Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Xuskani maalinta Xuquuqda Aadamaha oo ah mid caalamiya ayaa ahayd mid lagu iftiimiyay muhiimadda ilaalinta xuquuqda, karaamada, sinnaanta iyo xorriyadda banii’aadamka. Munaasabadda waxaa ka qaybgalay masuuliyiin ka socda heer deegaan oo uu uhoreeyo Gudoomiye kuxigeenka Maxkamada Guud ee Deegaanka Soomaalida, Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Cadaalada, masuuliyiin heer federaal ah oo uu ugu horeeyo madaxa Hay'ada Xuquuqul-iinsaanka ee Qaramada Midoobay ufadhiya Itoobiya, ururrada bulshada rayidka, dhalinyaro, haween, culimaa'udiin, xubno Booliska Soomaalida ka socda iyo bahwadaagta caalamiga ah. Gudoomiye kuxigeenka Maxkamada Guud ee DDS Mudane Cabdikariim Axmed oo ka hadlay horumarka laga sameeyay ilaalinta xuquuqda aadanaha ayaa sheegay in lagu guulaystay ilaalinta xuquuqda aadamaha, islamarkaana lasii wadayo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Addis Ababa, Xoorreey 1/2018 (ENA): Wakiilka IOM ee Itoobiya, Abibatu Wane, ayaa sheegtay in Itoobiya ay muujisay hagar-la’aan dhab ah oo ku aaddan bixinta hoyga iyo taageerada in ka badan hal milyan oo qaxooti ah, taasoo astaan u ah ficil saaxiibtinimo oo dhab ah. Tirada qaxootiga iyo barakacayaasha ayaa sii kordhaysa, iyadoo hadda dunida ay ku nool yihiin ilaa 90 milyan oo qaxooti iyo barakacayaal ah. Intooda badan waxay ku nool yihiin qaaradda Afrika. Itoobiya waxay martigelisay tiro badan oo qaxooti ah oo ka yimid dalal kala duwan oo deriska ah, iyada oo talaabooyin kala duwan lagu taageerayo qaxootiga la fuliyay. Tani waxay dalka ka dhigtay mid ka mid ah wadamada ugu sareeya ee Afrika ee martigeliya qaxootiga, taasoo ku abaal-marisay aqoonsi iyo ammaano caalami ah. Abibatu Wane ayaa intaa ku daray in Itoobiya ay muddo dheer lahayd dhaqanka soo dhawaynta qaxootiga, iyadoo ka sarreysay heshiisyada iyo xeerarka caalamiga ah ee la xiriira qaxootiga. Dalka ayaa bixiyay taageero iyo hagid, oo ay ku jiraan hoy, daryeel nololeed maalinle ah, iyo adeegyo caafimaad, si loo hubiyo ammaanka iyo sharafka qaxootiga. Inta badan, Itoobiya ma aha oo kaliya meel lagu dejiyo qaxootiga, balse sidoo kale waxay ka shaqeysaa sidii loo dhex-gelin lahaa bulshada iyo dhaqaalaha dalka, iyada oo siinaysa qaxootiga fursado nolosha iyo wax-soo-saarka bulshada dhexdeeda. Ugu dambayntii, Abibatu Wane ayaa sheegtay in tani ay tahay ficil hagar-la’aan ah oo muuqda oo ay Itoobiya ku muujisay taageerada qaxootiga. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Hosanna; Gudba 30/2018 (ENA): Ka-qaybgalayaasha xuska maalinta qowmiyadaha, shucuubta iyo vulshada ayaa sheegay in Maalintani ay tahay hab lagu arko laguna xuso wejiga dhabta ah ee Itoobiya. Xuskii 20-aad ee Maalinta Qowmiyadaha, Shucuubta iyo Bulshada ayaa lagu xusay magaalada Hosanna iyadoo uu joogo Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ka-qaybgalayaasha ka kala yimid meelo kala duwan, ayaa sheegay in munaasabaddani ay tahay hab lagu arko laguna xuso wejiga dhabta ah ee Itoobiya. Faallo ay bixisay, Rahel Gabremika'el , oo ka timid ka qeyb galayaash ak yimid deegaanka Tigreega, ayaa sheegtay inay aragtay qurux gaar ah dabaaldegga maalinta marka annaga oo Itoobiyaan ah aan wada soconno midnimo iyo iskaashi. Mudane Asnaqe Ayele, oo ka yimid deegaanka Sidhaama, ayaa sheegtay in munaasabaddan lagu xusay si midab leh oo qurux badan oo leh aqoonsiyo kala duwan oo matalaya Itoobiya. Wuxuu sheegay in xafladdu, marka laga soo tago abuurista fursad lagu isdhaafsado dhaqamada iyo dhaqamada, ay sidoo kale door aan la bedeli karin ka ciyaarto xoojinta qiimaha midnimada. Dhankiisa, Alimirax