Addis Ababa, Agaali, Sane /4 /2018 (ENA) – Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa sheegtay in 1,655 Itoobiyaan ah oo ku xirnaa sucuudi Carabiya cafis loofidiyey islamar ahaantaana lalaalay dacwadihii maxkamada. Wasaarada arimaha dibada ayaa sheegtay in Itoobiyaan-kan cafiska loo fidiyay ka dambaysay dadaallo dhanka diblomaasiyadeed oo iskakaashadeen safaaradda Itoobiya ee fadhiyeedu yahay Riyadh iyo qunsuliyadda Jeddah. Wasaarada Arrimaha dibada ayaa sheegtay arintani timiday markii dawladu hirgaliyay in ay xoogan saarto siyaasada diblomaasiyadda ku saleysan muwaadiniinta. Dowladdu waxay kale oo ay sheegtay in ay siiwadi doont dabagalka arrimaha kale ee sucuudi Carabiya ka taagan ee u baahan dadaallo diblomaasiyadeed oo dheeraad ah, iyadoo la raacayo siyaasadda diblomaasiyadeed ee ku saleysan muwaadiniinta. Sidaasi darteed dowladda ayaa ugu baaqday in shacabku ka taxaddaraan tahriibayaasha sharci darrada ah iyo khiyaanooyinka lagu faafiyo baraha bulshada marka dadku raadinayaan fursado ay dibadda ugu safrayaan. Gabagabadii dawladu waxay sheegtay inay ku dadadalayso sidii loo ciribtiri lahaa tahriibayaasha.

Addis Ababa; Agaali 3/2018 (ENA): Magaalada Addis Ababa waxay caddeyneysaa inay tahay xarunta shirarka caalamiga ah, ayay tiri maayar Adhaanej Abebe. Farriin ay ku soo dhigtay boggeeda baraha bulshada, maayarka ayaa sheegtay inay wadahadallo la yeelatay Wasiirka Caafimaadka, Dr. Meqdhes Dhaaba, iyo Agaasimaha Guud ee Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada Afrika (Africa CDC), Dr. Jean Cassia.   Intii ay ku jireen wadahadalkooda, waxay ka wada hadleen doorashada Addis Ababa si ay u martigeliso Shirka 5aad ee Caalamiga ah ee Caafimaadka Dadweynaha bisha Gudba/Hidhaar iyo arrimaha u sahli doona inay si wadajir ah u abaabulaan shirka. Waxay sidoo kale xustay in Addis Ababa ay ahayd magaalo xaqiijisay qiimaheeda sanadihii ugu dambeeyay marka la eego horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha, soo dhawaynta dadka deegaanka, nabadda iyo inay noqoto magaalo ku habboon in lagu qabto shirarka caalamiga ah ee kala duwan. Waxay xustay in diyaar garowga uu socdo Shirka 5aad ee Caalamiga ah ee Caafimaadka Dadweynaha, oo cinwaankiisu yahay "Kor u qaadida Madaxbannaanida iyo Amniga Caafimaadka Afrika". Waxa kale oo ay xustay in shirku yahay shir caalami ah oo weyn oo ay isugu imaan doonaan madaxda dowlad goboleedyada, wasiirrada, hoggaamiyeyaasha caafimaadka dadweynaha, siyaasad-dejiyeyaasha, cilmi-baarayaasha iyo daneeyayaasha.     See less

Addis Ababa; Agaali 2/2018 (ENA): Hay'adda Cuntada iyo Dawooyinka Itoobiya (EDA) ayaa ku dhawaaqday inay dhisayso awood shaybaar si loo hubiyo badqabka cuntada.   Hay'addu waxay qabatay madal dood ah oo ku saabsan Maalinta Badbaadada Cuntada Adduunka iyadoo cinwaan looga dhigay "Laga soo bilaabo Dhibaatooyinka Badbaadada Cuntada ilaa Xalalka".   Agaasimaha Guud ee Hay'adda, Heran Gerba, ayaa isla madasha ka tidhri; Badbaadada cuntadu waa khatar caafimaad oo ku wajahan malaayiin qof oo adduunka ah, oo ay ku jiraan carruur.   Waxay sheegtay in awoodda shaybaarka iyo tallaabooyinka ka hortagga la hirgelinayo si loo yareeyo dhibaatooyinka caafimaad ee ay keento amni darrada cuntada ee Itoobiya.   Waxay sidoo kale sheegtay in taageero iyo la socod la sameynayo si loo xoojiyo silsiladaha sahayda cuntada iyadoo la xoojinayo isku-dubaridka daneeyayaasha, iyo sidoo kale cilmi-baarista iyo cilmi-baarista tignoolajiyada.   Agaasimaha Guud wuxuu sheegay in awoodda shaybaarka si loo hubiyo tayada iyo badqabka cuntada la dhisayo; Madashu sidoo kale waa madal lagu wadaago fikradaha si loo hubiyo badqabka cuntada, ayuu yiri.   Wuxuu xaqiijiyay in dadaallada isku-dubaridka ah ee lala bilaabay daneeyayaasha si loo ilaaliyo caafimaadka dadweynaha iyadoo la hubinayo tayada iyo badqabka cuntada ay sii socon doonaan.   Clara Silva, Madaxa Silsiladda Sahayda ee Barnaamijka Cuntada Adduunka, ayaa tiri; Hubinta badqabka cuntadu maaha shaqada hal hay'ad oo keliya laakiin waxay u baahan tahay isku-dubaridka dhammaan daneeyayaasha.   Wuxuu sidoo kale sheegay in Barnaamijka Cuntada Adduunka uu sii wadi doono xoojinta taageeradiisa si loo yareeyo cudurrada ka dhasha cuntada ee Itoobiya iyo in la abuuro nidaam cunto oo dheellitiran.   Brofessor Kebede Amanu, oo ah cilmi-baare ku takhasusay badqabka cuntada ee Machadka Caalamiga ah ee Cilmi-baarista iyo Horumarinta Xoolaha, ayaa ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo isku-dubaridka la xoojiyo daneeyayaasha si loo kordhiyo wacyiga ku saabsan goobta.   Madaxa Fulinta ee Shaybaarka Tayada Cuntada iyo Badbaadada ee Hay'adda, Wesenyeleh Ambau, ayaa sheegay in la kormeerayo lana xakameynayo soo saarayaasha cuntada, qaybiyeyaasha iyo soo dejiyayaasha la sameynayo si loo hubiyo tayada badeecadaha.   Maalinta Badbaadada Cuntada Adduunka ayaa markii 7aad looga dabaaldegayaa Itoobiya iyo markii 8aad oo caalami ah iyadoo la adeegsanayo barnaamijyo kala duwan.

