Addis Ababa; Baagume 3/2018 (ENA):- Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya Taye Asqesilaase ayaa ugu baaqay maalgashadayaasha Qatar inay ka qayb qaataan qaybaha kala duwan ee maalgashiga ee Itoobiya iyo inay xoojiyaan xiriirka ganacsiga iyo maalgashiga ee labada dal.   Madaxweyne Taye ayaa wadahadallo la yeeshay Ali bin Abdullatif Al Misnad, oo ah Xubin ka tirsan Guddiga Rugta Qatar, isagoo ka hadlayay Shirka Maalgashiga Caalamiga ah ee sanadlaha ah (AIM Congress) oo ka dhacaya Dubay, Imaaraadka Carabta.   Dooddu waxay diiradda saartay arrimaha ay maalgashadayaasha Qatar ku kordhin karaan ka qaybgalkooda Itoobiya, gaar ahaan beeraha, caafimaadka, horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha, adeegyada la-talinta iyo fursadaha kale ee maalgashiga.   Madaxweyne Taye ayaa sharraxay ahamiyadda ay dowladdu saarayso soo jiidashada maalgashadayaasha shisheeye iyo abuurista jawi maalgashi oo wanaagsan.   Wuxuu ugu baaqay maalgashadayaasha Qatar inay ka faa'iidaystaan ​​fursadaha maalgashi ee wanaagsan ee laga heli karo dalka iyo inay sii xoojiyaan xiriirkooda.   Cali bin Cabdullatif Al Misnad, oo ah xubin ka tirsan guddiga Rugta Qatar, ayaa sheegay in maalgashadayaasha Qatar ay xiiseynayaan inay ka qayb qaataan beeraha, caafimaadka, dhismaha kaabayaasha dhaqaalaha, gaar ahaan dhismaha guryaha iyo horumarinta dijitaalka ah.   Wuxuu sheegay inay ka shaqeyn doonaan sidii jawiga maalgashiga ee wanaagsan ee Itoobiya loogu heli lahaa maalgashadayaasha Qatar iyo inay sii xoojiyaan xiriirka ganacsiga iyo maalgashiga ee labada dal.

Dhaqdhaqaaqa Itoobiya ha soo saarto waa barnaamij qaran oo weyn oo loogu talagalay wax ka qabashada caqabadaha qaab-dhismeedka ee waaxda wax-soo-saarka, kordhinta wax-soo-saarka, iyo casriyeynta wax-soo-saarka gudaha ee safarka kala-guurka dhaqaalaha ee dalka.   Dhaqdhaqaaqan qaran wuxuu keenay horumar dhammaystiran oo ku saabsan dhismaha amniga dhaqaalaha, beddelidda wax-soo-saarka dibadda iyo wax-soo-saarka gudaha, iyo abuurista fursado shaqo oo baahsan muddo gaaban gudaheed.   Barnaamijka waxaa si rasmi ah u bilaabay bishii Miicaad 2014 Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), daahfurkiisuna wuxuu abuuray dhiirigelin weyn oo waaxda warshadaha ah.   Ujeedadu waa in la kordhiyo wax-soo-saarka gudaha iyadoo si buuxda loo adeegsanayo awoodda wax-soo-saarka, kordhinta mugga iyo tayada wax-soo-saarka, lagu beddelayo alaabada hore loogu soo dhoofiyay heerka sarrifka lacagaha qalaad ee sare alaabada gudaha, kordhinta dakhliga sarrifka lacagaha qalaad iyadoo la dhoofinayo alaabada tayada leh suuqyada dibadda, abuurista fursadaha shaqada, iyo xallinta caqabadaha ka jira qaybta.   Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa si isdaba joog ah ugu nuuxnuuxsaday farriimihiisa in kobcinta qaybta wax-soo-saarka aysan ahayn doorasho siyaasadeed laakiin ay tahay arrin muhiim u ah madaxbannaanida dhaqaalaha dalka.   Aasaaska Golaha Warshadaha Waxsoosaarka, kaas oo hoggaamin doona qaybta iyada oo loo marayo lahaansho, fududayn doona habka go'aan qaadashada, iyo hubinta tartanka caalamiga ah, ayaa xoojiyay isku-dubaridka hay'adaha federaalka iyo kuwa deegaanka.

Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Agaasimaha Guud ee Machadka Horumarinta Xoolaha, Asrat Tera (Dr.), ayaa sheegay fiirada gaarka ah ee la siinayo sameynta silsilad sahay oo waara si loo kordhiyo dakhliga dhoofinta xoolaha ilaa heer sare.   Golaha wadahadallada iyo heshiiska qandaraaska ee u dhexeeya hoggaamiyeyaasha goobaha xoolaha lagu qalo, Dowlad-goboleedka Soomaalida iyo Ururka Ganacsatada Xoolaha ee Kawaanka gobolka Borena ayaa socda.   Agaasimaha Guud ee Machadka Horumarinta Xoolaha, Asrat Tera (Dr.), ayaa sheegay in; Itoobiya ay tahay waddan leh kheyraad badan oo xoolo ah, laakiin aysan awoodin inay kasbato sarrifka dibadda ee ay ahayd inay ka hesho qaybta.   Wuxuu tilmaamay in xaalado wanaagsan la sameeyay si loo horumariyo qaybta laga soo bilaabo dib-u-habaynta dhaqaalaha guud iyo dib-u-habaynta lacagta ee dhawaan la sameeyay.   Agaasimaha Guud, oo xasuusiyay in dakhliga Itoobiya ka soo xarooday qaybta sanadihii la soo dhaafay uu ahaa qiyaastii 95 milyan oo doolar, ayaa sheegay in sannad-maaliyadeedka 2018, ay awood u yeelatay inay dakhligan kordhiso 128.3 milyan oo doolar.   Wuxuu sharraxay in inkastoo 12-ka goobood ee xoolaha lagu qalo ee dalka ay hadda leeyihiin awood wax soo saar oo dhan ilaa 200 oo kun oo tan, haddana ay sannad walba soo saaraan qiyaastii 10 boqolkiiba oo keliya awooddooda.   Wuxuu ku dhawaaqay in sannad-maaliyadeedka 2019, uu qorsheeyay inuu kordhiyo awoodda wax soo saarka ee goobaha xoolaha lagu qalo ilaa 50 boqolkiiba isla markaana uu kasbado in ka badan 250 milyan oo doolar isagoo dhoofinaya hilibka iyo hilibka.   Agaasimaha Guud, oo tilmaamay in caqabadda ugu weyn ee hortaagan in la gaaro qorshahan ay tahay dhibaatada sahayda xoolaha, ayaa yiri; Wuxuu ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo in la dhiso silsilad sahay oo la isku halleyn karo oo waarta oo ay ku jiraan xoolo dhaqatada, goobaha xoolaha lagu qalo ee dhoofinta iyo daneeyayaasha kale.   Waxa kale oo uu sheegay inuu ka shaqayn doono sidii loo ballaarin lahaa dhoofinta hilibka, oo markii hore ku koobnaa suuqyada Sacuudi Carabiya iyo Imaaraadka Carabta, una gudbin lahaa suuqyo kale oo cusub.   Waxa kale oo uu tilmaamay in ay socdaan dadaallo lagu xallinayo caqabadaha gaadiidka iyo xamuulka iyadoo lala kaashanayo Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya ee Ethiopian Airlines Cargo.   Waxa uu sheegay in abaabulka ururada xoolo dhaqatada iyo ganacsatada xoolaha si loo kordhiyo awooddooda gorgortanka, xakamaynta tahriibka sharci darrada ah, iyo abuurista nidaam isku xidh toos ah ay yihiin xalalka ugu muhiimsan ee lagu hubinayo tartanka qaybta.