Axmed, oo ah nin dhalinyaro ah oo ka soo jeeda deegaanka canfarta, oo ka qayb qaatay dabaaldegga maalinta, ayaa sheegay in dabaaldegga xafladda ee Magaalada Hosanna uu ka duwanaa; wuxuu muujiyay farxaddiisa sababtoo ah qiimaha midnimada iyo Itoobiyaanka waxaa laga tarjumay soo dhawaynta martida. Wuxuu sidoo kale sheegay in xafladaha qaran ee noocan oo kale ah ay si weyn uga qayb qaateen xoojinta dhaqdhaqaaqa isbeddelka dhammaystiran ee ka bilaabmay Itoobiya. "Maalinta Qowmiyadaha ma aha oo kaliya mid qurux badan laakiin sidoo kale waxay leedahay awood ay ku beddesho dalka iyadoo la xoojinayo wadajirka iyo dhammaystirka Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya," ayuu yiri Dr. Yirdhaw Nasir (PhD), oo ka yimid gobolka Silte. Wuxuu sheegay in xafladdu aysan kaliya xoojin doonin wadajirka laakiin sidoo kale ay si weyn uga qayb qaadan doonto xoojinta dhismaha dawladda. Maalinta 20-aad ee Qawmiyadaha, Shucuubta iyo Bulshada Itoobiya ayaa lagu xusay magaalada Hosanna iyadoo lagu xusayo "Midnimada Qaranka ee Is-afgaradka Dimuqraadiga". #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Adhaama; Gudba 30/2018 (ENA):- Machadka Caafimaadka Dadweynaha Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in olole tallaal qaran oo tallaalka dabaysha ah la qaban doono laga bilaabo Xoorrey 3 ilaa 6, 2018 T.I. Madal abaabul daneeyayaal ah oo loogu talagalay in lagu gaaro ololaha tallaalka ayaa maanta lagu qabtay magaalada Adhaama. Sida laga soo xigtay Mudane Indhaale Semene, Agaasimaha Kormeerka Cudurrada iyo Ilaalinta ee Machadka Caafimaadka Dadweynaha Itoobiya, olole tallaal qaran oo isku-dubarid ah ayaa lagu qaban doonaa dalka oo dhan si loo ciribtiro cudurka dabaysha. Wuxuu ku boorriyay dhammaan daneeyayaasha inay doorkooda ka qaataan sidii ololahan uu u noqon lahaa mid guuleysta, iyadoo laga bilaabayo wacyigelin. Wuxuu xusay in dhammaan deegaannada, agabka tallaalka iyo agabka la xiriira la gaarsiiyay xarumaha caafimaadka ee degmo kasta oo loo qaybiyay kebele; wuxuu intaas ku daray in abaabulka bulshada, oo ay ku jirto diyaarinta kheyraadka aadanaha, la sameeyay. Wuxuu sharraxay in ololahan uu ku jiri doono tallaallada dabaysha ee albaab-ilaa-albaab ah, iyo sidoo kale aqoonsashada carruurta muujiya astaamaha cudurka.   Sida ay sheegtay Marwo Tseganesh Gedl, La-taliyaha Isgaarsiinta ee Barnaamijka Tallaalka ee Wasaaradda Caafimaadka, carruurta aan helin tallaalka dabaysha ee joogtada ah ayaa lagu dari doonaa ololaha. Waxat sheegtay in lagu tallaali doono goobaha tallaalka ee ku meel gaarka ah iyo xarumaha caafimaadka. Waxay tilmaamtay in tallaalka la bixin doono isku mar magaalooyinka, degmooyinka iyo kebelelada dhammaan gobollada; wuxuu ku boorriyay daneeyayaasha heer kasta inay iskaashadaan oo ay gacan ka geystaan ​​guusha. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Hosanna; Gudba 30/2018 (ENA): Ka-qaybgalayaasha xuska maalinta qowmiyadaha, shucuubta iyo vulshada ayaa sheegay in Maalintani ay tahay hab lagu arko laguna xuso wejiga dhabta ah ee Itoobiya. Xuskii 20-aad ee Maalinta Qowmiyadaha, Shucuubta iyo Bulshada ayaa lagu xusay magaalada Hosanna iyadoo uu joogo Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.). Ka-qaybgalayaasha ka kala yimid meelo kala duwan, ayaa sheegay in munaasabaddani ay tahay hab lagu arko laguna xuso wejiga dhabta ah ee Itoobiya. Faallo ay bixisay, Rahel Gabremika'el , oo ka timid ka qeyb galayaash ak yimid deegaanka Tigreega, ayaa sheegtay inay aragtay qurux gaar ah dabaaldegga maalinta marka annaga oo Itoobiyaan ah aan wada soconno midnimo iyo iskaashi. Mudane Asnaqe Ayele, oo ka yimid deegaanka Sidhaama, ayaa sheegtay in munaasabaddan lagu xusay si midab leh oo qurux badan oo leh aqoonsiyo kala duwan oo matalaya Itoobiya. Wuxuu sheegay in xafladdu, marka laga soo tago abuurista fursad lagu isdhaafsado dhaqamada iyo dhaqamada, ay sidoo kale door aan la bedeli karin ka ciyaarto xoojinta qiimaha midnimada.   