ENA - ENA Afaan Oromoo
Tamsaasa Kallatti:
Angafoota Oduu
Godina Shawaa Bahaatti bu’uuraalee jallisii babal’isuun oomishaa fi oomishtummaa guddisuuf xiyyeeffannoon kennameera
May 13, 2026 1
Caamsaa 5/2018 (ENA): Naannoo Oromiyaa Godina Shawaa Bahaatti bu’uuraalee jallisii babal’isuun oomishaa fi oomishtummaa guddisuuf xiyyeeffannoon kennamee hojjetamaa jira jedhe Waajjirri Jallisii fi Misooma horsiisee bultootaa Godinichaa. Haaromsa waggoota saddeet darban keessatti lafa heektaara kuma 301jallisiin misoomsuuf kan dandeessisu motorri bishaan harkisan kuma 20 ol raabsamuu isaanii gabaafameera. Akka itti gaafatamaan waajjirichaa obbo Umarsan Leencamoo himanitti, hanqina roobaa Godinichaatiin oomishni hir’achaa dhufe bakka buusuuf qabeenya bishaan gubbaa fi lafa jalaa fayyadamuun misooma jallisii irratti xiyyeeffannaan addaa kennameera jedhani. Hojii kana daran cimsuuf ji’oota sagal darban qofa keessatti jenereetaroota bishaan harkisan kuma 1 fi 510 qonnaan bultootaa fi horsiisee bultootaaf akka dhiyaatu taasifameera jedhan. Jenereetaroota qonnaan bultootaaf kennaman keessaa motoroonni humna aduutiin hojjetan faalama naannoo hir’isuu fi baasii xiqqaa ta’an 18 akka jiran eeraniiru. Biiroo Jallisii fi Misooma Horsiisee bultootaa Naannoo Oromiyaa fi qooda fudhattoota biroo waliin ta’uun boolli bishaan gadi fagoo 27 qotamee tajaajilaaf kan oole yoo ta’u, sababa kanaan lafti dabalataa heektaara kuma 22 jallisiin kan misoomsame ta’u ibsaniiru. Fakkeenyaaf pirojektoonni jallisii Finnaa Biskee, Bofa Walancitii, Boosat Fantaallee fi Laaffisaa kanneen jedhaman yeroo ammaa humna guutuun tajaajila kennaa akka jiran eeraniiru. Akkasumas, babal’inni marsaa lammaffaa Booranaa fi Boosat Fantaallee gaggeeffamaa akka jiru ibsaniiru. Misoomni jallisii kun qonnaan bultoonni yeroo roobaa eeguun qofa omishan hanqina oomishaa hir’isuuf qofa osoo hin taane, aadaa hojii jijjiiruun waggaatti hanga si’a sadii oomishuuf kan dandeessise ta’uu ibsaniiru. Kunis gareewwan hawaasaa kanaan dura sagantaa saaftineetii naannoo sanaa irraa fayyadamaa turan, qonnaan bulaa hirkattummaa irraa gara oomishtummaatti jijjiiruun bu’aa qabatamaa fidaa akka jiru eeraniiru. Misoomni jallisii Godinicha keessatti gaggeeffamaa jirus aadaa omishaa jijjiiruuf gahee olaanaa kan taphate ta’uu ibsuun, qonnaan bultoonni Bona jallisii qamadii fi kuduraalee fi muduraalee adda addaa misoomsuu irratti bal’inaan hirmaachaa akka jiran ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Walga’iin Dhiibbaa Uumtoota Miidiyaa Hawaasaa Afriikaa bu’uura ijaarsa seenessa Ardichaa dagaagsu kaa’uun galma isaa milkeesseera
May 13, 2026 4
Caamsaa 5/2018(ENA) - Walgahiin dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Afrikaa bu’uura ijaarsa seenessa Ardichaa cimsu lafa kaa’uun galma isaa milkeessuu isaa Itti Aanaan Hoji gaggeessaa Olaanaa ‘Pulse of Africa’ (POA) Fitsumisheet Shimallis ibsan. Walga’iin dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Afriikaa inni jalqabaa (ASMIS 2026) mata duree "Dhiibbaa uumtoota Afrikaa fooyyofteef" jedhuun Finfinnee Yaadannoo Injifannoo Adwaatti gaggeeffamuun isaa ni yaadatama. Waltajjiin Ebla 29 fi 30 bara 2018 Miidiyaa ‘Pulse of Africa’ (POA) fi Intarpiraayizii teeknooloojii ‘E.G.A’ waliin qophaa’e kanaan dhiibbaa uumtoota miidiyaa dijitaalaa biyyoota Afrikaa 30 irraa walitti dhufan hirmaataniiru. Walga’iin dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Ardii hordoftoota miil. 321 ol qaban kanaa, seenessa Afriikaa ijoollee isheetiin hawaasa addunyaatti beeksisuuf kaayyoo kan godhateedha. Itti aanaan Hoji geessaa Olaanaa ‘Pulse of Africa’ (POA) Fitsumisheet Shimallis ENA’f akka ibsanitti; walga’ichi ijoollee Ardichaa walitti fiduun hidhata fi seenaa Afrikaa kan jabeessu milkaa’inni kan itti argameedha. Mallattoo bilisummaa ummattoota addunyaa cunqurfamanii kan ta’e kInjifannoon Adwaa bifa gaarii Afriikaa addunyaa dijitaalaatti agarsiisuuf kan dandeessise ta’uu ibsaniiru. Dhiibbaa uumtoonni miidiyaa hawaasaa biyya keessaa fi Ardii ulaagaalee adda addaan filataman walga’icharratti hirmaannaa milkaa’aa taasisuu isaanii dubbataniiru. Walga’icharratti dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Itiyoophiyaa 120 ol dabalatee, biyyoota Afrikaa 31 irraa dhiibbaa uumtoonni 60 hirmaachuu isaanii beeksisaniiru. Hirmaattonni walga’ichaa waa’ee Itiyoophiyaa fi Afriikaa hubannoo fooyya’aa argachuun, carraa egeree Ardii isaanii itti bocan uumameera jedhaniiru. Ergaa fi qabiyyeen dhiibbaa uumtoonni miidiyaa hawaasaa walga’icharratti dabarsan bifa sirrii Afrikaa addunyaatti kan agarsiisan ta’uu dubbataniiru. Dhaabbileen miidiyaa Afriikaa fi Addunyaa gabaasota Paan-Afirikaanummaa Ardii walitti hidhan hojjechuun, ijaarsa seenessa Ardiittiitiif kaka’umsa uumuu keessatti gahee olaanaa bahaniiru jedhaniiru. Walga’ichi bu’uura ijaarsa seenessa Afriikaa cimsan lafa kaa’uun galma isaa milkeesseera jechuun obbo Fitsumisheet Shimallis ibsaniiru. Yaa’ichaan cinaattis, dandeettii raawwachiisummaa Itiyoophiyaa, qabeenya Turizimii fi milkaa’ina bu’uuraalee misoomaa beeksisuun danda’ameera jedhan. Walga’icha bifa itti fufiinsa qabuun itti fufsiisuun, hojiiwwan ijaarsa seenaa gaarii Afrikaa cimsan raawwachuuf xiyyeeffannoon akka hojjetamu mirkaneessaniiru.
Adeemsi Filannoo falmii qaroomeen olaantummaa yaadaan ijaarsa sirna Dimokiraasiif bu’uura kaa’aa jira
May 13, 2026 105
Caamsaa 5/2018(ENA): Akkaataan adeemsa filannoo baranaa haala falmii qaroomeen olaantummaa yaadaan ijaarsa sirna deemokiraasiif bu’uura kaa’aa jiraachuu isaa, Walitti-qabaan Mana Maree Paartilee Siyaasaa Naannoo Beenishaangul Gumuuz obbo Abdusalaam Shangal dubbataniiru. Adeemsi falmii fi duulli na filadhaa kun, lammiileen imaammataa fi yaada caalmaa qabu irratti hundaa’anii akka filatan carraa guddaa kan uumu ta’uus himaniiru. Filannoo waliigalaa 7ffaa kanaan, paartileen siyaasaa Naannoo Beenishaangul Gumuuz keessatti dorgoman, yeroo qilleensaa fi filannoowwan miidiyaa adda addaa isaaniif kennameen fayyadamuun imaammata paartii isaanii beeksisaa fi ergaa "na filadhaa" dabarsaa jiru. Dura taa’aan paartii Sochii Bilisummaa Ummata Beenishangulii fi walitti-qabaan mana maree paartilee siyaasaa naannichaa ta'an obbo Abdusalaam Shangal, ENA’f akka ibsanitti , adeemsi filannoo baranaa karaa hedduun sochiin gaariin kan itti mul'atedha jedhaniiru. Paartileen naannichatti socho'an waltajjiiwwan falmii irratti yaada caalmaa qabuun dorgommii filannoof taasisan cimsuun itti fufuu isaanii ibsaniiru. Carraa isaaniif kennamee fi filannoowwan adda addaan uummata bira gahuun imaammataa fi tarsiimoo isaanii beeksisaa akka jiranis dubbataniiru. Adeemsi filannoo baranaa kun falmii qaroominaan gaggeeffamu irratti kan hundaa’e waan ta’eef, ijaarsa sirna deemokiraasiitiif bu’uura kaa’aa jiraachuu isaa ibsaniiru. Adeemsa kanaan, lammiileen imaammataa fi yaada paartilee sirriitti hubachuun akka filatan carraan uumamaa jiraachuu isaas eeraniiru. Boordiin Filannoo Itiyoophiyaa guyyaan sagalee kenniinsa filannoo waliigalaa 7ffaa Caamsaa 24 bara 2018 akka gaggeeffamu beeksisuun isaa ni yaadatama.
Mariin sadarkaa olaanaa gamtaa Afriikaa fi dhaabbata mootummoota gamtoomanii Finfinneetti ni taa’ama
May 13, 2026 40
Caamsaa 5/2018(ENA)- Mariin sadarkaa olaanaa gamtaa Afriikaa fi dhaabbata mootummoota gamtoomanii 10ffaan teessoo muummee gamtichaa Finfinneetti har’a ni taa’ama. Dura taa’aan komishinii gamtaa Afriikaa Mahaammud Alii Yusuuf fi barreessaan olaanaa dhaabbata mootummoota gamtoomanii Antooniyoo Gutareez marii kanarratti akka argaman eegama. Mariin kun tumsa tarsiimawaa misooma Afriikaa fi bulchiinsa idil addunyaa qaamolee lamaan jidduu jiru cimsuuf kan akeekamedha. Tumsa dhaabbilee lamaan jidduu jiru, itti gaafatamaa fi tumsa waloo misoomaan, bulchiinsaan, deeggarsa namoomaa fi ijaarsa nageenyaa akkasumas dhimmoota dursi kennamuuf irratti tumsa jiru guddisuun akka danda’amu mariin ni gaggeeffama. Marii sadarkaa olaanaatti taa’amu kanarratti dhimmoonni tarsiimawoo hedduun kan irratti mari’ataman yoo ta’u, keessumaa ajandaan 2063 fi raawwii hojiirra oolmaa karoora boqonnaa lammaffaa kan waggaa kudhanii si’achiisuu akkasumas qooda giddu galeessaa Afriikaan imaammata idil addunyaa fi bulchiinsa keessatti qabdu eeguu kan jedhan ajandaawwan xiyyeeffannoon kennameefidha. Dabalataanis faayinaansii misoomaa “irkattummaarraa gara birmadummaatti cehe” mata duree gamtaa Afriikaa 2026 kan wagga kan ta’e dhiheessii bishaan dhugaatii fulla’aa fi eegumsa qulqullinaa, akkasumas riifoormii dhaabbilee idil addunyaa fi bakka bu’ummaa Afriikaan mana maree nageenyaa mootummoota gamtoomanii keessatti qabdu irratti ni mari’atama. Waltajjiin kun rakkoolee Ardiif furmaata Afriikaa fiduu, qabeenya biyya keessatti walitti qabamu guddisuu, fayyadama dargaggootaa fi dubartootaa mirkaneessuu akkasumas walitti hidhamiinsa xiyyeeffannoowwan misoomaa dursi kennamuuf kan Ardii fi idil addunyaa jidduu jiru cimsuun murteessaa ta’uu xiyyeeffannoon kan kennamuuf ta’uun beekameera. Bu’aalee marii kanarraa eegaman keessaa qindoomina tarsiimawaa fooyya’aa, jijjiirama sirna faayinaansii idil addunyaa haqa qabeessa, mata duree gamtaa Afriikaa kan wagga ilaalchisuun qindoomina cimaa uumuu fi sirna mootummoota gamtoomanii keessatti bakka bu’ummaan Afriikaa haqa qabeessi akka jirattuuf waamicha dhihaatan cimsuu kan jedhan akka keessatti argaman gamtichi odeeffannoo ENA’f ergeen beeksiseera. Dura taa’aan komishinii gamtaa Afriikaa Mahaammud Alii Yuusuuf fi barreessaan olaanaa dhaabbata mootummoota gamtoomanii Antooniyoo Gutareez bu’aa marii kanaa ilaalchisuun ibsa waloo ni kennu.
Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad turtii Keeniyaatti taasisan xumuruun gara Itiyoophiyaatti deebi'ani.
May 12, 2026 667
Caamsaa 4/2018(ENA): Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad turtii Keeniyaatti taasisan xumuruun gara Itiyoophiyaatti deebi'aniiru. Yaa'ii Afrikaa foorwaardi Keeniyaatti qophaa'e xumuruun gara biyyaatti deebi'aniiru. Yaa'ichi walta'insa Faransaayiifi Keeniyaatiin qophaa'e.