Baxar-Dhar, Miicaad (Gunboot) 2018 T. I (ENA): Wasiirka Nabadda ee Itoobiya Mohammed Idris, ayaa sheegay in sida adag ee shacabka Itoobiya uga go’an nabaddu ay gebi ahaanba fashilisay dadaalladii isku-dubaridnaa ee kooxaha xagjirka ahi ku doonayeen inay ku carqaladeeyaan doorashadii guud ee toddobaad ee dalka.   Wasiirka Nabadda ayaa sheegay in weerarkii ay kooxda argagixisada ah ee Shene ka geysatay degmada Asko ee gobolka Arsi eedeeganka Oromiya, uu yahay fal mudan in si adag loo cambaareeyo.   Wasiir Nabada ee dalka oo Maxamed Idiris ayaa shirka jaraid ee u qabtay ku sheegay in doorashadu tahay marxalad muhiim ah oo lagu xaqiijinayo sarreynta dimuqraadiyadda Itoobiya isla markaana lagu dhisayo dowlad iyo dal adag oo xasilloon.   Wuxuu xusay in doorashadii guud ee toddobaad lagu guulaystay in si nabad ah loo qabto, iyadoo ay si ballaaran uga qaybqaateen shacabka Itoobiya, arrintaas oo mudan in taariikhda lagu xuso. Sida uu wasiirku sheegay, doorashadu waxay u dhacday si nabad iyo dimuqraadiyad ay ku dheehan tahay, iyadoo buuxisay dhammaan halbeegyada lagama maarmaanka ah isla markaana ay xaqiijiyeen kormeerayaal caalami ahi.   Hase yeeshee, wuxuu sheegay in kooxaha xagjirka ahi adeegsadeen dhammaan awoodihii ay haysteen si ay u carqaladeeyaan doorashada.   Wuxuu intaas ku daray in shacabka jecel nabaddu ay fashiliyeen qorshayaashaas iyagoo hubiyay in habka doorashadu u socdo si nabad ah.   Wasiirku wuxuu xusuusiyay in ka hor doorashada ay kooxahaasi isku dayeen inay ka hor istaagaan muwaadiniinta inay qaataan kaararka codbixinta, ka qayb galaan isu-soo-baxyada taageerada, iyo inay codkooda dhiibtaan maalinta doorashada.   Inkasta oo ay jireen dadaalladaas, ayuu sheegay, shacabka Itoobiya waxay iska caabiyeen cabsi-gelinta, hanjabaadaha iyo isku-dayada weerarka, waxayna sii wadeen doorashada, iyagoo sidaas ku ilaal

Degmada Sallaxaad ee Gobolka Erer waxaa ku yaalla Togga Jalalaqe, oo ka mid ah goobaha dabiiciga ah ee ugu quruxda badan deegaanka. Toggan ayaa leh muuqaal dabiici ah oo soo jiidasho leh, waxaana hareerihiisa ku teedsan dhir cagaaran iyo deegaan qurux badan oo indhaha soo jiita, gaar ahaan xilliyada roobka iyo barwaaqada.   Xafiiska Dhaqanka iyo Dalxiiska ee DDS ayaa wada xog ururin iyo daraasaad lagu ogaanayo goobaha ku habboon dalxiiska iyo khayraadka dabiiciga ah ee gobolka Erar, Isu-duwaha dhaqanka iyo dalxiiska ee gobolka ayaana qayb ka ah dadaallada lagu soo bandhigayo goobaha dabiiciga ah iyo kuwa dhaqameed ee deegaanku caanka ku yahay.   Togga Jalalaqe wuxuu muhiimad weyn u leeyahay bulshada deegaanka iyo xoolo-dhaqatada, maadaama uu door weyn ka qaato helitaanka biyaha iyo daaqa xoolaha.   Sidoo kale, Togga Jalalaqe waa goob laga helo nasasho, bilic dabiici ah iyo muuqaal muujinaya hodantinimada deegaanka Sallaxaad. Togga Jalalaqe wuxuu astaan u yahay:- Quruxda dabiiciga ah Deegaan cagaaran oo barwaaqo ah Nolosha miyiga iyo dhaqanka reer guuraaga Khayraadka dabiiciga ah ee Gobolka Erer Xigasho: Xafiiska Dhaqanka Iyo Dalxiiska DDA  

Jigjiga; Miicaad 14/2018 (ENA): Madaxweyne Ku-xigeenka DDS, Ibraahim Cusmaan, ayaa sheegay in dadaallo waara la sameynayo si loo sii kordhiyo helitaanka adeegyada caafimaadka ee tayada leh iyo kuwa sinnaanta leh ee Deegaanka Soomaalida. Xafiiska Caafimaadka Deegaanka Soomaalida ayaa qabanaya Shirka Tayada iyo Hal-abuurka Adeegga Caafimaadka ee Sannadlaha ah ee 1aad kaas oo ka dhacay magaalada Jijiga. Khudbad uu ka jeediyay shirka, Madaxweyne Ku-xigeenka Deegaanka Soomaalida, Ibraahim Cusmaan, ayaa sheegay in dowladdu ay qaadayso tallaabooyin muhiim ah si loo bixiyo adeegyo hufan. Wuxuu sheegay in dadaallo ballaaran la sameeyay si loo ballaariyo helitaanka xarumaha caafimaadka ee deegaanka, si loo horumariyo shaqaale xirfad leh, iyo in la daboolo baahiyaha caafimaad. Wuxuu sheegay in dadaallo lagu bixinayo sidii adeegyada caafimaadka loogu fidin lahaa bulshada si hufan, ku habboon oo loo heli karo iyadoo la taageerayo nidaamka dijitaalka ah. Wasiiru-dawlaha Caafimaadka Saxala Cabdullaahi ayaa sheegtay in fiiro gaar ah oo ay dowladdu siisay gobolka ka dib isbeddelka uu suurtageliyay in la diiwaan geliyo guulo