Addis Ababa; Naaf 29/2018 (ENA):- Gaadiidka Badda iyo Saadka Itoobiya ayaa adeegyadeeda ku casriyeynaya tiknoolajiyadda dijitaalka ah si ay uga dhigto kuwo dhakhso badan, hufan oo la heli karo, ayuu yiri Madaxa Shirkadda, Injineer Cabdulber Shemsu.   Gaadiidka Badda iyo Saadka Itoobiya ayaa maanta bilaabay codsi dijitaal ah si macaamiisha loogu siiyo ikhtiyaar dijitaal casri ah.   Madaxa Gaadiidka Badda iyo Saadka Itoobiya Cabdulber Shemsu (inj.) ayaa isla waqtigaas sheegay; in adeegyada gaadiidka badda la bixinayo kuwaas oo horseedi doona kobaca dhaqaalaha Itoobiya.   Wuxuu sheegay in cutub cusub loo furayo qaybta saadka ee dalka iyadoo la adeegsanayo tiknoolajiyada dijitaalka ah.   Wuxuu sheegay in hay'addu ay tahay bixiyaha adeegga gaadiidka badda ee kaliya ee taariikhiga ah ee Afrika; Wuxuu sheegay in nidaam cusub oo buuxiya heerarka caalamiga ah hadda la hirgelinayo.   Wuxuu ku dhawaaqay in tiknoolajiyadda dijitaalka ah ee maanta la furay ay door muhiim ah ka ciyaari doonto yaraynta dhibka macaamiisha iyo dardargelinta dhaqdhaqaaqa dhaqaalaha.   Wuxuu intaas ku daray in nidaamyo cusub oo waaweyn oo si buuxda loo dhammaystiri doono sanadaha soo socda la dhisayo.   Wuxuu sheegay in hawlaha laga fulinayo qaybta tiknoolajiyadda dijitaalka ah ay hay'adda la jaanqaadi doonaan dhaqamada caalamiga ah.   Injineer Takele Uma, Xubin ka tirsan Guddiga Gaadiidka Badda iyo Saadka Itoobiya iyo Maamulaha Shirkadda Saamiyada ee Gaadiidka Tareenka ee Ethio-Djibouti, ayaa ku dhawaaqay in la wado shaqo lagu casriyeynayo nidaamka saadka.   Wuxuu sheegay in marka laga soo tago dhismaha gaadiidka dhulka, kaabayaasha tareenada iyo dekedaha qalalan, dowladdu ay sidoo kale kordhinayso tirada maraakiibta.   Wuxuu sheegay in marka laga soo tago maalgashiga lagu horumarinayo awoodda saadka ee Itoobiya, dadaallo lagu hubinayo lahaanshaha dekedda oo ah ajandaha ugu weyn.   Tiknoolajiyadda dijitaalka ah ee maanta la bilaabay waxay sidoo kale bixin doontaa faa'iidooyin waaweyn oo lagu sii hagaajinayo adeegga.   Agaasimaha Guud ee Hay'adda Badda ee Itoobiya, Frahol Tafa, ayaa sidoo kale sheegay in hirgelinta tiknoolajiyaddu ay muhiim u tahay fududeynta gaadiidka iyo saadka.   Wuxuu sheegay in shaqooyin badan la qabanayo si loo casriyeeyo loona casriyeeyo qaybta saadka iyadoo lagu saleynayo Istaraatiijiyadda Dijitaalka ah ee Itoobiya 2030 iyo Istaraatiijiyadda Qaybta Saadka.   Wuxuu sheegay in codsiga dijitaalka ah uu yahay tallaabo muhiim ah oo lagu dhisayo nidaam hawlgal oo hufan, degdeg ah oo casri ah.

Addis Ababa, Naaf 29/2018 (ENA): Adeegga Isgaarsiinta Dowladdu wuxuu sheegay in horumarinta nolosha muwaadiniinta iyo hubinta barwaaqada waarta ay tahay mudnaanta koowaad.   Adeegga ayaa sheegay in dowladdu ay hirgelinayso dib-u-habayn qaran si loo hubiyo faa'iidada guud ee dadka, isla markaana ay ballanqaadyadeeda u rogi doonto ficil.   Itoobiya, iyada oo adeegsanaysa dadaalkeeda joogtada ah ee lagu hubinayo barwaaqada guud iyo hagaajinta nolosha muwaadiniinteeda, waxay xaqiijinaysaa marxalado taariikhi ah oo muujinaya safarka dib-u-cusboonaysiinta Itoobiya.   Dowladdu waxay qorsheyneysaa oo hirgelineysaa siyaasado istaraatiijiyadeed oo faa'iido u leh dadka, waxayna diiwaangelineysaa isbeddello la taaban karo oo ku yimaada qaybaha dhaqaalaha iyo bulshada.   Heshiiska taariikhiga ah ee u dhexeeya Bangiga Qaranka ee Itoobiya iyo Hay'adda Maaliyadda Caalamiga ah (IFC), oo uu ku dhawaaqay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), waa muujinta aragtidan, sida ay shirkaddu sharraxday.   Shirkadda Maaliyadda Guryaha, oo la dhisi doono raasumaal dhan 100 bilyan oo birr oo ay ku jiraan iskaashiyo caalami ah, waxay abuuri doontaa marin dhaqaale oo la isku halleyn karo oo loogu talagalay muwaadiniinta iyadoo wax ka qabaneysa dheelitir la'aanta lacagta caddaanka ah ee qaybta bangiyada.   Adeeggu wuxuu sharraxay in heshiiskan taariikhiga ah uu wax badan ka tari doono gaaritaanka yoolka dowladda ee ah in la bixiyo 1.5 milyan oo guri oo la awoodi karo oo ilaalin doona sharafta Itoobiyaanka.   Waxay sidoo kale xustay in heshiisku uu yahay tallaabo muhiim ah oo xaqiijinaysa ballanqaadka dowladdu ay ku jebinayso caqabadaha lagu xaqiijinayo rabitaanka muwaadiniinta ee lahaanshaha guryaha iyo hagaajinta nolol maalmeedka iyo amniga bulshada ee dad badan si la isku halleyn karo.   Guulahan keli kuma taagna; Dib-u-habaynta dhaqaalaha, isbeddelka dijitaalka ah iyo mashaariicda waaweyn ee la diiwaan geliyay sannadihii la soo dhaafay ee isbeddelka ayaa qayb ka ah marxaladda xigta ee soo kabashada Itoobiya.   Dowladda Medemer waxay sii waday inay xoojiso awoodda dhaqaalaha qaranka iyadoo ku dartay qaybta gaarka loo leeyahay hawlo ballaaran iyo casriyeynta nidaamka suuqa oo ah saldhigga safarkeeda horumarinta.   Si loo yareeyo nuglaanta kooxaha dakhligoodu hooseeyo ee sicir-bararka la xiriira kobaca dhaqaale ee degdegga ah ee la diiwaan gelinayo dal ahaan, dowladdu waxay u qoondaynaysaa balaayiin doolar taageero miisaaniyadeed shidaalka, baahiyaha aasaasiga ah iyo wax-soo-saarka beeraha.   Intaa waxaa dheer shaqadan fududaynta nolol maalmeedka, waxay samaysay horumar waara oo ku aaddan nolosha muwaadiniinta iyo hubinta barwaaqada ajendaheeda ugu sarreeya. Tan awgeed, rabitaanka adag ee ah in la dhiso dhaqaale degdeg ah, xooggan oo loo dhan yahay ayaa sii socota si loo hirgeliyo dhammaan dhinacyada, ayuu yiri.

Addis Ababa; Naaf 27/2018 (ENA): Iyadoo ka faa'iideysanaysa maalgashiga sare ee Itoobiya, maalgashadayaasha Shiinaha waxay xiisaynayaan inay dhisaan warshadaha bunka ee maxalliga ah, ayuu yiri mudanr Zinabu Yirga, Guddoomiye Ku-xigeenka Guddiga Maalgashiga Itoobiya.   Madasha "Shirka Horumarinta Iskaashiga Ganacsiga Labada Dhinac ee shiinaha iyo Itoobiya 2026" ayaa lagu qabanayaa Addis Ababa.   Sida laga soo xigtay Guddoomiye Ku-xigeenka Guddiga Maalgashiga Itoobiya, Zinabu Yirga, Itoobiya waxay xiisaynaysaa inay maalgashadayaasha Shiinaha ku lug yeelato wax soo saarka bunka ayuu yidhi.

