ENA - ENA Afaan Oromoo
Tamsaasa Kallatti:
Angafoota Oduu
Evertan, Liidsi Yunaayitid fi Episiwiich Taawun injiftan
Aug 22, 2026 82
Hagayya 16/2018 (ENA)-Taphoonni piriimar Liigii Ingilizii guyyaa lammaffaa torbee tokkoffaa gaggeeffamaa jiru. Tapha galgala kana Istaadiyeemii Bahiil Diikinsanitti gaggeeffameen Evertan Kiriistaal Paalaasiin 2 fi 0’n mo’ateera. Kiirnaan Dewusbarii-Hool fi Tiiyernoo Baarii goolii ittiin moannaa kana galchaniiru. Bara dorgommii darbee sadarkaa 13ffaan kan xumure Evertan tapha liigichaa isa jalqabaatiin milkaa’eera. Morkataansaa Kiriistaal Paalaas dorgommicha injifatamuun eegaleera. Tapha Istaadiyeemii Siitii graawunditti gaggeeffameenLiidsi Yunaayitid Notiingihaam Forastiin 1 fi 0’n mo’ateera. Antoon Istaach galchii mo’annaa kana galcheera. Tapha Portimaan Rooditti gaggeeffameen haaraa kan guddate Epsiwiich Taawun Sandarlaandiin 2 fi 1’n mo’ateera. Emersanii fi Jaak Kilaarki Epsiwiichiif galchaniiru. Niilsan Anguloo Sandarlaandiif galcheera. Galgala kana sa’aatii 1 fi daqiiqaa 30tti Bireentifoordi Totanihaam Hotisparsi Istaadiyeemii Jiiteek komuniitiitti ni taphatu. Sagantaa har’aa guyyaa keessa gaggeeffameen haaraa kan guddate Huul siitiin Manchistar Yuunaayitidiin 2 fi 0’n mo’ateera. See less
Baay’inni barattoota qabxii qormaata kutaa 12ffaa ittiin darban galmeessisan fooyyee agarsiiseera-Ministeera barnootaa
Aug 22, 2026 274
Hagayya 16/2018 (ENA)- Baay’inni barattoota qabxii qormaata kutaa 12ffaa bara 2018 ittiin darban galmeessisan fooyyee agarsiisuusaa Ministeerri barnootaa piroofeesar Birhaanuu Naggaa ibsan. Ministeerri barnootaa qabxii barattootaa qormaata kutaa 12ffaa bara barnootaa 2018 qoraman ilaalchisuun ibsa kennaniiru. Ministirri barnootaa piroofeesar Birhaanuu Naggaa akka ibsanitti, bara barnootaa baranaa barattoota qormaataaf galmaa’an kuma 563 fi 960 keessaa kuma 550 fi 210 qormaata fudhataniiru. Kanneen keessaa kuma 70 fi 544 ykn dhibbantaan 12.8 kan caalan dhibbantaa 50 ol fiduun qabxii ittiin darbamuu galmeessisaniiru. Bara 2017 barattoonni qormaata darban dhibbantaa 8 tuqaa 9 ture. Akka ibsa ministirichaatti, dhibbantaan kun dameelee barnootaan yoo ilaalamu saayinsii uumamaatiin dhibbantaa 16.6, saayinsii hawaasaatiin dhibbantaa 8.33 qabxii ittiin darbamuu galmeessisaniiru. Qabxii olaanaa ilaalchisee saayinsii uumamaatiin dhiiraan naannoo Oromiyaatti barataan mana barumsaa boordiingii Adaamaa Odaa Ispeeshaalii qabxii 591.6 argachuun qabxii olaanaa yoo galmeessisu, dubartootaan ammo naannoo Amaaraatti barattuun mana barumsaa Injibaaraa Agawu Midir qabxii 583 argachuun qabxii olaanaa galmeessifteetti. Damee saayinsii hawaasaatiin dhiiraan qabxiin olaanaan 576 akkasumas dubartootaan 569 ta’uun galmaa’eera. Manneen barnootaa 88 barattoota isaanii guutummaatti yoo dabarsan, maneen barnootaa 565 ammoo barataa tokkollee hin dabarsine. Waggoottan darban waliin wal bira yoo qabamu barana barataan lakkoofsa fooyya’aa qabu qabxii ittiin darbamu galmeessisuusaatiin baay’inni barattoota gara sagantaa remediyaaliitti galanii ni hir’ata. Qabxiin gara Yunivarsiitii fi remediyaaliitti ittiin galamuu fuulduratti akka ifoomu ministirichi eeraniiru.
Marichi milkaa’inaan xumurameera – Komishinicha
Aug 22, 2026 166
Hagayya 16/2018(ENA)- Yaa’iin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa Adoolessa 8 bara 2018 eegalame marii torbeewwaniif gaggeeffameen booda guyyaa har’aa milkaa’inaan xumuramuusaa komishiniin marii biyyaalessaa beeksise. Itti aantuun komishinarii olaanaa komishinichaa Hiirut Gabrasillaasee yaa’ichi xumuramuu iilaalchisuun ibsa miidiyaaleef kennaniin Itiyoophiyaanonni kuma 4 waltajjii seena qabeessa kanarratti walitti dhufuudhaan ajandaawwan biyyaalessaa ijoo ta’an saddet irratti mari’achaa turuusaanii yaadachiisaniiru. Dhumarrattis mari’attoonni yaada furmaataa waldhabdeewwan bara dheeraaf turaniif furmaata ta’an qindeessanii komishinichaaf kennuusaanii dabalanii ibsaniiru. Adeemsa Kanaan mari’atoonni dhimmoota tokko tokko irratti salphaatti walii galaa, dhimmoota tokko tokko irratti ammoo yeroo fudhatanii marii cimaa taasisuudhaan dhumarrattis dhimmoota hedduurratti walii galuusaanii dubbataniiru. Komishinichi adeemsicha yemmuu hordofu waltajjiiwwan marichaa hundi wal dhaaggeeffachuun, wal kabajuunii fi wal danda’uun raawwatamaa akka ture mirkaneessuun akka danda’ame itti aantuun komishinarii olaanaa Hiirut dubbataniiru. Kaayyoon marii biyyaalessaa qaamoleen qooda fudhattootaa garaagarummaa qaban mari’atanii walii galtee uumuudhaan fuulduratti waliin tarkaanfachuuf carraa uumuu akka ta’e dubbataniiru. Mariin biyyaalessaa mo’aa fi mo’atamaa adda baasuu miti kan jedhan itti aantuun komishinara olaanaa Hiirut, adeemsi kun dorgommii gamni tokko mo’atamee gamni biraa itti mo’atu miti jedhaniiru. Akka ibsa itti aantuu komishinara olaanaa Hiirutitti marii Kanaan Itiyoophiyaanonni wal baraniiru, hariiroo cimaa uumaniiru, ilaalchota garagaraa dhaggeeffataniiru, akkasumas qormaatilee biyya keenyaa ilaalchisee yaada wal jijjiiraniiru, dhumarrattis walii galteerra gahaniiru. Yaa’iin marii biyyaalessaa kun garaagarummaa Itiyoophiyaan akka biyyaatti qabdu mariin furuu akka dandeessu kan itti agarsiifte boqonnaa seena qabeessadha jechuun dubbataniiru. Milkaa’ina yaa’ii marii biyyaalessaa Itiyoophiyaaf qaamota gumaacha taasisan hunda maqaa komishinichaan galateeffataniiru itti aantuun komishinara olaanaa.
.jpg)
"Izzichi ergama ummataa fi biyyarraa kennamuuf kamiyyuu kan kaleessaatiin olitti raawwachuuf qophaa’eera-Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa
Aug 22, 2026 151
Ajajaan olaanaa izzii duulota addaa Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa kana kan ibsan, Izzichi leenjifamtoota komaandoo koorsii ‘Tsinaat’ marsaa 45ffaa wiirtuu leenjii Bilaatteetti hordofaa turan wayita eebbisiisettidha. Ajajaan olaanaa kun sagantaa eebbaarratti akka dubbatanitti, izziin duulota addaa qophii loltummaa fi dandeettii raawwachiisummaasaa sadarkaa olaanaatti guddisaa jira. Izzichi “bakkaa fi yeroo barbaachisetti, dirqama mootummaa, ummataa fi dhaabbata keenyarraa nuuf kennamu kamiyyuu kan kaleessaa caalaa raawwachuuf kan diinonni tilmaamaniin olitti qophoofneerra” jedhaniiru. Izziin duulota addaa erga hundeeffamee kaasee dirqamoota biyyaalessaa gurguddoo hunda ga’umsa olaanaatiin raawwachaa kan dhufe humna cimaa ta’uusaa kan ibsan Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa, Izzichi yeroo fi haala rakkisaa keessatti adda durummaadhaan biyyaa fi ummatasaa bala itti aggaamamerraa baraaruusaa dubbataniiru. Izzichi har’as seenaasaa eegsisee imaluu fi dirqama biyyaaf caalaa of qopheessuuf, karaa yeroon gaafatuun humoota addaa Itiyoophiyaa madaalan sadarkaa olaanaatti ga’oomsaa fi humnasaa cimsachaa akka jiru dubbataniiru.
Bu'uuraalee Misoomaa tajaajila Geejibaa Hawaasaa ammayyeessuun balaa tiraafikaa hir’isuuf xiyyeeffannoon hojjetamaa jira
Aug 22, 2026 106
Hagayya 16/2018 (ENA) — Naannoo Oromiyaatti tajaajila Geejibaa hawaasaa ammayyeessuun, hanqina geejjibaa fi balaa tiraafikaa mudatu hir’isuuf xiyyeeffannoon hojjetamaa jiraachuu Ejensiin Geejjibaa Oromiyaa beeksise. Ejensichi guyyaa har’aa miidiyaaleef ibsa kennuun, tajaajila geejibaa hawaasaa mijataa, saffisaa fi nageenyisaa amansiisaa ta’e diriirsuuf hojiin bal’aan hojjetamaa jiraachuu ibseera. Hojiiwwan kunneen tajaajila Geejibaa ammayyeessuu fi si’ataa taasisuu qofa osoo hin taane, balaa tiraafikaa hir’isuufis gahee olaanaa kan qaban ta’uu,Daarektarri Olaanaan Ejensii Geejjibaa Oromiyaa, Obbo Kamaal Maammee himaniiru. Rakkoo hanqina Geejjibaa bu’uura irraa furuuf dhimmoota sadii irratti xiyyeeffannoon hojjetamaa jiraachuu eeraniiru. Hojiiwwan kunneenis naannichatti tajaajilli Geejjibaa qaqqabamaa akka ta’u taasisuu, gahumsi konkolaachistootaa fi konkolaataa akka mirkanaa’u taasisuu, akkasumas tajaajilli Geejjibaa nageenyi isaa mirkanaa’e akka uumamu ta’uu ibsaniiru. Naannichatti hojii buufataalee Konkolaataa Teeknoolojiin deeggaraman babal’isuuf xiyyeeffannoo addaan hojjetamaa jiraachuu Obbo Kamaal ibsa isaaniin eeraniiru. Naannichatti buufataalee Geejjiba uummataa 385 olitti tajaajilli tikeettii maamiltootaa Oro Dijitaalaa hojiirra ooluu isaa eeranii, kanaanis al-seerummaa hir’isuun danda’ameera jedhaniiru. Dabalataanis, seera darbuu, teessoo olitti fe’uu, taarifaa olitti kaffalchiisuu fi yakka seeraa walfakkaatan kan raawwatan konkolaachistoota onlinen adabuu irra darbee, tajaajila bilbilaa tolaa 8556 hundeessuun imaltoonni eeruu fi komii adda addaa akka kennan taasifamuu ibsaniiru. Gama biroon, naannicha keessa dhaabbileen leenjii konkolaachistootaa 220 kan jiran ta’uu himanii, kanneen keessattis konkolaachistoonni gahumsa isaanii akkataa itti mirkanaa’uu danda’uun leenjiin gahumsa qabu kennamaa jiraachuu himaniiru. Leenjiiwwan kunneenis qulqullinni isaanii akka mirkanaa’uuf teeknoolojiin deeggaramee kennamaa jiraachuu ibsaniiru. Ejensiin Geejjiba Oromiyaa, tajaajila geejjibaa hawaasaa fooyyeessuu fi nageenya tiraafikaa mirkaneessuuf hojiiwwan eegalame cimsuun, qaamolee adda addaa fi hawaasa waliin qindoominaan hojjechuuf xiyyeeffannoo addaa kennamaa jiraachuu beeksiseera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena # See less
Kan mul'ate
Baay’inni barattoota qabxii qormaata kutaa 12ffaa ittiin darban galmeessisan fooyyee agarsiiseera-Ministeera barnootaa
Aug 22, 2026 274
Hagayya 16/2018 (ENA)- Baay’inni barattoota qabxii qormaata kutaa 12ffaa bara 2018 ittiin darban galmeessisan fooyyee agarsiisuusaa Ministeerri barnootaa piroofeesar Birhaanuu Naggaa ibsan. Ministeerri barnootaa qabxii barattootaa qormaata kutaa 12ffaa bara barnootaa 2018 qoraman ilaalchisuun ibsa kennaniiru. Ministirri barnootaa piroofeesar Birhaanuu Naggaa akka ibsanitti, bara barnootaa baranaa barattoota qormaataaf galmaa’an kuma 563 fi 960 keessaa kuma 550 fi 210 qormaata fudhataniiru. Kanneen keessaa kuma 70 fi 544 ykn dhibbantaan 12.8 kan caalan dhibbantaa 50 ol fiduun qabxii ittiin darbamuu galmeessisaniiru. Bara 2017 barattoonni qormaata darban dhibbantaa 8 tuqaa 9 ture. Akka ibsa ministirichaatti, dhibbantaan kun dameelee barnootaan yoo ilaalamu saayinsii uumamaatiin dhibbantaa 16.6, saayinsii hawaasaatiin dhibbantaa 8.33 qabxii ittiin darbamuu galmeessisaniiru. Qabxii olaanaa ilaalchisee saayinsii uumamaatiin dhiiraan naannoo Oromiyaatti barataan mana barumsaa boordiingii Adaamaa Odaa Ispeeshaalii qabxii 591.6 argachuun qabxii olaanaa yoo galmeessisu, dubartootaan ammo naannoo Amaaraatti barattuun mana barumsaa Injibaaraa Agawu Midir qabxii 583 argachuun qabxii olaanaa galmeessifteetti. Damee saayinsii hawaasaatiin dhiiraan qabxiin olaanaan 576 akkasumas dubartootaan 569 ta’uun galmaa’eera. Manneen barnootaa 88 barattoota isaanii guutummaatti yoo dabarsan, maneen barnootaa 565 ammoo barataa tokkollee hin dabarsine. Waggoottan darban waliin wal bira yoo qabamu barana barataan lakkoofsa fooyya’aa qabu qabxii ittiin darbamu galmeessisuusaatiin baay’inni barattoota gara sagantaa remediyaaliitti galanii ni hir’ata. Qabxiin gara Yunivarsiitii fi remediyaaliitti ittiin galamuu fuulduratti akka ifoomu ministirichi eeraniiru.
Marichi milkaa’inaan xumurameera – Komishinicha
Aug 22, 2026 166
Hagayya 16/2018(ENA)- Yaa’iin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa Adoolessa 8 bara 2018 eegalame marii torbeewwaniif gaggeeffameen booda guyyaa har’aa milkaa’inaan xumuramuusaa komishiniin marii biyyaalessaa beeksise. Itti aantuun komishinarii olaanaa komishinichaa Hiirut Gabrasillaasee yaa’ichi xumuramuu iilaalchisuun ibsa miidiyaaleef kennaniin Itiyoophiyaanonni kuma 4 waltajjii seena qabeessa kanarratti walitti dhufuudhaan ajandaawwan biyyaalessaa ijoo ta’an saddet irratti mari’achaa turuusaanii yaadachiisaniiru. Dhumarrattis mari’attoonni yaada furmaataa waldhabdeewwan bara dheeraaf turaniif furmaata ta’an qindeessanii komishinichaaf kennuusaanii dabalanii ibsaniiru. Adeemsa Kanaan mari’atoonni dhimmoota tokko tokko irratti salphaatti walii galaa, dhimmoota tokko tokko irratti ammoo yeroo fudhatanii marii cimaa taasisuudhaan dhumarrattis dhimmoota hedduurratti walii galuusaanii dubbataniiru. Komishinichi adeemsicha yemmuu hordofu waltajjiiwwan marichaa hundi wal dhaaggeeffachuun, wal kabajuunii fi wal danda’uun raawwatamaa akka ture mirkaneessuun akka danda’ame itti aantuun komishinarii olaanaa Hiirut dubbataniiru. Kaayyoon marii biyyaalessaa qaamoleen qooda fudhattootaa garaagarummaa qaban mari’atanii walii galtee uumuudhaan fuulduratti waliin tarkaanfachuuf carraa uumuu akka ta’e dubbataniiru. Mariin biyyaalessaa mo’aa fi mo’atamaa adda baasuu miti kan jedhan itti aantuun komishinara olaanaa Hiirut, adeemsi kun dorgommii gamni tokko mo’atamee gamni biraa itti mo’atu miti jedhaniiru. Akka ibsa itti aantuu komishinara olaanaa Hiirutitti marii Kanaan Itiyoophiyaanonni wal baraniiru, hariiroo cimaa uumaniiru, ilaalchota garagaraa dhaggeeffataniiru, akkasumas qormaatilee biyya keenyaa ilaalchisee yaada wal jijjiiraniiru, dhumarrattis walii galteerra gahaniiru. Yaa’iin marii biyyaalessaa kun garaagarummaa Itiyoophiyaan akka biyyaatti qabdu mariin furuu akka dandeessu kan itti agarsiifte boqonnaa seena qabeessadha jechuun dubbataniiru. Milkaa’ina yaa’ii marii biyyaalessaa Itiyoophiyaaf qaamota gumaacha taasisan hunda maqaa komishinichaan galateeffataniiru itti aantuun komishinara olaanaa.