badan. Waxay xustay in hawlo badan la qabtay si loo hubiyo in waaxda caafimaadku ay ku qalabaysan tahay agab iyo shaqaale xirfad leh si ay u bixiyaan adeegyo caafimaad oo tayo leh, gaar ahaan bulshada xoolo dhaqatada ah. Madax-xafiiseedka Caafimaadka DDS, Dr. Muuse Axmed, ayaa sheegay in shaqo ballaaran la qabtay si loo fududeeyo bixinta adeegyada caafimaadka iyo in hay'adaha ay bulshada u fidiyaan daryeel ku habboon oo tayo leh. Wuxuu tilmaamay in shaqooyin badan la qabtay, gaar ahaan dhinaca daryeelka caafimaadka hooyada iyo dhallaanka; wuxuu xusay in tan iyo markii isbeddelku dhacay, lix xarumood oo wax soo saarka oksijiinta ah ayaa laga dhisay gobolka qaarkoodna ay bilaabeen inay shaqeeyaan. Tusaale ahaan, Xarunta Fistula iyo Xarunta Wax soo saarka Oksijiinta, oo lagu dhisay kharash dhan 240 milyan oo birr Isbitaalka Guud ee Karamara, ayaa la furay. Wuxuu sidoo kale sheegay in shirka hadda socda uu noqon doono meel lagu soo bandhigi doono waraaqo cilmi-baaris oo kala duwan, sahayda daawooyinka iyo qalabka caafimaadka, hal-abuurka tignoolajiyada, iyo is-weydaarsiga khibradaha ee kor u qaadi kara adeegyada caafimaadka ee tayada leh. Madaxda waaxda federaalka iyo kuwa deegaanka iyo wakiillada isbitaallada jaamacadaha ayaa ka qayb qaadanaya shirka labada maalmood soconaya.

Addis Ababa; Miicaad 14/2018 (ENA): Itoobiya waxay gaaraysaa natiijooyin xoojin kara iskufilnaashaha gargaarka bani'aadamnimada iyadoo ka jawaabaysa khataraha masiibada awooddeeda, ayuu yiri Danjire Shiferaw Teklemariam (Dr.), Guddoomiyaha Hay'adda Kahortegga Masiibooyinka. Hogaamiyayaasha Afrika waxay go'aansadeen inay sameeyaan qiimeynta laba sano ah oo lagu dhimayo khatarta masiibooyinka oo ay sameeyaan waddamada xubnaha ka ah, iyagoo raacaya Qaab-dhismeedka Sendai ee ay ansixisay Qaramada Midoobay oo socon doona 15 sano laga bilaabo 2015 sida ku cad jadwalka Yurub. Wareeggii 4aad ee qiimeynta Yaraynta Khatarta Masiibooyinka ee Dalalka Xubnaha ka ah Midowga Afrika ayaa ka bilaabmay Hoolka Shirarka ee Midowga. Danjire Shiferaw Teklemariam (Dr.), Guddoomiyaha Maareynta Khatarta Masiibooyinka, ayaa munaasabaddan ka sheegay; in inkastoo waddamada Afrika ay maareynayaan masiibooyinka, haddana iskaashiga caalamiga ah uu hoos u dhacayo. Wuxuu sheegay in si loo yareeyo nuglaanta qaaradda ee masiibooyinka dabiiciga ah iyo kuwa aadanaha, waa in la xoojiyaa iskaashiga ka dhexeeya waddamada xubnaha ka ah si loo hubiyo madaxbannaanida yaraynta khatarta masiibada. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay ka shaqeyneyso sidii loo aqoonsan lahaa loona taageeri lahaa kuwa baahan iyadoo la sameynayo khariidad iyo xirmo loogu talagalay madax-bannaanida gargaarka bani'aadamnimada. Wuxuu sheegay in dadaallo lagu bixinayo sidii looga jawaabi lahaa masiibooyinka dabiiciga ah iyo kuwa aadanaha sameeya si madax-bannaan iyadoo la ansixinayo Xeerarka Dabka iyo Xaaladaha Degdegga ah.   Wuxuu xusay in awood la isku halleyn karo oo si madax-bannaan looga jawaabi karo gargaarka bani'aadamnimada la abuurayo iyadoo la xoojinayo awoodda kaydka istaraatiijiyadeed. Wuxuu sharraxay in ay jirto wacyigelin sii kordheysa oo ku saabsan baahida loo qabo in la horumariyo dhaqanka wax soo saarka ee heerarka qoyska iyo bulshada si loo beddelo dhaqanka iyo maskaxda caawin la'aanta. Wuxuu sharraxay in sidan oo kale, natiijooyin calaamad ah lagu gaarayo Qaab-dhismeedka Yaraynta Khatarta Masiibooyinka Afrika, oo ay hagayaan siyaasad iyo dhaqammo istiraatiiji ah. Harrison Nyambe, Agaasimaha Guddiga Midowga Afrika ee Deegaanka Waara iyo Dhaqaalaha Buluugga ah, ayaa yiri; Tirada dhimashada ee qiimaynta yaraynta khatarta masiibooyinka Afrika ayaa hoos u dhacaysa. Wuxuu sidoo kale ku nuuxnuuxsaday muhiimadda ay leedahay in si wadajir ah looga wada shaqeeyo sidii loo dhisi lahaa sanduuq wax ka qabashada masiibooyinka qaaradda si wax looga qabto khatarta masiibooyinka qaaradda. Wuxuu sheegay in la-hawlgalayaasha caalamiga ah ay tahay inay si wadajir ah uga shaqeeyaan sidii loo dhisi lahaa awood siyaasadeed iyo mid hay'adeed oo xoojin doonta iskaashiga maadaama rabitaanka qaaradda ee fahamka khatarta masiibooyinka uu hoos u dhacayo.

