Addis Ababa; Miicaad 7/2018 (ENA): Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya ayaa qabanaysa Bandhig Gaar ah oo loogu Dabaaldegayo Sannad-guuradeedii 80-aad. Wasiirka Gaadiidka iyo Saadka, Alemu Sime (Dr.) iyo Madaxa Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya, Mesfin Tasewe, ayaa furay Bandhigga, halkaas oo diyaaradaha lagu soo bandhigi doono si dadweynuhu ay u daawadaan. Barnaamijku wuxuu higsanayaa in lagu dabaaldego sannad-guurada 80-aad ee shirkadda diyaaradaha iyadoo lala kaashanayo macaamiisheeda iyo qaybaha kala duwan ee bulshada. 80-kii sano ee la soo dhaafay, shirkaddu waxay door muhiim ah ka ciyaartay isku xirka dalalka iyo kor u qaadista is-weydaarsiga dhaqanka iyo ganacsiga caalamiga ah iyadoo ka shaqaynaysa diyaaradaha casriga ah iyo inay hormuud ka noqoto waaxda duulintaanka Afrika. #ENA

Addis Ababa; Miicaad 5/2018 (ENA): Awooddeenna gudaha ayaa kordhisay heerka diblomaasiyadeed, iyadoo abuurtay kalsooni weyn oo lala yeesho la-hawlgalayaasha caalamiga ah iyo asxaabta, ayay tiri Adeegga Isgaarsiinta Dowladda.   Warsaxaafadeedka ay soo saartay hay'addu waxaa loo soo bandhigay sidan soo socota:   Guulaha diblomaasiyadeed ee Itoobiya waxay noqdeen markhaati u ah madaxbannaanida qaranka iyo hoggaanka gobolka. Gaar ahaan, waxay diiwaangelinaysaa guulo diblomaasiyadeed oo taariikhi ah oo ay ka gaartay ilaalinta danaheeda qaran. Habka istaraatiijiyadeed ee ku salaysan xoojinta awoodda gudaha iyo kordhinta iskaashiga ayaa u suurtageliyay dalka inuu noqdo ciyaaryahan muhiim ah oo ka tirsan dhaqdhaqaaqyada juqraafiyeed iyadoo kordhinaysa muuqaalkiisa masraxa caalamiga ah.   Xubinnimada Itoobiya ee BRICS waa guul diblomaasiyadeed oo kor u qaadday heerka awooddeenna gudaha, taas oo ka caawisay Itoobiya inay ilaaliso dheelitirka istaraatiijiyadeed ee dalalka soo koraya, ballaariso kheyraadkeeda maaliyadeed, iyo inay xoojiso codkeeda go'aan qaadashada caalamiga ah. Gaar ahaan, kororka weyn ee tirada awoodaha waaweyn ee adduunka ee dooranaya Itoobiya inay noqoto lammaane istiraatiijiyadeed oo weyn ayaa si cad u muujinaysa bisaylka diblomaasiyadeed ee dawladda iyo miisaanka juqraafiyeed ee aan la beddeli karin ee dalka. Adkeysiga iyo xirfadaha gorgortanka caqliga leh ee dowladda ee ku saabsan Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya (GERD) ayaa safarka diblomaasiyadeed ee Itoobiya u qaaday heer cusub waxayna si wax ku ool ah u xaqiijiyeen xuquuqda dabiiciga ah ee Itoobiya u leedahay Webiga Niil.   Iyadoo ay jiraan cadaadisyo kala duwan oo dibadda ah, awoodda dowladdu u leedahay inay kor u qaaddo wacyiga bulshada caalamka iyadoo la raacayo mabda'a "xalalka Afrika ee dhibaatooyinka Afrika" iyo dhammaystirka guusha leh ee dib-u-soo-nooleynteeda ayaa noqday muujin weyn oo muujinaysa xoogga diblomaasiyadda.   Guushan madaxbannaanida waa dhacdo weyn oo waddanku u caddeeyay adduunka awooddiisa uu ku hoggaamin karo oo uu ku dhammaystiri karo mashaariicda waaweyn keligiis. Awoodda Itoobiya ee ah inay xal u hesho khilaafaadka Bariga Afrika iyo inay hoggaamiso isdhexgalka dhaqaalaha gobolka ayaa xaqiijisay mowqifkeeda ah tiir nabadda iyo amniga gobolka. Gaar ahaan, shaqadeeda ah inay isku xirto waddamada deriska ah iyada oo loo marayo korontada iyo kaabayaasha dhaqaalaha ayaa muujisay mabda'a horumarinta wadaagga ah, kaas oo loo qaatay saldhigga nabadda iyo isdhexgalka siyaasadeed ee xasilloon ee gobolka.     Dhanka kale, dowladdu, iyadoo ku nuuxnuuxsanaysa in marin u helidda badda ay lagama maarmaan u tahay kobaca dhaqaalaha Itoobiya, waa tallaabo geesinimo leh oo istiraatiiji ah si loo gaaro yoolkan si nabad ah oo iyada oo loo marayo mabda'a "bixi oo qaado". Hindisaha dawladdu ku doonayso inay wax ka qabato arrintan, oo sannado badan la caburinayay, si loo xoojiyo iskaashiga gobolka loona soo bandhigo waa biseyl siyaasadeed oo go'aamin doonta mustaqbalka jiilka soo socda.   Marka la barbar dhigo, shaqada dib u dhiska muuqaalka Itoobiya ayaa si wax ku ool ah loo fulinayaa iyadoo la adeegsanayo madal diblomaasiyadeed oo casri ah si looga hortago macluumaadka khaldan loona sameeyo guulaha horumarinta gudaha oo ay heli karaan bulshada caalamka.   Guud ahaan, jihada diblomaasiyadeed ee ay raacdo dowladda Itoobiya waxay leedahay aragti cad oo ah "Itoobiya oo xooggan oo loogu keenayo Gobol Barwaaqo leh".   Dalalka waaweyn waxay ku heshiiyeen inay xoojiyaan xiriirkooda Itoobiya sababtoo ah awoodda dawladdu ay u leedahay inay si wax ku ool ah ula kulanto caqabadaha gudaha iyo dibadda iyo inay ilaaliso danaha qaranka ayaa abuurtay kalsooni weyn oo ku aaddan la-hawlgalayaasha caalamiga ah. Shaqada horumarineed ee dalkeennu ku wado dib-u-habaynta gudaha, oo ay weheliso xooggeeda diblomaasiyadeed, waxay caddeysay in Itoobiya ay tahay awood lagu xisaabtami karo qaaradda Afrika iyo awood aan la barbar dhigi karin oo ku jirta masraxa caalamiga ah. Itoobiya waxay sii waddaa inay xoojiso safarkeeda iyadoo noqonaysa astaan ​​​​madaxbannaani iyo xoog u leh dalalka kale ee Afrika.   Adeegga Isgaarsiinta Dowladda   #Wakaaladda Wararka Itoobiya #ENA

Addis Ababa; Miicaad 5/2018 (ENA): In Afrika loo diido kursi joogto ah oo Golaha Amniga ah waa cadaalad darro hay'adaha caalamiga ah, ayuu yiri Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antoniyo Guterres.   Shirweynihii 10-aad ee sanadlaha ahaa ee Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay ayaa lagu qabanayaa Midowga Afrika.   Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antoniyo Guterres ayaa waqtigaas yiri; Qaramada Midoobay waxay leedahay waajib siyaasadeed iyo mid akhlaaqeed oo ah inay mudnaanta siiso Afrika dhammaan dhinacyada.   Wuxuu sheegay in dadaallada Afrika ee lagu yareynayo khilaafaadka iyo hubinta kobaca qaaradda iyo barwaaqada ay tahay mid lagu ammaano; wuxuu ku tilmaamay Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika iyo dadaallada kale ee nabadda iyo amniga mid cajiib ah.   Xoghayaha Guud wuxuu sheegay inuu aqoonsan yahay doorka muhiimka ah ee Afrika ay ka ciyaarto geeddi-socodka caalamiga ah; wuxuu ka go'an yahay inuu taageero dadaalladiisa si uu u beddelo caddaalad-darrada ay la kulantay taariikhda iyo adduunka.   Wuxuu sheegay inaysan habboonayn in hay'adaha caalamiga ah ee la aasaasay ka dib Dagaalkii Labaad ee Adduunka, markii dalal badan oo Afrikaan ah aysan weli ka bixin xukunkii gumeysiga, ay qaaradda ka hor istaagaan kursi joogto ah oo Golaha Amniga ah.   Xoghayaha Guud wuxuu sheegay in cadaalad darrada hay'adaha caalamiga ah ee la aasaasay iyada oo aan Afrika ka qayb qaadan ay Afrika ka reebtay wax badan; wuxuu sheegay in dadaallada la bilaabay ee lagu xallinayo dhibaatooyinka Afrika ee Afrika la taageero.   Wuxuu tilmaamay in Qaramada Midoobay aysan kaliya hoggaamin doonin xallinta khilaafaadka Afrika ee ku jira qaab-dhismeedka Afrika, laakiin sidoo kale ay taageeri doonto dadaallada Midowga Afrika.   Wuxuu sheegay in Afrika ay leedahay awood weyn oo ku saabsan macdanta muhiimka ah iyo dhaqaalaha cagaaran; wuxuu sheegay inay tahay inay hesho hab ay qiimo ugu darto kheyraadkeeda oo ay ugu deeqdo suuqa adduunka.   #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA

Addis Ababa; Miicaad 5/2018 (ENA): Afrika waxay go'aansatay inay dhisto hay'ad u gaar ah oo qiimeynta deynta ah (Hay'adda Qiimaynta Afrika) si wax looga qabto nidaamka maaliyadeed ee caalamiga ah ee aan shaqaynayn si loo sugo maalgelinta horumarinta sanadka 2030 iyo Ajandaha 2063, ayuu yiri Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf.   Shirkii 10-aad ee sanadlaha ahaa ee Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay ayaa lagu qabanayaa Xarunta Midowga Afrika.   Sida uu sheegay Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, madasha waxay diiradda saari doontaa nabadda iyo amniga Afrika, horumarka waara, maamulka maaliyadeed ee caalamiga ah iyo caqabadaha Afrika ee adduunka isbeddelaya.   In kasta oo dadaallo lagu bixinayo wax ka qabashada saameynta xaaladda caalamiga ah ee qaaradda, oo ay ku jirto dagaalka Bariga Dhexe, haddana malaayiin qof ayaa dhibaataysan oo barakacaya, ayuu yiri.   Isagoo xusay in tani ay caqabad ku tahay dadaallada lagu raadinayo xal ammaan ah oo waara oo ka dhaca Afrika, ayuu sheegay in loo baahan yahay in la abuuro jawi awood u leh iyada oo loo marayo maamul wanaagsan, horumar iyo dhisidda dhaqaale adkeysi leh, marka lagu daro amniga.   Guddoomiyaha Guddiga, oo sheegay in maaliyadda horumarinta ee Afrika ay tahay arrin halis ah, ayaa sheegay in maamulka maaliyadeed ee adduunka uu abuuray caqabado lagu gaarayo yoolalka Ajendaha 2063 iyo 2030.   Gaar ahaan, wuxuu sheegay in nidaamka maaliyadeed ee caalamiga ah ee la aasaasay ka dib Dagaalkii Labaad ee Adduunka oo weli jira uusan ka jawaabin baahiyaha iyo xaqiiqooyinka Afrika.   Sidaa darteed, wuxuu sheegay inay go'aansadeen inay dhisaan hay'ad u gaar ah oo qiimeynta deynta (Hay'adda Qiimaynta Afrika) si ay Afrika ugu biirto nidaamka maaliyadeed ee caalamiga ah.   Midowga Afrika ayaa si qoto dheer uga shaqeynayay arrintan wuxuuna si rasmi ah uga bilaabi doonaa Mauritius bisha Juun 2026, ayuu ku dhawaaqay.   Wuxuu sheegay in dagaalkii Bariga Dhexe uu saameyn xun ku yeeshay Afrika; qiimaha cuntadu wuu kordhay dalal badan; dalalka qaar, qiimaha shidaalka ayaa kordhay 100 ilaa 150 boqolkiiba.   Wuxuu sheegay in Midowga Afrika uu si dhow ula shaqeynayay Qaramada Midoobay, wuxuuna xaqiijiyay inay si dhow ula shaqeyn doonaan xoojinta iskaashigooda.   Wuxuu sheegay in labada hay'adood ay xoojin doonaan iskaashigooda; wuxuu sheegay in loo baahan yahay in horay loo socdo iyadoo lala kaashanayo iskaashi dhinacyo badan leh oo u dhexeeya hay'adaha.   #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA

Addis Ababa; Miicaad 5/2018 (ENA): Madal Heer Sare ah oo yeelan doonaan Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay ah ayaa maanta lagu qaban doonaa xarunta Midowga ee Addis Ababa. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, iyo Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, Antóniyo Guterres, ayaa la filayaa inay ka soo qayb galaan wadahadalka. Madasha waxaa looga gol leeyahay in lagu xoojiyo iskaashiga istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya labada dhinac ee ku saabsan horumarinta Afrika iyo maamulka caalamiga ah. Madasha ayaa ka hadli doona siyaabaha loo xoojin karo isku-dubaridka, mas'uuliyadda la wadaago iyo iskaashiga u dhexeeya labada urur ee horumarinta, maamulka, gaadhsiinta gargaarka bani'aadamnimada iyo dhismaha nabadda, iyo sidoo kale siyaabaha lagu xoojin karo iskaashigooda arrimaha mudnaanta leh. Mashan heerka sare waxag wax ka qaban doontaa arrimo dhowr ah oo istaraatiijiyadeed, gaar ahaan, dardargelinta hirgelinta Ajandaha 2063 iyo tobanka sano ee labaad ee hirgelinta, iyo hubinta doorka dhexe ee Afrika ee siyaasadda caalamiga ah iyo maamulka. Intaa waxaa dheer, waxaa laga wada hadli doonaa halku-dhigga "ku-tiirsanaanta illaa madaxbannaanida" ee maaliyadda horumarinta, mawduuca sanadka ee Midowga Afrika ee 2026, biyaha iyo nadaafadda waara, iyo sidoo kale dib-u-habeynta hay'adaha caalamiga ah iyo matalaadda Afrika ee Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay. Madashu waxay xoogga saari doontaa muhiimadda ay leedahay helitaanka xalalka Afrika ee caqabadaha qaaradda, kordhinta abaabulka kheyraadka maxalliga, hubinta awoodsiinta dhallinyarada iyo haweenka, iyo xoojinta xiriirka ka dhexeeya mudnaanta horumarinta qaaradda iyo adduunka. Natiijooyinka la filayo ee wadahadalka waxaa ka mid ah isku-dubarid istiraatiijiyadeed oo wanaagsan, nidaam maaliyadeed oo caalami ah oo caddaalad ah, isku-dubarid xooggan oo ku saabsan mawduuca Midowga Afrika ee sanadka, iyo xoojinta baaqyada ku aaddan matalaadda Afrika ee caddaaladda ah ee nidaamka Qaramada Midoobay, sida Midowga uu ku sheegay bayaan uu u diray ENA. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, iyo Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, Antóniyo Guterres, ayaa soo saari doona bayaan wadajir ah oo ku saabsan natiijooyinka madasha. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA

Addis Ababa; Miicaad 4/2018 (ENA) Shir madaxeedkan, oo lagu qaban doono cinwaanka "Horudhaca Afrika: Iskaashiga Afrika iyo Faransiiska ee Hal-abuurka iyo Kobaca", waa madal taariikhi ah oo ujeedadeedu tahay in la horumariyo istaraatiijiyad cusub oo ay ku jiraan dhammaan waddamada Afrika, iyadoo laga fogaanayo xiriirka dhaqameed ee "Franco-Africa" ​​ee soo jiray sannado badan.   Xaqiiqda ah in shir madaxeedkan lagu qabto waddan aan ku hadlin afka Faransiiska sida Kiiniya waa muujin wax ku ool ah oo muujinaysa sida Faransiiska uga go'an tahay inuu sii xoojiyo iskaashiga uu la leeyahay qaaradda iyo inuu la xiriiro xarumo dhaqaale oo cusub.   Hadafka ugu weyn ee shir madaxeedkan waa in la xoojiyo iskaashiga dhaqaale ee u dhexeeya Afrika iyo Faransiiska, la dedejiyo wareejinta tiknoolajiyadda, iyo in la abuuro iskaashi siman oo ku salaysan is-ixtiraamka labada dhinac ah. Shir madaxeedka 'Afrika Forward" ah ee sanadkan wuxuu diiradda saarayaa toddobo meelood oo muhiim ah.   Kala-guurka tamarta ee Afrika ka beddeli doona dhoofiyaha badeecadaha una beddeli doona xarun warshadeed oo cagaaran, isbeddelka nidaamka maaliyadeed ee u baahan hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah inay horumariyaan taageeradooda Afrika, horumarinta dhaqaalaha badweynta ayaa ka mid ah arrimaha ugu muhiimsan ee lagaga hadli doono shirka.   Beeraha waara iyo amniga cuntada, garaadka macmalka (AI) iyo madaxbannaanida tignoolajiyada dijitaalka ah, iyo dhisidda nidaamyada caafimaadka ee xooggan ayaa si faahfaahsan loo baarayaa, sidoo kale awoodda qaaradda ee ay u leedahay inay soo saarto tallaalladeeda iyo daawooyinkeeda. Taageeridda dadaallada nabad ilaalinta qaaradda ee ku salaysan nabadda iyo amniga oo ah aasaaska horumarka ayaa sidoo kale ah udub-dhexaadka doodda.   In ka badan 30 hoggaamiye oo Afrikaan ah iyo madax ka tirsan hay'adaha caalamiga ah ayaa la filayaa inay ka soo qayb galaan shirkan taariikhiga ah.   Martigeliyayaasha shirka, Madaxweynaha Kiiniya Wiliyam Ruto iyo Madaxweynaha Faransiiska Imanuweel Makron, ayaa jeediyay kalmadaha furitaanka shirmadaxeedkan.   Hogaamiyeyaal sida Madaxweynaha Ruwanda Bool Kagame ayaa sidoo kale door hoggaamineed ka qaadanaya shirar kala duwan.   Joogitaanka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antoniyo Guterres, iyo sidoo kale madaxda Bangiga Horumarinta Afrika iyo Ururka Ganacsiga Adduunka, ayaa shirweynahan siiyay cabbir caalami ah.   Marka laga soo tago hoggaamiyeyaasha siyaasadda, maalgashadayaasha Afrika sida Aliko Dangote iyo Strive Masiyiwa ayaa sidoo kale la tashanaya shirkadaha Faransiiska maalgashiga tooska ah.   Tani waa caddayn muujinaysa in shirku uu ka gudbay hadal-haynta siyaasadeed ee caadiga ah una gudbay iskaashi dhaqaale oo wax ku ool ah.   #ENA #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Addis Ababa; Miicaad 3/2018 (ENA):-Adeegga Isgaarsiinta Dowladda ayaa shegay in hindisayaasha ugu waaweyn ee horumarinta ee Itoobiya ay ka bilowday qaybaha kala duwan ee horumarinta ay san ahayn uun kuwa rajou ah jiil ah,balse sidoo kale dhab ah la gaaray. Waxay sidoo kale sheegtay in isbeddelka weyn ee qaybta beeraha, gaar ahaan horumarinta qamadiga waraabka jilaalku, uu dalka ka dhigay mid ka soo kabanaya ku tiirsanaanta qamadiga gargaarka dibadda una gudbay isku filnaansho.   Bilowgii dhoofinta badeecadaha suuqa dibadda ayaa tilmaamay in halganka lagu hubinayo amniga cuntada uu galay marxalad cusub. Adeeggu wuxuu tilmaamay in "Dhaqdhaqaaqa Waxsoosaarka Wakiillada", kaas oo la bilaabay si loo badbaadiyo sarrifka lacagaha qalaad ee qaybta warshadaha, uu gaarayo natiijooyin rajo leh oo ku saabsan soo saarista waxsoosaarka warshadaha iyo badeecadaha macaamiisha gudaha. Tani, ayuu carabka ku adkeeyay, inay xoojinayso qaab-dhismeedka dhaqaalaha iyadoo kor loqaadayo wax soo saarka qaranka. Horumarinta marin-wadooyinka, oo loo bilaabay in lagu hagaajiyo muuqaalka magaalooyinka iyo in la siiyo nolol sharaf leh muwaadiniinta, ma ahayn oo keliya in Addis Ababa iyo magaalooyinka degaanada ay ka dhigeen meel loo dalxiis tago shirarka, laakiin sidoo kale waxay siisay muwaadiniinta rajo cusub oo dalkooda ah iyagoo hirgelinaya kaabayaasha dhaqaalaha ee caadiga ah. Waxa kale oo uu xusay in iyada oo loo marayo Barnaamijka Dhaxalka Cagaaran, oo ah muujinta iskaashiga Itoobiya, Itoobiya ay ka tagtay calaamad aan la tirtiri karin oo beeratay in ka badan 48 bilyan oo geed isla markaana ay ka mid noqotay waddamada hormuudka ka ah dadaalka caalamiga ah ee lagula dagaallamayo isbeddelka cimilada. Waxa kale oo uu xusay in shaqada muhiimka ah ee la qabtay iyadoo la dayactirayo goobaha dalxiiska ee jira, dhismaha meelaha cusub iyo ballaarinta maalgashiga tamarta nadiifka ah ay ku jirto waqti xasaasi ah oo miraha la arki doono si loo suurtogeliyo kheyraadka inay noqdaan saldhigga dhaqaalaha. Adeegga, oo xusay in guulahani ay yihiin natiijada ballanqaadka wadajirka ah ee dowladda iyo dadku, ayaa xaqiijiyay in Itoobiya ay ku socoto waddada saxda ah ee horumarka iyo horumarka ayna gaartay heer taariikhi ah oo isbeddello la taaban karo lagu samayn doono nolosha muwaadiniinteeda

Addis Ababa; Miicaad 3/2018 (ENA):- Madasha Saadaalinta Cimilada Geeska Afrika ee 73-aad (GHACOF 73) ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa 10ka iyo 11ka Miicaad, 2018. Madasha waxaa lagu qaban doonaa halku-dhigga "Adeegyada Saadaalinta Cimilada: U adkeysiga iyo Horumarka Waara". Madasha waxaa soo qabanqaabiyay Hay'adda Horumarinta ee IGAD (ICPAC) oo kaashanaysa la-hawlgalayaasha horumarinta. Kulanka waxaa looga golleeyahay in saadaasha loo beddelo ficil iyo in la xoojiyo tallaabooyinka digniinta hore iyo diyaargarowga si loola dagaallamo isbeddelka cimilada. IGAD ayaa ku sheegtay bayaan ay u dirtay ENA inay ka wada hadli doonto siyaabaha macluumaadka cimiladu si toos ah ugu taageeri karaan beeralayda, xirfadlayaasha caafimaadka iyo maaraynta khatarta masiibooyinka. Xoojinta iskaashiga u dhexeeya hay'adaha saadaasha hawada ee qaranka waa qodob kale oo ajandaha ah. Madashu waxay soo bandhigi doontaa saadaasha xilliga roobka sannadka 2026, kaas oo muhiim u ah beeraha iyo kheyraadka biyaha ee Geeska Afrika. Wasiirro, hay'ado cilmi-baaris, ururo samafal, ururo bulsho iyo maalgashadayaal gaar loo leeyahay ayaa ka qayb qaadan doona. Isku-darka ka qaybgalayaashu wuxuu higsanayaa inuu cilmiga ku xidho siyaasadda. IGAD ayaa sheegay in isbeddelka cimiladu aanu hadda ahayn khatar fog laakiin uu yahay khatar dhab ah oo albaabkayaga saaran, ayaa diiradda saaraya sidii bulshooyinka Geeska Afrika loogu sahli lahaa inay si fiican u ogaadaan oo ay u diyaar garoobaan kahor.

Addis Ababa; Duugato 30/2018 (EMA): Guddiga Joogtada ah ee Arrimaha Biyaha, Waraabka iyo Horumarinta Dhulka Hoose ayaa xusay in Wasaaradda Biyaha iyo Tamarta ay tahay inay sii waddo xoojinta guulaha rajo leh ee ay ka gaartay helitaanka biyo nadiif ah oo la cabbo, nadaafadda iyo qaybaha tamarta. Guddiga Joogtada ah ayaa dib u eegay hirgelinta qorshaha sagaalka bilood ah ee Wasaaradda Biyaha iyo Tamarta. Warbixinta sagaalka bilood ah ee uu soo bandhigay Wasiirka Biyaha iyo Tamarta, Injineer Habtamu Itefa (Dr.), waxaa suurtogal ahayd in la kordhiyo tirada dadka isticmaala laga bilaabo 79 milyan 593 kun ilaa in ka badan 82 milyan ilaa 3 kun 278 xarumood oo biyo la cabbo ah oo laga dhisay miyiga iyo magaalooyinka. Wuxuu xusay in in ka badan 1.6 milyan oo macaamiil ah ay ka faa'iideysteen ballaarinta tignoolajiyada tamarta miyiga, taas oo gacan weyn ka geysatay taageeridda kobaca dhaqaalaha guud ee dalka iyo baahiyaha muwaadiniinta. Waxa kale oo uu xusay in hawlaha laga qabtay qaybaha biyaha, nadaafadda iyo tamarta muddada sagaalka bilood ah ay ahaayeen kuwo wax ku ool ah oo dhiirrigelin leh. Xubnaha Guddiga Joogtada ah, ayaa dhankooda sheegay in shaqada la qabtay sagaalkii bilood ee la soo dhaafay si loo hubiyo helitaanka biyo nadiif ah iyo tamar la cabbo ay dhiirigelin lahayd. Waxayna su'aaleen wasiirka inuu sharraxaad ku saabsan hawlaha la qabanayo si loo xalliyo tayada liidata ee cilmi-baarista iyo shaqooyinka naqshadeynta kuwaas oo mararka qaarkood caqabad ku ahaa helitaanka biyo nadiif ah oo la cabbo. Waxay sidoo kale oo ay weydiiyeen sharraxaad ku saabsan qorshayaasha socda ee lagu xallinayo fluoride-ka laga arkay Dooxada dhuljeexxa iyo macdanta birta badan ee laga arkay koonfur-galbeed Itoobiya. Sharaxaaddiisa, Wasiirka, Injineer Habtamu Itefa (Dr.) ayaa sheegay in dadaallo lagu bixinayo sidii loo yareyn lahaa dhibaatooyinka fluoride-ka iyo birta iyadoo la adeegsanayo habab kala duwan oo tignoolajiyadeed. Waxa kale oo uu xaqiijiyay inuu la shaqeyn doono magaalooyinka si joogto ah si loo xalliyo dhibaatooyinka dib u dhaca marmarka qaarkood ee mashaariicda biyaha. Guddoomiyaha Guddiga Joogtada ah ee Biyaha, Waraabka, Deegaannada Hoosaadka iyo Horumarinta Deegaanka, Fadxiya Axmed, ayaa sheegtay in natiijooyinka laga diiwaan geliyay qaybaha biyaha nadiifka ah ee la cabbo, nadaafadda iyo tamarta ay dhiirigelinayaan. Waxat tilmaamtay in hawlaha lagu sameeyay ballaarinta helitaanka biyaha ee miyiga iyo magaalooyinka ay ka baxsan yihiin qorshaha, waxayna ku nuuxnuuxsatay in guushan la xoojiyo. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Addis Ababa, Duugato 30/2018 (ENA):Shir-madaxeedka ugu horreeya ee Saameeyayaasha Baraha Bulshada Afrika (ASMIS 2026) ayaa hadda ku jira maalintiisii labaad. Shir-madaxeedka, oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Pulse of Africa Media iyo AGA Tech Enterprises, ayaa ujeedadiisu tahay in adduunka loo soo bandhigo xogta dhabta ah ee Afrika iyo in la yeesho lahaanshaha isbeddelka dijitaalka ah. Munaasabadda taariikhiga ah waxaa ka soo qayb geli doona 61 qof oo saameyn ku leh 30 waddan oo Afrikaan ah, iyadoo ay ku jbarahan ku xidhanyihiin ku dhawaad 321 milyan oo taageerayaal ah. Intaa waxaa dheer, 120 qof oo hal aburayaal waxyaabaha ku jira Itoobiya oo kuxidhan 150 milyan ayaa sidoo kale ka qaybgelay shir-madaxeedka si loo qoro heersare oo adegsiga dijitaal ah oo cusub. Maalintii ugu horreysay, ka qaybgalayaashu waxay booqdeen Machadka garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, Bandhigga Tamart ee Itoobiya oo lagu qabanayo Xarunta Shirarka Caalamiga ah ee Addis, iyo Warshadda lagu dubo kibsta /anjerada/ Gulele. Waxay sidoo kale booqdeen mashaariic waaweyn iyo horumarin waddooyin ah oo ka socda Addis Ababa, iyo sidoo kale mashaariic horumarineed oo kala duwan. Shirkan, oo kasocda Xarunta Diblomaasiyadda Afrika ee Addis Ababa, ayaa loogu talagalay in dib loogu habeeyo mustaqbalka dijitaalka ah ee Afrika. Shirka maanta waxaa ka soo muuqan doona saddex doodood oo heer sare ah oo ku saabsan mustaqbalka abuurista macluumaadka iyadoo la adeegsanayo garaadka macmalka ah (AI), dhisidda muuqaal wanaagsan oo Afrika ah, iyo isku-dubaridka saameynta dijitaalka ah ee Ajandaha Midowga Afrika ee 2063. Shirka waxaa loo arkaa hindise istaraatiijiyadeed oo ujeedadiisu tahay in lagu beddelo warbixinnada Afirka ka hadala horumarinta Afrika ee dhabta ah. In ka badan 470 milyan oo taageerayaal dijitaal ah ayaa hadda daawanaya Addis Ababa. #ASMIS2026

Addis Ababa; Duugato 29/2018 (ENA): Shirweynihii ugu horreeyay ee Saameeyayaasha Baraha Bulshada Afrika ee Saameeyayaasha (ASMIS 2026), kaas oo ujeedadiisu tahay in lagu soo bandhigo wejiga dhabta ah ee Afrika adduunka iyo la wareegidda kacaanka dijitaalka ah, ayaa maanta iyo berri lagu qaban doonaa Addis Ababa, Hoolkq Xuska Guusha Adhwa.   Shirweynuhu wuxuu isu keenay 61 saameeyayaal oo ka kala socda 30 waddan oo Afrika ah, iyadoo wadarta taageerayaashoodu ay gaarayaan ku dhawaad ​​321 milyan.   Saameeyayaasha ayaa soo gaadhay Addis Ababa.   Intaa waxaa dheer, 120 shaqsi oo saameyn kuleh baraha xiriirka bulshada oo Itoobiyaan ah oo leh taageerayaal dhan 150 milyan ayaa lagu wadaa inay isugu yimaadaan si ay u qoraan taariikh cusub.   Shirweynuhu waxaa soo qabanqaabiyay warbaahinta Pulse of Africa Media iyo hay'adda AGA Tech Enterprises.   Shirweynuhu, oo lagu qaban doono Xarunta Diblomaasiyadda Afrika, Addis Ababa, wuxuu ujeedadiisu tahay in dib loo qaabeeyo mustaqbalka casriga ah ee Afrika.   Shirku wuxuu isu keeni doonaa dadka saamaynta ku leh Afrika oo dhan, si ay uga hadlaan danaha Afrika, iyo inay ka wada hadlaan xogaha ay la wadaagayaan taagerayaashooda iyo caqabadaha ay kala kulmaan hawlahooda.   Tani waxay siin doontaa fursad weyn oo lagu xiri karo dadka saamaynta ku leh hal madal.   Saddex doodood oo heer sare ah ayaa la qaban doonaa mustaqbalka xog abuurista iyadoo la adeegsanayo garaadka macmalka ah (AI), dhisidda muuqaal wanaagsan oo Afrika ah, iyo isku-dubaridka saameynta dhijitaalka ah ee Ajandaha Midowga Afrika ee 2063.   Shirka Saameeyayaasha Baraha Bulshada ee Afrika wuxuu leeyahay awood uu si weyn ugu dhiirrigeliyo dalxiiska Itoobiya.   Shirku wuxuu ka bilaaban doonaa hoolka xuska guusha Adhwa, iyadoo indhaha in ka badan 470 milyan oo taagerayaal ah ay hadda diiradda saarayaan Addis Ababa.   Tani waxay calaamad u tahay marxalad cusub oo Afrika ay bilaabayso inay qaabaysi taariikhdeeda.   #ASMIS #ENA

Addis Ababa; Duugato 28/2018 (ENA): waxaa magaalada jigjiga lagaaga furayaa Bandhig sawireed gaar ah oo muujinaya guulaha la taaban karo ee la gaadhay 8-dii sano ee isbeddelka kadib   Bandhiggan wuxuu si muuqaal ah u soo bandhigayaa horumarka ballaadhan ee ka hirgalay Deegaanka Soomaalida iyo guud ahaan dalka, isaga oo iftiiminaya safarki dheeraa iyo duruufihii adkaa ee laga soo gudbay iyo hiigsiga mustaqbal ifaya.   📍 Goobta: Taallada Sayid Maxamed Cabdulle Xasan.   📅 Taariikhda: 28–30 DUUGATO 2018 T.I.   🕒 Muddada: 3 maalmood oo xiriir ah   🎟️ Gelitaanka: Bilaash (100%)   👀 Waxaad ku arki doontaa:   ✔️ Guulaha laga soo hooyay dhanka macdanta iyo warshadaha   ✔️ Horumarka dhinaca Teknolojiyadda (ICT)   ✔️ Isbeddellada horumarineed ee dhanka beeraha iyo dalxiiska iyo   ✔️ Sawirro muujinaya yoolka la hiigsanayo iyo rajada mustaqbalka.   #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA

Addis Ababa; Duugato 25/2018 (ENA): Dadka Itoobiyaanka ah waxaa laga filayaa inay horumar gaaraan iyagoo ilaalinaya sharafteenna iyo xorriyaddeenna iyada oo loo marayo wax soo saar, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.).   Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa furay Bandhigga Dhaqdhaqaaqa Wax Soo Saarka Itoobiya, kaas oo socon doona laga bilaabo Duugato 25 ilaa 30, 2018 T.I.   Bandhigga afraad, oo lagu soo abaabulay cinwaanka "Itoobiya oo Gaadhaysa Madaxbannaanida Caalamiga ah", Bandhigga waxaa ka soo qayb galay Afhayeenka Golaha Fesereeshinka, Agenyew Teshafer, Tewodros Miheret, Madaxweynaha Maxkamadda Sare, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ahna Madaxa Xarunta Isuduwidda Dhismaha Dimuqraadiyadda, Aaden Faarax, iyo mas'uuliyiin kale oo heer sare ah oo ka tirsan dowladda iyo marti sharaf lagu casuumay.   Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa isla waqtigaas sheegay in; Wax soo saarku uu kor u qaado madaxbannaanida, halka wax soo saar la'aantu ay wiiqayso taariikhda.   Tusaale ahaan, wuxuu sheegay in Itoobiya ay la kulantay caqabado ka dhashay xaaladda caalamiga ah ee hadda jirta oo ay ugu wacan tahay horumar la'aanteeda iyo horumar la'aanteeda; wuxuu ku nuuxnuuxsaday in wax soo saarka dhammaan dhinacyada uu yahay arrin muhiim ah oo hubinaysa madaxbannaani buuxda oo ay tahay in laga shaqeeyo.   Ra'iisul Wasaare Abiy (Dr.) wuxuu sheegay in waddan inta badan diiradda saaraya wax soo saarka dakhliga uusan sheegan karin inuu xor yahay oo uu madaxbannaan yahay, isagoo intaa ku daray in ay tahay inaan wada shaqeyno oo aan midowno si loo hubiyo in wax soo saarka Itoobiya uu ku raaxaysto madaxbannaani buuxda, iyo inaan ka dhigno Itoobiya xor ah oo buuxda oo madaxbannaan mid u ah carruurteenna.   Wuxuu sheegay in Dhaqdhaqaaqa Wax Soo Saarka Itoobiya, oo bilaabmay afar sano ka hor, uu muujinayo in wax soo saarka qaybta warshadaha uu ku korayo tayo, heer iyo nooc.   Wuxuu sidoo kale xusay in isku-darka warshadaha iyo wax soo saarka Itoobiya ay gacan weyn ka geysteen hubinta kobaca 10.2 boqolkiiba ee Itoobiya sanadkan.   Wuxuu xasuustay in sannado ka hor, dhoofinta ay ku dhibtoonaysay inay dhaafto saddex bilyan oo doolar; wuxuu sheegay in gaarista 10 bilyan oo doolar markii ugu horreysay sanadkan ay noqon doonto guul weyn.   Wuxuu sidoo kale sharraxay in qaybta warshadaha, oo ka kortay afar boqolkiiba markii Dhaqdhaqaaqa Wax-soo-saarka Itoobiya uu bilaabmay, ay hadda diiwaan gelisay koror dhan 10.7 boqolkiiba.   Wuxuu sidoo kale ku dhawaaqay in kharashka 14.5 bilyan oo doolar oo la soo dhoofiyay afartii sano ee la soo dhaafay lagu beddelay gudaha dalka.   Wuxuu sidoo kale xusay in dib loo furay 993 warshadood oo loo xiray sababo kala duwan awgood.   Wuxuu sidoo kale xusay in 3,680 maalgashi oo cusub ay awood u yeesheen inay ku biiraan qaybta wax soo saarka afartii sano ee la soo dhaafay.   Wuxuu u mahadceliyay ciyaartoyda warshadaha ee door wax ku ool ah ka qaadanaya abuurista shaqada, wax soo saarka wakiillada iyo kobaca dhoofinta.   Wuxuu sidoo kale xusay in la sameynayo guddi farsamo si loo taageero kobaca qaybta, maadaama aanaan gaari karin sharafteenna iyo madax-bannaanideenna iyada oo aan la helin wax soo saar.   Wuxuu xusay in dadka deggan Addis Ababa, ardayda jaamacadaha iyo qaybaha kale ee bulshada ay tahay inay booqdaan Bandhigga Dhaqdhaqaaqa Warshadaha Itoobiya ee afraad oo ay ka faa'iidaystaan.   #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA

Addis Ababa; Duugato 21/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo dowladaha xubnaha ka ah waa inay isku dubaridaan siyaasadahooda si ay u gaaraan yoolalka horumarinta qaaradda, ayay tiri Danjire Selma Malik Xadadi, Guddoomiye Ku-xigeenka Guddiga Midowga.   Shirweynihii 12-aad ee Gobolka ee Horumarinta Waarta ee Midowga Afrika, oo ay soo qabanqaabisay Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika, iyadoo lala kaashanayo Midowga Afrika, Bangiga Horumarinta Afrika iyo la-hawlgalayaasha kale, oo cinwaankiisu yahay "Qabashada hab isku-dhafan oo isku dhafan si loo gaaro yoolalka Ajandaha 2030 iyo 2063," ayaa ka bilaabmay Addis Ababa.   Shirweynihii sanadlaha ahaa ee Gobolka ee Horumarinta Waara ee Midowga Afrika ayaa dib u eegis ku sameeyay hirgelinta Yoolalka Horumarinta Waara ee Ajandaha 2030 iyo 2063.   Danijie Salma ayaa sheegtay in la sii wado isku-dubaridka iyo iskaashiga ka dhexeeya waddamada xubnaha ka ah si loo gaaro yoolalka Ajandaha Afrika ee 2030 iyo 2063 si loo helo qaarad barwaaqo ah.   Waxay sheegtay in ay tahay in la helo siyaasad qaran, gobol iyo mid qaarad oo xooggan oo isku xiran si loo abuuro kala-guur siman si loo gaaro Ajandaha Horumarinta Waara ee 2030.   Waxay sheegtay in arrintan awgeed, loo baahan yahay in la abuuro jawi dhiirrigeliya iskaashiga iyo isku-dubaridka dowladaha, waaxda gaarka loo leeyahay iyo la-hawlgalayaasha horumarinta ee meelaha muhiimka ah ee maalgashiga.   Dhankeeda, Ra'iisul Wasaaraha Ugandha iyo Guddoomiyaha Xafiiska Golaha Gobolka Afrika ee Horumarinta Waarta, Robinah Nabanna, ayaa sheegtay in codka Afrikaanka laga muujiyo goobaha muhiimka ah ee caalamiga ah.   Waxay sheegtay in Afrikaanka ay si firfircoon uga qayb qaataan geeddi-socodka istaraatiijiyadeed ee muhiimka ah marka lagu daro ka qaybgalka siyaasadeed ee heerka sare ah ee goobaha caalamiga ah.   Waxa kale ay sheegtay in si loo gaaro Yoolalka Horumarinta Waarta ee Afrika, waa in la xoojiyaa isku xirnaanta gobolka iyadoo si ballaaran looga qaybqaato saadka, gaadiidka iyo meelaha kale ee diiradda la saarayo.   #ENA

Maadaama ay yihiin dalalka kaliya ee aanan la gumaysan ee Afrika, labada waddan waxay isu taageen inay yihiin codka Afrikaanka ee goobaha caalamiga ah (sida Ururka Qaramada Midoobay).   Heshiiskii Iskaashiga iyo wadashaqeynta ee dalalka, kaas oo la saxiixay dabayaaqadii 1950-meeyadii, waxaa loo arkaa heshiis saaxiibtinimo waarta iyo ballanqaad ah in si wadajir ah loogu istaago goobaha caalamiga ah (sida Qaramada Midoobay).   Aasaaska xiriirka diblomaasiyadeed ee casriga ah waxaa dhigay Boqor Hayle Selasse iyo Madaxweyne Wiliyam Tubman.   Booqashadii Madaxweyne Tubman ee Addis Ababa sannadkii 1954 T.I waxay albaab u furtay dhisidda xiriir rasmi ah oo u dhexeeya labada waddan. Boqor Hayle Selase Sannadkii 1958 T.I waxa uu booqday Monrovuya caasimadda Laybeeriya si ay uga wada hadlaan taageerada wadajirka ah ee dhaqdhaqaaqyada xoraynta Galbeedka Afrika.   Booqashadani ma ahayn oo keliya laba geesood laakiin sidoo kale waxay ahayd mid qaarad ahaan ah. Markii la aasaasay Ururka Midnimada Afrika (OAU) 1963 T.Y labada waddan waxay muujiyeen inay yihiin laf-dhabarta midnimada qaaradda iyagoo xalliyay khilaafaadka u dhexeeya "Kooxda Monroviya" iyo "Kooxda Kasablanka" iyada oo loo marayo wadahadal.   Horraantii 1960-meeyadii, Itoobiya iyo Laybeeriya waxay si wada jir ah uga wada shaqeeyeen sidii loo buuxin lahaa farqiga u dhexeeya "Kooxda Monroviya" iyo "Kooxda Kasablanka", taasoo horseeday aasaaskii Ururka Midnimada Afrika.   Xiriirka ka dhexeeya labada waddan waxaa badanaa lagu tilmaamaa saaxiibtinimo lagu tijaabiyay caqabado badan. Tani waxay qayb ahaan sabab u tahay doorka Itoobiya ee nabad ilaaliye ee Laybeeriya.   Laybeeriya waxaa burburiyay dagaal sokeeye oo ba'an oo socday 14 sano.   Ka dib heshiiskii nabadda ee 2003 T.Y, Itoobiya waxay ka mid ahayd waddamadii ugu horreeyay ee Qaramada Midoobay (QM) ugu baaqday inay dhaqan geliyaan heshiiska nabadda.   Itoobiya waxay bixisay qiimaha nabadda dalka iyadoo ciidamo badan geysay Laybeeriya.   Ciidanku wuxuu qabtay shaqo aad u wanaagsan oo ah hub ka dhigista fallaagada, dib u soo celinta dagaalyahannada bulshada, iyo ka caawinta dagaalyahannadii hore inay ku soo laabtaan nolol nabad ah.   Waxay si adag u xakamaysay caasimadda, Monroviya, iyo meelaha miyiga ah si loo hubiyo in heshiiska xabad joojinta aan la jebin.   Kooxaha caafimaadka ee ciidamada Itoobiya ayaa ku wareegayay xeryaha, iyagoo siinaya daryeel caafimaad iyo daawo bilaash ah dadka reer Liibiya.   Ciidanku wuxuu sidoo kale muujiyay isku duubnidiisa isagoo la wadaagaya sahayda cuntadooda muwaadiniinta baahan.   Inta lagu jiro cudurka Iboola ee ugu xumaa ee ka dilaacay Laybeeriya sannadkii 2014 T.Y, Itoobiya waxay garab istaagtay dadka reer Liibiya iyadoo ilaalinaysa kooxaha caafimaadka iyo ciidamadeeda halka dalalka kale ay ciidamadooda la baxeen.   Itoobiya waxay door muhiim ah ka ciyaartay fududeynta saddex doorasho oo isdaba joog ah oo nabdoon oo dimuqraadi ah oo ka dhacda Laybeeriya.   Qaramada Midoobay iyo Dowladda Laybeeriya waxay ciidamada nabad ilaalinta Itoobiya guddoonsiiyeen Biladda Adeegga Sharafta leh iyo Shahaadada Mahadnaqa.   Doorka nabad ilaalinta Itoobiya ee Laybeeriya wuxuu ka gudbay howlgallada militariga wuxuuna bixiyay qiimo dhiig iyo lafo ah. Ka qaybgalkan milatari waxaa loo arkaa sabab weyn oo saaxiibtinimada xooggan u ah dadka labada dal ilaa maanta.   Sannadihii u dambeeyay, is-weydaarsiga booqashooyinka iyo wadahadallada labada dal ayaa gacan ka geystay xoojinta iskaashiga labada dal.   Madaxweynihii hore ee Laybeeriya Ellen Johnson Sirleaf ayaa booqatay Addis Ababa wax yar ka dib markii ay xilka qabatay 2006. Tani waxay ahayd aqoonsiga taageerada Itoobiya ee nabadda Laybeeriya.   Sirleaf waxay booqatay Itoobiya bishii Dharabley 2015, ka dib markii la xakameeyay cudurkii Iboola, si ay ugu mahadceliso kooxda caafimaadka itoobiya taageeradooda. Madaxweynihii hore wuxuu booqasho rasmi ah oo saddex maalmood ah sameeyay sannadkii 2017 T.Y wuxuuna wadahadallo laba geesood ah la yeeshay Ra'iisul Wasaarihii hore Haylemariyam Desaleyn.   Madaxweynuhu wuxuu booqday aagga Warshadaha ee Hawassa intii lagu jiray booqashada, halkaas oo ay sheegtay in Laybeeriya ay rabto inay wax ka barato warshadaha dharka ee Itoobiya.   Xiddiga kubadda cagta ee Layberiya iyo Madaxweynihii hore Joorj Weyah ayaa ka qaybgalay Shirweynihii 30-aad ee Midowga Afrika ee ka dhacay Addis Ababa ka dib markii uu xilka qabtay 2018 T.Y, halkaas oo uu kula kulmay Ra'iisul Wasaarihii Itoobiya ee xilligaas Haylemariyam Desaleny dhinac shirka si looga wada hadlo xiriirka labada dal.   Wasiirkii hore ee Arrimaha Dibadda ee Liberia D-Makswell Sah ayaa saxiixay heshiis lagu dhisayo Guddi Wasiirro oo Wadajir ah oo u dhexeeya labada dal intii uu booqasho ku joogay Addis Ababa sannadkii 2022 T.Y.   Inta lagu guda jiray ciidamada Difaaca Itoobiya ee loo dirayo Hawlgalka Qaramada Midoobay ee Liberia (UNMIL), wasiirro kala duwan oo difaaca iyo taliyayaal ciidan ayaa dhowr jeer u safray Monroviya si ay u booqdaan ciidamada nabad ilaalinta Itoobiya oo ay wadahadallo la yeeshaan mas'uuliyiinta Liberiya.   Itoobiya iyo Liberiya ayaa sidoo kale saxiixay heshiisyo ay ku wada shaqeyn karaan meelo kala duwan intii ay wadahadalladoodu socdeen.   Nabadda, amniga, caafimaadka, adeegyada hawada, gelitaanka fiisaha la'aanta, qaab-dhismeedka iskaashiga ganacsiga, beeraha, waxbarashada, dhaqanka, iyo isboortiga ayaa ka mid ah meelaha lagu heshiiyay.   Heshiiska adeegyada hawada waa qaab-dhismeed sharci oo u oggolaanaya diyaaradaha Itoobiya inay u duulaan Monroviya iyada oo aan la xaddidin oo ay Liberiya ku xirto adduunka intiisa kale.   Heshiiska nabadda, kaas oo u oggolaaday Itoobiya inay ciidamo nabad ilaalin ah geyso qaab-dhismeedka Qaramada Midoobay, ayaa door muhiim ah ka qaatay sidii loo xasilin lahaa Laybeeriya.   Heshiisyada Isfahamka ayaa la saxiixay si loo fududeeyo is-weydaarsiga khibradaha dhallinyarada labada dal ee fanka iyo ciyaaraha (gaar ahaan kubadda cagta).   Madaxweynaha hadda ee Laybeeriya Josef Boakye, markii loo doortay Madaxweynenimada 2023, wuxuu muujiyay rabitaankiisa ah inuu cusbooneysiiyo xiriirka soo jireenka ah ee labada dal iyo inuu si wadajir ah uga shaqeeyo qaybta ganacsiga.   Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa wadahadallo la yeeshay Madaxweynaha Laybeeriya Josef Boakye oo ka dhacay Shir-madaxeedkii 39-aad ee Midowga Afrika bishii Cirir 2018 T.I.   Wadahadallada labada dhinac waxay diiradda saareen tignoolajiyada, garaadka macmalka ah, iyo Jaamacadda garaadka Macmalka ee Itoobiya qorsheyneyso inay dhisto.   Intii lagu jiray wadahadallada, Itoobiya iyo Laybeeriya waxay muujiyeen sida ay uga go'an tahay inay xoojiyaan iskaashigooda ganacsiga iyo maalgashiga.   Madaxweynaha Laybeeriya Josef Nyuma Boakai ayaa daraad fiidkii gaaray Addis Ababa, waxaana qaabilay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.).   Ra'iisul Wasaare Abiy, oo farriin ku qoray boggiisa baraha bulshada, ayaa sheegay in Madaxweynaha Layneeriya Josef Nyuma Boakai uu si nabad ah ku yimid dhulka Itoobiya, halkaas oo mustaqbal ifaya laga dhisayo.   Wuxuu muujiyay kalsoonidiisa ah inay yeelan doonaan wadahadallo aad waxtar u leh inta uu Madaxweynuhu joogo.   Waxa kale oo uu aaminsanaa in booqashada shaqo ee Madaxweyne Josef Nyuma Boakai ay sii xoojin doonto saaxiibtinimada taariikhiga ah ee labada dal.   Waxaa jira rabitaan labada dhinac ah oo ah in la horumariyo xiriirka mustaqbalka ee u dhexeeya Itoobiya iyo Laybeeriya laga bilaabo saaxiibtinimada taariikhiga ah ilaa iskaashiga dhaqaale ee istaraatiijiga ah.   Xiriirka duulista hawada, is-weydaarsiga tiknoolajiyada, iyo iskaashiga ku jira qaab-dhismeedka Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA) ee u dhexeeya labada dal ayaa saldhig u ah barwaaqada la wadaago.   #Wakallada_Wararka_Itoobiya

Seeraha Qaranka Garaale waxaa aasaasay 2006 T.I, waxay ku taal Gobolka Daawa ee Dowlad Deegaanka Soomaalida. Seerahan ayaa 900 km u jirta Addis Ababa iyo 120 km u jirta magaalada Moyaale; Waxayna ka kooban tahay aag dabiici ah oo ballaaran oo daboolaya 38,580 oo hektar. ​Seeraha waxaa hore loogu yiqiin goob ugaarsi oo la xakameeyey, laakiin maanta waxay noqotay meel nabad ah oo xayawaanka duurjoogta ahi ay si xor ah ugu noolaadaan oo loo ilaaliyo. ​Seeruhu waa aag aamin u ah duurjoogta, shimbiraha iyo xayawaanno badan oo naadir ah iyo noocyo shimbiro kala duwan. ​Maadaama ay Seeruhu ku taallo meel u dhow dooxada Webiga Daawa, waxay leedahay muuqaallo qurux badan oo soo jiidasho u leh indhaha oo ku habboon sawir qaadista. #Wasaaradda_Dalxiiska_Itoobiya   #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya   #Garaale  

Addis Ababa, Cuur 26/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa shaacisay in muddada diiwaangelinta codbixiyayaasha ee Doorashada Guud ee 7aad la kordhiyay ilaa 14-ka bisha Duugato 2018 T.I. Guddigu wuxuu xusuusiyay in jadwalkii hore uu dhigayay in diiwaangelintu socoto laga bilaabo 28-ka Cirir ilaa 28-ka Cuur 2018 T.I. Sida qorshuhu ahaa, habka diiwaangelinta waxaa lagu taageerayay tiknoolajiyad, halka diiwaangelinta musharraxiintu ay horey u dhammaatay, diiwaangelinta codbixiyayaashuna ay ku socotay jadwalkii loo asteeyay. Si kastaba ha ahaatee, guddigu wuxuu sheegay in meelaha qaar ay ka dhaceen dhibaatooyin ku saabsan helitaanka shabakadda internetka, taas oo caqabad ku noqotay hirgelinta nidaamka tiknoolajiyadda ku salaysan. Si loo magdhabo waqtigii ku lumay xalinta caqabadahaas loona hubiyo in habraacu noqdo mid lagu kalsoonaan karo oo hufan, waxaa lagama maarmaan noqotay in muddada la kordhiyo. Sidoo kale, meelo hore loo filayay inay leeyihiin shabakad internetka oo deggan ayaa laga diiwaangeliyay go’itaan internetka, taas oo keentay in habka loo beddelo diiwaangelin gacanta ah ee waraaqaha, si loo daboolo waqtigii halkaas ku baxay. Intaa waxaa dheer, dhibaatooyin gaadiid oo ka jiray qaar ka mid ah goobaha codbixinta ayaa sababay in qalabkii diiwaangelinta uusan waqtigii loogu talagalay gaarin, taas oo dib u dhac dhalisay. Sidaas darteed, guddigu wuxuu go’aamiyay in diiwaangelinta codbixiyayaasha la kordhiyo ilaa 14-ka Duugato 2018 T.I., iyadoo aan lagu darin labada maalmood ee ciida ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya

Diyaarinta: Muuse Malasa Turjumida: Cabdifataax Cabdiraxmaan Guulaha ay Itoobiya ka diiwaangelinayso qaybaha kala duwan ayaa lagu soo qaadanayaa tusaale ahaan fagaarayaasha caalamka. Itoobiya shanta tiir ee ugu waaweyn dhaqaalaheeda, ayaa kala ah beeraha, warshadaha, macdanta, dalxiiska iyo tiknoolajiyadda, iyadoo ka diiwaangelinaysa horumarro la taaban karo. Waxaan faahfaahin doonaa soona bandhigaynaa guulaha laga gaaray qaybahaas. Guusha Wax-soo-saarka Qamadiga Itoobiya dhinaca beeraha, gaar ahaan barnaamijka “Dalag iyo Daryeel” iyo horumarinta qamadiga, waxay ka gaartay guulo wax-soo-saar oo heer sare ah. Sida ay xoguhu muujinayaan, hore dalka wuxuu ku bixin jiray lacag qalaad oo badan si uu qamadi uga soo dejiyo dibadda. Si kastaba ha ahaatee, wixii ka dambeeyay isbeddelkii, gaar ahaan wqxaa diiradda la saaray horumarinta qamadiga, adeegsiga casriyaynta beeraha iyadoo suurta gelisay in wax-soo-saarka si weyn loo kordhiyo. Taas awgeed, marka laga reebo daboolidda baahida gudaha, dalka wuxuu hadda billaabay inuu qamadi u suuq geeyo dibadda. Guushan wax-soo-saarka ayaa sidoo kale aqoonsi ka heshay hay’ado caalami ah. Kordhinta wax-soo-saarka qamadiga waxaa sabab u ah adeegsiga nidaamyada waraabka casriga ah, habka Beerashada Kooxda, farsamooyinka casriyaynta beeraha iyo hindisayaasha beeraha ee kala duwan. Iyadoo arrintan laga duulayo, Komishaneerka Komishinka Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluuga ah iyo Deegaanka ee Midowga Afrika, Mooses Filakati, ayaa sheegay in wax-soo-saarka qamadiga Itoobiya uu tusaale u yahay Afrika. Wuxuu xusay in isbeddelka degdegga ah ee ay Itoobiya ku gaartay horumarinta qamadiga muddo gaaban uu abuuray dhiirrigelin balaadhan. Iyadoo laga duulayo waxqabadka Itoobiya, waxaa sidoo kale lagu taliyay in dalalka Afrika ay ku daydaan oo hirgeliyaan khibraddaas. Sidoo kale, sanadkii 2016 T.I., Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa la guddoonsiiyay billadd sharafta ay bixiso hay'adda FAO ee Beeraha iyo Cuntada ee QM. Abaalmarintan waxaa lagu maamuusay dadaalka uu muujiyay dhanka sugnaanta cuntada iyo hubinta helitaanka cunto ku filan, iyo sidoo kale xalalka hal-abuurka leh ee laga gaaray isku filnaanshaha qamadiga, inkastoo ay jireen duruufo deegaan oo adag, degdeg ah oo isbeddelaya. Guusha wax-soo-saarka qamadiga Itoobiya waa muujinta kacaan beereed, iyadoo bartilmaameedku yahay isku filnaansho iyo in dalku uu noqdo mid wax ku biiriya Afrika.   Guulaha Diblomaasiyadda Itoobiya, ayaa ka soo muuqata doorka dhismaha nabadda, xalinta khilaafaadka iyo iskaashiga caalamiga ah, waxay muujineysaa horumar muuqda oo dhinaca diblomaasiyadda ah. Dalka Itoobiya ayaa dhawaanahan si aad ah looga arkaa madasha caalamiga ah iyada oo ku dadaalaysa ilaalinta nabadda, horumarinta deegaanka, iyo arrimaha kale ee muhiimka ah.   Madaxda caalamka sida Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ee Turkiga, Ra’iisul Wasaare Naareendra Moodi ee Hindiya, Madaxweyne Williyam Ruuto ee Kenya, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Shiinaha Wang Yi, Ku-xigeenka Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Maraykanka Kristofer Landau, Madaxweynaha Israa’iil Isaaq Hersog iyo saraakiil kale oo caalami ah ayaa dhawaan booqasho ku yimid Itoobiya, taasoo muujinaysa muhiimadda istiraatiijiyadeed ee dalka iyo horumarka diblomaasiyadeed ee la taaban karo. Itoobiya waxay ka muuqataa madasha caalamiga ah iyadoo codka Afrika laga dheehan karo, kadib markii ay ku guulaysatay ilaalinta danaha qaranka ee diblomaasiyadda.   Raadka Cagaaran – Guulaha kale ee Itoobiya Barnaamijka Raadka Cagaaran , oo uu hindisay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), ayaa laga bilaabay heer qaran bishii 11aad 2011. Waxaa ilaa hadda la beeray in ka badan 48 bilyan oo geed. Heerka geed-beerista Itoobiya ee 2011 T.I wuxuu ahaa 17.2%, iyadoo sannadadii la soo dhaafay, Raadka Cagaaran ay gaartay in ka badan 23%. Shaqada Raadka Cagaaran ayaa sidoo kale lagu soo bandhigay Shirweynihii 2-aad ee Caalamiga ah ee Nidaamka Cuntada, iyo Shirweynihii 2-aad ee Afrika ee Isbedelka Hawada, taasoo Itoobiya u suurta gelisay inay noqoto tusaale wanaagsan oo ka dhex muuqda dalalka Afrika. Itoobiya waxay sidoo kale ka qayb qaadatay horumarinta nabadgelyada gobolka iyada oo siinaysa dalalka deriska ah taageero geed-beerid iyo iskaashi wadajir ah, taasoo loo yaqaanno “Diblomaasiyadda Cagaaran,” kuna dhisan iskaashi iyo xiriir wanaagsan oo dalal kala duwan ah.   Dhismaha iyo Xadhigjarka Mashaariicda Waaweyn Bishii Baagume 2017 T.I, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa daahfuray mashruuca weyn ee biya-xidheenka dalka, kaas oo kor u qaadaya iskaashiga Afrika ee tamarta. Waxay dalalka deriska ah u fududeynaysaa helitaanka korontada Itoobiya si loo xoojiyo iskaashiga joogtada ah. Hogaamintii sare ee dalalka deriska ee ka qaybgashay xadhigjarka mashruuca, ayaa sheegay in mashruuca uu yahay tusaale ka tarjumaya awoodda Afrika iyo awoodda Itoobiya ee hogaaminta horumarka. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale sheegay in dhismaha warshadda nukliyeerka, warshadda gaaska, saldhigyada shidaalka, garoomada diyaaradaha caalamiga ah, warshadaha wax-soo-saarka iyo dhismaha 1.5 milyan oo guri la qorsheynayo ay socdaan si loo xaqiijiyo horumar waara.   Intaa waxaa dheer, dhismaha warshadda gaaska ee deegaanka Soomaalida iyo garoonka diyaaradaha ee Bishoftu, iyo warshada bacriminta ayaa la bilaabay, iyadoo dhismayaasha kale ee horumarineed iyo diyaarinta mashaariicda ay socdaan. Mashruuca Korontada ee Koysha ayaa sidoo kale loo arkaa inuu door muhiim ah ka ciyaarayo horumarinta tamarta dalka iyo kor u qaadista awoodda dhalinta quwada korontada.   Horumarinta Marinnada iyo Casriyeynta Magaalooyinka Hindisayaasha horumarinta marinnada ayaa door ka qaatay casriyeynta kaabayaasha kala duwan oo ay ku jirto gaadiidka, ballaarinta mashaariicda horumarinta cagaaran, hagaajinta habraacyada ganacsiga, dhismaha kaabayaal farshaxan, iyo sidoo kale hirgelinta kaabayaasha goobaha ciyaaraha. Horumarinta marinnadu ma ahan oo kaliya qurxinta magaalooyinka deegaannada iyo caasimadda Addis Ababa, balse waxay sidoo kale suurta gelisay in muwaadiniintu ku noolaadaan deegaan nadiif ah oo habboon. Maareeyaha Guud ee Hay'adda Lacagta Adduunka (IMF), Kristalina Georgiyeefa, ayaa sanadkii 2025 marka ay ka hadlaysay Addis Ababa sheegtay inay waqti ku qaadatay booqashada magaalada isla markaana ay aragtay horumar muuqda. Sidoo kale, xildhibaan ka tirsan Baarlamaanka Kenya, Juneed Maxamed, ayaa Addis Ababa ku tilmaamay “Dubai-da cusub ee Afrika,” isagoo xusay in koboca degdegga ah ee ay magaaladu ku tallaabsatay uu tusaale u yahay Afrika inteeda kale, kana faa’iideysan doonin Itoobiya oo keliya. Waxaa intaa dheer, diblomaasiyiin kala duwan, ajaanib iyo bahwadaag horumarineed ayaa marag ka noqday isbeddelka iyo casriyeynta magaalada.   Dhanka Garaadka Macmalka ah Itoobiya iyadoo mudnaan siinaysa tiknoolajiyadda iyo garaadka macmalka ah, waxay shan sano ka hor aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, kaasoo hadda si rasmi ah u shaqeeya. Sidoo kale, jaamacadaha waxbarashada sare ayaa bixiya barnaamijyo heerka labaad iyo saddexaad ah oo ku saabsan cilmigan. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa munaasabadda sannad-guurada 75aad ee Jaamacaddq Addis Ababa ku sheegay in haddii si degdeg ah loo diyaariyo jiilka cusub, ay si fudud u adeegsan karaan Garaadka macmalka ah sida agabka kale ee tiknoolajiyadda. Wuxuu sidoo kale caddeeyay in la diyaariyay lana hirgelinayo siyaasad iyo istaraatiijiyad ku saabsan garaadka macmalka ah, isla markaana Jaamacadda Garaadka Macmalka ah (AI) ee la qorsheynayo ay kaalin weyn ka qaadan doonto xalinta dhibaatooyin badan oo ka jira Itoobiya iyo Afrika. Waxa uu intaas ku daray in dalka uu dhisayo aasaaska horumarinta AI. Aragtida casriga ah ee Itoobiya ma aha oo kaliya mid ka jawaabaysa isbeddellada dijitaalka ah, balse waxay sidoo kale abuureysaa faa’iido dhaqaale. Istaraatiijiyadda “Itoobiya Casri ah 2030” iyo Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya waxa uu leeyahay awood uu dalka ugu gudbin karo wejiga xiga ee horumarka dijitaalka ah. Itoobiya – Xarunta Duulista Afrika Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya oo ah astaanta duulista Afrika, ayaa sii wadata kaalinteeda hoggaamineed ee isku xirka Itoobiya iyo adduunka intiisa kale, iyo sidoo kale isku xirka dalalka Afrika dhexdooda. Adeegyada rakaabka iyo xamuulka ee shirkaddu waxay si weyn uga qayb qaataan xoojinta ganacsiga, dalxiiska iyo xiriirrada ganacsi ee caalamiga ah. Lixdii bilood ee hore ee sannadkan, shirkaddu waxay qaaday 10.64 milyan oo rakaab ah, taasoo loo arko caddeyn muujinaysa hoggaankeeda. Dhinaca kale, waxaa la bilaabay dhismaha garoonka caalamiga ah ee Bishoftu, oo noqon doona kan ugu weyn Afrika. Bilaabista mashruucan waxay xoojinaysaa doorka hoggaamineed ee Itoobiya ee qaybta duulista qaaradda.   Guusha kale ee Itoobiya – Dalxiiska Itoobiya waa dal hodan ku ah taariikh, dhaqan, iyo goobo dalxiis oo dabiici ah iyo kuwo uu aadanuhu sameeyay. Goobahan ayaa sii wada inay soo jiitaan dalxiisayaal iyo cilmi-baarayaal kala duwan. Dowladdu iyadoo u aqoonsatay dalxiiska mid ka mid ah tiirarka dhaqaalaha, ayaa hirgelisay mashaariic wax ku ool ah oo keenay natiijooyin dhiirrigelin leh. Iyadoo laga duulayo fikirka Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), mashaariicda “Dhismaha Qaranka,” “Dhismaha Jiilka,” iyo “Dhismahq Shagar” ayaa muujiyay quruxda dalxiiska isla markaana kordhiyay dakhliga. Dhawaan, Seerada Dalxiis ee Shabeelleey oo laga daahfuray Dowlad Deegaanka Soomaalida, kana mid ah mashruuca “Dhismaha Jiilka” ayaa tusaale u ah dadaalladaas. Ra’iisul Wasaaraha ayaa xilligii furitaanka sheegay in mashruucani uu caddeyn u yahay ballanqaadka lagu doonayo in Itoobiya laga dhigo meel dalxiis oo hormuud ka ah Afrika, isla markaana uu yahay shaqo weyn oo laga qabtay bariga dalka. Addis Ababa gudaheeda, Seerada Saaxiibtinimada, Seerada Midnimo, Madxafka Sayniska iyo goobo kale ayaa noqday meelo dalxiis oo la doorbido. Horumarinta marinnada waxay si cusub u muujisay bilicda caasimadda, taasoo sii kordhisay soo jiidashada dalxiisayaasha. Guud ahaan, guulaha ay Itoobiya ka gaartay beeraha, diblomaasiyadda, hal-abuurka, kaabayaasha dhaqaalaha, casriyeynta magaalooyinka iyo horumarinta marinnada, iyo sidoo kale dalxiiska, waxay muujinayaan mustaqbal ifaya. Guulahaas iyo aragtida istaraatiijiyadeed ee Itoobiya waxay ka tarjumayaan horumar ku saleysan dadaal iyo iskaashi wadajir ah oo waafaqsan waqtiga. Itoobiya ma aha mid u shaqeyneysa maanta oo keliya, balse waxay dhiseysaa aasaaska jiilasha soo socda.

Addis Ababa; Cirir 13/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya ayaa kormeer ku sameeyay warbaahinta si loo diyaariyo agabka diiwaangelinta codbixiyayaasha ee doorashada guud ee 7-aad.   Inta uu booqashada ku jiray, Melake Alula, Madaxa Saadka ee Guddiga, ayaa sheegay in kala soocidda agabka goob kasta oo doorasho ah si taxaddar leh loo fulinayo.   Waxa kale oo uu sheegay in shaqada diyaarinta ay ka fiirsanayso 52,720 oo xarumood oo doorasho ah oo dalka oo dhan ka jira.   Waxa kale oo uu ku dhawaaqay in waraaqaha qoraalka, tilmaamaha xallinta cabashooyinka iyo sanduuqyada macluumaadka ee loo diyaarin doono xarun kasta si faahfaahsan loo diyaarinayo.   Waxa uu sheegay in Adeegga Boostada Itoobiya uu wado xakamaynta tayada hawsha.   Waxa uu tilmaamay in agabka doorashada ay ku jiraan qalab tignoolajiyadeed oo looga baahan yahay diiwaangelinta warqadda iyo tan aadanaha oo suurtogalinaysa geeddi-socod diiwaangelin oo tiknoolajiyadu ka caawiso.

Addis Ababa, Cirir 3/2018 (ENA): Waxaa la shaaciyey in ilaa dhammaadka shirka Hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika, magaalada Addis Ababa laga mamnuucay in mootooyinka lagu wado. Sida ku cad warka uu Xafiiska Gaadiidka ee Addis Ababa usoo dirayo wakaaladda, mamnuucidan ayaa bilaaban doonta berri waaberiga 4-ta Cirir waxayna socon doontaa ilaa iyo Talaadada, 10-ka Cirir 2018. Xakamayntan ayaa waxa aynan saamaynayn hay’adaha ka shaqeeya amniga iyo taraafikada, waxaana mulkiilayaasha iyo darawallada mootooyinka lagu booriyey inay si dulqaad leh u raacaan xeerkan ilaa waqtiga uu dhamaado. Xafiiska ayaa intaa ku daray in tallaabo adag laga qaadi doono cid kasta oo jabisa awaamiirtan. Shirka joogtada ah ee Golaha Fulinta ee 48-aad ee berri furmaya iyo shirka 39-aad ee Hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika ayaa 7 iyo 8-ka Cirir lagu qaban doonaa Addis Ababa.