Addis Ababa; Gudba 2/2019 (ENA): Guddiga Joogtada ah ee Arrimaha Dimuqraadiga ee Golaha Wakiillada Shacabka ayaa sheegay inay si dhow ula socon doonaan waxqabadka hay'adaha si loo hubiyo faa'iidada muwaadiniinta iyo guud ahaan barwaaqada.   Golaha Wakiillada Shacabka ayaa la yeeshay wadahadallo ku saabsan qorshaha istaraatiijiyadeed ee 5-ta sano ah oo uu hoggaaminayo Guddiga Joogtada ah ee Arrimaha Dimuqraadiga.   Guddiga Joogtada ah, iyadoo la raacayo mas'uuliyadaha kormeerka iyo kormeerka, wuxuu si taxaddar leh uga shaqeyn doonaa sidii loo hubin lahaa in qorshayaasha iyo waxqabadka hay'adaha ay waafaqsan yihiin sharciga, habraacyada iyo istaraatiijiyadaha, ayay tiri Guddoomiyaha Guddiga, Marwo Etsegenet Mengistu.   Waxay raacisay inay si dhow ula socon doonto waxqabadka hay'adaha si loo hubiyo faa'iidada muwaadiniinta iyo guud ahaan barwaaqada.   Guddoomiyuhu wuxuu intaas ku daray in xubnaha guddigu ay si wadajir ah u gudan doonaan waajibaadkooda iyagoo muujinaya waxqabad wanaagsan iyo diyaar u ahaanshaha shaqada sida ku cad qorshaha la diyaariyey.   #ENA

Addisabab,Gudba, Hidar 2019 (ENA) Agaasimaha Guud ee Hay’adda Suuqa Raasumaalka Itoobiya, Dagmewit Shiferaw, ayaa sheegtay in Suuqa Raasumaalka Itoobiya uu door weyn ka qaadanayo kobcinta hay’adaha, ballaarinta adeegyada caymiska iyo abuurista fursado maalgashi oo cusub.   Suuqa Raasamaalka Itoobiya ayaa qabtay munaasabad lagu diiwaangelinayo, laguna aqoonsanayo shirkadda saamiyada ee Awash Insurance S.C , isla markaana si rasmi ah loogu furayo ganacsiga saamiyadeeda.   Faahfaahinta oo dhammaystiran ka akhri (ENA) (https://www.ena.et/web/amh/w/amh_9904973?utm_source=chatgpt.com)

Doorka Dawlad Deegaanka Soomaalida ee Horumarinta Tamarta La Cusboonaysiin Karo ee Itoobiya Tamarta la cusboonaysiin karo ayaa ka mid ah tiirarka ugu muhiimsan ee horumarka dhaqaale, koboca warshadaha iyo xaqiijinta isku-filnaanshaha tamarta. Itoobiya oo leh khayraad dabiici ah oo kala duwan, waxay sannadihii u dambeeyey xoogga saartay ballaadhinta ilaha tamarta nadiifka ah, sida tamarta biyaha, dabaysha, qorraxda iyo kulaylka dhulka hoostiisa. Marka laga hadlayo dadaalladaas, Dawlad Deegaanka Soomaalidu waxay leedahay muhiimad istaraatiiji ah, maadaama deegaanku leeyahay dhul ballaadhan, qorrax badan, dabaylo xooggan iyo fursado kale oo lagu horumarin karo mashaariicda tamarta la cusboonaysiin karo.   Mashruuca Aysha-II Wind Power Project oo la daahfuray 31-kii Janaayo 2026 ayaa ah tusaale muuqda oo muujinaya kaalinta deegaanku ku leeyahay qorshaha tamarta qaranka. Mashruucan ayaa leh awood dhan 120 megawatt, iyadoo wejigiisii koowaad ee 80 megawatt uu bilaabay shaqada. Waxa uu sannadkii soo saari karaa koronto dhan 467 gigawatt-saacadood, sida lagu sheegay xogta xafladdii daahfurka. Sidoo kale, mashruuca kale ee Aysha Wind oo ah 300 megawatt ayaa qayb ka ah qorshayaasha ballaadhinta tamarta dabaysha ee Itoobiya, waxaana Bangiga Horumarinta Afrika bishii Luulyo 2026 ansixiyey maalgelin gaadhaysa 110 milyan oo doollar oo lagu taageerayo horumarintiisa. 2. Horumarinta tamarta qorraxda Dawlad Deegaanka Soomaalidu waxa kale oo ay leedahay fursado waaweyn oo ku saabsan tamarta qorraxda, taas oo si gaar ah muhiim ugu ah bulshooyinka ku nool miyiga iyo deegaannada ka fog shabakadda korontada qaranka. Mashruuca qorraxda ee Gad, oo ku jira liiska mashaariicda iskaashiga dawladda iyo maalgashadayaasha gaarka loo leeyahay (PPP), ayaa lagu qorsheeyey awood dhan 125 megawatt. Tani waxay muujinaysaa fursadda uu deegaanku u leeyahay inuu qayb weyn ka noqdo wax-soo-saarka tamarta qorraxda ee dalka. Tani waxay deegaanka u abuureysaa fursad uu ku soo jiito shirkadaha caalamiga ah, hay'adaha maalgelinta iyo maalgashadayaasha gaarka loo leeyahay, si loo kordhiyo wax-soo-saarka tamarta loona abuuro kaabayaal dhaqaale oo waara. 4. Saamaynta tamarta nadiifka ah ee dhaqaalaha iyo bulshada Horumarinta tamarta la cusboonaysiin karo waxay faa'iidooyin badan u leedahay bulshada iyo dhaqaalaha Dawlad Deegaanka Soomaalida. Shaqo-abuur: Mashaariicda tamarta waxay abuuri karaan shaqooyin cusub oo la xidhiidha dhismaha, farsamada, maamulka iyo dayactirka. Horumarinta warshadaha: Koronto joogto ah ayaa dhiirrigelin karta warshadaha, ganacsiga iyo adeegyada wax-soo-saarka. Horumarinta miyiga: Bulshooyinka xoolo-dhaqatada ah iyo deegaannada fogfog ayaa heli kara adeegyo koronto oo casri ah. Waxbarashada iyo caafimaadka: Korontadu waxay fududaynaysaa adeegyada dugsiyada, xarumaha caafimaadka iyo isbitaallada. Ilaalinta deegaanka: Isticmaalka tamarta qorraxda iyo dabaysha wuxuu yarayn karaa ku-tiirsanaanta shidaalka iyo xaabada.   5. Isku xidhka tamarta Itoobiya iyo dalalka gobolka Meesha istaraatiijiga ah ee Dawlad Deegaanka Soomaalidu kaga taallo Geeska Afrika waxay siinaysaa fursad dheeraad ah oo ay kaga qayb qaadato isku xidhka tamarta gobolka. Mashruuca Aysha-II waxa uu leeyahay muhiimad ka baxsan xuduudaha Itoobiya, maadaama uu kor u qaadayo fursadaha iskaashiga tamarta ee Itoobiya, Jabuuti iyo Soomaaliya. Isku xidhka kaabayaasha tamarta iyo suuqyada korontada ee dalalka deriska ah wuxuu Itoobiya u abuuri karaa fursado ganacsi iyo dakhli ka yimaadda dhoofinta korontada. 6. Caqabadaha iyo fursadaha mustaqbalka Inkasta oo deegaanku leeyahay khayraad tamareed oo badan, haddana waxa jira caqabado u baahan in si qorshaysan wax looga qabto. Kuwaas waxa ka mid ah baahida loo qabo maalgelin ballaadhan, dhismaha khadadka gudbinta korontada, tababarka xirfadlayaasha deegaanka iyo ballaadhinta adeegyada korontada ee miyiga. Waxa kale oo muhiim ah in bulshada deegaanka ay si toos ah uga faa'iidaysato mashaariicda waaweyn, iyadoo mudnaan la siinayo shaqaalaysiinta dhallinyarada, tababarrada farsamada, ilaalinta deegaanka iyo horumarinta adeegyada aasaasiga ah.   Guud ahaan, Dawlad Deegaanka Soomaalidu waxay door muuqda ku leedahay mustaqbalka tamarta la cusboonaysiin karo ee Itoobiya. Khayraadka dabaysha, qorraxda iyo biyaha, oo ay weheliyaan mashaariicda waaweyn sida Aysha-II iyo qorshayaasha tamarta qorraxda, waxay deegaanka siinayaan fursad uu kaga mid noqdo xarumaha muhiimka ah ee wax-soo-saarka tamarta nadiifka ah ee dalka. Horumarinta khayraadkan ma aha oo keliya mashruuc koronto lagu soo saarayo, balse waa fursad lagu kobcinayo dhaqaalaha, lagu abuurayo shaqooyin, lagu horumarinayo magaalooyinka iyo miyiga, laguna xoojinayo kaalinta Itoobiya ee iskaashiga dhaqaale ee Geeska Afrika. Dawlad Deegaanka Soomaalidu sidaas darteed waxay noqon kartaa mid ka mid ah tiirarka muhiimka ah ee hiigsiga Itoobiya ee ah inay dhisto dhaqaale ku dhisan tamar nadiif ah, wax-soo-saar casri ah iyo horumar waara.