Addis Ababa; Miicaad 14/2018 (ENA): Wasaaradda Caafimaadka ayaa ku dhawaaqday in la sameeyay nidaam lagu sameeyo shatiyeynta iyo nidaamka sharciyeynta ee tijaabooyinka caafimaadka ee cusub. Hay'adda Cuntada iyo Dawooyinka Itoobiya ayaa hirgelinaysa barnaamijka daahfurka ee Nidaamka Codsiyada Online-ka ah ee Tijaabooyinka Caafimaadka ee cusub ee la sameeyay ee Madasha Wadatashiga Nidaamka Sharciyeynta Tijaabooyinka Caafimaadka. Wasiiru-dowlaha Caafimaadka Frehiwot Abebe ayaa isla waqtigaas tiri; Waxaa la qabanayaa shaqo si loo hubiyo in qalab caafimaad oo cusub oo tijaabo ah, daawooyin iyo agab kale oo la xaqiijiyay inay ammaan yihiin oo waxtar leeyihiin si dhakhso ah loo hawlgeliyo. Waxay sheegtay in nidaam lagu sameeyo shatiyeynta iyo nidaamka sharciyeynta ee tijaabooyinka caafimaadka ee cusub la sameeyay. Nidaamka sharciyeynta ee khadka tooska ah ee maanta lagu dhawaaqay wuxuu si buuxda u samayn doonaa shatiyeynta iyo kormeerka tijaabooyinka caafimaadka.   Waxay xustay in codsiyada adeegyada shatiyeynta tijaabada caafimaadka ee Itoobiya ay sii kordhayaan adduunka oo dhan; app-ku wuxuu sii xoojin doonaa iskaashiga caalamiga ah ee dalka. Heran Gerba, Agaasimaha Guud ee Hay'adda Cuntada iyo Dawooyinka Itoobiya, ayaa sheegtay in tijaabooyin caafimaad oo cusub ay door muhiim ah ka ciyaaraan horumarinta caafimaadka iyo badbaadada bulshada. Waxay sheegtay in natiijooyinka ka soo baxay hawlihii lagu sameeyay si loogu sameeyo shatiyeynta iyo kormeerka tijaabooyinka caafimaadka si waafaqsan heerarka caalamiga ah la gaaray. Tusaale ahaan, waxay xustay in jawaabta degdegga ah iyo adeegga hufan ee la bixiyay si loo hirgeliyo daaweynta fayraska Marburg ay awood u yeelatay inay xakamayso faafitaanka fayraska. Waxay intaas ku dartay in Itoobiya ay si adag uga shaqeyneyso sidii ay u noqon lahayd waddan hormuud ka ah Afrika oo ku yaal adeegyada tijaabada caafimaadka.

Addis Ababa; Miicaad 13/2018 (ENA): ‎Madaxweyne Ku-xigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, ayaa Xadhigga ka Jaray Waaxda Bukaan-jiifka Cisbitaalka Fiiq, sidookalena Dhagax-dhigay Waaxda Hooyada iyo Dhalaanka. ‎ ‎Cisbitaalka Fiiq ayaa adeegyo caafimaad oo kala duwan siiya bulsho tiro badan, waxaana maanta si rasmi ah loo daah-furay waaxda bukaan-jiifka. Sidoo kale, waxaa la dhagax-dhigay waax casri ah oo hooyada iyo dhalaanka ah, taas oo ku baxdayso 217 milyan oo Birr. ‎ ‎Madaxweyne Ku-xigeenka DDS, Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, ayaa sheegay in la sii xoojin doonto horumarinta adeegyada aasaasiga ah ee bulshada, gaar ahaan adeegyada caafimaadka. ‎ ‎Dhanka kale, qaar kamid ah musharixiinta Xisbiga Barwaaqo ee Gobolka Erer ayaa sheegay in Xisbiga Barwaaqo uu wado qorshayaal horumarineed oo wax weyn ka tari doona adeegyada iyo horumarka bulshada.