Jigjiga; Naaf 24/2018 (ENA): Madaxweynaha DDS Mustafe Muxumed ayaa sheegay in dhismaha hay'adaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha ee Dowlad Deegaanka Soomaalida si isku xiran loo fulinayo.   Madaxweyne Mustafe ayaa daahfuray dhismaha dhisme cusub oo casri ah oo loogu talagalay xafiiska maalgashiga iyo warshadaha dawlad deegaanka.   Farriin uu ka jeediyay isla barnaamijkan, wuxuu ku sheegay in hawlaha horumarinta oo dhammaystiran laga fulinayo deegaanka kuwaas oo hubin doona faa'iidada dadka.   Wuxuu sidoo kale sheegay in dadaallada lagu doonayo in adeegyada dowladda laga dhigo kuwo ku habboon, degdeg ah oo hufan oo ay la isbarbar wado hawlaha horumarinta la xoojiyay.   Wuxuu sidoo kale sheegay in dhismaha dhisme cusub oo casri ah oo loogu talagalay maalgashiga deegaanka iyo warshadaha uu maanta bilaabmay; wuxuu sheegay in dhismaha hay'adaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha uu sii socon doono.   Wuxuu sidoo kale sheegay in waxbarashada, biyaha, waddooyinka, caafimaadka, horumarinta dijitaalka ah iyo mashaariic kale si gaar ah loo fulinayo.   Wuxuu sheegay in dhismaha horumarro ku saleysan dadka iyo hubinta faa'iidada muwaadiniinta, ha ahaato magaalooyinka ama meelaha miyiga ah ee deegaanka, ay sii ahaan doonaan diiradda ugu weyn ee aan saarno.

Madaxweynaha DDS, Mudane Mustafe Muxummed Cumar, Wasiirka Xafiiska Horumarinta Magaalooyinka iyo Dhismaha, Mudane Axmed Shugri iyo Wasiirka Xafiiska Maalgelinta iyo Warshadaha, Mudane Axmed Rashiid ayaa dhagax-dhigay mashruuca dhismaha cusub ee Xafiiska Maalgelinta iyo Warshadaha DDS, kaas oo noqonaya dhisme casri ah oo ka kooban G+5.   Dhismahan cusub ayaa qayb ka ah dadaallada lagu xoojinayo adeegyada maalgelinta, horumarinta warshadaha iyo fududaynta adeegyada loo fidiyo maalgashadayaasha, iyadoo la abuurayo jawi ku habboon kobaca maalgashiga iyo horumarinta wax-soo-saarka deegaanka. Dhismahan ayuuna qorshuhu yahay in lagu soo gunnaanado sanad iyo lix bilood.   "Sanadkan lacagtii ugu badnayd ayaa loo qabtay horumarinta kaabayaasha magaaloiyinka, taasi waxa ay ka turjumaysaa ahmiyada ay xukuumaddu siisay, waanuna sii xoojin doonaa Madaxweynaha DDS, Mudane Mustafe Muxummed Cumar.   Mashruucan oo ay fulinayso shirkadda Boqare General contractor, ayaa sida oo kale ka tarjumaya muhiimadda ay xukuumaddu siinayso horumarinta kaabeyaasha hay’adaha dowliga ah iyo abuurista xarumo casri ah oo taageera qorshayaasha horumarineed ee Deegaanka Soomaalida.   XIGASHO :- SRTV

Addis Ababa,Nahaase,16,2018 (ENA ) Komishaneerka Guddiga Dalxiiska ee magaalada Addis Ababa, Hundhe Kebedhe, ayaa sheegay in howlaha horumarineed ee ka socda Addis Ababa ay sare u qaadayaan awoodda caasimadda ee dalxiiska, isla markaana ay soo kordhinayaan faa’iidooyin dhinacyo badan leh.   Dowladda ayaa sannadihii u dambeeyay dalka oo dhan ka wadday dadaallo lagu soo bandhigayo khayraadka dalxiiska, lagu horumarinayo goobo badan oo cusub oo dalxiis iyo in qiime dheeraad ah lagu kordhiyo goobihii dalxiiska ee horey u jiray, taas oo sare u qaadaysa awoodda Itoobiya ee dhinaca dalxiiska.   Si kor loogu qaado doorka Addis Ababa ee dalxiiska iyo loo xaqiijiyo horumar waara oo dhinacan ah, waxaa magaalada ka socda howlo badan oo arrintan lagu taageerayo.   Waxaa ka mid ah seeraha ama beeraha nasashada ee Entoto, Arada, Friendship iyo Unity, iyo sidoo kale mashaariicda lagu horumarinayo hareeraha webiyada ee ku yaalla bartamaha iyo nawaaxiga magaalada, kaabayaasha waddooyinka iyo goobaha kale ee horumarinta cagaaran.   Howlahan ayaa magaalada ka caawinaya inay si wanaagsan uga faa’iidaysato goobaha dabiiciga ah, taariikhiga ah iyo kuwa dhaqanka, iyadoo isla markaana la xoojinayo ilaalinta kheyraadka dabiiciga ah iyo joogteynta deegaanka.   Tani waxay Addis Ababa ka dhigaysaa goob dalxiis oo gaar ah, gaar ahaan dhinaca dalxiiska deegaanka, iyadoo caasimaddu isku darsanayso dhaqanka, taariikhda iyo dabiiciga.   Komishaneerka Guddiga Dalxiiska ee Addis Ababa Hundhe Kebedhe, oo la hadlay ENA, ayaa xusay in inkastoo dalxiisku Itoobiya uu leeyahay taariikh dheer, haddana dalka uusan muddo dheer si buuxda uga faa’iidaysan khayraadka iyo fursadaha dalxiis ee uu leeyahay.   Waxa uu kale oo uu xusay in sannadihii u dambeeyay waaxda dalxiiska la siiyay fiiro gaar ah, iyadoo laga dhigay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha dalka, waxaana la dardargeliyay howlaha horumarinta waaxdan.   Waxa uu xusay in hindisaha Raysalwasare Waxa uu xusay in hindisaha Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Dr. Abiy Ahmed, lagu horumariyay goobo badan oo dalxiis ah, iyadoo loo marayo barnaamijyada Gebeta LeSheger, LeHager iyo LeTewoldhi.   Addis Ababa gudaheeda, marka laga soo tago horumarinta goobo cusub oo dalxiis, waxaa sidoo kale la sameeyay shaqooyin dib loogu cusboonaysiinayo goobihii dalxiiska ee horey u jiray.   Waxa uu tilmaamay in horumarinta Friendship Square, Entoto Park iyo Unity Park, iyo goobaha kale ee dalxiiska, ay gacan ka geysanayaan kordhinta tirada dalxiisayaasha iyo dheereynta muddada ay magaalada ku sugnaadaan.   Waxa uu xusay in horumarinta goobaha cusub iyo kuwa horey u jiray ay sidoo kale Addis Ababa u suuragelisay inay martigeliso munaasabado heer qaaradeed iyo heer caalami ah.   Dhanka kale wuxuu intaas ku daray in howlaha horumarineed ee hadda ka socda caasimadda ay gacan ka geysanayaan kordhinta awoodda Addis Ababa ee dhinaca dalxiiska.   Waxa uu xusay in mashaariicda horumarineed ee laga hirgeliyay caasimadda ay wax ka beddeleen waaxda dalxiiska, gaar ahaan iyadoo fiiro gaar ah la siiyay waaxdan, taas oo suuragelisay in tirada dalxiisayaasha booqda magaalada ay korodho.   Ugu dambayn wuxuu xusay in la dhisay kaabayaal Addis Ababa ka dhigaya xarun lagu qabto shirarka iyo kulamada heer caalami iyo qaaradeed, isagoo sheegay in tani ay fursad weyn u abuurtay in warshadaha dalxiisku si heer sare ah u kobcaan.