Dhankiisa, Alimirax Axmed, oo ah nin dhalinyaro ah oo ka soo jeeda deegaanka canfarta, oo ka qayb qaatay dabaaldegga maalinta, ayaa sheegay in dabaaldegga xafladda ee Magaalada Hosanna uu ka duwanaa; wuxuu muujiyay farxaddiisa sababtoo ah qiimaha midnimada iyo Itoobiyaanka waxaa laga tarjumay soo dhawaynta martida. Wuxuu sidoo kale sheegay in xafladaha qaran ee noocan oo kale ah ay si weyn uga qayb qaateen xoojinta dhaqdhaqaaqa isbeddelka dhammaystiran ee ka bilaabmay Itoobiya.   "Maalinta Qowmiyadaha ma aha oo kaliya mid qurux badan laakiin sidoo kale waxay leedahay awood ay ku beddesho dalka iyadoo la xoojinayo wadajirka iyo dhammaystirka Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya," ayuu yiri Dr. Yirdhaw Nasir (PhD), oo ka yimid gobolka Silte. Wuxuu sheegay in xafladdu aysan kaliya xoojin doonin wadajirka laakiin sidoo kale ay si weyn uga qayb qaadan doonto xoojinta dhismaha dawladda. Maalinta 20-aad ee Qawmiyadaha, Shucuubta iyo Bulshada Itoobiya ayaa lagu xusay magaalada Hosanna iyadoo lagu xusayo "Midnimada Qaranka ee Is-afgaradka Dimuqraadiga". #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA

Hosaana, Gudba 29/2018 (ENA): Xuska 20'aad oo maanta lagu qabtay magaalada Hosaana oo u kaqayb galay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmad ayaa u dhacay sidii logu talagalay. Deegaanka Oromiya ayaana la wareegay munaasabadda xigta iyadoo lagu qabanayo magaalada Jima.   #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Hosana ; Gudba 29/2018 (ENA): Marka sharka cawdga usarakaco, Itoobiyaanku waa inay fahmaan inaanan noqon aalad cadawgu ku adeegto. Dun uu cadowgu tolay lama kalasaarikaro, lama furi karo. Markaan mid nahay oo aan kahortagno cadawga raba in uu na kala qaybiyo islamarkaan taarikh dhaxalgal ah dalka uga tagno ,waana in aan ogaanaa xeeladaha cadawga, markastan ilaashano nabadeena ,wixii jirana aan wadahadal ku xalino, si hufan oo daacada ahna aan u fushanayno hawlheena.   Marka aynu midowno, oo aan fahano rabitaanka sharka cadawga ee rabo in uu naso dhexgalo waa inaynu kahortagno oo aan xoojino nabaddeenna, adeegsano wadatashiga iyo isafgarad islamarkaana, si taxaddar leh aan uga shaqeynaa dhammaan goobaha shaqada ee aan ku hawlannahay. Sidoo kale waa inaynu la dagaalanaa xatooyada, oo aan mudnaanta siino danaha dalka iyo sharafta dadkeenna, una firfircoonaanaa laqabsiga aaladaha casriga ah iyo isbeddelka, oo aan gaarno madax bannaani dhamaystiran.   Aan kagudubno saboolnimada iyo tuugsiga , si aan ugamidha dhalino hawlaha waaweyn ee aan bilawnay, waxaan dhamaan shacabka Itoobiya ugu baaqayaa in aan xoojino nabada, kuxalinaa khilaafadka wadahadal, wadatashi, midnimo iyo horaysiinta danaha guud ee dalka— Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Addis Ababa, Gudba 26/2018 (ENA): Dr. Asjaalew Warqu, oo ah Lataliyaha Sare ee Wasaaradda Caafimaadka, ayaa u sheegay WWI in fayraska Marburg uu keeno cudur uu sababayo fayras. Wuxuu sheegay in badanaa uu ku faafo dheecaannada jirka ee ka soo baxa qofka qaba cudurka iyo taabashada tooska ah ee jirkiisa. Sidaas darteed, waxaa muhiim ah in laga fogaado taabashada tooska ah, lana ilaaliyo nadaafadda gacmaha iyadoo lagu dhaqayo biyo iyo saabuun ama la isticmaalayo sanitaaysar. Waxa kale oo uu sheegay inaan la taaban karin qaybaha kala duwan ee jirka adigoon gacmaha nadiifin. Haddii calaamado ama xanuun la dareemo, waxaa lagu talinayaa in si degdeg ah loola xiriiro xarunta caafimaad ee kuugu dhow, ama in lala socodsiiyo kooxda gurmadka degdegga ah ee Hay’addaha Caafimaadka Bulshada si loo helo adeegyada xiga.   Wuxuu yiri waa in dadka iska ilaaliyaan xaaladaha keeni kara taabashada tooska ah ee u sahlaya in cudurku ku faafo. Sidoo kale, meelaha ay dadku ku badan yihiin sida gaadiidka, goobaha cibaadada iyo goobaha shaqada, waa in la helo adeeg si aan taabasho toos ah u dhicin. Wasaaraddu waxay xustay in haddii la raaco tilmaamaha sare ku xusan, ay suuragal tahay in la xakameeyo faafitaanka fayraska, isla markaana la yareeyo halista qaadista cudurka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Semara; Gudba 24/2018 (ENA): Taageerada qalabka caafimaadka ee la siiyay Xafiiska Caafimaadka deegaanka Canfarta waxay gacan ka geysan doontaa horumarinta bixinta adeegga caafimaadka, ayuu yiri madaxa xafiiska, Yasin Xabib. Qalabka caafimaadka ee ay soo ururiyeen Itoobiyaanka ku nool Kanada ayaa lagu wareejiyay Xafiiska Caafimaadka deegaanka canfarta iyada oo loo marayo wakiilkooda. Madaxa Xafiiska Caafimaadka dergaanka Canfarta, Yasin Xabib, oo ka qaybgalay munaasabadda wareejinta, ayaa yiri; Xafiisku wuxuu wadaa hawlo kala duwan si loo horumariyo bixinta adeegga caafimaadka iyadoo la isku dubaridayo mutadawiciinta iyo ururada taageeraya. Wuxuu sheegay in taageerada maanta la bixiyay ay si weyn u caawin doonto bixinta adeegyada caafimaadka ee xarumaha caafimaadka ee deegaanka iyo yareynta yaraanta sahayda. Waxaan kaaga mahadcelineynaa taageerada; Ururada kale ee samafalka iyo samafalayaasha ayaa sidoo kale laga codsaday inay raacaan tusaalahan oo ay sii wadaan bixinta taageero la mid ah. Wakiilka mutadawiciinta, Marwo Birtukaan Kassa, oo soo ku wareejisay taageerada, ayaa tiri; "Iskaashiga midba midka kale waa dhaqan aan haysanno oo aan weli haysanno Itoobiyaan. Waxay sheegtay in taageerada ay bixiyaan Itoobiyaan iyo Itoobiyaan asal ahaan ka soo jeeda Kanada aysan ku koobnayn tan, laakiin ay socoto. Qalabka caafimaad ee la bixiyay waxaa ka mid ah sariiraha isbitaalka ee casriga ah, kuleyliyeyaasha, kuraasta curyaamiinta, bareegyada, ulaha, iyo kombiyuutarrada. Waxaa sidoo kale la xusay in taageerada ay ku kacday in ka badan 30 milyan oo doolar. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Addis Ababa; Gudba 22/2018 (ENA): Maamulka Magaalada Addis Ababa ayaa hirgelin doona nidaam wax looga qabanayo cabashooyinka canshuur bixiyayaasha Khamiista soo socota. Nidaam cusub oo lagu xallinayo cabashooyinka la xiriira ururinta canshuuraha iyo bixinta canshuurta dakhliga ee Addis Ababa ayaa la aasaasay iyadoo la hoos geeyay Xafiiska maayarka Magaalada. Nidaamku waa meesha ay canshuur bixiyayaasha aan ku qanacsanayn nidaamka dib u habaynta cabashooyinka ee lagu aasaasay Xafiiska Dakhliga ee maamulka ay ku soo gudbin karaan cabashooyinkooda. Sidaas darteed, cabashooyinka la xiriira ururinta dakhliga, anshaxa shaqaalaha iyo bixinta adeegga ayaa la dhageysan doonaa Khamiis kasta iyadoo ay joogaan mas'uuliyiin, la baarayo oo laga jawaabayo. Nidaamku, oo ay ku jiraan xarun wicitaan oo bilaash ah 9977 iyo sanduuq qarsoodi ah oo loogu talagalay talooyinka qarsoodiga ah ee loo diro xafiiska duqa magaalada, ayaa sidoo kale oggolaanaya in cabashooyinka si shaqsi ah loogu gudbiyo maamulka sare. Nidaamka waxaa la hirgelin doonaa laga bilaabo Khamiistan, sida laga soo xigtay xogta xafiiska isgaarsiinta ee maamulka magaalada uu u soo diray WWI. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

War-saxaafadeed ka soo baxay Machadka Juqraafiga Itoobiya, oo ay soo saartay Wasaaradda Macdanta, oo ku saabsan qaraxii foolkaanada ee dhawaan ka dhacay deegaanka Canfarta ee ku yaal gobolka Hayli Gub, Ertale. Machadka Juqraafiga Itoobiya waa machad cilmi-baaris oo sameeya mashaariic cilmi-baaris juqraafig oo kala duwan, waxaana sidoo kale la ogyahay inuu leeyahay hawlgal lagu daraaseynayo khataraha juqraafiga. Waxaa la ogyahay inay la shaqeyneyso hay'adaha kala duwan ee dowladda iyo hay'adaha waxbarashada sare gudaha iyo dibadda dalka si loo sameeyo cilmi-baaristan. Waxaa la ogyahay in qarax foolkaanada ah uu ka dhacay deegaanka canfarta, gobolka Hayli Gub, Ertale, abbaare 4:00 subaxnimo maalintii Gudba 14/2018 T.I. Kahor qaraxii foolkaanada, tan iyo Afagaal 2017 T.I, waxaa si dhow loola socday, loo ururiyay loona soo sheegay tilmaamayaal kala duwan oo muujinaya qarax foolkaanada ah. Koox cilmi-baaris ah ayaa la sameeyay si ay u daraaseeyaan xaaladda qaraxii foolkaanada waxayna hadda wadaan cilmi-baaris. Xaaladda goobta waa mid deggan, sidaa darteed waxaan ku boorineynaa bulshada inay is dejiyaan oo ay shaqadooda qabsadaan. Waxaan bixin doonnaa macluumaad dheeraad ah marka shaqada cilmi-baarista, oo si wadajir ah loola fulinayo hay'adaha gudaha iyo kuwa dibadda iyo cilmi-baarayaasha, la dhammeeyo. Agaasimaha Guud ee Machadka Juqraafiga Itoobiya, Ijara Tesfaye Addis Ababa, Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Dirdhaba; Gudba 21/2018 (ENA): Wasiirka Dalxiiska, Salamawit Kassa, ayaa sheegtay in booqashada ay ku yimaadeen safiirrada iyo wakiillada diblomaasiyadeed dalal kala duwan ee Dirdhaba ay kor u qaadi doonto koboca waaxda dalxiiska. Safiiro iyo wakiillo diblomaasiyadeed oo ka kala socda dalal kala duwan, oo ay hoggaaminayso Wasiirka Dalxiiska, Salamawit Kassa iyo Agaasimaha UNESCO ee Itoobiya Rita Bisnow (PhD), ayaa soo Kadib booqashadooda magaalada Harar soo gaadhay magaalada Dirdhaba. Wasiirka Dalxiiska Selamawit Kassa ayaa sheegtay in Dirdhaba ay leedahay kheyraad dalxiis oo soo jiidan kara dalxiisayaasha gudaha iyo dibadda. Waxay sheegtay in qaybta la horumariyo iyadoo la horumarinayo lana dayactirayo kheyraadkan dalxiiska ee aadanaha sameeyay iyo kuwa dabiiciga ah. Maayarka IDD Khadir Juhar, ayaa dhankiisa sheegay in Dirdhaba ay tahay meel ay qowmiyadaha iyo dadku ku nool yihiin jacayl, nabad iyo midnimo. Wuxuu sheegay in fiiro gaar ah loo yeeshay horumarinta goobaha taariikhiga iyo goobaha dalxiiska ee ku yaalla dirdhaba si loo kordhiyo faa'iidooyinkooda dhaqaale iyo bulsho. Agaasimaha UNESCO ee Itoobiya, Dr. Rita Bisnow, ayaa sidoo kale sheegtay inay arkeen aqoonsiyo taariikheed iyo dhaqameed oo qurux badan oo cajiib ah oo ka jira bariga Itoobiya. Waxay sheegtay in soo dhawaynta diiran ee ay ka heleen Dirdhaba ay xaqiijinayso tan. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Harar; Gudba 21/2018 (ENA):- Dowlad deegaanka Harari ayaa fulisay hawlo wax ku ool ah oo ku saabsan ilaalinta, horumarinta iyo dayactirka matxafyada, sida ay sheegtay Wasiirka Dalxiiska, Salamawit Kassa. Wasiirka Dalxiiska, Salamwit Kassa, ayaa booqatay matxafyada deegaanka iyadoo ay weheliyaan safiirro iyo wakiillo ka socda hay'adaha caalamiga ah. In ka badan 40 safiir oo ka socda waddamada shisheeye iyo wakiillo ka socda hay'adaha caalamiga ah ayaa ka soo qayb galay booqashada. Wasiirka ayaa u sheegtay ENA in intii ay booqashada ku jireen ay ku arkeen meelo xiiso leh oo deeganka ah, gaar ahaan dhaqanka cajiibka ah ee ka jira magaalada Harar. Waxyaabaha ay arkeen waxaa ka mid ahaa agabkii qadiimiga ahaa iyo kuwii taariikhiga ahaa, qoraallo diimeed iyo kuwo muhiim ah iyo buugaag la ilaalinayay qarniyo badan oo ku jira matxafyada. Dowladda deegaanka, oo ay weheliyaan la-hawlgalayaasheeda, waxay sameeyeen hawlo wax ku ool ah oo ku saabsan ilaalinta, horumarinta iyo dayactirka matxafyada. Wasiiraddu waxay sheegtay in matxafyada deegaanka ay yihiin kuwo tusaale u ah hab-dhaqankooda waana tusaalooyin laga baran karo; waxay xustay in guryaha dhaqameedku ay ka mid yihiin waxyaabaha u suurtageliyay Harar in loogu yeero matxaf nool. Waxay sidoo kale xustay in shay kastaa uu leeyahay macno iyo farriin, waana wax cajiib ah. Waxay sheegtay in tani ay u oggolaan doonto sheekooyinka in la ilaaliyo oo loo gudbiyo jiilalka soo socda; waxay ugu baaqday matxafyada kale ee gobolka inay soo booqdaan. Wasaaraddu waxay sheegtay inay la shaqeyn doonto dhinacyada ka qayb qaatay booqashada si loo taageero kobcinta matxafyada. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Gambela; Gudba 21/2018 (ENA): Guddoomiyaha Guddiga Wadatashiga Qaranka ee Itoobiya Melaku Woldemariyam ayaa sheegay in ka qaybgalka daneeyayaasha ay sii xoogaysanayaan si guul looga gaaro hannaanka wadatashiga qaranka. Madal wacyigelin ah ayaa lagu qabtay magaalada Gambella oo cinwaankeedu yahay "Doorka Haweenka, Dhalinyarada iyo Dadka Naafada ah ee Wadatashi Qaran oo Waxtar leh". Guddoomiyuhu wuxuu ka sheegay furitaanka madasha in ka qaybgalka dhammaan daneeyayaasha ay sii xoogaysanayaan dadaallada lagu bixinayo xalal waara oo dhibaatooyinka ah iyada oo loo marayo wadatashi. Wuxuu ku nuuxnuuxsaday in haweenka iyo dadka naafada ah ay leeyihiin door aan la beddeli karin oo ku aaddan dadaallada lagu raadinayo xalalka dhibaatooyinka iyada oo loo marayo wadatashi. Wuxuu sidoo kale sheegay in wadatashiga qaran ee la bilaabay la gaaro iyadoo la adeegsanayo kartida haweenka, dhalinyarada iyo dadka naafada ah si loo hubiyo nabad waarta iyo horumar dalka. Wuxuu sidoo kale sharraxay in wadatashigu uu sii ahaado dhaqan bulshada dhexdeeda ah oo si taxaddar leh looga shaqeeyo si loo gaaro dhismaha nabadda ee la beegsanayo. Haweenka, dhalinyarada, dadka naafada ah iyo daneeyayaasha kale ayaa ka qayb qaadanaya madasha wadatashiga wacyigelinta ee laba maalmood socon doonta oo laga soo abaabulay magaalada Gambella. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Addis Ababa; Gudba 21/2018 (ENA): Diiradda dawladdu ay saartay horumarinta goobaha dalxiiska ayaa la muujiyay inay si weyn u kobciso waaxda, isla markaana ay si weyn uga qayb qaadato kobaca dhaqaalaha. Dalxiisku waa mid ka mid ah qaybaha ay Itoobiya diiradda saaraysay muddooyinkan danbe. Natiijo ahaan, horumarinta goobaha dalxiiska ee cusub iyo dib u habeynta goobaha jira ayaa si ballaaran loo wadaa, taasoo u suurta gelisay socodka dalxiiska iyo kaalinta waaxda dalxiiska ee dhaqaalaha inay korodho. Madaxweynaha Ururka Dalxiiska Itoobiya Fitsum Gezahegn ayaa u sheegay ENA; Dadaalka dawladdu ku doonayso inay qaybta dalxiiska ka dhigto mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ayaa natiijooyin keenaya. Waxa kale oo uu sheegay in tani ay u suurtogelisay waaxda dalxiiska inay kordhiso ka qayb qaadashada dhaqaalaha guud ee qaranka. Waxa uu sheegay in kor u qaadista dalxiiska gudaha aysan kaliya kor u qaadin dhaqaalaha ee qaybta laakiin sidoo kale ay gacan ka geysanayso xoojinta wadajirka. Waxa uu sidoo kale sheegay in Itoobiya ay awood u yeelatay inay qabato hawlo lagu baran karo horumarinta iyo kor u qaadista goobaha dalxiiska. Wuxuu sheegay in fiiro gaar ah loo siiyay waaxda dalxiiska ay gacan ka geysatay shaqo abuurka iyo kororka socodka dalxiiska, taasoo keentay koror ku yimaada dakhliga ka soo gala waaxda. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Debrebirhan; ​​​​ Gudba 24/2018 (ENA):Afhayeenka Aqalka Sare ee fedreshinka , mudane agayhu Teshager, ayaa shegay in xuska Maalinta Qowmiyadaha iyo shucuubtu uu gacan weyn ka geystay xoojinta midnimada qaranka iyo hubinta horumar waara. Xuska 20-aad ee, Qowmiyadaha iyo shucuubta Itoobiya ayaa si xamaasad leh loogu xusay degaanka Amxaarada magaalada Debrebirhan.   Sida uu sheegay Afhayeenka Aqalka Saree e federshinka , mudane aganyhahu tashaager , oo ka soo qayb galay xuska , Maalinta,Qowmiyadaha iyo shucubta ayaa yidhi waa maalin ay dadka Itoobiya ku heshiiyeen inay wada noolaadaan. Wuxuu sidoo kale sheegay in maalintu ay tahay maalin ay quruumaha, qowmiyadaha iyo dadyowga si fagaare ah isugu soo baxaan oo ay muujiyaan dhaqankooda iyo qiyamkooda. Sidaa darteed, wuxuu tilmaamay in isagoo aasaasaya nidaam federaal ah oo dhisi kara waddan xooggan, uu gacan weyn ka geystay xoojinta qarannimada iyo hubinta in dadku ay si wadajir ah ugu noolaadaan midnimo. Wuxuu intaas ku daray in Maalinta Qowmiyadaha, iyo Dadyowga ay aasaaska u u tahay dhismaha caddaaladda, sinnaanta iyo dimuqraadiyadda.   Afhayeenka Golaha Deegaanka Amxaarada Marwo Fantu Tesfaye ayaa sheegtay in munaasibada loga dabaaldagaayo degaanadu ay tahay mid xojinaysa midnimada qaranka iyada oo loo marayo waxbarasho, adeeg iskaa wax u qabso ah, iyo xiriirka dadweynaha. Waxana y shegtay in xuska maalinta uu leeyahay sharci iyo dastuuri ah; wuxuu sheegay inay abuurtay fursad ay dadku u isticmaalaan, dhaqankooda iyo qiyamkooda si ay u dhisaan mustaqbal wadajir ah. Waxana ay intaaaa kudartay xuska sanadkan in yahay mid kaduwan kuwii hore sababtoo ah waxaan soo beegmayaa xilli la dhammeeyay Biyo-xireenka Weyn ee Abayi oo aan siwadjira ah u dismay iyo mashaariic kale oo waaweyn oo dalka ka faa'iidaysta la qorsheeyay oo la hirgeliyay. Waxaa la shaaciyay in munaasibada xuska maalinta qomiyada iyo shucubta ee 20 naad sanadkan lagu qabanaayo Hosanna, Bartamaha Itoobiya, hidaar 29, 2018. #Hay'adda_Wararka_Itoobiya

Debre Birhan; ​​​​ Gudba 23/2018 (ENA):Xafladda soxidhitaanka Maalinta Qowmiyadaha iyo shucuubta Itoobiya ee 20aad ayaa ka qabsomay magaalada Debre Birhan.   Xafladda xuska ee xidhitaanka ee heer degaan waxaa hal kudhig loga dhigay "Isku raaca Dimuqraadiyadda ee Midnimada Qaranka". Barnaamijka waxaa ka soo qayb galay Afhayeenka Aqalka federeshinka , Aganyhu Teshager, Afhayeenka Golaha wakiilada degaanka Amxaarada, Fantu Tesfaye, Afhayeenka golaha chafe ee degaanka Oromia, Saada Abdurahman, Afhayeenka Golaha shacabka degaanka Afar, Asia Kemal, Afhayeenka Golaha Maamulka Magaalada Addis Ababa, Buzena Alkedir, iyo sidoo kale mas'uuliyiin sare oo heer federaal iyo heer degaan .       #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Addis Ababa; Gudba 22/2018 (ENA):-Golaha Sare ee Arrimaha Islaamka ee Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in diiwaangelinta Xajka sannadka 2018 T.I ay ka bilaabatay dhammaan goobaha la iska diiwaangeliyo laga bilaabo Gudba 22/2018 T.I.   Golaha Sare ee Arrimaha Islaamka ee Itoobiya ayaa soo saaray bayaan ku saabsan bilowga diiwaangelinta Xajka 2018 T.I. Sheekh Cabdulkarim Bedredin, Madaxweyne ku xigeenka Golaha Sare ee Arrimaha Islaamka ee Itoobiya, ayaa sheegay in diiwaangelinta la fulin doono iyadoo la kaashanayo tignoolajiyada casriga ah. Wuxuu sheegay in dhammaan kuwa buuxiya shuruudaha xajka ay tahay inay iska diiwaangeliyaan laga bilaabo maanta ilaa Dharabley 18, 2018 T.I. #Ethiopian_News_Agency #ENA #WWI

