   Waxay xustay in wareejinta guryahani ay si wax ku ool ah u muujinayso mabda’a iskaashi iyo gaarsiinta adeegyada dadka nugul, isla markaana ay caddeyn u tahay sida ciidanku u garab taagan yahay shacabka.   Waxay intaas ku dartay in Ciidanka Difaaca Qaranku iyagoo gudanaya waajibaadkooda ilaalinta qaranka ay sidoo kale hormuud ka yihiin howlaha horumarinta, taasoo muujinaysa kaalintooda sharafta leh. Dhankeeda, Wasiirka Caddaaladda, Hanna Ar'aayasilaase, ayaa sheegtay in dhismaha guryahan ay tahay arrin farxad weyn leh.   Waxay xasuusisay in barnaamijka horumarinta isku xirka miyiga oo uu hindisay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) uu ujeeddadiisu tahay in horumarrada ballaaran ee magaalooyinka ka bilaabmay la gaarsiiyo bulshada ku nool miyiga.   Waxay tilmaantay in guryaha loo dhisay si heer sare ah, isla markaana ay u oggolaanayaan qoysaska inay ka shaqeeyaan beero yar-yar oo ay ku beeri karaan khudaar, moos, afokaadho iyo dalagyo kale oo dakhli u noqon kara.   Gudoomiyaha Bariga Shawaa, Ababu Waaqoo, ayaa sheegay in marka laga soo tago dadaalka ciidanku ku xaqiijinayaan nabadda, ay sidoo kale dhiseen 65 guri oo ay ku wareejiyeen qoysas u baahan.   Wuxuu intaas ku daray in maamulka deegaanku qorsheynayo in tuuladan tusaalaha ah lagu ballaariyo lix tuulo oo kale, si beeraleydu hal meel ugu wada noolaadaan ugana helaan adeegyada biyaha, korontada, caafimaadka, waxbarashada iyo waddooyinka meel u dhow. Guryahan ayaa loo qoondeeyay beeraley danyar ah, qoysaska geesiyaal u huray naftooda jiritaanka dalka, iyo qoysaska ciidamada amniga ee ku naf waayay iyagoo ilaalinaya nabadda deegaanka.   Mid ka mid ah ka faa’iidaystayaasha, Marwo Abiyot Faqadha, ayaa sheegtay inay hore afar carruur ah ugula noolaan jirtay guri kiro ah, balse hadda ay aad ugu faraxsan tahay in dowladda u aragtay dhibtooda oo ay siisay guri casri ah oo leh adeegyo aasaasi ah.
Wakaalada Warka Itoobiya
2015