Kan mul'ate
Godina Shawaa Bahaatti bu’uuraalee jallisii babal’isuun oomishaa fi oomishtummaa guddisuuf xiyyeeffannoon kennameera
May 13, 2026 1
Caamsaa 5/2018 (ENA): Naannoo Oromiyaa Godina Shawaa Bahaatti bu’uuraalee jallisii babal’isuun oomishaa fi oomishtummaa guddisuuf xiyyeeffannoon kennamee hojjetamaa jira jedhe Waajjirri Jallisii fi Misooma horsiisee bultootaa Godinichaa. Haaromsa waggoota saddeet darban keessatti lafa heektaara kuma 301jallisiin misoomsuuf kan dandeessisu motorri bishaan harkisan kuma 20 ol raabsamuu isaanii gabaafameera. Akka itti gaafatamaan waajjirichaa obbo Umarsan Leencamoo himanitti, hanqina roobaa Godinichaatiin oomishni hir’achaa dhufe bakka buusuuf qabeenya bishaan gubbaa fi lafa jalaa fayyadamuun misooma jallisii irratti xiyyeeffannaan addaa kennameera jedhani. Hojii kana daran cimsuuf ji’oota sagal darban qofa keessatti jenereetaroota bishaan harkisan kuma 1 fi 510 qonnaan bultootaa fi horsiisee bultootaaf akka dhiyaatu taasifameera jedhan. Jenereetaroota qonnaan bultootaaf kennaman keessaa motoroonni humna aduutiin hojjetan faalama naannoo hir’isuu fi baasii xiqqaa ta’an 18 akka jiran eeraniiru. Biiroo Jallisii fi Misooma Horsiisee bultootaa Naannoo Oromiyaa fi qooda fudhattoota biroo waliin ta’uun boolli bishaan gadi fagoo 27 qotamee tajaajilaaf kan oole yoo ta’u, sababa kanaan lafti dabalataa heektaara kuma 22 jallisiin kan misoomsame ta’u ibsaniiru. Fakkeenyaaf pirojektoonni jallisii Finnaa Biskee, Bofa Walancitii, Boosat Fantaallee fi Laaffisaa kanneen jedhaman yeroo ammaa humna guutuun tajaajila kennaa akka jiran eeraniiru. Akkasumas, babal’inni marsaa lammaffaa Booranaa fi Boosat Fantaallee gaggeeffamaa akka jiru ibsaniiru. Misoomni jallisii kun qonnaan bultoonni yeroo roobaa eeguun qofa omishan hanqina oomishaa hir’isuuf qofa osoo hin taane, aadaa hojii jijjiiruun waggaatti hanga si’a sadii oomishuuf kan dandeessise ta’uu ibsaniiru. Kunis gareewwan hawaasaa kanaan dura sagantaa saaftineetii naannoo sanaa irraa fayyadamaa turan, qonnaan bulaa hirkattummaa irraa gara oomishtummaatti jijjiiruun bu’aa qabatamaa fidaa akka jiru eeraniiru. Misoomni jallisii Godinicha keessatti gaggeeffamaa jirus aadaa omishaa jijjiiruuf gahee olaanaa kan taphate ta’uu ibsuun, qonnaan bultoonni Bona jallisii qamadii fi kuduraalee fi muduraalee adda addaa misoomsuu irratti bal’inaan hirmaachaa akka jiran ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Walga’iin Dhiibbaa Uumtoota Miidiyaa Hawaasaa Afriikaa bu’uura ijaarsa seenessa Ardichaa dagaagsu kaa’uun galma isaa milkeesseera
May 13, 2026 4
Caamsaa 5/2018(ENA) - Walgahiin dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Afrikaa bu’uura ijaarsa seenessa Ardichaa cimsu lafa kaa’uun galma isaa milkeessuu isaa Itti Aanaan Hoji gaggeessaa Olaanaa ‘Pulse of Africa’ (POA) Fitsumisheet Shimallis ibsan. Walga’iin dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Afriikaa inni jalqabaa (ASMIS 2026) mata duree "Dhiibbaa uumtoota Afrikaa fooyyofteef" jedhuun Finfinnee Yaadannoo Injifannoo Adwaatti gaggeeffamuun isaa ni yaadatama. Waltajjiin Ebla 29 fi 30 bara 2018 Miidiyaa ‘Pulse of Africa’ (POA) fi Intarpiraayizii teeknooloojii ‘E.G.A’ waliin qophaa’e kanaan dhiibbaa uumtoota miidiyaa dijitaalaa biyyoota Afrikaa 30 irraa walitti dhufan hirmaataniiru. Walga’iin dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Ardii hordoftoota miil. 321 ol qaban kanaa, seenessa Afriikaa ijoollee isheetiin hawaasa addunyaatti beeksisuuf kaayyoo kan godhateedha. Itti aanaan Hoji geessaa Olaanaa ‘Pulse of Africa’ (POA) Fitsumisheet Shimallis ENA’f akka ibsanitti; walga’ichi ijoollee Ardichaa walitti fiduun hidhata fi seenaa Afrikaa kan jabeessu milkaa’inni kan itti argameedha. Mallattoo bilisummaa ummattoota addunyaa cunqurfamanii kan ta’e kInjifannoon Adwaa bifa gaarii Afriikaa addunyaa dijitaalaatti agarsiisuuf kan dandeessise ta’uu ibsaniiru. Dhiibbaa uumtoonni miidiyaa hawaasaa biyya keessaa fi Ardii ulaagaalee adda addaan filataman walga’icharratti hirmaannaa milkaa’aa taasisuu isaanii dubbataniiru. Walga’icharratti dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Itiyoophiyaa 120 ol dabalatee, biyyoota Afrikaa 31 irraa dhiibbaa uumtoonni 60 hirmaachuu isaanii beeksisaniiru. Hirmaattonni walga’ichaa waa’ee Itiyoophiyaa fi Afriikaa hubannoo fooyya’aa argachuun, carraa egeree Ardii isaanii itti bocan uumameera jedhaniiru. Ergaa fi qabiyyeen dhiibbaa uumtoonni miidiyaa hawaasaa walga’icharratti dabarsan bifa sirrii Afrikaa addunyaatti kan agarsiisan ta’uu dubbataniiru. Dhaabbileen miidiyaa Afriikaa fi Addunyaa gabaasota Paan-Afirikaanummaa Ardii walitti hidhan hojjechuun, ijaarsa seenessa Ardiittiitiif kaka’umsa uumuu keessatti gahee olaanaa bahaniiru jedhaniiru. Walga’ichi bu’uura ijaarsa seenessa Afriikaa cimsan lafa kaa’uun galma isaa milkeesseera jechuun obbo Fitsumisheet Shimallis ibsaniiru. Yaa’ichaan cinaattis, dandeettii raawwachiisummaa Itiyoophiyaa, qabeenya Turizimii fi milkaa’ina bu’uuraalee misoomaa beeksisuun danda’ameera jedhan. Walga’icha bifa itti fufiinsa qabuun itti fufsiisuun, hojiiwwan ijaarsa seenaa gaarii Afrikaa cimsan raawwachuuf xiyyeeffannoon akka hojjetamu mirkaneessaniiru.
Adeemsi Filannoo falmii qaroomeen olaantummaa yaadaan ijaarsa sirna Dimokiraasiif bu’uura kaa’aa jira
May 13, 2026 105
Caamsaa 5/2018(ENA): Akkaataan adeemsa filannoo baranaa haala falmii qaroomeen olaantummaa yaadaan ijaarsa sirna deemokiraasiif bu’uura kaa’aa jiraachuu isaa, Walitti-qabaan Mana Maree Paartilee Siyaasaa Naannoo Beenishaangul Gumuuz obbo Abdusalaam Shangal dubbataniiru. Adeemsi falmii fi duulli na filadhaa kun, lammiileen imaammataa fi yaada caalmaa qabu irratti hundaa’anii akka filatan carraa guddaa kan uumu ta’uus himaniiru. Filannoo waliigalaa 7ffaa kanaan, paartileen siyaasaa Naannoo Beenishaangul Gumuuz keessatti dorgoman, yeroo qilleensaa fi filannoowwan miidiyaa adda addaa isaaniif kennameen fayyadamuun imaammata paartii isaanii beeksisaa fi ergaa "na filadhaa" dabarsaa jiru. Dura taa’aan paartii Sochii Bilisummaa Ummata Beenishangulii fi walitti-qabaan mana maree paartilee siyaasaa naannichaa ta'an obbo Abdusalaam Shangal, ENA’f akka ibsanitti , adeemsi filannoo baranaa karaa hedduun sochiin gaariin kan itti mul'atedha jedhaniiru. Paartileen naannichatti socho'an waltajjiiwwan falmii irratti yaada caalmaa qabuun dorgommii filannoof taasisan cimsuun itti fufuu isaanii ibsaniiru. Carraa isaaniif kennamee fi filannoowwan adda addaan uummata bira gahuun imaammataa fi tarsiimoo isaanii beeksisaa akka jiranis dubbataniiru. Adeemsi filannoo baranaa kun falmii qaroominaan gaggeeffamu irratti kan hundaa’e waan ta’eef, ijaarsa sirna deemokiraasiitiif bu’uura kaa’aa jiraachuu isaa ibsaniiru. Adeemsa kanaan, lammiileen imaammataa fi yaada paartilee sirriitti hubachuun akka filatan carraan uumamaa jiraachuu isaas eeraniiru. Boordiin Filannoo Itiyoophiyaa guyyaan sagalee kenniinsa filannoo waliigalaa 7ffaa Caamsaa 24 bara 2018 akka gaggeeffamu beeksisuun isaa ni yaadatama.
Mariin sadarkaa olaanaa gamtaa Afriikaa fi dhaabbata mootummoota gamtoomanii Finfinneetti ni taa’ama
May 13, 2026 40
Caamsaa 5/2018(ENA)- Mariin sadarkaa olaanaa gamtaa Afriikaa fi dhaabbata mootummoota gamtoomanii 10ffaan teessoo muummee gamtichaa Finfinneetti har’a ni taa’ama. Dura taa’aan komishinii gamtaa Afriikaa Mahaammud Alii Yusuuf fi barreessaan olaanaa dhaabbata mootummoota gamtoomanii Antooniyoo Gutareez marii kanarratti akka argaman eegama. Mariin kun tumsa tarsiimawaa misooma Afriikaa fi bulchiinsa idil addunyaa qaamolee lamaan jidduu jiru cimsuuf kan akeekamedha. Tumsa dhaabbilee lamaan jidduu jiru, itti gaafatamaa fi tumsa waloo misoomaan, bulchiinsaan, deeggarsa namoomaa fi ijaarsa nageenyaa akkasumas dhimmoota dursi kennamuuf irratti tumsa jiru guddisuun akka danda’amu mariin ni gaggeeffama. Marii sadarkaa olaanaatti taa’amu kanarratti dhimmoonni tarsiimawoo hedduun kan irratti mari’ataman yoo ta’u, keessumaa ajandaan 2063 fi raawwii hojiirra oolmaa karoora boqonnaa lammaffaa kan waggaa kudhanii si’achiisuu akkasumas qooda giddu galeessaa Afriikaan imaammata idil addunyaa fi bulchiinsa keessatti qabdu eeguu kan jedhan ajandaawwan xiyyeeffannoon kennameefidha. Dabalataanis faayinaansii misoomaa “irkattummaarraa gara birmadummaatti cehe” mata duree gamtaa Afriikaa 2026 kan wagga kan ta’e dhiheessii bishaan dhugaatii fulla’aa fi eegumsa qulqullinaa, akkasumas riifoormii dhaabbilee idil addunyaa fi bakka bu’ummaa Afriikaan mana maree nageenyaa mootummoota gamtoomanii keessatti qabdu irratti ni mari’atama. Waltajjiin kun rakkoolee Ardiif furmaata Afriikaa fiduu, qabeenya biyya keessatti walitti qabamu guddisuu, fayyadama dargaggootaa fi dubartootaa mirkaneessuu akkasumas walitti hidhamiinsa xiyyeeffannoowwan misoomaa dursi kennamuuf kan Ardii fi idil addunyaa jidduu jiru cimsuun murteessaa ta’uu xiyyeeffannoon kan kennamuuf ta’uun beekameera. Bu’aalee marii kanarraa eegaman keessaa qindoomina tarsiimawaa fooyya’aa, jijjiirama sirna faayinaansii idil addunyaa haqa qabeessa, mata duree gamtaa Afriikaa kan wagga ilaalchisuun qindoomina cimaa uumuu fi sirna mootummoota gamtoomanii keessatti bakka bu’ummaan Afriikaa haqa qabeessi akka jirattuuf waamicha dhihaatan cimsuu kan jedhan akka keessatti argaman gamtichi odeeffannoo ENA’f ergeen beeksiseera. Dura taa’aan komishinii gamtaa Afriikaa Mahaammud Alii Yuusuuf fi barreessaan olaanaa dhaabbata mootummoota gamtoomanii Antooniyoo Gutareez bu’aa marii kanaa ilaalchisuun ibsa waloo ni kennu.
Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad turtii Keeniyaatti taasisan xumuruun gara Itiyoophiyaatti deebi'ani.
May 12, 2026 667
Caamsaa 4/2018(ENA): Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad turtii Keeniyaatti taasisan xumuruun gara Itiyoophiyaatti deebi'aniiru. Yaa'ii Afrikaa foorwaardi Keeniyaatti qophaa'e xumuruun gara biyyaatti deebi'aniiru. Yaa'ichi walta'insa Faransaayiifi Keeniyaatiin qophaa'e.
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasa
Adeemsi Filannoo falmii qaroomeen olaantummaa yaadaan ijaarsa sirna Dimokiraasiif bu’uura kaa’aa jira
May 13, 2026 105
Caamsaa 5/2018(ENA): Akkaataan adeemsa filannoo baranaa haala falmii qaroomeen olaantummaa yaadaan ijaarsa sirna deemokiraasiif bu’uura kaa’aa jiraachuu isaa, Walitti-qabaan Mana Maree Paartilee Siyaasaa Naannoo Beenishaangul Gumuuz obbo Abdusalaam Shangal dubbataniiru. Adeemsi falmii fi duulli na filadhaa kun, lammiileen imaammataa fi yaada caalmaa qabu irratti hundaa’anii akka filatan carraa guddaa kan uumu ta’uus himaniiru. Filannoo waliigalaa 7ffaa kanaan, paartileen siyaasaa Naannoo Beenishaangul Gumuuz keessatti dorgoman, yeroo qilleensaa fi filannoowwan miidiyaa adda addaa isaaniif kennameen fayyadamuun imaammata paartii isaanii beeksisaa fi ergaa "na filadhaa" dabarsaa jiru. Dura taa’aan paartii Sochii Bilisummaa Ummata Beenishangulii fi walitti-qabaan mana maree paartilee siyaasaa naannichaa ta'an obbo Abdusalaam Shangal, ENA’f akka ibsanitti , adeemsi filannoo baranaa karaa hedduun sochiin gaariin kan itti mul'atedha jedhaniiru. Paartileen naannichatti socho'an waltajjiiwwan falmii irratti yaada caalmaa qabuun dorgommii filannoof taasisan cimsuun itti fufuu isaanii ibsaniiru. Carraa isaaniif kennamee fi filannoowwan adda addaan uummata bira gahuun imaammataa fi tarsiimoo isaanii beeksisaa akka jiranis dubbataniiru. Adeemsi filannoo baranaa kun falmii qaroominaan gaggeeffamu irratti kan hundaa’e waan ta’eef, ijaarsa sirna deemokiraasiitiif bu’uura kaa’aa jiraachuu isaa ibsaniiru. Adeemsa kanaan, lammiileen imaammataa fi yaada paartilee sirriitti hubachuun akka filatan carraan uumamaa jiraachuu isaas eeraniiru. Boordiin Filannoo Itiyoophiyaa guyyaan sagalee kenniinsa filannoo waliigalaa 7ffaa Caamsaa 24 bara 2018 akka gaggeeffamu beeksisuun isaa ni yaadatama.
Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad turtii Keeniyaatti taasisan xumuruun gara Itiyoophiyaatti deebi'ani.
May 12, 2026 667
Caamsaa 4/2018(ENA): Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad turtii Keeniyaatti taasisan xumuruun gara Itiyoophiyaatti deebi'aniiru. Yaa'ii Afrikaa foorwaardi Keeniyaatti qophaa'e xumuruun gara biyyaatti deebi'aniiru. Yaa'ichi walta'insa Faransaayiifi Keeniyaatiin qophaa'e.
Itiyoophiyaan misooma industirii magariisaa fi ce'umsa anniisaa keessatti gahee adda duree taphachuu itti fufti - Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad
May 12, 2026 306
Caamsaa 4/2018 (ENA): Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad Itiyoophiyaan misooma industirii magariisaa fi ce’umsa anniisaa keessatti gahee adda duree taphachuu akka itti fuftu ibsaniiru. Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad ergaa fuula miidiyaa hawaasaa isaanii irratti dabarsaniin, Yaa’ii Afriikaa Foorwaardi Keeniyaa Naayiroobii keessatti gaggeeffamaa jiru irratti muuxannoo Itiyoophiyaa kan Pireezidaanti Wiliyaam Ruutoo fi Pirezidaantii Amaanu’eel Maakroon waliin qopheessan irratti qoodaniiru. Keessattuu waltajjii marii misooma industirii magariisaa fi ce’umsa anniisaa irratti gaggeeffameen muuxannoo Itiyoophiyaa irraa yaadonni sadarkaa olaanaa akka fudhataman hubachiisaniiru. Itiyoophiyaan gama lamaan caqafaman keessatti hojii eegalte cimsuun gahee adda duree taphachuu akka itti fuftu Ministirri Muummee mirkaneessaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
.jpg)
Naannichatti qophii filannoo walii galaa 7ffaaf haalli mijataan uumameera
May 12, 2026 380
Caamsaa 4/2018(ENA)- Naannoo Harariitti qophii filannoo walii galaa 7ffaaf haalli mijataan uumame hojii bu’a qabeessa hojjechuuf akka isaan gargaaree fi adeemsa filannichaarratti hirmaannaa cimaa taasisa akka jiran paartileen siyaasaa naannicha keessa socho’an ibsan. Paartileen siyaasaa kunneen keessumaa qophiin filannoo haqa qabeessaa fi karaa hammataa ta’een hojjetamaa jiraachuu eeranii, filannichi demokiraatawaa, haqa qabeessa, naga qabeessaa fi amanamaa akka ta’u hojjechaa akka jiran dubbataniiru. Walitti qabaa mana maree waloo paartilee siyaasaa naannoo Hararii fi qindeessituun paartii tokkummaa biyyaalessaa Itiyoophiyaa Dirree Dawaa fi naannichaa adde Hasanat Muummee, haalli mijataa dorgommii filannoo uumamee fi paartileen mana maree waloo dammaqinaan akka hirmaatan haala mijataa uumeera jedhan. Paartileen kunneen keessumaa carraa miidiyaaleedhaan isaaniif kennametti gargaaramuun ijaarsa sirna demokiraasiif qoodasaanii bahaa akka jiranii fi sochii amma ammaatti taasisaniin rakkoon tokkollee akka isaan hin mudanne beeksisaniiru. Ummanni kaardii filannoo akka fudhatu gama gochuutiin akkaataa mana maree walootiin hojii bal’aa hojjechuusaanii kan ibsan ammoo paartii badhaadhinaatti daarektara ijaarsa aadaa demokiraasii waajjira dame naannoo Hararii Hasan Abdiiti. Akkaataa sagantaa boordiin filannoo baaseetiin paartileen hundi yaada filmaataa qaban karaa bilisaa fi nagaa ummata filatuuf beeksisaa akka jiran eeraniiru. Itti aanaa walitti qabaan mana maree paartilee siyaasaa naannoo Hararii fi itti aanaan walitti qabaa paartii bilisummaa fi tokkummaa naannichaa Abdulhafiiz Ahimad paartiinsaanii filannoo walii galaa 7ffaa irratti ciminaan hirmaachaa akka jiru dubbataniiru. Hojiilee filannoon duraa amma ammaatti hojjetaniin paartiinsaanii rakkoo tokko malee socho’aa akka jiru eeranii, fuulduras filannichi naga qabeessaa fi demokiraatawaa ta’ee akka xumuramu akka hojjetan ibsaniiru. Filannoo walii galaa 7faa irratti naannoo Harariitti mana maree naannoof dhuunfaaf kan dorgoman Jamaal Abbaagaroo Ahimad karaa addaddaa filannoof dadamaqsaa akka jiran dubbataniiru.
.jpg)
Itiyoophiyaa fi Ameerikaan marii dhimma biyyoota lameenii irratti mari’atan
May 12, 2026 358
Caamsaa 4/2018 (ENA): Itiyoophiyaa fi Ameerikaan hariiroo biyyoota lamaanii daran cimsuuf Waashingitan DCtti marii gaggeessan. Jilli Ministira Dhimma Alaa Dr. Geediyoon Ximootiyoosiin durfamuu fi Gorsaa Dhimma Diinagdee Ministira Muummee Ambaasaaddar Girmaa Birruu fi Daarektarri Olaanaa Tajaajila Nageenyaa fi Odeeffannoo Biyyaalessaa Jenaraal Ambaasaaddar Reedwaan Huseen dabalatee gita isaanii Ameerikaa waliin mari’ataniiru. Mariin caasaa biyyoota lamaanii Itiyoophiyaa fi Ameerikaan gaggeeffame kun mata dureewwan sadii irratti kan xiyeeffatu yoo ta’u isaaniis: badhaadhina dinagdee, daldalaa fi invastimantii; ittisaa fi nageenya; akkasumas nagaa fi tasgabbii naannoodha. Mariin caasaa biyyoota lamaanii kun hariiroo biyyoota lamaanii haala itti fufiinsa qabuun kan cimsu ta’uu odeeffannoon Ministeera Dhimma Alaa ni ibsa. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Waggoota shanan darban walitti fufinsaan hojiiwwan hojjetamaniin dubartoota bu’uura badhaadhinaa biyyattii taasisuu dandeenyeerra-Aadde Adaanech Abeebee
May 10, 2026 944
Caamsaa 2/2018 (ENA): Waggoota shanan darban walitti fufinsaan hojiiwwan hojjetamaniin dubartoota bu’uura badhaadhinaa biyyattii taasisuu dandeenyeerra jedhani kantiibaan magaalaa Finfinee Aadde Adaanech Abeebee. Kantiibaan kun kana kan ibsan duula filannoo Paartii Badhaadhinaa dubartoonni qofti irratti hirmaatan irrattidha. Waltajjii adda ta’e kana irratti kaadhimtoonnii fi deeggartoonni paartichaa kutaa magaalota hundarraa hirmaataniiru. Kantiibaan magaalattii aadde Adaanech Abeebeen ergaa waltajjicharratti dabarsaniin, hirmaannaa guutuu fi fayyadamummaa dubartootaa malee badhaadhina biyyattii mirkaneessuun waan hin yaadamne ta’uu dubbataniiru. Waggoota shanan darban keessatti dubartoota irratti xiyyeeffachuun hojiin hojjetame milkaa’inoonni gurguddaa galmaa’uu danda’eera jedhan. Kantiibaan kun dubartoonni dhaabbilee ijoo magaalattii keessatti haala bu’a qabeessa ta’een hoogganaa akka jiran kan himan yoo ta’u, kunis dhimma hirmaannaa qofa osoo hin taane qabatamaan bu’a qabeessummaa isaanii kan mirkaneessedha jedhani. Dubartoonni gama carraa hojii uumuun haalaan fayyadamoo taasisuuf hojiin bu’a qabeessa ta’e hojjetameera jedhan. Imalli gara badhaadhinaatti taasifamu kan duubatti hin deebine ta’uu kan eeran kantiibaan kun, siyaasni dhaabichaa olola duwwaa osoo hin taane bu'aa qabatamaan hojii bu’a qabeessa kan hojjetu ta’uu dubbataniiru. Waggoota darban keessatti hojiiwwan gurguddoon magaalicha keessatti faayidaa dubartootaaf jecha hojjetamaa turan kabajaa fi iddoo guddaa dhaabichi dubartootaaf kenne kan mul’isu ta’uus himaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Duulli filannoo dubartoonni Paartii Badhaadhinaa irratti Hirmaatan gaggeeffame
May 10, 2026 593
Caamsaa 2/2018 (ENA): Duulli filannoo dubartoonni Paartii Badhaadhinaa qofti irratti hirmaatan gaggeeffameera. Sagantaan kun hojiiwwan gurguddoo waggoota shanan darban magaalattii keessatti fayyadamummaa lammiilee mirkaneessuuf hojjetamaa turan ibsameera. Keessattuu hojiin fayyadamummaa hunda galeessa dubartootaa mirkaneesses ibsameera. Sagantaa addaa kana keessatti, Miseensa Hojii Raawwachiiftuu Paartii Badhaadhinaa fi Kantiibaa Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee dabalatee kaadhimamtoonni Paartii Badhaadhinaa fi deeggartoonni paartii kutaa magaalota hundarraa walitti dhufan hirmaataniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI
Siyaasa
Adeemsi Filannoo falmii qaroomeen olaantummaa yaadaan ijaarsa sirna Dimokiraasiif bu’uura kaa’aa jira
May 13, 2026 105
Caamsaa 5/2018(ENA): Akkaataan adeemsa filannoo baranaa haala falmii qaroomeen olaantummaa yaadaan ijaarsa sirna deemokiraasiif bu’uura kaa’aa jiraachuu isaa, Walitti-qabaan Mana Maree Paartilee Siyaasaa Naannoo Beenishaangul Gumuuz obbo Abdusalaam Shangal dubbataniiru. Adeemsi falmii fi duulli na filadhaa kun, lammiileen imaammataa fi yaada caalmaa qabu irratti hundaa’anii akka filatan carraa guddaa kan uumu ta’uus himaniiru. Filannoo waliigalaa 7ffaa kanaan, paartileen siyaasaa Naannoo Beenishaangul Gumuuz keessatti dorgoman, yeroo qilleensaa fi filannoowwan miidiyaa adda addaa isaaniif kennameen fayyadamuun imaammata paartii isaanii beeksisaa fi ergaa "na filadhaa" dabarsaa jiru. Dura taa’aan paartii Sochii Bilisummaa Ummata Beenishangulii fi walitti-qabaan mana maree paartilee siyaasaa naannichaa ta'an obbo Abdusalaam Shangal, ENA’f akka ibsanitti , adeemsi filannoo baranaa karaa hedduun sochiin gaariin kan itti mul'atedha jedhaniiru. Paartileen naannichatti socho'an waltajjiiwwan falmii irratti yaada caalmaa qabuun dorgommii filannoof taasisan cimsuun itti fufuu isaanii ibsaniiru. Carraa isaaniif kennamee fi filannoowwan adda addaan uummata bira gahuun imaammataa fi tarsiimoo isaanii beeksisaa akka jiranis dubbataniiru. Adeemsi filannoo baranaa kun falmii qaroominaan gaggeeffamu irratti kan hundaa’e waan ta’eef, ijaarsa sirna deemokiraasiitiif bu’uura kaa’aa jiraachuu isaa ibsaniiru. Adeemsa kanaan, lammiileen imaammataa fi yaada paartilee sirriitti hubachuun akka filatan carraan uumamaa jiraachuu isaas eeraniiru. Boordiin Filannoo Itiyoophiyaa guyyaan sagalee kenniinsa filannoo waliigalaa 7ffaa Caamsaa 24 bara 2018 akka gaggeeffamu beeksisuun isaa ni yaadatama.
Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad turtii Keeniyaatti taasisan xumuruun gara Itiyoophiyaatti deebi'ani.
May 12, 2026 667
Caamsaa 4/2018(ENA): Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad turtii Keeniyaatti taasisan xumuruun gara Itiyoophiyaatti deebi'aniiru. Yaa'ii Afrikaa foorwaardi Keeniyaatti qophaa'e xumuruun gara biyyaatti deebi'aniiru. Yaa'ichi walta'insa Faransaayiifi Keeniyaatiin qophaa'e.
Itiyoophiyaan misooma industirii magariisaa fi ce'umsa anniisaa keessatti gahee adda duree taphachuu itti fufti - Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad
May 12, 2026 306
Caamsaa 4/2018 (ENA): Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad Itiyoophiyaan misooma industirii magariisaa fi ce’umsa anniisaa keessatti gahee adda duree taphachuu akka itti fuftu ibsaniiru. Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad ergaa fuula miidiyaa hawaasaa isaanii irratti dabarsaniin, Yaa’ii Afriikaa Foorwaardi Keeniyaa Naayiroobii keessatti gaggeeffamaa jiru irratti muuxannoo Itiyoophiyaa kan Pireezidaanti Wiliyaam Ruutoo fi Pirezidaantii Amaanu’eel Maakroon waliin qopheessan irratti qoodaniiru. Keessattuu waltajjii marii misooma industirii magariisaa fi ce’umsa anniisaa irratti gaggeeffameen muuxannoo Itiyoophiyaa irraa yaadonni sadarkaa olaanaa akka fudhataman hubachiisaniiru. Itiyoophiyaan gama lamaan caqafaman keessatti hojii eegalte cimsuun gahee adda duree taphachuu akka itti fuftu Ministirri Muummee mirkaneessaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Naannichatti qophii filannoo walii galaa 7ffaaf haalli mijataan uumameera
May 12, 2026 380
Caamsaa 4/2018(ENA)- Naannoo Harariitti qophii filannoo walii galaa 7ffaaf haalli mijataan uumame hojii bu’a qabeessa hojjechuuf akka isaan gargaaree fi adeemsa filannichaarratti hirmaannaa cimaa taasisa akka jiran paartileen siyaasaa naannicha keessa socho’an ibsan. Paartileen siyaasaa kunneen keessumaa qophiin filannoo haqa qabeessaa fi karaa hammataa ta’een hojjetamaa jiraachuu eeranii, filannichi demokiraatawaa, haqa qabeessa, naga qabeessaa fi amanamaa akka ta’u hojjechaa akka jiran dubbataniiru. Walitti qabaa mana maree waloo paartilee siyaasaa naannoo Hararii fi qindeessituun paartii tokkummaa biyyaalessaa Itiyoophiyaa Dirree Dawaa fi naannichaa adde Hasanat Muummee, haalli mijataa dorgommii filannoo uumamee fi paartileen mana maree waloo dammaqinaan akka hirmaatan haala mijataa uumeera jedhan. Paartileen kunneen keessumaa carraa miidiyaaleedhaan isaaniif kennametti gargaaramuun ijaarsa sirna demokiraasiif qoodasaanii bahaa akka jiranii fi sochii amma ammaatti taasisaniin rakkoon tokkollee akka isaan hin mudanne beeksisaniiru. Ummanni kaardii filannoo akka fudhatu gama gochuutiin akkaataa mana maree walootiin hojii bal’aa hojjechuusaanii kan ibsan ammoo paartii badhaadhinaatti daarektara ijaarsa aadaa demokiraasii waajjira dame naannoo Hararii Hasan Abdiiti. Akkaataa sagantaa boordiin filannoo baaseetiin paartileen hundi yaada filmaataa qaban karaa bilisaa fi nagaa ummata filatuuf beeksisaa akka jiran eeraniiru. Itti aanaa walitti qabaan mana maree paartilee siyaasaa naannoo Hararii fi itti aanaan walitti qabaa paartii bilisummaa fi tokkummaa naannichaa Abdulhafiiz Ahimad paartiinsaanii filannoo walii galaa 7ffaa irratti ciminaan hirmaachaa akka jiru dubbataniiru. Hojiilee filannoon duraa amma ammaatti hojjetaniin paartiinsaanii rakkoo tokko malee socho’aa akka jiru eeranii, fuulduras filannichi naga qabeessaa fi demokiraatawaa ta’ee akka xumuramu akka hojjetan ibsaniiru. Filannoo walii galaa 7faa irratti naannoo Harariitti mana maree naannoof dhuunfaaf kan dorgoman Jamaal Abbaagaroo Ahimad karaa addaddaa filannoof dadamaqsaa akka jiran dubbataniiru.
Itiyoophiyaa fi Ameerikaan marii dhimma biyyoota lameenii irratti mari’atan
May 12, 2026 358
Caamsaa 4/2018 (ENA): Itiyoophiyaa fi Ameerikaan hariiroo biyyoota lamaanii daran cimsuuf Waashingitan DCtti marii gaggeessan. Jilli Ministira Dhimma Alaa Dr. Geediyoon Ximootiyoosiin durfamuu fi Gorsaa Dhimma Diinagdee Ministira Muummee Ambaasaaddar Girmaa Birruu fi Daarektarri Olaanaa Tajaajila Nageenyaa fi Odeeffannoo Biyyaalessaa Jenaraal Ambaasaaddar Reedwaan Huseen dabalatee gita isaanii Ameerikaa waliin mari’ataniiru. Mariin caasaa biyyoota lamaanii Itiyoophiyaa fi Ameerikaan gaggeeffame kun mata dureewwan sadii irratti kan xiyeeffatu yoo ta’u isaaniis: badhaadhina dinagdee, daldalaa fi invastimantii; ittisaa fi nageenya; akkasumas nagaa fi tasgabbii naannoodha. Mariin caasaa biyyoota lamaanii kun hariiroo biyyoota lamaanii haala itti fufiinsa qabuun kan cimsu ta’uu odeeffannoon Ministeera Dhimma Alaa ni ibsa. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Waggoota shanan darban walitti fufinsaan hojiiwwan hojjetamaniin dubartoota bu’uura badhaadhinaa biyyattii taasisuu dandeenyeerra-Aadde Adaanech Abeebee
May 10, 2026 944
Caamsaa 2/2018 (ENA): Waggoota shanan darban walitti fufinsaan hojiiwwan hojjetamaniin dubartoota bu’uura badhaadhinaa biyyattii taasisuu dandeenyeerra jedhani kantiibaan magaalaa Finfinee Aadde Adaanech Abeebee. Kantiibaan kun kana kan ibsan duula filannoo Paartii Badhaadhinaa dubartoonni qofti irratti hirmaatan irrattidha. Waltajjii adda ta’e kana irratti kaadhimtoonnii fi deeggartoonni paartichaa kutaa magaalota hundarraa hirmaataniiru. Kantiibaan magaalattii aadde Adaanech Abeebeen ergaa waltajjicharratti dabarsaniin, hirmaannaa guutuu fi fayyadamummaa dubartootaa malee badhaadhina biyyattii mirkaneessuun waan hin yaadamne ta’uu dubbataniiru. Waggoota shanan darban keessatti dubartoota irratti xiyyeeffachuun hojiin hojjetame milkaa’inoonni gurguddaa galmaa’uu danda’eera jedhan. Kantiibaan kun dubartoonni dhaabbilee ijoo magaalattii keessatti haala bu’a qabeessa ta’een hoogganaa akka jiran kan himan yoo ta’u, kunis dhimma hirmaannaa qofa osoo hin taane qabatamaan bu’a qabeessummaa isaanii kan mirkaneessedha jedhani. Dubartoonni gama carraa hojii uumuun haalaan fayyadamoo taasisuuf hojiin bu’a qabeessa ta’e hojjetameera jedhan. Imalli gara badhaadhinaatti taasifamu kan duubatti hin deebine ta’uu kan eeran kantiibaan kun, siyaasni dhaabichaa olola duwwaa osoo hin taane bu'aa qabatamaan hojii bu’a qabeessa kan hojjetu ta’uu dubbataniiru. Waggoota darban keessatti hojiiwwan gurguddoon magaalicha keessatti faayidaa dubartootaaf jecha hojjetamaa turan kabajaa fi iddoo guddaa dhaabichi dubartootaaf kenne kan mul’isu ta’uus himaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Duulli filannoo dubartoonni Paartii Badhaadhinaa irratti Hirmaatan gaggeeffame
May 10, 2026 593
Caamsaa 2/2018 (ENA): Duulli filannoo dubartoonni Paartii Badhaadhinaa qofti irratti hirmaatan gaggeeffameera. Sagantaan kun hojiiwwan gurguddoo waggoota shanan darban magaalattii keessatti fayyadamummaa lammiilee mirkaneessuuf hojjetamaa turan ibsameera. Keessattuu hojiin fayyadamummaa hunda galeessa dubartootaa mirkaneesses ibsameera. Sagantaa addaa kana keessatti, Miseensa Hojii Raawwachiiftuu Paartii Badhaadhinaa fi Kantiibaa Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee dabalatee kaadhimamtoonni Paartii Badhaadhinaa fi deeggartoonni paartii kutaa magaalota hundarraa walitti dhufan hirmaataniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI
Hawaasummaa
Walga’iin Dhiibbaa Uumtoota Miidiyaa Hawaasaa Afriikaa bu’uura ijaarsa seenessa Ardichaa dagaagsu kaa’uun galma isaa milkeesseera
May 13, 2026 4
Caamsaa 5/2018(ENA) - Walgahiin dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Afrikaa bu’uura ijaarsa seenessa Ardichaa cimsu lafa kaa’uun galma isaa milkeessuu isaa Itti Aanaan Hoji gaggeessaa Olaanaa ‘Pulse of Africa’ (POA) Fitsumisheet Shimallis ibsan. Walga’iin dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Afriikaa inni jalqabaa (ASMIS 2026) mata duree "Dhiibbaa uumtoota Afrikaa fooyyofteef" jedhuun Finfinnee Yaadannoo Injifannoo Adwaatti gaggeeffamuun isaa ni yaadatama. Waltajjiin Ebla 29 fi 30 bara 2018 Miidiyaa ‘Pulse of Africa’ (POA) fi Intarpiraayizii teeknooloojii ‘E.G.A’ waliin qophaa’e kanaan dhiibbaa uumtoota miidiyaa dijitaalaa biyyoota Afrikaa 30 irraa walitti dhufan hirmaataniiru. Walga’iin dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Ardii hordoftoota miil. 321 ol qaban kanaa, seenessa Afriikaa ijoollee isheetiin hawaasa addunyaatti beeksisuuf kaayyoo kan godhateedha. Itti aanaan Hoji geessaa Olaanaa ‘Pulse of Africa’ (POA) Fitsumisheet Shimallis ENA’f akka ibsanitti; walga’ichi ijoollee Ardichaa walitti fiduun hidhata fi seenaa Afrikaa kan jabeessu milkaa’inni kan itti argameedha. Mallattoo bilisummaa ummattoota addunyaa cunqurfamanii kan ta’e kInjifannoon Adwaa bifa gaarii Afriikaa addunyaa dijitaalaatti agarsiisuuf kan dandeessise ta’uu ibsaniiru. Dhiibbaa uumtoonni miidiyaa hawaasaa biyya keessaa fi Ardii ulaagaalee adda addaan filataman walga’icharratti hirmaannaa milkaa’aa taasisuu isaanii dubbataniiru. Walga’icharratti dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Itiyoophiyaa 120 ol dabalatee, biyyoota Afrikaa 31 irraa dhiibbaa uumtoonni 60 hirmaachuu isaanii beeksisaniiru. Hirmaattonni walga’ichaa waa’ee Itiyoophiyaa fi Afriikaa hubannoo fooyya’aa argachuun, carraa egeree Ardii isaanii itti bocan uumameera jedhaniiru. Ergaa fi qabiyyeen dhiibbaa uumtoonni miidiyaa hawaasaa walga’icharratti dabarsan bifa sirrii Afrikaa addunyaatti kan agarsiisan ta’uu dubbataniiru. Dhaabbileen miidiyaa Afriikaa fi Addunyaa gabaasota Paan-Afirikaanummaa Ardii walitti hidhan hojjechuun, ijaarsa seenessa Ardiittiitiif kaka’umsa uumuu keessatti gahee olaanaa bahaniiru jedhaniiru. Walga’ichi bu’uura ijaarsa seenessa Afriikaa cimsan lafa kaa’uun galma isaa milkeesseera jechuun obbo Fitsumisheet Shimallis ibsaniiru. Yaa’ichaan cinaattis, dandeettii raawwachiisummaa Itiyoophiyaa, qabeenya Turizimii fi milkaa’ina bu’uuraalee misoomaa beeksisuun danda’ameera jedhan. Walga’icha bifa itti fufiinsa qabuun itti fufsiisuun, hojiiwwan ijaarsa seenaa gaarii Afrikaa cimsan raawwachuuf xiyyeeffannoon akka hojjetamu mirkaneessaniiru.
Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa du’aan boqochuu Komishineera Zagayyee Asfaawutiin gadda itti dhaga’ame ibse
May 12, 2026 385
Caamsaa 4/2018(ENA): Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa du’aan boqochuu Komishineera Komishinii Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa Zagayyee Asfaawutiin gadda guddaa itti dhaga’ame ibseera. Komishineer Zagayyee Asfaawu itti gaafatamummaa guddaa Komishinii Marii Biyyaalessaa keessatti kennameef ba’achaa kan turan goota biyyaa ta’uu kan ibse manni marichaa, kanaanis hojiin isaanii seenaa keessatti yaadatamaa akka jiraatu addeesseera. Manni marichaa du’aan boqochuu Komishineer Zagayyee Asfaawutiin gadda itti dhaga’ame ibsuun, maatii, firoottan, michoota isaaniifi hawaasa komishinichaa hundaaf jajjabina hawweera.
Hojiileen dhaqqabummaa dhaabbilee fayyaa fi dhiyeessii qabeenya mirkaneessuuf hojjetaman cimee itti fufa.
May 12, 2026 173
Caamsaa 4/2018 (ENA): Hojiileen dhaqqabummaa dhaabbilee fayyaa fi dhiyeessii qabeenya mirkaneessuuf hojjetaman cimee itti fufa jedhani ministirri ministeera fayyaa Dr. Maqdas Dhaabaa. Walgahii idilee 20ffaa bara hojii shanaffaa Mana Maree Bakka Bu'oota Ummataa irratti Ministirri Ministeera Fayyaa Dr. Maqdas Dhaabaa gaaffilee miseensota mana marichaarraa dhiyaateefiis deebii fi ibsa kennaniiru. Deebii kennaniin, ministeerichi weerara vaayirasiif deebii ariifataa kennuun, keessumaa hojiin vaayirasii Marburgi yeroo gabaabaa keessatti to’achuuf hojjetame jajjabeessaadha jedhani. Rakkoolee dhaqqabummaa dhaabbilee fayyaa fi harkifannaa ijaarsa dhaabbilee fayyaa naannoo tokko tokkotti jalqabame furuuf ministeerichi maal hojjechaa akka jiru gaafataniiru miseensonni mana marichaa. Dhiyeessii qorichaafi raabsa odeeffannoo, kuusaa meeshaalee yaalaa fi dhaqqabummaa laabraatoorii ilaalchisees gaaffiin ka’eera. Gaaffilee miseensonni mana marichaa gaafataniif deebii kennaniin Ministirri Ministeera Fayyaa Dootar Maqda Dhaabaan hojiiwwan damee fayyaatiin hojjetamaa jiran irratti jijjiiramni galmaa’aa jira jedhan. Manni marichaa yeroo hojii isaa keessatti labsii lafee dugdaa damee fayyaa ta’an raggaasisuu isaa fi dambiiwwan hedduun Mana Maree Ministirootaatiin raggaasifamuu isaanii ibsaniiru. Bu’uuraaleen misoomaa, ogeeyyiin fi qabeenyi damee fayyaatiif murteessaa ta’uu eeruun, qulqullina, dhaqqabummaa, fi walqixxummaa tajaajila fayyaa mirkaneessuuf tattaaffiin taasifamaa akka jiru ibsaniiru. Jijjiirama waggoota darban keessatti ijaarsi hedduun hojjetamee hawaasni tajaajila fayyaa akka argatu eeruun, akkasumas lakkoofsi dhaabbilee fayyaa dhuunfaa kuma 7 irraa gara kuma 30tti ol guddachuu isaa eeraniiru. Kunuunsa fayyaa sadarkaa duraa babal’isuu fi qabeenya dhiyeessuuf hojjetamaa jiraachuu eeraniiru; Miseensonni mana marichaa qulqullina, walqixxummaa fi dhaqqabummaa tajaajila fayyaa naannoolee kaasanii mirkaneessuuf ciminaan akka hojjetan mirkaneessaniiru. Inshuraansii Fayyaa Hawaasaa jalatti lammiileen miiliyoona 60 ol tajaajila fayyaa argachuuf galmaa’anii lammiileen miiliyoona 55 ol fayyadamoo ta’uu ibsaniiru. Hospitaalota keessatti ijaarsa hedduu xumuruu fi bu’uuraalee misoomaa fi qabeenya dhiyeessuuf mootummaan hojjechaa akka ture eeruun, ciminaan hojjechuun itti fufa jedhani. Kuusaa dawaa fi man kuusaa yaala fayyaa ilaalchisee Tajaajilli Dhiyeessii Qoricha Itiyoophiyaa dameelee 19 fi manneen kuusaa 50 ol keessatti sirna dijitaalaa hojiirra oolchuun hojii isaa dhaqqabamaa taasisuuf hojjechaa jiraachuu ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Komishinarri Komishinii Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa Zagayyee Asfaawu Addunyaa kanarraa du’aan boqotan
May 12, 2026 231
Caamsaa 4/2018(ENA): Komishinarri Komishinii Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa, Zagayyee Asfaawu, addunyaa kanarraa du’aan boqochuu isaanii Komishiniin Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa beeksiseera. Komishinichi du’a Komishinar Zagayyee Asfaawutti gadda jabaa itti dhaga’ame ibseera. Komishinichi maatii isaaniif, firoottan isaaniif, akkasumas guutummaa hawaasa komishinichaatiif jajjabina hawweera.
Diinagdee
Itiyoophiyaa fi Qoophiroos Walta’iinsa daldalaa fi Invastimantii gara sadarkaa olaanaatti ceesisuuf ni hojjetu
May 12, 2026 356
Caamsaa 4/2018(ENA) - Itiyoophiyaa fi Qoophiroos walta’insa gama daldalaa fi invastimantiin qaban gara sadarkaa olaanaatti ceesisuuf akka hojjetan Itti aanaan Daayirektara Jeneraalaa Dhimmoota Awurooppaa fi Ameerikaa Ministeera Dhimma Alaa Ambaasaaddar Mulee Taarraqanyi ibsan. Ambaasaaddar Mulee Taarraqanyii fi Hoogganaan Damee Afrikaa Ministeera Dhimma Alaa Rippaabiliika Qoophiroos Isteeliyoos Maakiriyaanis dameewwan walta’iinsa dippilomaasii biyyoota lamaanii irratti mari’ataniiru. Yeroo sanatti Ministeera dhimma alaatti, Itti aanaan Daayirektara Jeneraalaa Dhimmoota Awurooppaa fi Ameerikaa Ambaasaaddar Mulee Taarraqaanyi marii walta’iinsa biyyoota lamaanii cimsu gaggeessuu isaanii ibsaniiru. Waltajjichi walta’iinsa dinagdee Itiyoophiyaa fi Qoophiroos gamaggamuun filannoowwan invastimantii haaraa caalaatti cimsuuf kan kaayyeffate ta’uu dubbataniiru. Kanaanis, Qoophiroos invastimantii damee Faarmasiyutikaalaa Itiyoophiyaa keessatti qabdu gara dameewwan Biizinasiitti ceessisuun faayidaa olaanaa akka qabu kaasaniiru. Kunis abbootiin qabeenyaa Qoophiroos carraa filannoowwan Invastimantii misooma dinagdee Itiyoophiyaa bal’aa ta’anitti fayyadamuu isaanii akka babal’isu ibsaniiru. Walta’iinsa daldalaa fi invastimantii Itiyoophiyaa fi Qoophiroos gidduu jiru caalaatti cimsuuf kutannoon akka hojjetamus mirkaneessaniiru. Waltajjiin marii biyyoota lamaanii kun dhimmoota gama hedduun walta’insa cimsuu danda’an ajandaawwan kan qabate ta’uu addeessaniiru. Qoophiroos dinagdee magariisa Itiyoophiyaa ijaaruun dhibbaa jijjiirama qilleensaa hir’isuu keessatti deeggaras akka taasisitu gaafataniiru. Ministeera Dhimma Alaa Rippabiliika Qoophiroositti hogganaan qajeelcha Afriikaa Isteeliyoos Maakiriiyaniis gama isaaniin, waltajjiin kun walta’iinsa biyyoota lamaanii cimsuu keessatti gahee olaanaa qaba jedhaniiru. Fuuldurattis biyyi isaanii Itiyoophiyaa waliin hariiroo dippilomaasii qabdu guddisuun filannoowwan invastimantii garaagaraa irratti walta’iinsaan hojjechuuf kutannoo qabaachuu isaanii
Ji’oottan kurnan darban keessatti galiin waligalaa birrii biliyoona 600 ol walitti qabameera
May 12, 2026 291
Caamsaa 4/2018(ENA): bara baajataa 2018 ji’oottan kurnan keessatti galii waliigalaa birrii biliyoona 600 ol walitti qabamuu isaa Komishineerri Komishinii Gumuruukaa doktar Dabalee Qaabataa beeksisan. Komishineerri Komishinichaa doktar Dabalee Qaabataa raawwii karoorra ji’oota sagalii bara baajataa 2018 ilaalchisuun midiyaaleef ibsa kennaniiru. Ibsa isaaniitiinis dandeettii Itiyoophiyaan faayinaansii maddisiisuuf qabdu guddisuuf bara baajatichaa ji’oottan kurnanitti birrii biliyoona 598.91 walitti qabuuf karoorfamee akka ture dubbataniiru. Sirna deeggarsaafi hordoffii cimaa diriirsuun, tajaajila Ariifataa, Haqa qabeessaa fi qulqullina qabu kennuun, hojii qindoominaa cimsuufi kontiroobaandii ittisuun karooraan ol raawwachuun akka danda'ame ibsaniiru. Kanaanis ji’oota kurnan keessatti karooraan ol birrii biiliyoona 600.23 ol galiin waliigalaa walitti qabamuusaa beeksisaniiru. Raawwiin baranaa kan waggaa darbe yeroo wal-fakkaataa waliin yoo madaalamu dhibbeentaa 75.29 caalmaa akka qabus dubbataniiru. Dandeettii hoggantootaafi ogeessotaa cimsuun akkasumas kurmaana kurmaanaan gamaaggamuun bu'aa qabeessummaa walitti qabinsa galii guddisuun akka danda'ame eeraniiru. Hojiiwwan sakatta’iinsaa taasisaniin sanadoota adda baafamanii sakatta’aman irraa birriin biliyoona 2.864 gara galiitti jijjiiramuuf jiru argamuu isaas kaasaniiru. Bara baajatichaa Ji’oota kurnan kana keessatti hojiiwwan daldala seeraan alaa, gowwoomsaafi kontiroobaandii ittisuu keessatti hawaasa qindeessuun, dandeettii keessoo cimsuufi qooda fudhattoota hirmaachisuun birrii biliyoona 279.855 ol oolchuun akka danda'ame ibsaniiru. Kunis yeroo wal-fakkaataa waggaa darbee waliin yoo madaalamu dhibbeentaa 54.86 qooda akka qabu dubbataniiru.
Godina Gujiitti baatiiwwan saglan darbanitti omishni bunaa toonii kuma 18 ol gabaa gidduugaleessaaf dhihaateera
May 12, 2026 219
Caamsaa 4/2018(ENA): Naannoo Oromiyaa Godina Gujiitti bara kana baatiiwwan saglan darban bunni qulqullina isaa eeggate tooniin kumni 18 ol gabaa giddu-galeessaatti dhiyaachuusaa Waajjirri Daldalaa Godinichaa ibseera. Godinni Gujii naannolee Itiyoophiyaa keessaa buna dhandhama addaa qabu oomishuun gabaa Addunyaatiif dhiyeessan keessaa isa tokkodha. Oomishni bunaa Godinichaa baay'een isaa gaaddisa bosona uumamaa jalatti kan oomishamaa dhufe yoo ta'u, kunis bunni sun amala uumamaa (Organic) isaa utuu hin dhabiin akka guddatu gargaara. Ogeessi karooraa fi baajataa waajjira daldalaa Godinichaa obbo Darrasaa Danqoo ENA’f akka ibsanitti, bara baajataa kanatti buna toonii kuma 75 ol gara gabaa giddu-galeessaatti dhiyeessuuf karoorfamee hojjetamaa jira jedhani. Godinichatti keessatti dhiyeessitoonni bunaa 36 oomisha bunaa baay'inaa fi qulqullinaan qopheessuun gabaa giddu-galeessaatiif dhiyeessaa akka jiranis eeraniiru. Kanaanis, bara baajataa kana keessatti baatiiwwan saglan darban buna dhiqamee fi gogee qulqullina isaa eeggate tooniin kuma 18 fi 682 gara gabaa giddu-galeessaatti dhiyaachuusaa ibsaniiru. Oomishni barana gabaaf dhiyeessuuf karoorfame kun kan waggaa darbee waliin yeroo madaalamu caalmaa akka agarsiises dubbataniiru. Sadarkaa biyyaalessaatti oomisha bunaaf giddu-galeessi dhandhama bunaa Godinicha keessatti hundeeffamuu isaa ibsuun, giddu-galeessi kun qulqullinaa fi baay'ina oomisha bunaa dabaluudhaan oomishtoota biratti kaka'umsa uumuu danda'uusaa ibsaniiru. Ogeessi Misooma Bunaa fi Shaayii Waajjira Qonnaa Godinichaa obbo Birhaanuu Fayyisaa gama isaaniitiin, misooma bunaa babal'isuuf sanyiiwwan bunaa fooyya'an oomisha gaarii kennan qonnaan bultootaaf dhiyaachaa jira jedhaniiru. Bara kana keessatti oomisha kuntaala miliyoona tokkoo ol walitti qabuuf karoorfamuu isaa eeranii, misooma kanaan qonnaan bultoonni kumni 108 ol hirmaachuun fayyadamaa ta'uu isaanii addeessaniiru. Jiraataa Magaalaa Adoolaa fi oomishaa bunaa kan ta'an obbo Geetaachoo Goljaa yaada kennaniin, waggoota dhiyoo as misooma bunaa fi sirna gabaa fooyya'een fayyadamaa ta'uu isaanii ibsaniiru. Giddu-galeessi dhandhama bunaa naannoo isaaniitti hundeeffamuu isaa hordofee, oomisha bunaa baay'inaa fi qulqullinaan oomishuun gabaaf dhiyeessuudhaan fayyadamummaa diinagdee isaanii guddisuuf hojjetamaa akka jiran eeraniiru. Dhiyeessaan bunaa kan biraan obbo Eliyaas Sangaagoo, galii isaanii damee kanaan argatan guddisuuf qulqullina oomishaatiif xiyyeeffannoo kennuu isaanii dubbataniiru. Godina Gujiitti Lafti hektaarri kuma 377 ol biqiltuu bunaan dhaabbachuus ibsameera.
Fooyyessi dinagdee gooroo qulqullinnii fi qaqqabamni tajaajila Saafaarii koom Itiyoophiyaa akka cimu gumaacha guddaa gumaachaa jira
May 11, 2026 430
Caamsaa 3/2018(ENA)- Fooyyessi dinagdee gooroo mandhalee qulqullinnii fi qaqqabamni tajaajila Saafaarii koom Itiyoophiyaa akka cimu gumaacha guddaa gumaachaa jiraachuu hojii raawwachiisaan olaanaa kaampaanichaa Wiim Vanheeleeputee ibsan. Saafaariikoom Itiyoophiyaan raawwii hojii Bitootessa 23 bara 2017 kaasee amma Bitootessa 22 bara 2018tti jiru ilaalchisee miidiyaaleef ibsa kenneera. Hojii raawwachiisaan olaanaan Saafaariikoom Itiyoophiyaa Wiim Vanheeleeputee ibsa kennaniin, biyyoota addunyaarraa guddina si’ataa galmeessisaa jiran keessaa Itiyoophiyaan ishee tokkodha jedhaniiru. Kanaaf ammoo sagantaan fooyyessa dinagdee gooroo mandhalee guddina si’achiisuudhaan qooda olaanaa bahachaa jira jedhaniiru. Guddina dinagdee si’ataa fi sirrii Itiyoophiyaan galmeessisaa jirtu keessatti invastimantiitti hirmaachuun gammachiisaa ta’uu eeranii, bu’aaleen agarsiiftuu dinagdee gooroo invastimantii jajjabeessuun dirree misoomaa mijataa uumuusaa dubbataniiru. Jijjiiramoonni to’annoo onnachiisoon damee telekoomiin dhufuusaanii eeranii, kun ammoo baay’ina maamiltoota Saafaariikoom kan guyyaa 90 miiliyoona 13 tuqaa 6’n gahuun danda’amuusaa himaniiru. Kun kan bardheengaddaa yeroo wal fakkaataan yoo madaalamu guddina dhibbantaa 54 tuqaa 2 galmeessisuusaa ibsaniiru. Baay’inni fayyadamtoota Emmi Peessaa (M-PESA) miiliyoona 5 tuqaa 2 kan gahe yoo ta’u maallaqni appilikeeshinii isaatiin deddeebi’e birrii biiliyoona 32 tuqaa 5 gahuusaa ibsaniiru. Tajaajilli daataa moobaayilii galii waggaarratti qooda olaanaa qabachuudhaan guddina cimaa agarsiisuusaa dabaluun eeraniiru. Bara bajataa 2026 xumurametti galii birrii biiliyoona 15 tuqaa 9 kan argate ta’uu fi kun ammoo guddina dhibbantaa 130 tuqaa 9 akka qabu himaniiru.
Viidiyoo
Saayinsii fi teeknooloojii
.jpg)
Tajaajila si’ataa Teekinoolojiin deeggarame kennuun hojiin rakkoolee bulchiinsa gaarii furan cimanii itti fufu
May 12, 2026 323
Caamsaa 4/2018(ENA) -Hawaasaaf tajaajila si’ataa tekinoolojiin deeggarame kennuun rakkoolee bulchiinsa gaarii furuun cimee akka itti fufu paartii badhaadhinaatti Hoogganaan Damee Siyaasaa Waajjira Paartii Badhaadhinaa Obbo Namarraa Bulii ibsan. Godina Jimmaa Magaalaa Limmu Gannatitti tajaajilli wiirtuu tokkoo 'Masoob' har'a eebbifamee hojii eegaleera. Paartii badhaadhinaatti hoogganaan Damee siyaasaa Waajjira Paartii Badhaadhinaa Damee Naannoo Oromiyaa Obbo Namarraa Bulii yeroo kanatti akka jedhanitti, tajaajila ammayyaa dijitaalaan deeggarame kennuun rakkoolee bulchiinsa gaarii furuun cimee itti fufa. Tajaajilli mootummaa giddugala Wiirtuu tokkoo 'Masoob' keessatti kennamaa jiru hawaasa biratti itti quufinsa uumaa jiraachuu eeranii, tajaajiloota akkasii babal'isuun akka itti fufu beeksisaniiru. Bulchaan Godina Jimmaa Obbo Tiijaanii Naasir gama isaaniitiin, tajaajilli Wiirtuu tokkoo 'Masoob' tajaajila tekonoolojiin deeggarame kennuun dadhabbii fi deddeebii hawaasaa hir’isuu akka danda'u ibsaniiru. Magaalaa Limmu Gannat keessatti kan eebbifame giddugalli tajaajila tokkoo kun tajaajiloota 87 kan kennu ta’uun isaas eerameera. Guyyaa har’aa Magaalaa Ambuyyee Aanaa Limmu Kossaatti walumaagala pirojeektoonni baasii birrii miiliyoona 600 oliin ijaaraman kanneen akka kilaastara horsiisa loonii lammiilee 80’f carraa hojii uumee dabalatee eebbifamaniiru.
.jpg)
Yuunivarsiitichi beekumsa Mandhaalee qorannoo saayinsawaa waliin walitti hidhuun fayyadamummaa qonnaan bultootaa guddisuuf hojjechaa jira
May 7, 2026 746
Ebla 29/2018(ENA): Yuunivarsiitiin Madda Walaabuu beekumsa mandhaalee qorannoo saayinsawaa waliin walitti hidhuun fayyadamummaa qonnaan bultootaa guddisuuf xiyyeeffannoo kennuu isaa beeksise. Yuunivarsiitichi beekumsa mandhaalee qonnaan bultootaa qorannoo saayinsawaa waliin walitti hidhuuf kan kaayyefatee fi gosa isaatiin adda kan ta'e konfiraansii qorannoo qonnaan bultootaa geggeesseera. Yuunivarsiitichi beekumsa mandhaalee qonnaan bultootaa qorannoo saayinsawaa waliin walitti hidhuu kan kaayyeffatee fi gosa isaatiin adda kan ta'e konfiraansii qorannoo qonnaan bultootaa geggeesseera. Sagantichiratti Pireezidaantiin Yuunivarsiitichaa Dr. Birhaanamasqal Xannaa akka jedhanitti, dhaabbatichi hojii baruu fi barasiisuu cinaatti tajaajila hawaasummaa irratti xiyyeeffannoo guddaadhaan hojjechaa jira. Yuunivarsiitichi qaamolee dhimmi ilaallatu biroo waliin ta’uun oomishtummaa qonnaan bultootaa fooyyessuuf galteewwan qonnaa fi hoj maata fooyya’an dhiyeessuun gahee isaa bahaa jiraachuu eeraniiru. Konfiraansiin kun keessattuu qonnaan bultoonni beekumsa uumamaa fi muuxannoodhan argatan gara waltajjiitti fiduun beekamtii kennuufi galtee hojii qorannoo gara fuulduraatiif akka ta'uuf yaadamee kan qophaa'e ta’uu ibsaniiru. Dabalataanis, waltajjiin kun qonnaan bultoota, qorattootaa fi qaamolee dhimmi ilaallatu gidduutti riqicha qunnamtii cimaa uumuun muuxannoo wal-jijjiiruuf carraa kenna jedhaniiru. Ogummaawwan mandhaalee saayinsii qonnaa ammayyaa waliin qindeessuun qulqullinaa fi baay’ina oomishaa guddisuuf gahee qabaachuu isaas ibsaniiru. Itti Aanaan Walitti qabaa boordii Yuunivarsiitichaa Piroofeesar Balaay Sima’aanii ergaa gama intarneetiitiin dhaamsa dabarsaniin, hojii baruu fi barsiisuu cinaatti keessattuu qonnaan bultoota hojmaata qonnaa ammayyaa madaqsuun hojiin hojjetamaa jiru jajjabeessaa fi itti fufuu kan qabudha jedhaniiru. Keessattuu, qonnaan bultoonni beekumsa mandhaalee qaban gara waltajjiitti fiduun muuxannoo akka wal-jijjiiraniif konfiraansiin qorannoo qophaa'e kun adda ta'uu isaa eeraniiru. Waltajjiin kun keessattuu galma biyyaalessaa birmadummaa nyaataa mirkaneessuuf qabame akka milkaa’uuf,beekumsa mandhaalee qorannoo ammayyaa waliin walitti hidhuuf hojii jalqabame ni cimsa jedhaniiru. Waltajjiin kun qonnaan bultoonni adda dureen gama qonnaa, Horsiisa Loonii fi dameelee birootiin muuxannoo isaanii dhiyeessuun qonnaan bultoota birootiif akka qoodan carraa kan uumudha. Dabalataanis, qorattoonni beekumsa mandhaalee qonnaan bultootaa irratti qorannoo gaggeessuuf galtee akka argatan ni taasisa jedhaniiru. Konfiraansii kana irratti qonnaan bultoonni, qorattoonni, bakka bu’oonni Biiroo Qonnaa Oromiyaa kan hirmaatan yoo ta’u, agarsiisni oomisha qonnaan bultootaas gaggeeffameera
Hirmaattonni Yaa’ii Dhiibbaa Uumtota Miidiyaa Hawaasaa Afriikaa jalqabaa Inistitiyuutii Hubannoo namtolechee Itiyoophiyaa daawwachaa jiru
May 7, 2026 461
Ebila29/2018(ENA):Hirmaattonni Yaa’ii dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasummaa Afrikaa jalqabaa Inistiitiyuutii hubannoo namtolchee Itiyoophiyaa daawwachaa jiru. Yaa’iin dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasummaa Afrikaa kan jalqabaa (ASMIS 2026), dhugaa Afrikaa Addunyaatti beeksisuufi dhimma diijitaalaa abbummaan geggeessuuf kaayyeffate, Finfinnee Yaadannoo Injifannoo Adwaatti har'aafi boru ni geggeeffama. Yaa’icharratti hirmaachuuf dhiibbaa uumtonni 61 biyyoota Afrikaa 30 irra walitti babba'anii fi hordoftoota miidiyaa hawaasummaa miliyoona 321 ol qaban Finfinnee seenaniiru. Dabalataanis, qabiyyee uumtonni Itiyoophiyaa 120 hordoftoota miliyoona 150 qaban waliin qindoomuun,Finfinnee wiirtuu Dippiloomaasii Addunyaa taate keessatti seenaa dijitaalaa haaraa barreessuuf qophaa'aniiru. Kanaanis, qaama yaa’ichaa kan ta’e daawwannaan kun kan jalqabaa yoo ta’u, Finfinneenis hojiiwwan ishee teessoo Afrikaa ta'uushee waliin wal gitu ni daawwachiifti. Yaa’icha mataduree "Dhiibbaa uumtoota Afrikaa fooyya'eef" yaada jedhuun Palsi of Afrikaa (Pulse of Africa) fi Intarpiraayizii Teeknoolojii A.G.A waliin qindoomuun kan qophaa'edha. Yaa’iin Dhiibbaa Uumtoota Miidiyaa Hawaasummaa Afrikaa dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasummaa itti gaafatamummaa qaban jajjabeessuuf, Dinagdee Dijitaalaa cimsuuf, walta'iinsa uumuufi Finfinnee wiirtuu aadaafi dijitaalaa gochuuf kan kaayyeffatedha.
Tajaajilli dijitaalaa hoj maata ammayyummaa dhugoomsaa jira
May 7, 2026 455
Ebla 29/2018 (ENA): Biiroon Misooma Innooveeshinii fi Teeknooloojii Magaalaa Finfinnee sirna tajaajila dijitaalaa ammayyeessuun, malaammaltummaa ittisuu fi oomishtummaa guddisuu keessatti gahee olaanaa taphachaa jiraachuu beeksise. Itiyoophiyaan sagantaa haaromsa diinagdee biyya keessaatiin teeknooloojii akka madda ijoo misooma itti fufiinsa qabuutti fayyadamuuf xiyyeeffannoo addaatiin hojjechaa jirti. Kanarraa kan ka’e pirojektoonni damee dijitaalaa dinagdee sochoosan milkaa’inaan hojiirra oolaa jiru. Keessattuu waltajjiiwwan akka tajaajila wiirtuu tokkoo ( Masoob), waraqaa eenyummaa dijitaalaa (Faayidaa) fi Itiyoo koodarsii hundeessuun akkasumas fayyadamni interneetii dabaluun jijjiirama biyyaalessaaf bu’aa guddaa qaba. Bu’aawwan teeknooloojii kunneen sirna kaffaltii moobaayilaa fi daldala elektirooniksii sirreessuu keessatti bu’aa olaanaa galmeessisuun fayyadamtoonni yeroo fi maallaqa qusachaa akka jiran ibsameera. Itti aanaan itti gaafatamaa Biiroo Innooveeshinii fi Misooma Teeknooloojii Magaalaa Finfinnee Dr. Tulluu Xilahuun akka jedhanitti; Teeknooloojiin adeemsa ammayyeessuun, malaammaltummaa ittisuu fi oomishtummaa guddisuu keessatti gahee olaanaa qaba. Karoora tarsiimoo waggaa saddeet Finfinnee magaalaa ismaartii taasisuuf qophaa’een misooma koridaraa fi bashannana irratti hojiin bu’a qabeessa ta’e hojjetamuus eeraniiru. Galmi guddaan ijaarsa magaalaa ismaartii magaalattii jiraattotaa fi daawwattootaaf mijataa fi hawwataa taasisuu ta’uu ibsuun, kunis kan mirkanaa’u yeroo tajaajilli fi bu’uuraaleen misoomaa teeknooloojiin deeggaraman ta’uu ibsaniiru. Hojiiwwan teeknooloojii milkaa’oo magaalattii keessatti hojjetaman kantiibaan magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee dorgommii hoggansa magaalaa Ismaartii Addunyaa bara 2024 Kooriyaa Kibbaa Se’ul keessatti gaggeeffame irratti akka injifatan taasiseera jechuun ibsaniiru. Fooramii Magaalaa Ismaartii Afrikaa Keeniyaa Naayiroobii keessatti gaggeeffame irratti magaalattiin beekamtii malu akka argattutti hojiiwwan kunneen gahee olaanaa taphachuu isaanii ibsaniiru. Biiroon kun dhaabbilee federaalaa waliin ta’uun sirna teeknooloojii fooyyessuu, qindeessuu fi nageenyummaan isaa eegame taasisuudhaan dhaabbileen bulchiinsa magaalaa tajaajila isaanii dijiitaalaan akka kennan taasisaa jiraachuu ibsaniiru. Bu’uuraalee misoomaa ‘Waradaa Neet gara siitii Neetitti’ guddisuun aanaa fi magaalota xiqqaa magaalicha keessa jiran teeknooloojiin walqunnamsiisuun danda’ameera jedhan. Tajaajilli giddugala tokkoo lammiileen tajaajila mootummaa saffisaa, amanamaa, haqa qabeessaa fi dhaqqabamaa ta’ee fi teeknooloojiin deeggaramee akka argatan taasiseera jedhan. Tajaajilli kun ifaajii fayyadamtootaa hir’isuu fi iftoomina uumuu, akkasumas amala filannoo dijitaalaa fayyadamuu hawaasa keessatti horachuu keessatti gahee olaanaa taphachaa jira. Tajaajila sirna dijitaalaa keessatti hin hammatamne haaromsuu fi tajaajila giddugala tokkoo waliin wal simsiisuuf xiyyeeffannoon akka kennamus beeksisaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA See less
Ispoortii
Jilli Itiyoophiyaa Shaampiyoonaa Atileetiksii Afrikaa 24ffaaf gara Akiraatti qajeele
May 10, 2026 623
Caamsaa 2/2018 (ENA): Jilli Itiyoophiyaa Shaampiyoonaa Atileetiksii Afrikaa Gaanaa Akiraatti gaggeeffamu irratti hirmaatu har’a ganama gara iddoo sanaatti deemeera. Jilli kun dubartoota 31 fi dhiirota 32, walumaa galatti atileetota 63, akkasumas leenjistoota 12 of keessaa qaba. Kana malees jilli kun ogeeyyii fayyaa 3, ogeeyyii miidiyaa sadii, dursaa garee teeknikaa fi ofiishaalonni jaha imala kana irratti argamaniiru. Shaampiyoonaan Atileetiksii Afrikaa 23ffaa Kaameeruun magaalaa Dowaalaatti gaggeeffameen Itiyoophiyaan warqee 5,meetii 4 fi naasa 1 walumaa galatti meedaaliyaa 10 argachuun Afrikaarraa sadarkaa 4ffaa qabattee kan xumurte yoo ta’u,bara kanas bu’aa fooyya’aa galmeessisuuf qophoofteetti. Federeeshiniin Atileetiksii Itiyoophiyaa shaampiyoonaa kun Caamsaa 4 hanga Caamsaa 9, 2018tti akka gaggeeffamu beeksiseera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Liigicha dursaa kan jiru Arsenaal Weestihaam Yunaayitid waliin wal morkatu
May 10, 2026 412
Caamsaa 2/2018 (ENA): Tapha Piriimiyerliigii Ingiliiz torbee 36ffaa irratti Arsenaal Weestihaam Yunaayitid waliin taphatan har’a ni eegama. Taphichi galgala sa'aatii 12:30 irratti Istaadiyeemii Landanitti kan gaggeeffamu ta'a. Weestihaam Yunaayitid qabxii 36’n sadarkaa 18ffaa irratti kan argamu yoo ta'u, naannoo gadi aanaa keessa jira. Arsenaal qabxii 76’n liigicha dursaa jira. Weestihaam torbee 35ffaa irratti Bireenfoordiin 3 fi 0’n mo'amee gara naannoo gadi bu'iinsaatti kan seene Weestihaam, taphni har'aa liigicha keessa turuuf falmii taasisaa jiru keessatti baay'ee murteessaadha. Carraa ofumaa waancaa kaasuu kan qabu Arsenaal yoo injifate gara ulfina isaatti ni dhihaata. Garaagarummaan qabxii Maanchistar Siitii waliin qaban gara shaniitti akka guddisu isaan dandeessisa. Tapha biraatiin ammoo Barniley sa'aatii 10:00 irratti istaadiyeemii Tarfi Muur irratti Aston Viilaa waliin taphata. Liigichaan kan gadi bu'e Barnileey qabxii 20’n sadarkaa 19ffaa irratti argama. Morkataan isaa Aston Viilaan qabxii 58’n sadarkaa 5ffaa irra jira. Aston Viilaan yoo injifate gara Shaampiyoonsi Liigii Awurooppaatti akka dhihaatu taasisa. Sadarkaa 4ffaa Liivarpuul irraa fudhata. Notingiham Foresti sa'aatii 10:00 irratti istaadiyeemii Siitii Giraawundi irratti Niwukaastil Yunaayitid waliin taphata. Foresti qabxii 42’n liigichaan sadarkaa 16ffaa irratti argama. Niwukaastil Yunaayitid qabxii 45’n liigii kanaan sadarkaa 13ffaa irra jira. Foresti meedaa isaarratti yoo injifate carraa liigicha keessa turuu isaa daran guddisa. Torbee 35ffaa irratti Biraayitan 3 fi 1’n injifate Niwukaastil injifannoo walitti aansuun itti fufuuf taphata. Kiristaal Paalaas sa'aatii 10:00 irratti istaadiyeemii Selhuristi Parki irratti Everton waliin ni taphata. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
.jpg)
‘PSG’n waggaa walitti aanuuf xumura Shaampiyonsi Liigii Awurooppaatti darbe
May 7, 2026 595
Ebila 29/2018(ENA) - Tapha deebii walakkaa xumuraa (Semi-final) Shaampiyoonsi Liigii Awurooppaa irratti Baayer Muuniik fi PSG’n goolii tokkoo fi tokkoon qixaan addaan ba’aniiru. Tapha kaleessa galgala Istaadiyeemii Aliiyaanzi Areenaatti taphatameen, Usmaan Dembeeleen daqiiqaa 3ffaa irratti galchii lakkoofsiseen PSG dursaa taasiseera. Haarii Keen immoo daqiiqaa 94ffaa irratti Baayer Muuniikiif galchii lakkoofsisuun walqixxeesseera. Innis dorgommii kanaan goolii isaa 14ffaa galcheera. Shaampiyoonsi liigichatti Injifataan Baalaandoorii yeroo ammaa Dembeeleen, lakkoofsa gooliiwwan Shaampiyonsi Liigii keessatti galche gara torbaatti ol guddiseera. Taphichi bashannansiisaa fi goolii galchuurratti kan xiyyeeffate yoo ta’u hanga tokko wal-qocholloon keessatti mul’ateera. PSG’n kubbaa harkatti galfachuu fi carraawwan goolii uumuu irratti fooyya’aa ture. Bu’aa kanaan hordofee, PSG walitti qabaan 6 fi 5 injifachuun waggaa walitti aanuuf xumuraaf darbeera. Abbaan waancaa yeroo ammaa PSG, xumuraaf darbuunsaa kun yeroo sadaffaadhaafi. Kilabiin Paaris Kilabii Awurooppaa eegsisuuf Arsenaal waliin Hangaarii, Budaappestitti walmorkatu. Injifataan Shaampiyonsi Liigii yeroo 6ffaa Baayer Muuniiki, waggaa ja’a booda xumuraaf darbuuf abjuun qabu hin milkoofneef. Taphni xumuraa Arsenaal fi PSG gidduutti caamsaa 22 bara 2018 akka lakkoofsa Itiyoophiyaatti ni taasifama.
Finfinneen dorgommii biskileetii idil addunyaa keessummeessuufi
Apr 28, 2026 1707
Ebla 20/2018 (ENA): Dorgommiin biskileetii idil-addunyaa siitii maawunteen baayik iliminaator UCI (City Mountain Bike Eliminator) jedhamu,kan biskileetii biyyoota addunyaa mara irraa dhufan hirmaachisu , Ebla 24 fi 25, 2018 Finfinneetti gaggeeffama. Gamtaa Biskileetii Idil Addunyaa (UCI)’n beekamtii kan argatee fi addunyaa irratti jaalala guddaa kan horate "City Mountain Bike Eliminator Pro League" seenaa isaa keessatti yeroo jalqabaaf Afrikaa, Itiyoophiyaa keessatti gaggeeffama. Dorgommiin kun naannoo Yaadannoo Injifannoo Adwaatti kan gaggeeffamu yoo ta'u, dorgommii kana irratti namoonni biskileetii addunyaa mara irraa dhufan hedduun akka hirmaatan Waajjirri Kantiibaa beeksiseera. Dorgommiin kun kallattiin chaanaalii televijiinii adda addaa addunyaa irratti kan tamsa’u yoo ta'u, daawwattoonni miiliyoona 20 ol ni daawwatu jedhamee eegama. Finfinneetti bu’uuraaleen ispoortii babal’achuun magaalattiin dorgommii ispoortii idil-addunyaa keessummeessuuf magaalaa filatamaa akka taatu ishee taasiseera jedhe waajjirichi. Bulchiinsi Magaalaa Finfinnee waggoota darban keessa bu’uuraalee ispoortii hedduu ijaaruun dameen ispoortii dhalootaa fi dinagdee ijaaruu keessatti gahee isaa akka ba’u taasisuu isaa odeeffannoon waajjirichaa ni mul’isa. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Eegumsa naannoofi haala qilleensaa
Godina Shawaa Bahaatti bu’uuraalee jallisii babal’isuun oomishaa fi oomishtummaa guddisuuf xiyyeeffannoon kennameera
May 13, 2026 1
Caamsaa 5/2018 (ENA): Naannoo Oromiyaa Godina Shawaa Bahaatti bu’uuraalee jallisii babal’isuun oomishaa fi oomishtummaa guddisuuf xiyyeeffannoon kennamee hojjetamaa jira jedhe Waajjirri Jallisii fi Misooma horsiisee bultootaa Godinichaa. Haaromsa waggoota saddeet darban keessatti lafa heektaara kuma 301jallisiin misoomsuuf kan dandeessisu motorri bishaan harkisan kuma 20 ol raabsamuu isaanii gabaafameera. Akka itti gaafatamaan waajjirichaa obbo Umarsan Leencamoo himanitti, hanqina roobaa Godinichaatiin oomishni hir’achaa dhufe bakka buusuuf qabeenya bishaan gubbaa fi lafa jalaa fayyadamuun misooma jallisii irratti xiyyeeffannaan addaa kennameera jedhani. Hojii kana daran cimsuuf ji’oota sagal darban qofa keessatti jenereetaroota bishaan harkisan kuma 1 fi 510 qonnaan bultootaa fi horsiisee bultootaaf akka dhiyaatu taasifameera jedhan. Jenereetaroota qonnaan bultootaaf kennaman keessaa motoroonni humna aduutiin hojjetan faalama naannoo hir’isuu fi baasii xiqqaa ta’an 18 akka jiran eeraniiru. Biiroo Jallisii fi Misooma Horsiisee bultootaa Naannoo Oromiyaa fi qooda fudhattoota biroo waliin ta’uun boolli bishaan gadi fagoo 27 qotamee tajaajilaaf kan oole yoo ta’u, sababa kanaan lafti dabalataa heektaara kuma 22 jallisiin kan misoomsame ta’u ibsaniiru. Fakkeenyaaf pirojektoonni jallisii Finnaa Biskee, Bofa Walancitii, Boosat Fantaallee fi Laaffisaa kanneen jedhaman yeroo ammaa humna guutuun tajaajila kennaa akka jiran eeraniiru. Akkasumas, babal’inni marsaa lammaffaa Booranaa fi Boosat Fantaallee gaggeeffamaa akka jiru ibsaniiru. Misoomni jallisii kun qonnaan bultoonni yeroo roobaa eeguun qofa omishan hanqina oomishaa hir’isuuf qofa osoo hin taane, aadaa hojii jijjiiruun waggaatti hanga si’a sadii oomishuuf kan dandeessise ta’uu ibsaniiru. Kunis gareewwan hawaasaa kanaan dura sagantaa saaftineetii naannoo sanaa irraa fayyadamaa turan, qonnaan bulaa hirkattummaa irraa gara oomishtummaatti jijjiiruun bu’aa qabatamaa fidaa akka jiru eeraniiru. Misoomni jallisii Godinicha keessatti gaggeeffamaa jirus aadaa omishaa jijjiiruuf gahee olaanaa kan taphate ta’uu ibsuun, qonnaan bultoonni Bona jallisii qamadii fi kuduraalee fi muduraalee adda addaa misoomsuu irratti bal’inaan hirmaachaa akka jiran ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Ganna dhufu kana naannichatti lafti heektaara kuma 10 ol avokaadoodhaan dhaabama
May 12, 2026 272
Caamsaa 4/2018 (ENA): Sagantaa Ashaaraa Magariisaan Ganna dhufu kana naannichatti lafti heektaara kuma 10 ol avokaadoodhaan akka dhaabamu Biiroon Qonnaa Oromiyaa beeksiseera. Biirichatti itti gaafatamaan damee kuduraa fi muduraa obbo Muhammadsaanii Amiin ENAtti akka himanitti, gosoota avokaadoo fooyya’aa ta’an qonnaan bultoota naannichaaf akka dhiyaatan gochuun Inishiyeetiivii Misooma Avokaadoo bu’a qabeessa taasisuuf hojjetamaa jira jedhani. Sagantaa Ashaaraa Magariisaa Ganna dhufu kana gaggeeffamuuf biqiltuuwwan fuduraa gosa adda addaa kudhan qophaa’uu himaniiru. Itti dabaluunis biqiltuun avokaadoo, muuzii, zayituunaa, paappaayaa, giishxaa, burtukaana, appilii, loomii fi biqiltoonni fuduraa biroo bal’inaan qophaa’aniiru jedhani. Naannichatti oomishaa fi omishtummaa avokaadoo guddisuuf gosoota fooyya’oo fi omisha olaanaa kennan horsiisuun qophii biqiltuu irratti hojiin bal’aan hojjetamaa jira jedhan. Akkasumas naannichatti lafti heektaara kuma 80 ol ta’u hanga ammaatti biqiltuu avokaadoo idilee fi fooyya’aa ta’een uwwifamuu isaa ibsaniiru. Hojiiwwan misooma avokaadoo al-ergiif oolu guddisuun oomishaa fi oomishtummaa isaa guddisan xiyyeeffannoon addaa akka kenname eeruun, kunis kilaastaraan fi yeroo yeroon Godina, magaalotaa fi aanaalee naannichaa hunda keessatti hojjetamaa jiraachuu ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Waltajjiin Raaga Haala Qilleensaa Gaanfa Afrikaa Finfinneetti gaggeeffama
May 11, 2026 447
Caamsaa 3/2018 (ENA): Waltajjiin guddichi Raaga Haala Qilleensaa Gaanfa Afrikaa (GHACOF 73) 73ffaan Caamsaa 10 fi 11, 2018 magaalaa Finfinneetti ni gaggeeffama. Waltajjiin kun mata duree “Tajaajila Haala Qilleensaa, Misooma Itti Fufiinsa Qabuuf” jedhuun kan gaggeeffamu ta’a. Waltajjicha Giddugala Raagaa fi Fayyadama Haala Qilleensaa (ICPAC), Dhaabbata Wal-ta'iinsa Misooma Biyyoota Baha Afrikaa (IGAD)fi michoota misoomaa waliin ta’uun kan qophaa’edha. Walgahiin kun raaga hojiitti jijjiiruun jijjiirama qilleensaa ittisuuf tarkaanfiiwwan akeekkachiisa ariifataa fi tarkaanfii fudhachuu, qophii cimsuu irratti kan kaayyeffatedha. Ibsa IGAD ENA’f ergeen, ragaawwan haala qilleensaa qonnaan bultootaa, ogeessota fayyaa fi hoggansa sodaa balaa kallattiin akka deeggaran irratti mariin ni gaggeeffama jedheera. Tumsa dhaabbilee meetirooloojii biyyaalessaa gidduu jiru cimsuun ajandaa marii biraati. Waltajjicharratti raaga roobaa ji’a Waxabajjii-Fulbaanaa 2026 A.L.A kan qonnaa fi qabeenya bishaanii Gaanfa Afrikaatiif murteessaa ta’e ni dhiyaata. Ministiroonni, dhaabbileen qorannoo, dhaabbileen gargaarsa namoomaa, dhaabbileen hawaasa siivikii fi abbootiin qabeenyaa dhuunfaa ni hirmaatu. Jijjiiramni qabeenya qilleensaa sodaa fagoo osoo hin taane, balaa qabatamaa balbala keenya irra jiru akka ta’e kan ibse Fooramiin IGAD, hawaasni gaanfa Afrikaa guddicha keessa jiran odeeffannoo gaarii akka qabaataniifi dursanii akka qophaa’an gochuu irratti kan xiyyeeffate ta’uu eereera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Milkaa’inni Sagantaa Misooma sululaa fi eegumsa naannoo qabeenyi bosonaa guddaan akka uumamu taasisa jira
May 9, 2026 468
Caamsaa 1/2018(ENA) - Milkaa’inni Sagantaalee Misooma suluulaa fi eegumsa Naannoo Qabeenyi Bosonaa guddaan akka uumamu taasisaa jiraachuu Ministeerri Qonnaa beeksise. Bara bajataa qabametti sagantaa qindaa’aa misooma sululaan lafti hektaarri Miiliyoona 3 tuqaa 9 misoomuusaa beeksiseera. Ministeera Qonnaatti Hojii Raawwachiisaa olaanaan Misooma, Eegumsa fi Fayyadama Qabeenya Uumamaa Faanosee Mokkonnon akka jedhanitti, balaawwan nam-tolchee fi uumamaa manca’iinsa bosonaa fidan kanaan dura naannoo irratti miidhaa guddaa geessisanii turaniiru jedhan. Haa ta’u malee jijjiirama biyyaalessaan booda, sagantaa Ashaaraa Magariisaa fi misooma eegumsa naannootiin hojiin milkaa’aan nageenya sirna-Ikkooloojii naannoo deebisee bayyanachisuun hojjetamaa jiraachuu eeraniiru. Keessumattuu, sagantaan Ashaaraa Magariisaa bara 2011 eegale, aadaa misooma magariisaa hawaasaa dagaagsuun Nageenya sirna ikooloojii naannoo eegsisaa jiraachuu dubbataniiru. Bara baajataa 2018tti sulula kuma 22 fi 59 lafa hektaara miiliyoona 4 tuqaa 6 misoomsuuf karoorfame keessaa, hanga ammaatti lafti hektaara miiliyoona 3 tuqaa 9 misooma suluulaa bonaatiin misoomeera. Yeroo ammaa naannoolee adda addaatti haala Ikooloojii giddu galeeffachuun hojiin misooma suluulaa fi eegumsa naannoo hojjetamaa jiraachuu kaasaniiru. Hojiin eegumsa biyyoo fi bishaanii bal’aan waggoota darban keessatti hirmaannaa hawaasaatiin hojjetameen lafti manca’e deebi’ee akka misoomu taasisuun bu’aan qabatamaa fiduusaa hubachiisaniiru. Hirmaannaan hawaasaa Qindaa’aan Hojii Misooma Suluulaa guddachaa dhufuusaatiin omishtummaan qonnaa dabaluu bira darbee qooda olaanaa gumaachaa jiraachuu ibsaniiru. Fakkeenyaaf lammiileen hedduun kanniisa horsiisuun, furdisa looniin, misooma muduraa fi kuduraatiin fayyadamoo ta’a akka jiran ibsaniiru. Kunis abbuumaa hawaasaa eegumsa naannoo mirkaneessuun Itiyoophiyaa qabeenya bosonaatiin kan badhaatee fi laliste gochaa jiraachuun ibsameera.
Baay’inaan Kan Dubbifaman
Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise.
Jan 5, 2021 264707
Finfinnee, Muddee 26, 2013 (TOI) - Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise. Qormaatni Sadaasa 30 hanga Muddee 2, 2013tti guutummaa Oromiyaatti kennamee ture bu'aan isaa beekkameera. Waraqaan deebii kallattii Oromiyaa hunda irraa Manneen Barnootaa kuma 8 ol-irraa aanaatti, aanaa irraa godinatti, godina irraa BBOtti sassaabamee torban 3 keessatti halkanii fi guyyaa shiftii 3n biiroo keessa bulaa hojjetamee har'a bu'aan isaa beekameera. Barattoota qormaata fudhatan kuma dhibba 4 ffi kuma 46 fi 907 keessa barattoonni kumni dhibbi 4 fi kumni 17 fi 411 yookaa % 93.4 darbaniiru.Barattootni kumni 29,fi 96 yookaa 6.6% kufuu isaanii maanaajimantiin Biiroo Barnoota Oromiyaa har'a murteesseera. Bu'aan qormaataa kun waajjiraalee barnootaa godinaalee 21 fi waajjiraalee barnootaa bulchiinsa magaalotaa 19n Oromiyaaf kara hooggantootaa 'telegram' dhaan ergamuu biirichi beekisieera. Waajjiraaleen kun bu'aa qormaataa kana gara aanaa isaaniitti dabarsuun , aanaaleen ammoo hardcopy isaa Manneen Barnootaa isaaniin borii kaasanii ni beeksisu jedhame.Torban dhufuu kaasee barnootni kutaa 9ffaa kan eegalu ta'uu ragaan Biiroo Barnootaa Oromiyaarraa argame ni muul'isa. Kaardii barataa dhuufaan maxxansee Biiroon Barnootaa Oromiyaa yeroo gabaabaa keessatti kan raabsu ta'uu beeksisera.
Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa hawaasaan simatamaa jira
Feb 20, 2019 122989
Guraandhala 13/2011 Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa guyyaa kaleessaatii kaasee hawaasaan simatamaa jira. Haaluma koreen teeknikaa fi araaraa akkasumas gumiin abbootii Gadaa waamicha dhiyeessaniin loltoonni Adda Bilisummaa Oromoo zoonii lixaa guyyaa kaleessaa irraa eegalee deebi'aa jira. Waraanni bilisummaa Oromoo guyyaa kaleessaa aanaa Manasibuu ganda Harawweetti qaama mootummaa fi abbootii Gadaatiin simatamaniiru. Guyyaa har'aas bifuma walfakkaatuun aanaa Beegii, Giddaa Ayyaanaa fi Baabboo Gambeelitti simannaan itti fufueera. Guyyoota Sadan kanatti simannaan erga taasifameefii booda gara kaampii qophaa'efiitti kan galan ta'uus walitti qabaan gumii abbootii Gadaa Bayyanaa Sanbatoo ‘BBC’ Afaan Oromootti himaniiru. Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo akka himanitti, Zoonii Lixaarraa qofa loltoonni WBO Kuma 10 ol kan simataman ta'uu ibsaniiru. Simannaan WBO kun aanaalee garaa garaatti kan itti fufu yoo ta'u, miseensonni WBO iddoowwan biroo jiranis waamichi taasifameef simatamanii akka galantu eegama. Madda: OBN
Biiroon Barnootaa Oromiyaa firii qormaata kutaa 8ffaa bara 2014 ifoomse
Aug 31, 2022 20406
Hagayya 25/2014(TOI) - Bara barnootaa 2014tti barattoota kuma 451fi 25 qormaata naannoo kutaa 8ffaa fudhachuuf galmaa'an keessaa barattoonni kumni 443fi 526 qormaaticha fudhataniiru. Barattoota qoramaata fudhatan walii galaa keessaa barattoonni kumni 421fi 779 (%95.09) qabxii darbiinsaa argatanii gara kutaa 9ffaatti darbuu Hogganaa Ittaanaan BBO Obbo Girmaa Baay'isaa ibsa miidiyaaleef kennaniin ibsaniiru. Naannawaa horsiisee bulaan ala qabxii darbiinsaa dhiiraaf 50fi dubartootaaf 47 ta'uus himaniiru. Naannawaa horsiisiisee bulaatti ammoo qabxiin darbinsaa dhiiraaf 47 yoo ta'u, barattoota dubaraaf 44 ta'uufi qabxiin darbiinsa barattoota fedhii adda kan dhiiraa 44fi dubaraaf 41 ta'uu Obbo Girman himaniiru. Naannoo Oromiyaatti bara barnootaa 2015 barattoota miiliyoona 11 ol barsiisuuf galmeessi kan eegalameen yoo ta'u, Fulbaana 9/2015 guutummaa Oromiyaatti barnoonni ni eegalana. Barana barattoota miliyoona 7.5 ol sagantaa nyaataa manneen barnootaan fayyadamoo taasisuuf haaldureen xumuramuus ibsaniiru. Barattoonni baasii gara garaaf osoo hinsaaxilamin qabxii darbiinsaasaanii karaa toora interneetii http://oromia.ministry.et/#/home jedhuun ilaallachuu akka danda'an biirochi ibseera. DhPI irraa
Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu kennaniifi ragaa kennaan itti fayyadamuu danda'an ifa godhe.
Mar 3, 2023 18019
Guraandhala 24/2015(TOI) - Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa guyyaa har'aa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu ittiin kennaniifi ragaa ittiin eeraan fayyadamuu danda'an 'Public Feedback System' jedhamu ifa godhe. Komishinichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo waliin ta’uun Appilikeeshinii kana akka hojjete eerameera. Appichi afaanota biyya keessaa shaniin tajaajila kan kennu ta'uun himaeera. Komishinarri Komishinii Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa Dooktar Saamu’eel Urqatoo akka jedhanitti, komishinichi hojiiwwan jijjiramaa hojjechaa jiru milkeesuuf teeknooloojiiwwan fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Appilikeeshinichi hojii kan ariifachiisuufi haleellaa fi sodaachisaa ragaa eertootaa fi odeeffannoo kennitootarra gahu kan ittisu ta'uu himaniiru. Kana hordofuun hawaasni karaa appilikeshinii 'Public Feedback System'' yaada kennuudhaan itti gaafatamummaa biyyaalessaa isaa ba'uu qabu gaafataniiru. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Obbo Solomoon Sookaa akka jedhanitti, appilikeeshinii kana haleellaa saayibarii eegumsii cimaan kan taasifamuuf ta'uu himaniiru. Waajjira Ministira Muummeetti deetaan dhimmoota Kaabinee obbo Tasfaayee Dhaabaa akka jedhanitti, malaammaltummaa ittisuuf dhaabbanni tokko qofaan hojjetee milkaa'uu hin danda'u. Kanaaf lammileen hunduu miira itti gaafatamummaa qabuun malaan maltummaa ittisuuf hirmaachuu qabu jedhaniiru.
Gabaasa addaa
Yaa’ichi dhimmoota Afrikaarratti sagalee tokko dhageessisuun akka danda’amu carraa uumuudha
May 6, 2026 817
Ebla 28/2018 (ENA)- Kaayyoon guddaan yaa’ii dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa Afriikaa (ASMIS) dhiibbaa uumtota jidduutti tumsa cimaa uumuudhaan dhimmoota Afrikaarratti sagalee tokko dhageessisuun akka danda’amu carraa uumuu akka ta’e qindeessaan Palsi oof Afriikaa(POA) obbo Barakat Sisaayi ibsan. Ajandaawwan Afriikaa qabsiisuu fi sagalee waloo dhageessisuuf carraa kan uumu ta’uu dabalanii ibsaniiru. Palsi oof Afriikaan (Pulse of Africa-POA) intarpiraayizii teknolojii E.ji.e waliin ta’uun mata duree “dhiibbaa uumtonni Afriikaa fooyyee qabduuf” jedhuun yaa’iin qophaa’u kun, Ebla 29 fi 30 2018 Finfinnee yaadannoo injifannoo Adwaatti ni gaggeeffama. Yaa’iin kun dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa jajjabeessuuf, dinagdee dijitaalaa cimsuuf, tumsa uumuu fi wiirtuu dijitaalaa gochuuf kan kaayyeffateha. Qopheessitoonni yaa’ii kanaa, dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa Itiyoophiyaa yeroo yaa’ii kanaa maqaa gaarii biyyasaanii guddisuu fi tumsasaanii cimsuun haala danda’amurratti ibsa kennaniiru. Qindeessaan Palsi oof Afriikaa obbo Barakat Sisaayi wayita kana akka jedhanitti, Palsi Oof Afriikaan seenessa Afriikaa jallate jijjiiruuf kan hundeeffame miidiyaa Paan Afriikaati. Yaa’iin kun intarpiraayizii teeknooloojii E.ji.e waliin ta’uun qophaa’uusaa eeranii, qajeelfama “seenessa Afriikaa namoota keenyaan dubbachuu qabna” kan jedhu akka bu’uureffate ibsaniiru. Kaayyoon ijoo yaa’ii kanaas dhiibbaa uumtota jidduutti tumsa cumaa uumuun dhimmoota Afriikaarratti sagalee waloo dhageessisuuf carraa uumuu akka ta’e dubbataniiru. Ajandaan gamtaa Afriikaa 2063 karoora wagga 50 Afriikaan ittiin gaggeeffamtu ta’uu eeranii, ummattoota jidduutti walii galtee uumuuf dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa waloomaan akka hojjetan carraa uumuuf waltajjichi faayidaa akka qabu ibsaniiru. Kanaaf yaa’iin kun Afriikonni galmoota ajandaasaanii milkeessuuf waltajjii waloon hojjetan ta’a jedhaniiru. Miidiyaan dijitaalaa waltajjii guddaa kan dinagdee sochoosudha kan jedhan obbo Barakat, dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa karaa faayidaa qabuun akka itti fayyadaman hubannoo waloo uumuu akka barbaachisu hubachiisaniiru. Hojii raawwachiisaan intarpiraayizii E.ji.e obbo Gammadaa olaanaa gamasaaniin, yaa’iin kun maqaa gaarii Itiyoophiyaa akkasumas Afriikaa guddisuuf waltajjii murteessaa ta’uu dubbataniiru. Dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa waa’ee qabiyyee uumuu, wa’ee ijaarsa seenessa Afriikaa fi waa’ee galmoota ajandaa 2063 ejjennoo ifaa akka qabatan godha jedhaniiru. Dhiibbaa uumtonni yaa’ii kanaaf biyyoota Afriikaa garagaraarraa filataman, qaqqabama miidiyaa hawaasaatiin qabanii fi maqaa gaarii Afriikaa guddisuuf gumaacha qabaniin madaalamanii kan filataman ta’uu mirkaneessaniiru.
.jpg)
Poolisiin Magaalaa Finfinnee Tajaajilasaa guddina Magaala waliin wal-simsiisee guddisuuf teekinooloojii ammayyaa fi humna namaa gahoome gurmeessuun hojiisaa cimsee itti fufeera
Nov 22, 2025 3664
Sadaasa 13/2018(TOI )-Poolisii Magaalaa Finfinnee Tajaajilasaa guddina magaala waliin wal-simsiisee guddisuuf Teekinooloojii Ammayyaa fi humna namaa gahoomeen hojii gurmeessuusaa cimsee itti fufuu Kantiibaan Bulchiinsa Magaala Finfinnee Adaanechi Abeebee ibsan. Qajeelchi Kolleejjii Poolisii Magaala Finfinnee yeroo jalqabaatiif humnasaan kaadimamtoota qodaaltota leenjise eebbisiiseera. Sirna eebbaa kanarratti Kantibaan Magaala Finfinnee Adaanechi Abeebee, Itti Aanaan Komishinar jeneraaliin Poolisii federaalaa Malaakuu Fantaa, Ajaajaa qajeelcha poolisii waliigalaa magaalaa Finfinnee Komishinar Geetuu Argaaw fi keessummoonni waamichi tassifameefii argamaniiru. Kantibaa Adaanech Abeebee wayita kana akka dubbatanitti, xiyyeeffannoo guddan Bulchinsichaa Dinagdee jiraattota magaalichaa ijaaruu fi jireenya hawaasummaa fooyyessuun misooma fulla’aa fi bulchiinsa gaarii, badhaadhina hunda galeessa mirkaneessuudha. Magaalittii jireenyaa fi hojiif kan mijatte akka taatuu fi dorgomaa idil-addunyaa fi filatamtuu, magaala konfiraansii taassisuuf bu’aa qabeessummaan hojiiwwan misoomaa eeggalamanii cimanii itti fufuu beeksisaniiru. Hojiiwwan misooma kunneen fulla’aa gochuuf nagaa fi tasgabbin mirkanaa’uun murteessaa fi dhimma ijoo ta’uu hubachiisaniiru. Gama Kanaan Qajeelchi Poolisii Magaala Finfinnee Nageenyaa fi tasgabbii magaalittii mirkaneessuuf hojiiwwan jijiiramaa hojjechaa jiru kan jajjabeeffamu ta’uu dubbataniiru. Qajeelchichi guddina magaalichatti argamaa jiru u’uureffachuun tajaajilasaa guddisuuf teekinooloojii ammayyaa fi humna namaa gahoomeen of gurmeessuun hojiisaa hojjechuu dubbataniiru. Kunis ergama poolisiif kenname sirnaan raawwachuuf kan isa dandeessisu ta’uu ibsaniiru. Gama Kanaan Qajeelchichi humna namaa gahoome horachuu dabalatee teekinoolojin of gurmeessuuf hojjechaa turuu mirkaneessaniiru. Qondaaltonni eebbifamtoonni nagaa fi tasgabbii magaalittii eegsisuuratti itti gaafatamummaa guddaa qabaachuusaanii kaasuun seeraa fi sirna magaala kabachiisuun kutannoon akka hojjetan hubachiisaniiru.