.jpg)
"Izzichi ergama ummataa fi biyyarraa kennamuuf kamiyyuu kan kaleessaatiin olitti raawwachuuf qophaa’eera-Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa
Aug 22, 2026 151
Ajajaan olaanaa izzii duulota addaa Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa kana kan ibsan, Izzichi leenjifamtoota komaandoo koorsii ‘Tsinaat’ marsaa 45ffaa wiirtuu leenjii Bilaatteetti hordofaa turan wayita eebbisiisettidha. Ajajaan olaanaa kun sagantaa eebbaarratti akka dubbatanitti, izziin duulota addaa qophii loltummaa fi dandeettii raawwachiisummaasaa sadarkaa olaanaatti guddisaa jira. Izzichi “bakkaa fi yeroo barbaachisetti, dirqama mootummaa, ummataa fi dhaabbata keenyarraa nuuf kennamu kamiyyuu kan kaleessaa caalaa raawwachuuf kan diinonni tilmaamaniin olitti qophoofneerra” jedhaniiru. Izziin duulota addaa erga hundeeffamee kaasee dirqamoota biyyaalessaa gurguddoo hunda ga’umsa olaanaatiin raawwachaa kan dhufe humna cimaa ta’uusaa kan ibsan Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa, Izzichi yeroo fi haala rakkisaa keessatti adda durummaadhaan biyyaa fi ummatasaa bala itti aggaamamerraa baraaruusaa dubbataniiru. Izzichi har’as seenaasaa eegsisee imaluu fi dirqama biyyaaf caalaa of qopheessuuf, karaa yeroon gaafatuun humoota addaa Itiyoophiyaa madaalan sadarkaa olaanaatti ga’oomsaa fi humnasaa cimsachaa akka jiru dubbataniiru.
Bu'uuraalee Misoomaa tajaajila Geejibaa Hawaasaa ammayyeessuun balaa tiraafikaa hir’isuuf xiyyeeffannoon hojjetamaa jira
Aug 22, 2026 106
Hagayya 16/2018 (ENA) — Naannoo Oromiyaatti tajaajila Geejibaa hawaasaa ammayyeessuun, hanqina geejjibaa fi balaa tiraafikaa mudatu hir’isuuf xiyyeeffannoon hojjetamaa jiraachuu Ejensiin Geejjibaa Oromiyaa beeksise. Ejensichi guyyaa har’aa miidiyaaleef ibsa kennuun, tajaajila geejibaa hawaasaa mijataa, saffisaa fi nageenyisaa amansiisaa ta’e diriirsuuf hojiin bal’aan hojjetamaa jiraachuu ibseera. Hojiiwwan kunneen tajaajila Geejibaa ammayyeessuu fi si’ataa taasisuu qofa osoo hin taane, balaa tiraafikaa hir’isuufis gahee olaanaa kan qaban ta’uu,Daarektarri Olaanaan Ejensii Geejjibaa Oromiyaa, Obbo Kamaal Maammee himaniiru. Rakkoo hanqina Geejjibaa bu’uura irraa furuuf dhimmoota sadii irratti xiyyeeffannoon hojjetamaa jiraachuu eeraniiru. Hojiiwwan kunneenis naannichatti tajaajilli Geejjibaa qaqqabamaa akka ta’u taasisuu, gahumsi konkolaachistootaa fi konkolaataa akka mirkanaa’u taasisuu, akkasumas tajaajilli Geejjibaa nageenyi isaa mirkanaa’e akka uumamu ta’uu ibsaniiru. Naannichatti hojii buufataalee Konkolaataa Teeknoolojiin deeggaraman babal’isuuf xiyyeeffannoo addaan hojjetamaa jiraachuu Obbo Kamaal ibsa isaaniin eeraniiru. Naannichatti buufataalee Geejjiba uummataa 385 olitti tajaajilli tikeettii maamiltootaa Oro Dijitaalaa hojiirra ooluu isaa eeranii, kanaanis al-seerummaa hir’isuun danda’ameera jedhaniiru. Dabalataanis, seera darbuu, teessoo olitti fe’uu, taarifaa olitti kaffalchiisuu fi yakka seeraa walfakkaatan kan raawwatan konkolaachistoota onlinen adabuu irra darbee, tajaajila bilbilaa tolaa 8556 hundeessuun imaltoonni eeruu fi komii adda addaa akka kennan taasifamuu ibsaniiru. Gama biroon, naannicha keessa dhaabbileen leenjii konkolaachistootaa 220 kan jiran ta’uu himanii, kanneen keessattis konkolaachistoonni gahumsa isaanii akkataa itti mirkanaa’uu danda’uun leenjiin gahumsa qabu kennamaa jiraachuu himaniiru. Leenjiiwwan kunneenis qulqullinni isaanii akka mirkanaa’uuf teeknoolojiin deeggaramee kennamaa jiraachuu ibsaniiru. Ejensiin Geejjiba Oromiyaa, tajaajila geejjibaa hawaasaa fooyyeessuu fi nageenya tiraafikaa mirkaneessuuf hojiiwwan eegalame cimsuun, qaamolee adda addaa fi hawaasa waliin qindoominaan hojjechuuf xiyyeeffannoo addaa kennamaa jiraachuu beeksiseera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena # See less
Mariin Biyyaalessaa Itoophiyaa Afrikaanotaaf Fakkeenya Kan Ta’udha – Oliseeguun Obosaanjoo
Aug 22, 2026 137
Hagayya 16/2018 (ENA) – Mariin Biyyaalessaa Itoophiyaa Afrikaaf fakkeenya guddaa ta’uu danda’a jechuun Pirezidaantii Naayijeeriyaa duraanii fi Ergamaan Addaa Gamtaa Afrikaa Gaanfa Afrikaaf, Oliseeguun Obosaanjoo, ibsan. Sagantaan Cufiinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveenshinii Idil-Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Pirezidaantiin duraanii Naayijeeriyaa fi Ergamaan Addaa Gamtaa Afrikaa Gaanfa Afrikaa, Oliseeguun Obosaanjoo, Yaa’iin Marii Biyyaalessaa Itoophiyaa milkaa’inaan xumuramuu ibsaniiru. Yaa’iin kun milkaa’inaan akka xumuramuuf gumaacha kan taasisan qaamolee hundaaf baga gammaddan jechuun ergaa dabarsaniiru. Mariin Biyyaalessaa nageenya waaraa fiduuf kan dandeessisu ta’uu eeruun, adeemsi kun seenaa keessatti iddoo guddaa kan qabu ta’uu ibsaniiru. Mariin Biyyaalessaa hammataa fi hirmaachisaa ta’e kun Afrikaaf fakkeenya gaarii ta’uu danda’a jedhaniiru. Itoophiyaanonni nageenya fiduuf walitti dhufanii mari’achuu fi waliigaltee irra ga’uuf filannoon taasisan kun kan dinqisiifamu ta’uu dubbataniiru. Yeroon mariif kennamu kamiyyuu, miidhaa walitti bu’iinsaa fi waraanni fidu waliin yoo madaalamu, gahee olaanaa fi hin-madaalamne qaba jedhaniiru. Mariin Biyyaalessaa kun Itoophiyaa keessatti nageenyi akka mirkanaa’u, akkasumas misoomaa fi badhaadhinni akka mirkanaa’uuf bu’uura gaarii kan kaa’u ta’uu ibsaniiru.
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasa
Marichi milkaa’inaan xumurameera – Komishinicha
Aug 22, 2026 166
Hagayya 16/2018(ENA)- Yaa’iin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa Adoolessa 8 bara 2018 eegalame marii torbeewwaniif gaggeeffameen booda guyyaa har’aa milkaa’inaan xumuramuusaa komishiniin marii biyyaalessaa beeksise. Itti aantuun komishinarii olaanaa komishinichaa Hiirut Gabrasillaasee yaa’ichi xumuramuu iilaalchisuun ibsa miidiyaaleef kennaniin Itiyoophiyaanonni kuma 4 waltajjii seena qabeessa kanarratti walitti dhufuudhaan ajandaawwan biyyaalessaa ijoo ta’an saddet irratti mari’achaa turuusaanii yaadachiisaniiru. Dhumarrattis mari’attoonni yaada furmaataa waldhabdeewwan bara dheeraaf turaniif furmaata ta’an qindeessanii komishinichaaf kennuusaanii dabalanii ibsaniiru. Adeemsa Kanaan mari’atoonni dhimmoota tokko tokko irratti salphaatti walii galaa, dhimmoota tokko tokko irratti ammoo yeroo fudhatanii marii cimaa taasisuudhaan dhumarrattis dhimmoota hedduurratti walii galuusaanii dubbataniiru. Komishinichi adeemsicha yemmuu hordofu waltajjiiwwan marichaa hundi wal dhaaggeeffachuun, wal kabajuunii fi wal danda’uun raawwatamaa akka ture mirkaneessuun akka danda’ame itti aantuun komishinarii olaanaa Hiirut dubbataniiru. Kaayyoon marii biyyaalessaa qaamoleen qooda fudhattootaa garaagarummaa qaban mari’atanii walii galtee uumuudhaan fuulduratti waliin tarkaanfachuuf carraa uumuu akka ta’e dubbataniiru. Mariin biyyaalessaa mo’aa fi mo’atamaa adda baasuu miti kan jedhan itti aantuun komishinara olaanaa Hiirut, adeemsi kun dorgommii gamni tokko mo’atamee gamni biraa itti mo’atu miti jedhaniiru. Akka ibsa itti aantuu komishinara olaanaa Hiirutitti marii Kanaan Itiyoophiyaanonni wal baraniiru, hariiroo cimaa uumaniiru, ilaalchota garagaraa dhaggeeffataniiru, akkasumas qormaatilee biyya keenyaa ilaalchisee yaada wal jijjiiraniiru, dhumarrattis walii galteerra gahaniiru. Yaa’iin marii biyyaalessaa kun garaagarummaa Itiyoophiyaan akka biyyaatti qabdu mariin furuu akka dandeessu kan itti agarsiifte boqonnaa seena qabeessadha jechuun dubbataniiru. Milkaa’ina yaa’ii marii biyyaalessaa Itiyoophiyaaf qaamota gumaacha taasisan hunda maqaa komishinichaan galateeffataniiru itti aantuun komishinara olaanaa.
"Izzichi ergama ummataa fi biyyarraa kennamuuf kamiyyuu kan kaleessaatiin olitti raawwachuuf qophaa’eera-Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa
Aug 22, 2026 151
Ajajaan olaanaa izzii duulota addaa Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa kana kan ibsan, Izzichi leenjifamtoota komaandoo koorsii ‘Tsinaat’ marsaa 45ffaa wiirtuu leenjii Bilaatteetti hordofaa turan wayita eebbisiisettidha. Ajajaan olaanaa kun sagantaa eebbaarratti akka dubbatanitti, izziin duulota addaa qophii loltummaa fi dandeettii raawwachiisummaasaa sadarkaa olaanaatti guddisaa jira. Izzichi “bakkaa fi yeroo barbaachisetti, dirqama mootummaa, ummataa fi dhaabbata keenyarraa nuuf kennamu kamiyyuu kan kaleessaa caalaa raawwachuuf kan diinonni tilmaamaniin olitti qophoofneerra” jedhaniiru. Izziin duulota addaa erga hundeeffamee kaasee dirqamoota biyyaalessaa gurguddoo hunda ga’umsa olaanaatiin raawwachaa kan dhufe humna cimaa ta’uusaa kan ibsan Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa, Izzichi yeroo fi haala rakkisaa keessatti adda durummaadhaan biyyaa fi ummatasaa bala itti aggaamamerraa baraaruusaa dubbataniiru. Izzichi har’as seenaasaa eegsisee imaluu fi dirqama biyyaaf caalaa of qopheessuuf, karaa yeroon gaafatuun humoota addaa Itiyoophiyaa madaalan sadarkaa olaanaatti ga’oomsaa fi humnasaa cimsachaa akka jiru dubbataniiru.
Mariin Biyyaalessaa Itoophiyaa Afrikaanotaaf Fakkeenya Kan Ta’udha – Oliseeguun Obosaanjoo
Aug 22, 2026 137
Hagayya 16/2018 (ENA) – Mariin Biyyaalessaa Itoophiyaa Afrikaaf fakkeenya guddaa ta’uu danda’a jechuun Pirezidaantii Naayijeeriyaa duraanii fi Ergamaan Addaa Gamtaa Afrikaa Gaanfa Afrikaaf, Oliseeguun Obosaanjoo, ibsan. Sagantaan Cufiinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveenshinii Idil-Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Pirezidaantiin duraanii Naayijeeriyaa fi Ergamaan Addaa Gamtaa Afrikaa Gaanfa Afrikaa, Oliseeguun Obosaanjoo, Yaa’iin Marii Biyyaalessaa Itoophiyaa milkaa’inaan xumuramuu ibsaniiru. Yaa’iin kun milkaa’inaan akka xumuramuuf gumaacha kan taasisan qaamolee hundaaf baga gammaddan jechuun ergaa dabarsaniiru. Mariin Biyyaalessaa nageenya waaraa fiduuf kan dandeessisu ta’uu eeruun, adeemsi kun seenaa keessatti iddoo guddaa kan qabu ta’uu ibsaniiru. Mariin Biyyaalessaa hammataa fi hirmaachisaa ta’e kun Afrikaaf fakkeenya gaarii ta’uu danda’a jedhaniiru. Itoophiyaanonni nageenya fiduuf walitti dhufanii mari’achuu fi waliigaltee irra ga’uuf filannoon taasisan kun kan dinqisiifamu ta’uu dubbataniiru. Yeroon mariif kennamu kamiyyuu, miidhaa walitti bu’iinsaa fi waraanni fidu waliin yoo madaalamu, gahee olaanaa fi hin-madaalamne qaba jedhaniiru. Mariin Biyyaalessaa kun Itoophiyaa keessatti nageenyi akka mirkanaa’u, akkasumas misoomaa fi badhaadhinni akka mirkanaa’uuf bu’uura gaarii kan kaa’u ta’uu ibsaniiru.
.jpg)
Yaa’iin Marii Biyyaalessaa Hojii seenaaqabeessa Itoophiyaa cimsudha - Pirezidaant Taayyee AtsqaSillaasee
Aug 22, 2026 105
Hagayya 16/2018 (ENA):Yaa’iin Marii Biyyaalessaa Hojii seenaaqabeessa Itoophiyaa cimsu ta’uusaa Pirezidaant Taayyee AtsqaSillaasee ibsaniru. Sagantaan cufinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveeshinii Idil-Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Pirezidaanti Taayyee Atsiqasillaasee Hirmaattota yaa’ii marii biyyaalessaa walii gala uummata miiliyoonotaan bakka bu’uun aantummaa uummataa qabatnii hojjechaa turuusaaniif galateeffataniiru. Sagantaan cufiinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveeshinii Idil-Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Mariin kun sababa irratti kan hunda'e, iftoomina kana qabuu, akkasumas ida’amuu fi kabaja Itoophiyummaan kan gggeeffame ta'uu dubbataniiru. Yaa’iin Marii Biyyaaleessaa hedduumminni Itoophiyaa caalaatti kan itti mul'ate ta’uu isaa ibsaniiru. Mariin Biyyaaleessaa aadaa durii Itoophiyaa ta'us, lafa irratti bu'ee caasaa qabaatee akka gaggeeffamu kan taasisan Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad galateeffataniiru. Yaa’iin Marii Biyyaaleessaa Itoophiyaa cimsuuf adeemsa seenaqabeessa ta'uu pirezidaantichi ibsaniiru. Mariin kun miira tasgabbaa'aan dhimmoota biyyaa irratti mari'achuudhaan furmaata waaraa fiduuf aadaa haaraa kan uume ta'uu dubbataniiru.
“Raayyaan ittisa biyyaa gaachana Itiyoophiyaati!” Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa
Aug 22, 2026 132
Wiirtuun leenjii Izzii duulota addaa “komaandoo bu’uraa Koorsii Tsinaat” yeroo 45ffaaf leenjise har’a ebbisiiseera. Itaamaajoor shuumiin humnoota waraanaa waliigalaa Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa sagantaa eebbaarratti keessumaa ta’uun argamanii ergaa dabarsaniin, raayyaan ittisaa gaachana Itiyoophiyaati jedhaniiru. “Qawween ergamtoota alagaa biyya diiga” kan jedhan Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa nuyi garuu hojjechaa kan jirru finxaaleyyii fi jeeqxota biyya diiguuf wixxifatan qolachuudha jedhaniiru. Humni qilleensarraa bu’uu fi komaandoon ga’umsa qaamaan, cichoominaa fi beekumsa loltuu olaanaa qabuun humna kallattii waraanaa jijjiiru waan ta’eef weerartoota keesaa fi alaa aggaamanii fi walitti bu’iinsa qolachuudhaan qormaatilee namtolchee fi uumamaa keessa darbee imaanaa biyyaalessaa ga’umsaan ba’achuusaa ibsaniiru. Itiyoophiyaanonni roobni summii samiirraa osoo itti roobuu biyya albee fi dimotforiidhaan waraananii nuuf dabarsan har’a meeshaa waraanaa argannoo teeknooloojii hidhannee kasaaraa namaa hir’ifnee humna guddaan bara waraannurratti argaman. Waadaa gootota Sanaa eeguu fi faayidaa biyyaalessaa biyyaa kabachiisuuf har’allee qophoofneerra kan jedhan Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaan warri har’a eebbifamtan ammam ciniinnatanii leenjiisaanii akka xumuran agarsiisa taasifamerraa hubachuusaanii kaasaniiru. Leenjiin komaandoo salphaarraa gara ulfaataatti ulfaataarraa gara walxaxaatti kan cehuu fi adeemsa cehumsa loltuurraa gara loltuu ga’oomaatti akkuma maqaasaanii cichoominaan cehanii ergama biyyii fi ummannisaanii kenneef kutannoon bahachuu akka qaban imaanaa kennaniiruuf. Itaamaajoor shuumiin humnoota waraanaa waliigalaa Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa dabalatee, itti aanaan Itaamaajiio shuumiin waliigalaa Jeneraal Ababaawu Taaddasaa, itti gaafatamaan hoggansa dhukaasaa ittisaa Jeneraal Alamisheet Daggifee, hogganaan qajeelcha olaanaa leenjii ittisaa Jeneraal Yimar Mokonnon, hogganaan qajeelcha olaanaa Maandisa ittisaa Jeneraal Dastaa Aab, Kantiibaan magaalaa Hawaasaa obbo Xiraatuu Bayyanaa, ajajaan izzii duulota addaa Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa, itti aanaan pirezidaantii naannolee qondaaltonni Jeneraalaa keessummoonni waamaman sagantaa eebbaarratti argamaniiru.
Mariin biyyaalessaa gaggeefamaa ture yaada hirmaattota hundaa kan keessummeessedha - Hiruut GabraSillaasee
Aug 22, 2026 149
Hagayya 16/2018 (ENA): Mariin biyyaalessaa gaggeefamaa ture yaada hirmaattota hundaa bilisaan kan keessummeesse ta’uu Itti Aantuun Komishinaara Olaanaa Komishinii Marii Biyyaalessaa Itoophiyaa- Hiruut GabraSillaasee ibsaniiru. Hirmaattonni Yaa’ii Marii Biyyaalessaa walii gala irratti argaman kuma afur qabxiilee ijoo saddeet dhiyaatan irratti marii bal’aa gaggeessuu isaanii ibsaniru. Marii biyyaalessaa gaggeefamaa turerratti falmiin yaadaa gaggeeffamaamuun walii galteerra ga’amuusaa ibsaniiru. Marichaan yaada adda addaa dhihaatanii gara yaada waliinii tokkootti dhufuun akka danda'ame eeraniiru. Sirna Cufiinsa Yaa'ii Marii Biyyaalessaa Itoophiyaa Giddugala Konveenshinii Idil Addisitti gaggeeffamaa jirurratti keessummoonni afeerraan taassifameef argamaniiru. Yaa’iin Marii Biyyaalessaa walii galaa Adoolessa 8 bara 2018 irraa eegalee Giddugala Konvenshinii Addisitti gaggeeffamaa turunsaa ni yaadatama
Itoophiyaanootni Yoo mariyanne furmaata hin dhabnu kan jedhu qabatamaan agarsiisineerra- Komishinara olaanaa Piroofesar Masfin Ari’aayaa
Aug 22, 2026 125
Itoophiyaanootni Yoo mariyannee furmaata hin dhabnu kan jedhu qabatamaan agarsiisinerra jedhan Komishinara olaanaa Piroofesar Masfin Ari’ayaa. Sagantaan cuufiinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa, Giddugala Konveenshinii Idil addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Komishinarri olaanaa Komishinii Marii Biyyaalessaa Piroofesar Masfin Ar’ayaan Yoo mari’anne furmaata hin dhabnu kan jedhu qabatamaan agarsiisneerra jedhan. Piroofesar Masfin akka jedhanitti, hirmaatoota biyyattii guutuu irraa walitti babbahan kuma 4 ol bakka tokkotti walitti fiduun mari’achuun seenaa keessatti taatee guddaadha. Garaagarummaa fi rakkoo keenya karaa marii furuuf tattaaffii taasisne kan nama gammachiisudha jedhan. Marii biyyaalessaa kana irraa waan baranne keessaa inni guddaan, Itoophiyaanonni yeroo waliin taa’anii mari’atan rakkoolee isaanii irratti furmaata waliin argachuu akka danda’an hubachuu ta’uu Piroofesar Masfin ibsan. Waraanni Rakkoo hin furu kan jedhan piroofesar Masfiin mariin malee kan qawween mo’e hin jiru jedhan. Akka isaan jedhanitti, mariin kun, rakkoolee biyyattii karaa marii fi waliigaltee furuuf bu’uura cimaa ka’eera jedhan.
Sagantaan Cuufinsa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa gaggeeffamaa jira
Aug 22, 2026 125
Hagayya 16/2018 (ENA)- Sagantaan Cuufinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveenshini Idil Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Sagantaan Cuufinsa Kanarratti Pirezidaantiin FDRI Taayyee Atsqasillaasee, Af-yaa'ii Mana Maree Bakka Bu'oota ummataa obbo Taaggasaa Caafoo, Af- yaa'ii Mana Maree Federeeshinii Aganyaawu Tashaagar, Ittaanaa Ministira Muummee Obbo Tamasgeen Xurunaa, Pirezidaantii Keeniyaa Duraanii Uhuruu Keeniyaataa, Gamtaa Afrikaatti Ergamaa Addaa Gaanfa Afrikaa Oliseeguun Obosaanjoo, Barreessaan Olaanaa Dhaabbata Misooma Mootummoota Bahaa Afrikaa (IGAD) Doktar Warqinaa Gabayyoo, Komishinarri Olaanaa Komishinii Marii Biyyaaleessaa Piroofesar Masfin Ar’ayaa, qondaaltoonni olaanoo Mootummaa biroo fi keessummoonni kabajaa argamaniiru.
Siyaasa
Marichi milkaa’inaan xumurameera – Komishinicha
Aug 22, 2026 166
Hagayya 16/2018(ENA)- Yaa’iin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa Adoolessa 8 bara 2018 eegalame marii torbeewwaniif gaggeeffameen booda guyyaa har’aa milkaa’inaan xumuramuusaa komishiniin marii biyyaalessaa beeksise. Itti aantuun komishinarii olaanaa komishinichaa Hiirut Gabrasillaasee yaa’ichi xumuramuu iilaalchisuun ibsa miidiyaaleef kennaniin Itiyoophiyaanonni kuma 4 waltajjii seena qabeessa kanarratti walitti dhufuudhaan ajandaawwan biyyaalessaa ijoo ta’an saddet irratti mari’achaa turuusaanii yaadachiisaniiru. Dhumarrattis mari’attoonni yaada furmaataa waldhabdeewwan bara dheeraaf turaniif furmaata ta’an qindeessanii komishinichaaf kennuusaanii dabalanii ibsaniiru. Adeemsa Kanaan mari’atoonni dhimmoota tokko tokko irratti salphaatti walii galaa, dhimmoota tokko tokko irratti ammoo yeroo fudhatanii marii cimaa taasisuudhaan dhumarrattis dhimmoota hedduurratti walii galuusaanii dubbataniiru. Komishinichi adeemsicha yemmuu hordofu waltajjiiwwan marichaa hundi wal dhaaggeeffachuun, wal kabajuunii fi wal danda’uun raawwatamaa akka ture mirkaneessuun akka danda’ame itti aantuun komishinarii olaanaa Hiirut dubbataniiru. Kaayyoon marii biyyaalessaa qaamoleen qooda fudhattootaa garaagarummaa qaban mari’atanii walii galtee uumuudhaan fuulduratti waliin tarkaanfachuuf carraa uumuu akka ta’e dubbataniiru. Mariin biyyaalessaa mo’aa fi mo’atamaa adda baasuu miti kan jedhan itti aantuun komishinara olaanaa Hiirut, adeemsi kun dorgommii gamni tokko mo’atamee gamni biraa itti mo’atu miti jedhaniiru. Akka ibsa itti aantuu komishinara olaanaa Hiirutitti marii Kanaan Itiyoophiyaanonni wal baraniiru, hariiroo cimaa uumaniiru, ilaalchota garagaraa dhaggeeffataniiru, akkasumas qormaatilee biyya keenyaa ilaalchisee yaada wal jijjiiraniiru, dhumarrattis walii galteerra gahaniiru. Yaa’iin marii biyyaalessaa kun garaagarummaa Itiyoophiyaan akka biyyaatti qabdu mariin furuu akka dandeessu kan itti agarsiifte boqonnaa seena qabeessadha jechuun dubbataniiru. Milkaa’ina yaa’ii marii biyyaalessaa Itiyoophiyaaf qaamota gumaacha taasisan hunda maqaa komishinichaan galateeffataniiru itti aantuun komishinara olaanaa.
"Izzichi ergama ummataa fi biyyarraa kennamuuf kamiyyuu kan kaleessaatiin olitti raawwachuuf qophaa’eera-Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa
Aug 22, 2026 151
Ajajaan olaanaa izzii duulota addaa Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa kana kan ibsan, Izzichi leenjifamtoota komaandoo koorsii ‘Tsinaat’ marsaa 45ffaa wiirtuu leenjii Bilaatteetti hordofaa turan wayita eebbisiisettidha. Ajajaan olaanaa kun sagantaa eebbaarratti akka dubbatanitti, izziin duulota addaa qophii loltummaa fi dandeettii raawwachiisummaasaa sadarkaa olaanaatti guddisaa jira. Izzichi “bakkaa fi yeroo barbaachisetti, dirqama mootummaa, ummataa fi dhaabbata keenyarraa nuuf kennamu kamiyyuu kan kaleessaa caalaa raawwachuuf kan diinonni tilmaamaniin olitti qophoofneerra” jedhaniiru. Izziin duulota addaa erga hundeeffamee kaasee dirqamoota biyyaalessaa gurguddoo hunda ga’umsa olaanaatiin raawwachaa kan dhufe humna cimaa ta’uusaa kan ibsan Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa, Izzichi yeroo fi haala rakkisaa keessatti adda durummaadhaan biyyaa fi ummatasaa bala itti aggaamamerraa baraaruusaa dubbataniiru. Izzichi har’as seenaasaa eegsisee imaluu fi dirqama biyyaaf caalaa of qopheessuuf, karaa yeroon gaafatuun humoota addaa Itiyoophiyaa madaalan sadarkaa olaanaatti ga’oomsaa fi humnasaa cimsachaa akka jiru dubbataniiru.
Mariin Biyyaalessaa Itoophiyaa Afrikaanotaaf Fakkeenya Kan Ta’udha – Oliseeguun Obosaanjoo
Aug 22, 2026 137
Hagayya 16/2018 (ENA) – Mariin Biyyaalessaa Itoophiyaa Afrikaaf fakkeenya guddaa ta’uu danda’a jechuun Pirezidaantii Naayijeeriyaa duraanii fi Ergamaan Addaa Gamtaa Afrikaa Gaanfa Afrikaaf, Oliseeguun Obosaanjoo, ibsan. Sagantaan Cufiinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveenshinii Idil-Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Pirezidaantiin duraanii Naayijeeriyaa fi Ergamaan Addaa Gamtaa Afrikaa Gaanfa Afrikaa, Oliseeguun Obosaanjoo, Yaa’iin Marii Biyyaalessaa Itoophiyaa milkaa’inaan xumuramuu ibsaniiru. Yaa’iin kun milkaa’inaan akka xumuramuuf gumaacha kan taasisan qaamolee hundaaf baga gammaddan jechuun ergaa dabarsaniiru. Mariin Biyyaalessaa nageenya waaraa fiduuf kan dandeessisu ta’uu eeruun, adeemsi kun seenaa keessatti iddoo guddaa kan qabu ta’uu ibsaniiru. Mariin Biyyaalessaa hammataa fi hirmaachisaa ta’e kun Afrikaaf fakkeenya gaarii ta’uu danda’a jedhaniiru. Itoophiyaanonni nageenya fiduuf walitti dhufanii mari’achuu fi waliigaltee irra ga’uuf filannoon taasisan kun kan dinqisiifamu ta’uu dubbataniiru. Yeroon mariif kennamu kamiyyuu, miidhaa walitti bu’iinsaa fi waraanni fidu waliin yoo madaalamu, gahee olaanaa fi hin-madaalamne qaba jedhaniiru. Mariin Biyyaalessaa kun Itoophiyaa keessatti nageenyi akka mirkanaa’u, akkasumas misoomaa fi badhaadhinni akka mirkanaa’uuf bu’uura gaarii kan kaa’u ta’uu ibsaniiru.
Yaa’iin Marii Biyyaalessaa Hojii seenaaqabeessa Itoophiyaa cimsudha - Pirezidaant Taayyee AtsqaSillaasee
Aug 22, 2026 105
Hagayya 16/2018 (ENA):Yaa’iin Marii Biyyaalessaa Hojii seenaaqabeessa Itoophiyaa cimsu ta’uusaa Pirezidaant Taayyee AtsqaSillaasee ibsaniru. Sagantaan cufinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveeshinii Idil-Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Pirezidaanti Taayyee Atsiqasillaasee Hirmaattota yaa’ii marii biyyaalessaa walii gala uummata miiliyoonotaan bakka bu’uun aantummaa uummataa qabatnii hojjechaa turuusaaniif galateeffataniiru. Sagantaan cufiinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveeshinii Idil-Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Mariin kun sababa irratti kan hunda'e, iftoomina kana qabuu, akkasumas ida’amuu fi kabaja Itoophiyummaan kan gggeeffame ta'uu dubbataniiru. Yaa’iin Marii Biyyaaleessaa hedduumminni Itoophiyaa caalaatti kan itti mul'ate ta’uu isaa ibsaniiru. Mariin Biyyaaleessaa aadaa durii Itoophiyaa ta'us, lafa irratti bu'ee caasaa qabaatee akka gaggeeffamu kan taasisan Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad galateeffataniiru. Yaa’iin Marii Biyyaaleessaa Itoophiyaa cimsuuf adeemsa seenaqabeessa ta'uu pirezidaantichi ibsaniiru. Mariin kun miira tasgabbaa'aan dhimmoota biyyaa irratti mari'achuudhaan furmaata waaraa fiduuf aadaa haaraa kan uume ta'uu dubbataniiru.
“Raayyaan ittisa biyyaa gaachana Itiyoophiyaati!” Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa
Aug 22, 2026 132
Wiirtuun leenjii Izzii duulota addaa “komaandoo bu’uraa Koorsii Tsinaat” yeroo 45ffaaf leenjise har’a ebbisiiseera. Itaamaajoor shuumiin humnoota waraanaa waliigalaa Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa sagantaa eebbaarratti keessumaa ta’uun argamanii ergaa dabarsaniin, raayyaan ittisaa gaachana Itiyoophiyaati jedhaniiru. “Qawween ergamtoota alagaa biyya diiga” kan jedhan Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa nuyi garuu hojjechaa kan jirru finxaaleyyii fi jeeqxota biyya diiguuf wixxifatan qolachuudha jedhaniiru. Humni qilleensarraa bu’uu fi komaandoon ga’umsa qaamaan, cichoominaa fi beekumsa loltuu olaanaa qabuun humna kallattii waraanaa jijjiiru waan ta’eef weerartoota keesaa fi alaa aggaamanii fi walitti bu’iinsa qolachuudhaan qormaatilee namtolchee fi uumamaa keessa darbee imaanaa biyyaalessaa ga’umsaan ba’achuusaa ibsaniiru. Itiyoophiyaanonni roobni summii samiirraa osoo itti roobuu biyya albee fi dimotforiidhaan waraananii nuuf dabarsan har’a meeshaa waraanaa argannoo teeknooloojii hidhannee kasaaraa namaa hir’ifnee humna guddaan bara waraannurratti argaman. Waadaa gootota Sanaa eeguu fi faayidaa biyyaalessaa biyyaa kabachiisuuf har’allee qophoofneerra kan jedhan Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaan warri har’a eebbifamtan ammam ciniinnatanii leenjiisaanii akka xumuran agarsiisa taasifamerraa hubachuusaanii kaasaniiru. Leenjiin komaandoo salphaarraa gara ulfaataatti ulfaataarraa gara walxaxaatti kan cehuu fi adeemsa cehumsa loltuurraa gara loltuu ga’oomaatti akkuma maqaasaanii cichoominaan cehanii ergama biyyii fi ummannisaanii kenneef kutannoon bahachuu akka qaban imaanaa kennaniiruuf. Itaamaajoor shuumiin humnoota waraanaa waliigalaa Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa dabalatee, itti aanaan Itaamaajiio shuumiin waliigalaa Jeneraal Ababaawu Taaddasaa, itti gaafatamaan hoggansa dhukaasaa ittisaa Jeneraal Alamisheet Daggifee, hogganaan qajeelcha olaanaa leenjii ittisaa Jeneraal Yimar Mokonnon, hogganaan qajeelcha olaanaa Maandisa ittisaa Jeneraal Dastaa Aab, Kantiibaan magaalaa Hawaasaa obbo Xiraatuu Bayyanaa, ajajaan izzii duulota addaa Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa, itti aanaan pirezidaantii naannolee qondaaltonni Jeneraalaa keessummoonni waamaman sagantaa eebbaarratti argamaniiru.
Mariin biyyaalessaa gaggeefamaa ture yaada hirmaattota hundaa kan keessummeessedha - Hiruut GabraSillaasee
Aug 22, 2026 149
Hagayya 16/2018 (ENA): Mariin biyyaalessaa gaggeefamaa ture yaada hirmaattota hundaa bilisaan kan keessummeesse ta’uu Itti Aantuun Komishinaara Olaanaa Komishinii Marii Biyyaalessaa Itoophiyaa- Hiruut GabraSillaasee ibsaniiru. Hirmaattonni Yaa’ii Marii Biyyaalessaa walii gala irratti argaman kuma afur qabxiilee ijoo saddeet dhiyaatan irratti marii bal’aa gaggeessuu isaanii ibsaniru. Marii biyyaalessaa gaggeefamaa turerratti falmiin yaadaa gaggeeffamaamuun walii galteerra ga’amuusaa ibsaniiru. Marichaan yaada adda addaa dhihaatanii gara yaada waliinii tokkootti dhufuun akka danda'ame eeraniiru. Sirna Cufiinsa Yaa'ii Marii Biyyaalessaa Itoophiyaa Giddugala Konveenshinii Idil Addisitti gaggeeffamaa jirurratti keessummoonni afeerraan taassifameef argamaniiru. Yaa’iin Marii Biyyaalessaa walii galaa Adoolessa 8 bara 2018 irraa eegalee Giddugala Konvenshinii Addisitti gaggeeffamaa turunsaa ni yaadatama
Itoophiyaanootni Yoo mariyanne furmaata hin dhabnu kan jedhu qabatamaan agarsiisineerra- Komishinara olaanaa Piroofesar Masfin Ari’aayaa
Aug 22, 2026 125
Itoophiyaanootni Yoo mariyannee furmaata hin dhabnu kan jedhu qabatamaan agarsiisinerra jedhan Komishinara olaanaa Piroofesar Masfin Ari’ayaa. Sagantaan cuufiinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa, Giddugala Konveenshinii Idil addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Komishinarri olaanaa Komishinii Marii Biyyaalessaa Piroofesar Masfin Ar’ayaan Yoo mari’anne furmaata hin dhabnu kan jedhu qabatamaan agarsiisneerra jedhan. Piroofesar Masfin akka jedhanitti, hirmaatoota biyyattii guutuu irraa walitti babbahan kuma 4 ol bakka tokkotti walitti fiduun mari’achuun seenaa keessatti taatee guddaadha. Garaagarummaa fi rakkoo keenya karaa marii furuuf tattaaffii taasisne kan nama gammachiisudha jedhan. Marii biyyaalessaa kana irraa waan baranne keessaa inni guddaan, Itoophiyaanonni yeroo waliin taa’anii mari’atan rakkoolee isaanii irratti furmaata waliin argachuu akka danda’an hubachuu ta’uu Piroofesar Masfin ibsan. Waraanni Rakkoo hin furu kan jedhan piroofesar Masfiin mariin malee kan qawween mo’e hin jiru jedhan. Akka isaan jedhanitti, mariin kun, rakkoolee biyyattii karaa marii fi waliigaltee furuuf bu’uura cimaa ka’eera jedhan.
Sagantaan Cuufinsa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa gaggeeffamaa jira
Aug 22, 2026 125
Hagayya 16/2018 (ENA)- Sagantaan Cuufinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveenshini Idil Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Sagantaan Cuufinsa Kanarratti Pirezidaantiin FDRI Taayyee Atsqasillaasee, Af-yaa'ii Mana Maree Bakka Bu'oota ummataa obbo Taaggasaa Caafoo, Af- yaa'ii Mana Maree Federeeshinii Aganyaawu Tashaagar, Ittaanaa Ministira Muummee Obbo Tamasgeen Xurunaa, Pirezidaantii Keeniyaa Duraanii Uhuruu Keeniyaataa, Gamtaa Afrikaatti Ergamaa Addaa Gaanfa Afrikaa Oliseeguun Obosaanjoo, Barreessaan Olaanaa Dhaabbata Misooma Mootummoota Bahaa Afrikaa (IGAD) Doktar Warqinaa Gabayyoo, Komishinarri Olaanaa Komishinii Marii Biyyaaleessaa Piroofesar Masfin Ar’ayaa, qondaaltoonni olaanoo Mootummaa biroo fi keessummoonni kabajaa argamaniiru.
Hawaasummaa
Baay’inni barattoota qabxii qormaata kutaa 12ffaa ittiin darban galmeessisan fooyyee agarsiiseera-Ministeera barnootaa
Aug 22, 2026 274
Hagayya 16/2018 (ENA)- Baay’inni barattoota qabxii qormaata kutaa 12ffaa bara 2018 ittiin darban galmeessisan fooyyee agarsiisuusaa Ministeerri barnootaa piroofeesar Birhaanuu Naggaa ibsan. Ministeerri barnootaa qabxii barattootaa qormaata kutaa 12ffaa bara barnootaa 2018 qoraman ilaalchisuun ibsa kennaniiru. Ministirri barnootaa piroofeesar Birhaanuu Naggaa akka ibsanitti, bara barnootaa baranaa barattoota qormaataaf galmaa’an kuma 563 fi 960 keessaa kuma 550 fi 210 qormaata fudhataniiru. Kanneen keessaa kuma 70 fi 544 ykn dhibbantaan 12.8 kan caalan dhibbantaa 50 ol fiduun qabxii ittiin darbamuu galmeessisaniiru. Bara 2017 barattoonni qormaata darban dhibbantaa 8 tuqaa 9 ture. Akka ibsa ministirichaatti, dhibbantaan kun dameelee barnootaan yoo ilaalamu saayinsii uumamaatiin dhibbantaa 16.6, saayinsii hawaasaatiin dhibbantaa 8.33 qabxii ittiin darbamuu galmeessisaniiru. Qabxii olaanaa ilaalchisee saayinsii uumamaatiin dhiiraan naannoo Oromiyaatti barataan mana barumsaa boordiingii Adaamaa Odaa Ispeeshaalii qabxii 591.6 argachuun qabxii olaanaa yoo galmeessisu, dubartootaan ammo naannoo Amaaraatti barattuun mana barumsaa Injibaaraa Agawu Midir qabxii 583 argachuun qabxii olaanaa galmeessifteetti. Damee saayinsii hawaasaatiin dhiiraan qabxiin olaanaan 576 akkasumas dubartootaan 569 ta’uun galmaa’eera. Manneen barnootaa 88 barattoota isaanii guutummaatti yoo dabarsan, maneen barnootaa 565 ammoo barataa tokkollee hin dabarsine. Waggoottan darban waliin wal bira yoo qabamu barana barataan lakkoofsa fooyya’aa qabu qabxii ittiin darbamu galmeessisuusaatiin baay’inni barattoota gara sagantaa remediyaaliitti galanii ni hir’ata. Qabxiin gara Yunivarsiitii fi remediyaaliitti ittiin galamuu fuulduratti akka ifoomu ministirichi eeraniiru.
Bu'uuraalee Misoomaa tajaajila Geejibaa Hawaasaa ammayyeessuun balaa tiraafikaa hir’isuuf xiyyeeffannoon hojjetamaa jira
Aug 22, 2026 106
Hagayya 16/2018 (ENA) — Naannoo Oromiyaatti tajaajila Geejibaa hawaasaa ammayyeessuun, hanqina geejjibaa fi balaa tiraafikaa mudatu hir’isuuf xiyyeeffannoon hojjetamaa jiraachuu Ejensiin Geejjibaa Oromiyaa beeksise. Ejensichi guyyaa har’aa miidiyaaleef ibsa kennuun, tajaajila geejibaa hawaasaa mijataa, saffisaa fi nageenyisaa amansiisaa ta’e diriirsuuf hojiin bal’aan hojjetamaa jiraachuu ibseera. Hojiiwwan kunneen tajaajila Geejibaa ammayyeessuu fi si’ataa taasisuu qofa osoo hin taane, balaa tiraafikaa hir’isuufis gahee olaanaa kan qaban ta’uu,Daarektarri Olaanaan Ejensii Geejjibaa Oromiyaa, Obbo Kamaal Maammee himaniiru. Rakkoo hanqina Geejjibaa bu’uura irraa furuuf dhimmoota sadii irratti xiyyeeffannoon hojjetamaa jiraachuu eeraniiru. Hojiiwwan kunneenis naannichatti tajaajilli Geejjibaa qaqqabamaa akka ta’u taasisuu, gahumsi konkolaachistootaa fi konkolaataa akka mirkanaa’u taasisuu, akkasumas tajaajilli Geejjibaa nageenyi isaa mirkanaa’e akka uumamu ta’uu ibsaniiru. Naannichatti hojii buufataalee Konkolaataa Teeknoolojiin deeggaraman babal’isuuf xiyyeeffannoo addaan hojjetamaa jiraachuu Obbo Kamaal ibsa isaaniin eeraniiru. Naannichatti buufataalee Geejjiba uummataa 385 olitti tajaajilli tikeettii maamiltootaa Oro Dijitaalaa hojiirra ooluu isaa eeranii, kanaanis al-seerummaa hir’isuun danda’ameera jedhaniiru. Dabalataanis, seera darbuu, teessoo olitti fe’uu, taarifaa olitti kaffalchiisuu fi yakka seeraa walfakkaatan kan raawwatan konkolaachistoota onlinen adabuu irra darbee, tajaajila bilbilaa tolaa 8556 hundeessuun imaltoonni eeruu fi komii adda addaa akka kennan taasifamuu ibsaniiru. Gama biroon, naannicha keessa dhaabbileen leenjii konkolaachistootaa 220 kan jiran ta’uu himanii, kanneen keessattis konkolaachistoonni gahumsa isaanii akkataa itti mirkanaa’uu danda’uun leenjiin gahumsa qabu kennamaa jiraachuu himaniiru. Leenjiiwwan kunneenis qulqullinni isaanii akka mirkanaa’uuf teeknoolojiin deeggaramee kennamaa jiraachuu ibsaniiru. Ejensiin Geejjiba Oromiyaa, tajaajila geejjibaa hawaasaa fooyyeessuu fi nageenya tiraafikaa mirkaneessuuf hojiiwwan eegalame cimsuun, qaamolee adda addaa fi hawaasa waliin qindoominaan hojjechuuf xiyyeeffannoo addaa kennamaa jiraachuu beeksiseera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena # See less
Aadaan Walgargaarsaa Oromoo Buusaa Gonofaan rakkoolee hedduuf furmaata ta'e Jaarraa hedduu lakkoofsise akkamiin jalqabee dhalootattis darbaa jiru.
Aug 21, 2026 283
Qunceen walgargaartee Arba hiiti jedha Oromoon gaafa wal bira dhaabbachuun,waliin ta’uun humna namaaf ta’uu ibsu. Ummanni Oromoo waggoota kumaatama dura hojiirra oolchuun aadaa wal gargaarsaa mataa isaa uummatee hawaasa isaaf gaachana ta’aa tureera ammas ta’aa jira. Kan nama ajaa’ibu ummanni qaroon karaa hundaan qaroome lammiin isaa harka namaa ilaaluu hin qabu jedhee aadaa mataa ofii kalaqee ittiin walcinaa dhaabbachaa tureera. Aadaan wal deeggarsaa kuni iddoo adda addaatti maqaa adda addaa haa qabaatuyyuu malee galmi isaa tokkodha;kunis waliif dhaabbachuudha. Aadaa walgargaarsaa ummanni Oromoo qabu keessaa fakkeenyaaf yoo ilaalle,Buusaa Gonofaa,Daboo/Guuza,Hirphaa,waldaalee hawaasummaa(Afoosha,Uqqubii), isaan kunniin hawaasa utubuuf bu’aa olaanaa qabu. Aadaan walgargaarsaa Buusaa Gonofaa balaa uumamaa ykn namaan dhufuun balaa dinagdee fi hawaasummaaf kan saaxilaman deeggaruuf safuu fi seera Gadaa irratti hundaa'ee kan hojjetudha. Jaarraa hedduuf ummanni Oromoo ittiin walgargaaraa balaa uumamaas ta’e namtolchee irra oonu turedha. Aadaan walgargaarsaa kuni jaarraa hedduu lakkoofsise itti fufinsa akka qabaatuuf Mootummaan Naannoo Oromiyaa Labsiidhaan akka deeggaramu taasisee fayyadamummaa hawaasaa mirkaneessaa jira. Haaluma kanaan Caffeen Oromiyaatiin tajaajila lammummaa raggaasisuuf Labsii Kenna Tajaajila Lammummaa Naannoo Oromiyaa Murteessuuf Bahe Lakkoofsa 219/2011 ta’ee akka ragga’u mirkaneesseera. Labsiin kun Caffee Mootummaa Naannoo Oromiyaatiin kan tumame yoo ta'u, aadaa wal-gargaarsaa fi duudhaa sirna Gadaa irratti hundaa'uun lammiileen yeroo, humna, ogummaa fi qabeenya isaaniitiin kaffaltii tokko malee lammii isaanii akka tajaajilan seeraan deeggaruun diriirsuuf kan baheedha. Akka aadaa Oromootti jechi Buusaa Gonofaa jedhu jechoota lama irraa akka madde seenaan ragaa baha. Kanaaf barreeffama keenyaan dhimma kana ilaalla. Hiika Buusaa Gonofaa Buusaa: Walitti qabuu, walitti fiduu ykn buusii qabeenyaa (fakkeenyaaf loon, midhaan, ykn meeshaalee adda addaa) gumaachuu agarsiisa. kunis ummanni Oromoo nama rakkate tokkoof akka namni suni harka namaa hin ilaalleef waan qaban irraa hawaasni walitti buusee isa rakkate,isa gargaarsa barbaaduuf walitti qabuudha. Kunis sirna Gadaa keessatti namni tokko lammii isaa deeggaruuf dirqama akka qabu agarsiisa. Gonofaa: Qabeenya walitti qabame sana nama rakkateef ykn miidhameef kennuudha. Gonofaa jechuun Gonfuu jechuudha. Isa deegarsa meeshaas haa ta’u qabeenya adda addaa sana walitti qabame nama rakkoon irra gaheef gonfuun deebizatanii dhaabuu fi gargaarsa kennuu agarsiisa. Haala kanaan jechoonni lamaan kunniin walitti dhufanii Buusaa Gonofaa kan jedhu uumani. Kaayyoon isaa nama sana hiyyummaa fi kadhaa irraa ittisee hawaasa keessatti qabiyyee dinagdee isaa deebisee akka ciinsu gochuudha. Namni gargaarsichi kennameef sun maatii isaa deebisee akka ijaaruu fi gara fuulduraatti hawaasaaf buusaa gumaachuu kan danda'u ta'a. Sirni Buusaa Gonofaa namni balaan irra ga'e akka harka namaa hin ilaalleefi ofiillee deebi’ee akka nama rakkate biroo gargaaru taasisa.Namni suni kabaja isaa akka eeggatu godha. Walitti dhufeenyaa fi tokoommaa gosaa fi hawaasaa caalaatti camsa. Akkasumas Wabii dinagdee uumamaa ta'ee tajaajila. Mootummaan Naannoo Oromiyaas aadaa wal-gargaarsa Oromoo Buusaa Gonofaa kana gara hojii mootummaa fi hawaasummaatti fiduudhaan, Tajaajila Lammummaa gurmaa'aa ta'e diriirsee hojiirra oolchaa jiruun ummanni fayyadamaa jira. Duulaa fi sochii Tajaajila Lammummaa kanaan hawaasa keessatti tajaajiloota fi gargaarsa garagaraa kennamaa jiran keessaa kanneen gurguddoon akka akka armaan gadiitti dhiyaataniiru: 1. Ijaarsaa fi Haaroomsawwan Mana Jireenyaa Lammiilee Harka Qalleeyyii Manguddoota, harkaqalleeyyii fi kanneen humna hin qabneef manneen jireenyaa haaraa ijaaruu fi haaromsuu Bultoo amansiisaa uumuun namoota harka qalleeyyii ta'aniif deeggarsa qabatamaa dhiyeessuu. 2. Sagantaa Nyaataa Barattootaa fi Deeggarsaa Barattoota maatii harka qal'eeyyii irraa dhufaniif meeshaalee barnootaa (barruulee, uffata, fi k.k.f.) dhiyeessuu. Manneen barnootaa keessatti sagantaa nyaata barattootaa diriirsuun, barattoonni beelaan akka barnoota addaan hin kunneef deeggaruu. 3. Inshuraansii Fayyaa Hawaasaa fi Deeggarsa Fayyaa Maatiiwwan harka qalleeyyii ta'aniif kaffaltii Inshuraansii Fayyaa Hawaasaa kaffaluudhaan tajaajila yaalaa bilisaan akka argatan gochuu. Arjooma dhiigaa, qulqullina naannoo fi gargaarsa yaalaa adda addaa gaggeessuu. 4. Ashaaraa Magariisaa fi Eegumsa Naannoof Tajaajila Lammummaan Daagaawwanii fi ittisa lolaa ijaaruu, naannoo qulqulleessuu fi biqiltuu dhaabuu irratti hirmaachuu Misooma sululaa fi eegumsa biyyoo fi bishaanii irratti hawaasa hirmaachisuu. 5. Hawaasummaa fi Dinagdee Salphaatti Deebisanii Dhaabuu Namoota sababa balaa uumamaa fi nam-tolcheen qe'ee isaaniitii buqqa'an deebisanii dhaabuu fi gargaarsa nyaataa fi meeshaa arfachiisaa dhiyeessuu. Haadholii fi shamarran leenjii unka adda addaa fi meeshaalee hojii uumuu danda'an mijeessuun lammiilee fayyadamoo taasisuu. Omisha Qamadiin hirkattummaa dhabamsiisuun garagaarsa barbaachisuuf oolchuu 6. Hirmaannaa Hawaasaa fi Gurmaa'ina Seeraa Uumuu Sochii tajaajila lammummaa duraan haala utuu hin gurmaa'iniin adeemsifamaa ture unka seeraa, iftoominaa fi akkasumas itti-gaafatamummaa qabuun diriirsuu dha. Dhaloota haaraa fi dargaggoota fedhii isaaniitiin gumaacha hawaasummaa fi misooma biyyaa keessatti akka hirmaatan karaa banu uumuudha. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena
Magaalaa Kofaleetti dareen dabalataa ijaarame tajaajilaaf banaa ta’e
Aug 21, 2026 195
Hagayya 15/2018 (ENA): Godina Arsii Lixaa Bulchiinsa Magaalaa Kofaleetti dareen dabalataa qarshii miiliyoona 5tuqaa 2n ijaarame bakka qaamoleen mootummaa sadarkaa Naannoo, godinaa fi magaalichaa argamaniitti eebbifamuun tajaajilaaf banaa taasifameera. Hogganaa ittaanaa Biiroo Barnoota Oromiyaa Obbo Galatoo Tukee Mootummaan naannichaa dhaloota saayinsii fi tekinoolojiin dorgomaa ta'an horachuuf dhaabbilee barnootaa babal'isuun hojii hojjachaa jiruun jijjiramootni qabatamaan argamaa jiraachuu himan. Saganticharratti kan argaman bulchaa Godina Arsii Lixaa Obbo Ahimad Hajjii Mootummaan fayyadamummaa ummataa milkeessuuf imaammataafi tarsiimoo garagaraa hojirra oolchuun hojjachaa jiraachuu eeruun, keessumattuu cabinsa barnootaa ture furuuf kutannoon hojjatamaa jiraachuus eeraniiru. Ittigaafatamaan Waajjira Barnootaa Godina Arsii Lixaa Obbo Hullee Saaddoo godinichatti waliingahiinsa barnootaa milkeessuun qulqullinni barnootaa akka eeggamuuf dhaabbilee barnootaa babal'isuu keessatti qooda fudhannaan dhaabbilee dhuunfaas jajjabeessaa ta'uu ibsaniiru. Kantiibaa Magaalichaa Obbo Burqaa Gashuraa dhaabbatichi hojii baruufi barsiisuu milkeessuuf qulqullinni barnootaa akka eeggamuuf daree dabalataa magaalichaaf ijaaruutti dhaabbaticha galateeffataniiru. Hojiigaggeessituun dhaabbatichaa Aadde Taliilee Yoosef dhaabbatichi bakka harki mootummaa hin dhaqqabnetti manneen barnootaa babal'isuu dabalatee barattoota shamarraniif deeggarsa garagaraa taasisaa jiraachuu himaniiru. Gara fuuldurattis hojiilee fayyadamummaa ummataaf oolan ittifuufiinsaan kan hojjatan ta'uu dubbataniiru.
Diinagdee
Qonna Kilaasteraa – Mul’ata falaasama Ida’amuu qabatamaan.
Aug 21, 2026 250
Mul’ata Ida’amuu Mootummaa keessaa tokko qonna kilaasteraan misoomsuudha. Misooma qonnaa ammayyeessuu, oomishtummaa fi galii qonnaan bulaa guddisuuf humna namaa, lafa, galtee qonnaa, beekumsa, teeknooloojii fi gabaa karaa qindaa’een fayyadamuun murteessaadha. Kana ilaalchisee, qonni kilaasteraa sirna hojii mul’ata Ida’amuu hojiirra oolchuuf gargaarudha. Qonnaan bultoonni waliin gurmaa’uun, maashinoota qonnaa fi galteewwan biroo waliin fayyadamuudhaan oomisha saffisaa fi qulqullina qabu akka oomishan isaan gargaara. Maashinoota qonnaa bal’inaan fayyadamuun yeroo fi humna namaa qusata. Kanaanis namoonni muraasni deeggarsa maashinaa fayyadamuudhaan yeroo gabaabaa keessatti hojii bal’aa hojjechuu danda’u. Kunis oomishtummaa fi galii qonnaan bulaa guddisuuf gumaacha olaanaa qaba. Qonni kilaasteraa maashinarootaan deeggaramee yoo hojiirra oole, hojii qonnaa sirna aadaa irraa gara sirna ammayyaa, qindaa’aa fi teeknooloojiin deeggarameetti jijjiiruuf carraa uuma. Kanaaf, mul’ati Ida’amuu lafa qonnaan bulaa irratti hojiidhaan yoo mul’ate, oomishtummaa olaanaa, galii fooyya’aa fi qonna ammayyaa ijaaruuf bu’uura cimaa ta’a. Kanaanis, Godina Shawaa Lixaa Aanaa Noonnootti lafti boqqolloo kilaasteraan misoome, mul’atni falaasama ida’amuu hojii irra oolaa jiraachuu isaa ifatti kan agarsiisu ta’uu Ministeerri Qonnaa ibseera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena
.jpg)
Oomisha Qamadii Guddummaa Itoophiyaa Addunyaat Mul’ise
Aug 21, 2026 214
Qamadiin midhaan ijoo sirna nyaataa fi dinagdee Itoophiyaa keessatti gahee olaanaa qabu keessaa isa tokkodha. Galteewwan Idustirii keesattii fi oomishaalee nyaataa garaagaraa keessatti bal’inaan hojiirra oola. Itoophiyaan yeroo dheeraaf qamadii alaa galchuu fi yeroo tokko tokko gargaarsa midhaanii irratti hirkachaa turteetti. Hirkattummaan kun rakkoo dinagdee qofa miti. Gatiin qamadii gabaa addunyaa yoo olka’e, sharafni alaa yoo hir’ate ykn rakkoon ji’oopolitikaa fi dhiyeessii uumame, dhiibbaa kallattii sirna nyaataa irratti qaba. Kanaaf, qamadii biyya keessatti oomishuun dhimma qonnaa qofa osoo hin taane, dhimma wabii nyaataa, tasgabbii dinagdee fi dantaa biyyaalessaa ti. Waggoota dhiyoo asitti Itoophiyaan misooma qamadii keessatti jijjiirama guddaa galmeessaa jirti. Keessumaa qamadii bonaa jallisiidhaan oomishuun, lafa duraan hojii qonnaa keessatti bal’inaan hin fayyadamne gara oomishaatti fiduun, maashinoota qonnaa fayyadamuun, sanyii filatamaa fi xaa’oo ammayyaa babal’isuun oomisha dabaluuf hojii bal’aan hojjetameera. Ragaan Ministeera Qonnaa akka agarsiisutti, misoomni qamadii jallisiin bara 2011tti hektara kuma 3 fi 500 irraatti jalqabame bara 2018tti gara hektara miiliyoona 4 olitti guddateera. Oomishni galmaa’es kuntaala kuma 600 irraa gara kuntaala miiliyoona 175 olitti guddateera. Jijjiiramni kun jallisii, mala qonnaa, makaanaayizeeshinii, sanyii fooyya’aa, xaa’oo, qonna kilaastaraa, qorannoo,qo’annoo qonnarratti gaggeefameen, gabaa fi xiyyeeffannoo imaammataa waliin walqabata. Qamadii biyya keessatti oomishuun faayidaa hedduu qaba. Qamadii alaa bituuf sharafa alaa bahu hir’isa; jijjiirama gatii gabaa addunyaa irraa dhufu xiqqeessa; qonnaan bultootaaf gabaa bal’aa uuma; akkasumas warshaalee daabboo, paastaa, buskuutii, maakaroonii fi oomishaalee qamadii biroo babal’isuuf bu’uura ta’a. Ragaan Ministeera Qonnaa akka ibsutti, Itoophiyaan waggoota dheeraaf qamadii alaa galchuuf waggaatti hanga doolaara biliyoona tokkootti baasaa turte. Oomisha biyya keessaa guddisuun baasii sharafa alaa kana hir’isuuf gumaacha guddaa qaba. Kanaaf, warraaqsi qamadii dhimma oomisha qamadii qofa osoo hin taane, dhimma midhaan nyaataan of danda’uu ti. Qonna Roobaa irraa gara Qonna Jallisiitti Qonni Itoophiyaa yeroo dheeraaf rooba irratti hirkataa ture. Roobni yeroo isaa eeggatee roobuu dhabuu, hongee fi jijjiiramni haala qilleensaa oomisha irratti dhiibbaa geessisuu danda’u. Qamadii bonaa jallisiidhaan oomishuun ilaalcha kana jijjiireera. Lafa yeroo bonaa hojii malee turu gara oomishaatti fiduun, bishaan lageenii, kuufamaa fi maddoota bishaanii biroo fayyadamuun oomisha waggaa keessatti dabaluuf carraa uumeera. Lafa fi Qabeenya uumamaa gara Oomishaatti Itoophiyaan lafa olka’aa, sulula, dirree fi naannoolee bishaan jallisii argachuu danda’an dabalatee qabeenya lafaa bal’aa qabdi. Lafa qonnaa haaraa adda baasuun, keessumaa qamadii bonaaf mijataa ta’e gara oomishaatti fiduun, qabeenya lafaa fi bishaanii bu’a qabeessa ta’een fayyadamuuf carraa uuma. Qonna Kilaastaraa fi Makaanaayizeeshinii Oomisha qamadii guddisuuf lafa sirnaan qopheessuu, yeroo sirrii facaasuu, sanyii fi xaa’oo sirrii fayyadamuu, aramaa fi dhukkuba to’achuu fi yeroo sirrii haamuun barbaachisaadha. Makaanaayizeeshiniin hojii qonnaa saffisisaa fi bu’a qabeessa taasisa. Tiraaktarri qophii lafaa saffisisa; kombaayinariin immoo yeroo haamaa hojii hedduu yeroo gabaabaa keessatti raawwata. Kun baasii hojii harkaa fi qisaasama yeroo haamaa hir’isuuf gargaara. Qonni kilaastaraa immoo qonnaan bultoota lafa walitti dhihoo irratti karoora tokkoon akka oomishan, galteewwan qonnaa haala qindaa’een akka dhiyaatan, tajaajilli maashinii akka salphaatti argamu fi gabaan akka qindaa’uuf gargaara. Sanyiin oomisha qamadii keessatti gahee murteessaa qaba. Sanyiin naannoo sanaaf mijatu, oomishtummaa gaarii qabu, dhukkuba dandamatu fi haala qilleensaa jijjiiramaa keessatti bu’aa kennu barbaachisaa dha. Xaa’oonis oomisha guddisuuf murteessaa dha. Kanaaf, dhiyeessii sanyii fi xaa’oo cimsuun, qorannoo biyyee waliin deemuu qaba. Biyyee tikfachuun oomisha har’aa qofaaf osoo hin taane, oomisha dhaloota dhufuufis murteessaa dha. Qamadii fi Birmadummaa Dinagdee Birmadummaa Dinagdee jechuun biyya tokko waan hundumaa ofii isheetiin oomishuu qabdi jechu miti. Waan murteessaa ta’e irratti murtee ofii qabaachuu, rakkoo alaa dandamachuu fi qabeenya biyya keessaa sirnaan fayyadamuudha. Itoophiyaan fedhii qamadii ishee Oomisha biyya keessaan yoo guutuu dandeesse, jijjiiramni gatii gabaa addunyaa ykn rakkoon dhiyeessii alaa sirna nyaataa irratti dhiibbaa geessisu hir’achuu danda’a. Kanaaf, oomisha qamadii guddisuun dandeettii biyyaalessaa dhiibbaa dinagdee fi ji’oopolitikaa dandamachuuf gumaacha qaba. Beekamtii Idil-Addunyaa Milkaa’ina hojii wabii nyaataa fi jijjiirama sirna qonnaa Itoophiyaatiin walqabatee, Ministirri Muummee Itoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimad badhaasa “FAO Agricola Medal” argataniiru. Odeeffannoo FAO irraa argameen, badhaasichi Roomaa, Xaaliyaanitti Amajjii 28 bara 2024 kenname. FAOn Agricola Medal nama wabii nyaataa, hir’ina hiyyummaa, soorataa fi misooma baadiyyaa keessatti gumaacha olaanaa godheef kennamu keessaa tokko ta’uu ibsa. Beekamtiin kun qamadii qofa irratti kan xiyyeeffate osoo hin taane, hoggansa, wabii nyaataa fi nyaata madaalammaa oomishu, misooma baadiyyaa fi jijjiirama sirna qonnaa fi nyaataa bal’aa keessatti gahee Dr. Abiyyi Ahimad hojjetan irratti hundaa’un kenname. Wabii nyaataa fi nyaata Madaalammaa Qamadii baay’inaan oomishuun wabii nyaataa keessatti tarkaanfii guddaa dha. Haa ta’u malee, wabii nyaataa jechuun qamadii qofa miti. Uummanni nyaata madaalammaa argachuuf Baaqelaa, Misira, Kuduraa, Fuduraa, Aannan, Dhadhaa, Foon, Killee fi midhaan garaagaraa barbaada.kunis cime itti fufu qaba. Walii gala, Warraaqsi qamadii Itoophiyaa jijjiirama qonnaa keessatti boqonnaa haaraa baneera. Qonna rooba irratti hirkate irraa gara qonna jallisiitti ce’uun, lafa gara oomishaatti fiduun, qonna kilaastaraa fi makaanaayizeeshinii babal’isuun, sanyii filatamaa fi xaa’oo fayyadamuun oomisha qamadii guddisuuf bu’uura cimaa uumameera. Bilisummaa dinagdee fi wabii nyaataa waaraa mirkaneessuuf qamadiin qonna dursaa jira; qonna guutuu ammayyeessuu, midhaan garaagaraa oomishuu, bishaanii fi biyyee tikfachuu, qorannoo fi teknoolojii cimsuu, galteewwan qonnaa biyya keessatti oomishuu, kuusaa fi gabaa babal’isuu, gatii-dabalataa uumuu fi qonnaan bulaa giddu-galeessa godhachuun hojiin jalqabamee cimee itti fufu qaba.
Wixinee Labsii Sirna Bittaa fi Bulchiinsa Qabeenya Mootummaa Naannoo Oromiyaa Murteessuuf Qophaa’e irratti mariin gaggeeffamaa jira
Aug 20, 2026 259
Hagayya 14/2018 (ENA)-Wixinee Labsii Sirna Bittaa fi Bulchiinsa Qabeenya Mootummaa Naannoo Oromiyaa Murteessuuf Qophaa’e irratti mariin qooda fudhattoota adda addaa waliin Magaalaa Adaamaatti gaggeeffamaa jira. Wixineen qophaa’e kun qaala’iinsa gabaa, guddina diinagdee, saayinsii bittaa ammayyaa fi teeknoloojii sadarkaa guddinni biyyaa fi naannoo keenyaa irra gahee waliin karaa walsimuun Labsii Lak. 157/2002 bahee waggoota 14f hojiirra oolaa ture fooyyessuuf kan qophaa’e ta’uu Afyaa’iin Itti Aanaa Caffee Oromiyaa Kab. Obbo Eliyaas Ummataa ibsan. Wixineen qophaa’e kunis, gulantaalee dubbisaa adda addaa keessa darbee kan dhufe ta’uu ibsuun, wixinichi qaama hunda waan ilaallatuuf marii qooda fudhattoota dhimmi ilaaluu waliin taasisuun karaa bu’a qabeessa ta’een hojimaata bittaa mootummaa fooyyessuu fi rakkoo bulchiinsa gaarii ture furuuf yaadamee wixinee qophaa’e kana irratti mari’achuun galtee fudhachuuf yaadamee marii qophaa’e ta’uu ibsaniiru. Wixinichi qooda fudhattoota adda addaa maricha irratti argamaniif dhiyaatee jira. Caffee Oromiyaarraa
Itiyoophiyaanonni hidha hedduu ijaaruuf dandeettiis qophii guutuus qabu-Dr. Aragaawii Barihee
Aug 19, 2026 306
Hagayya 13/2018 (ENA)- Itiyoophiyaanonni hidha hedduu ijaaruuf dandeettiis ta’e qophii guutuu akka qaban hojii raawwachiisaan olaanaa waajjira qindeessaa pirojektii ijaarsa hidha haaromsaa guddichaa Itiyoophiyaa Dr. Aragaawii Barihee dubbata. Waajjirri qindeessaa pirojektii ijaarsa hidha haaromsaa guddichaa Itiyoophiyaa hirmaannaa ummataa ijaarsa hidha haaromsaa qindeessuudhaan milkaa’inaan akka xumuramu taasiseera. Hidhi haaromsaa hubannoo wal dhahaa bara hedduuf itti fayyadama haqa qabeessa bishaan Abbayyaa kan jijjiire ta’uu hojii raawwachiisaan olaanaa waajjira qindeessaa pirojektii ijaarsa hidha haaromsaa guddichaa Itiyoophiyaa Dr. Aragaawii Barihee ENA’tti himaniiru. Hidhi kun ijaaramuunsaa biyya kamiyyuu kan hin miinee fi inumaayyuu riijinicha inarjiidhaan kan walitti hidhe ta’uusaa qabatamaan mirkaneessuusaa eeraniiru. Gibxi garuu dhugaa kana ganuudhaan akkuma Kanaan duraa wacaan waliin dhahuuf yaalaa turte yeroo ammaas itti fufuushee dubbataniiru. Abbayyaan kan biyyoonni inni keessa darbu tumsaan itti fayyadamani malee qabeenya dhuunfaa Gibxii miti kan jedhan Dr. Aragawiin, gama Kanaan duulli Gixbi waliin dhahuuf wixxifachaa jirtu dhaabachuu qaba jedhaniiru. Kaayyoon olaanaan Itiyoophiyaan qabdu tumsaan guddachuu ta’uu ibsaniiru. Itiyoophiyaanonni tumsaan maal fiixa baasuu akka danda’an ijaarsa hidha haaromsaa guddichaan agarsiisuusaanii kaasanii, fuulduras hidha hedduuijaaruuf dandeettiis ta’e qophii guutuu qabu jedhaniiru. Ijaarsa hidha haaromsaa guddichaa irratti ummata qindeessuudhaan muuxannoon guddaan argamuusaa dubbataniiru. Muuxannoon kun hojiilee misoomaa akkasii fuulduratti hojjetamaniif galtee guddaa ta’uusaa ibsaniiru.
Viidiyoo
Saayinsii fi teeknooloojii
Manneen Murtii Oromiyaa teekinooloojii Dijiitaalaa Hojiirra oolchuun kenna tajaajilaa haqaa saffisiisaa jira – Teediroos Mihirat
Aug 16, 2026 496
Hagayya Hagayya 10/2018 (ENA): Manneen Murtii Oromiyaa teekinoloojii Dijiitaalaa hojiirra oolchuun kenna tajaajilaa saffisiisaa jiraachuu Pirezadaantiin Mana Murtii Waliigalaa Federaaalaa Obbo Teediroos Mihirat ibsan. Yaa’iin Abbootii Seeraa bilisummaa abbaa seerummaafi haqaa Heera mootummaan kennameef akka dhugoomu kan gargaaru ta’uu, Pirezadaantiin Mana Murtii Waliigalaa Federaaalaa Obbo Tewodiroos Mihirat dubbataniiru. Manneen Murtii Oromiyaa teeknoloojiitti gargaaramuun tajajaila dijiitaalaa hojiirra oolchuun manneen murtii naannolee biyyattiif fakkeenya kan ta’uufi kan galateeffamu ta’uusaa dubbataniiru. Qulqullina, saffisaafi bu’a qabeessummaa haqaa mirkaneessuun ammoo hojii tumsa hundaa barbaadudha jechuun, Yaa'ii Abbootii Seeraa Naannoo Oromiyaa 8ffaa Magaalaa Bishooftuutti taa'amaa jirurratti argamuun dubbataniiru.
.jpg)
Tajaajilli Wiirtuu tokkoo Masoob kenna tajaajila Mootummaa Ammayyeessun Itti Quufinsa maamilaa dabalaa jira
Aug 13, 2026 579
Hagayya 07/2018 (ENA): Tajaajilli Wiirtuu tokkoo Masoob kenna tajaajila Mootummaa Ammayyeessun Itti Quufinsa maamilaa dabalaa jira Itti Aanaa Pirezidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Awwaluu Abdii fi hoggantoonni olaanoon sadarkaa gara garaa Wiirtuu Tajaajila tokkoo Masoob Aanaa Maannaa daawwataniiru. Tajaajilli Wiirtuu tokkoo Masoob magaalotaa fi aanaalee keessatti babal’achaa jiru tajaajila mootummaa duraan bifa bittinnaa'een kennamaa tureefi qisaasama yeroo fi baasii hin malleef hawaasa Saaxilaa ture bu'uurarraa furuun itti quufiinsa maamilaa dabalaa akka jiru Obbo Awwaluun ibsaniiru. Yeroo ammaa kanattis magaalotaafi aanaalee Oromiyaa 96 keessatti baballachuun kaayyoo qabameef milkeessaa akka jirus himaniiru. Wiirtuun tajaajila tokkoo Masoob Bulchiinsa Aanaa Maannaa tajaajiloota 88 seekaroota aanichaa 10 irraa fooddaawwan 9 fi ogeeyyii 43 ta'aniin tajaajila kennaa jira. Daawwannaa kanarratti Ittigaafatamaa Damee Siyaasaa Paartii Badhaadhinaa Damee Oromiyaa Obbo Namarraa Buliifi Bulchaa Godina Jimmaa Obbo Tijjaanii Naasir dabalatee Bulchoota Godinaaleefi Kantiibota Magaalota ollaa dabalatee qaamoleen gara garaa argamuusaanii odeeffannoon BKO argame mul’isa.
Hannaa fi Malaammaltummaa Dhabamsiisuu Keessatti Gahee Wiirtuu Tajaajila Iddoo Tokkoo (Masoob)
Aug 11, 2026 615
Hannaa fi Malaammaltummaa Dhabamsiisuu Keessatti Gahee Wiirtuu Tajaajila Iddoo Tokkoo (Masoob) Malaammaltummaan, hannii fi saamichi daranyoo guddina biyyaa fi diina bulchiinsa gaariiti. Tajaajilli mootummaa yeroo dheeraaf lafarra harkifachuu, iftoomina dhabuu fi hojmaata boodatti hafaa ta’een kan deeggaramu yoo ta’e, gufuu guddaa qulqullina tajaajilaa uumuun uummata komii keessa galchaa tureera. Haata’u malee, Mootummaan rakkoo fi hudhaa waggoota hedduuf uummata danqaa ture kana furuuf tarkaanfii seenaa-qabeessa fudhataa jira. Isaan keessaa inni ijoon Wiirtuu Tajaajila Iddoo Tokkoo (Masoob) teknoolojiidhaan deeggaruun hojiirra oolchuudha. Masoob tajaajila mootummaa si’ataa, ammayyaa'aa fi dhaqqabamaa gochuu qofa osoo hin taane, qaawwa malaammaltummaa fi saamicha diriiree ture cufuu keessatti gahee murteessaa qaba. Mootummaan bulchiinsa gaarii fi amanamummaa kenna tajaajilaa haqa-qabeessa, ammayyaa'aa fi malaammaltummaa irraa bilisa ta'e kennuuf hojjechaa jira. Wiirtuun Tajaajila Iddoo Tokkoo (Masoob) hudhaawwan waggoota hedduuf uummata rakkisaa turan furuudhaan itti-quufinsa uummataa mirkaneessaa jira. Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad 'aappilikeeshinii' tajaajiloota bakka adda addaatti kennaman bakka tokkotti walitti fiduu fi tajaajila dijitaalaa qindaa'aa Afrikaatti kan jalqabaa yeroo eebbisaniitti akka jedhanitti, appilikeeshiniin kun tajaajiloota dhaabbilee garagaraa keessatti kennaman waltajjii tokkorratti kan walitti fidu akka ta’e dubbataniiru. Milkaa’inni guddaan kun biyya keenya guddaa kan boonsu ta’uun olitti teeknooloojiin kan gaggeeffamuu fi invastimantiin kaayyoon gaggeeffamu maal akka buusuu danda’u kan mirkaneessudha jedhanii turan. Bu’uura misoomaa dinagdee isa ijoo kan ta’e tajaajilli wiirtuu tokkoo Masoob, yeroo ni qusata, ulaa malaammaltummaa akka duuchu ibsanii, gama mootummaatiin amanamummaa fi cimina akka gabbisu dubbataniiru. Milkaa’ina kana akka cimsinu, muuxannoo keenya obbolootaa keenya Afriikaanotaaf akka qoodnu, akkasumas bu’aa kana caalu galmeessuuf kutannoon tarkaanfachuu barbaachisa jedhaniiru. Wiirtuu Tajaajila Iddoo Tokkoo (Masoob) Qaawwa Malaammaltummaa fi Saamichaa Akkamitti Cufa? Masoob sirna kenna tajaajilaa duraan ture sirreessuudhaan malaammaltummaa fi hanna qabataamaan hir’isa: Deddeebii fi Dhamaatii Hambisuu: Abbootiin dhimmaa waajjiraa waajjiratti deddeebi’uu fi deddeebisuun karaa itti mattaayaan gaafatamuu fi saaxilaman ture. Masoob tajaajila iddoo tokkotti waan walitti fiduuf, walitti dhufeenya kallattii abbaa dhimmaa fi tajaajila kennaa sana gidduu jiru hir’isuun carraa malaammaltummaa dhabamsiisa. Dijitaalessuu: Tajaajila tekinoolojiin deeggaramee fi dijitaala ta’e fayyadamuun hojmaata waraqaa ta’e ni dhabamsiisa. Hojmaanni dijitaalaa galmeen isaa ifa waan ta’eef, hannaa fi maallaqa seeraan ala gaafatamu hanqisa. Iftoomina fi Itti Gaafatamummaa: Sirni Masoob hojiiwwan hunda iftoominaan akka raawwataman taasisa. Namni tajaajila kennu beekumsa qabuu fi malaammaltummaa irraa bilisa ta’een akka deeggaramu gochuun, itti gaafatamummaa diriirsa. Yeroo fi Baasii Qusachuu: Tajaajila ariifataa sa'aatii muraasa keessatti kennuun, namoonni tajaajila saffisaa argachuuf jecha matta’aa akka hin kennine gochaa jira. Tarkaanfii Tarsiimawaa fi Bu'aawwan Galmaa'an Deddeebii fi dhamaatii tajaajilamaa xiqqeessuu. Tajaajila mijataa, saffisaa fi qulqullina qabu tekinoolojiin deeggaruudhaan baasii xiqqeessuu. Sirna iftoominaa fi itti gaafatamummaa diriirsuudhaan amantaa lammiilee guddisuu. Tajaajilli wiirtuu tokkoo akka naannoo Oromiyaattis magaaloota baay'ee irratti tajaajila kenna. Kanaanis itti-quufinsa uummataa haalaan kennuun rakkoolee kana dura hojmaata badaa waliin qabatee jiru hiikaa jira. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Hojiin humna namaa gahumsa qabu misoomsuu, kan naannoo nageenya saayibarii nageenya qabu ijaaruuf murteessaa ta’e cimee itti fufa
Aug 11, 2026 513
Hagayya 5/2018 (ENA): Itoophiyaatti haala nageenya saayibarii nageenya qabu ijaaruuf murteessaa kan ta’e hojiin humna namaa gahumsa qabu misoomsuu cimee itti fufa jedhan Daayrektarri Olaantuun Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Biyyaalessaa Tigist Hamiid. Leenjiin Kalaqa Saayibarii Waqtii Gannaa marsaa 5ffaan guyyaa har’aa eegalameera. Aadde Tigist Hamiid wayita kana leenjichi nageenyaafi birmadummaa saayibarii biyyattiif bu’uura kan kaa’u ta’uus ibsaniiru. Humna namaa gahoomsuu irratti hojjetamaa akka jiru eeranii, ittisa saayibarii milkaa’ina qabuuf misooma guddattoota irratti xiyyeeffatuuf xiyyeeffannoon kennamuus kaasaniiru. Pireezidaantiin Yuuniivarsiitii Saayinsiifi Teeknooloojii Finfinnee Dooktar Asraat Atsadawayin gamasaaniin, misoomni teeknooloojiirratti hundaa’e badhaadhina waaraa biyya tokkoof murteessaa ta’uu dubbataniiru. Sagantichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Biyyaalessaan nageenyaafi birmadummaa Saayibarii biyyattii mirkaneessuuf yaadamee kan qophaa’e ta’uun eerameera. Leenjichaaf barattoonni kumni 14 ol kan galmaa’an yoo ta’u kanneen keessaa kumni 1 fi 249 leenjicha fudhachaa jiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Ispoortii
Evertan, Liidsi Yunaayitid fi Episiwiich Taawun injiftan
Aug 22, 2026 82
Hagayya 16/2018 (ENA)-Taphoonni piriimar Liigii Ingilizii guyyaa lammaffaa torbee tokkoffaa gaggeeffamaa jiru. Tapha galgala kana Istaadiyeemii Bahiil Diikinsanitti gaggeeffameen Evertan Kiriistaal Paalaasiin 2 fi 0’n mo’ateera. Kiirnaan Dewusbarii-Hool fi Tiiyernoo Baarii goolii ittiin moannaa kana galchaniiru. Bara dorgommii darbee sadarkaa 13ffaan kan xumure Evertan tapha liigichaa isa jalqabaatiin milkaa’eera. Morkataansaa Kiriistaal Paalaas dorgommicha injifatamuun eegaleera. Tapha Istaadiyeemii Siitii graawunditti gaggeeffameenLiidsi Yunaayitid Notiingihaam Forastiin 1 fi 0’n mo’ateera. Antoon Istaach galchii mo’annaa kana galcheera. Tapha Portimaan Rooditti gaggeeffameen haaraa kan guddate Epsiwiich Taawun Sandarlaandiin 2 fi 1’n mo’ateera. Emersanii fi Jaak Kilaarki Epsiwiichiif galchaniiru. Niilsan Anguloo Sandarlaandiif galcheera. Galgala kana sa’aatii 1 fi daqiiqaa 30tti Bireentifoordi Totanihaam Hotisparsi Istaadiyeemii Jiiteek komuniitiitti ni taphatu. Sagantaa har’aa guyyaa keessa gaggeeffameen haaraa kan guddate Huul siitiin Manchistar Yuunaayitidiin 2 fi 0’n mo’ateera. See less
.jpg)
Jijjiirraa Taphaatoota Maallaqa hedduu irraa kaasee hanga jijjiirama seera nama ajaa’ibsiisutti: Piriimer Liigii Ingiliizii bara dorgommii haaraatti maal fidee dhufe?
Aug 22, 2026 132
Dorgommiiwwan kubbaa miilaa Addunyaa irratti jaallatamoo ta’an keessaa tokko kan ta’e Piriimer Liigii Ingiliizii bara 2026/27 kaleessa ifatti jalqabameera. Dorgommii bara kanaa Waancaa Addunyaa FIFA 23ffaa Waxabajjii fi Adoolessa keessa gaggeeffame hordofee, taphattoonni boqonnaa gahaa akka argatan gochuuf yeroo jalqabbii liigichaa baratame irraa torban tokko turee akka jalqabu taasifame. Tapha baniinsaa, Istaadiyeemii Imireetis keessatti, abbaa liigii bara darbee Arsenaal fi waggoota 25 booda Piriimer Liigii Ingiliizii deebi’e injifatee fi Kovaantirii Siitii gidduutti, kaleessa galgalaa gaggeeffameen Arseenaal 3 fi 0 injifateera. Gabaa jijjiirraa taphattootaa Dorgommiin bara haaraa kun osoo hin jalqabin, kilaboonni Piriimer Liigii Ingiliizii gabaa jijjiirraa taphattootaa irratti sochii guddaa taasisaniiru. Odeeffannoo hanga ammaatti jiru irratti hundaa’uun, kilaboonni Piriimer Liigii Ingiliizii jijjiirraa taphattootaa qofaaf paawundii biiliyoona 2.14 ol baasaniiru. Baasiin kun walumaa galatti kan liigota Awurooppaa gurguddoo afur (Ispeen, Xaaliyaanii, Jarmanii fi Faransaay) walitti qabaatti baasanii ol ta’eera. Morgaan Roojars, Astoon Villa irraa gara Cheelsiitti paawundii miliyoona 117n darbuun, jijjiirraa gatii guddaa qabu keessaa isa duraa ta’eera. Iliyoot Andeersaan immoo Notiingaham Foorast irraa gara Maanchastar Siitiitti paawundii miliyoona 116n itti makameera. Akkasumas, Saandiroo Toonaalii Niiwukaasteel irraa gara Tootinihaamitti paawundii miliyoona 100n, Burunoo Gumaares immoo Niiwkaastel Yuunayiitid irraa gara Arsenaalitti paawundii miliyoona 75n jijjiirameera. Isaan kun jijjiirraawwan gatii guddaa qaban keessaa muraasa. Baasiin jijjiirraa taphattootaa malees, bara dorgommii haaraan kun leenjistoota haaraa hedduun kan guutame dha. Kilaboonni sagal leenjistoota haaraa waliin dorgommii jalqabu; kunis seenaa Pirimeer Liigii Ingiiliizii keessatti lakkoofsa olaanaa dha. Pep Gaardiyoolaa Maanchastar Siitii irraa fedhii isaatiin erga bahee booda, Miikel Arteettaa kan Arsenaal yeroo ammaa Pirimer Liigii Ingiliizii keessatti leenjisaa yeroo dheeraa tajaajile ta’eera; waggoota torbaaf leenjisummaa irra ture. Zhabii Aloonsoo kan Cheelsii, Enzoo Maareeskaa kan Maanchastar Siitii fi Andoni Iraholaa kan Liivarpool leenjistoota haaraa keessaa muraasa. Akkasumas, Miikaa’el Kaarik Maanchastar Yuunayitid keessatti, Robertoo Di Zarbii immoo Tootinihaam Hotispar keessatti yeroo jalqabaaf guutummaa bara dorgommii tokkoo geggeessuuf jiru. Kilaboota liigichatti makamanii fi keessaa bahan Gama hirmaattota liigichaatiin, Kovaantirii Siitii, waggoota 25 booda, Hal Siitii fi Ipsiwich Taawon waliin gara Pirimeer Liigii Ingiiliizii ol guddataniiru. Gama biraatiin, Weest Ham Yuunayitid, Barniley fi Wolvarhampton Wandarars bara darbe Pirimeer Liigii Ingiiliizii irraa gadi bu’aniiru. Kilaboota Ingilizii dorgommii Awurooppaa irratti hirmaatan Kilaboonni Ingilizii bara darbe dorgommii Awurooppaa keessatti bu’aa gaarii galmeessisuu isaanii hordofee, bara kana kilaboonni Pirimeer Liigii Ingiiliizii sagal dorgommii Awurooppaa irratti hirmaatu. Kunis lakkoofsa galmee haaraa dha. Arsenaal, Astoan Villa, Liivarpool, Maanchastar Siitii fi Maanchastar Yuunayiitid Shaampiiyoons Liigii keessatti hirmaatu. Bornimowuz, Sandarland fi Kiriistaal Paalaas Yuroopaa Liigii keessatti, Biraayitan immoo Konfarans Liigii keessatti Ingilizii bakka bu’uun hirmaatu. Seera haaraa baasii maallaqaan walqabatee jiru Bulchiinsi Pirimeer Liigii Ingiiliizii baasii maallaqaa kilabootaa to’achuuf sirna haaraa ‘Squad Cost Ratio’ jedhamu hojii irra oolcheera. Akka seera kanaatti, baasii kilabni tokko mindaa taphattootaa fi kaffaltii jijjiirraa taphattootaaf baasu waliigalaan galii isaa keessaa 85% ol ta’uu hin qabu. Kilaboonni seera kana cabsan ammoo qabxii irraa hir’ifamuu dabalatee adabbii isaan mudachuu danda’a. Seerota haaraa abbaa murtii fi taphichaa Saffisa taphaa dabaluuf fi yeroo balleessuu hir’isuuf, seerotni abbaa murtii taphaa haaraan hedduun hojii irra oolu. Darbanna Harkaa (Throw-in) fi Taphaa Eegalchisuu (goal-kick) irratti taphattoonni yeroo yoo guban, abbaa murtii sekondii shan lakkaa’a. Yeroon kun yoo darbe, Darbanna Harkaa garee faallaa isaatiif kennama; Taphaa Eegalchisuu irratti yoo ta’e immoo gareen faallaa Rukkutta Rogaa argata. Akkasumas, taphataan tokko yaalamee gara alaatti yoo ba’e, gara dirree deebi’uuf yoo xiqqaate daqiiqaa tokko ala turuu qaba. Yeroo taphataan bakka buufamu ammoo, taphataan dirree irraa bahuuf sekondii 10 qaba. Yeroo kana yoo darbe, taphataan bakka bu’u gara dirree seenuu kan danda’u yeroo taphni itti aanu dhaabbatu/taphni yeroof yoo adda citu qofa. Fooyya’iinsa VAR Bara dorgommii kana VAR irratti fooyya’iinsi guddaan taasifameera; kunis murtiin VAR iftoomina qabu akka ta’uuf kaayyeffate. Taphataan tokko kaardii keelloo lammaffaa argatee dirree irraa yoo ari’ame, murtiin sun shakkii qaba yoo ta’e VAR murtii kennuuf keessa seenuu danda’a. Dabalataan, yeroo taphaa keessatti VAR fi abbaa murtii dirree irratti argamu gidduutti taasifaman mariin sagalee, karaa wiirtuu taphaa Pirimeer Liigii, daawwattootaaf ifatti tamsa’uu danda’a. Walumaagalatti, Pirimeer Liigii Ingiiliizii bara 2026/27 jijjiirama seeraa haaraa, baasiiwwan jijjiirraa taphattootaa kanneen gatii guddaa qaban, leenjistoota haaraa fi kilaboota haaraa waliin bara hawwataa ta’eera.
Taphni baniinsaa bara dorgommii Piriimiyerii Liigii Ingilaandi 2026/27 har’a jalqaba
Aug 21, 2026 222
Hagayya 15/2018(ENA) : Taphni baniinsaa bara dorgommii Piriimiyerii Liigii Ingilaandi 2026/27 har’a eegalama. Tapha har’a eegalamu Arsenaalii fi Kovantarii Siitii ni eegalama jedhamee eegama. Taphni baniinsaa Piriimiyerii Liigii Ingilaandi bara dorgommii 2026/27 har'a galgala sa'aatii 4:00 irratti Arsenaaii fi Kovantarii Siitiin dirree Emireetsitti waliin ni taphatu. Shaampiyoonaan Piriimiyerii Liigii barana dhiheenya kana waggaa 22 dhabee deebise Arsenaal, dorgommiiwwan Gannawwan afran darban keessatti tapha jalqabaa hunda moo'achuun jalqabe. Keessattuu, warri Arsenaal dirree isaanii irratti kilaboota haaraa Liigichatti makaman waliin taphatan 45 keessatti morkii tokkollee moo'atamuu dhabuun isaanii injifannoo har'aatiif onnee guddaa isaanitti horeera. Leenjisaa Mikeel Arteettaan har'a kilabni isaanii yoo injifate, leenjistoota seenaa ‘EPL’ keessaaa taphoota 249 irratti injifannoo 150 galmeessan kan akka Peeppi Gaardiyoolaa, Joosee Morinihoo, Yargan Kiloppii fi Sar Aleeksi Farguusaniitti aanuun leenjisaa 5ffaa ta’uun seenaa hojjeta. Gama biraatiin, Kovantarii Siitiin waggoota 25 booda gara Liigichaatti deebi'eera. Tapha har'aatiin Arsenaal ittistoota isaanii murteessoo Wiiliyaam Saaliibaa fi Yuuriyeen Tiimbar miidhaatiin kan hin hiriirsine yoo ta'u, Kovantarii Siitiin gama isaatiin Haajii Raayiit miidhaadhaan taphaa ala ta'eera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena
.jpg)
Taphni Arsenaal fi Maanchisteer Siitiin Waancaa Koomuniitii Shiildii fudhachuuf taasisan hawwiin eegama
Aug 16, 2026 488
Hagayya 10, 2018 (ENA): Taphi xumura Waancaa Koomuniitii Shiildii kan bara 2026 gidduu Arsenaal fi Maanchisteer Siitiitti har'a ni gaggeeffama. Taphi kun sa'aatii 11:00 irratti magaalaa guddoo Weels, Kaardif keessatti Istaadiyeemii seenaaqabeessa Pirinsiipaalitiitti kan gaggeeffamu ta'a. Taphi baninsa bara dorgommii haaraa kan xiyyeeffannoo guddaa qabu kun, shaampiyoonaa Piriimiyer Liigii Ingiilaand bara 2025/26 kan ta'e Arsenaal fi mo'ataa Waancaa FA (FA Cup) bara 2026 kan ta'e Maanchisteer Siitii kan walqunnamsiisudha. Arsenaal waggoota 22 booda kabaja Piriimiyer Liigii kan gonfataniif, Maanchisteer Siitiin immoo tapha xumura Waancaa FA irratti Cheelsii 1-0n mo'achuun gara tapha har'aatti dhihaataniiru. Akka odeeffannoon mul’isutti, seenaa Koomuniitii Shiildii keessatti Arsenaal Maanchisteer Siitii irratti olaantummaa guutuu qaba. Gara waltajjii kanaatti gareen lamaan kanaan dura si'a sadii kan walqunnaman yoo ta'u, taphoota sadanittuu Arsenaal mo'ateera. Gareen kunniin dhuma irratti akka L.A bara 2023tti tapha Koomuniitii Shiildii taasisaniin Arsenaal darbiin penaltiitiin mo'achuun isaanii ni yaadatama. Taphni kun kanaan dura Istaadiyeemii Weembilii Landan keessatti kan gaggeeffamaa ture yoo ta'u, barana immoo gara Istaadiyoomii seenaa qabeessa Pirinsiipaalitii magaalaa guddoo Weels Kaardifitti akka jijjiiramu taasifameera. Sababni isaas Istaadiyeemii Weembilii keessatti konsertiin muuziqaa kanaan dura qabame waan jiruuf akka ta'e beekameera. Kunis dorgommiin kun waggoota 20 booda irra deebidhaan gara magaalaa guddoo Weelsitti akka deebi'u taasiseera. Dorgommiin Koomuniitii Shiildii jalqaba dhihaatee akka L.A. bara 1908tti moggaasa "FA Charity Shield" jedhuun kan jalqabame yoo ta'u, dhiyoo kana akka L.A. bara 2002tti moggaasa ammaa "FA Community Shield" jedhutti jijjiirame. Dorgommiin kun shaampiyoonaa liigichaa fi mo'ataa Waancaa FA walqunnamsiisuun bansa bara dorgommii haaraa kan labsudha. Galii gurgurta tiikeetii fi beeksisa irraa walitti qabamu guutuun Ingiilaand keessatti dhaabbata arjoomaa fi hojiiwwan misooma kubbaa miilaa hawaasaatiif kan oolu ta'a. Maanchisteer Yunaayitid si'a 21 mo'achuun kilaba dorgommii kanaatti milkaa'ina guddaa kan qabudha. Arsenaal waancaa 17 fudhachuun isaatti ana. Maanchisteer Siitiin immoo si'a torba mo'ateera.
Eegumsa naannoofi haala qilleensaa
Naannoo Oromiyaatti sagantaan Ashaaraa magaarisaa uwwisa Bosonaa dabaleera
Aug 21, 2026 202
Hagayya 15/2018 (ENA): Naannoo Oromiyaatti Sagantaan Ashaaraa Magariisaa mancaatii bosonaa hir'isuun qabiyyee bosonaa dabaluusaa Dhaabbanni Bosonaa fi Bineesota Bosonaa Naannichaa beeksise. Itiyoophiyaatti waggoota kurnan darban keessatti sababa adda addaan mukkeen qabiyyeen bosonaa gadi bu'ee ture. Sagantaan Ashaaraa Magariisaa Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimadiin bara 2011 eegalame kun Naannoo Oromiyaa keessatti xiyyeeffannoo guddaadhaan irratti hojjetameera. Biqiltuu dhaabuu qofa osoo hin taane, bosona jiru eeguu, mancaatii ittisuu fi mukkeen faayidaa dinagdee fi soorataaf oolan dhaabuu irratti xiyyeeffannoon kennameera. Hojii kanaan qabiyyeen Bosona Naannichaa saffisaan dabalaa jiraachuurra darbee, Naannoon Oromiyaa Bosona haaromsuu fi eeguu keessatti qooda olaanaa taphachaa jira. Hojii gaggeessaan Dhaabbata Bosonaa fi Bineensota Bosonaa Oromiyaa Obbo Araarsaa Raggaasaa ENA waliin turtii taasisaniin, waggoottan darban keessatti uwwisa bosona naannichaa guddisuuf hojiileen garagaraa hojjetamaniiru. Hojiiwwan uwwisa bosona naannichaa guddisuuf hojjetaman keessaa bakkeewwan sababa adda addaan manca’an irratti karaa saayinsaawaan biqiltuu garagaraa dhaabuurra darbee tuttuqqaa namaa fi bineensarraa bilisa taasisuun fi babal'ina lafa qonnaa seeraan alaa ittisuuf hojii hojjetameen bu'aan olaanaan galmaa'uu isaa dubbataniiru. Keessumaa biqiloota dhaabuu qofa irratti osoo hin daangeeffamin, kunuunsa isaaniitiif xiyyeeffannaan olaanaan kennamuunsaa bu'aa argameef sababa guddaa ta'uu himaniru. Haaluma kanaan uwwisni bosona naannichaa duraan gadi bu'aa ture gara dhibbeentaa 27tti guddisuun danda'amuu isaa Obbo Araarsaan dubbataniiru. Keessattuu sagantaan Ashaaraa magarisaa hawaasa biratti ilaalcha gaarii uumuudhaan, dhaabuu qofa irratti osoo hin ta'iin, kunuunsaa fi eegumsa isaa irratti hirmaannaan hawaasaa cimuun bu'aan qabatamaan argamaa jiraachuu ibsaniiru. Tattaaffii taasifameen biyyoon akka hin dhiqamne ittisuu cinaatti, gabbinni biyyoo dabaluu keessatti gahee guddaa kan qabu ta’uu himaniru. Dabalataanis, bishaan lafa jalaa akka gabbatu taasisuun burqaawwan bishaanii, laggeenii fi haroowwan goganii turan akka deebi'an taasiseras jedhan. Kanneen keessaa akka fakkeenyatti kan kaasan Godina Harargee Bahatti Haroon Haramayaa gogee kan ture deebi'ee mirgisuun, yeroo ammaa hawaasa naannichaatiif tajaajila kennaa jiraachuu isaa akka fakkeenyaatti eerameera. Obbo Araarsaan akka himanitti, yeroo ammaa naannichatti walii galaan lafti hektaara miliyoona 4 bosonaan misoomee jira. Walii galaatti Naannichatti lafa heektaara miliyyoona tokkotti dhiyyaatu kunuunsaa fi eegumsa bineensotaaf, paarkiwwaniif fi iddoowwan bashannanaatiif kan oolu yoo ta'u, hektaarri kuma 700 immoo dhaabbii biqiltootaa fi misooma bosona nam-tolcheef kan adda bahe ta’u himaniru. Lafa walii galaa kana keessaa hektaari miliyoona 2 tuqaa 3 ta'u immoo bosona uumamaatiin gutummaatti kan uwwifame ta'uu ibsaniiru.
Godina Gujiitti Biqiltuun Bunaa filatamaan Ganna baranaa kanatti Hektaara Kuma 16 irratti dhaabameera
Aug 15, 2026 477
Hagayya 9/2018 (ENA): Naannoo Oromiyaa Godina Gujiitti Ganna kana lafa heektaara kuma 16 irratti biqiltuun bunaa filatamaan dhaabamuu Waajjirri Qonna Godinichaa beeksise. Godinni Gujii urgaa fi mi’aa gaarii ta’een gosoota bunaa kan qabu addunyaa irratti gatii guddaa qaban keessaa tokko kan qabudha. Waggoota dhiyoo asitti qonnaan bultoonni Godinichaa mala saayinsaawaa fayyadamuun qulqullinaa fi baay’ina oomisha isaanii akka fooyyessan jajjabeeffamaa turaniiru. Oomishaa fi oomishtummaa guddisuuf, qonnaan bultoonni gosoota bunaa haaraa fooyya’aa, oomisha olaanaa fi dhukkuba dandamatan irraa akka fayyadaman gargaaruuf, Ganna kana Godinicha keessatti hojiin dhaabbii sanyii filatamaa bunaa fi misoomaa bal’aan hojjetamaa jira. Waajjira Qonna Godinichaatti ogeessa misooma bunaa fi shaayii kan ta’an obbo Biraanuu Fayisaa akka jedhanitti, oomishaa fi omishtummaa guddisuuf Ganna kana Godinicha keessatti misooma bunaa babal’isuuf karoorri qabamee hojjetamaa jira. Biqiltuun bunaa gosa sanyii filatamaa fooyya’aa ta’ee fi yeroo gabaabaa keessatti oomisha olaanaa argamsiisu kuma 72 fi 500 ol lafa heektaara kuma 16 fi 233 irratti hanga ammaatti dhaabamuu himaniiru. Akkasumas gosti haaraan kun gogiinsa fi dhukkuba kan dandamatu yoo ta’u, heektaara tokkorraa hanga kuntaala 18 oomishuuf dandeettii kan qabu ta’uu ibsaniiru. Godinaalee aanichaa 12 keessatti lakkoofsi biqiltuu bunaa dhaabame kan bara darbee waliin wal bira qabamee yoo ilaalamu gara miiliyoona 13 dabaluu isaa ibsaniiru. Akkasumas qonnaan bultoonni aanaalee Godinichaa hunda keessaa kuma 54 ol misooma kanarratti hirmaachuu isaanii beeksisaniiru. Itti gaafatamaan Waajjira Daldala Godinichaa obbo Areeruu Waaree akka ibsanitti, babal’achuun misooma bunaa Gidinicha keessatti gosoota fooyya’aa ta’een oomisha baay’inaafi qulqullinaan dabalaa jira. Bara kanas bunni kuntaala kuma 231 ol Godinicha irraa gabaaf dhiyaachuu isaa akka fakkeenyaatti kaasaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Ashaaraa Magariisaa - Eegumsa Uumamaa Irraa Hanga Nyaata Biyyaalessaa fi Abbaa Biyyummaa Diinagdee!
Aug 14, 2026 440
Sagantaan Ashandaa Magariisaa biqiltuu dhaabuu ykn naannoo miidhagsuu caalaa akka ta’e agarsiisaa jira; misooma itti fufiinsa qabuuf bu’uura eegsisuuf, misoomsuu fi cimsuuf tarsiimoo jalqabbii biyyaalessaati. Sochiin biyyaalessaa guddaan kun dhiibbaa jijjiirama qilleensaa dandamachuuf dandeettii qabnu cimsuu qofa osoo hin taane, sirna ikoo uumamaa keenya sirreessuu fi misoomsuun Itiyoophiyaa lafa magariisaa taasisaa jira. Itiyoophiyaan dandeettii mataa ishee fi tattaaffii waloo lammiilee isheetiin qabeenya uumamaa ishee eeguu fi misoomsuu akka dandeessu kan mirkaneesse yoo ta’u, jijjiirama qilleensaaf deebii kennuu keessatti biyyoota biroof fakkeenya ta’ee tajaajiluu kan danda’u milkaa’ina ummataa ta’uu hojiiwwan waggoota darban keessatti raawwataman mirkaneessee jira. Qabeenya uumamaa eeguun eegumsa naannoo qofaaf osoo hin taane, oomishtummaa qonnaa, wabii nyaataa mirkaneeffachuu fi guddina dinagdeefis bu’aa olaanaa qaba. Kanaafidha Ashaaraan Magariisaa xiyyeeffannoo misooma biyyaalessaa itti fufiinsa qabu isa ijoo taasifnee wabii nyaataa fi dinagdee keenya cimsuuf kan hojjenne. Dhaloonni kun qabeenya uumamaa isaa tiksuu fi misoomsuun fedhii bara kanaa guutuu bira darbee Itoophiyaa badhaatee fi mo’amuu hin dandeenye dhaloota itti aanutti dabarsee kennuuf itti gaafatamummaa qaba. Itoophiyaa boruuf bu'uura cimaa fi amanamaa kaa'uuf piroojektoonni misooma magariisaa qindoominaan jalqabne cimee itti fufa. Itti aanaa ministeera muummee obbo Tamasgeen Xurunaa #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Konsoo: Aadaa fi Ogummaa Qonnaa walitti qindaa'e.
Aug 14, 2026 456
Naannoo Kibba Itiyoophiyaa, Godina Konsoo keessatti, lafti gaarreen irraa fi tabbaawwan olka’oo qabu, uumamaa fi ogummaa ilma namaa walitti makuun, bifa lafaa ajaa’ibsiisaa fi bareedaa uumeera. Ummanni Konsoo waggoota dheeraaf lafa gaara bu'aa ba'iin itti heddummate dhagaa fi biyyeen daangessuun, ittisuun akkasumas sirnaan tarreessuun, gara lafa qonnaaf mijataa fi oomishaa ta’etti jijjiireera. Hojii harkaan raawwatamu kun lafti akka hin mancaane, biyyeen rooba irraa kan ka’e akka hin dhiqamne taasisee, naannicha qonna walmakaa (agroforestry) fi hojiiwwan qonnaa adda addaatiif mijataa taasiseera. Hojiin daagaa Konsoo kun ogummaa ajaa’ibaa eegumsa qabeenya uumamaa of keessatti qabatee, amaloota addaa hedduu qaba. Naannoon kun hojii eegumsa naannoo fi aadaa isaa addaa ta’eef, bara 2011tti Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniitti, Dhaabbata Barnootaa, Saayinsii fi Aadaa ‘UNESCO’n Hambaa Addunyaa ta’ee galmaa’eera. Daagaan Konsoo, uumamaa wajjin walsimnee jiraachuu akkasumas cimina, obsaa fi kutannoo ilma namaa kan agarsiisu mallattoo guddaadha. Ummanni Konsoo har’as hambaa ajaa’ibaa fi bareedaa kana eegaa, kunuunsaa fi dhalootaa dhalootatti dabarsaa jira. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Baay’inaan Kan Dubbifaman
Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise.
Jan 5, 2021 291902
Finfinnee, Muddee 26, 2013 (TOI) - Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise. Qormaatni Sadaasa 30 hanga Muddee 2, 2013tti guutummaa Oromiyaatti kennamee ture bu'aan isaa beekkameera. Waraqaan deebii kallattii Oromiyaa hunda irraa Manneen Barnootaa kuma 8 ol-irraa aanaatti, aanaa irraa godinatti, godina irraa BBOtti sassaabamee torban 3 keessatti halkanii fi guyyaa shiftii 3n biiroo keessa bulaa hojjetamee har'a bu'aan isaa beekameera. Barattoota qormaata fudhatan kuma dhibba 4 ffi kuma 46 fi 907 keessa barattoonni kumni dhibbi 4 fi kumni 17 fi 411 yookaa % 93.4 darbaniiru.Barattootni kumni 29,fi 96 yookaa 6.6% kufuu isaanii maanaajimantiin Biiroo Barnoota Oromiyaa har'a murteesseera. Bu'aan qormaataa kun waajjiraalee barnootaa godinaalee 21 fi waajjiraalee barnootaa bulchiinsa magaalotaa 19n Oromiyaaf kara hooggantootaa 'telegram' dhaan ergamuu biirichi beekisieera. Waajjiraaleen kun bu'aa qormaataa kana gara aanaa isaaniitti dabarsuun , aanaaleen ammoo hardcopy isaa Manneen Barnootaa isaaniin borii kaasanii ni beeksisu jedhame.Torban dhufuu kaasee barnootni kutaa 9ffaa kan eegalu ta'uu ragaan Biiroo Barnootaa Oromiyaarraa argame ni muul'isa. Kaardii barataa dhuufaan maxxansee Biiroon Barnootaa Oromiyaa yeroo gabaabaa keessatti kan raabsu ta'uu beeksisera.
Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa hawaasaan simatamaa jira
Feb 20, 2019 148715
Guraandhala 13/2011 Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa guyyaa kaleessaatii kaasee hawaasaan simatamaa jira. Haaluma koreen teeknikaa fi araaraa akkasumas gumiin abbootii Gadaa waamicha dhiyeessaniin loltoonni Adda Bilisummaa Oromoo zoonii lixaa guyyaa kaleessaa irraa eegalee deebi'aa jira. Waraanni bilisummaa Oromoo guyyaa kaleessaa aanaa Manasibuu ganda Harawweetti qaama mootummaa fi abbootii Gadaatiin simatamaniiru. Guyyaa har'aas bifuma walfakkaatuun aanaa Beegii, Giddaa Ayyaanaa fi Baabboo Gambeelitti simannaan itti fufueera. Guyyoota Sadan kanatti simannaan erga taasifameefii booda gara kaampii qophaa'efiitti kan galan ta'uus walitti qabaan gumii abbootii Gadaa Bayyanaa Sanbatoo ‘BBC’ Afaan Oromootti himaniiru. Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo akka himanitti, Zoonii Lixaarraa qofa loltoonni WBO Kuma 10 ol kan simataman ta'uu ibsaniiru. Simannaan WBO kun aanaalee garaa garaatti kan itti fufu yoo ta'u, miseensonni WBO iddoowwan biroo jiranis waamichi taasifameef simatamanii akka galantu eegama. Madda: OBN
Biiroon Barnootaa Oromiyaa firii qormaata kutaa 8ffaa bara 2014 ifoomse
Aug 31, 2022 32948
Hagayya 25/2014(TOI) - Bara barnootaa 2014tti barattoota kuma 451fi 25 qormaata naannoo kutaa 8ffaa fudhachuuf galmaa'an keessaa barattoonni kumni 443fi 526 qormaaticha fudhataniiru. Barattoota qoramaata fudhatan walii galaa keessaa barattoonni kumni 421fi 779 (%95.09) qabxii darbiinsaa argatanii gara kutaa 9ffaatti darbuu Hogganaa Ittaanaan BBO Obbo Girmaa Baay'isaa ibsa miidiyaaleef kennaniin ibsaniiru. Naannawaa horsiisee bulaan ala qabxii darbiinsaa dhiiraaf 50fi dubartootaaf 47 ta'uus himaniiru. Naannawaa horsiisiisee bulaatti ammoo qabxiin darbinsaa dhiiraaf 47 yoo ta'u, barattoota dubaraaf 44 ta'uufi qabxiin darbiinsa barattoota fedhii adda kan dhiiraa 44fi dubaraaf 41 ta'uu Obbo Girman himaniiru. Naannoo Oromiyaatti bara barnootaa 2015 barattoota miiliyoona 11 ol barsiisuuf galmeessi kan eegalameen yoo ta'u, Fulbaana 9/2015 guutummaa Oromiyaatti barnoonni ni eegalana. Barana barattoota miliyoona 7.5 ol sagantaa nyaataa manneen barnootaan fayyadamoo taasisuuf haaldureen xumuramuus ibsaniiru. Barattoonni baasii gara garaaf osoo hinsaaxilamin qabxii darbiinsaasaanii karaa toora interneetii http://oromia.ministry.et/#/home jedhuun ilaallachuu akka danda'an biirochi ibseera. DhPI irraa
Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu kennaniifi ragaa kennaan itti fayyadamuu danda'an ifa godhe.
Mar 3, 2023 29951
Guraandhala 24/2015(TOI) - Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa guyyaa har'aa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu ittiin kennaniifi ragaa ittiin eeraan fayyadamuu danda'an 'Public Feedback System' jedhamu ifa godhe. Komishinichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo waliin ta’uun Appilikeeshinii kana akka hojjete eerameera. Appichi afaanota biyya keessaa shaniin tajaajila kan kennu ta'uun himaeera. Komishinarri Komishinii Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa Dooktar Saamu’eel Urqatoo akka jedhanitti, komishinichi hojiiwwan jijjiramaa hojjechaa jiru milkeesuuf teeknooloojiiwwan fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Appilikeeshinichi hojii kan ariifachiisuufi haleellaa fi sodaachisaa ragaa eertootaa fi odeeffannoo kennitootarra gahu kan ittisu ta'uu himaniiru. Kana hordofuun hawaasni karaa appilikeshinii 'Public Feedback System'' yaada kennuudhaan itti gaafatamummaa biyyaalessaa isaa ba'uu qabu gaafataniiru. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Obbo Solomoon Sookaa akka jedhanitti, appilikeeshinii kana haleellaa saayibarii eegumsii cimaan kan taasifamuuf ta'uu himaniiru. Waajjira Ministira Muummeetti deetaan dhimmoota Kaabinee obbo Tasfaayee Dhaabaa akka jedhanitti, malaammaltummaa ittisuuf dhaabbanni tokko qofaan hojjetee milkaa'uu hin danda'u. Kanaaf lammileen hunduu miira itti gaafatamummaa qabuun malaan maltummaa ittisuuf hirmaachuu qabu jedhaniiru.
Gabaasa addaa
Itiyoophiyaan liqaa ishee hurgufachaa,abdii ishee horachaa gara fuula duraatti tarkaanfachaa jirti - Itti aanaa Ministira Muummee obbo Tamasgeen Xurunaa
Jun 9, 2026 16799
Waxabajji 2 /2018 (ENA): Itiyoophiyaan liqaa ishee hurgufachaa,abdii ishee horachaa gara fuula duraatti tarkaanfachaa jirti jedhani itti aanaan Ministira Muummee obbo Tamasgeen Xurunaa. Itti aanaan muummee ministiraa Pirojektoota misoomaa adda addaa magaalaa Woldiyaatti ijaaraman eebbisuun tajaajilaaf bananiiru. Yeroo eebba kanaatti pirojektoonni misoomaa eebbifaman imala biyyattiin gara fuulduraatti taasiftu kan agarsiisan yoo ta’u, guddinni Itiyoophiyaa eenyullee dhaabuu akka hin dandeenye kuni ragaadha jedhan. Itti aanaan ministira muummee kun ummanni magaalaa Woldiyaa finxaaleyyii fi qoqqoodinsa mormuudhaan kan beekamu ta’uu ibsuun, filannoon isaanii irra deddeebiin nagaa fi mootummaa cimaa ta’uu isaa kan argisiisu ta’uu ibsaniiru. Mootummaan baandota irratti qabsaa’aa jira jedhani. Waggoota 50 fi 60 darbaniif warri yaada dulloomaatiin qabaman guddina ariifataa biyyattii hubachuu akka hin dandeenyes ibsaniiru. Warri bosona keessa jiran jijjiirama guddaa biyyatti dhufe kan akka misooma koridarii, maaddii guutuu, pirojektoota misoomaa fi oomisha qamadii arguu akka hin dandeenye dubbataniiru. Misoomni koridarii magaalota keessatti gaggeeffamaa jiru dhimma bareedinaa qofa osoo hin taane magaalota ammayyeessuun sadarkaa jireenyaa ummataa ol kaasuuf kaayyoo ta’uu ibsaniiru. Magaalonni Itiyoophiyaa magaalota Baha Afriikaa fi addunyaa waliin dorgomuu akka qaban ibsaniiru; akkasumas tajaajila ammayyeessuuf tajaajilli giddugala tokkoo guutuu biyyattiitti babal’achaa akka jiru hubachiisaniiru. Manneen kitaabaa ummataa, manneen kitaabaa dijitaalaa fi kaffeewwan saayinsii magaalaa Woldiyaatti ijaaraman odeeffannoo guyyaa guyyaa irraa gara beekumsaa fi qorannoo gadi fagootti kan ceesisu ta’uu ibsaniiru. Mootummaan, abbootii qabeenyaa fi ummanni pirojektoota misoomaa eegalaman gara baadiyyaatti babal’isuun badhaadhina biyyattii dhugoomsuuf waliin hojjechuu akka qaban waamicha dhiyeessaniiru.
Yaa’ichi dhimmoota Afrikaarratti sagalee tokko dhageessisuun akka danda’amu carraa uumuudha
May 6, 2026 16301
Ebla 28/2018 (ENA)- Kaayyoon guddaan yaa’ii dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa Afriikaa (ASMIS) dhiibbaa uumtota jidduutti tumsa cimaa uumuudhaan dhimmoota Afrikaarratti sagalee tokko dhageessisuun akka danda’amu carraa uumuu akka ta’e qindeessaan Palsi oof Afriikaa(POA) obbo Barakat Sisaayi ibsan. Ajandaawwan Afriikaa qabsiisuu fi sagalee waloo dhageessisuuf carraa kan uumu ta’uu dabalanii ibsaniiru. Palsi oof Afriikaan (Pulse of Africa-POA) intarpiraayizii teknolojii E.ji.e waliin ta’uun mata duree “dhiibbaa uumtonni Afriikaa fooyyee qabduuf” jedhuun yaa’iin qophaa’u kun, Ebla 29 fi 30 2018 Finfinnee yaadannoo injifannoo Adwaatti ni gaggeeffama. Yaa’iin kun dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa jajjabeessuuf, dinagdee dijitaalaa cimsuuf, tumsa uumuu fi wiirtuu dijitaalaa gochuuf kan kaayyeffateha. Qopheessitoonni yaa’ii kanaa, dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa Itiyoophiyaa yeroo yaa’ii kanaa maqaa gaarii biyyasaanii guddisuu fi tumsasaanii cimsuun haala danda’amurratti ibsa kennaniiru. Qindeessaan Palsi oof Afriikaa obbo Barakat Sisaayi wayita kana akka jedhanitti, Palsi Oof Afriikaan seenessa Afriikaa jallate jijjiiruuf kan hundeeffame miidiyaa Paan Afriikaati. Yaa’iin kun intarpiraayizii teeknooloojii E.ji.e waliin ta’uun qophaa’uusaa eeranii, qajeelfama “seenessa Afriikaa namoota keenyaan dubbachuu qabna” kan jedhu akka bu’uureffate ibsaniiru. Kaayyoon ijoo yaa’ii kanaas dhiibbaa uumtota jidduutti tumsa cumaa uumuun dhimmoota Afriikaarratti sagalee waloo dhageessisuuf carraa uumuu akka ta’e dubbataniiru. Ajandaan gamtaa Afriikaa 2063 karoora wagga 50 Afriikaan ittiin gaggeeffamtu ta’uu eeranii, ummattoota jidduutti walii galtee uumuuf dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa waloomaan akka hojjetan carraa uumuuf waltajjichi faayidaa akka qabu ibsaniiru. Kanaaf yaa’iin kun Afriikonni galmoota ajandaasaanii milkeessuuf waltajjii waloon hojjetan ta’a jedhaniiru. Miidiyaan dijitaalaa waltajjii guddaa kan dinagdee sochoosudha kan jedhan obbo Barakat, dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa karaa faayidaa qabuun akka itti fayyadaman hubannoo waloo uumuu akka barbaachisu hubachiisaniiru. Hojii raawwachiisaan intarpiraayizii E.ji.e obbo Gammadaa olaanaa gamasaaniin, yaa’iin kun maqaa gaarii Itiyoophiyaa akkasumas Afriikaa guddisuuf waltajjii murteessaa ta’uu dubbataniiru. Dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa waa’ee qabiyyee uumuu, wa’ee ijaarsa seenessa Afriikaa fi waa’ee galmoota ajandaa 2063 ejjennoo ifaa akka qabatan godha jedhaniiru. Dhiibbaa uumtonni yaa’ii kanaaf biyyoota Afriikaa garagaraarraa filataman, qaqqabama miidiyaa hawaasaatiin qabanii fi maqaa gaarii Afriikaa guddisuuf gumaacha qabaniin madaalamanii kan filataman ta’uu mirkaneessaniiru.