Addis Ababa; Naaf 13/2018 (ENA): Itoobiya waxay kordhinaysaa awooddeeda dhoofinta iyadoo ka dhigaysa alaabteeda mid tartan badan ku jirta suuqa adduunka, ayuu yiri Wasiirka Ganacsiga iyo Iskaashiga Gobolka Kassahun Gofe (PhD).   Golaha "Dhoofinta Shiinaha", oo qayb ka ah hawlaha dallacaadda ee ay soo qabanqaabisay Wasaaradda Ganacsiga iyo Iskaashiga Gobolka oo kaashanaysa Safaaradda Shiinaha ee Itoobiya, si loogu beddelo iskaashiga istiraatiijiyadeed ee waara oo dhammaystiran ee u dhexeeya Itoobiya iyo Shiinaha heer sare oo iskaashi ganacsi iyo dhaqaale, ayaa si rasmi ah loo furay.   Golaha waxaa ka soo qayb galay Wasiirka Ganacsiga iyo Iskaashiga Gobolka Kassahun Gofe (PhD), Safiirka Shiinaha ee Itoobiya Chen Hai, mas'uuliyiinta sare ee dawladda ee labada waddan, soo dejiyayaasha iyo dhoofiyayaasha.   Hawlaha dallacaadda ayaa lagu qabtay madasha si loogu dhiirrigeliyo soo dejiyayaasha Shiinaha inay si ballaaran u iibsadaan alaabada beeraha iyo warshadaha ee Itoobiya oo tayo leh.   Arrintan, 33 qandaraas oo ganacsi-ilaa-ganacsi (B2B) ah oo qiimahoodu ka badan yahay 340 milyan oo doolar ayaa loo saxiixay dhoofinta qaybaha qaxwada, sisinta, soybean-ka, dharka iyo macdanta.   Wasiirka Ganacsiga iyo Iskaashiga Gobolka Kassahun Gofe (PhD) ayaa isla markaas sheegay in ujeeddada heshiisku ay tahay in la kordhiyo dakhliga dhoofinta Itoobiya iyada oo loo marayo hawlaha xayaysiinta ee Shiinaha.   Wasaaraddu waxay sheegtay inay wadahadallo ballaaran la yeelatay Safaaradda Shiinaha iyo in heshiisku uu yahay natiijada dadaallo badan.   Wuxuu sheegay in la saxiixay ilaa 33 heshiis, kuwaas oo la filayo inay soo saaraan $340 milyan oo dakhli ah. Wuxuu sheegay in heshiisku uu qayb ka yahay hindisaha ay dowladda Shiinaha u qaabaysay inay gasho suuqa weyn ee Shiinaha.   Wuxuu sheegay in heshiisyo laga gaaray qaxwada, iniinyaha saliidda, digirta, maqaarka, wax soo saarka macdanta iyo dharka.   Wuxuu sidoo kale sheegay in heshiisku uu yahay guul laga gaaray natiijooyin wax ku ool ah oo aan la sheegi karin.   Wuxuu sheegay in dowladdu ay qorsheyneyso inay kasbato 13.4 bilyan oo doolar dhoofinta sannad-maaliyadeedka 2019; Wuxuu tilmaamay in heshiisku uu gacan ka geysan doono gaaritaanka arrintan.   Wuxuu sidoo kale tilmaamay inuu kor u qaadi doono badeecadaha Itoobiya ee suuqa adduunka isla markaana uu gaari doono yoolka ah in la kordhiyo tartankooda.   Wuxuu sheegay in waqtiyada soo socda, uu si dadaal leh uga shaqeyn doono sidii uu alaabada ula soo bandhigi lahaa dalal kala duwan marka loo eego tayada, qiimaha iyo tirada.   Wuxuu sidoo kale sheegay in dadaallada lagu doonayo in badeecadaha Itoobiya lagu tartansiiyo suuqa adduunka ay sii wadi doonaan.   Safiirka Shiinaha ee Itoobiya Chen Hai, ayaa dhankiisa sheegay in ujeeddada heshiisku ay tahay in la helo suuq weyn oo loogu talagalay dhammaan dhoofinta.   Wuxuu sheegay in Shiinuhu si xawli ah u korayo; Wuxuu sheegay in badeecadaha badan ee Itoobiya iyo kheyraadka dabiiciga ah ee hodanka ah ay sidoo kale si xawli ah u korayaan.   Wuxuu sidoo kale xusay in xiriirka ka dhexeeya labada suuq iyo badeecadaha ay lagama maarmaan u yihiin dardargelinta horumarka dalalka.   Wuxuu xusay in heshiisku uu yahay tallaabo muhiim ah oo la qaaday tan iyo markii Shiinuhu uu qaatay oo uu hirgeliyay siyaasad aan canshuur lahayn oo uu la leeyahay Afrika iyo Itoobiya.

Addis Ababa, 11-ka Nehaase 2018 (ENA) Khubaro dhaqaale oo caalami ah oo ka tirsan jaamacadaha sare ee Maraykanka ayaa xusay in horumarka dhaqaale ee kala duwan ee Itoobiya uu keenayo natiijooyin la yaab leh oo dardar gelinaya kobaca dhaqaalaha.   Professor-ka Maraykanka ah Edward Miguel iyo Professor-ka dhaqaalaha ee u dhashay Cameroon Linus Newell, ayaa Wakaaladda Wararka ee Itoobiya (ENA) u sheegay in Itoobiya sannadihii la soo dhaafay ay dhinacyo kala duwan ka samaysay koboc iyo isbeddel la yaab leh.   Professor Edward Miguel oo ah Professor-ka dhaqaalaha ee Jaamacadda California Berkeley ee Maraykanka, ayaa sheegay in isbeddelka uu ku arkay Addis Ababa markii uu Itoobiya ku soo laabtay sagaal sano kadib uu ahaa mid aad u layaab badan.   Waxa uu sheegay in koboca cajiibka ah ee magaalonimada iyo isbeddelka horumarineed ee Addis Ababa uu si weyn u beddelay muuqaalka goobihii uu hore u yaqaannay, taas oo xitaa ku adkaysay inuu mar kale aqoonsado.   Waxa uu sidoo kale oo uu xusay in ahmiyadda gaarka ah ee dowladda Itoobiya siisay kaabeyaasha magaalooyinka ay dardar gelinayso koboca dhaqaalaha isla markaana ay keenayso isbeddel aasaasi ah.   Waxay xuseen in natiijooyinka laga gaaray horumarinta magaalooyinka, dib-u-habaynta dhaqaalaha iyo la qabsiga isbeddelka cimiladu ay yihiin guulo la yaab leh oo muujinaya sida ay Itoobiya uga go’an tahay horumarka.   Waxay sidoo kale tilmaameen in tallaabooyinka dib-u-habaynta siyaasadaha ee Itoobiya ka qaadday dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha ay dardar gelinayaan kobaca isla markaana keenayaan natiijooyin wanaagsan.   Dhanka isbeddelka cimilada ayuu xusay in tallaabooyinka ay Itoobiya qaaday, oo ay ku jiraan hirgelinta barnaamijyo bulsho iyo nidaamyo maaliyadeed oo cusub, si ay u kordhiso awoodda ay ugu adkaysan karto saameynta isbeddelka cimiladu ay yihiin kuwo mudan in la bogaadiyo.   Waxay sidoo kale sharaxeen in xilli Afrika ay si weyn ugu nugushahay abaaraha iyo fatahaadaha, ay muhiimad gaar ah leeyihiin go’aanka dowladda iyo dadaallada hadda ka socda dhinacan.   Professor Linus Newell oo u dhashay Cameroon, ahna khabiir dhaqaalaha ka dhiga Gettysburg College ee Pennsylvania ee casriga Maraykanka ayaa dhankiisa xusay in Itoobiya ay dhinacyo kala duwan oo dhaqaalaha ah ka samaynayso koboc la yaab leh.   Waxa uu sheegay in barnaamijyada horumarineed ee cajiibka ah ee Itoobiya qaaday si ay uga hortagto saameynta isbeddelka cimiladu aysan oo keliya dardar gelinayn koboca dalka, balse ay sidoo kale suurtagelinayaan in la dhiso awood dhaqaale oo cagaaran.   Waxa kale oo uu xusay in horumarka ay Itoobiya ka samaynayso dhismaha dhaqaale cagaaran oo u adkaysan kara isbeddelka cimiladu uu yahay waayo-aragnimo muhiim ah oo faa’iido u yeelan karta dalalka kale ee Afrika.   Ugu dambayn Waxa uu ku boorriyay dowladda Itoobiya inay mustaqbalka sii xoojiso wax-ku-oolnimadeeda dhinacyada ka hortagga iyo la qabsiga isbeddelka cimilada, isla markaana ay sii xoojiso kaalinteeda hoggaamineed ee qaaradda.

Addis Ababa, Naaf 7/2018 (ENA): Gudoomiyaha gudigga Maareynta Khatarta Masiibooyinka ee Itoobiya, Danjire Dkt. Shiferaw Teklemariam, ayaa sheegay in horumarka ay Itoobiya ka samaysay hubinta madaxbannaanida cunada gargaarka uu jebinayo fikradda ku-tiirsanaanta shisheye iyada oo logudbay nidaam cusub oo wax-soosaar taariikhi ah.   Wuxuu sidoo kale tilmaamay in Degaanada Itoobiya ay bilaabeen inay ku daboolaan awoodooda waxyaabaha u suurtagelinaya hubinta madaxbannaanida taageerada insaaniyadeed.   Itoobiya waxay kutalaabsatay maamul iyo wax-ka-beddel xagga sharciga ah oo u suurtagelinaya in ka-hortag la sameeyo ka hor inta aysan dhicin masiibooyinka rRabaani ama bini'aadamku keeno, iyo in jawaab dhakhso leh la bixiyo marka ay masiibadu dhacdo, iyadoo taageerada insaaniyadeed lagu daboolayo awoodda dalka. Tani waxay muwaaddiniinta ka rebaysaa ku-tiirsanaanta shisheye , waxayna keenaysay natiijooyin heer sare ah iyadoo hoos u sii dhacday tirada dadka u nugul masiibooyinka iyo kuwo ka faa'iideysta taageerada insaaniyadeed.   Gudoomiya gudiga Danjire Shiferaw Teklemariam (Dr), ayaa u sheegay ENA in tillaabada Ra'iisul Wasaare. Abiy Ahmed (Dr.)ee ku aaddan in taageerada insaaniyadeed lagu daboolo awoodda dalka ay jebisay fekerka ku-tiirsanaanta. Wuxuu sheegay in ay abuurantay isbeddel taariikhi ah oo lagu hubinayo madaxbannaanida taageerada insaaniyadeed iyadoo la xallinayo ku-tiirsanaanta la-hawlgalayaasha caalamiga ah ee aan dammaanadda lahayn. Wuxuu aas aas u noqday in sannadadii isbeddelka ee la soo dhaafay si gaar ah looga shaqeeyay curinta siyaasadda maareynta khatarta masiibooyinka, dib-u-eegista xeerarka iyo tilmaamaha si muwaaddiniinta looga xoreeyo ku-tiirsanaanta. Wuxuu sidoo kale sheegay in taageerada insaaniyadeed ee lagu daboolo awoodda dalka ay xaqiijinayso sharafka Itoobiya iyo dadkeeda, iyadoo sidoo kale dhagax-dhig u ah iyada oo la hanto xorriyad iyo madaxbannaanida buuxda. Sidoo kale waxaa la xusay in la dhisay Sanduuqa Jawaab-celinta Khatarta Masiibooyinka, muwaaddiniintuna ay qaadanayaan doorkooda. Isbeddelka fekerka iyo shaqooyinka ka qabsaday dhanka dhaqaalaha ayaa hoos u dhigay dadka u nugul masiibooyinka iyo tirada kuwo u baahan taageerada insaaniyadeed. Dedaallada loo galay in taageerada insaaniyadeed lagu daboolo awoodda dalka dhiigga ku jirta ayaa lagu guuleystay in tirada dadka u baahan taageerada oo sannadkii ahayd 27 milyan ay sannadkan 2018 beegsato oo ay hoos u soo dhacdo 2.4 milyan. Guddoomiyuhu wuxuu yiri, si loo hubiyo madaxbannaanida taageerada insaaniyadeed waxaa la xoojiyay bakhaarada kaydka iyo dhiirrigelinta nidaamka saadka waddada soo socotana waxaa la xaqiijin doonaa mas'uuliyadda fakarka mas'uuliyada qoyska iyo iskaashiga bulshada. Wuxuu intaa ku daray in nidaamka kaydka lagu fidiyay heerar dalka oo dhan ilaa heer Degaan waxana isbeddellada dhaqaalaha ay damaanad et ka abuurayaan muwaaddiniinta. Gobollada dalka ayaa muujinaya inay horumarinayaan awoodda ay ku dabooli karaan taageerada insaaniyadeed iyaga oo adeegsanaya, guushaasina waa bishaaro muujinaysa xilliga dib-u-soo-kabashada. Itoobiya marka ay la kulanto dab, masiibooyin kedis ah iyo kuwa kale, waxaa ku guuleysanaynaa inaan hoos u dhigno taageerada laga maagayay dowlado kale, taasi oo wax ka beddelaysa fekerka ku-tiirsanaanta. Nidaamka Itoobiya ee jawaab-celinta taageerada insaaniyadeed ee masiibooyinka ay ka mid yihiin kuwa bini'aadamku keeno ama kuwo teed ah ayaa noqonaya khibrad ka baxsan dalka oo xattool u ah dalka kale ee Qaaradda Afrika.

waaxda duulista hawada waa qayb istiraatiiji ah oo awood u leh inay go'aamiso xiriirka dhaqaale ee dalka, koobcinta dalxiiska, iyo saamaynta juqraafiyeed.   Wakhtixaadirkan oo wadamo badan oo ku yaalla qaarada Afrika ay la kufaa kacayaan inay dhisataan shirkado diyaaradeed oo heer qaaradeed ah oo leh waddada ganacsiga ee saxda ah iyo qaab-dhismeed meeleed oo xooggan, ayay guusha joogtada ah oo ay muujisay Shirkadda Diyaaraha ee Itoobiya ay noqotay mid fiiro gaar ah oo ammaan weyn ka heshay dadweynaha iyo warbaahinta dunida oo dhan.   Waqtigan oo ay Shirkadda Diyaaraha ee Itoobiya u dabbaaldegayso sannad-guuradeeda 80-aad ee aasaaskeeda ayaana , ku koobnayn oo kaliya adeeg bixinta dulimaadka balse, waxay noqotay mid sii xoojisay doorkeedda muhiimka ahaa ee ah hogaaminta dhabta ah ee duulista hawada Afrika iyo heer caalam xitaa. Istiraatiijiyadda muddada dheer ee u maamulka xirfada leh, iyo xundhurta duulista hawada ee casriga ah ee ay habaysay awgeed, waxay waddanka ka dhigtay aliyadda iyo buundada ugu weyn ee xiriirisa qaarada iyo meel transit ah. Haddaba, si loo sii xoojiyo heerkan sarreeya ee qaaradeed iyo caalamiga ah, iyo iyadoo maanka laga duulaayo baahida gudaheeda ee duulista hawada ee mustaqbalka, mashruuca Garoonka Diyaaraha Caalamiga ah ee Bishoftu waa kabaha dhismaha weyn oo doorka hogaamineed ee Itoobiya ee waaxda duulista hawada u gudbin doona bog cusub

Addis Ababa; Afgaal 30/2018 (ENA): Waaxda macdanta ayaa la filayaa inay kasban doonto 6.7 bilyan oo doolar oo sarrifka lacagaha qalaad ah sannad-maaliyadeedka 2019, sida uu sheegay Wasiirka Macdanta, Injineer Habtamu Tegen.   Wasaaraddu waxay samaysay dib u eegis ku saabsan waxqabadka sannad-miisaaniyeedka 2018 iyo qorshaha sannad-miisaaniyeedka 2019.   Wasiirka Macdanta Injineer Habtamu Tegen ayaa sheegay in waaxda macdantu ay tahay mid ka mid ah shanta tiir ee ugu muhiimsan dhaqaalaha dalka; wuxuu xusay in qaybta ay si xawli ah u koraysay sannadihii ugu dambeeyay.   Wuxuu sheegay in qaybta ay kasbantay 5.7 bilyan oo doolar oo sarrifka lacagaha qalaad ah sannadkii la soo dhaafay.   Wuxuu xusay in Itoobiya ay markii ugu horreysay bilowday soo saarista gaaska dabiiciga ah sannadkii la soo dhaafay.   Wuxuu sharraxay in gaaska dabiiciga ah hadda loo isticmaalo sidii isha tamarta warshadaha waaweyn ee dhoobada, waxaana loo isticmaali doonaa gaadiidka, wax soo saarka bacriminta iyo korontada mustaqbalka.   Wuxuu sheegay in warshadaha bacriminta iyo birta dhalaaliya ay bilaabeen inay shaqeeyaan sannad-maaliyadeedka; wuxuu tilmaamay in la diyaarinayo sidii loo gelin lahaa macdanta istaraatiijiga ah sida potash-ka wax soo saarka.   Wuxuu sheegay in oggolaanshaha howlaha macdan qodista ee yar yar ee gobollada ay si weyn uga qayb qaadatay kobaca qaybta.   Wuxuu sidoo kale tilmaamay in waaxdu ay awood u yeelatay inay fursado shaqo u abuurto in ka badan 200,000 oo muwaadin ah sannad-maaliyadeedka.   Wuxuu tilmaamay in la qorsheeyay in laga helo 6.7 bilyan oo doolar oo sarifka dibadda ah waaxda macdanta sannad-maaliyadeedka 2019-ka, lana shaqeynayo si taxaddar leh.

Taariikh ahaan istaraatiijiyadda ugu weyn ee Masar ay ku doonaysay inay si gaar ah ugu maamusho una isticmaasho Webiga Niil waxay ku dhisnayd aragtida ah in ‘Itoobiya xooggan oo xasilloon ay khatar ku tahay Qaahira.’ Sidaas darteed, dowladihii kala dambeeyay ee Qaahira waxay muddo dheer ku dadaalayeen sidii Itoobiya looga hor istaagi lahaa inay xasisho, horumariso awooddeeda, isla markaana ka faa’iidaysato khayraadkeeda.” Dhacdooyin taarii     khi ah awgood, Masar oo samaysay isku dayo badan oo ay ku doonaysay inay si buuxda gacanta ugu dhigto halka uu ka soo bilowdo Webiga Niil, waxay guuldarro qadhaadh kala kulantay Itoobiyaanka dagaalladii taariikhiga ahaa ee Gundet (1875) iyo Gura (1876). Kadib markii ay ka soo laabatay dagaallo toos ah, Qaahira waxay beddeshay xeeladdeedii, iyadoo u wareegtay habka ‘faragelinta iyo qalqal gelinta gudaha. Tani waxay ahayd in la isku dayo in dowladda Itoobiya laga leexiyo diiradda iyo awoodda dhaqaale ee ay ku bixin lahayd mashaariicda horumarineed (gaar ahaan Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya iyo kaabayaasha dhaqaalaha), loona weeciyo dhinaca sugidda amniga; sidoo kalena in dalka lagu riixo qalalaase gudaha ah oo aan dhammaad lahayn. Sidaas darteed, waxaa la sheegay in ay muddo waday qorshayaal kala duwan oo arrimahaas lagu doonayay.   Markii arrintaasi aysan u hirgelin, waxay sidoo kale adeegsatay faafinta warar been abuur ah iyo xog aan sax ahayn, taas oo ay u adeegsanaysay hab kale oo ay ku gaarto ujeeddooyinkeeda; welina la sheegay inay adeegsanayso. Aqoonyahannada siyaasadda iyo diblomaasiyiinta Masar ayaa tan iyo markii la bilaabay dhismaha Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya (GERD) faafinayay aragti ay ku sheegayaan in “biyo-xireenku uu waxyeello weyn u geysan doono dalalka hoose ee webiga ku teedsan”, iyagoo sidaas ugu gudbinayay bulshada caalamka xog marin-habaabin ah. Si kastaba ha ahaatee, hoggaaminta iyo bixiyay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) oo lagu tilmaamay mid xeelad iyo aragti fog leh, Itoobiya waxay ku guulaysatay inay ka gudubto cadaadisyada dibadda iyo caqabadaha gudaha, isla markaana ay mashruucan weyn gaarsiiso dhammaadkiisa.   Tani waxay noqotay tusaalaha ugu weyn ee fikradda “Medemer” (isku-darka iyo wada-shaqaynta), taas oo ah in caqabadaha loo beddelo fursado. Kadib hirgelitaanka biyo-xireenka, cabashooyinka soo noqnoqda ee Qaahira iyo dacaayadaha qalloocan ee ay faafinaysay, inkastoo ay muddo qaadatay, haddana xaqiiqada dhabta ah ayaa si tartiib ah uga soo baxaysa indhaha caalamka. Warbixintii ay wariyaha Victoria Rubadiri ku soo bandhigtay barnaamijka billaha ah ee CNN ee “Connecting Africa” ayaa loo arkaa mid ka mid ah tusaalooyinka muujinaya xaqiiqadaas. Wariyaha Victoria Rubadiri, oo ku guuleysatay abaalmarinta BBC-da ee Komla Dumor sannadkii 2020, ayaa booqatay goobta uu ku yaallo Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya ee magaalada Guba, waxayna warbixinteeda ku soo bandhigtay xaqiiqooyin la taaban karo oo meesha ka saaraya sawirkii ama aragtidii mala-awaalka ahayd ee Qaahira ka faafinaysay mashruuca, iyadoo u soo bandhigtay bulshada caalamka. Astaanta Injineernimada iyo Wadaaga Horumarka CNN waxay warbixinteeda ku muujisay in mashruuca Biyo-xireenka Dib-u-curashada Itoobiya (GERD) uusan ahayn “shirqool been ah” oo muddo sannado ah laga sheegay, balse uu yahay tusaale muujinaya heerka sare ee injineernimada, kaas oo hirgalay dadaalka ay sameeyeen malaayiin Itoobiyaan ah oo ku hawlanaa dhinacyada injineernimada iyo dhismaha. Inkasta oo dowladda Masar ay isku dayday inay biyo-xireenka u muujiso il khatar ah, haddana warbixinta CNN waxay sharaxday in biyo-xireenku aanu u adeegayn Itoobiya oo keliya, balse uu yahay madal horumar wadaag ah oo faa’iido u leh guud ahaan gobolka. Mashruucan weyn, oo si rasmi ah loo daahfuray maskaram/Sebtembar 2025, wuxuu kordhiyay awoodda koronto ee dalka, isagoo iftiin iyo adeeg koronto gaarsiinaya malaayiin muwaadiniin ah. Waxa kale oo uu si cad u muujiyay in biyo-xireenku yahay qayb ka mid ah dadaalka Itoobiya ay ugu jirto sidii ay uga bixi lahayd saboolnimada una gaari lahayd horumar dhaqaale. Warbixinta ay soo jeedisay wariyaha Rubadiri waxay meesha ka saaraysaa cabashooyinka soo noqnoqda iyo eedeymaha Masar iyadoo ku salaynaysa saddex qodob oo waaweyn. Mabda’a wada-faa’iidaysiga ፦ Waxay muujisay in biyo-xireenku uusan waxyeello u geysanayn dalalka ku yaalla dhulka hoose ee webiga, balse uu door wanaagsan ka qaadanayo hagaajinta socodka biyaha iyo yareynta carro-dhaca. Sidoo kale waa mashruuc ku salaysan mabda’a wada-faa’iidaysiga, iyadoo ay ku dartay aragtida maamulaha dhismaha biyo-xireenka, Injineer Kifle Horo. Muujinta iskaashiga gobolka፦ Biyo-xireenku ma aha oo kaliya inuu Itoobiya u horseedayo dakhli ay ka hesho iibinta korontada, balse wuxuu sidoo kale isku xirayaa dalalka gobolka dhinaca tamarta iyo dhaqaalaha. Tani waxay xaqiijinaysaa aragtida dowladda uu hoggaamiyo Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr), taas oo ah “in si wadajir ah loo horumaro lana is-caawiyo”. Waxay sidoo kale muujinaysaa in mashruucu yahay mid taageeraya himilada horumar wadaagga gobolka, ee aanu ahayn sida Masar sheegtay mid keeni kara xasillooni-darro gobolka. Horumar dhaqaale diirada saaray nolosha dadka :- Sida uu si cad u sheegay Teewodros Mekonnen, madaxa Itoobiya ee Xarunta Kobaca Caalamiga ah (International Growth Centre - IGC), ee lagu soo daray warbixinta CNN; Itoobiya oo 70% dadkeedu ay ka yar yihiin 30 sano, waxay 15 sano ka hor lahayd dakhli qofkiiba oo ka hooseeyay celceliska, balse hadda waxay ka mid noqotay dalalka Afrika ee leh dhaqaalaha waaweyn. Biyo-xireenkuna wuxuu qayb ka yahay dadaalka lagu doonayo in awoodda dhalinyaradaas loogu beddelo wax-soo-saar joogto ah. GUNAANADKII ፦ Guud ahaan, warbixinta CNN waxay si cad u muujisay in ololaha diblomaasiyadeed iyo dacaayadeed ee Masar ay ka waddo iyadoo ku salaynaysa biyo-xireenka uu yahay mid siyaasadeed, isla markaana aan waafaqsanayn xaqiiqada cilmiga iyo tan dhabta ah ee dhulka ka jirta. Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya (GERD), oo ku hirgalay awoodda gudaha iyo hoggaan qaran oo xeeladaysan, ma aha khatar waxyeello u geysanaysa dal kasta, balse waa mashruuc horumarineed oo qaabaynaya mustaqbalka dhaqaale ee Itoobiya, isla markaana isku xira dalalka gobolka Afrika dhinaca tamarta iyo ganacsiga. Iftiinka guushan taariikhiga ah ee ka dhashay fikirka “Medemer” (isku-darka iyo wada-shaqaynta) wuxuu sii wadaa inuu iftiimiyo gobolka oo dhan. #Wakalada _Wararka _ itoobiya#ENA#