Addis Ababa; Dirir 25/2019 (ENA): Shaqada lagu samaynayo qiyaasta GDP sanad go'an ayaa ka caawin doonta dejinta siyaasadda dhaqaalaha oo wanaagsan iyo qorsheynta horumarinta, ayay tiri Wasiirka Maaliyadda Fitsum Assefa (Dr.).   Wasaaradda Istaraatiijiyadda Qaranka ayaa ku dhawaaqday shaqada lagu cusbooneysiinayo qiyaasta GDP-ga.   Barnaamijka waxaa ka soo qayb galay Wasiirka Istaraatiijiyadda Qaranka Bereket Fishatsion, Wasiirka Waxbarashada Brofessor Birhanu Nega, Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya Iyoob Tekaleng (PhD) iyo madax kale.   Wasiirka Maaliyadda Fitsum Assefa (Dr.) ayaa barmaamijka ka sheegtay; Xisaabinta GDP-ga ee dib loo eegay ay u oggolaan doontaa matalaad wanaagsan oo ku saabsan cabbirka iyo isbeddellada qaab-dhismeedka dhaqaalaha dalka, waxayna bixin doontaa macluumaad wanaagsan oo ku saabsan dejinta siyaasadda maaliyadda iyo lacagta, qiimeynta joogtaynta deynta, iyo go'aan qaadashada dhaqaalaha.   Waxay xusyay in markii GDP-ga Itoobiya dib loo xisaabiyay iyadoo la adeegsanayo sanad cusub oo saldhig ah sannad-maaliyadeedka 2017, cabbirka dhaqaalaha dalka ayaa kor u kacay ilaa 24.03 tiriliyan oo birr.   Waxay sheegtay in cabbirka dhaqaalaha dalka uu gaaray 31.86 tiriliyan oo birr sannad-misaaniyeedka 2018.   Waxay sheegtay in isbeddelka sanadlaha ah ee dib loo eegay uu u oggolaan doono in si habboon loogu daro isbeddellada iyo horumarka maaliyadda dijitaalka ah, warshadaha, macdanta, iyo canshuuraha casriga ah qaab-dhismeedka dhaqaalaha Itoobiya.   Ugu dambayntii, Wasiirku waxay sheegtay in xogtan dhaqaale ay u oggolaan doonto qiimeyn wanaagsan oo ku saabsan deynta iyo culaysyada canshuurta ee dalka, ballaarinta saldhigga canshuurta iyo xoojinta awoodda ururinta dakhliga dalka.

Addis Ababa; Dirir 25 /2019 (ENA): Wasaaradda Istaraatiijiyadda Qaranka ee Itoobiya, iyadoo la kaashanaysa Adeegga Tirakoobka Itoobiya, ayaa maanta soo saartay xisaabin cusub oo lagu cabbirayo GDP-ga Itoobiya laga bilaabo 2019.   ‎Wax soo saarka Guud ee Gudaha (GDP) waa cabbir dhaqaale oo cabbira qiimaha suuqa ee dhammaan badeecadaha iyo adeegyada kama dambaysta ah ee uu soo saaro waddan muddo cayiman, badanaa hal sano.   ‎Qiyaastan waxaa ka mid ah Kharashka qoysaska, maalgashiga ganacsiyada iyo malgashiyada gaarka loo leeyahay, kharashka dawladda, iyo dhoofinta saafiga ah.   ‎Itoobiya waxay si cad u soo tebinaysay xogteeda GDP tan iyo 1960-meeyadii.   Si kastaba ha ahaatee, waxaa la sheegay in xisaabinta aasaasiga ah ee 2008 ee wali la isticmaalayay aysan si ku filan u muujin isbeddellada cusub iyo ballaarinta qaybaha dhaqaalaha.   Wasiirka Istaraatiijiyadda Qaranka Mudane Bereket Fishatsiyon ayaa sheegay in cabbirkii hore ee dhaqaale uusan ku jirin xog ku saabsan macaamilka lacagta dijitaalka ah, horumarinta dhaqaalaha cusub sida suuqyada raasamaalka, horumarinta waraabka xagaaga iyo horumarinta marinnada, iyo in qaababka dhaqaale ee cusub lagu cabbiray cabbirkii hore.   Wuxuu sheegay in xisaabinta cusub ee GDP ay ka tarjumayso xaaladda dhaqaale ee hadda jirta iyadoo lagu darayo xog laga helay tirakoobkii beeraha ee dhawaan la sameeyay, tirakoobkii shirkadaha dhaqaalaha iyo sahanka guryaha ee isku dhafan.   Waxaa sidoo kale isla waqtigaas la sheegay in xisaabinta cusub ay muujisay in GDP-ga Itoobiya ee sannad-maaliyadeedka 2018 uu gaaray $210 bilyan.   Xisaabinta cusub ayaa la sheegay inay faa'iido u leedahay muujinta xaaladda dhaqaale ee hadda ee dalkeenna, iyadoo u adeegaysa talo sax ah oo ku saabsan siyaasadda iyo qorsheynta, iyo kor u qaadista awoodda gorgortanka ee la-hawlgalayaasha.