Addis Ababa; Gudba 20/2018 (ENA): Hay'adaha waxbarashada sare waa inay door muhiim ah ka ciyaaraan hubinta horumarka waara ee qaranka iyo kan qaaradda, ayuu yiri Wasiirka Waxbarashada, Brofessor Birhanu Nega. Barnaamijka Iskaashiga Jaamacadda Addis Ababa, oo qayb ka ah dabaaldegga 75-aad ee aas aaska Jaamacadda Addis Ababa, ayaa la qabtay. Barnaamijka waxaa ka soo qayb galay Wasiirka Waxbarashada iyo Guddoomiyaha Jaamacadda, Brofessor Birhanu Nega, Ku-simaha Madaxweynaha Jaamacadda Addis Ababa, Samu'el Kifle (PhD), la-hawlgalayaasha oo wada safray toddobaatankii sano ee la soo dhaafay, iyo marti sharaf kale oo lagu casuumay. Dood-cilmiyeed ayaa lagu qabtay cinwaanka "Doorka Hay'adahaWaxbarashada Sare ee Horumarka Waara iyo Mustaqbalka Afrika." Wasiirka Waxbarashada, Brofessor Birhanu Nega, ayaa ka sheegay munaasabadda; Doorka hay'adaha waxbarashada sare waa mid muhiim u ah horumarka guud ee dalalka. Waxaa laga filayaa inay sameeyaan raadkooda geeddi-socodka hubinta horumar waara iyagoo soo saaraya kheyraadka aadanaha ee la bartay iyo sameynta cilmi-baaris iyo horumarin. Brofessor Hirut Woldemariyam, Ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee Iskaashiga Koonfur-Koonfureed, ayaa xustay in horumarka waara aan lagu cabbirin oo keliya horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha laakiin sidoo kale horumarinta aqoonta iyo qiimaha iyo isbeddelka bulshada. Waxay sidoo kale sharraxday in doorka hay'adaha waxbarashada sare ay muhiim u tahay hubinta horumar waara. Madaxweynaha Bangiga Horumarinta Itoobiya, Imebet Melese (PhD), oo ka qaybgashay dood-cilmiyeedka madasha, ayaa tilmaamtay in hay'adaha waxbarashada sare ay tahay inay naqshadeeyaan oo ay ka shaqeeyaan manhajyada horumarinta waara. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Waxaa lagu talinayaa in qofku yeesho hab-cunto oo sax ah, ha ahaado xilliga soonka ama xilliga aan la soomanayn, maadaama uu saameyn ku leeyahay caafimaadka guud ee jirka. Yihune Ayela, oo ah bare, cilmi baare iyo qoraa ka tirsan Jaamacadda Dhilaa qeybta Cilmiga Cuntada iyo Nafaqada, ayaa WWI u sheegay in soonku leeyahay faa’iidooyin cilmigu taageeray, isla markaana uu noqday qayb ka mid ah hab nololeed caafimaad leh oo ka hortaga cudurro badan. Waxa uu sheegay in xilliga soonka jirku is nadiifiyo, taas oo qofka ka caawisa inuu ku noolaado si caafimaad leh. Daraasado lagu sameeyay qeybta caafimaadka ayaa muujiyay in soonku leeyahay faa’iido weyn oo looga hortagi karo cudurrada aan faafa ahayn ama looga yareyn karo halistooda. Gaar ahaan, soonku wuxuu ka caawiyaa dhimista miisaanka, yareynta dufanka ku jira jirka, xakamaynta dhiig karka, iyo hagaajinta heerka sonkorta dhiigga. Sidaa darteed wuxuu noqday hab nololeed muhiim ah. Dhanka kale, sababtoo ah soonku wuu daaliya jirka oo wuxuu yareeyaa dheecaannada uu jidhku u baahan yahay, waxaa lagu talinayaa in la isticmaalo cuntooyin fudud oo si dhakhso ah u buuxiya dheecaanka jirka. Waxa uu sheegay in marka la afurayo waxaa habboon in la isticmaalo cuntooyin ay ka mid yihiin: casiir, maraq, shurbad, cunto jilicsan, tufaax, lows, digir, khudradaha iyo miraha kala duwan. Waxa kale oo uu ku taliyay in si fiican loo kariyo loona cuno noocyada midhaha ee borotiinka badan sida digirta iyo misirka. Inta aan la afurin ka hor biyo cabista ayaa door weyn ka qaadata ka hortagga fuuqbaxa iyo fududeynta dheefshiidka marka la bilaabayo cuntada. Waxaa sidoo kale uu booriyay in la isku dheellitiro cuntooyinka, si haddii nafaqo gaar ah cunto uun ku yar tahay tan kale looga helo, taas oo ka dhigaysa cunto caafimaad leh. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya