Angafoota Oduu
Bara bajataa dhufu guddina dinagdee dhibbeentaa 8.3 akka galmaa'u karoorfame
Jun 24, 2024 85
Waxabajjii 17/2016(TOI) - Bara bajata 2017 dinagdeen Itoophiyaa guddina dhibbeentaa 8.3 akka galmeessuu karoorfamuu Ministirri Misoomaa fi karooraa doktar Fitsum Asaffaa beeksisan. Mootummaan raawwii karoora bara bajata 2016 kan guyyoota dhibbaa fi karoora bara bajataa 2017 gamaggamuun ni yaadatama. Ministirri Karooraa fi Misooma doktar Fitsum Asaffaa TOI'tti akka himanitti; bara bajatichaa ji'oota 10 keessaatti dameewwaan maakiroo Ikonomii ijoo ta'aniin bu'aawwan galmaa'aniin guddinni dinagdee harka 7.9 kan galmaa'uu ta'uun agarsiiftuudha. Raawwii hojii damee qonnaa, indastiriiwwaan oomishaa, albuudaa fi kanneen biroon guddina dinagdee kaa'ame milkeesuuf kan dandeesisudha jedhaniiru. Damee qonnaan oomisha yeroo gannaa kan yeroo wal fakkatuun yoo madaalamu oomisha kumtaala miliyoona 100 caalmaa kan qabu walitti qabameera jedhaniiru. Inisheetiviii Ministira Muummee FDRI doktar Abiy Ahimadiin kan jalqabaman hojiin oomisha jallisii qamadii yeroo bonaa fi sagantaa maadii guutuurra bu'aan guddaan argamaa jiraachuu eeraniiru. Akka fakkeenyaattis oomisha qamadii jallisii yeroo bonaarraa callaan kumtaalli miliyoona 117 walitti qabuuf karoorfamee hanga ji'a caamsaa dhumaatti qofaa oomishinni kumtaalli miliyoonni 106 walitti qabamuu himaniiru. Gama indastirii oomishaanis sosochii Itoophiyaan haa oomishituun warshaaleef deeggarsa galteewwanii fi faayinaansii gochuun akka humna guutuun oomishan taasisuun oomishitummaa dabaluun danda'amuu doktar Fitsum himaniiru. Damee albuudaan oomishinni albuudaa fi Simintoo fooyya'insa agarsiisuu eeranii; akka fakkeenyaattis oomishinni siminitoo kan bara darbe yeroo walfakkataa waliin yoo madaalamu toonii miliyoona tokkoo ol caalmaa qaba jedhaniiru. Bara bajata 2017tti guddinni dinagdee waliigalaa biyyaa dhibbeentaa 8.3 akka galmaa'uu karoorfamuus Dr. Fitsum ibsaniiru. Guddini dinagdee karoorfame kun humna amma jiruu fi kan gahuun danda'amu jiddugaleessa kan taasifate ta'uu eeranii; imaammata fooyyessuu irraa eegalee hanga bajataatti qophiin gahaan taasisfameera jedhaniiru. Karoora kana galmaan gahuuf damee qonnaa, Indastirii oomishaa, Albuudaa, Turizimii fi Dijitaalaan adeemsa qindaa'aa jiru caalaatti cimsanii itti fufuun barbaachisaa akka ta'e kallattiin kaa'amuus eeraniiru. Bu'uuraalee misooma dinagdee fi hawaasummaa jiddugala godhachuun hiyyummaa hanga barbaadamu hiri'isuuf xiyyeeffannoon kennamuufii ibsaniiru.
Kan mul'ate
Bara bajataa dhufu guddina dinagdee dhibbeentaa 8.3 akka galmaa'u karoorfame
Jun 24, 2024 85
Waxabajjii 17/2016(TOI) - Bara bajata 2017 dinagdeen Itoophiyaa guddina dhibbeentaa 8.3 akka galmeessuu karoorfamuu Ministirri Misoomaa fi karooraa doktar Fitsum Asaffaa beeksisan. Mootummaan raawwii karoora bara bajata 2016 kan guyyoota dhibbaa fi karoora bara bajataa 2017 gamaggamuun ni yaadatama. Ministirri Karooraa fi Misooma doktar Fitsum Asaffaa TOI'tti akka himanitti; bara bajatichaa ji'oota 10 keessaatti dameewwaan maakiroo Ikonomii ijoo ta'aniin bu'aawwan galmaa'aniin guddinni dinagdee harka 7.9 kan galmaa'uu ta'uun agarsiiftuudha. Raawwii hojii damee qonnaa, indastiriiwwaan oomishaa, albuudaa fi kanneen biroon guddina dinagdee kaa'ame milkeesuuf kan dandeesisudha jedhaniiru. Damee qonnaan oomisha yeroo gannaa kan yeroo wal fakkatuun yoo madaalamu oomisha kumtaala miliyoona 100 caalmaa kan qabu walitti qabameera jedhaniiru. Inisheetiviii Ministira Muummee FDRI doktar Abiy Ahimadiin kan jalqabaman hojiin oomisha jallisii qamadii yeroo bonaa fi sagantaa maadii guutuurra bu'aan guddaan argamaa jiraachuu eeraniiru. Akka fakkeenyaattis oomisha qamadii jallisii yeroo bonaarraa callaan kumtaalli miliyoona 117 walitti qabuuf karoorfamee hanga ji'a caamsaa dhumaatti qofaa oomishinni kumtaalli miliyoonni 106 walitti qabamuu himaniiru. Gama indastirii oomishaanis sosochii Itoophiyaan haa oomishituun warshaaleef deeggarsa galteewwanii fi faayinaansii gochuun akka humna guutuun oomishan taasisuun oomishitummaa dabaluun danda'amuu doktar Fitsum himaniiru. Damee albuudaan oomishinni albuudaa fi Simintoo fooyya'insa agarsiisuu eeranii; akka fakkeenyaattis oomishinni siminitoo kan bara darbe yeroo walfakkataa waliin yoo madaalamu toonii miliyoona tokkoo ol caalmaa qaba jedhaniiru. Bara bajata 2017tti guddinni dinagdee waliigalaa biyyaa dhibbeentaa 8.3 akka galmaa'uu karoorfamuus Dr. Fitsum ibsaniiru. Guddini dinagdee karoorfame kun humna amma jiruu fi kan gahuun danda'amu jiddugaleessa kan taasifate ta'uu eeranii; imaammata fooyyessuu irraa eegalee hanga bajataatti qophiin gahaan taasisfameera jedhaniiru. Karoora kana galmaan gahuuf damee qonnaa, Indastirii oomishaa, Albuudaa, Turizimii fi Dijitaalaan adeemsa qindaa'aa jiru caalaatti cimsanii itti fufuun barbaachisaa akka ta'e kallattiin kaa'amuus eeraniiru. Bu'uuraalee misooma dinagdee fi hawaasummaa jiddugala godhachuun hiyyummaa hanga barbaadamu hiri'isuuf xiyyeeffannoon kennamuufii ibsaniiru.
Siyaasa
Manni Maree Ministirootaa dhimmoota adda addaarratti mari’achuu murteewwan garaagaraa dabarse
Jun 14, 2024 1744
Waxabajjii 7/2016 (TOI) – Manni Maree Ministirootaa Walga’ii Idilee 35ffaa har’a gaggeesseen dhimmoota adda addaarratti mari’achuun murteewwan garaagaraa dabarseera. Haaluma kanaan; 1.Wixnee labsii Piroojektii dhiyeessa Bishaan dhugaatii fi Saaniiteeshinii magaalootaa marsaa 2ffaaf kan oolu liqaa dabalataa Mootummaan Itoophiyaa Waldaa Misooma Addunyaa waliin waliigaltee mallatteesse raggaasiisuuf qophaa’erratti mari’ateera. Liqaan argames Doolaara Ameerikaa miiliyoona 207.2 yoo ta’uu dhiyeessa Bishaan Dhugaatii, Saaniteeshinii fi tajaajila dhiyeessa Inarjii fooyyeessuuf oola jedham. Liqaan kun waggoota 38 keessatti kan deebi’u ta’uu wixineen labsichaa mana marichaaf dhiyaateera. Manni marichaa liqichi Imaammata bulchiinsa liqaa Itoophiyaa waliin kan walgitu ta’uu isaa mirkaneessuun wixinichi Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataaf akka darbu sagalee guutuun raggaasiiseera. 2. Manni marichaa Wixinee labsii Taaksii Qabeenyaa dhiyaaterrattis mari’ateera. Labsiin kun magaaloota guutuu biyyattiitti hojiirra kan oolu yoo ta’uu, naannoleen labsicha bu’uura taasiisuun haala qabatamaa naannoo isaaniin Taaksii qabeenyaa akka qopheessan wixinee kana keessatti eerameera. Manni marichaas wixinee dhiyaaterratti erga mari’atee booda Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataaf akka darbu sagalee guutuun murteesseera. 3.Akkasumas karoora Riifoormii fi Kaappitaala Baankii Daldla Itoophiyaa guddisuuf dhiyaaterratti mari’ateera. Baankichi qulqullina Qabeenya Baankichaa fooyyessuu fi bifa amansiisaa ta’een hamma Kaappitaala isaa guddisuu fi gumaacha misoomaaf taasiisuu waaraan hojiirra oolchuuf yaada murtoo qopheesse Mana Maree Ministirootaaf dhiyeesseera. Manni marichaaf karoora fooyya’iinsaa dhiyaaterratti mari’achuun yeroo itti aanu gara raawwiitti akka galu sagalee guutuun murteesseera. 4. Dabalataan manni marichaa wixinee labsii Baankii Biyyaalessa Itiyoophiyaarratti mari’ateera. Baankiin Biyyaalessa Itophiyaa labsii waggoottaan 16 darbaniif hojiirra ture ergama dhaabbatichaa caalmaatti bifa milkeessuu danda’uun fooyyeessee qopheesse mana marichaaf dhiyeesseera. Manni marichaa wixinee dhiyaaterratti mari’achuun galteewwan dabalataa barbaachisan dabalamuun Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataaf akka darbu murteesseera. 5. Wixinee labsii waa’ee hojii Baankii dhiyaaterrattis mari’ateera. Hojii Baankii biyyoota alaaf banaa taasiisuu hordofee seeraa fi sirna to’annoo diriirsuun barbaachisaa ta’uu isaaniin, hojicha hogganuu, eeyyama kennuu fi bulchuuf wixineen labsii qophaa’eera. Manni marichaas wixinee labsii qophaa’erratti erga mari’atee booda galteewwna dabalataa barbaachisan dabalamuun wixinichi Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataaf akka darbu sagalee guutuun murteesseera.    
Imaala badhaadhina Itoophiyaa milkeesuuf kutannoo fi miira yeroo hin qabuun hojjechuu qabana
Jun 14, 2024 251
Waxabajjii 7/2016(TOI) - Milkaa'inoota hanaga ammatti argamaniin osoo hin booniin imaala badhaadhina Itoophiyaa milkeesuuf kutannoo fi miira yeroo hin qabuun hojjechuu qabana jedhan Itti aanaan Ministira Muummee FDRI obbo Tamasgeen Xurunee. Raawwii hojii ijoo Maakiroo Ikonoomii fi dameewwaan kanneenii kan bara bajataa kana 10 fi xiyyeeffannoo bara 2017 irrattimari'atama jira. Waltajjii marii kanarratti itti aanaa Ministira Muummee obbo Tamsgeen Xurunee, Sadarkaa itti aanaa Ministira muummeetti hogganaa qindeessaa jiddugala sirna dimokiraasii Adam Farhaa, Ministira karooraa fi misoomaa doktar Fitsum Asaffaa akkasuma minsitiroonni, ministiri deetoota fi hoggantoonni dhaabbilee biroon argamaniiru. Obbo Tamasgeen Xurunee raawwiin hojii ji'oota kurnan darbanii guddina dinagdee waggaa 7.9 milkeesuu kan dandeesisu ta'uu agarsiisa jedhaniiru. Mootummaan Itoophiyaan badhaadhu qabdi mul'ata jedhuqabatee hojjecha jira kan jedhan obbo Tamasgeen kana dhugoomsuufis haalonni dandeesisan hedduun jiru jedhaniiru. Obbo Tamasgeen, guddina biyyaa milkeessuuf tattaffii addaan hincinne taasisuu wan gaafatuuf imaala badhaadhina Itoophiyaa milkeesuuf kutannoo fi miira yeroo hin qabuun hojjechuu qabana jedhaniiru. Qabeenya uumamaa biyyattiin qabdu hubachuun, injifannoo eeguu osoo hintaanee injifannoo fi bu’aa argame itti fufsiisuuf ciminaan hojjechuun, injifannoo damee hundaan argame kan waloo taasisuun hojjechuun barbaachiisadha jedhan. Gama biraatiin nageenya waaraa mirkaneessuuf Marii Biyyaalessaa dabalatee, hojiilee eegalaman itti fufsisuuf hunduu tumsuu akka qabu himaniiru.      
Bu'aawwan gama dinagdee fi kanneen biroon argaman mootummaan waan waadaa gale gochaan raawwachaa jirachuu kan mul'isudha
Jun 12, 2024 476
Waxabajjii 5/2016(TOI) -Bu'aawwan gama dinagdee fi kanneen biroon argaman mootummaan waan waadaa gale gochaan raawwachaa jirachuu kan mul'isan ta'uu Sadarkaa Itti aanaa Ministira Muummeetti hogganaan qindeessaa jiddugala sirna dimokraasii Adam Farahaa beeksisan. Bara bajatichaatti raawwiin hojii guyyoota 100 inni xumuraan bakka ministirri muummee doktar Abiy Ahimad argamanitti gamagamameera. Sadarkaa Itti aanaa Ministira Muummeetti hogganaan qindeessaa jiddugala sirna dimokraasii Adam Farahaa gamagama kana ilaalchisuun ibsa kennaniiru. Ibsa isaaniinis Paartiin biyya bulchaa jiru filannoo biyyaaleessaa 6ffaa irratti galmoota uummataaf waadaa gale hojiirra oolchaa jira jedhaniiru. Galmoota Paartichaan kaa'aman galmaan gahuuf kan bara kanaa dabalatee yeroo yeroon raawwiin isaanii gamagamaa jirachuu himanii kanaanis waan waadaa galame qabataaman galmaan gahamaa jirachuun ibsameera jedhaniiru. Akka fakkeenyattis mootummaan Itoophiyaa biyyoota Afrikaa dingdeen isaanii guddate 5 keessaa tokko taasisuuf uummataaf waadaa kan gale ta'uu yaadachiisanii; kanas gochaan qabatamaan agarsiisuun danda'amuu himaniiru. Yeroo gabaabaa keessaatti oomisha walii galaa biyyaa doolaara biliyoona 205'n gahuun dachaan guddisuun danda'amuu eeraniiru. Damee qonnaan lafa heektaara miliyoona 3 misoomsun oomisha kumtaala miliyoona 100 dabaluun oomishitummaa dabaluun danda'amuus eeraniiru. Damee indatiriin sooschii Itoophiyaan haa oomishituu dabalatee hojiiwwaan damicharratti hojjetaman biroon indatiriiwwaan kanaan dura turan humna guutuun kan gara oomishaatti galan yoo ta'u haaraanis gara oomishaatti akka galan ta'ee jira jiedhaniru.      
Itiyoophiyaan nageenya, misooma egeree hundagaleessaa fi hariiroo heddumminaa bu’a qabeessaa waloon buusuuf kutannoo qabdi-ambaasaaddar Taayyee Atsqasillaasee
Jun 11, 2024 532
Waxabajjii 04/2016(TOI)- Itiyoophiyaan nageenya, misooma egeree hundagaleessaa fi hariiroo heddumminaa bu’a qabeessaa waloon buusuuf kutannoo akka qabdu ambaasaaddar Taayyee Atsqasillaasee ibsan. Ambaasaaddar Taayyee Atsqasillaasee walgahii ministirootaa dhimma alaa fi hariiroo idila ddunyaa ‘BIRICS’ Waxabajjii 3 amma 4 bara 2016 Federeeshinii Ruusiyaa Niijnii Noovgorood keessatti adeemsifamu irratti hirmaachaa jiru. Ministirichi waltajjicharratti haasawa taasisaniin Itiyoophiyaan miseensa ‘BRICS’ ta’uusheetiif iddoo guddaa akka qabdu cimsanii kaasuusaanii odeeffannoon ministeera dhimma alaarraa argame nimul’isa. Qooda olaanaa Itiyoophiyaan ‘BRICS’ keessatti qabdu guddisuuf xiyyeeffannooshee gama misooma biyyaalessaatiin tarkaanfiiwwan addaddaa fudhatamanis bal’inaan ibsaniiru. Itiyoophiyaan nageenyaa fi guddina, misooma egeree hundagaleessa akkasumas hariiroo heddumminaa bu’aqabeessa waloon buusuuf kutannoo akka qabdu ibsaniiru. Dhimmoonni wayitaawaa fi ariifachiisaa idil addunyaa daangaa cehan dhaabbata kamiinuu kophaa furamuu waan hindandeenyeef tumsi idil addunyaa dhugaa qabeessi filannoo osoo hinta’iin barbaachisaa ta’uu eeraniiru. Hariiroowwan hundagaleessi bu’aqabeessaa sadarkaa idil addunyaatti misooma jiddugaleessa godhatanii fi furmaata waloo agarsiisan walgahii Kanaan ciminaan akka kaafaman himameera. Faayidaa biyyoota guddachaa jiranii eegsisuufis dhaabbilee hundummeessaa deebisanii dhaabuu, faayinaansii misoomaa fi idaa haquu guddisuu barbaachisaa ta’uu ministirichi hubachiisaniiru. Dabalataanis Itiyoophiyaan nageenyaa fi guddina, misooma egeree fi hundagaleessaa akkasumas hariiroo hundummeessa bu’a qabeessa waloon buusuuf kutannoo akka qabdu mirkaneessaniiru.
Magaalaa Asoosaatti waltajjiin marii hawaasaa geggeeffama jira.
Jun 10, 2024 474
Waxabajjii 3/2016(TOI) - Naannoo Beenishaangul Gumuz magaalaa Asoosaatti waltajjiin marii hawaasaa geggeeffama jira. Waltajjiin marii kun mata duree ''Gargaramuurraa gara oomishitummaa ce'uu; biyyaa walabumma guutuu qabduuf'' jedhuun geggeeffama jira. Waltajjii marii kanarratti pirezidaantii naannoo Affaar obbo Awwal Arbaa fi Paartii Badhaadhinaatti hogganaa waajjira damee naannoo Sidaamaa obbo Abrihaam Marshaalloo dabalatee hoggantoonni hojii mootummaa olaanoo federaalaa fi naannoo hirmaataniiru. Walatajjicha haasaan kan banaan Paartii Badhaadhinaatti hogganaa waajjira damee naannoo Beenishaangul Gumuz Isyaaq Abdulqaaridha. Haasaa isaaniin qabeenya uumamaa naannawwaa keenya jiru misoomsuun hojii hiyyummaa hir'isuuf oolchuu qabna jedhaniiru. Jiraatonni naannichaa qabsoo nageenya naannichaa mirkaneesuuf taasisaa ture hojii hiyyummaa hiri'isuu hojjetama jirurrattis dabaluu qaba jedhaniiru. Kaayyoon waltajjii marii kanaas hawaasni qabeenya uumamaa naannawwaa isaa jiru misoomsuun sadarkaa maatiitti wabii midhaan nyaata mirkaneesuu akka danda'u hubannoo uumuudha jedhaniiru. Waltajjii marichaaf warqaa qorannoo marichaaf ta'u kan dhiheessaan Paartii Badhaadhinaatti hogganaa wajjira damee naannoo Sidaamaa obbo Abrihaam Marshaalloo naannicha qabeenya uumamaa gabbata akka qabu hubachuu himaniiru. Waltajjiin kunis seenaa gootummaa abbootiin keenya qaban hiyyummaa injifachuun dabaluuf kan nu gargaarudha jedhaniiru.
Siyaasa
Manni Maree Ministirootaa dhimmoota adda addaarratti mari’achuu murteewwan garaagaraa dabarse
Jun 14, 2024 1744
Waxabajjii 7/2016 (TOI) – Manni Maree Ministirootaa Walga’ii Idilee 35ffaa har’a gaggeesseen dhimmoota adda addaarratti mari’achuun murteewwan garaagaraa dabarseera. Haaluma kanaan; 1.Wixnee labsii Piroojektii dhiyeessa Bishaan dhugaatii fi Saaniiteeshinii magaalootaa marsaa 2ffaaf kan oolu liqaa dabalataa Mootummaan Itoophiyaa Waldaa Misooma Addunyaa waliin waliigaltee mallatteesse raggaasiisuuf qophaa’erratti mari’ateera. Liqaan argames Doolaara Ameerikaa miiliyoona 207.2 yoo ta’uu dhiyeessa Bishaan Dhugaatii, Saaniteeshinii fi tajaajila dhiyeessa Inarjii fooyyeessuuf oola jedham. Liqaan kun waggoota 38 keessatti kan deebi’u ta’uu wixineen labsichaa mana marichaaf dhiyaateera. Manni marichaa liqichi Imaammata bulchiinsa liqaa Itoophiyaa waliin kan walgitu ta’uu isaa mirkaneessuun wixinichi Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataaf akka darbu sagalee guutuun raggaasiiseera. 2. Manni marichaa Wixinee labsii Taaksii Qabeenyaa dhiyaaterrattis mari’ateera. Labsiin kun magaaloota guutuu biyyattiitti hojiirra kan oolu yoo ta’uu, naannoleen labsicha bu’uura taasiisuun haala qabatamaa naannoo isaaniin Taaksii qabeenyaa akka qopheessan wixinee kana keessatti eerameera. Manni marichaas wixinee dhiyaaterratti erga mari’atee booda Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataaf akka darbu sagalee guutuun murteesseera. 3.Akkasumas karoora Riifoormii fi Kaappitaala Baankii Daldla Itoophiyaa guddisuuf dhiyaaterratti mari’ateera. Baankichi qulqullina Qabeenya Baankichaa fooyyessuu fi bifa amansiisaa ta’een hamma Kaappitaala isaa guddisuu fi gumaacha misoomaaf taasiisuu waaraan hojiirra oolchuuf yaada murtoo qopheesse Mana Maree Ministirootaaf dhiyeesseera. Manni marichaaf karoora fooyya’iinsaa dhiyaaterratti mari’achuun yeroo itti aanu gara raawwiitti akka galu sagalee guutuun murteesseera. 4. Dabalataan manni marichaa wixinee labsii Baankii Biyyaalessa Itiyoophiyaarratti mari’ateera. Baankiin Biyyaalessa Itophiyaa labsii waggoottaan 16 darbaniif hojiirra ture ergama dhaabbatichaa caalmaatti bifa milkeessuu danda’uun fooyyeessee qopheesse mana marichaaf dhiyeesseera. Manni marichaa wixinee dhiyaaterratti mari’achuun galteewwan dabalataa barbaachisan dabalamuun Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataaf akka darbu murteesseera. 5. Wixinee labsii waa’ee hojii Baankii dhiyaaterrattis mari’ateera. Hojii Baankii biyyoota alaaf banaa taasiisuu hordofee seeraa fi sirna to’annoo diriirsuun barbaachisaa ta’uu isaaniin, hojicha hogganuu, eeyyama kennuu fi bulchuuf wixineen labsii qophaa’eera. Manni marichaas wixinee labsii qophaa’erratti erga mari’atee booda galteewwna dabalataa barbaachisan dabalamuun wixinichi Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataaf akka darbu sagalee guutuun murteesseera.    
Imaala badhaadhina Itoophiyaa milkeesuuf kutannoo fi miira yeroo hin qabuun hojjechuu qabana
Jun 14, 2024 251
Waxabajjii 7/2016(TOI) - Milkaa'inoota hanaga ammatti argamaniin osoo hin booniin imaala badhaadhina Itoophiyaa milkeesuuf kutannoo fi miira yeroo hin qabuun hojjechuu qabana jedhan Itti aanaan Ministira Muummee FDRI obbo Tamasgeen Xurunee. Raawwii hojii ijoo Maakiroo Ikonoomii fi dameewwaan kanneenii kan bara bajataa kana 10 fi xiyyeeffannoo bara 2017 irrattimari'atama jira. Waltajjii marii kanarratti itti aanaa Ministira Muummee obbo Tamsgeen Xurunee, Sadarkaa itti aanaa Ministira muummeetti hogganaa qindeessaa jiddugala sirna dimokiraasii Adam Farhaa, Ministira karooraa fi misoomaa doktar Fitsum Asaffaa akkasuma minsitiroonni, ministiri deetoota fi hoggantoonni dhaabbilee biroon argamaniiru. Obbo Tamasgeen Xurunee raawwiin hojii ji'oota kurnan darbanii guddina dinagdee waggaa 7.9 milkeesuu kan dandeesisu ta'uu agarsiisa jedhaniiru. Mootummaan Itoophiyaan badhaadhu qabdi mul'ata jedhuqabatee hojjecha jira kan jedhan obbo Tamasgeen kana dhugoomsuufis haalonni dandeesisan hedduun jiru jedhaniiru. Obbo Tamasgeen, guddina biyyaa milkeessuuf tattaffii addaan hincinne taasisuu wan gaafatuuf imaala badhaadhina Itoophiyaa milkeesuuf kutannoo fi miira yeroo hin qabuun hojjechuu qabana jedhaniiru. Qabeenya uumamaa biyyattiin qabdu hubachuun, injifannoo eeguu osoo hintaanee injifannoo fi bu’aa argame itti fufsiisuuf ciminaan hojjechuun, injifannoo damee hundaan argame kan waloo taasisuun hojjechuun barbaachiisadha jedhan. Gama biraatiin nageenya waaraa mirkaneessuuf Marii Biyyaalessaa dabalatee, hojiilee eegalaman itti fufsisuuf hunduu tumsuu akka qabu himaniiru.      
Bu'aawwan gama dinagdee fi kanneen biroon argaman mootummaan waan waadaa gale gochaan raawwachaa jirachuu kan mul'isudha
Jun 12, 2024 476
Waxabajjii 5/2016(TOI) -Bu'aawwan gama dinagdee fi kanneen biroon argaman mootummaan waan waadaa gale gochaan raawwachaa jirachuu kan mul'isan ta'uu Sadarkaa Itti aanaa Ministira Muummeetti hogganaan qindeessaa jiddugala sirna dimokraasii Adam Farahaa beeksisan. Bara bajatichaatti raawwiin hojii guyyoota 100 inni xumuraan bakka ministirri muummee doktar Abiy Ahimad argamanitti gamagamameera. Sadarkaa Itti aanaa Ministira Muummeetti hogganaan qindeessaa jiddugala sirna dimokraasii Adam Farahaa gamagama kana ilaalchisuun ibsa kennaniiru. Ibsa isaaniinis Paartiin biyya bulchaa jiru filannoo biyyaaleessaa 6ffaa irratti galmoota uummataaf waadaa gale hojiirra oolchaa jira jedhaniiru. Galmoota Paartichaan kaa'aman galmaan gahuuf kan bara kanaa dabalatee yeroo yeroon raawwiin isaanii gamagamaa jirachuu himanii kanaanis waan waadaa galame qabataaman galmaan gahamaa jirachuun ibsameera jedhaniiru. Akka fakkeenyattis mootummaan Itoophiyaa biyyoota Afrikaa dingdeen isaanii guddate 5 keessaa tokko taasisuuf uummataaf waadaa kan gale ta'uu yaadachiisanii; kanas gochaan qabatamaan agarsiisuun danda'amuu himaniiru. Yeroo gabaabaa keessaatti oomisha walii galaa biyyaa doolaara biliyoona 205'n gahuun dachaan guddisuun danda'amuu eeraniiru. Damee qonnaan lafa heektaara miliyoona 3 misoomsun oomisha kumtaala miliyoona 100 dabaluun oomishitummaa dabaluun danda'amuus eeraniiru. Damee indatiriin sooschii Itoophiyaan haa oomishituu dabalatee hojiiwwaan damicharratti hojjetaman biroon indatiriiwwaan kanaan dura turan humna guutuun kan gara oomishaatti galan yoo ta'u haaraanis gara oomishaatti akka galan ta'ee jira jiedhaniru.      
Itiyoophiyaan nageenya, misooma egeree hundagaleessaa fi hariiroo heddumminaa bu’a qabeessaa waloon buusuuf kutannoo qabdi-ambaasaaddar Taayyee Atsqasillaasee
Jun 11, 2024 532
Waxabajjii 04/2016(TOI)- Itiyoophiyaan nageenya, misooma egeree hundagaleessaa fi hariiroo heddumminaa bu’a qabeessaa waloon buusuuf kutannoo akka qabdu ambaasaaddar Taayyee Atsqasillaasee ibsan. Ambaasaaddar Taayyee Atsqasillaasee walgahii ministirootaa dhimma alaa fi hariiroo idila ddunyaa ‘BIRICS’ Waxabajjii 3 amma 4 bara 2016 Federeeshinii Ruusiyaa Niijnii Noovgorood keessatti adeemsifamu irratti hirmaachaa jiru. Ministirichi waltajjicharratti haasawa taasisaniin Itiyoophiyaan miseensa ‘BRICS’ ta’uusheetiif iddoo guddaa akka qabdu cimsanii kaasuusaanii odeeffannoon ministeera dhimma alaarraa argame nimul’isa. Qooda olaanaa Itiyoophiyaan ‘BRICS’ keessatti qabdu guddisuuf xiyyeeffannooshee gama misooma biyyaalessaatiin tarkaanfiiwwan addaddaa fudhatamanis bal’inaan ibsaniiru. Itiyoophiyaan nageenyaa fi guddina, misooma egeree hundagaleessa akkasumas hariiroo heddumminaa bu’aqabeessa waloon buusuuf kutannoo akka qabdu ibsaniiru. Dhimmoonni wayitaawaa fi ariifachiisaa idil addunyaa daangaa cehan dhaabbata kamiinuu kophaa furamuu waan hindandeenyeef tumsi idil addunyaa dhugaa qabeessi filannoo osoo hinta’iin barbaachisaa ta’uu eeraniiru. Hariiroowwan hundagaleessi bu’aqabeessaa sadarkaa idil addunyaatti misooma jiddugaleessa godhatanii fi furmaata waloo agarsiisan walgahii Kanaan ciminaan akka kaafaman himameera. Faayidaa biyyoota guddachaa jiranii eegsisuufis dhaabbilee hundummeessaa deebisanii dhaabuu, faayinaansii misoomaa fi idaa haquu guddisuu barbaachisaa ta’uu ministirichi hubachiisaniiru. Dabalataanis Itiyoophiyaan nageenyaa fi guddina, misooma egeree fi hundagaleessaa akkasumas hariiroo hundummeessa bu’a qabeessa waloon buusuuf kutannoo akka qabdu mirkaneessaniiru.
Magaalaa Asoosaatti waltajjiin marii hawaasaa geggeeffama jira.
Jun 10, 2024 474
Waxabajjii 3/2016(TOI) - Naannoo Beenishaangul Gumuz magaalaa Asoosaatti waltajjiin marii hawaasaa geggeeffama jira. Waltajjiin marii kun mata duree ''Gargaramuurraa gara oomishitummaa ce'uu; biyyaa walabumma guutuu qabduuf'' jedhuun geggeeffama jira. Waltajjii marii kanarratti pirezidaantii naannoo Affaar obbo Awwal Arbaa fi Paartii Badhaadhinaatti hogganaa waajjira damee naannoo Sidaamaa obbo Abrihaam Marshaalloo dabalatee hoggantoonni hojii mootummaa olaanoo federaalaa fi naannoo hirmaataniiru. Walatajjicha haasaan kan banaan Paartii Badhaadhinaatti hogganaa waajjira damee naannoo Beenishaangul Gumuz Isyaaq Abdulqaaridha. Haasaa isaaniin qabeenya uumamaa naannawwaa keenya jiru misoomsuun hojii hiyyummaa hir'isuuf oolchuu qabna jedhaniiru. Jiraatonni naannichaa qabsoo nageenya naannichaa mirkaneesuuf taasisaa ture hojii hiyyummaa hiri'isuu hojjetama jirurrattis dabaluu qaba jedhaniiru. Kaayyoon waltajjii marii kanaas hawaasni qabeenya uumamaa naannawwaa isaa jiru misoomsuun sadarkaa maatiitti wabii midhaan nyaata mirkaneesuu akka danda'u hubannoo uumuudha jedhaniiru. Waltajjii marichaaf warqaa qorannoo marichaaf ta'u kan dhiheessaan Paartii Badhaadhinaatti hogganaa wajjira damee naannoo Sidaamaa obbo Abrihaam Marshaalloo naannicha qabeenya uumamaa gabbata akka qabu hubachuu himaniiru. Waltajjiin kunis seenaa gootummaa abbootiin keenya qaban hiyyummaa injifachuun dabaluuf kan nu gargaarudha jedhaniiru.
Hawaasummaa
Diinagdee
Bara bajataa dhufu guddina dinagdee dhibbeentaa 8.3 akka galmaa'u karoorfame
Jun 24, 2024 85
Waxabajjii 17/2016(TOI) - Bara bajata 2017 dinagdeen Itoophiyaa guddina dhibbeentaa 8.3 akka galmeessuu karoorfamuu Ministirri Misoomaa fi karooraa doktar Fitsum Asaffaa beeksisan. Mootummaan raawwii karoora bara bajata 2016 kan guyyoota dhibbaa fi karoora bara bajataa 2017 gamaggamuun ni yaadatama. Ministirri Karooraa fi Misooma doktar Fitsum Asaffaa TOI'tti akka himanitti; bara bajatichaa ji'oota 10 keessaatti dameewwaan maakiroo Ikonomii ijoo ta'aniin bu'aawwan galmaa'aniin guddinni dinagdee harka 7.9 kan galmaa'uu ta'uun agarsiiftuudha. Raawwii hojii damee qonnaa, indastiriiwwaan oomishaa, albuudaa fi kanneen biroon guddina dinagdee kaa'ame milkeesuuf kan dandeesisudha jedhaniiru. Damee qonnaan oomisha yeroo gannaa kan yeroo wal fakkatuun yoo madaalamu oomisha kumtaala miliyoona 100 caalmaa kan qabu walitti qabameera jedhaniiru. Inisheetiviii Ministira Muummee FDRI doktar Abiy Ahimadiin kan jalqabaman hojiin oomisha jallisii qamadii yeroo bonaa fi sagantaa maadii guutuurra bu'aan guddaan argamaa jiraachuu eeraniiru. Akka fakkeenyaattis oomisha qamadii jallisii yeroo bonaarraa callaan kumtaalli miliyoona 117 walitti qabuuf karoorfamee hanga ji'a caamsaa dhumaatti qofaa oomishinni kumtaalli miliyoonni 106 walitti qabamuu himaniiru. Gama indastirii oomishaanis sosochii Itoophiyaan haa oomishituun warshaaleef deeggarsa galteewwanii fi faayinaansii gochuun akka humna guutuun oomishan taasisuun oomishitummaa dabaluun danda'amuu doktar Fitsum himaniiru. Damee albuudaan oomishinni albuudaa fi Simintoo fooyya'insa agarsiisuu eeranii; akka fakkeenyaattis oomishinni siminitoo kan bara darbe yeroo walfakkataa waliin yoo madaalamu toonii miliyoona tokkoo ol caalmaa qaba jedhaniiru. Bara bajata 2017tti guddinni dinagdee waliigalaa biyyaa dhibbeentaa 8.3 akka galmaa'uu karoorfamuus Dr. Fitsum ibsaniiru. Guddini dinagdee karoorfame kun humna amma jiruu fi kan gahuun danda'amu jiddugaleessa kan taasifate ta'uu eeranii; imaammata fooyyessuu irraa eegalee hanga bajataatti qophiin gahaan taasisfameera jedhaniiru. Karoora kana galmaan gahuuf damee qonnaa, Indastirii oomishaa, Albuudaa, Turizimii fi Dijitaalaan adeemsa qindaa'aa jiru caalaatti cimsanii itti fufuun barbaachisaa akka ta'e kallattiin kaa'amuus eeraniiru. Bu'uuraalee misooma dinagdee fi hawaasummaa jiddugala godhachuun hiyyummaa hanga barbaadamu hiri'isuuf xiyyeeffannoon kennamuufii ibsaniiru.
Viidiyoo
Saayinsii fi teeknooloojii
Sosochiin gabbisa dandeettii dijitaal faayinaansii biyyaalessaa jalqabame
Jun 12, 2024 353
Waxabajjii 05/2016(TOI)- Sosochiin gabbisa dandeettii dijitaal faayinaansii biyyaalessaa ifatti jalqabame. Ministeerri Innoveeshinii fi teeknooloojii baankii daldalaa Itiyoophiyaa fi Itiyoo-telekoom waliin ta’uum sosochii kana akka qopheesse ibsameera. Baniinsa sagantaa kanaarratti de’eetaan ministira innoveeshinii fi teeknooloojii doktar Yishiruu Alamaayyoo dijital teeknooloojiin sosochii jireenyaa lammiilee guyya guyyaa salphisuun jireenyi ammayyaa akka gabbatu qooda olaanaa gumaachaa jira jedhaniiru. Dabalataanis sirni faayinaansii amansiisaa fi amanamummaa qabu diriirsuun sosochii dinagdee si’ataa fi qaqqabaa akka ta’u nigargaara jechuun eeran. Teeknooloojii faayinaansii dijitaalaa fayyadamuun hawaasa biratti dabalaa dhufuunsaa baay’ee kan jajjabeessuu fi hojii ittifufiinsa qabaachuu qabu ta’uusaa kaasaniiru. Itiyoophiyaan sirna faayinaansii dijitaalaa hubachiisuu fi ittifayyadamuun biyyoota guddinaan walitti dhihaatan waliin yoo ilaalamu baay’ee hojjechuun akka irraa eegamu qorannoowwan akka agarsiisan eeraniiru. Kanaaf damee Kanaan fayyadamummaa fi qaqqabummaa lammiilee mirkaneessuurratti xiyyeeffatamee hojjetamaa jira jedhaniiru. Fakkeenyaaf har’a Finfinneetti ifatti kan jalqabamu sosochiin “dandeettii dijitaal faayinaansii gabbisuu” isa tokkoo fi isa olaanaati jedhan. Sosochiin kun Waxabajjii 5-8 bara 2016tti Finfinnee manneen barnootaa sadarkaa lammaffaa 22 fi dhaabbilee teekiniikaa fi ogummaa 14 keessatti akka kennamu ibsameera. Haala walfakkaatuun sosochiin kun guyyoota kana keessatti naannawoota biyyatti biroo keessatti akka adeemsifamu beeksisaniiru. Sosochii Kanaan lammiilee kuma 200 caalaniif dandeettii dijitaal faayinaansii qaqqabaa taasisuuf carraaqqiin akka taasifamu dubbataniiru.
Ispoortii
Waancaan Awurooppaa har’a jalqabama
Jun 14, 2024 162
Waxabajjii 07/2016(TOI)-Waancaan Awurooppaa a7ffaan Jarman keessummeessitu har’a jalqabama. Taphni baniinsaa ramaddii tokko keessatti kan argaman Jarmanii fi Skootlaand jidduutti galgala sa’aatii 4tti Istaadiyeemii Aliyaanz Areenaa daawwattoota kuma 75 qabatutti nitaphatama. Jarmanii fi Skootlaand tapha waancaa Awurooppaatiin yeroo lammaffaaf waliin taphatu. Biyyoonni kunneen tapha waancaa Awurooppaa Swiidin akka llakkoofsa Awurooppaatti bara 1992 qopheessiteen ramaddii 2 keestaatti walitti dhufanii Jarman galchii 2 fi o’n mo’atteetti. Dabalataanis akka lakkoofsa Awurooppaatti bara 1986 waancaa addunyaa Fiifaa 13ffaa Meeksikoon qopheessiteen ramaddii 5 keessatti walitti dhufanii Jarman Skootlaandiin 2 fi 1’n mo’atteetti. Jarmanii fi Skootlaand taphoota dorgommii fi michoomaa 17 amma ammaatti taphataniin Jarman al 8 mo’achuun olaantummaa argatteetti. Skootlaand al 4 mo’atteetti. Al 5 ammoo walqixa bahaniiru. Skootlaand isa dhumaa Jarman kan mo’atte akka lakkoofsa Awurooppaatti bara 1999 yoo ta’u wayita sanatti tapha michomaa idil addunyaatiin 1 fi 0’n mo’atteetti. Waancaa Awurooppaa kan qopheessitu Jarman kan baranaa dabalatee ardii Awurooppaatti al 144ffaaf hiraachuun kan dursitu yoo ta’u Skootalaand dorgommichatti yemmuu hirmaattu kan ammaa yeroo 4ffaafidha. Sadarkaa kubbaa miilaa biyyootaa kan baatiin bahuun Jarman sadarkaa 16ffaa, Skootlaand ammoo sadarkaa 39ffaarratti argamu. Tapha waancaa Awurooppaa qopheessuun keenya dhiibbaa nurratti qabaatus tapha jalqabaa Skootlaand waliin taasifnu tasgabbiin taphannee taphachuu qabna jedhan abbaan umurii 36 leenjisaan garee biyyaalessaa Jarman Juuliyaan Naglismaan. Umuriinsaanii waggaa 60 kan ta’e leenjisaan garee Skootlaand Stiiv Kilaark Jarman morkachuuf qophoofneerra, waanti nusodaachisu hinjiru jedhan. Lammii Faransaayi kan ta’an abbaan umurii 42 Kilement Turpiin tapha baniinsaa abbaa murtii muummee ta’uun nitaphachiisu. Taphni Waancaa Awurooppaa 17ffaa Isteediyeemota 10tti guyyoota 31f kan taphatamu yemmuu ta’u biyyoonni 24 ramaddiiwwan 6tti qoodamanii nitaphatu. Waancaan Awurooppaa Adoolessa 7 bara 2016 nixumurama.
Roodmaappiin fedhii Itiyoophiyaan Waancaa Afriikaa keessummeessuuf qabdu raawwachiisuuf gargaaru qophaa’eera
Jun 14, 2024 161
Waxabajjii 07/2016(TOI)- Roodmaappiin fedhii Itiyoophiyaan Waancaa Afriikaa keessummeessuuf qabdu raawwachiisuuf gargaaru qophaa’uusaaministirri aadaa fi Ispoortii Qajeelaa Mardaasaa ibsan. Qorannoon raawwii guyyoota 100 bara bajatichaa kan xumuraa bakka ministirri muummee doktar Abiyyi Ahimad Argamanitti adeemsifameera. Ulaagaalee Federeeshinii kubbaa miilaa Afriikaa(Kaaf) karaa guuteen hojiileen ijaarsaa fi fooyyessa Istaadiyeemotaa adeemsifamaa jira. Raawwii damee aadaa fi ispoortii ilaalchisuun ibsa kan kennan obbo Qajeelaa Mardaasaa akkaataa kallattii mootummaa kaa’een Itiyoophiyaan waancaa Afriikaa akka keessummeessitu sochiin jalqabamuu ibsaniiru. Qorannoo Kanaan dorgommii Ardichaa gara Itiyoophiyaatti fiduuf maaltu hojjetamaa jira? Kan jedhurratti mariin taasifamuusaa himaniiru. Rood maappii karoora raawwachiisurratti Istaadiyeemota ulaagaalee dorgommii kana keessummeessuuf federeeshiniin kubbaa miilaa Afriikaa(Kaaf) gaafatu afur ykn shan akka barbaachisan kaa’amuusaa ibsaniiru. Bu’uraalee misoomaa dorgommii kana qopheessuuf barbaachisanii fi muuxannoon Itiyoophiyaan Kanaan dura waancaa Afriikaa qopheessuuf qabdu keessatti hammatamuu dubbataniiru. Istaadiyeemiin biyyaalessaa (Istaadiyeemiin Adey Ababaa ) sababa sirreessa gatiitiin ijaarsisaa ture rakkoonsaa furamee kontiraaktarri haaraa ijaarsa istaadiyimichaa hafe karaa ulaagaa kaaf guutuun hojjechaa akka jiru ministirichi ibsaniiru. Istaadiyeemiin idil addunyaa Bahaar Daarii fi kanneen biroos ulaagaa kaaf guutanii hatattamaan akka ijaaraman taasifamaa akka jiru dubbataniiru. Gama biraatiin federeeshinoonnii fiwaldaaleen ispoortii biyyaalessaa faayinaansiin ofdanda’uuf humnasaanii guddifachuuf hojiileen jalqabaman maalirra akka jiran mariin taasifamaa jira. Federeeshinoonnii fi waldaaleen deeggaramuu bajataa jalaa bahanii akka ofdanda’an deeggarsa akka taasisu beeksisaniiru. Gama aadaatiin ijaarsi jiddugaleessa aadaa seenaa fi aadaa Itiyoophiyaa qabatu akka ijaaramu kanaaf ammoo qophiin hojii diizaayinii xumuramuusaa fi jiddugaleessicha ijaaruuf muuxannoon biyyoota biroo fudhatamuusaa ibsaniiru. Ministeerichi dandeettii dhaabbatummaa cimsuuf fooyyessoonni, hojiileen qooda fudhattoota waliin hojjechaa jiruu fi dhimmoonni Kanaan walqabatan qoratamuusaanii dabalanii ibsaniiru.
Eegumsa naannoofi haala qilleensaa
Raaga haala qilleensaa dhaabbata meetrooloojirraa argatan misooma qonnaa beekumsaan geeggessuuf deeggaraa jiraachuu qooda fudhattoonni dubbatan
Jun 14, 2024 163
Waxabajjii 07/2016(TOI)-Raaga haala qilleensaa dhaabbata meetrooloojirraa argatan misooma qonnaa beekumsaan dabaalamee fi haala qabatamaa jiddugaleessa godhate geeggessuuf deeggaraa jiraachuu qooda fudhattoonni dubbatan Inistitiyuutiin meetrooloojii Itiyoophiyaa damee kibba baha Oromiyaa gama isaatiin, raaga haala qilleensa yeroo gannaa bara 2016 qooda fudhattootaaf ifoomsee jira. Qooda fudhattoonni yaada kennaniin raagni haala qilleensaa dhaabbaticharraa yeroo gara yerootti argatan miidhaa dhaqqabuu malu xiqqeessuuf isaan qarqaaraa jiraachuu dubbatan. Raagni dhaabbatichaan kennamu caalmaan xiinxala hamma roobaa, seensaa fi bahiinsa isaa ta'uu dubbatan. Raagni kennamaa jirus haala qabatamaa wajjiin kan walitti dhihaatu waan ta'eef hojii misooma qonnaa beekumsaan dabaalame geggessuu keessatti tumsaa jiraachuus akeekan. Damee Inistiitiyuutichaatti Ogeessi raagaa fi gamaggamaa meetrooloojii Obbo Damisee Taaddasaa gama isaaniitiin akkaataa raagni haala qilleensaa agarsiisuun godinaaleen kibba baha Oromiyaatti argaman dhibbantaa 45 ol rooba idilee olii kan argatan yoo ta'u dhibbantaan 40 ammoo rooba idilee dhibbantaan 15 hafan ammoo idilee gadi akka argatan raagamuu dubbatan. Hojigeggeessaan Inistitiyuutii meetrooloojii Itiyoophiyaa damee kibba baha Oromiyaa Obbo Mulaatuu Warqinaa gama isaaniitiin dhaabbatichi raagaa fi gamaaggama haala qilleensaa qooda fudhattootaaf yeroo gara yerootti kennaa jiraachuu dubbatan. Yeroo ammaas ta'eelee meetrooloojii bu'ureeffachuun raaga yeroo waqtii gannaa Kan ji'oota waxabajjii hanga Fulbaanaa turu maal akka fakkaatu qooda fudhattootaaf kennuu isaanii dhugoomsan. Qooda fudhattoonnis raaga haala qilleensaa tilmaame kana qonnaan bulaa biraan gahuun ittigaafatamummaa isaanii akka bahan akeekkachiisan.
Kutaaleen biyyattii rooba gannaatti fayyadaman rooba Xiqqaa amma guddaatti ni’argatu
Jun 12, 2024 193
Waxabajjii 05/2016(TOI)- Har’a dabalatee kutaaleen biyyattii rooba gannaatti fayyadaman rooba Xiqqaa amma guddaatti akka argatan inistiitiyuutiin miitiiwoorooloojii Itiyoophiyaa ibse. Inistiitiyuutichi ibsa TOI’f ergeen, kutaaleen biyyattii rooba gannaatti fayyadaman rooba Xiqqaa amma guddaatti akka argatan odeefannoowwan raga haala qilleensaa nimul’isu jedheera. Kutaalee biyyattii kibba lixaa, Lixa, Kaaba lixaa fi jiddugaleessaa haalli miitiiwoorooloojii rooba qaban cimaa akka deeman ibsameera. Haalli miitiiwoorooloojii rooba gannaa uuman guyyaa guyyaatti babal’achaa fi cimaa akka deeman raagni qilleensaa agarsiiseera. Kutaalee biyyattii kibba lixaa, lixaa fi Kaaba lixaa, jiddugaleessaatti baay’innii fi tamsa’inni bokkaa akka dabalu himameera. Gama biraatiin hoo’i guyyaa olaanaan kutaalee biyyattii Kaaba bahaa, lixaatti digirii seelshiyeesii 32 ol akka ta’u raagani nimul’isa. Torbee itti aanan naannawoonni rooba gannaatti fayyadaman irratti rooba xiqqaa amma guddaatti akka argatan eerameera. Jiidhinni jiraatus naannawoota biyyattii Arfaasaatti fayyadaman midhaan Arfaasaa turanii facaafamanii fi firii godhachaa jiran, biqiltuuwwanii fi muduraawwan dhaabbataaf fedhii bishaanii guutuuf faayidaa olaanaa akka qabaatu himameera. Midhaan gannaa dursanii facaafamaniif yeroon facaasuu fi maasaa qopheessuuf qooda gaarii akka qabaatu ibsameera. Sululoota Abbayyaa, Baaroo Akooboo gara gubbaa fi jiddugaleessaa, Oomoo Gibee, sulula gadifagoo, Hwaasii fi Takazee akkasumas sululoota Danaakil Affaar iddoowwan muraasatti jiidhinni jiddugaleessarraa amma olaanaatti akka argatan eerameera. Kun ammoo bishaan lafa keessaa fi lafa gubbaa sululootaa akka fooyyessu inistiityuutichi ibseera.
Hojiin misooma magariisaa qabeenyota naannawaa qabeenyatti jijjiireera
Jun 7, 2024 234
Caamsaa 30/2016 (TOI) - Hojiin misooma magariisaa qabeenyota naannawaa qabeenyatti jijjiiruusaa bulchiinsa Dirreedawaatti sadarkaa ittaanaa kantiibaatti itti waamamaan mootummaa Ibraahiim Yeesuuf ibsan. Mariin paanaalii mata duree “Misoomni magariisaa badhaadhina egereef” jedhuun tajaajilli oduu Itiyoophiyaa qopheesse magaalaa Dirreedawaatti taa’amaa jira. Sadarkaa ittaanaa kantiibaa bulchiinsa dirreedawaatti itti waamamaan mootumm Ibraahiim Yuusuuf waltajjicharratti akka ibsanitti, jijjiiramaa asitti hojiileen duula ashaaraa magariisaatiin hojjetamaa jiran Itiyoophiyaa badhaate dhalootaaf dabarsuuf yaaliiwwan jalqabaman milkeessaniiru. Hojiin misooma magariisaa ministira muummee doktar Abiyyi Ahimadiin jalqabamee fi hawaasni hundi irratti hirmaachaa jiru guutuu biyyaatti bu’aa agarsisuusaa eeraniiru. Hojiin misooma magariisaa iddoowwan akka Dirreedawaa lolaaf saaxilaman balaa qaqqabu hir’isuu akka dandeessise dubbataniiru. Kana malees hojiileen misooma magariisaa wabii nyaataa qonnaan bulaa mirkaneessuurra darbee dargaggootaaf carraa hojii uumeera jedhan. Mariin paanaalii TOI’n Bulchiinsa Dirreedawaatti qopheesse hojiin misooma ashaaraa magariisaa akka biyyaatti jalqabameef muuxannoon akka argamu ta’uu ibsaniiru. Hojii raawwachiisaan olaanaa TOI obbo Seeyifee Darribee akka ibsanitti, misoomni magariisaa naannawa mijataa dhalootaaf tursuu, qabeenya uumamaa eeguun dhiibbaa jijjiirama haala qilleensaa damdamachuuf, gama qonnaan ammoo misooma qabeenya midhaanii fi beelladaa guddisuuf, lolaa fi dhiibbaawwan ongee ittisuuf nidandeessisa. Kna malees xiin sammuu gargaaramuu dhabamsiisuun gootummaa ofiin ofiif jiraachuuf akka uumu ibsaniiru. TOI’nis ajandaa biyyaalessaa kanaaf xiyyeeffannoo olaanaa kennuun, keessummaa xiin sammuu gargaaramuu jalaa bahe gabbisuun ilaalcha misoomaan guddachuu fi jijjiiramuu jedhuun yaalii mootummaan ajandaa ummanni irratti mari’atu taasisuuf hojjechaa jira jedhan. Waggaa kanatti waltajjiiwwan paanaalii 13 Finfinnee fi naannolee addaddaatti qopheesseen addatti waltajjii paanaalii 14ffaa kana misooma magariisaarratti akka xiyyeeffatu taasifamuusaa himaniiru. Mana maree bakka bu’oota ummataatti walitti qabaan koree dhaabbataa dhimmoota demokiraasii Iwunetee Allenee, Bulchiinsa Dirreedawaatti sadarkaa ittaanaa kantiibaatti itti waamamaan Ibraahiim Yeesuuf, miseensonni hooggansaa federaalaa fi bulchiinsa Dirreedawaa, bakka bu’oonni dhaabbilee jijjiirama haala qilleessaa fi misooma magariisaarratti xiyyeeffachuun hojjetanii, hayyoonni damee kanaa fi keessummoonni afeeraman kan hirmaatan yoo ta’u, barreeffamoonni addaddaa hayyootaan dhihaachaa jiru.
Baay’inaan Kan Dubbifaman
Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu kennaniifi ragaa kennaan itti fayyadamuu danda'an ifa godhe.
Mar 3, 2023 5481
Guraandhala 24/2015(TOI) - Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa guyyaa har'aa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu ittiin kennaniifi ragaa ittiin eeraan fayyadamuu danda'an 'Public Feedback System' jedhamu ifa godhe. Komishinichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo waliin ta’uun Appilikeeshinii kana akka hojjete eerameera. Appichi afaanota biyya keessaa shaniin tajaajila kan kennu ta'uun himaeera. Komishinarri Komishinii Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa Dooktar Saamu’eel Urqatoo akka jedhanitti, komishinichi hojiiwwan jijjiramaa hojjechaa jiru milkeesuuf teeknooloojiiwwan fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Appilikeeshinichi hojii kan ariifachiisuufi haleellaa fi sodaachisaa ragaa eertootaa fi odeeffannoo kennitootarra gahu kan ittisu ta'uu himaniiru. Kana hordofuun hawaasni karaa appilikeshinii 'Public Feedback System'' yaada kennuudhaan itti gaafatamummaa biyyaalessaa isaa ba'uu qabu gaafataniiru. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Obbo Solomoon Sookaa akka jedhanitti, appilikeeshinii kana haleellaa saayibarii eegumsii cimaan kan taasifamuuf ta'uu himaniiru. Waajjira Ministira Muummeetti deetaan dhimmoota Kaabinee obbo Tasfaayee Dhaabaa akka jedhanitti, malaammaltummaa ittisuuf dhaabbanni tokko qofaan hojjetee milkaa'uu hin danda'u. Kanaaf lammileen hunduu miira itti gaafatamummaa qabuun malaan maltummaa ittisuuf hirmaachuu qabu jedhaniiru.
Gabaasa addaa
Magaalichatti ayyaana Faaskaatti balaan homtuu osoo hin uumamiin nagan kabajameera
May 6, 2024 596
Ebla 28/2016(TOI) - Magaalaa Finfinneetti ayyaanni Faaskaa balaan homtuu osoo hin mudatiin nagaan kabajamuu Komishiiniin Hoggansa balaa fi Ibiddaa magaalichaa beeksise. Hawaasni ergaawwan ofeeggannoo duraa komishinichi kennaa ture hojiirra oolchuuf balaan tokko osoo hin mudatiin ayyaanichi waan kabajameef galateeffateera. Komishiinichatti ogeessa dubbi himaa uummata kan ta'an obbo Nigaatuu Maammoo jala bultii ayyaanichaatti balaa ibiddaa mudateen namni tokko kan du'erraa kan hafe balaa tasaa fi ibiddaa tokkolee akka hin mudanne TOT'tti himaniiru. Guyyaa Sanbataa Kutaa magaalaa Boolee aanaa 12 naannawwaa Maariyaam Mazooraa jedhamee beekamutti jeneretara kaasuuf boba'aa itti naqaa kan ture hojjetaan hootelaa umuriin isaa 26 bala ibiddaa Jeneretaricharraa ka'een lubbuun daebuu himaniiru. Saaxilamummaa guyyaa ayyaana balaa uumamuu danda'uun yoo madaalamu balaawwan kan hin uumamne ta'uu himaniiru. Komishinichi ayyaanichaan dura bakka hawaasni bal'inaan argamutti hojii hubannoo uumuu hojjechaa turuu yaadachiisaniiru. Hawaasinis ergaa hubannoo uumuurratti kennameef kana hojiirra oolchuun ayyaanichi karaa nagaa akka kabajamu gahee isaa bahuu danda'eera jedhaniiru. Gara fuula duraattis ofeeggannoo kana caalaatti cimsuu akka qabu hubachiisaniiru. Balaan tasaa fi ibiddaa yoo mudate immoo bilbila bilisaa 939, bilbila kallattii 0111-55-53-00 ykn 0111-56-86-01 bilbiluun beeksisuun ni danda'ama jwdhaniiru.
Tajaajila Oduu Itiyoophiyaa
2015