Addis Ababa; Afagaal 24/2018 (ENA): Hay'adda Iibka iyo Hantida ee Dowladda ayaa ku dhawaaqday in in ka badan 597 bilyan oo birr oo iib ah lagu dhammeeyay nidaamka iibsiga elektaroonigga ah ee dawladda sannad-miisaaniyeedka la dhammaystiray.   Hay'addu waxay la-tashi la samaynaysaa madaxda hay'adaha waxbarashada sare oo ku saabsan waxqabadka iibka dawladda iyo maaraynta hantida sannad-maaliyadeedka 2018 iyo qorshaha 2019. Barnaamijka waxaa ka soo qayb galay Wasiirka Maaliyadda, Axmed Shide, iyo madaxweynayaasha iyo madaxda hay'adaha waxbarashada sare.   Agaasimaha Guud ee hay'adda, Meseret Mesekele, ayaa sheegtay in hay'addu ay door wax ku ool ah ka ciyaareyso kala-guurka Itoobiya ee dijitaalka ah iyadoo si elektaroonik ah u maareysa nidaamka iibsiga dawladda, maaraynta hantida iyo habka qashin-qubka.   Waxay sheegtay in 172 xafiis oo federaal ah iyo 196 hay'adood oo laamo ah ay isticmaaleen nidaamka iibsiga elektaroonigga ah ee dawladda sannad-maaliyadeedka 2018.   Waxay tilmaamtay in tirada hay'adaha iska diiwaan geliyay nidaamkan iyo kuwa bixiya alaabada iyo adeegyada ay gaartay in ka badan 135 kun.   Waxay sidoo kale sheegtay in nidaamka iibsiga elektaroonigga ah si joogto ah loo horumarinayo isla markaana uu noqonayo mid si fudud loo isticmaali karo, hufan oo isla xisaabtan leh.   Waxay ku dhawaaqday in in ka badan 597 bilyan oo birr lagu iibsaday nidaamka iibsiga elektaroonigga ah ee dawladda sannad-miisaaniyadda 2018.   Wuxuu sharraxay in nidaamka iibsiga lagu hirgeliyay Gobolka Oromia iyo Maamulka Magaalada Addis Ababa marka laga soo tago hay'adaha federaalka.   Wuxuu tilmaamay in hawlo tababar iyo kor u qaadis awoodeed laga fulinayo gobollada kale si loo ballaariyo kaabayaasha dhaqaalaha ee nidaamka.   Wuxuu sidoo kale sheegay in hay'addu ay hirgelisay nidaam "Maareynta Gaadiidka Elektarooniga ah" kaas oo u oggolaanaya la socodka dhaqdhaqaaqa gaadiidka iyo isticmaalka shidaalka marka lagu daro iibsiga elektaroonigga ah.   Wuxuu xusay in 139 hay'adood ay iska diiwaan geliyeen inay isticmaalaan nidaamka, 69 hay'adoodna ay diiwaan geliyeen in ka badan 7,000 oo baabuur.   Wuxuu sidoo kale xusay in la sameynayo kormeer si loo hubiyo in dhammaan hay'adaha miisaaniyadda lagu maalgeliyo lagu daro nidaamka sannad-maaliyadeedka 2019.   Wuxuu sheegay in natiijooyinka laga diiwaan geliyay sannad-maaliyadeedka 2018 ay muujinayaan in isbeddel dijitaal ah uu socdo kaas oo fududayn doona bixinta adeegga isla markaana xoojin doona nidaamka sharciyeynta.

Addis Ababa; Afgaal 24/2018 (ENA): Wasiirka Maaliyadda, Axmed Shide, ayaa ku dhawaaqay in dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ay horumarisay hufnaanta iyo isla xisaabtanka nidaamka iibsiga elektaroonigga ah ee dawladda iyo hufnaanta kharashka.   Hay'adda Iibka Dadweynaha iyo Hantida (PPAA) ayaa wadahadallo la yeelatay madaxweynayaasha hay'adaha waxbarashada sare iyo madaxda maaraynta kheyraadka oo ku saabsan waxqabadka iibka iyo hantida dawladda ee sannad-miisaaniyadda 2018 iyo qorshaha 2019.   Wasiirka Maaliyadda, Axmed Shide, ayaa wakhtigaas yiri; Nidaamka iibsiga dadweynaha iyo maaraynta hantida wuxuu leeyahay door istaraatiijiyadeed oo muhiim ah oo ku saabsan kobaca dhaqaalaha, xasilloonida maaliyadeed, hufnaanta kharashka dawladda, hufnaanta iyo isla xisaabtanka.   Wuxuu sheegay in iibka dawladdu uu yahay hab lagu beddelo siyaasadda dawladda ficil, maaraynta kheyraadka dadweynaha si mas'uuliyad leh, hagaajinta tayada adeegga, iyo taageeridda kobaca dhaqaalaha qaranka. Wuxuu sheegay in dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ay u suurtagelisay dawladda inay horumariso hufnaanta iyo isla xisaabtanka nidaamka iibsiga elektaroonigga ah iyo hufnaanta kharashka.   Wuxuu xusay in natiijooyin dhiirigelin leh la diiwaan geliyay sannadkii maaliyadeed ee la soo dhaafay iyadoo la ballaarinayo wax iibsiga elektaroonigga ah ee dowladda, xoojinta hababka wax iibsiga, iyo cusbooneysiinta sharciyada iyo habraacyada; wuxuu sheegay in marka laga soo tago xoojinta awoodda hay'adaha, ay sidoo kale xoojiyeen hufnaanta iyo isla xisaabtanka kharashaadka dowladda.   Wuxuu sidoo kale sheegay in miisaaniyadda ay dowladdu u qoondeysay waxbarashada, caafimaadka, beeraha, biyaha, kaabayaasha dhaqaalaha, horumarinta dijitaalka iyo qaybaha la midka ah loo beddelo ficil iyada oo loo marayo wax iibsiga dadweynaha; siyaasadda horumarintana waxaa loo beddelaa natiijooyin iyada oo loo marayo wax iibsiga dadweynaha.   Wuxuu sheegay in natiijooyinka ay gaartay Hay'adda Iibka Dadweynaha iyo Hantida iyada oo loo marayo wax iibsiga elektaroonigga ah, dijitaalka iyo horumarinta hawlgalka ay xoojiso hufnaanta iyo isla xisaabtanka kharashaadka dowladda.   Wuxuu sidoo kale ku nuuxnuuxsaday in geeddi-socod kasta oo lagu hagaajiyo wax iibsiga dowladda ay tahay inuu yeesho natiijooyin la taaban karo oo ku saabsan nolosha muwaadiniinta. Wuxuu sheegay in yoolka dib-u-habeynta dhaqaalaha guud uu yahay in la xoojiyo nidaamka maaliyadeed, la kordhiyo ka qaybgalka qaybaha gaarka loo leeyahay iyo in kharashaadka dowladda laga dhigo mid wax ku ool ah; wuxuu ku nuuxnuuxsaday in si loo gaaro yoolkan, nidaamka wax iibsiga dowladda waa in laga dhigaa mid hufan, hufan oo la xisaabtan leh.   Wasiirka, oo sheegay in mabda'a hagaya dhammaan hay'adaha federaalka ee sannad-miisaaniyadda 2019 uu yahay inuu iibku ku salaysnaado saxnaanta, tayada iyo waqtiga ku habboon, ayaa sheegay in dib-u-habaynta dijitaalka ah ee Hay'adda Iibka Dadweynaha iyo Hantida ay taageerto isbeddelka dijitaalka ah ee Itoobiya.   Wasiirku wuxuu sheegay in isbeddelka dijitaalka ah uusan ahayn ikhtiyaar laakiin uu yahay mid lagama maarmaan ah, dhammaan hay'adaha federaalkuna ay si buuxda u isticmaalaan nidaamka iibsiga elektaroonigga ah oo ay u maareeyaan hantida dawladda si casri ah inta lagu jiro sannad-miisaaniyadda. Ugu danbayntii, Wasiirku wuxuu sheegay in kheyraadka dawladdu ay yihiin ammaano dadweyne; wuxuu sheegay in si daacad ah loo ilaaliyo ammaanada dadweynaha ay tahay waajibka ugu weyn ee dhammaan hay'adaha dawladda.

Addis Ababa, Afagaal 23/2018 (ENA): Itoobiya iyo Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika ayaa ku heshiiyay in la xoojiyo iskaashigooda ku saabsan maalgelinta caafimaadka.   Wasiirka Maaliyadda, Axmed Shide, ayaa wadahadallo la yeeshay Xoghayaha Guud ee Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika, Kilaver Gatete.   Intii lagu jiray wadahadallada, Wasiir Axmed Shide wuxuu sheegay in Itoobiya ay noqon doonto mid ka mid ah afarta waddan ee hirgelin doona Barnaamijka Dib-u-habaynta Maalgelinta Waaxda Caafimaadka.   Wuxuu sheegay in isbeddelka la soo jeediyay uu yahay mid waqtigiisa ku habboon oo si dhow ula xiriira mudnaanta dowladda si loo aqoonsado fursadaha maaliyadeed ee cusub ee adeegyada bulshada.   Labada dhinacba waxay ku nuuxnuuxsadeen baahida loo qabo in maalgelinta caafimaadka loo arko inaysan ahayn oo keliya kharash bulsho laakiin sidoo kale maalgashi lagu sameeyo horumarinta kheyraadka aadanaha, wax soo saarka iyo kobaca dhaqaalaha.   Waxay sidoo kale xaqiijiyeen inay diyaar u yihiin inay si wadajir ah u qabtaan shaqada falanqaynta ee lagama maarmaanka ah, doodaha siyaasadda, iyo hawlaha isku-dubaridka si loo xoojiyo maalgelinta waaxda caafimaadka.   Waxay ku heshiiyeen inay dhisaan koox wadajir ah si ay khibradda Itoobiya ugu adeegsadaan tusaale dalalka kale ee Afrika.   #ENA

Addis Ababa,Afagaal 22,2018 T.I (ENA): Agaasimaha Guud ee Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya (Ethiopian Airlines Group), MESFIN TASEW shaaciyay in shirkaddu ay heshay dakhli dhan $9.1 bilyan intii lagu jiray sanad-miisaaniyadeedkii dhammaaday.   Agaasimaha Guud ee Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya Mesfin Tasew ayaa warbaahinta siiyay warbixinta ku sahabsan in shirkaddu ay heshay 9.1 bilyan oo dolaar dakhli ah sanad-miisaaniyadeedkii dhammaaday.   Agaasimaha Guud ee shirkadda dayuuradaha Itoobiya Mesfin Tasew ayaa xusay in shirkaddu ay gaartay waxqabad sare oo dhinaca hawlgalka ah, iyadoo dakhliga la diiwaangeliyay uu kor u kacay 20% marka loo eego isla muddadii sanadkii hore, isla markaana uu ka sarreeyo qorshihii loo dejiyay sanadkan 9%.   Waxa uu xusay in shirkaddu ay furtay afar goobood oo cusub oo duulimaadyo caalami ah, isla markaana ay sanadkan adeeg u fidisay 20.7 milyan oo rakaab ah.   Sidoo kale, tirada goobaha duulimaadyada gudaha dalka ayaa laga kordhiyay 22 ilaa 25, taas oo sare u qaaday awoodda adeegyada duulimaadyada gudaha.   Dhanka xamuulka, shirkaddu waxay qaaday 897 kun oo tan, taas oo ka dhigan koror dhan 16% marka loo barbar dhigo sanadkii hore.   Agaasimaha Guud ayaa sidoo kale xusay in shirkaddu ay hawlgelisay 9 diyaaradood oo cusub, kuwaas oo lagu soo iibiyay ama la soo kireyey, taas oo door weyn ka qaadatay kororka waxqabadka iyo natiijooyinka wanaagsan ee shirkadda.

Dirdhaba, Afagaal 13/2018 (ENA): Xafiiska Maalgashiga ee ismaamulka Dirdhaba ayaa ku dhawaaqay in maalgashadayaasha haysta raasamaal diiwaan gashan oo ka badan 71 bilyan oo birr sannad-maaliyadeedka ay heleen ruqsadaha maalgashiga.   Mudane Abera Mengistu, oo ah isku-duwaha kooxda cilmi-baarista mashruuca maalgashiga ee xafiiska, diyaarinta macluumaadka iyo dallacaadda, ayaa maanta u sheegay ENA in 464 maalgashadayaal leh raasamaal diiwaan gashan oo ka badan 71 bilyan iyo 304 milyan oo birr ayaa helay ruqsadaha sannad-maaliyadeedka iyagoo ku jira xaaladaha wanaagsan ee uu maamulku abuuray si loogu dhiirrigeliyo maalgashiga.   Wuxuu sheegay in maalgashadayaasha helay ruqsadaha warshadaha wax soo saarka, adeegga, dhismaha iyo qaybaha beeraha ay abuuri doonaan in ka badan 21,650 fursado shaqo oo joogto ah iyo kuwo ku meel gaar ah marka ay si buuxda u galaan shaqada.   Wuxuu tilmaamay in maamulku uu la soconayo oo uu taageerayo horumariyayaasha marka lagu daro bixinta kaabayaasha dhaqaalaha si ay u noqdaan kuwo wax ku ool ah.   Wuxuu xusay in Dhaqdhaqaaqa Wax-soo-saarka Itoobiya, taageerada isku-dubaridka ah iyo kormeerka uu hirgeliyay maamulku ay awood u yeesheen inay kordhiyaan wax-soo-saarka warshadaha, kordhiyaan alaabada wakiillada ah iyo inay kordhiyaan sarrifka lacagaha qalaad.   Wuxuu sheegay in warshado badan ay awoodeen inay ka koraan heerarka dhexdhexaadka ah ilaa kuwa sare waxayna gacan ka geysteen abuurista fursado shaqo oo loogu talagalay muwaadiniinta.   Wuxuu sheegay in tani aysan kaliya kordhin Dirdhaba oo ah xarunta warshadaha ee Bariga Itoobiya ee qaybta maalgashiga, laakiin sidoo kale ay si weyn u kordhisay hawlaha bulshada iyo dhaqaalaha ee maamulka.   Mudane Abera wuxuu tilmaamay in in ka badan 50 hektar oo dhul ah la siiyay maalgashadayaasha bilaabay hawlahooda qaybta maalgashiga ka dib markay heleen ruqsad, iyagoo la kaashanaya Xafiiska Horumarinta Dhulka iyo Maareynta Dhulka ee maamulka.   Waxa uu sidoo kale xusay in mashiinnada loo oggolaaday in laga soo dejiyo canshuur la'aan si loo ballaariyo maalgashiga iyo inay la shaqeynayaan hay'adaha khuseeya si loo hubiyo in adeegyada maaliyadeed, biyaha, waddooyinka iyo korontada la bixiyo.   Maalgashadayaasha helay shatiyada qaybaha huteelada iyo kafeega, mudane Tekaliny Abebe iyo mudane Abduljebar Ali, ayaa dhankooda muujiyay inay ku qanacsan yihiin jawiga shaqo ee wanaagsan iyo taageerada uu maamulku u abuurayo maalgashadayaasha.   #wakaalda wararka ee Itoobiya #ENA