Addis Ababa; Dirir 24 /2019 (ENA): Wasaaradda Ganacsiga iyo Iskaashiga Gobolka ayaa heshiis la saxiixatay laba hay'adood si ay u taageeraan hirgelinta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika iyo dhisidda Xarun Iskaashiga Gobolka Afrika.   Wasaaraddu waxay heshiiska la saxiixatay Jaamacadda Addis Ababa iyo Expertise France, oo ah urur horumarineed.   Wasiirka Ganacsiga iyo Iskaashiga Gobolka Yasmiin Wahabrebi, oo faahfaahin ka bixisay heshiiska, ayaa tiri; Heshiiska lala saxiixday Expertise France wuxuu higsanayaa inuu fududeeyo hirgelinta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika.   #somali

Addis Ababa; Dirir 24 /2019 (ENA): Guddoomiyaha Bangiga Qaranka Itoobiya Iyob Tekaliny (Dr.) ayaa sheegay in dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dalka oo dhan ay gacan ka geysatay kobaca caafimaadka ee waaxda maaliyadda.   Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya, Dr. Iyob ayaa bayaan ka jeediyay go'aankii shirkii siddeedaad ee Guddiga Siyaasadda Lacagta.   Waqtigan, Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya, Dr. iyob ayaa sheegay in; inta lagu guda jiray rubuc-sannadeedkan, dhoofinta alaabta, gaar ahaan dahabka iyo bunka, ay muujisay kobac wanaagsan, kobaca alaabta dibadda laga keenona uu sidoo kale aad u sarreeyay.   Wuxuu sheegay in dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ay si weyn uga qayb qaadatay kobaca caafimaadka ee waaxda maaliyadda.   Wuxuu sheegay in dib-u-habayntu ay u suurtagelisay waaxda maaliyadda inay gaarto heer aad uga sarreeya shuruudaha ugu yar ee uu dejiyay Bangiga Qaranka.   Guddigu wuxuu xusay in inkastoo heerka sicir-bararka, oo ahaa mid aad u sarreeya sababo la xiriira xaddidaadaha sahayda, uu hoos u dhacay, haddana heerka 14.9 boqolkiiba bishii Sebtembar 2019 uu weli sarreeyo marka la barbar dhigo bartilmaameedka sicir-bararka hal-god ah ee bangiga, sida uu guddigu xusay.   Guddigu wuxuu xusay in heerka sicir-bararka bishii Sebtembar 2019 uu inta badan sabab u ahaa xaddidaadaha sahayda, gaar ahaan ka dib dagaalkii Bariga Dhexe.   Guddigu wuxuu xusay in kobaca dhaqaalaha gudaha uu sii xoogaysanayo iyo in tilmaamayaasha dhaqdhaqaaqa dhaqaale ay tilmaamayaan in uu jiri doono kobac xooggan sannad-maaliyadeedka 2019 sidoo kale, ayuu yiri guddoomiyuhu.   Wuxuu sharraxay in qaybta wax soo saarka, ay horumar ka sameeyeen wax soo saarka sibidhka, korontada iyo alaabada birta.   Wuxuu sheegay in qaybta bangiyada ay ahayd mid caafimaad qabta oo deggan rubuci hore ee sannad-maaliyadeedka 2019, iyadoo ay jiraan amaahyo aan shaqeynayn oo hooseeya iyo raasamaal ku filan.   Guddigu wuxuu sidoo kale xusay in qaab-dhismeedka siyaasadda maaliyadeed uu yahay mid taxaddar leh oo la jaan qaadaya siyaasadda lacagta adag ee Bangiga Qaranka iyo ajandaha guud ee dib-u-habaynta dhaqaalaha.   Wuxuu sharraxay in siyaasaddu ay la jaanqaadayso siyaasadda lacagta ee adag iyo ajandaha dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee Bangiga Qaranka.   Wuxuu xusay in dawladdu aysan amaah ka qaadan Bangiga Qaranka in ka badan 27 bilood; wuxuu xusay in tani ay gacan ka geysanayso xasilinta sicir bararka.

Xilli uu dunidu walaac ka muujinayo isbeddelka cimilada, isla markaana ay ka tashanayso sidii wax looga qaban lahaa, go'aanka cajiibka ah ee Itoobiya ay ficil ahaan u muujisay ayaa soo jiitay indhaha caalamka. Itoobiya oo si rasmi ah u mamnuucday soo dejinta baabuurta shidaalka ku shaqeeya, isla markaana si degdeg ah ugu tallaabtay adeegsiga baabuurta korontada ku shaqeeya, ayaa muddo kooban gudaheed ku diiwaangelisay natiijooyin dhiirrigelin leh, sida ay sheegtay warbixinta Bloomberg.   Warbixintu waxay xustay in boqolkiiba 99 ka mid ah tamarta korontada laga dhaliyo Itoobiya ay tahay tamar nadiif ah oo cagaaran, taas oo u suurtagelisay dalka inuu baabuurta korontada ku shaqeeya ku bixiyo tamar qiimo jaban.   Warbixintu waxay sidoo kale tilmaantay in Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya ee Renaissance uu door muhiim ah ka qaatay arrintan. Waxay intaas ku dartay in isbeddelkan weyn aanu ku koobnayn oo keliya ilaalinta deegaanka, balse uu sidoo kale Itoobiyaanka ka caawiyey dhimista kharashaadkooda.   Sida ay sheegtay Bloomberg, darawallada tagaasida iyo gaadiidka dadweynaha ee isticmaala baabuurta korontada ku shaqeeya ayaa ka maarmay kharashaadkii badnaa ee ay hore ugu bixin jireen shidaalka iyo dayactirka, taas oo u suurtagelisay inay bishii kaydsadaan lacag gaadhaysa 150 doolar, una dhiganta 40,000 ilaa 50,000 oo Birr.   Intaa waxaa dheer, markii ay dalka gudihiisa ka hawlgaleen warshadaha isku-xidhka baabuurta, sida BKG Group, waxaa la abuuray fursado shaqo oo cusub, iyadoo tababarro la siiyey dhallinyaro badan oo jaamacadaha ka qalin-jabisay.   Warbixintu waxay sidoo kale sheegtay in muddo laba sano ah gudahood saamiga baabuurta korontada ku shaqeeya ee Itoobiya uu gaadhay boqolkiiba 6, taas oo ka sarreysa celceliska caalamka oo ah boqolkiiba 4, isla markaana Itoobiya ka dhigtay dal safka hore kaga jira arrintan.   Marka Itoobiya ay sannadka 2027 martigeliso shir-madaxeedka Qaramada Midoobay ee isbeddelka cimilada (COP32), waxay noqon doontaa tusaale nool oo ficil ahaan muujinaya sida dalalka soo koraya ay si degdeg ah ugu gudbi karaan dhaqaale cagaaran, iyaga oo aan caqabad kala kulmin dhaqaale yari ama dhibaatooyinka shidaalka. Tani waa su'aasha weyn ee ay warbixinta Bloomberg tilmaantay.   Warbixintu waxay sidoo kale xustay in qorshaha weyn ee Itoobiya ay ku doonayso in sannadka 2033 ay waddooyinka dalka ku isticmaalaan 500,000 oo baabuur oo koronto ku shaqeeya uu qayb ka yahay himiladeeda ku aaddan dhaqaale cagaaran oo waara.

Waaxda maaliyadda ee Itoobiya waxay ku socotaa isbeddel qaab-dhismeed kaas oo beddeli doona jihada dhaqaalaha dalka isla markaana dhigi doona aasaaska kobaca cusub.   Dib-u-soo-noolaynta nidaamka suuqa raasamaalka waa tallaabo istaraatiiji ah oo Itoobiya u rogi doonta beddel dhaqaale oo casri ah oo hufan maanta.   Kani waa qorshe mustaqbalka ku wajahan oo loogu talagalay in keydka gudaha loogu beddelo maalgashi wax soo saar leh, lagu kobciyo awoodda ganacsiyada, lana yareeyo deynta iyo culayska deynta ee dalka si joogto ah.   Suuqa raasamaalka ee casriga ah waxaa si sharci ah loo aasaasay iyadoo la ansixiyay Bayaanka Suuqa Raasamaalka ee Lambarka 1248/2013 ee Golaha Wakiillada Dadweynaha.   Ka dib ku dhawaaqista, Hay'adda Suuqa Raasamaalka ee Itoobiya (ECMA) ayaa la aasaasay si ay u kormeerto suuqa, halka Sarrifka Amniga ee Itoobiya (ESX) loo aasaasay iskaashi dadweyne iyo mid gaar loo leeyahay (PPP).   Marxaladdan diyaarinta ah ayaa la dhammeeyay, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu si rasmi ah u furay Suuqa Ganacsiga Amniga Itoobiya (ESX) Matxafka Sayniska Duugato 2, 2017, ganacsiga tooska ahna si rasmi ah ayuu u bilaabmay Dirir 2017.   Suuqa raasamaalka wuxuu awooday inuu ka qaybqaato hay'ado badan oo waaweyn laga bilaabo bilowgii, taasoo muujinaysa mustaqbalka dhalaalaya ee berri. Shirkadda Ethio Telecom waxay taariikh samaysay iyadoo noqotay shirkaddii ugu horreysay ee si dadweyne loo diiwaan galiyay iyadoo ka qaybqaadatay iibinta saami dhan 10 boqolkiiba iyada oo loo marayo kanaallada dijitaalka ah iyo Telebr, oo ay ku jiraan in ka badan 47 kun oo muwaadiniin cusub ah.   Ka dib tan, hay'ado maaliyadeed oo gaar loo leeyahay iyo shirkado caymis ayaa bilaabay inay si cad u soo bandhigaan saamiyadooda suuqa, taas oo aasaas weyn u dhigtay soo noolaynta suuqa.   Intaa waxaa dheer, Hay'adda Suuqa Caasimadda ayaa siisay ruqsado shaqo bangiyada maalgashiga kala duwan, ganacsatada iyo shirkadaha dilaaliinta, wadarta guud ee macaamil ganacsi ee laga diiwaan geliyay suuqa amaahda muddada gaaban ee bangiyada dhexdooda ayaa dhaaftay hal tirilyan oo birr, taasoo muujinaysa awoodda iyo isku halaynta suuqa.   Ujeeddada ugu weyn ee barnaamijkan maaliyadeed ee weyn iyo faa'iidooyinkiisa Itoobiya waa in dalka laga xoreeyo ku tiirsanaanta dhaqaale ee amaahda bangiyada iyo in la abuuro ilo kale oo raasamaal muddo dheer ah.   Waxay u oggolaan doontaa shirkadaha iyo dawladdu inay lacag ka ururiyaan mashaariicda horumarinta ee waaweyn si toos ah dadweynaha iyagoo iibinaya saamiyada iyo curaarta.   Nidaamkani wuxuu si weyn u yareyn doonaa sicir-bararka ay dawladdu abuurto iyadoo daabacanaysa lacag ama amaah ka qaadanaysa bangiga qaranka, wuxuuna u oggolaan doonaa bulshada inay maalgashadaan shirkado waaweyn oo ay wadaagaan faa'iidada, halkii ay lacagtooda ku hayn lahaayeen keydka bangiyada, wuxuuna hubin doonaa qaybinta caddaaladda ah ee hantida Itoobiya.   Sida uu sheegay Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (PhD) markii uu suuqa bilaabayay, suuqani waa qalab xaqiijinaya madaxbannaanida dhaqaale ee dalka iyo madaxbannaanida maaliyadeed.   Suuqa raasamaalka waa goob loogu talagalay berri halkaas oo muwaadin kasta uu si fudud ugu noqon karo mulkiilaha bangiyada iyo hay'adaha waaweyn. Ujeeddada qayb ahaan loo gaar yeelayo shirkadaha horumarinta dadweynaha waa in la hubiyo in hay'aduhu ay qaataan dhaqamada caalamiga ah, hufnaanta, iyo isla xisaabtanka casriga ah, halka dawladdu ay dammaanad buuxda iyo ilaalin siiso waaxda gaarka loo leeyahay si ay u noqoto matoorka dhaqaale ee Itoobiya berri.   Waxtarka suuqa raasamaalka wuxuu inta badan ku salaysan yahay hirgelinta nidaamyada lacag bixinta dijitaalka ah ee casriga ah iyo macluumaadka, dhammaystirka wareegga koowaad ee saamiyada Ethio Telecom ee Telebr waa tusaale weyn oo ka mid ah kaabayaasha dijitaalka ah ee berri.  

Addis Ababa,Dirir,Tiqimti,21,2019 (ENA) Aqoonyahanno ay wareysatay Wakaaladda Wararka Itoobiya (ENA) ayaa sheegay in aqbalaadda dalabka Itoobiya ee helitaanka marin-badeed ay sii kordhayso, maadaama uu ku dhisan yahay is-weydaarsi danaha iyo mabaadi’da caalamiga ah.   Waxay sheegeen in dalabka Itoobiya uu ku salaysan yahay sharciga, baahida horumarinta dhaqaalaha iyo isu-dhowaanshaha juqraafiyeed, isla markaana uu yahay arrin muhiim u ah xaqiijinta danaha labada dhinac.   Ugu horeyn Garyaqaan iyo la-taliye sharci Yonas Woldeyes ayaa sheegay in rabitaanka Itoobiya uusan ka hor imaanayn madaxbannaanida dalalka kale, balse uu waafaqsan yahay xeerarka caalamiga ah.   Waxa uu xusay in Itoobiya ay bilowday mashaariic waaweyn oo qaran, sida dhismaha garoonka diyaaradaha Bishoftu, warshad weyn oo bacriminta beeraha soo saarta, xarumaha shidaalka iyo kaabayaasha tamarta.   Waxa uu sheegay in mashaariicdaasi ay sii xoojinayaan baahida dalka u qabo helitaanka marin-badeedyo dheeraad ah, taas oo uu ku tilmaamay arrin la xiriirta jiritaanka qaranka iyo horumarkiisa.   Waxay carrabka ku adkeeyeen in dalabka Itoobiya uu ku dhisan yahay daliillo sharci, taariikheed, juqraafiyeed iyo dhaqaale, isla markaana aanu ahayn mid dib looga laaban karo   Waxa uu sheegay in sida Masar iyo dalal kale ay jiilashooda wax uga baraan isticmaalka Wabiga Niil, ay muhiim tahay in shacabka Itoobiya loo abuuro faham wadajir ah oo ku saabsan marin-badeedka iyo kheyraadka biyaha dalka, iyadoo la adeegsanayo caddeymo cilmiyeed.   Yonas ayaa sheegay in Masar ay sii waddo isku dayada ay ku marin-habaabineyso bulshada caalamka, iyadoo qalloocinaysa dalabka Itoobiya ee uu ku tilmaamay mid sharciyad leh.   Waxa uu ku baaqay in la xoojiyo dadaallada looga hortagayo dhaq-dhaqaaqyadaas.   Dhankiisa, Bare iyo cilmi-baare ku takhasusay nabadda iyo amniga oo ka tirsan Jaamacadda Addis Ababa. Mulugeta Ayele (Dr.) ayaa sheegay in dalal kale ay kumannaan mayl u soo gudbaan si ay danahooda uga ilaashadaan Badda Cas, halka Itoobiya oo 60 kiiloomitir oo keliya u jirta Badda Cas laga fogeeyay marin-badeedka, arrintaas oo uu sheegay inaanay ahayn mid la aqbali karo.   Waxa uu intaa ku daray in ilaalinta danaha Itoobiya ee Badda Cas ay tahay xuquuq aan laga noqon karin.   Wuxuu kale oo uu xusay Mulugeta (Dr.) in aqbalaadda dalabka Itoobiya ee marin-badeedku sii kordhayso, maadaama uu ku dhisan yahay is-weydaarsi danaha iyo mabaadi’da caalamiga ah. Waxa uu xusay in midnimada laga yeesho danaha qaranka ay muhiim u tahay xaqiijinta himiladaas.   Waxa uu sidoo kale xusuusiyay in Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed ay yihiin goobo ay ka dhacaan falalka burcad-badeednimada, oo ay ka mid yihiin afduubka maraakiibta iyo dambiyada kale ee badda.  

Addis Ababa; Dirir 18/2019 (ENA): Istaraatiijiyadaha wax-soo-saarka beeraha ee Itoobiya ayaa guul muhiim ah ka gaaraya hubinta madax-bannaanida cuntada, ayuu yiri Wasiiru-dawlaha Istaraatiijiyadda Qaranka ee Cabbas Muxammed.   Shirka Siyaasadda Beeraha ee Qaaradda, oo uu soo qabanqaabiyay Machadka Cilmi-baarista Siyaasadda Itoobiya oo kaashanaya Machadka Cilmi-baarista Siyaasadda Cuntada iyo Beeraha ee Afrika, ayaa ka bilaabmay Addis Ababa.   Shirka 13-aad ee sanadlaha ah ee Daneeyayaasha Qaaradda, kaas oo socon doona saddexda maalmood ee soo socda, oo ay ku jirto maanta, ayaa la siiyay cinwaanka "Dhisidda Dhaqaale Cunto iyo Beeraha oo Tartan leh; Siyaasadda, Ganacsiga iyo Waddooyinka Horumarinta Warshadaha ee Afrika".   Wasiiru-dawlaha Istaraatiijiyadda Qaranka ee Cabbas Muxammed ayaa sheegay in beerashada qamadiga xagaaga ee Itoobiya ay naga beddeshay soo dejinta qamadiga una beddeshay isku filnaansho iyadoo daboolaysa isticmaalka gudaha.   Wuxuu sidoo kale sheegay in Barnaamijka Dhaxalka cagaaran uu dhisay awoodda lagu hubinayo amniga cuntada ee muwaadiniinta isagoo kordhinaya wax-soo-saarka caanaha, digaagga, malabka, kalluunka, khudaarta iyo miraha.   Waxa kale oo uu sheegay in ololaha Barnaamijka Raadka Cagaaran uu sidoo kale si weyn uga qayb qaadanayo wax soo saarka beeraha ee waara isagoo xoojinaya waxtarka ilaalinta carrada iyo biyaha.   Waxa uu sheegay in wax soo saarka beeraha guud ee Itoobiya uu sidoo kale muujinayo in Afrika ay xaqiijin karto madaxbannaanida cuntada qaaradda iyadoo u beddelaysa awooddeeda ballaaran ee beeraha iyo kheyraadka wax soo saar tartan ah.   Waxa uu sidoo kale xusay in loo baahan yahay in la horumariyo wax soo saarka beeraha ee Afrika iyo in la dhiso silsilad warshadeed oo u adkeysan karta isbeddelka cimilada.   Dhankiisa, Fiqaadu Tsega, Agaasimaha Guud ee Machadka Cilmi-baarista Siyaasadda, ayaa yiri; Waxa uu sheegay in dib-u-habaynta siyaasadda beeraha ee Itoobiya ay qaybta u beddeshay nidaam casri ah oo suuq ku salaysan.   Waxa uu sheegay in iibsashada mashiinnada aan canshuurta lahayn, suuqyada dijitaalka ah, horumarinta waraabka iyo dib-u-habaynta suuqa ay si wanaagsan uga qayb qaadanayaan habaynta beeraha iyo abuurista shaqo-abuurka dhalinyarada.   Waxa uu sheegay in dalalka Afrika ay sidoo kale u baahan yihiin inay qaataan nidaam hubinaya koboc iyo barwaaqo guud iyagoo la wadaagaya istaraatiijiyadaha wax soo saarka beeraha ee Itoobiya iyada oo loo marayo khibrad iyo khibrad

Addis Ababa,dirir,Tikimt, 17,2019 (ENA) Wasiirka Dhallinyarada iyo Ciyaaraha Aklilu Tadesse Dr ayaa sheegay in loo baahan yahay in si mas’uuliyad leh looga faa’iidaysto kaabeyaasha ciyaaraha ee laga hirgeliyey dalka iyo kuwa dhismuhu ka socdo, si loo xoojiyo doorka ballaaran ee ay ku leeyihiin horumarka dhaqaale iyo bulsho ee qaranka.   Wasaaradda Dhallinyarada iyo Ciyaaraha ayaa wada kulan wadatashi ah oo ay la yeelanayso ururrada ciyaaraha ee heer qaran iyo dhinacyada kale ee ay khusayso.   Wasiirka Dhallinyarada iyo Ciyaaraha ee JDFI, Aklilu Tadesse Dr ayaa kulankaas ka sheegay in ciyaaraha aan loo arkin oo keliya madadaalo iyo tartan, balse loo aqoonsado qayb istaraatiiji ah oo ka mid ah horumarinta qaranka iyo aalad lagu horseedo isbeddel bulsho.   Waxa uu tilmaamay in ciyaaruhu leeyihiin awood ay ku mideeyaan muwaadiniinta, ku kobciyaan dhaqanka shaqada, kuna dhiirrigeliyaan dhallinyarada inay ka qaybqaataan hawlo wax-ku-ool ah.   Waxa kale oo uu xusay in ciyaaruhu kiciyaan dhaqdhaqaaqa dhaqaalaha, isla markaana xoojiyaan ka qaybgalka dalka ee heer qaran iyo heer caalami.   Si loo xaqiijiyo arrimahan, wasiirku waxa uu sheegay in dadaalka dowladda oo keliya aanu ku filnayn, sidaas darteedna ay lagama maarmaan tahay in ururrada ciyaaraha iyo hay’adaha kale ee ka hawlgala waaxdan ay ku wada shaqeeyaan mas’uuliyad wadaag, hawlgal isku xidhan iyo mabda’a isla xisaabtanka.   Waxa uu sidoo kale sheegay in si horumarinta ciyaaruhu u keento natiijo waarta, loo baahan yahay in lagu taageero siyaasado, sharciyo, awood hay’adeed, shaqaale xirfad leh, kaabayaal iyo maamul wax-ku-ool ah.   Waxa uu ku boorriyey ururrada ciyaaraha inaysan ku koobnaan oo keliya qabanqaabada tartamada, balse ay sidoo kale ka shaqeeyaan soo saarista ciyaartooyda mustaqbalka, xoojinta nidaamka ciyaaraha, abuurista fursado ka qaybgal oo loo siman yahay dhammaan qaybaha bulshada, iyo in si mas’uuliyad leh looga faa’iidaysto kaabeyaasha ciyaaraha ee la dhisayo, si loo xoojiyo doorkooda horumarinta qaranka.   Waxa uu intaas ku daray in si loo kordhiyo kaalinta ay waaxda ciyaaruhu ku leedahay horumarinta qaranka, ay tahay in ururrada ciyaaruhu ku shaqeeyaan aragti mideysan, qorshe isku xidhan iyo yoolal lagu cabbiri karo natiijooyin la taaban karo.

Addis Ababa; Dirir 17/2019 (ENA): Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya ayaa ku dhawaaqday inay duulimaad cusub ku tagayso magaalada Nakaala ee Mozambiik.   Barnaamijka daahfurka waxaa ka soo qayb galay Danjire Zerihun Abebe, Agaasimaha Guud ee Arrimaha Afrika ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda, iyo Danjire Nuno Tomas, Safiirka Mozambiik ee Itoobiya, iyo marti sharaf kale oo lagu casuumay.   Danjire Zerihun Abebe, Agaasimaha Guud ee Arrimaha Afrika ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda, ayaa munaasabadda ka sheegay; Itoobiya iyo Mozambiik waxay leeyihiin xiriir ku salaysan ruuxa Pan-Africanismka.   Wuxuu sheegay in bilaabista duulimaadka diyaaradda Itoobiya ee magaalada Nacala ee Mozambiik ay xiriirka labada dal u qaadi doonto marxalad cusub.   Madaxda labada dal ayaa xasuusiyay inay ka wada hadleen arrimo caadi ah oo ku saabsan madasha Tana, kaas oo saldhig u noqon doona ballaarinta baaxadda iskaashiga labada dal.   Safiirka Mozambiik u fadhiya Itoobiya, Nuno Thomas, ayaa sheegay in bilaabista duulimaadku ay door muhiim ah ka ciyaarto horumarinta dalxiiska, ganacsiga iyo maalgashiga.   Wuxuu sidoo kale sheegay inay abuureyso fursad wanaagsan oo lagu soo bandhigo dhaqamadeenna iyo kheyraadkeenna adduunka.   Wuxuu sidoo kale sheegay in bilaabista duulimaadku ay door wanaagsan ka ciyaarto xoojinta xiriirka dadka iyo dadka ee u dhexeeya Itoobiya iyo Mozambiik.   Madaxa Hawlgalka ee Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya Reta Melaku ayaa sheegay in duulimaadku uu yahay meeshii saddexaad ee loo aado Mozambiik.   Wuxuu xusay in shirkaddu ay ka shaqeyneyso sidii loo horumarin lahaa ganacsiga, maalgashiga iyo dalxiiska iyadoo isku xireysa waddamada Afrika; wuxuu sheegay in bilaabista duulimaadka maanta ay qayb ka tahay yoolkan qaaradda.

Addis Ababa,Dirir, Tiqimti, 10, 2019 (ENA) Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee dalka ayaa sheegtay in xiriirka ganacsi iyo maalgashi ee u dhexeeya Itoobiya iyo Isutagga Imaaraadka Carabta uu sii kobcayo.   Madasha Ganacsiga iyo Maalgashiga ee Itoobiya iyo Imaaraadka ee 2026 ayaa ka socota iyadoo hal-ku-dhegg looga dhigay “Xoojinta Iskaashiga Cusub iyo Wadajirka Hagidda Mustaqbalka.”   Agaasimaha Guud ee Waaxda Arrimaha Bariga Dhexe, Aasiya iyo Baasifigga ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda Itoobiya, Danjire Dhewano Kedir, ayaa sheegay in xiriirka u dhexeeya labada dal uu sii xoogeysanayo.   Waxa uu xusay in xiriirka labada dal uu hadda marayo heer wanaagsan oo tusaale u noqon kara iskaashiga caalamiga ah.   Agaasimaha guud ayaa sidoo kale sheegay in Itoobiya iyo Imaaraadku leeyihiin xiriir adag oo istaraatiiji ah, isla markaana iskaashigooda ganacsi iyo maalgashi uu sii kobcayo.   Waxa uu tilmaamay inay jiraan dhinacyo kale oo ay labada dal iskaashi dheeraad ah ka samayn karaan, gaar ahaan maalgashiga, isagoo xusay in iskaashiga ganacsi iyo maalgashi loo baahan yahay in lagu ballaariyo qaybta wax-soo-saarka warshadaha.  

Addis Ababa; Dirir 10/2019 (ENA):- Itoobiya waxay xoojinaysaa iskaashiga istaraatiijiyadeed ee dhaqaale iyo dhaqaale ee ay la leedahay hay'adaha caalamiga ah ee ka shaqeeya qaybaha tiknoolajiyadda, horumarinta iyo bangiyada.   Shirarka Sannadlaha ah ee 2026 ee Sanduuqa Lacagta Adduunka iyo Bangiga Adduunka ayaa lagu qabtay Bangkok, Thailand.   Wafti heer sare ah oo uu hoggaaminayo Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya, Dr. Iyob Tekaleng, ayaa wadahadallo istiraatiiji ah oo laba geesood ah la yeeshay wakiillo ka socda hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah iyo waaxda gaarka loo leeyahay.   Waftigu wuxuu wadahadallo la yeeshay madaxda sare ee Visa, Bangiga Horumarinta Talyaaniga (Cassa Depositi e Prestiti - CDP), iyo Bangiga Ameerika.   Wadahadallada waxay diiradda saareen arrimaha sida kordhinta maalgashiga tooska ah ee dibadda, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee dijitaalka ah, ballaarinta fursadaha maaliyadeed ee horumarinta ee wax ka qabanaya isbeddelka cimilada, iyo isku xirka Itoobiya shabakadda bangiyada ganacsiga adduunka.

Addis Ababa; Dirir 9, 2019 (ENA): Itoobiya iyo Mareykanka ayaa ku dhawaaqay inay ka shaqeyn doonaan sidii loo sii xoojin lahaa iskaashigooda laba geesoodka ah, oo ay ku jiraan dhinaca dhaqaalaha.   Shirarka Sanadlaha ah ee Hay'adda Lacagta Adduunka ee 2026 iyo Bangiga Adduunka ayaa lagu qabtay Bangkok, Tayland.   Wafti heer sare ah oo Itoobiyaan ah oo uu hoggaaminayo Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya, Dr. Iyob Tekalign, ayaa wadahadallo la yeeshay Ku-xigeenka Kaaliyaha Xoghayaha Maaliyadda ee Afrika iyo Bariga Dhexe, Erik Meyer, iyagoo ka qaybgalaya Shirka Sannadlaha ah.   Wadahadallada laba geesoodka ah waxay diiradda saareen siyaabaha lagu xoojin karo gargaarka farsamo iyo maaliyadeed ee Itoobiya si loo sii wado loona dedejiyo dib-u-habaynta dhaqaale ee dhammaystiran, gaar ahaan iyada oo loo marayo hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah.   Ku-xigeenka Kaaliyaha Xoghayaha Erik Meyer ayaa ku ammaanay Itoobiya sida ay uga go'an tahay hirgelinta dib-u-habaynta dhaqaalaha ee qaab-dhismeedka.   Wuxuu xaqiijiyay sida Mareykanka uga go'an tahay iskaashi laba geesood ah oo wax dhisaya.   Ugu dambeyntii, labada dhinac waxay ku heshiiyeen inay sii wadaan wadahadal joogto ah oo wax dhisaya si loo gaaro yoolalka horumarinta ee la wadaago loona xoojiyo xasilloonida gobolka.

Addis Ababa; Dirir 8/2019 (ENA): Itoobiya waxaa ka go'an inay dhaqaalaha horumarinta ka beddesho la-hawlgalayaasha una beddesho fursado dhaqaale oo la taaban karo, ayuu yiri Iyob Tekalign (Dr.), Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya.   Iyob Tekalig (Dr.), Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ee Itoobiya, ayaa ka qayb galay dood wasiirro ah oo ka dhacday dhinaca Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF) iyo Shirarka Sanadlaha ah ee Bangiga Adduunka oo cinwaan looga dhigay "Dardargelinta Waxqabadka Shaqooyin Badan oo Wanaagsan".   Wuxuu xusay in Itoobiya ay ka shaqayn doonto sidii loo horumarin lahaa diyaargarowga mashaariicda si loo dedejiyo natiijooyinka horumarinta, iyadoo lagu dhisayo iskaashiga ay la leedahay Bangiga Adduunka.   Dr. iyob ayaa sidoo kale sharraxay sida Itoobiya uga go'an tahay inay dhaqaalaha horumarinta ee ay hesho u beddesho fursado dhaqaale oo la taaban karo.   Wuxuu sidoo kale ku nuuxnuuxsaday muhiimadda ay leedahay in la hagaajiyo habka hirgelinta mashruuca iyo xoojinta awoodda xirfadeed iyo hay'adaha.   Guddoomiyaha Bangiga Qaranka ayaa intaa ku daray in maaliyadda horumarintu ay tahay qalab lagu abuuro shaqooyin, lagu yareeyo saboolnimada, iyo hubinta koboc dhaqaale oo waara.   Sidaas darteed, wuxuu xaqiijiyay sida Itoobiya uga go'an tahay inay si dhow ula shaqeyso Bangiga Adduunka si loo gaaro natiijooyin horumarineed oo la taaban karo.

Addis Ababa; Dirir 5/2019 (ENA): Itoobiya waxay sii wadi doontaa safarkeeda ay ku dhisayso nidaam dhaqaale oo tartan iyo xoog leh, ayuu yiri Iyob Tekaliny (Dr.).   Shirarka Sanadlaha ah ee Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF) iyo Bangiga Adduunka ayaa ka socda Bangkok, Thailand.   Dhinaca shirka sanadlaha ah, dood ay soo qabanqaabisay Hay'adda Maaliyadda ee Horumarinta oo cinwaan looga dhigay "Nolosha Deynta Kadib: Sidee Dalalku U Soo Kaban Karaan Oo U Kori Karaan Xilligii Dhibaatada Kadib?" ayaa la qabtay.   Guddoomiyaha Bangiga Qaranka Iyob Tekaliny (Dr.) ayaa ka qayb galay doodda, guddoomiyaha bangiga ayaana iftiimiyay khibradda Itoobiya.   Wuxuu sharraxay in xallinta dhibaatada deynta ee waddanku ay tahay tallaabada ugu horreysa ee loo qaadayo horumar waara, ee aysan ahayn yoolka kama dambaysta ah.   Waxay ku nuuxnuuxsadeen baahida loo qabo in waddamadu ay si degdeg ah u hirgeliyaan yareynta deynta ama yaraynta waqtiga ku habboon, iskaashiga deymanka isku-dubaridka ah, iyo dib-u-habayn dhaqaale oo wanaagsan si loo soo jiito maalgashi cusub loona gaaro kobac dhaqaale oo waara.   Waxay ku nuuxnuuxsadeen baahida loo qabo in nidaamka maaliyadeed ee caalamiga ah la hagaajiyo si loo suurtogeliyo waddamada soo koraya inay noqdaan kuwo aan deyn lahayn oo ay ku sii socdaan ajendahooda horumarineed.   Waxay sidoo kale sheegeen in Itoobiya ay sii wadi doonto safarkeeda ay ku dhisayso dhaqaale xooggan, suuq tartan badan leh, oo maalgashi horseed u ah.

Itoobiya waxay ka shaqeyneysaa isbeddelka dijitaalka ah oo ah tiir ka mid ah istaraatiijiyaddeeda horumarinta   Addis Ababa; Oktoobar 5/2019 (EFE): Itoobiya waxay ka shaqeyneysaa isbeddelka dijitaalka ah oo ah tiir ka mid ah istaraatiijiyaddeeda horumarinta, ayuu yiri Wasiirka Maaliyadda, D.E.T. Tagist Fissa.   Shirarka Sanadlaha ah ee Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF) iyo Bangiga Adduunka ee 2026 ayaa lagu qabanayaa Bangkok, Thailand.   Dhinaca shirka sanadlaha ah, waxaa la qabtay dood ku saabsan sirdoonka macmalka ah.   Wasiirka Maaliyadda, D.E.T. Tagist Fissa, ayaa ka qayb galay doodda.   Sidoo kale waxaa goob joog ka ahaa wasiirro ka kala socda dalal kala duwan, hoggaamiyeyaasha Bangiga Adduunka, Sanduuqa Lacagta Adduunka iyo Hay'adda Gates.   Madashu waxay fursad u siisay dalalka soo koraya inay is dhaafsadaan aragtiyo guud oo ay aqoonsadaan meelaha iskaashiga wax ku oolka ah ee ku saabsan isticmaalka AI si loo helo koboc dhaqaale oo loo dhan yahay iyo horumar waara.   Wasiirka Maaliyadda, D.E.A. Taghist Fissa, ayaa xusay in Itoobiya ay mudnaanta siineyso isbeddelka dijitaalka ah iyo AI istaraatiijiyaddeeda horumarinta.   Wuxuu tusaale u soo qaatay Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya, oo la aasaasay 2019, iyo Jaamacadda Sirdoonka Macmalka ah, oo dhismaheeda uu socdo.   Wasaaraddu waxay ku nuuxnuuxsatay in D.E.A. ay tahay inay ka qayb qaadato firfircoonida silsiladda qiimaha AI iyadoo dhisaysa awoodda Afrika ee la qabsiga, hirgelinta, iyo ballaarinta xalalka AI iyadoo lagu saleynayo caqabadaha jira, xogta, iyo luqadaha maxalliga ah.   Itoobiya waxay dib u xaqiijisay diyaar garowgeeda buuxda ee ay kula shaqeyneyso la-hawlgalayaasha horumarinta AI, isku xirka gobolka, iyo qaab-dhismeedka sharciga.   Wasiiru Dowlaha ayaa ugu baaqay Bangiga Adduunka iyo la-hawlgalayaasha kale ee horumarinta inay taageeraan Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya iyo Jaamacadda.

Guddoomiyaha Bankiga Qaranka Itoobiya, Dr. Eyob Tekalign, ayaa sheegay in habraaca dib-u-habaynta deymaha caalamiga ah loo baahan yahay inuu yeesho jadwal cad oo degdeg ah.   Shirka sannadlaha ah ee 2026 ee Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF) iyo Bankiga Adduunka ayaa ka socda magaalada Bangkok ee dalka Thailand.   Muddada uu socdo shirka, waxaa sidoo kale la qabtay dood ku saabsan deymaha dowladaha ee caalamiga ah, taas oo Dr. Eyob Tekalign uu ku soo bandhigay waayo-aragnimada Itoobiya ee dib-u-habaynta deymaha.   Waxa uu carrabka ku adkeeyay in dalalka cusub ee codsanaya dhimista deymaha loo sameeyo hannaan fudud oo hufan, isla markaana leh jadwal cad oo la raaco.   Waxa uu sidoo kale ku baaqay in la xoojiyo isku-duwidda deyn-bixiyeyaasha, isla markaana bilowga horeba xad loo sameeyo khidmadaha laga qaado adeegyada la-talinta.   Guddoomiyuhu wuxuu sidoo kale soo bandhigay arrimaha ay Itoobiya doonayso in mudnaanta la siiyo madasha caalamiga ah ee looga arrinsanayo deymaha dowladaha.   Waxa uu tilmaamay in Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF) iyo Bankiga Adduunka ay lagama maarmaan tahay inay xoojiyaan iskaashiga ka dhexeeya.   Waxa uu sheegay in loo baahan yahay in dib loo eego shuruudaha adag ee deyn-helidda ee lagu dabaqo dalalka qiimeyntooda deymeed si ku-meel-gaar ah hoos ugu dhacday, kaddib marka ay dhammaystiraan dib-u-habaynta deymaha.   Guddoomiyaha bankiga qaran ka Eyob Tekalign (Dr.) ayaa intaa ku daray in si isku-duwan loo maareeyo ilaha cusub ee maalgelinta, si ay si wax-ku-ool ah u taageeraan qorshayaasha horumarineed ee dalalka.   Wafdi Itoobiyaan ah oo uu hoggaaminayo Guddoomiyaha Bankiga Qaranka Itoobiya, Dr. Eyob Tekalign, ayaa ka qaybgalaya shirka sannadlaha ah ee Sanduuqa Lacagta Adduunka iyo Bankiga Adduunka.