Amajjii 7/2018(ENA)- Mariin Biyyoolessaa nageenya waaraa fi mootummaa cimaa ijaaruuf murteessaa ta’uu Mana Maree Bakka Bu’oota Uummataatti itti aanaan walitti qabaa koree dhaabbataa dhimmoota dimookiraasii Azmaraawu Andeemoo ibsan. Mariin Paanaaliii mataduree ““Nageenya itti fufsiisuu, kennaa qabeenya uumamaa misoomsuuf” jedhuun walta’insa ENA fi Biiroo Koomunikeeshinii Naannoo Amaaraan qophaa’e Magalaa Baahirdaaritti gaggeeffamaa jira. Waltajjicharratti Barreeffama marii mata duree ‘’Marii Biyyoolessaa fi Ijaarsa nageenyaa’ jedhu Mana Maree Bakka Bu’oota Uummataatti Itti Aanaan Walitti Qabaa Koree Dhaabbataa Dhimmoota Dimookiraasii Azmaraawu Andamoo dhiheessaniiru. Barreeffamasaaniin Itiyoophiyaatti garaagarummaa karaa nagaan hiikuu fi nageenya itti fufinsa qabu mirkaneessuuf shoorri Marii Biyyoolessaa olaanaa ta’uu ibsaniiru. Mariin Biyyoolessaa Mootummaa cimaa fudhatama qabu ijaaruuf , dhimmoota wal nudhabsiisanirratti mari’achuun walii galuu fi sirna dimokiraasii cimsuuf murteesaadha jedhani. Kanaafis Komishiniin Mariin Biyyoolessaa Itiyoophiyaa kan hundeeffame gad fageenyaa nii fi amala rakkoolee hubachuun,tooftaa fi haala biyyoota biroorraa fooyya’een hojjechaa jirachuu dubbataniiru. Dhaabbilee cimoo ijaaruun hariiroo hawaasummaa cimsuunii fi walii galtee hawaasaa haaraa uumuun garaagarummaa gara tumsaatti jijiiruun nageenya itti fufinsa qabu qooda bakka hin buune akka qabu dubbataniiru. Mariin Biyyoolessaa furmaata ariifachiisaa osoo hin taanee, yero dheeraa kan fudhatu invastimantii akka ta’e eeruun, marichi meeshaa ijaarsa nageenyaa qofa osoo hin taanee, utubaa ijaarsa biyyaa ta’uu hubachiisani. Itiyoophiyaanonni hundi carraa seenaa qabeessa kana fayyadamuun carraasaanii fuulduraa akka murteessanii fi waliigaltee biyyoolessaa uumuuf qoodasaanii akka bahaniif waamicha dhiheessaniiru.

Amajjii 6/2018 (ENA) – Rasaasni meeshaalee waraanaa garaagaraa kumni 56 ol mootummaan Shaabiyaa baandota keessaa fi diinota seenaa waliin ta’uun nageenya biyyattii booressuuf shiftoota maqaa Faannoon socho’an hidhachiisuuf dhoksaan erge to’achuu Poolisiin Federaalaa ibseera.   Poolisiin Federaalaa qaamolee nageenyaa biroo waliin ta’uun rasaasawwan kanneen shakkamtoota lama waliin buufata sakatta'insaa Waldiyaatti to’achuu beeksiseera. Qorannoo sadarkaa jalqabaa shakkamtoota kanneen irratti gaggeeffameen rasaasonni kunneen mootummaa Shaabiyaa irraa ergamuufi gareen Finxaaleyyii ABUT naannoo Tigraay magaalaa Maqaleetii fuudhee gara naannoo Amaaraa Shawaaroobiit galchuun shiftoota maqaa Faannoon socho’aniif geessuuf socho’aa akka turan mirkanaa’eera.   Gareen Finxaaleyyii mootummaa Shaabiyaaf riqicha ta’ee tajaajilaa jiru ABUT garee shiftootaa maqaa Faannoon socho’an hidhachiisuun nageenya biyya keenyaa booressuuf karoorsee rasaasa Kilaashii kuma 41 fi 999, rasaasa Bireenii kuma 14 fi rasaasa Diishqaa 800 waliigalaan rasaasa kuma 56 fi 799 dhoksaan Eertiraarraa karaa agaalaa Maqaleen konkolaataa fe’umsaa ‘Isuzu’ koodii 3 A.A B94744n simmintoofi bilookkeettii fakkeessuun fe’ee naannoo Amaaraa Waldiyaarraan gara Shawaaroobiititti osoo imalaaa jiranii buufata sakatta'insaa Waldiyaatti to’atameera. Poolisiin Federaalaa qaamolee nageenyaa biroo wajjin qindoomuun hordoffii fi sakatta'insa cimaa taasiseen rasaasota kanneen Amajjii 5 bara 2018 shakkamtoota lama waliin to’achuun qorannoo irratti gaggeessaa jira. Baandonnii fi diinonni qindaa’anii nageenyaa fi tasgabbii biyyattii booressuuf akkasumas misoomaa fi guddina biyyattii danquuf yeroo garaagaraatti yeroo socho’an to’annoo jala ooluun kan yaadatamudha. Yeroo ammaa kanas humnoonni diinotaa kunneen biyyattii irratti miidhaa qaqqbasiisuuf socho’aa waan jiraniif humni nageenyaa oppireeshinii eegale cimsee kan itti fufu ta’uu fi hawaasnis humna nageenyaa tumsuun deeggarsa akka taasisu Poolisiin Federaalaa waamicha dhiyeesseera.

Amajji 6/2018 (ENA)- Pirezidaantiin FDRI Taayyee Asqasillaseen Itiyoophiyaatti Ambaasaaddara Siriilaankaa ambaassaadar Taashaantaa Kumaaraasiirii bara hojii isaanii xumuran gaggeessani. Ambaassaaddar Taashaantaa Kumaaraasiirii Siriilaankaa fi Itiyoophiyaan biyyoota hariiroo cimoo qaban ta’uu ibsaniiru. Hariiroon ammayyaa biyyoota lamaanii akka lakkoofsa Faranjootaa bara 1972 akka hundeeffame eeruun, yeroo ammaa hariiroon siyaasaan, diinagdeen, aadaa fi hariiroo hawaasaan walitti dhufeenyi biyyoota lamaanii guddachuu ibsaniiru.   Dabalataanis hariiroon biyyoota lamaanii damee anniisaan, qonnaanii fi turizimii keessatti qaban guddachuus eeruun, yeroo ammaa kana lammiileen Siriilaankaa gara 200 ta’an Itiyoophiyaa keessatti damee adda addaatiin hojjechaa akka jiran ibsaniiru. Itti dabaluunis Itiyoophiyaa fi Siriilaankaan hariiroo isaanii babal’isuuf carraa hedduu akka qaban ibsaniiru. Daandiin Qilleensaa Itiyoophiyaa balallii kallattiin gara magaalaa guddoo Siriilaankaa Kolombootti akka eegalus eeggachaa akka jiran himaniiru. Kunis walitti dhufeenya biyyoota lamaanii daran akka cimsu, daldala, tajaajila geejjiba qilleensaa, turizimii fi dameewwan biroo kanneen akka anniisaa babal’isuu akka danda’u akeekaniiru. Dabalataan industirii qonnaan, dhagaa gati qabeessaa fi faayarratti dhaabbilee dhimmi ilaallatu waliin hojjetamaa akka jirus eeraniiru.

Amajjii 6/2018(ENA)- Mariin Biyyoolessaa rakkoolee biyyattii ture mariin akka furamaniif qooda olaanaa qabaachuu jiraattonni Magaalaa Jigjigaa ibsan. Jiraattonni Magaalichaa ENAf yaada kennan, Komishiniin Marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa adeemsa marichaa hirmaachisaa fi hammataa taasisuun Kutaalee Hawaasaa adda addaa hirmaachisaa tureera jedhan. Dhimma marichaarratti kutaaleen hawaasaa hundi hirmaannaa fi hubannaa akka qabaatan gochuuf hojiin hojjechaa jiru kan jajjabeeffamudha jedhaniiru. Kanaanis mariin biyyaalessaa rakkoolee biyyattii turan mariin akka furamaniif qooda olaanaa qabaachuu jiraattonni dubbataniiru.   Jiraattota yaada kennan keessaa keessaa obbo Abdiirahimaan Mahaammad, Mariin biyyoolessaa Ajandaa waloo walitti qabuun, rakkoolee mariin furuu fi aadaa haaraa dagaagsuun Itiyoophiyaa nagaa taate ijaaruuf ni gargaara jedhaniiru. Kunis biyyattiitti seenessa waloo ijaaruuf tattaaffii taassifamu kan cimsu ta’uu abdii qaban ibsaniiru. Obbo Adan Yuusuuf gama isaaniin,Komishiniin adeemsa Marii biyyoolessaa marii biyyichatti taassisaa jiru kutaalee hawasaa adda addaa hirmaachisuun raawwatamaa jiraachuun kan dinqisiifatamu dha jedhaniiru.   Waldhabdeewwan biyyattii keessa jiran karaa qaroomeen furuuf hojiin marii cimee itti fufuu akka qabu ibsaniiru. Obbo Malaakuu Baalchaa gamasaaniin, Mariin biyyoolessaa imala guddina biyyaaf shoora olaanaa qabaachuu eeruun, keessumaa walii galtee uumuun imala badhaadhinaa Itiyoophiyaa saffisiisuu dandeessisa jedhaniiru.   Nageenyi guddina biyyaaf murteessa ta’uu eeruun, keessumaa milkaa’inoota hojiiwwan misoomaa karoorfamaniif mariin biyyoolessaa qooda olaanaa qaba jedhaniiru.  

Amajji 6/2018(ENA)- Mariin Biyyoolessaa milkaa’inaan xumuramuun nagenyii fi tasgabbiin waaraa akka mirkanaa’uuf adeemsa marichaa keessatti hirmaannaa keenya ni cimsina jedhan Abbootiin Gadaa, Maanguddoonni biyya fi Haadholiin Siinqee. Komishiniin Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa naannolee 11 fi bulchiinsa magaalota 2 keessatti, sadarkaa federaalaatti akkasumas qooda fudhattoota Itiyoophiyaa fi dhalattoota Itiyoophiyaa biyya alaa jiraatan irraa ajandaan walitti qabameera. Gareen marii ajandaa kaa’u kun qooda fudhattoota dhimma biyya isaanii keessatti hirmaachuu qaban walitti fiduun dhimmoota waloo isaanii irratti mari’achuu isaanii Komishiniin Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa ibseera. Sirna waldhabdee hiikuu biyyattii keessatti qooda fudhattoonni gahee olaanaa qabanis adeemsa kanarratti hirmaataniiru. Naanno Oromiyaatti Marii biyyaalessaa irratti kanneen bal’inaan hirmaatan keessaa Abbootiin Gadaa, Haadholiin Siinqee fi Maanguddoonni biyyaa keessatti argamu. Abbootiin Gadaa, Haadholiin Siinqee fi Maanguddoonni biyyaa ENAn magaalaa Adaamaatti dubbise, Mariin Biyyaalessaa akka milkaa’uuf shoora isaanii kan bahatan ta’uu ibsaniiru.   Magaalaa Adaamaatti dura taa’aan Mana Murtii Aadaa kutaa Magaalaa Abbaa Gadaa, Fayisaa Magarsaa akka jedhanitti, Mariin Biyyoolessaa godaannisa darbe furuu keessatti gahee olaanaa qaba. Marii hanga ammaatti tasifame irrattis Abbootiin Gadaa, Haadholiin Siinqee fi Maanguddoonni Biyyaa hirmaannaa cimaa taasisuu himaniiru. Magaalaa Adaamaatti ajandaa walitti qabuu gaggeeffameen yaadota barbaachisoo ta’an kanneen nagaa waaraa Itiyoophiyaa milkeessuuf gargaaran akka dhiyeessan yaadachiisuun, hanga adeemsi kun xumuramutti waan isaan irraa eegamu bahachuu itti fufna jedhan. Maanguddoon biyyaa obbo Dirribaa Caalaa gama isaaniin, akka nannootti sagantaa ajandaa walitti qabuu magaalaa Adaamaatti gaggeeffame irratti yaada gaarii galteef ta’u dhiyeessaa turuu ibsaniiru.   Keessumaa sirna aadaa waldhabdee furuu fayyadamuun nageenya waaraa buusuun akka danda’amu eeruun, Mariin biyyoolessaa akka milkaa’uuf nutis gahee keenya cimsinee ni baana jedhaniiru. Maanguddoon biyyaa biroo obbo Xilahuun Raagoo akka jedhanitti, qaamotni marii biyyoolessaa dhufu irratti hirmaatan yaadota Itiyoophiyaan biyya nagaa waaraa qabduu fi nama hunda fayyadamoo kan taasiftu akka taatu kan gargaaran irratti xiyyeeffachuu qabu.   Mariin Biyyaalessaa rakkoolee keenya kan ittiin furannuu fi biyya biyyoota biroofillee fakkeenyaan fudhatamtu akka taatuuf gahee nurraa eegamu cimsinee ni bahanna jedhaniiru. Haati Siinqee Birqee Kabbadaa gama isaaniin, biyyi nageenya hin qabdu taanaan dubartiitu irra miidhama, deessee guddifachuuf, baatee galuuf hunduu qormaata itti ta’a jedhan.   Mariin Biyyaalessaa amma adeemsifamaa jiru hunda kan fayyadu, rakkoolee kan furu waan ta’eef hunduu milkaa’ina isaaf gahee isaa cimsuu qaba jedhan.

Amajjii 5/2018(ENA)- Ijaarsi seenessa waloo pirojektii biyyaalessaa hirmaannaa qaamolee hundaa barbaadu kan itti fufiinsa qabu ta’uusaa hogganaan waajjira pirezidaantii naannoo Oromiyaa doktar Abdula’iiz Daawud ibsan. Konfiransiin seenessa biyyaalessaa bocuu fi dhaabbata taasisuuf magaalaa Jimmaatti gaggeeffamaa ture walii galtee “ibsa walii galtee Jimmaa” baasuun xumurameera. Hogganaan waajjira pirezidaantii naannoo Oromiyaa doktar Abdula’iiz Daawud cufiinsa konfiransichaarratti haasawa taasisaniin, waltajjichi seenessa biyyaa ilaalchisuun mariin gadi fageenyaa kan irratti taasifamee fi bu’a qabeessa akka ture ibsaniiru. Ijaarsi seesessa waloo yeroo tokkotti kan xumuramu osoo hin taane pirojektii biyyaalessaabitti fufiinsa qabu ta’uu eeruun, adeemsichi hirmaannaa qaamolee hundaa akka barbaadu cimsanii kaasaniiru. Keessumaa qoodni dhaabbilee amantaa fi hawaasa siviikii olaanaa ta’uu dabalanii dubbataniiru. Kanaaf waltajjiin jajjabeessaan wiirtuun qaroomaa fi siyaasa nagaa(CRPP)’n jalqabe kana cimsee itti fufuu akka qabu eeraniiru. Mootummaan naannoo Oromiyaa pirojektiin biyyaalessaa waloo ta’e kun akka galma ga’uu fi akka milkaa’u qoodasaa akka gumaachu mirkaneessaniiru. Qophheessota, hayyootaa fi hirmaattota mariin kun akka milkaa’u gumaacha taasisan galateeffataniiru.

Amajjii 5/2018(ENA)- Filannoo Biyyoolessaa 7ffaa karaa Dimokiraatawaa fi Haqa qabeessa ta’een gaggeessuuf qophiin ga’aan taassifamuu Afa-yaa’iin Mana Maree Bakka Bu’oota uummataa Taaggasaa Caafoo ibsan. Manni maree bakka bu’oota ummataa seera baastota biyyoolessaa waliin waltajjii marii waloo magaalaa Bishooftuutti gaggeessaa jira.   Waltajjiin marii waloo Hariiroo sirna mootummootaa murteessuuf bu’uura labsii lakkoofsa 1231/2013 baheen gaggeeffama. Imaammatawwanii fi seeronni Mootummaa Federaalaa raawwii walitti dhihaatu , walii galtee waloo, haqa hawaasummaa, nageenya fulla’aa fi Bulchiinsa gaarii , Dimokiraasii fi eegumsa mirga Namoomaa akkasumsa hawaasa siyaas-diinagdee tokkoo ijaaruuf kan kaayyeffatedha. Afayaa’iin mana maree bakka bu’oota ummataa Taaggasaa Caafoon wayita kana waltajjiin marii waloo seera baastota biyyaalessaa nageenyaa fi misooma waaraa mirkaneessuun hawaasa siyaasaa fi dinagdee tokko ijaaruuf murteessaa ta’uu ibsaniiru. Kanaanis waltajjiin marii bara Kanaan dhimmoonni waqtaawaa fi biyyoolessaa ka’anii Seera Baastota Federaalaa fi naannoolee waliin mariin nitaassifama jedhaniiru. Waltajjii Kanarratti qophii filannoo waliigalaa 7ffaa fi shoora manneen maree, sanada xiinxalaa fi qorannoo baajata paabilikii fi faayinaansii akkasumas sanada oodiitii seeraa irratti akka mari’atamu ibsaniiru.   filannoo waliigalaa 7ffaaf Mootummaan haala mijataa uumuuf dhiyeessii galtee fi gahee ilaachisee marii gaggeessuu dubbataniiru. Manni Maree Bakka Bu’oota ummataa fi Manni maree Nannoolee filannoo walii galaa bara kanaa filannoo marsaa 6ffaarraa haala fooya’een akka gaggeeffamuuf gahee qindeessummaa keenya gahuumsaan bahuu qabna jedhaniiru. Manni Maree Bakka Bu’oota ummataa Riifoormii hedduu taasisuu kaasuun, hojii hordoffii fi to’annoo, hojii bakka bu’ummaa ummataa, gahumsaan bahuuf hojii dandeessisu hojjechaa jiraachuu ibsaniiru.   Filannicha milkeessuuf dandeettii keenya ijaaruu qaban jechuun, waltajjiin marii waloo seera baastota biyyaalessaa kanaaf murteessaa ta’uu kaasaniiru. Kanaanis manni marichi bu’uura seeraa kaa’uun seeronni bahan heera mootummaan, Seerota Idil-Addunyaanii fi seerota biyyaa duraan turan waliin kan walsimatani ta’uusaanii fi hojiirra oolmaasaanii hordofuuf hojmaanni dandeessisan diriireera jedhaniiru.  

Amajjii 5/2018 (ENA) – Hogganaa Itti Aanaan Dhaabbata Uummatummaa Faannoo Amaaraa Koloneel Faantahuun Muhaabbaan waliigaltee waamicha Nageenyaa Mootummaan Naannichaa dhiyeesse fudhachuudhaa karaa nagaan galan. Kolooneel Faantahuun Muhaabbaan eegdootaa fi hidhattoota hedduu waliin karaa nagaan galaniiru.   AMCn akka gabaasetti Koloneel Fantaahuun Muhabbaan waliigaltee nagaa Mootummaa Naannoo Amaaraa waliin karaa Gamtaa Afrikaa fi IGADn adeemsifame hordofuun qabsaa’ota isaanii hunda waliinii fi meeshaa guutuun waamicha nagaa fudhachuun simatamaniiru.   Mootummaa Naannoo Amaaraa fi Dhaabbata Uummatummaa Faannoo Amaaraa gidduutti Sadaasa 25, 2018 waliigalteen nageenyaa mallattaa’uun kan yaadatamuudha.