Jigjiga; Miicaad 7/2018 (ENA): Dib-u-habaynta waaxda caafimaadka ee dhinacyo badan leh ee Deegaanka Soomaalida ayaa samaynaysa isbeddello muhiim ah oo ku saabsan bixinta adeegyada iyo horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha, ayuu yiri Dr. Muuse Axmed, Madax-xafiiseedka Caafimaadka DDS. Madasha qiimeynta waxqabadka sagaalkii bilood ee sannad-maaliyadeedka 2018, kaas oo diiradda saaraya kordhinta ka qaybgalka bulshada iyo ka dhigista daryeelka caafimaadka aasaasiga ah mid la heli karo, ayaa lagu qabanayaa magaalada Jijiga. Madasha, Dr. Muuse Axmed, Madax-xafiiseedka Caafimaadka Deegaanka Soomaalida, ayaa yiri; Daryeelka caafimaadka aasaasiga ah ayaa keenay isbeddello muhiim ah oo ku yimid bixinta adeegyada caafimaadka. Gaar ahaan, wuxuu sheegay in hirgelinta dib-u-habaynta waaxda caafimaadka ay samaysay isbeddello muhiim ah oo ku saabsan yareynta dhimashada hooyada iyo dhallaanka. Wuxuu sheegay in hawlaha lagu sameeyay si loo kordhiyo helitaanka daryeelka caafimaadka aasaasiga ah ay hagaajiyeen nidaamka adeegga ee 24 xarumood oo caafimaad guud ah iyo 53 xarumood oo caafimaad oo aasaasi ah oo ku yaal 36 degmo. Wuxuu xusay in hawlaha lagu sameeyay si loo yareeyo dhimashada hooyooyinka, shaqo laga qabtay sidii loo heli lahaa agab lagu gaaro adeegyada ka hor dhalmada. Tusaale ahaan, wuxuu sheegay in mashiinnada ultrasound-ka ee la socodka uurka laga heli karo 160 xarumood oo caafimaad. Wuxuu sheegay in 27 baloog oo adeegyada qalliinka ah laga dhisay deegaanka si loo ballaariyo adeegyada qalliinka ee heerka xarumaha caafimaadka, 18 ka mid ahna la howlgeliyay. Madaxa Fulinta ee Ka-qaybgalka Bulshada iyo Daryeelka Caafimaadka Aasaasiga ah ee Wasaaradda Caafimaadka, mudane Isra'el Ataro, ayaa sheegay in fiiro gaar ah loo yeeshay hubinta helitaanka adeegyada caafimaadka ee tayada leh inta lagu jiro sannad-maaliyadeedka. Marka laga soo tago hirgelinta mashaariic badan oo kaabayaasha dhaqaalaha ah, wuxuu sheegay in hawlo lagu bixinayo qalab caafimaad iyo dhisidda awoodda xirfadlayaasha si ballaaran looga fuliyay hay'adaha la dhisay. Wuxuu sheegay in hab isku-dubarid ah la hirgeliyay iyadoo lala kaashanayo ururada iskaashiga federaalka, gobolka iyo kuwa caalamiga ah si hawlaha qaybta caafimaadka ee la qorsheeyay looga dhigo kuwo waxtar leh inta lagu jiro sannad-maaliyadeedka. Wuxuu intaas ku daray in habkan isku-dubaridka ah uu door muhiim ah ka ciyaaray guusha hawlaha la qorsheeyay, gaar ahaan ballaarinta kaabayaasha caafimaadka iyo hubinta tayada adeegyada. Madasha qiimeynta waxqabadka ayaa qabanaysa dood ballaaran oo ku saabsan waxqabadka ka qaybgalka bulshada, fidinta caafimaadka, adeegyada xarumaha caafimaadka, iyo hawlaha daryeelka caafimaadka iyo deegaanka. Waxaa sidoo kale la aaminsan yahay in xalal la soo jeedin doono si loo aqoonsado caqabadaha la arkay sagaalkii bilood ee la soo dhaafay loona bixiyo talooyin ku saabsan hawlaha mustaqbalka. #ENA

Addis Ababa; Miicaad 3/2018 (ENA):-Itoobiya waxay hirgelinaysaa hindisayaasha horumarinta carruurta sokoraysa si loo dhiso jiil u diyaarsan berri, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka Temesgen Tiruneh. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa si rasmi ah u furay Shirka Caalamiga ah ee caruurta sokoraysa ee kabilaabmay Addis. Wuxuu sheegay in barnaamijka carruurnimada hore uu ka mid yahay hawlaha ay Itoobiya hirgelisay ee ku wajahan horumarinta aadanaha. Wuxuu xusay in dowladdu ay hirgelinayso hawlo ay taageerto sharciga iyo siyaasadda si loo horumariyo oo loo ilaaliyo carruurta. Wuxuu sheegay in ka badan 35,000 oo dugsiyo barbaarinta caruuta ah laga hirgelinayo dalka oo dhan iyadoo lagu saleynayo Qaab-dhismeedka Siyaasadda Horumarinta iyo Waxbarashada Carruurta yaryar ee Qaranka ee dib loo eegay ee la ansixiyay 2015 iyo Baaqa Guud ee Waxbarashada ee la ansixiyay 2017. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in xarumaha daryeelka carruurta la furayo oo ay adeegyo ka bixinayaan hay'adaha dowladda; Itoobiya waxay bilowday barnaamij qaran oo weyn si loo horumariyo daryeelka carruurta. Iyada oo loo marayo Axdiga Sokoto, qorshe shan iyo toban sano ah ayaa la diyaariyey si loo yareeyo dhacdooyinka gabowga carruurta da'doodu ka yar tahay laba sano ilaa eber marka la gaaro 2022, wuxuuna sheegay in doorka dhaxalka iyo wax soo saarka cuntooyinka nafaqada leh ay muhiim u yihiin guushan. Wuxuu sharraxay inay si gaar ah gacan uga geysanayaan yareynta dhaawacyada carruurta iyo kordhinta caafimaadka carruurta. Wuxuu xusay in Itoobiya ay fulinayso ballanqaadyadeeda ku aaddan Yoolalka Horumarinta Waara iyo ilaalinta xuquuqda carruurta, ayna sii wadi doonto inay sidaas sameyso. Wuxuu sidoo kale sharraxay in Maamulka Magaalada Addis Ababa, iyadoo ay ka go'an tahay hoggaankeeda, la sameeyay oo la hirgelinayo hindisayaasha istaraatiijiyadeed ee diiradda saaraya horumarinta guud ee carruurta. Wuxuu sidoo kale xusay in shaqadan muhiimka ah ee dhismaha jiilka ay ka bilaabatay Magaalada Addis Ababa oo lagu ballaarinayo dalka oo dhan.

Addis Ababa; Miicaad 2/2018 (ENA): Marka laga soo tago ballaarinta xarumaha caafimaadka ee Addis Ababa, hawlaha casriyeynta xarumaha caafimaadka ee tignoolajiyada casriga ah ayaa sii xoogaysanaya, ayuu yiri Dr. Yohannes Chala, Madax-xafiiseedka Caafimaadka Ismaamulka Addis Ababa. Maayarka Magaalada Addis Ababa Adhaanej Abebe ayaa xadhigga ka jartay Isbitaalka Guud ee Owaasis, kaas oo uu dhisay maalgashade u dhashay magaalada Furitaanka xaruntan caafimaad ayaa la sheegay inay ka tarjumayso fiirada ay dawladdu siiso waaxda caafimaadka iyo doorka waaxda gaarka loo leeyahay. Dr. Yohannes Jaala, Madax-xafiiseedka Caafimaadka Ismaamulka Magaalada Addis Ababa, oo goob joog ka ahaa furitaanka, furitaanka isbitaalka waa war weyn oo loogu talagalay waaxda caafimaadka. Wuxuu sheegay in maamulka magaaladu uu hirgelinayo hawlo badan oo lagu ballaarinayo adeegyada caafimaadka, iyo in hay'aduhu aysan kordhinayn oo keliya tirooyinkooda laakiin sidoo kale ay ku qalabaysan yihiin xarumo casri ah. Waxa kale oo uu sheegay in marka laga soo tago dhismaha hay'ado cusub, la wado shaqo lagu ballaarinayo isbitaallada jira, lagu hagaajinayo heerarkooda, iyo in la siiyo agab caafimaad oo casri ah oo lagama maarmaan ah. Waxa kale oo uu tilmaamay in maadaama siyaasadda caafimaadku ay dhiirrigelinayso ka qaybgalka waaxda gaarka loo leeyahay, xafiisku uu sii wadi doono bixinta kaalmada iyo taageerada lagama maarmaanka ah ee maalgashadayaasha. Sida laga soo xigtay mudane Amir Bedru, mulkiilaha Isbitaalka Guud ee Owaasis, isbitaalku waa hay'ad caafimaad oo weyn oo lagu dhisay kharash ka badan saddex bilyan oo birr. Waxa uu xusay in isbitaalku uu si buuxda ugu diyaarsan yahay inuu bixiyo adeegyo tayo leh isagoo bixinaya qalab caafimaad oo heer caalami ah iyo qolal caafimaad oo raaxo leh. Waxa uu sheegay in marka laga soo tago adeegyada caafimaad ee joogtada ah ee uu bixiyo isbitaalku, ay kordhin doonto tartanka Itoobiya ee qaybta iyadoo qaabilaysa bukaanada ka imanaya waddamada deriska ah.

Addis Ababa; Miicaad 1/2018 (ENA): Xafladda Daahfurka u socdaalka Xajka 1447aad ayaa lagu qabtay xarunta shirkadda diyaaradaha ee Ethiopian Airlines.   Barnaamijka Xajka waxaa si rasmi ah u furay Madaxweynaha Golaha Sare ee Arrimaha Islaamka ee Ethiopia, Haj Ibrahim Tufa, xarunta shirkadda diyaaradaha ee Ethiopian Airlines.   Inta uu barnaamijka bilaabayay, Madaxweyne Sheikh Haj Ibrahim Tufa wuxuu ku dhawaaqay in wareegii ugu horreeyay ee xajka 1447aad uu si rasmi ah u bilaabmay.   Waxa kale oo uu fariintiisa safarka wanaagsan u gudbiyay dadka diinta aaminsan ee u socda xajka.   Waxa uu sheegay in dowladdu ay abuurtay jawi ku habboon si ay u fududayso xajka, laga bilaabo nidaamka diiwaangelinta iyo lacag bixinta.   Shirkadda diyaaradaha ee Ethiopian Airlines ayaa sidoo kale muujisay mahadnaqa ay u hayso adeegga hufan ee ay siiso xujeyda Xajka.   Madaxa Ganacsiga ee Kooxda Diyaaradaha ee Ethiopian Airlines Lemma Yadecha ayaa sheegay in shirkaddu ay leedahay taariikh dheer oo ku saabsan qaadista xujeyda.   Wuxuu sheegay in sanadkan, shirkadda diyaaraddu ay dhammaystirtay adeeggan muddada dheer socday, isla markaana ay samaysay qabanqaabo lagama maarmaan ah si safarka looga dhigo mid raaxo leh

Waa maxay Infekshanka Caruurta (0–28 maalmood) Infekshanka caruurta waa marka jeermis (bakteeriyo) uu galo dhiigga ilmaha una faafo qaybo kala duwan oo jirka ah muddada u dhexeysa maalinta dhalashada ilaa 28 maalmood. Khubaradu waxay sheegaan in tani tahay xaalad halis ah oo u baahan in si degdeg ah loo ogaado loona daaweeyo. Sababaha keena infekshanka Infekshanka caruurta badanaa waxaa keena bakteeriyo. Kuwa ugu badan waxaa ka mid ah Escherichia coli – bakteeriyo ku nool mindhicirka, mararka qaarna keenta caabuq. Group B Streptococcus – bakteeriyo ka mid ah nooca Streptococcus, oo halis ku noqon karta dhallaanka. Listeria monocytogenes – bakteeriyo keenta cudurka listeriosis, oo khatar ku ah uurleyda iyo dhallaanka. Arrimaha kordhiya halista Waxyaabaha ilmaha halista gelin kara waxaa ka mid ah: biyaha uurka oo daata in ka badan 18 saacadood ka hor dhalmada, infekshan ku dhaca hooyada xilliga dhalmada sida caabuqa makaanka (chorioamnionitis) ama kaadi-mareenka, foosho dheer, kormeer uur oo aan ku filnayn, iyo in guriga lagu umulo halkii xarun caafimaad laga umuli lahaa. Sidee loo hortagi karaa Si looga hortago, waa in la gartaa arrimaha halista ah lana qaadaa tallaabooyin hore. Haddii biyaha uurku daataan ka hor foosho, hooyadu waa inay si degdeg ah ula kulantaa dhakhtar. Infekshannada hooyada inta uurka lagu jiro waa in si sax ah loo daaweeyaa. Waxaa kale oo muhiim ah kormeer uur joogto ah iyo in lagu umulo xarun caafimaad. Kadib dhalashada, waa in laga ilaaliyo ilmaha qof qaba qufac ama cudur faafa. Guriga waa in aanay ka jirin qiiq. Waalidiintu waa inay si joogto ah ula socdaan calaamadaha halista ah ee dhallaanka. Calaamadaha lagu garto Calaamadaha halista ah waxaa ka mid ah: neefsasho degdeg ah, qaylo ama baroor dheer, qandho ama qabow aad u daran, gariir jirka ah, nuugid la’aan naas, hurdo badan iyo miyir la'aan, matag badan oo joogto ah, indho iyo jir jaalle noqda, dibiro, iyo bushimo ama carrab madoobaada. Sida loo daaweeyo Haddii calaamadahan la arko, ilmaha waa in si degdeg ah loogu qaadaa xarun caafimaad. Halkaas waxaa lagu qiimeeyaa neefsashada, waxaana la siin karaa oksijiin haddii loo baahdo. Qandhada waa la dejinayaa, haddii jirku qabowna qalab diirinaya ayaa la adeegsadaa. Haddii sonkorta dhiigga hoos u dhacdo, waxaa la siiyaa gulukoos. Waxaa sidoo kale la sameeyaa baaritaanno dhiig iyo dheecaan laga qaado laf-dhabarka (CSF) si loo ogaado nooca infekshanka. Daaweynta ugu weynna waa antibiyootik (daawo ka hortagta ama disha bakteeriyada keenta caabuqa jirka) lagu siiyo cirbad. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Addis Ababa, Duugato 30/2018 (ENA): Kulanka ayaa sadexdii maalmood ee u dambaysay ka socday magaalada Jigjiga oo ay kasoo qaybgaleen masuuliyiin ka socday Ururka Golobaleedka IGAD iyo ergooyin ka kala socday wadamada xubnaha ka ah Urur-gaboleedka IGAD. Kulanka ayaa intii uu socday waxaa la iskula lafaguray qodobo ay ka mid ahaayeen doorka ay magaalooyinku ku leeyihiin adkaynta dhaqan dhaqaale ee bulshada deegaanka iyo bulshada barakacayaasha, sidii xalwaara loogu heli lahaa bulshada barakaca iyo xoojinta isdhagalka bulshada deegaanka iyo khibrad wadaag ku saabsan magaalooyinka uu ka shaqeeyo mashruuca, iyadoo magaalo walba soo bandhigtay waxqabadkeeda mashruuca. Masuuliyiinta kasoo qaybgalay shirka ayaa sidoo kale soo booqday qaybo ka mida goobaha adeegbixinta ee magaalada Jigjiga, sidoo kale barnaamijka dhaqo oo dheefo ee hindisayaasha Xisbiga Barwaaqo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Addis Ababa, Duugato 30/2018 (ENA): Munaasabadda daahfurka ayaa waxaa goobjoog ka ahaa masuuliyiin sare oo ka socota xafiisyada heer deegaan ee bahwadaagta ah, masuuliyiin ka socota Urur Goboleedka IGAD, maamulka Hay’adda OWDA, maamulka magaalada Tog-wajaale, odayaasha dhaqanka iyo marti sharaf kale. Mashaariicdan oo uu maalgalinayo Urur Goboleedka IGAD oo miisaaniyada ka helaya dawlada Jarmalka (KfW) islamarkaana ay fulinayso Hay’adda OWDA ayaa wajiga koowaad waxaa lagu hirgalinayaa mashaariico isugu jira xarunta dhalinyarada oo ka koobnaan doonta goobaha ciyaaraha kala duwan, goobaha akhriska iyo shirarka, horumarinta goobaha ganacsiga iyo adeegyad aasaasiga ah oo ay ku baxayso miisaaniyad dhan 720 milyan oo birr laguna dhamaystiri doono muddo 4 sano gudaheeda, kuwaas oo loogu talo'galy in lagu taageero magaalooyinka gobolka ee dhaca xuduudaha ee la kulma culayska bulshada isaga tallaabaysa dhinacyada. Masuuliyiintii ka hadashay munaasabadan oo ay ugu horeeyaan Madaxa Xafiiska Ciyaaraha iyo Dhalinyarada DDS Mudane Maxamed Mahdi, Maamulaha Waaxda Caafimaadka iyo Horumarinta Bulshada ee IGAD, Danjire Muuse Cali Maygaag iyo Maareeyaha Hay’adda OWDA Mudane Maxamuud Maxamed oo wax ka tilmaamay ahmiyadda ay mashaariicahani u leeyihiin horumarinta bulshada ayaa sidoo kale xusay in ay yihiin kuwo dhiirigalinaya shaqo-abuurka iyo gaadhidda isku filnaansho. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Magaalada Harar oo loo yaqaan “luulka Bariga” ayaa gaartay heerar aad u sareeya oo horumar ah, iyadoo la hirgeliyay shaqooyin horumarineed oo waxtar leh oo magaalada ah, oo ay ku jirto aagga taariikhiga ah ee Jegol, oo ah dhaxal caalami ah. Shaqooyinka horumarinta waddooyinka iyo muuqaalka magaalada ayaa lagu sameeyay si isku xiraya taariikhdii hore, tan maanta, iyo mustaqbalka magaalada. Harar oo ah meel ka mid ah ilbaxnimooyinkii hore ayaa sii wadaysa inay muujiso muhiimaddeeda taariikheed iyo horumar joogto ah oo la jaanqaadaya da’deeda iyo sumcadeeda. Mashaariicda horumarinta ee ka socda magaalada ayaa loo arkaa kuwo tusaale u noqon kara magaalooyinka kale ee taariikhiga ah, maadaama ay ilaalinayaan dhaxalkii awoowayaasheen isla markaana ay ku kordhinayaan qurux iyo horumar casri ah. Maanta, Harar waa magaalo sii quruxbadnaanaysa oo soo jiidasho u leh dalxiiska, ku habboon nolol deggenaansho, isla markaana si joogto ah u horumaraysa. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Addis Ababa, Duugato 30/2018 (ENA): Duqa magaalada Addis Ababa, Adhaanaj Abebe, ayaa sheegtay in magaalada laga hirgeliyay dhismayaal iyo xarumo caafimaad oo si weyn u wanaajinaya tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka. Waxay xustay in horumarkan uu ka dhigay adeegyada caafimaadka kuwo tayo sare leh oo dad badan gaadhi kara, isla markaana kor u qaaday caafimaadka dalxiiska. Dhawaanahan, magaalada waxaa laga hirgeliyay xarumo caafimaad oo cusub, taas oo labanlaabtay awoodda guud ee adeegyada caafimaadka ee Addis Ababa. Tusaale ahaan, Isbitaalka Abebej Gobena ayaa loo dhisay si uu u bixiyo adeegyo casri ah oo hooyooyinka iyo carruurta loogu talagalay. Isbitaalka Sewdhitu ayaa helay xarun qaliin maskaxeed iyo laf-dhabar oo casri ah, taas oo si weyn u kordhinaysa adeeggiisa. Sidoo kale, Isbitaalka Ras Dhastaa waxaa lagu qalabeeyay warshad oksijiin iyo dhisme 10 dabaq ah oo casri ah. Isbitaalka Dhaagmawi Minilik ayaa helay xarumo cusub oo kelyaha iyo indhaha ah, halka Kolfe iyo Galaan laga dhisayo xarumo degdeg oo caafimaad. Dhammaan mashaariicdan ayaa loo arkaa inay si weyn u kordhinayaan tayada iyo helitaanka adeegyada caafimaadka ee magaalada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Addis Ababa, Duugato 30/2018 (ENA): Duqa magaalada Addis Ababa, Adhaanaj Abebe, ayaa sheegtay in qorshaha sanadka soo socda lagu darayo 500 bas oo koronto ah si ay u bixiyaan adeegga gaadiidka magaalada. Waxay sheegtay in gaadiidku uu yahay laf-dhabarta horumarka qaybaha kale ee dhaqaalaha iyo adeegyada bulshada. Tan iyo isbeddelkii dalka ka dhacay, waxaa la qabrat shaqooyin waaweyn oo lagu kobcinayo iskusocodka gaadiidka iyo adeegga dadweynaha ee magaalada. Waxaa la kala saaray waddooyinka dadka lugaynaya iyo kuwa baabuurta, sidoo kale waxaa la ballaariyay gaadiidka aan shidaalka ku shaqayn iyo nidaamka baarkinka oo la casriyeeyay. Adhaanaj Abebe waxay xustay in waddooyinka magaalada ay gaadheen 12.8% ilaa 20% sanadadii u dambeeyay. Dhanka baarkinka, halkii horaan hal mar la awooday qiyaastii 3,000 oo baabuur, hadda waxaa jira awood lagu qaabili karo ilaa 163,000 oo baabuur. Sidoo kale, magaalada waxay sanad walba ku dartaa 100 ilaa 200 bas si loo xoojiyo adeegga gaadiidka dadweynaha. Hadda qorshaha ugu weyn wuxuu yahay in sanadka soo socda lagu soo kordhiyo 500 oo bas oo koronto ah, taas oo qayb ka ah horumarinta nidaamka “magaalo casri ah” ee Addis Ababa. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Addis Ababa, Duugato 30/2018 (ENA): Duqa Magaalada Addis Ababa, Adhaanaj Abebe, ayaa sheegtay in istaraatiijiyadda horumarinta guryaha ee magaalada ay si muuqata uga jawaabtay baahida guryaha ee shacabka. Kulan uu yeeshay Golaha Baarlamaanka Addis Ababa, oo ka dhacay hoolka shirarka ee Madxafka Xuska Guusha Adhwa, ayaa waxaa lagu falanqeeyay arrimo la xiriira horumarinta guryaha iyo adeegyada magaalada. Adhaanaj Abebe waxay sheegtay in si loo daboolo baahida guryaha ee dadka magaalada, la diyaariyay qorshe istaraatiiji ah oo si habsami leh loo fulinayo. Waxay tilmaamtay in guryaha lagu dhisayo iskaashi u dhexeeya dowladda iyo ganacsiga gaarka loo leeyahay, deeqda bulshada, iyo maalgashi shakhsi ah, kuwaas oo lagu fulinayo shan hab oo kala duwan. Sida ay sheegtay, shantii sano ee la soo dhaafay waxaa la dhisay in ka badan 480,000 guri, kuwaas oo lagu wareejiyay bulshada magaalada. Guryahaas waxaa ka mid ah in ka badan 139,000 oo guri oo loo qoondeeyay nidaamka guryaha wadaagga ah. Waxay sidoo kale sheegtay in dadka dakhligoodu hooseeyo lagu caawinayo barnaamijyo kala duwan iyo dadaallo samafal si ay u helaan guryo ku habboon. Ugu dambeyntii, Adhaanaj Abebe ayaa xaqiijisay in mustaqbalka la sii xoojin doono istaraatiijiyadaha guryaha si loo sii yareeyo baahida guryaha ee shacabka magaalada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya