ENA - ENA Afaan Oromoo
Tamsaasa Kallatti:
Angafoota Oduu
Pirojektoonni naannichatti ijaaramaa jiran saffisaan xumuramuu fi tajaajilaaf qophaa'aa akka ta'aniif hordoffii fi deeggarsi ni taasifama – Pireesidaanti Ordin Badri
May 22, 2026 10
Caamsaa 14/2018 (ENA): Pireesidaantiin Bulchiinsa Naannoo Hararii obbo Ordin Badrii akka jedhanitti, mana barumsaa moodeelaa sadarkaa lammaffaa fi pirojektoonni bu’uuraalee misoomaa biroo Naannoo Hararii keessatti ijaaramaa jiran saffisaan xumuramuu fi tajaajilaaf qophaa’aa akka ta’an tattaaffiin ni taasifama. Obbo Ordin Badrii mana barumsaa moodeelaa sadarkaa 2ffaa fi pirojektoota bu’uuraalee misoomaa biroo naannichatti ijaaramaa jiran daawwataniiru. Pirojektoonni ijaaramaa jiran yeroo ammaa adeemsa gaariirra akka jiranis ibsaniiru. Keessattuu ijaarsi mana barumsaa sadarkaa lammaffaa moodeelaa ta’e qulqullinaa fi dhaqqabummaa barnootaa naannichaa daran fooyyessuu keessatti bu’aa guddaa kan qabu ta’uu ibsaniiru. Dhaloota barnoota ammayyaatiin baratee fi beekumsa qabu guddisuuf gumaachi biyyattiin qabdu olaanaa ta’uu hubachiisaniiru. Pirojektoonni kunneen saffisaa fi gahumsaan xumuramuu fi guddina hawaasummaa fi diinagdee naannichaaf gumaacha taasisuuf hordoffii fi deeggarsa barbaachisaa ta’e ni taasifama jedhaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Giddugala gabaa fayyadamtootaa fi oomishtoota kallattiin walqunnamsiisu
May 22, 2026 61
Caamsaa 14/2018 (ENA): Kantiibaan Magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee ummanni giddugala gabaa fayyadamtootaa fi oomishtoota kallattiin walqunnamsiisu irraa gatii madaalawaadhaan akka bitatu waamicha dhiyeessan. Kantiibaan kun fuula miidiyaa hawaasaa isaanii irratti “Kottaa gatii madaalawaadhaan bitadhaa” jechuun dabarsaniiru. Giddu-galli kunneen oomisha gatii madaalawaadhaan dhiyeessuun cancala daldaalotaa cabsuun ummataaf kan dhiyeessu banamuu isaaniis ibsaniiru. Kanaaf jiraattonni Magaalaa Finfinnee wiirtuuwwan gabaa 7 tajaajila kennuu eegalan irraa fayyadamoo akka ta’an waamicha dhiheessaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Pirojektiin daandii filannoo Magaalaa Jigjigaa eebbifamee tajaajilaaf banaa ta’e
May 22, 2026 73
Caamsaa 14/2018 (ENA): Pirojektiin daandii filannoo Magaalaa Jigjigaa birrii miiliyoona 672 oliin hojjetame ifatti eebbifamee tajaajilaaf dhiyaateera. Eebba kanarratti Pireezidaantiin Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Somaalee Musxafee Mahaammad, Ministirri Misooma Magaalaa fi Bu'uuraalee misoomaa Aadde Caaltuu Saanii, Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Daandiiwwan Itiyoophiyaa obbo Mahaammad Abdu’ahimad, Hogganaa Biiroo Daandiiwwan Naannichaa obbo Idiriis Musee fi kanneen biroo argamaniiru. Pireezidaantiin Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Somaalee Musxafee Mahamamad Pirojektiin daandii filannoo Magaalaa Jigjigaa eebbifamee tajaajilaaf dhiyaate sochii daldalaa, diinagdee fi hawaasummaa magaalichaaf haala mijeessa jedhaniiru. Daandiin kun hawaasa fayyaduu qofa osoo hin taane bifa magaalattii jijjiiruuf gumaacha olaanaa akka qabus ibsaniiru. Hojiiwwan misoomaa hunda galeessa erga jijjiiramni dhufee hojjetaman dachaa lama guddisuun fayyadamummaa misoomaa ummataa daran cimsuuf naannichi ciminaan kan hojjatu ta’uu ibsaniiru. Ministirri Ministeera Misooma Magaalaa fi Bu’uuraalee misoomaa Aadde Caaltuu Saanii gama isaaniitiin, Pirojektiin Daandii Filannoo Magaalaa Jigjigaa misoomaa fi guddina Magaalaa Jigjigaa saffisiisuu keessatti iddoo guddaa qaba jedhan. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Daandiiwwan Itiyoophiyaa obbo Mahaammad Abdurahman, bulchiinsi karoora bu’uuraalee daandii biyyaalessaa galmaan ga’uuf hojjechaa jiraachuu eeruun, Pirojektiin Daandii Filannoo Magaalaa Jigjigaas qaama isaa ta’uu ibsaniiru. Pirojektiin daandii Bulchiinsa Daandiiwwan Itiyoophiyaan hojiirra oolche Dhaabbata Ijaarsa Daandii Yirgaleemiin akka ijaarames ibsameera. Pirojektiin daandii kun kiiloo meetira 7.3 kan uwwisu yoo ta’u, bal’inni isaa meetira 30 akka ta’e gabaasni dhaabbata miidiyaa naannichaa ni mul’isa. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Misooma Qonnaa, Qonnaan bultoonni Godina Walloo Kibbaa hojjechaa jiran, karoora birmadummaa nyaataaf humna dabalataa kan ta'udha – Itti Aanaa Ministira Muummee Tamasgeen Xurunaa
May 22, 2026 52
Caamsaa 14/2018(ENA): Misoomni qonnaa, qonnaan bultoonni Godina Walloo Kibbaa hojjechaa jiran karoora birmadummaa nyaataaf humna dabalataa akka uumu Itti aanaan Ministira Muummee Tamasgeen Xurunaa ibsani. Itti aanaan ministira muummee ergaa isaaniitiin, qonnaan bultoonni Godina Walloo Kibbaa keessa jiran hojii misooma qonnaa keessa akka jiran dubbataniiru. Qonnaan bultoonni naannawa Haayiq lafaa fi qonna isaanii jimaa irraa gara kilaastera Muuziitti ceesisanii tarkaanfii misooma haaraa irra jiru jedhaniiru. Godinichatti Qonnaan bultoonni aanaa Lagamboo fi aanaa Maqdalaa misooma qamadiitiin naannawa isaanii uwwisaa akka jiran ibsaniiru.
Waldaaleen siivikii fi dhaabbileen amantaa marii biyyaalessaa kana akka milkaa’uuf gahee isaanii bahaa jiru
May 22, 2026 223
Caamsaa 14/2018 (ENA): Milkaa’ina marii biyyaalessaa kana keessatti waldaaleen siivikii fi dhaabbileen amantaa ga’ee isaanii bahaa akka jiran Komishinarri Olaanaan Komishinii Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa Piroofeesar Masfin Ara’ayaa ibsaniiru. Komishiniin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa dhaabbilee amantaa fi waldaalee siivikii waliin waltajjii galtee walitti qabuu ajandaa walitti qabuu gaggeessaa jira. Piroofeesar Masfin Ara’ayaa akka jedhanitti, waldaalee siivikii fi dhaabbileen amantaa sadarkaa aanaatti deeggarsaa komishinichaaf taasisaniin abbaa adeemsa kanaa ta’uu mirkaneessaniiru. Keessattuu, komishinichi erga hundeeffamee waggoota darban keessatti hooggantoonni dhaabbilee amantaa fi bakka bu’oonni waldaalee siivikii gahee olaanaa taphachuu isaanii yaadachiisaniiru. Dhaabbileen amantaa fi waldaaleen siivikii karaa hooggantoota isaaniitiin hojii aanaalee dhaqqabsiifamuuf gaggeeffamu keessatti adda duree ta’uu eeraniiru. Adeemsi marii biyyaalessaa eegalame marii fi wal-hubannoon garaagarummaa biyyattii keessatti mul’atu hiikuuf waltajjii faayidaa qabu ta’uu Pireezidaantiin Mana Maree Dhaabbilee Waldaalee siivikii Itiyoophiyaa Ahimad Huseen hubachiisaniiru. Qaamoleen hundi carraa kana sirnaan fayyadamuu akka qaban himaniiru. Ajandaa marii biyyaalessaa hunda hammatee fi amansiisaa taasisuuf hojiiwwan gaggeeffaman irratti waldaaleen siivikii fi dhaabbileen amantaa hirmaachuu akka qaban ibsaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Kan mul'ate
Pirojektoonni naannichatti ijaaramaa jiran saffisaan xumuramuu fi tajaajilaaf qophaa'aa akka ta'aniif hordoffii fi deeggarsi ni taasifama – Pireesidaanti Ordin Badri
May 22, 2026 10
Caamsaa 14/2018 (ENA): Pireesidaantiin Bulchiinsa Naannoo Hararii obbo Ordin Badrii akka jedhanitti, mana barumsaa moodeelaa sadarkaa lammaffaa fi pirojektoonni bu’uuraalee misoomaa biroo Naannoo Hararii keessatti ijaaramaa jiran saffisaan xumuramuu fi tajaajilaaf qophaa’aa akka ta’an tattaaffiin ni taasifama. Obbo Ordin Badrii mana barumsaa moodeelaa sadarkaa 2ffaa fi pirojektoota bu’uuraalee misoomaa biroo naannichatti ijaaramaa jiran daawwataniiru. Pirojektoonni ijaaramaa jiran yeroo ammaa adeemsa gaariirra akka jiranis ibsaniiru. Keessattuu ijaarsi mana barumsaa sadarkaa lammaffaa moodeelaa ta’e qulqullinaa fi dhaqqabummaa barnootaa naannichaa daran fooyyessuu keessatti bu’aa guddaa kan qabu ta’uu ibsaniiru. Dhaloota barnoota ammayyaatiin baratee fi beekumsa qabu guddisuuf gumaachi biyyattiin qabdu olaanaa ta’uu hubachiisaniiru. Pirojektoonni kunneen saffisaa fi gahumsaan xumuramuu fi guddina hawaasummaa fi diinagdee naannichaaf gumaacha taasisuuf hordoffii fi deeggarsa barbaachisaa ta’e ni taasifama jedhaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Giddugala gabaa fayyadamtootaa fi oomishtoota kallattiin walqunnamsiisu
May 22, 2026 61
Caamsaa 14/2018 (ENA): Kantiibaan Magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee ummanni giddugala gabaa fayyadamtootaa fi oomishtoota kallattiin walqunnamsiisu irraa gatii madaalawaadhaan akka bitatu waamicha dhiyeessan. Kantiibaan kun fuula miidiyaa hawaasaa isaanii irratti “Kottaa gatii madaalawaadhaan bitadhaa” jechuun dabarsaniiru. Giddu-galli kunneen oomisha gatii madaalawaadhaan dhiyeessuun cancala daldaalotaa cabsuun ummataaf kan dhiyeessu banamuu isaaniis ibsaniiru. Kanaaf jiraattonni Magaalaa Finfinnee wiirtuuwwan gabaa 7 tajaajila kennuu eegalan irraa fayyadamoo akka ta’an waamicha dhiheessaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Pirojektiin daandii filannoo Magaalaa Jigjigaa eebbifamee tajaajilaaf banaa ta’e
May 22, 2026 73
Caamsaa 14/2018 (ENA): Pirojektiin daandii filannoo Magaalaa Jigjigaa birrii miiliyoona 672 oliin hojjetame ifatti eebbifamee tajaajilaaf dhiyaateera. Eebba kanarratti Pireezidaantiin Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Somaalee Musxafee Mahaammad, Ministirri Misooma Magaalaa fi Bu'uuraalee misoomaa Aadde Caaltuu Saanii, Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Daandiiwwan Itiyoophiyaa obbo Mahaammad Abdu’ahimad, Hogganaa Biiroo Daandiiwwan Naannichaa obbo Idiriis Musee fi kanneen biroo argamaniiru. Pireezidaantiin Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Somaalee Musxafee Mahamamad Pirojektiin daandii filannoo Magaalaa Jigjigaa eebbifamee tajaajilaaf dhiyaate sochii daldalaa, diinagdee fi hawaasummaa magaalichaaf haala mijeessa jedhaniiru. Daandiin kun hawaasa fayyaduu qofa osoo hin taane bifa magaalattii jijjiiruuf gumaacha olaanaa akka qabus ibsaniiru. Hojiiwwan misoomaa hunda galeessa erga jijjiiramni dhufee hojjetaman dachaa lama guddisuun fayyadamummaa misoomaa ummataa daran cimsuuf naannichi ciminaan kan hojjatu ta’uu ibsaniiru. Ministirri Ministeera Misooma Magaalaa fi Bu’uuraalee misoomaa Aadde Caaltuu Saanii gama isaaniitiin, Pirojektiin Daandii Filannoo Magaalaa Jigjigaa misoomaa fi guddina Magaalaa Jigjigaa saffisiisuu keessatti iddoo guddaa qaba jedhan. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Daandiiwwan Itiyoophiyaa obbo Mahaammad Abdurahman, bulchiinsi karoora bu’uuraalee daandii biyyaalessaa galmaan ga’uuf hojjechaa jiraachuu eeruun, Pirojektiin Daandii Filannoo Magaalaa Jigjigaas qaama isaa ta’uu ibsaniiru. Pirojektiin daandii Bulchiinsa Daandiiwwan Itiyoophiyaan hojiirra oolche Dhaabbata Ijaarsa Daandii Yirgaleemiin akka ijaarames ibsameera. Pirojektiin daandii kun kiiloo meetira 7.3 kan uwwisu yoo ta’u, bal’inni isaa meetira 30 akka ta’e gabaasni dhaabbata miidiyaa naannichaa ni mul’isa. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Misooma Qonnaa, Qonnaan bultoonni Godina Walloo Kibbaa hojjechaa jiran, karoora birmadummaa nyaataaf humna dabalataa kan ta'udha – Itti Aanaa Ministira Muummee Tamasgeen Xurunaa
May 22, 2026 52
Caamsaa 14/2018(ENA): Misoomni qonnaa, qonnaan bultoonni Godina Walloo Kibbaa hojjechaa jiran karoora birmadummaa nyaataaf humna dabalataa akka uumu Itti aanaan Ministira Muummee Tamasgeen Xurunaa ibsani. Itti aanaan ministira muummee ergaa isaaniitiin, qonnaan bultoonni Godina Walloo Kibbaa keessa jiran hojii misooma qonnaa keessa akka jiran dubbataniiru. Qonnaan bultoonni naannawa Haayiq lafaa fi qonna isaanii jimaa irraa gara kilaastera Muuziitti ceesisanii tarkaanfii misooma haaraa irra jiru jedhaniiru. Godinichatti Qonnaan bultoonni aanaa Lagamboo fi aanaa Maqdalaa misooma qamadiitiin naannawa isaanii uwwisaa akka jiran ibsaniiru.
Waldaaleen siivikii fi dhaabbileen amantaa marii biyyaalessaa kana akka milkaa’uuf gahee isaanii bahaa jiru
May 22, 2026 223
Caamsaa 14/2018 (ENA): Milkaa’ina marii biyyaalessaa kana keessatti waldaaleen siivikii fi dhaabbileen amantaa ga’ee isaanii bahaa akka jiran Komishinarri Olaanaan Komishinii Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa Piroofeesar Masfin Ara’ayaa ibsaniiru. Komishiniin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa dhaabbilee amantaa fi waldaalee siivikii waliin waltajjii galtee walitti qabuu ajandaa walitti qabuu gaggeessaa jira. Piroofeesar Masfin Ara’ayaa akka jedhanitti, waldaalee siivikii fi dhaabbileen amantaa sadarkaa aanaatti deeggarsaa komishinichaaf taasisaniin abbaa adeemsa kanaa ta’uu mirkaneessaniiru. Keessattuu, komishinichi erga hundeeffamee waggoota darban keessatti hooggantoonni dhaabbilee amantaa fi bakka bu’oonni waldaalee siivikii gahee olaanaa taphachuu isaanii yaadachiisaniiru. Dhaabbileen amantaa fi waldaaleen siivikii karaa hooggantoota isaaniitiin hojii aanaalee dhaqqabsiifamuuf gaggeeffamu keessatti adda duree ta’uu eeraniiru. Adeemsi marii biyyaalessaa eegalame marii fi wal-hubannoon garaagarummaa biyyattii keessatti mul’atu hiikuuf waltajjii faayidaa qabu ta’uu Pireezidaantiin Mana Maree Dhaabbilee Waldaalee siivikii Itiyoophiyaa Ahimad Huseen hubachiisaniiru. Qaamoleen hundi carraa kana sirnaan fayyadamuu akka qaban himaniiru. Ajandaa marii biyyaalessaa hunda hammatee fi amansiisaa taasisuuf hojiiwwan gaggeeffaman irratti waldaaleen siivikii fi dhaabbileen amantaa hirmaachuu akka qaban ibsaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasa
Waldaaleen siivikii fi dhaabbileen amantaa marii biyyaalessaa kana akka milkaa’uuf gahee isaanii bahaa jiru
May 22, 2026 223
Caamsaa 14/2018 (ENA): Milkaa’ina marii biyyaalessaa kana keessatti waldaaleen siivikii fi dhaabbileen amantaa ga’ee isaanii bahaa akka jiran Komishinarri Olaanaan Komishinii Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa Piroofeesar Masfin Ara’ayaa ibsaniiru. Komishiniin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa dhaabbilee amantaa fi waldaalee siivikii waliin waltajjii galtee walitti qabuu ajandaa walitti qabuu gaggeessaa jira. Piroofeesar Masfin Ara’ayaa akka jedhanitti, waldaalee siivikii fi dhaabbileen amantaa sadarkaa aanaatti deeggarsaa komishinichaaf taasisaniin abbaa adeemsa kanaa ta’uu mirkaneessaniiru. Keessattuu, komishinichi erga hundeeffamee waggoota darban keessatti hooggantoonni dhaabbilee amantaa fi bakka bu’oonni waldaalee siivikii gahee olaanaa taphachuu isaanii yaadachiisaniiru. Dhaabbileen amantaa fi waldaaleen siivikii karaa hooggantoota isaaniitiin hojii aanaalee dhaqqabsiifamuuf gaggeeffamu keessatti adda duree ta’uu eeraniiru. Adeemsi marii biyyaalessaa eegalame marii fi wal-hubannoon garaagarummaa biyyattii keessatti mul’atu hiikuuf waltajjii faayidaa qabu ta’uu Pireezidaantiin Mana Maree Dhaabbilee Waldaalee siivikii Itiyoophiyaa Ahimad Huseen hubachiisaniiru. Qaamoleen hundi carraa kana sirnaan fayyadamuu akka qaban himaniiru. Ajandaa marii biyyaalessaa hunda hammatee fi amansiisaa taasisuuf hojiiwwan gaggeeffaman irratti waldaaleen siivikii fi dhaabbileen amantaa hirmaachuu akka qaban ibsaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
.jpg)
Paartiin Badhaadhinaa duula na filadhaa Godina Shawaa Kaabaa magaalaa Fiicheetti gaggeesse
May 22, 2026 137
Caamsaa 14/2018(ENA): Naannoo Oromiyaa Godina Shawaa Kaabaa magaalaa Fiicheetti sagantaan duula na filadhaa Paartii Badhaadhinaa gaggeeffamaa jira. Sagantaa duula na filadhaa kanaratti Itti Aanaan Pirezidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Awwaluu Abdii, Hoggantuu Biiroo Bishaanii fi Inarjii Oromiyaa Injinar Miliyoon Baqqalaa dabalatee hoggantoonni hojii mootummaa Naannichaa,Godinaa, Anaalee fi kutaaleen hawaasaa aanaalee Godinichaarraa walitti babba’an argamaniiru. Sanaticharrattis paartiin Padhaadhinaa jijiiramaa booda hojii fayyadamummaa hawaasaa mirkaneessan hojjechuu isaa ibsuun manufestoo filannoosaa beeksifachaa duula na filadhaa gaggeessuun isaa ibsameera. koomunikeeshinii Godina Shawaa kaabaarraa
Filannichi nagaa fi dimokiraatawaa akka ta’uuf gahee keenya bahaa jirra – Dhaabbilee hawaasa siivilii Godina Baalee
May 22, 2026 132
Caamsaa 14/2018(ENA):Filannoon waliigalaa 7ffaan nagaa, dimokiraatawaa fi milkaa’aa ta’ee akka xumuramuuf gahee isaanii bahaa akka jiran dhaabbileen hawaasa siivilii godina Baalee keessa jiran beeksisan. Dhaabbileen kunneen adeemsa filannichaa taajjabuu fi hawaasa keessatti hubannoo gahaa uumuuf sochiiwwan qabatamaa taasisaa akka jiran ibsaniiru. Pirezdaantiin Federeeshinii Dargaggoota Godinichaa obbo Iissaa Xaahir, miseensonni dhaabbata isaanii loogummaa kamiyyuu irraa walaba ta’een nageenya kabachiisuuf hojjachaa jiru jedhaniiru. Filannichi nagaa fi dimokiraatawaa ta’ee akka xumuramuuf hawaasa biratti hubannoo uumuu fi odeeffannoo sirrii biraan gahuu keessatti gahee isaanii bahaa akka jiran ibsaniiru. Gama biraatiin, Itti Aanaan Itti Gaafatamaa Waldaa Dargaggoota Godinichaa obbo Caalaa Geetaachoo, waldichi taajjabdoota filannoof leenjii kennuu isaa dubbataniiru. Miseensonni waldichaa filannoon waliigalaa 7ffaan milkiin akka xumuramuuf kutannoodhaan hojjachaa akka jiran himanii, miseensota taajjabdummaaf adda bahan kanaan adeemsa filannichaa taajjabuuf leenjiin gahaan kennamuu isaa ibsaniiru. Dargaggoonni beekumsaa fi muuxannoo leenjii irraa argatanitti fayyadamanii itti gaafatamummaa isaanii akka bahan deeggarsaa fi hordoffiin walitti fufiinsa qabu taasifamaafi akka jirus ibsaniiru. Filannicha keessatti hirmaannaa ho’aa dubartootaa mirkaneessuuf hojjachaa akka jiran kan ibsan immoo Pirezidaantii Federeeshinii Dubartoota Godina Baalee aadde Gannat Kaasahuun dha. Filannoo waliigalaa kanaan dubartoonni hirmaannaa ho’aa gochuudhaan dirqama lammummaa isaanii akka bahan miseensonni waldichaa sadarkaa sadarkaan jiran itti gaafatamummaa isaanirraa eegamu bahaa jiru jedhaniiru. Godina Baaleetti buufataalee filannoo 395 filannoo waliigalaa 7ffaatiif gurmaa’an irratti, miseensonni dhaabbilee hawaasa siivilii kuma 1tti siqan walaba ta’anii gahee taajjabummaa isaanii akka bahan adda baafamuun isaanii barameera.
Lammiileen kaardii filannoo isaanii fudhatan mirga filachuu isaanii akka fayyadaman gargaaruuf duulli hubannoo uumuu gaggeeffamaa jira
May 22, 2026 145
Caamsaa 14/2018 (ENA): Lammiileen filannoo waliigalaa torbaffaaf kaardii filannoo argatan mirga filachuu isaanii akka fayyadaman gargaaruuf duulli hubannoo uumuu gaggeeffamaa jiraachuu dhaabbileen hawaasa siivikii ibsaniiru. Akka sagantaa Boordii Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaatti, guyyaan filannoon gaggeefamu Caamsaa 24, 2018tti waan gaggeeffamuuf guyyoota muraasatu hafe. Filannoo waliigalaa 7ffaa baranaa kana irratti lammiileen karaalee adda addaa galmaa’an miiliyoona 50 fi kuma 514 kaardii filannoo isaanii argachuu danda’aniiru. Filannoo waliigalaa kanaan paartileen siyaasaa morkattoonni 47 walumaa galatti kaadhimamaa 10,934 galmeessuun filannoo imaammataa isaanii karaa miidiyaalee bal’inaan ummataaf beeksisaa jiru. Dhaabbileen biyya keessaa 55 Boordii Filannoo Biyyaalessaatiin beekamtii argatan filannoo kana taajjabuuf eeyyama kan argatan yoo ta’u, bakka buutonni 60,277 ol immoo naannoo adda addaatti bobbaasamaniiru. Dhaabbileen waldaalee siivikii 169 barnoota filattotaa irratti beekamtii argatanis barnootaafi leenjii hubannoo uumuu adda addaa filattotaaf kennaa jiru. Akka dhaabbileen waldaalee siivikii yaada isaanii ENA’f kennan jedhanitti; lammiileen kaardii sagalee isaanii fudhatan mirga filachuu isaanii sirnaan akka itti fayyadamaniif barnoota hubannoo cimsu kennaa jiru. Pireezidaantiin Waldaa Dubartoota Finfinnee Innaataalam Indaalee jedhanitti filannoon biyyaalessaa mul’ata ijaarsa sirna dimokraatawaa ta’uu ibsaniiru. Miseensonni waldichaa kutaa magaalota hunda keessa jiran walakkaa miliyoonaa ol ta’an kaardii akka fudhatan kakaasuu eeruun, akkasumas adeemsa kana keessatti dammaqinaan akka hirmaatan hubachiisuu fi beeksisuuf hojjechaa jiraachuu ibsaniiru. Akkasumas hanga adeemsi filannoo milkaa’inaan xumuramutti miseensonni waldichaa ga’ee ijaarsaa isaanii akka ba’ataniif waldichi ciminaan hojjechaa jiraachuu ibsaniiru. Pireezidaantiin Waldaa Dargaggoota Finfinnee obbo Barakat Birbirsaa akka jedhanitti dargaggoonni kaardii sagalee itti kennan akka fudhataniif hojiin bal’aan hojjetamaa turuu hubachiisaniiru. Ammas dargaggoonni kaardii sagalee isaanii paartii biyyaaf fayyadu akka filataniif hubannoo uumaa jiraachuu himani. Kanaafis waldichi taajjabdoota kuma 2 fi 228 ol bobbaasuun dabalatatti hawaasa hubachiisuu fi odeennoo kennuun hojjetamaa jiraachuu ibsaniiru. Waldaaleen kunneen filannoo waliigalaa torbaffaa milkiin akka xumuramuuf lammiin kamiyyuu itti gaafatamummaa isaa bahuu akka qabu ergaa dabarsaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Hariiroo seena qabeessa Itiyoophiyaa fi Ameerikaa gara sadarkaa olaanaatti kan guddise hojiin dippiloomaasii milkaa’aa hojjetameera
May 21, 2026 691
Caamsaa 13/2018 (ENA): Hariiroo seena qabeessa Itiyoophiyaa fi Ameerikaa gara sadarkaa olaanaatti kan guddise hojiin dippiloomaasii milkaa’aa hojjetameera jedhan Dubbi himaan Ministeera Dhimma Alaa Ambaasaaddar Nabiyaat Geetaachoo. Hariiroon biyyoota lamaanii fi biyyoota hedduu Itiyoophiyaa gara marsaa olaanaatti akka tarkaanfatu kan dandeessise hojiin dippilomaasii milkaa’aan hojjetamuusaas ibsaniiru. Dubbi himaan Ministeera Dhimma Alaa Ambaasaaddar Nabiyaat Geetaachoo taateewwan gurguddoo waltajjiiwwan dippilomaasii biyyoota lamaanii fi biyyoota hedduu irratti raawwataman irratti ibsa Miidiyaaleef kennaniiru. Ibsa kennaniin, torbee darbe waltajjiiwwan dippilomaasii biyyoota lamaanii fi biyyoota hedduu irratti hojjetamee tumsa, walta’iinsaa fi carraa invastimantii Itiyoophiyaa mirkaneesse ta’uu ibsaniiru. Waltajjiiwwan qunnamtii biyyoota lamaanii fi biyyoota hedduunis hirmaannaa dippilomaasii cimaa fi dammaqina qabeessa ta’e akka dandeessisan yaadachiisaniiru. Fakkeenyaaf, walii galteen biyyoota lamaanii Itiyoophiyaa fi Ameerikaa gidduutti taasifameen michummaa seena qabeessaa fi cimaan biyyoota lamaanii waggoota 120 oliif kan turee fi dhaabbataa taasisuu isaa dubbataniiru. Waltajjiin marii caasaa biyyoota lamaanii fi waliigalteen biyyoota gidduutti taasifames hariiroo dippilomaasii cimsuu fi hariiroo naannoo fi idil-addunyaa cimsuu isaa ibsaniiru. Waliigalteen biyyoota lamaanii kun tumsa daldalaa fi invastimantii, nageenyaa fi ittisa biyyootaa sadarkaa haaraatti ceesisuun badhaadhina diinagdee waliinii mirkaneessuu irratti kan xiyyeeffate ta’uus hubachiisaniiru. Mariin dippilomaasii hoggantoota olaanoo mootummaa Itiyoophiyaa fi Ameerikaatiin gaggeeffame michummaa seenaa gara walta’iinsa guddaatti jijjiiruu keessatti hiika guddaa akka qabu ibsaniiru. Waltajjiiwwan biyyoota lamaanii irrattis fakkeenya guddina diinagdee fi badhaadhina Itiyoophiyaa fi haala ji’oo-siyaasaa Gaanfa Afrikaa irrattis mari’achuu ibsaniiru. Pireezidaantiin Faransaay Imaanu’eel Maakiroon daawwannaa hojiif Itiyoophiyaatti taasisanis waliigalteewwan tumsaa michummaa seena qabeessa biyyoota lamaanii daran cimsan mallatteessuun isaanii ni yaadatama. Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii waggaa 80ffaa hundeeffama Itiyoophiyaa, ergama nagaa eegsisuu milkaa’aa fi seenaa waliin qabdu yaadachuuf ashaaraa addaa kaa’uu isaa eeraniiru. Itiyoophiyaan tumsa dippilomaasii biyyoota hedduu fi walitti dhufeenya seenaa qabduuf kutannoo qabaachuu isheetiif ragaadha jedhan. Walgahii Ministiroota Dhimma Alaa ‘BRICS’ Hinditti gaggeeffame irrattis Itiyoophiyaan sirni biyyoota hunda tajaajilu haqaan akka diriiru ejjennoo qabdu ibsiteetti. Walgahii ‘BRICS’ kanaan alattis hariiroo biyyoota lamaanii cimsuuf biyyoota miseensa ta’an waliin marii bu’a qabeessa ta’e gaggeessuu isaanii ibsaniiru. Dippilomaasii lammiilee giddu galeessa godhateen nageenya lammiilee Itiyoophiyaa Afrikaa Kibbaa fi Sa’uudii Arabiyaa keessa jiraatan mirkaneessuuf mariin gaggeeffamaa akka tures eeraniiru. Itiyoophiyaan abbummaa haqa qabeessa, seera qabeessa, teessuma lafaa fi seenaa Buufata galaanaa kanarratti qabdu irratti hubannoo uumuuf tattaaffiin dippilomaasii taasifamu cimee itti fufuus mirkaneessaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
.jpg)
Paartichi Hojiiwwan Fayyadamummaa Uummataa Mirkaneessan hojjeteera
May 20, 2026 1158
Caamsaa 12/2018(ENA): Paartiin Badhaadhinaa naannoo Oromiyaatti dameewwan Qonnaa, Industirii, Tajaajilaa fi kanneen birootiin hojiiwwan fayyadamummaa uummataa guddisan raawwachuusaa Itti-anaan Pireezidanti Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Awwaluu Abdii ibsan. Paartiin Badhaadhinaa Godina Shawaa Lixaa fi Bulchiinsa Magaalaa Ambootti duula nafiladhaa gaggeesseera. Sirna duula nafiladhaa kana irratti kan argaman Itti Aanaan Pireezidantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Awwaluu Abdii akka ibsanitti, Paartiin Badhaadhinaa waggoottan darban keessa hojiiwwan misoomaa jireenya uummataa fooyyessan raawwateera jedhaniiru. Dabalataanis, fayyadamummaa haqa qabeessa lammiilee mirkaneessuuf hojii hojjetameen bu'aan hundagaleessi argamaa jiraachuu dubbataniiru. Keessattuu naannoo Oromiyaatti dameewwan qonnaa, industirii, tajaajilaa fi kanneen birootiin hojiiwwan fayyadamtummaa uummataa guddisuu danda'an hedduun raawwatamuu isaanii eeraniiru. Paartichi misooma hawaas-dinagdee mirkaneessuun, haqni, wal-qixxummaanii fi tokkummaan dimokiraasii akka guddatu akkasumas waliin jireenyi akka cimu hojjechaa jiraachuu ibsaniiru. Bulchaa olaanaan Godina Shawaa Lixaa obbo Diidhaa Guddataa akka ibsanitti; Badhaadhinni paartii jijjiirama hawaas-dinagdee mandhaalee qabatee ka'eedha jedhaniiru. Godinichatti waggoottan jijjiiramaa darban keessa inisheetivoota misoomaa mootummaan naannichaa qopheesseen hojiiwwan bal'aan fayyadamummaa hawaasaa mirkaneessan hojjetamuu isaanii dubbataniiru. Waggoottan jijjiiramaa darban keessa Amboo dabalatee magaalaawwan biroo keessattis sadarkaa jireenya lammiilee fooyyessuuf hojiin bal'aan hojjetamuu kan ibsan immoo Kantiibaa Magaalaa Amboo obbo Haacaaluu Gammachuuti. Paartichi hojiiwwan misoomaa qabatamaa qonna magaalaa fi dameewwan biroo keessatti qulqullinaan hojjechuusaa addeessaniiru.
.jpg)
Dhaabbileen Siivikii filannoo waliigalaa 7ffaa keessatti qooda hordoffii fi deeggarsaa qaban cimsanii itti fufuu qabu
May 20, 2026 890
Caamsaa12/2018(ENA): Dhaabbileen siivikii filannoo waliigalaa torbaffaa keessatti gahee hordoffii fi deeggarsaa qaban cimsaanii itti fufuu akka qaban Itti Aanaan Daarektara Ol’aanaa Abbaa Taayitaa Dhaabbilee Hawaasa Siivikii Itiyoophiyaa Fasiikaaw Mollaa hubachiisan. Waltajjii marii ENA fi Abbaa Taayitaa Dhaabbilee Hawaasa Siivilii Itiyoophiyaa waliin ta'uun mata-duree “Gahee Miidiyaalee Milkaa'ina Filannoo Dimokiraasii Keessatti” jedhuun waliin qopheessan magaalaa Adaamaatti gaggeessaa jiru. Waltajjiin kun filannoo dimokiraasii fi haqa qabeessa ta’e gaggeessuun itti gaafatamummaa qaama dhimmi ilaallatu hundaa ta’uusaa hubachiisuuf kan qophaa’eedha. Marii kanarratti Ministira Tajaajila komunikeeshinii Mootummaa Innaataalam Mallas, De’eetaa Ministira Tajaajila Komunikeeshinii Mootummaa Tasfaahun Gobazaay, hojii raawwachiisaa olaanaa ENA Sayifee Darribee, itti aanaa dariktara Abbaa Taayitaa Dhaabbilee hawaasa siivilii Itiyoophiyaa Faasikaaw Mollaa, gaggeessitoonni Abbaa Taayitaa Miidiyaalee,hoggantoonni miidiyaalee fi gaazexeessitoonni hirmaataniiru. Waltajjicharratti,Itti Aanaan Daarektera Olaanaa Dhaabbilee Hawaasa siivikii Fasiikaaw Mollaa akka jedhanitti hawaasni siivikii filannoo walii galaa 7ffaa keessatti gahee hordoffii fi deeggarsaa qaban cimsuu akka qaban hubachiisaniiru. Filannoo dimokiraasii fi haqa qabeessa ta’e gaggeessuun dirqama waliinii ta’uu eeranii, gaheen dhaabbilee siivikiis baay'ee murteessaa ta'uu kaasaniiru. Gaheen dhaabbilee siivikii yeroo filannoo taajjabdummaa qofa osoo hin ta’iin, lammiileen ijaara sirna dimokiraasiitiif itti gaafatamummaa fi abbummaadhaan akka dhaabbatan gochuu keessatti itti gaafatamummaa guddaa qabu jedhaniiru. Kanaanis, dhaabbileen kun lammiileen waa’ee barbaachisummaa filannoo irratti hubannoo gahaa akka argatan gochuu keessatti gaheen isaanii ol’aanaa ta’uu ibsaniiru. Hawaasni adeemsa filannichaa keessatti hirmaannaa ho’aa akka ta’u dandeessisuurratti xiyyeeffatanii hojjachaa akka turan eeranii, tattaaffii isaanii kana cimsuun itti fufuu akka qabanis dubbataniiru. Gama biraatiin, itti aanaan Daarektera Ol’aanaa Abbaa Taayitaa Miidiyaalee Itiyoophiyaa obbo Gizawuu Tasfaayee, miidiyaaleen gabaasa filannoo ilaalchisee hojjatan seera hordofanii hojjachaa jiraachuu isaanii hordofamaa akka jiru ibsaniiru. Miidiyaaleen kakaasii fi yeroo beeksisa bilisaa paartilee siyaasaatiif ramadame fayyadamuu irratti rakkoon akka hin uumamne dubbataniiru. Miidiyaaleen yeroo filannootti ijaarsa nageenyaa irratti akka xiyyeeffatan abbaan taayitichaa hojjachaa akka turee fi cimsee kan itti fufu ta'uu mirkaneessaniiru. Yeroo filannootti naamusni eegamuu qabu akka kabajamu; hojiiwwan hojjatamaa jiranii fi qaamolee dhimmi ilaallatuuf hojiin dandeettii raawwachiisummaa cimsuu hojjatameera jedhaniiru. Miidiyaaleen sagantaa Boordiin Filannoo Biyaalessaa baase bu’uura godhachuun gabaasaalee adda addaa filannoo ilaalchisan uummataaf dhaqqabamaa gochaa turuu isaanii eeranii, kanaanis ijaarsa sirna dimokiraasiitiif gahee isaanii ba’achaa turaniiru jedhaniiru. Xumura irratti, hirmaattota paanalichaa irraa gahee miidiyaalee fi dhaabbilee hawaasa siivikii yeroo filannoo ilaalchisee yaadonnii fi gaaffileen kan ka'an yoo ta'u, mariisistootaan deebii fi ibsi irratti kennameera.
Pirojektoota misoomaa fayyadamummaa lammiilee mirkaneessan bu’uura kaa’uun cimee itti fufa
May 20, 2026 845
Caamsaa 12/2018 (ENA): Paartiin Badhaadhinaa bu’uura fayyadamummaa lammiilee kaa’uuf tattaaffii taasisaa jiru itti fufa jedhan Hogganaan Damee Siyaasaa Waajjira Damee Mootummaa Naannoo Oromiyaa Paartii Badhaadhinaa obbo Namarraa Bulii. Duulli filannoo paartichaa Godina Iluu Abbaa Booraa Aanaa Haluutti bakka hooggantoonni naannoo fi godinaa argamaniiru gaggeeffameera. Duula filannoo kanarratti hirmaattotaaf haasawa kan taasisan Itti Gaafatamaan Damee Siyaasaa Paartii Badhaadhinaa Oromiyaa obbo Namarraa Bulii, Paartiin Badhaadhinaa waggoota darban keessatti pirojektoota fayyadamummaa lammiilee fi guddina biyyaa mirkaneessu caalaatti cimsuuf kutannoo akka qabu ibsaniiru. Paartichi pirojektoota misooma magaalaa fi baadiyyaa fayyadamummaa ummataa mirkaneessu raawwachuudhaan gama bulchiinsaatiin hawaasa walitti dhiyeenyaa fi haqaan tajaajiluuf ciminaan kan hojjatu ta’uu ibsaniiru. Itti dabaluunis lammiileen hiyyummaa jalaa bilisa ta’anii jireenya fooyya’aa akka jiraataniifi nageenyi waliigalaa isaanii akka mirkanaa’uuf ciminaan kan hojjetamu ta’uu ibsaniiru. Lammiilee aadaa hojii isaanii naannicha keessatti fooyyessanii fi fayyadamummaa ofii fi badhaadhina biyyaa mirkaneessuuf kutannoo qaban oomishuun biyyi keenya mallattoo badhaadhina akka taatu ciminaan hojjachuu itti fufa jechuun ibsaniiru obbo Namarraan. Bulchaan Olaanaan Godina Iluu Abbaa Booraa obbo Indaalkachoo Tafarii akka ibsanitti, Paartiin Badhaadhinaa waggoota darban keessatti hojiiwwan bal’aa Godinicha keessatti hojjetee fayyadamummaa waliigalaa lammiilee mirkaneessu cimsee itti fufa jedhaniiru. Akkasumas, yaada ida’amuutiin qajeelfamuun guddinaa fi badhaadhina Godinichaa mirkaneessuuf hojii isaa cimsee kan itti fufu ta’uu ibsaniiru. Sagantaan sagalee kennuu filannoo waliigalaa 7ffaa Caamsaa 24, 2018 akka gaggeeffamu beekamaadha. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Siyaasa
Waldaaleen siivikii fi dhaabbileen amantaa marii biyyaalessaa kana akka milkaa’uuf gahee isaanii bahaa jiru
May 22, 2026 223
Caamsaa 14/2018 (ENA): Milkaa’ina marii biyyaalessaa kana keessatti waldaaleen siivikii fi dhaabbileen amantaa ga’ee isaanii bahaa akka jiran Komishinarri Olaanaan Komishinii Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa Piroofeesar Masfin Ara’ayaa ibsaniiru. Komishiniin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa dhaabbilee amantaa fi waldaalee siivikii waliin waltajjii galtee walitti qabuu ajandaa walitti qabuu gaggeessaa jira. Piroofeesar Masfin Ara’ayaa akka jedhanitti, waldaalee siivikii fi dhaabbileen amantaa sadarkaa aanaatti deeggarsaa komishinichaaf taasisaniin abbaa adeemsa kanaa ta’uu mirkaneessaniiru. Keessattuu, komishinichi erga hundeeffamee waggoota darban keessatti hooggantoonni dhaabbilee amantaa fi bakka bu’oonni waldaalee siivikii gahee olaanaa taphachuu isaanii yaadachiisaniiru. Dhaabbileen amantaa fi waldaaleen siivikii karaa hooggantoota isaaniitiin hojii aanaalee dhaqqabsiifamuuf gaggeeffamu keessatti adda duree ta’uu eeraniiru. Adeemsi marii biyyaalessaa eegalame marii fi wal-hubannoon garaagarummaa biyyattii keessatti mul’atu hiikuuf waltajjii faayidaa qabu ta’uu Pireezidaantiin Mana Maree Dhaabbilee Waldaalee siivikii Itiyoophiyaa Ahimad Huseen hubachiisaniiru. Qaamoleen hundi carraa kana sirnaan fayyadamuu akka qaban himaniiru. Ajandaa marii biyyaalessaa hunda hammatee fi amansiisaa taasisuuf hojiiwwan gaggeeffaman irratti waldaaleen siivikii fi dhaabbileen amantaa hirmaachuu akka qaban ibsaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Paartiin Badhaadhinaa duula na filadhaa Godina Shawaa Kaabaa magaalaa Fiicheetti gaggeesse
May 22, 2026 137
Caamsaa 14/2018(ENA): Naannoo Oromiyaa Godina Shawaa Kaabaa magaalaa Fiicheetti sagantaan duula na filadhaa Paartii Badhaadhinaa gaggeeffamaa jira. Sagantaa duula na filadhaa kanaratti Itti Aanaan Pirezidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Awwaluu Abdii, Hoggantuu Biiroo Bishaanii fi Inarjii Oromiyaa Injinar Miliyoon Baqqalaa dabalatee hoggantoonni hojii mootummaa Naannichaa,Godinaa, Anaalee fi kutaaleen hawaasaa aanaalee Godinichaarraa walitti babba’an argamaniiru. Sanaticharrattis paartiin Padhaadhinaa jijiiramaa booda hojii fayyadamummaa hawaasaa mirkaneessan hojjechuu isaa ibsuun manufestoo filannoosaa beeksifachaa duula na filadhaa gaggeessuun isaa ibsameera. koomunikeeshinii Godina Shawaa kaabaarraa
Filannichi nagaa fi dimokiraatawaa akka ta’uuf gahee keenya bahaa jirra – Dhaabbilee hawaasa siivilii Godina Baalee
May 22, 2026 132
Caamsaa 14/2018(ENA):Filannoon waliigalaa 7ffaan nagaa, dimokiraatawaa fi milkaa’aa ta’ee akka xumuramuuf gahee isaanii bahaa akka jiran dhaabbileen hawaasa siivilii godina Baalee keessa jiran beeksisan. Dhaabbileen kunneen adeemsa filannichaa taajjabuu fi hawaasa keessatti hubannoo gahaa uumuuf sochiiwwan qabatamaa taasisaa akka jiran ibsaniiru. Pirezdaantiin Federeeshinii Dargaggoota Godinichaa obbo Iissaa Xaahir, miseensonni dhaabbata isaanii loogummaa kamiyyuu irraa walaba ta’een nageenya kabachiisuuf hojjachaa jiru jedhaniiru. Filannichi nagaa fi dimokiraatawaa ta’ee akka xumuramuuf hawaasa biratti hubannoo uumuu fi odeeffannoo sirrii biraan gahuu keessatti gahee isaanii bahaa akka jiran ibsaniiru. Gama biraatiin, Itti Aanaan Itti Gaafatamaa Waldaa Dargaggoota Godinichaa obbo Caalaa Geetaachoo, waldichi taajjabdoota filannoof leenjii kennuu isaa dubbataniiru. Miseensonni waldichaa filannoon waliigalaa 7ffaan milkiin akka xumuramuuf kutannoodhaan hojjachaa akka jiran himanii, miseensota taajjabdummaaf adda bahan kanaan adeemsa filannichaa taajjabuuf leenjiin gahaan kennamuu isaa ibsaniiru. Dargaggoonni beekumsaa fi muuxannoo leenjii irraa argatanitti fayyadamanii itti gaafatamummaa isaanii akka bahan deeggarsaa fi hordoffiin walitti fufiinsa qabu taasifamaafi akka jirus ibsaniiru. Filannicha keessatti hirmaannaa ho’aa dubartootaa mirkaneessuuf hojjachaa akka jiran kan ibsan immoo Pirezidaantii Federeeshinii Dubartoota Godina Baalee aadde Gannat Kaasahuun dha. Filannoo waliigalaa kanaan dubartoonni hirmaannaa ho’aa gochuudhaan dirqama lammummaa isaanii akka bahan miseensonni waldichaa sadarkaa sadarkaan jiran itti gaafatamummaa isaanirraa eegamu bahaa jiru jedhaniiru. Godina Baaleetti buufataalee filannoo 395 filannoo waliigalaa 7ffaatiif gurmaa’an irratti, miseensonni dhaabbilee hawaasa siivilii kuma 1tti siqan walaba ta’anii gahee taajjabummaa isaanii akka bahan adda baafamuun isaanii barameera.
Lammiileen kaardii filannoo isaanii fudhatan mirga filachuu isaanii akka fayyadaman gargaaruuf duulli hubannoo uumuu gaggeeffamaa jira
May 22, 2026 145
Caamsaa 14/2018 (ENA): Lammiileen filannoo waliigalaa torbaffaaf kaardii filannoo argatan mirga filachuu isaanii akka fayyadaman gargaaruuf duulli hubannoo uumuu gaggeeffamaa jiraachuu dhaabbileen hawaasa siivikii ibsaniiru. Akka sagantaa Boordii Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaatti, guyyaan filannoon gaggeefamu Caamsaa 24, 2018tti waan gaggeeffamuuf guyyoota muraasatu hafe. Filannoo waliigalaa 7ffaa baranaa kana irratti lammiileen karaalee adda addaa galmaa’an miiliyoona 50 fi kuma 514 kaardii filannoo isaanii argachuu danda’aniiru. Filannoo waliigalaa kanaan paartileen siyaasaa morkattoonni 47 walumaa galatti kaadhimamaa 10,934 galmeessuun filannoo imaammataa isaanii karaa miidiyaalee bal’inaan ummataaf beeksisaa jiru. Dhaabbileen biyya keessaa 55 Boordii Filannoo Biyyaalessaatiin beekamtii argatan filannoo kana taajjabuuf eeyyama kan argatan yoo ta’u, bakka buutonni 60,277 ol immoo naannoo adda addaatti bobbaasamaniiru. Dhaabbileen waldaalee siivikii 169 barnoota filattotaa irratti beekamtii argatanis barnootaafi leenjii hubannoo uumuu adda addaa filattotaaf kennaa jiru. Akka dhaabbileen waldaalee siivikii yaada isaanii ENA’f kennan jedhanitti; lammiileen kaardii sagalee isaanii fudhatan mirga filachuu isaanii sirnaan akka itti fayyadamaniif barnoota hubannoo cimsu kennaa jiru. Pireezidaantiin Waldaa Dubartoota Finfinnee Innaataalam Indaalee jedhanitti filannoon biyyaalessaa mul’ata ijaarsa sirna dimokraatawaa ta’uu ibsaniiru. Miseensonni waldichaa kutaa magaalota hunda keessa jiran walakkaa miliyoonaa ol ta’an kaardii akka fudhatan kakaasuu eeruun, akkasumas adeemsa kana keessatti dammaqinaan akka hirmaatan hubachiisuu fi beeksisuuf hojjechaa jiraachuu ibsaniiru. Akkasumas hanga adeemsi filannoo milkaa’inaan xumuramutti miseensonni waldichaa ga’ee ijaarsaa isaanii akka ba’ataniif waldichi ciminaan hojjechaa jiraachuu ibsaniiru. Pireezidaantiin Waldaa Dargaggoota Finfinnee obbo Barakat Birbirsaa akka jedhanitti dargaggoonni kaardii sagalee itti kennan akka fudhataniif hojiin bal’aan hojjetamaa turuu hubachiisaniiru. Ammas dargaggoonni kaardii sagalee isaanii paartii biyyaaf fayyadu akka filataniif hubannoo uumaa jiraachuu himani. Kanaafis waldichi taajjabdoota kuma 2 fi 228 ol bobbaasuun dabalatatti hawaasa hubachiisuu fi odeennoo kennuun hojjetamaa jiraachuu ibsaniiru. Waldaaleen kunneen filannoo waliigalaa torbaffaa milkiin akka xumuramuuf lammiin kamiyyuu itti gaafatamummaa isaa bahuu akka qabu ergaa dabarsaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Hariiroo seena qabeessa Itiyoophiyaa fi Ameerikaa gara sadarkaa olaanaatti kan guddise hojiin dippiloomaasii milkaa’aa hojjetameera
May 21, 2026 691
Caamsaa 13/2018 (ENA): Hariiroo seena qabeessa Itiyoophiyaa fi Ameerikaa gara sadarkaa olaanaatti kan guddise hojiin dippiloomaasii milkaa’aa hojjetameera jedhan Dubbi himaan Ministeera Dhimma Alaa Ambaasaaddar Nabiyaat Geetaachoo. Hariiroon biyyoota lamaanii fi biyyoota hedduu Itiyoophiyaa gara marsaa olaanaatti akka tarkaanfatu kan dandeessise hojiin dippilomaasii milkaa’aan hojjetamuusaas ibsaniiru. Dubbi himaan Ministeera Dhimma Alaa Ambaasaaddar Nabiyaat Geetaachoo taateewwan gurguddoo waltajjiiwwan dippilomaasii biyyoota lamaanii fi biyyoota hedduu irratti raawwataman irratti ibsa Miidiyaaleef kennaniiru. Ibsa kennaniin, torbee darbe waltajjiiwwan dippilomaasii biyyoota lamaanii fi biyyoota hedduu irratti hojjetamee tumsa, walta’iinsaa fi carraa invastimantii Itiyoophiyaa mirkaneesse ta’uu ibsaniiru. Waltajjiiwwan qunnamtii biyyoota lamaanii fi biyyoota hedduunis hirmaannaa dippilomaasii cimaa fi dammaqina qabeessa ta’e akka dandeessisan yaadachiisaniiru. Fakkeenyaaf, walii galteen biyyoota lamaanii Itiyoophiyaa fi Ameerikaa gidduutti taasifameen michummaa seena qabeessaa fi cimaan biyyoota lamaanii waggoota 120 oliif kan turee fi dhaabbataa taasisuu isaa dubbataniiru. Waltajjiin marii caasaa biyyoota lamaanii fi waliigalteen biyyoota gidduutti taasifames hariiroo dippilomaasii cimsuu fi hariiroo naannoo fi idil-addunyaa cimsuu isaa ibsaniiru. Waliigalteen biyyoota lamaanii kun tumsa daldalaa fi invastimantii, nageenyaa fi ittisa biyyootaa sadarkaa haaraatti ceesisuun badhaadhina diinagdee waliinii mirkaneessuu irratti kan xiyyeeffate ta’uus hubachiisaniiru. Mariin dippilomaasii hoggantoota olaanoo mootummaa Itiyoophiyaa fi Ameerikaatiin gaggeeffame michummaa seenaa gara walta’iinsa guddaatti jijjiiruu keessatti hiika guddaa akka qabu ibsaniiru. Waltajjiiwwan biyyoota lamaanii irrattis fakkeenya guddina diinagdee fi badhaadhina Itiyoophiyaa fi haala ji’oo-siyaasaa Gaanfa Afrikaa irrattis mari’achuu ibsaniiru. Pireezidaantiin Faransaay Imaanu’eel Maakiroon daawwannaa hojiif Itiyoophiyaatti taasisanis waliigalteewwan tumsaa michummaa seena qabeessa biyyoota lamaanii daran cimsan mallatteessuun isaanii ni yaadatama. Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii waggaa 80ffaa hundeeffama Itiyoophiyaa, ergama nagaa eegsisuu milkaa’aa fi seenaa waliin qabdu yaadachuuf ashaaraa addaa kaa’uu isaa eeraniiru. Itiyoophiyaan tumsa dippilomaasii biyyoota hedduu fi walitti dhufeenya seenaa qabduuf kutannoo qabaachuu isheetiif ragaadha jedhan. Walgahii Ministiroota Dhimma Alaa ‘BRICS’ Hinditti gaggeeffame irrattis Itiyoophiyaan sirni biyyoota hunda tajaajilu haqaan akka diriiru ejjennoo qabdu ibsiteetti. Walgahii ‘BRICS’ kanaan alattis hariiroo biyyoota lamaanii cimsuuf biyyoota miseensa ta’an waliin marii bu’a qabeessa ta’e gaggeessuu isaanii ibsaniiru. Dippilomaasii lammiilee giddu galeessa godhateen nageenya lammiilee Itiyoophiyaa Afrikaa Kibbaa fi Sa’uudii Arabiyaa keessa jiraatan mirkaneessuuf mariin gaggeeffamaa akka tures eeraniiru. Itiyoophiyaan abbummaa haqa qabeessa, seera qabeessa, teessuma lafaa fi seenaa Buufata galaanaa kanarratti qabdu irratti hubannoo uumuuf tattaaffiin dippilomaasii taasifamu cimee itti fufuus mirkaneessaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Paartichi Hojiiwwan Fayyadamummaa Uummataa Mirkaneessan hojjeteera
May 20, 2026 1158
Caamsaa 12/2018(ENA): Paartiin Badhaadhinaa naannoo Oromiyaatti dameewwan Qonnaa, Industirii, Tajaajilaa fi kanneen birootiin hojiiwwan fayyadamummaa uummataa guddisan raawwachuusaa Itti-anaan Pireezidanti Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Awwaluu Abdii ibsan. Paartiin Badhaadhinaa Godina Shawaa Lixaa fi Bulchiinsa Magaalaa Ambootti duula nafiladhaa gaggeesseera. Sirna duula nafiladhaa kana irratti kan argaman Itti Aanaan Pireezidantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Awwaluu Abdii akka ibsanitti, Paartiin Badhaadhinaa waggoottan darban keessa hojiiwwan misoomaa jireenya uummataa fooyyessan raawwateera jedhaniiru. Dabalataanis, fayyadamummaa haqa qabeessa lammiilee mirkaneessuuf hojii hojjetameen bu'aan hundagaleessi argamaa jiraachuu dubbataniiru. Keessattuu naannoo Oromiyaatti dameewwan qonnaa, industirii, tajaajilaa fi kanneen birootiin hojiiwwan fayyadamtummaa uummataa guddisuu danda'an hedduun raawwatamuu isaanii eeraniiru. Paartichi misooma hawaas-dinagdee mirkaneessuun, haqni, wal-qixxummaanii fi tokkummaan dimokiraasii akka guddatu akkasumas waliin jireenyi akka cimu hojjechaa jiraachuu ibsaniiru. Bulchaa olaanaan Godina Shawaa Lixaa obbo Diidhaa Guddataa akka ibsanitti; Badhaadhinni paartii jijjiirama hawaas-dinagdee mandhaalee qabatee ka'eedha jedhaniiru. Godinichatti waggoottan jijjiiramaa darban keessa inisheetivoota misoomaa mootummaan naannichaa qopheesseen hojiiwwan bal'aan fayyadamummaa hawaasaa mirkaneessan hojjetamuu isaanii dubbataniiru. Waggoottan jijjiiramaa darban keessa Amboo dabalatee magaalaawwan biroo keessattis sadarkaa jireenya lammiilee fooyyessuuf hojiin bal'aan hojjetamuu kan ibsan immoo Kantiibaa Magaalaa Amboo obbo Haacaaluu Gammachuuti. Paartichi hojiiwwan misoomaa qabatamaa qonna magaalaa fi dameewwan biroo keessatti qulqullinaan hojjechuusaa addeessaniiru.
Dhaabbileen Siivikii filannoo waliigalaa 7ffaa keessatti qooda hordoffii fi deeggarsaa qaban cimsanii itti fufuu qabu
May 20, 2026 890
Caamsaa12/2018(ENA): Dhaabbileen siivikii filannoo waliigalaa torbaffaa keessatti gahee hordoffii fi deeggarsaa qaban cimsaanii itti fufuu akka qaban Itti Aanaan Daarektara Ol’aanaa Abbaa Taayitaa Dhaabbilee Hawaasa Siivikii Itiyoophiyaa Fasiikaaw Mollaa hubachiisan. Waltajjii marii ENA fi Abbaa Taayitaa Dhaabbilee Hawaasa Siivilii Itiyoophiyaa waliin ta'uun mata-duree “Gahee Miidiyaalee Milkaa'ina Filannoo Dimokiraasii Keessatti” jedhuun waliin qopheessan magaalaa Adaamaatti gaggeessaa jiru. Waltajjiin kun filannoo dimokiraasii fi haqa qabeessa ta’e gaggeessuun itti gaafatamummaa qaama dhimmi ilaallatu hundaa ta’uusaa hubachiisuuf kan qophaa’eedha. Marii kanarratti Ministira Tajaajila komunikeeshinii Mootummaa Innaataalam Mallas, De’eetaa Ministira Tajaajila Komunikeeshinii Mootummaa Tasfaahun Gobazaay, hojii raawwachiisaa olaanaa ENA Sayifee Darribee, itti aanaa dariktara Abbaa Taayitaa Dhaabbilee hawaasa siivilii Itiyoophiyaa Faasikaaw Mollaa, gaggeessitoonni Abbaa Taayitaa Miidiyaalee,hoggantoonni miidiyaalee fi gaazexeessitoonni hirmaataniiru. Waltajjicharratti,Itti Aanaan Daarektera Olaanaa Dhaabbilee Hawaasa siivikii Fasiikaaw Mollaa akka jedhanitti hawaasni siivikii filannoo walii galaa 7ffaa keessatti gahee hordoffii fi deeggarsaa qaban cimsuu akka qaban hubachiisaniiru. Filannoo dimokiraasii fi haqa qabeessa ta’e gaggeessuun dirqama waliinii ta’uu eeranii, gaheen dhaabbilee siivikiis baay'ee murteessaa ta'uu kaasaniiru. Gaheen dhaabbilee siivikii yeroo filannoo taajjabdummaa qofa osoo hin ta’iin, lammiileen ijaara sirna dimokiraasiitiif itti gaafatamummaa fi abbummaadhaan akka dhaabbatan gochuu keessatti itti gaafatamummaa guddaa qabu jedhaniiru. Kanaanis, dhaabbileen kun lammiileen waa’ee barbaachisummaa filannoo irratti hubannoo gahaa akka argatan gochuu keessatti gaheen isaanii ol’aanaa ta’uu ibsaniiru. Hawaasni adeemsa filannichaa keessatti hirmaannaa ho’aa akka ta’u dandeessisuurratti xiyyeeffatanii hojjachaa akka turan eeranii, tattaaffii isaanii kana cimsuun itti fufuu akka qabanis dubbataniiru. Gama biraatiin, itti aanaan Daarektera Ol’aanaa Abbaa Taayitaa Miidiyaalee Itiyoophiyaa obbo Gizawuu Tasfaayee, miidiyaaleen gabaasa filannoo ilaalchisee hojjatan seera hordofanii hojjachaa jiraachuu isaanii hordofamaa akka jiru ibsaniiru. Miidiyaaleen kakaasii fi yeroo beeksisa bilisaa paartilee siyaasaatiif ramadame fayyadamuu irratti rakkoon akka hin uumamne dubbataniiru. Miidiyaaleen yeroo filannootti ijaarsa nageenyaa irratti akka xiyyeeffatan abbaan taayitichaa hojjachaa akka turee fi cimsee kan itti fufu ta'uu mirkaneessaniiru. Yeroo filannootti naamusni eegamuu qabu akka kabajamu; hojiiwwan hojjatamaa jiranii fi qaamolee dhimmi ilaallatuuf hojiin dandeettii raawwachiisummaa cimsuu hojjatameera jedhaniiru. Miidiyaaleen sagantaa Boordiin Filannoo Biyaalessaa baase bu’uura godhachuun gabaasaalee adda addaa filannoo ilaalchisan uummataaf dhaqqabamaa gochaa turuu isaanii eeranii, kanaanis ijaarsa sirna dimokiraasiitiif gahee isaanii ba’achaa turaniiru jedhaniiru. Xumura irratti, hirmaattota paanalichaa irraa gahee miidiyaalee fi dhaabbilee hawaasa siivikii yeroo filannoo ilaalchisee yaadonnii fi gaaffileen kan ka'an yoo ta'u, mariisistootaan deebii fi ibsi irratti kennameera.
Pirojektoota misoomaa fayyadamummaa lammiilee mirkaneessan bu’uura kaa’uun cimee itti fufa
May 20, 2026 845
Caamsaa 12/2018 (ENA): Paartiin Badhaadhinaa bu’uura fayyadamummaa lammiilee kaa’uuf tattaaffii taasisaa jiru itti fufa jedhan Hogganaan Damee Siyaasaa Waajjira Damee Mootummaa Naannoo Oromiyaa Paartii Badhaadhinaa obbo Namarraa Bulii. Duulli filannoo paartichaa Godina Iluu Abbaa Booraa Aanaa Haluutti bakka hooggantoonni naannoo fi godinaa argamaniiru gaggeeffameera. Duula filannoo kanarratti hirmaattotaaf haasawa kan taasisan Itti Gaafatamaan Damee Siyaasaa Paartii Badhaadhinaa Oromiyaa obbo Namarraa Bulii, Paartiin Badhaadhinaa waggoota darban keessatti pirojektoota fayyadamummaa lammiilee fi guddina biyyaa mirkaneessu caalaatti cimsuuf kutannoo akka qabu ibsaniiru. Paartichi pirojektoota misooma magaalaa fi baadiyyaa fayyadamummaa ummataa mirkaneessu raawwachuudhaan gama bulchiinsaatiin hawaasa walitti dhiyeenyaa fi haqaan tajaajiluuf ciminaan kan hojjatu ta’uu ibsaniiru. Itti dabaluunis lammiileen hiyyummaa jalaa bilisa ta’anii jireenya fooyya’aa akka jiraataniifi nageenyi waliigalaa isaanii akka mirkanaa’uuf ciminaan kan hojjetamu ta’uu ibsaniiru. Lammiilee aadaa hojii isaanii naannicha keessatti fooyyessanii fi fayyadamummaa ofii fi badhaadhina biyyaa mirkaneessuuf kutannoo qaban oomishuun biyyi keenya mallattoo badhaadhina akka taatu ciminaan hojjachuu itti fufa jechuun ibsaniiru obbo Namarraan. Bulchaan Olaanaan Godina Iluu Abbaa Booraa obbo Indaalkachoo Tafarii akka ibsanitti, Paartiin Badhaadhinaa waggoota darban keessatti hojiiwwan bal’aa Godinicha keessatti hojjetee fayyadamummaa waliigalaa lammiilee mirkaneessu cimsee itti fufa jedhaniiru. Akkasumas, yaada ida’amuutiin qajeelfamuun guddinaa fi badhaadhina Godinichaa mirkaneessuuf hojii isaa cimsee kan itti fufu ta’uu ibsaniiru. Sagantaan sagalee kennuu filannoo waliigalaa 7ffaa Caamsaa 24, 2018 akka gaggeeffamu beekamaadha. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Hawaasummaa
Pirojektoonni naannichatti ijaaramaa jiran saffisaan xumuramuu fi tajaajilaaf qophaa'aa akka ta'aniif hordoffii fi deeggarsi ni taasifama – Pireesidaanti Ordin Badri
May 22, 2026 10
Caamsaa 14/2018 (ENA): Pireesidaantiin Bulchiinsa Naannoo Hararii obbo Ordin Badrii akka jedhanitti, mana barumsaa moodeelaa sadarkaa lammaffaa fi pirojektoonni bu’uuraalee misoomaa biroo Naannoo Hararii keessatti ijaaramaa jiran saffisaan xumuramuu fi tajaajilaaf qophaa’aa akka ta’an tattaaffiin ni taasifama. Obbo Ordin Badrii mana barumsaa moodeelaa sadarkaa 2ffaa fi pirojektoota bu’uuraalee misoomaa biroo naannichatti ijaaramaa jiran daawwataniiru. Pirojektoonni ijaaramaa jiran yeroo ammaa adeemsa gaariirra akka jiranis ibsaniiru. Keessattuu ijaarsi mana barumsaa sadarkaa lammaffaa moodeelaa ta’e qulqullinaa fi dhaqqabummaa barnootaa naannichaa daran fooyyessuu keessatti bu’aa guddaa kan qabu ta’uu ibsaniiru. Dhaloota barnoota ammayyaatiin baratee fi beekumsa qabu guddisuuf gumaachi biyyattiin qabdu olaanaa ta’uu hubachiisaniiru. Pirojektoonni kunneen saffisaa fi gahumsaan xumuramuu fi guddina hawaasummaa fi diinagdee naannichaaf gumaacha taasisuuf hordoffii fi deeggarsa barbaachisaa ta’e ni taasifama jedhaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Itiyoophiyaan dhukkuboota weeraraa adda baasuu fi dandeettii isheetiin kennuu ijaaraa jirti
May 22, 2026 135
Caamsaa 14/2018 (ENA): Itiyoophiyaan dandeettii dhukkuboota weerara adda baasuu fi deebii kennuu ofii isheetiin ijaaraa jirti jedhan De’eetaan Ministira Ministeera Fayyaa Doktar Darajjee Dhugumaa. Doktar Darajjee Dhugumaan ENAtti akka himanitti; Itiyoophiyaan tarkaanfiiwwan imaammataa fi haaromsa milkaa’oo ta’an fudhachuun dhaabbilee fayyaa ammayyeessuun dandeettii ittisaa fi wal’aansa dhukkubootaa cimsuu dandeessiseera jedhani. Kunis dhaabbilee fayyaaf galteewwan yaalaa kennuudhaan qulqullinaa fi dhaqqabummaa tajaajilaa cimsuu akka danda’an haala uumeera jechuun ibsaniiru. Yeroo weerara ‘Covid-19’ muuxannoon gaariin irraa baratameera jedhani;kunis hanqina qorannoo saamudaa mudate, qaawwi kuusaa oksijiinii fi hospitaalota keessatti kutaaleen yaala cimaa dhabamuu dabalatee barumsi barbaachisaan argameera jedhan. Itiyoophiyaan dhukkuboota weeraraa ofumaan adda baasuu fi deebii kennuu dandeetti cimsuuf hojjetamaa akka ture hubachiisaniiru. Akka fakkeenyaatti, Itiyoophiyaan warshaalee oomisha oksijiinii 3 qabdu ture gara 83tti guddisuun, wayita ammaa kiiloo meetira 50 keessatti yaalamtoonni fayyadamuu akka danda’an haalli uumamuu ibsaniiru. Kanaan dura Hospitaalonni kutaa ciisicha yaala cimaa qaban 70 akka hin caalle yaadachiisuun, yeroo ammaa hospitaalota akkasii gara 198tti guddisuu danda’ameera jedhani. Walumaagalatti tarkaanfiiwwan riifoormii bu’a qabeessa damee fayyaa irratti fudhataman Itiyoophiyaan dandeettii dhukkuboota weeraraa ofumaan adda baasuu fi deebii kennuuf qabdu cimsuu dandeessisaa jiru jedhan. Weerara ‘Marburg’ dhiheenya kana mudate guutummaatti adda baasuu fi ittisuuf hojiin bu’a qabeessa ta’e hojjetamuu ibsaniiru. Dhibee busaa fi dhibeewwan biroo jijjiirama waqtii irraan kan ka’e akka hin babal’anneef sirna hordoffii fi to’annoo dhukkuboota diriirsuus eeraniiru. Hojiin hordoffii bu’a qabeessa ta’e hawaasa waliin ta’uun ogeessota gahumsaa fi ogummaa qaban bobbaasuun tatamsa’ina dhukkuboota barnootaa fi leenjiin ittisuu fi deebii hatattamaa kennuu danda’an bobbaasuun hojjetamaa jiraachuu eeraniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Godinichatti hojiin dhibee Busaa Ittisuu fi to’achuuf dandeessisu haala uummata hirmaachiseen hojjetamaa jira
May 21, 2026 571
Caamsaa13/2018(ENA): Godina Wallagga Bahaatti rooba Gannaa hordofee weerara dhibee busaa ittisuu fi to’achuuf hojiiwwan dandeessisan haala hawaasa hirmaachiseen hojjetamaa akka jiru Waajjirri Fayyaa Godinichaa beeksiseera. Waajira Fayyaa Godinichaatti dursaan garee ittisaa fi to’annoo weerara dhibee Busaa obbo Baay’isaa Ayyaanaa akka ibsanitti; Ganni seenuun walqabatee weerara dhibee Busaa mudachuu danda'u to’achuuf amma irraa eegalee hojiiwwan adda addaa hojjetamaa jiru jedhani. Haaluma kanaan, hojiin keemikaala farra-dhibee Busaa biifuu fi Agoobora siree raabsuu dursa kennuun hojjetamaa kan jiru yoo ta’u, hojiin qulqullina naannoos haala hawaasa hirmaachiseen raawwatamaa jira jedhaniiru. Naannolee caalaatti dhibee Busaaf saaxilamoo ta’aniif hojii keemikaala biifuu gaggeessuuf keemikaalli liitiriin kumni shan ta'u dhihaachuusaa ibsaniiru. Hojiiwwan jalqabaman caalaatti bu'a qabeessa taasisuuf, jiraattota naannichaa qindeessuun bakkeewwan bookeen Busaan itti wal hortu duulaan qulqulleessuun raawwatamaa akka jirus dubbataniiru. Kana malees ogeeyyiin fayyaa manaa manatti deemuun sakatta’iinsa gaggeessuun namoota mallattoon dhibee busaa irratti mul’atu gara dhaabbilee fayyaatti geessuun akka qorataman gochaa akka jiran obbo Baay’isaan ibsaniiru. Dhaabbilee fayyaa godinichaa keessatti qorichi dhibee busaa fi tajaajilli yaalaa gahaan akka guutamu kan taasifame yoo ta’u, aanaalee kudha torban hunda keessattis raabsaan agoboraa ittisa dhibee busaa raawwatamuusaa ibsaniiru. Hawaasni qulqullina akka aadaatti fudhachuun bishaan kufamee jiru dhangalaasuu fi daggala tamsaa'ina dhibee busaaf mijatoo ta'an qulqulleessuu irratti hirmaachuu akka qabu dhaamaniiru. Jiraattonni godinichaas dhibee busaa ittisuun fayyaa isaanii eeggachuuf naannoo isaaniitti gurmaa’anii hojjechaa akka jiran dubbataniiru. Ogeeyyiin fayyaa hanga ganda isaaniitti argamuun qulqullina naannoo isaanii eeggachuun akkamitti dhibee busaa irraa of ittisuu akka qaban gorsa kan kennan ta’uun, qajeelfama kennameefis hojiirra oolchaa akka jiran dubbataniiru.
Hospitaalota waliin qindoomanii hojjechuun hojiiwwan qorannoo fayyaa caalaatti bu'a qabeessa taasisuuf dandeessisa
May 21, 2026 469
Caamsaa13/2018(ENA) : Hospitaalota waliin caalaatti qindoomanii hojjechuun qorannoo furmaata fayyaa uummataa ta'an bu'a qabeessa gochuuf akka dandeessisu Daarektarri Olaanaan Instituutii Qorannoo Armaawar Hansan Piroofeesar Afawarqi Kaasuu ibsan. Instituutiin Qorannoo Armaawar Hansan Hospitaala Ispeeshaalayizdii Qiddus Pheexiros, Tajaajila deeggarsa Qaama Itiyoophiyaa (EPOS) fi Hospitaala Waliigalaa Ekkaa Kotobee waliin qindoominaan hojjechuuf kan dandeessisu sanada walii galtee mallatteessee jira. Daarektarri Olaanaan Instituutii Qorannoo Armaawar Hansan Piroofeesar Afawarqi Kaasuu wayita sana akka ibsanitti, walii galteen kun dhaabbilee sektera fayyaatiin uummata Itiyoophiyaatiif furmaata waaraa kennuu danda'an waliin caalaatti hojjechuuf faayidaa gudddaa qaba. Qunnamtii Hospitaalota Federaalaa waliin jiru gara dhaabbatummaatti fiduun, hojiiwwan qorannoo kallattiin uummata fayyadan hospitaalota adda addaa keessatti hojjechuuf akka dandeessisu dubbataniiru. Walii galteen har'aa hariiroo kana kan cimsu ta'uu ibsuun, kunis kenninsa qulqullina tajaajila fayyaa eegsisuuf gaheen isaa olaanaa akka ta'e dubbataniiru. Hojiiwwan qorannoo bal'isuuf gara fuulduraatti hospitaalota biroo, buufataaleen fayyaa fi dhaabbilee barnoota olaanoo waliin walii galtee mallatteessuun faayidaa biyyaatiif akka oolu kan taasifamu ta'uu eeraniiru. Gama biraatiin, hogganaan hojii tajaajila Deeggarsa Qaamaa (EPOS) Doktar Taarikuu Taaddasaa, dhaabbata guddaa fi filatamaa akka Armaawar Hansan waliin hojjechuun hojiiwwan qorannoo tajaajilichaa fuulduraatiif murteessaa ta'uusaa ibsaniiru. Walii galteen kun keessattuu kalaqawwan teekinoolojii fooyya'oo (Innovations) oomishuuf, meeshaalee alaa galan biyya keessaan bakka bu'uuf fi gahuumsa namoota deeggarsa qaamaa barbaadaniidhaaf tajaajila bal'isuuf dandeettii guddaa kan uumu ta'uun ibsameera. Hojii gaggeessaa olaanaan Hospitaala Ispeeshaalayizdii Qiddus Pheexiroos Doktar Abirahaam Asheetuu, Instituutiin Qorannoo Armaawar Hansan keessattuu yaalaa fi qorannoo TB (daranyoo sombaa) irratti milkaa'ina guddaa galmeessisuu isaa yaadachiisaniiru. Qorannoo fi qo'annoo sadarkaa Addunyaatiin hojjechuuf institiyuuticha waliin tumsuun hospitaalichaaf dandeettii guddaa akka uumu ibsaniiru. Kanaan dura Armaawaa Hansan waliin hojiiwwan waliin jalqaban bu'aawwan jajjabeessoo hedduu argamsiisuu kan dubbatan immoo Hojii gaggeessaa Hospitaala Eekka Kotobee Doktar Magarsaa Alamuuti. Dhaabbilee akkasii waliin bal'inaan hojjechuun sektera fayyaa keessatti jijjiirama gaarii hedduu fiduu akka danda'u amantaa qaban ibsaniiru. Walii galteen kun dhaabbileen kunniin caalaatti walitti dhiyaatanii akka hojjetan kan dandeessisu yoo ta'u, dhimmoota ijoo irratti xiyyeeffataman keessaa leenjiiwwan ijaarsa dandeettii, hojiiwwan qorannoo fi tajaajila hawaasummaa keessatti akka ta'e ibsameera.
Diinagdee
Giddugala gabaa fayyadamtootaa fi oomishtoota kallattiin walqunnamsiisu
May 22, 2026 61
Caamsaa 14/2018 (ENA): Kantiibaan Magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee ummanni giddugala gabaa fayyadamtootaa fi oomishtoota kallattiin walqunnamsiisu irraa gatii madaalawaadhaan akka bitatu waamicha dhiyeessan. Kantiibaan kun fuula miidiyaa hawaasaa isaanii irratti “Kottaa gatii madaalawaadhaan bitadhaa” jechuun dabarsaniiru. Giddu-galli kunneen oomisha gatii madaalawaadhaan dhiyeessuun cancala daldaalotaa cabsuun ummataaf kan dhiyeessu banamuu isaaniis ibsaniiru. Kanaaf jiraattonni Magaalaa Finfinnee wiirtuuwwan gabaa 7 tajaajila kennuu eegalan irraa fayyadamoo akka ta’an waamicha dhiheessaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Pirojektiin daandii filannoo Magaalaa Jigjigaa eebbifamee tajaajilaaf banaa ta’e
May 22, 2026 73
Caamsaa 14/2018 (ENA): Pirojektiin daandii filannoo Magaalaa Jigjigaa birrii miiliyoona 672 oliin hojjetame ifatti eebbifamee tajaajilaaf dhiyaateera. Eebba kanarratti Pireezidaantiin Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Somaalee Musxafee Mahaammad, Ministirri Misooma Magaalaa fi Bu'uuraalee misoomaa Aadde Caaltuu Saanii, Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Daandiiwwan Itiyoophiyaa obbo Mahaammad Abdu’ahimad, Hogganaa Biiroo Daandiiwwan Naannichaa obbo Idiriis Musee fi kanneen biroo argamaniiru. Pireezidaantiin Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Somaalee Musxafee Mahamamad Pirojektiin daandii filannoo Magaalaa Jigjigaa eebbifamee tajaajilaaf dhiyaate sochii daldalaa, diinagdee fi hawaasummaa magaalichaaf haala mijeessa jedhaniiru. Daandiin kun hawaasa fayyaduu qofa osoo hin taane bifa magaalattii jijjiiruuf gumaacha olaanaa akka qabus ibsaniiru. Hojiiwwan misoomaa hunda galeessa erga jijjiiramni dhufee hojjetaman dachaa lama guddisuun fayyadamummaa misoomaa ummataa daran cimsuuf naannichi ciminaan kan hojjatu ta’uu ibsaniiru. Ministirri Ministeera Misooma Magaalaa fi Bu’uuraalee misoomaa Aadde Caaltuu Saanii gama isaaniitiin, Pirojektiin Daandii Filannoo Magaalaa Jigjigaa misoomaa fi guddina Magaalaa Jigjigaa saffisiisuu keessatti iddoo guddaa qaba jedhan. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Daandiiwwan Itiyoophiyaa obbo Mahaammad Abdurahman, bulchiinsi karoora bu’uuraalee daandii biyyaalessaa galmaan ga’uuf hojjechaa jiraachuu eeruun, Pirojektiin Daandii Filannoo Magaalaa Jigjigaas qaama isaa ta’uu ibsaniiru. Pirojektiin daandii Bulchiinsa Daandiiwwan Itiyoophiyaan hojiirra oolche Dhaabbata Ijaarsa Daandii Yirgaleemiin akka ijaarames ibsameera. Pirojektiin daandii kun kiiloo meetira 7.3 kan uwwisu yoo ta’u, bal’inni isaa meetira 30 akka ta’e gabaasni dhaabbata miidiyaa naannichaa ni mul’isa. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Misooma Qonnaa, Qonnaan bultoonni Godina Walloo Kibbaa hojjechaa jiran, karoora birmadummaa nyaataaf humna dabalataa kan ta'udha – Itti Aanaa Ministira Muummee Tamasgeen Xurunaa
May 22, 2026 52
Caamsaa 14/2018(ENA): Misoomni qonnaa, qonnaan bultoonni Godina Walloo Kibbaa hojjechaa jiran karoora birmadummaa nyaataaf humna dabalataa akka uumu Itti aanaan Ministira Muummee Tamasgeen Xurunaa ibsani. Itti aanaan ministira muummee ergaa isaaniitiin, qonnaan bultoonni Godina Walloo Kibbaa keessa jiran hojii misooma qonnaa keessa akka jiran dubbataniiru. Qonnaan bultoonni naannawa Haayiq lafaa fi qonna isaanii jimaa irraa gara kilaastera Muuziitti ceesisanii tarkaanfii misooma haaraa irra jiru jedhaniiru. Godinichatti Qonnaan bultoonni aanaa Lagamboo fi aanaa Maqdalaa misooma qamadiitiin naannawa isaanii uwwisaa akka jiran ibsaniiru.
Hojii Misooma koriidaraa Jagooliin deebisanii Misoomsuun hojjetameen Magaalaa Harar bakka gahumsa Turistootaa filatamtuu taasiseera.
May 22, 2026 143
Caamsaa 14/2018(ENA): Misoomni koriidaraa haaromsa Jagool keessatti hojjetame magaalittiin bakka filatamaa akka taatu gochuu bira darbee, jiraattotaafis mijattuu akka taatu gochusaa Biiroon Aadaa,Hambaa fi Tuurizimii Naannoo Hararii beeksiseera. Naannichatti waggoottan darban keessa hambaa Idil-Addunyaa Jagool keessatti hojiin misooma koriidaraa kiilomeetira 22 ol hojjetamuu isaa biirichi ibseera. Biiroon Aadaa,Hambaa fi Tuurizimii Naannichaatti daarektarri Hambaa Injiinar Amiir Ramadaan, hojii misooma koriidaraa waggoottan darban keessa Hambaa Idil Addunyaa Jagool keessatti raawwataman ilaalchisee ibsa kennaniiru. Ibsa isaaniitiinis, naannichatti waggoottan darban keessatti Hambaawwan misoomsuunii fi kunuunsuun fayyadamummaa damee kanaan argamu guddisuuf hojiileen bal’aan hojjetamaa turaniiru. Hojiiwwan raawwataman keessaa qabeenyoota Hambaa fi seenaa durii jaarraa hedduu lakkoofsisan daawwattootaaf mijataa fi hawwataa gochuuf hojiilee bu’a-qabeessan hojjetaman akka fakkeenyaatti eeraniiru. Naannichatti qabeenyoota hambaa jiran eeguu fi misoomsuun hojiileen hojjetaman Harar hawwata tuurizimii filatamaa akka taatu kan taasisanii fi yaa'iinsi tuuristoota biyya keessaa fi alaa dabaluun galiin akka dabaluuf gumaacha guddaa gochuu isaa dubbataniiru. Uummata naannichaa hirmaachisuun, baajata mootummaa irraa tokkollee osoo hin ramadamiin, daandiiwwan keessoo kiilomeetira 22 ol misoomsuun danda'ameera. Kana malees, naannoo marsaa dallaa Jagool kiilomeetira 3.4 uwwisu irratti hojiin deebisanii misoomsuu fi magariisaan miidhagsuun dhugoomsuun danda’ameera jedhan. Kanaanis lammiilee kuma 7 ol ta'aniif carraan hojii uumamuu isaa Injiinar Amiir dubbataniiru. Hojiiwwan qabeenyaa fi beekumsa naannoo irratti hundaa'anii hojjetaman kanaan, haala fi seena-qabeessummaa qabeenya hambaa sanaa miidhagaa gochuun akka danda'ame ibsaniiru. Hojii kanaan uummatni baadiyaa fi magaalaa, dhaabbileen, akkasumas maatiiwwan diyaaspooraa miira "kan kooti" jedhuun hirmaachuu isaanii eeraniiru. Gara fuulduraattis hojiileen eegumsaa fi kunuunsa qabeenya hambaa Idil- addunyaa Jagool cimee akka itti fufu ibsaniiru.
Viidiyoo
Saayinsii fi teeknooloojii
Appiin Mirkaneessa Qulqullina Omishaa Raawwii Daldala Itiyoophiyaa Fooyyessa – Dr. Kaasahun Goofee
May 21, 2026 570
Caamsaa 13/2018 (ENA): Appiin mirkaneessa qulqullina oomishaa haaraan kun raawwii daldala Itiyoophiyaa ni fooyyessa jedhan Ministirri Daldalaa fi walitti hidhaminsa Naannawaa Dr. Kaasahun Goofee. Ministirri Daldalaa fi walitti hidhaminsa naannawaa Dr. Kaasahun Goofee fi Daarektarri Olaanaa Inistiitiyuutii sadarkaalee Itiyoophiyaa Dr. Masarat Baqqalaa sirna eebbaa appii qulqullina oomishaa onlaayiniin mirkaneessu irratti hirmaataniiru. Kanuma waliin Ministirri Daldalaa fi walitti hidhaminsa naannawaa Dr. Kaasahuun Goofee qulqullina oomishaa fi tajaajilaa mirkaneessuun xiyyeeffannoo mootummaa Itiyoophiyaa ta’uu ibsaniiru. Jijjiirama waggoota darban keessatti sirni daldalaa Itiyoophiyaa ammayyeessuun raawwii bu’a qabeessa ta’een qulqullina olaanaa akka argatu ibsaniiru. Appiin haaraan qulqullina oomishaa onlaayiniin mirkaneessuus tajaajilaafi qulqullina oomishaa raawwii fooyya’aa ta’een qajeelchuuf akka gargaaru himaniiru. Yeroo ammaa kana tajaajilli hedduun Ministeera Daldalaa fi walitti hidhaminsa naannawaatiin karaa dijitaalaa kennamaa akka jirus hubachiisaniiru. Kunis sirna daldala Itiyoophiyaa ammayyeessuuf gahee olaanaa taphachaa akka jiru ibsaniiru. Appilikeeshiniin mirkaneessa qulqullina omishaa Inistiitiyuutii sadarkaalee Itiyoophiyaan qopheesse daldala al-ergii fi galtee haalaan akka mijeessuus ibsaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Lakkooftuuwwan sirna ammayyaa ( ismaartii) fi iftoomina qabu hojiirra oolchuun qisaasama anniisaa hir’isuun danda’ameera
May 20, 2026 640
Caamsaa 12/2018 (ENA): Tajaajilli Humna Ibsaa Itiyoophiyaa Lakkooftuuwwan sirna ammayyaa ( ismaartii) fi iftoomina qabu hojiirra oolchuun qisaasama anniisaa hir’isuun danda’ameera jedhe. Tajaajilichatti Daarektarri Sagantaa Raabsaa fi Otoomaashinii Tasfaayee Hirphaa ENAtti akka himanitti, Tajaajilichi tajaajila ibsaa amanamaa, jijjiiramaa fi dhaqqabamaa ta’e kennuudhaaf lakkooftuu ammayyaa( ismaartii ) dabalatee hojiiwwan adda addaa hojiirra oolchaa jira jedhani. Kanaafis lakkooftuuwwan ismaartii kuma 500 kan bitame yoo ta’u, akka biyyaatti lakkooftuu kuma 160 dhaabamuu ibsaniiru. Lakkooftuuwwan ismaartii kaa’aman keessaa kuma 140 marsaa tokkoo yoo ta’u, kanneen hafan ammoo marsaa sadii ta’uu ibsuun; kunis cimee itti fufa jedhaniiru. Tajaajila kana daran babal’isuuf lakkooftuuwwan ammayyaa 300,000 biyyattii keessatti hojiirra kan oolu ta’uu ibsaniiru. Lakkooftuuwwan ismaartii teeknooloojiiwwan maamiltoonni rakkoo tokko malee kaffaltii akka raawwatan taasisu ta’uu himaniiru. Fayyadamtoonni anniisaa hangamii akka fayyadaman akka hubatan kan gargaaran yoo ta’u, fayyadama anniisaa isaanii hubachuu fi itti fayyadama hin barbaachifne hir’isuun anniisaa qusachuu akka danda’an dubbataniiru. Komii maamiltootaa lakkooftuu waliin walqabatanii fi itti fayyadama anniisaa waliin walqabatee ka’u guutummaatti kan dhabamsiisu ta’uu ibsuun; dhaabbatichi odeeffannoo itti fayyadama anniisaa irratti harkifannaa fi dogoggora dubbisuu irraa kan ka’e maallaqa akka hin dhabne kan taasisu ta’uu ibsaniiru. Lakkooftuuwwan ismaartii gosa hanna lakkooftuu kamiyyuu ykn hayyama malee seenuu kallattiin kutaa to’annoo giddugaleessaatti gabaasuuf dandeettii akka qaban himaniiru. Tajaajilli kun ciccitiinsa ibsaa ittisuuf hojii eegalame keessatti akka gargaaru eeranii; lakkooftuun kun yeroo humni ibsaa guddaan addaan citu balaa akka hin mudanneef sirna humna cufuu danda'u akka qabu eeraniiru. Riijinii Finfinnee Bahaatti Giddugala Tajaajila Elektirikii Lakkoofsa Saddeetitti hojiigaggeessaa kan ta’an Dirribaa Abdiisaa akka himanitti; Giddugalichi jiraattotaa fi maamiltootaaf lakkooftuu ammayyaa(ismaartii) abbaa feezii tokkoo fi sadii dhaabaa jira jedhani. Teeknooloojiin lakkooftuu ammayyaa ( ismaartii) haaraa ta’uu ibsuun; Tajaajila kana ilaalchisee hojiin hubannoo uumuu bal’aan hawaasaaf hojjetamaa jira jedhani. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
.jpg)
Milkaa’ina Tarsiimoo Dijitaalaa Itiyoophiyaa 2030’f hojii misooma humna namaa fi kalaqaa ni cimsina
May 20, 2026 371
Caamsaa 12/2018 (ENA): Tarsiimoo Dijitaalaa Itiyoophiyaa 2030 galmaan ga’uuf hojii misooma humna namaa fi kalaqaa damichaa cimsuu itti fufna jedhan Pireezidaantonni Yuunivarsiitii ENA waliin turtii taasisan. Tarsiimoon Dijitaalaa Itiyoophiyaa 2030 Muddee 2018 Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad ifoomsuun isaanii ni yaadatama. Tarsiimoon kun waggoota shanan dhufan keessatti networkii dhaloota 5ffaa (5G) guutummaatti argachuu, eenyummaa dijitaalaa babal’isuu fi ogummaa dijitaalaa lammiilee leenjisuu irratti kan xiyyeeffatedha. Tarsiimoo Dijitaalaa Itiyoophiyaa 2030 keessatti dhaabbileen barnoota olaanoo ce’umsaa fi kalaqa teeknooloojii saffisiisuun dandeettii dijitaalaa lammiilee guddisuu keessatti gahee qabu. Akka pirezidaantonni yunivarsiitii EZA’n turtii waliin taasise ibsanitti, Dijiitaalaayizeeshiniif haala mijeessuufi galmoota Dijitaalaa Itiyoophiyaa 2030 galmaan gahuuf misooma humna namaa irratti hojjachaa jiru. Pireezidaantiin Yuunivarsiitii Jimmaa Dr. Jamaal Abbaafiixaa tarsiimoon Dijitaalaa Itiyoophiyaa bara 2025 hojiirra oole yunivarsiitichaaf haala mijataa uumeera jedhan. Yuunivarsiitichi Ministeera Barnootaa waliin ta’uun barnoota teeknooloojiin deeggaramee fi sirna dijitaalaa qindeessuun hojjechaa jira. Yuunivarsitichi hojiirra oolmaa dijitaalaayizeeshinii haala mijeessuuf misooma humna namaa irratti hojjachaa jiraachuu ibsaniiru. Giddugala misooma kalaqa yunivarsiitichaa keessatti hojiiwwan kalaqaa hubannoo namtolchee irratti xiyyeeffatan hojjetamaa akka jiran himaniiru. Yuunivarsiitichi bu’a qabeessummaa Dijitaalaa Itiyoophiyaa 2030 keessatti gahee isaa bahaa jira jedhan. Pireezidaantiin Yuunivarsiitii Gondar Dr. Asraat Atsadawayin gama isaaniitiin akka himanitti, bu’a qabeessummaa hojiirra oolmaa tarsiimoo Dijitaalaa Itiyoophiyaa 2025 keessatti yunivarsiitichi gahee isaa ba’eera. Yuunivarsitichi hojiirra oolmaa Dijitaalaa Itiyoophiyaa 2030 haala mijeessuuf misooma humna namaa irratti hojjachaa jiraachuu ibsuun, sagantaalee barnootaa Nageenya Saayibarii hubannoo namtolchee (Artificial Intelligence) barsiisuu eegaluusaa ibsaniiru. Sagantaa barnootaa jijjiirama dijitaalaa waliin walqabatu banuuf hojjetamaa akka jirus akeekaniiru. Yuunivarsiitii Hawaasaatti itti aanaan pireezidaantii qorannoo fi walta’iinsaa Dr. Taaffasaa Maatiyoos akka ibsanitti, yuunivarsiitichi galma koodaroota miiliyoona 5 oomishuuf galma ga’uuf gahee isaa bahaa jira jedhani. Yuunivarsiitichi hojii isaa irra caalaa isaa dijiitaala gochuu ibsuun, itti dabaluunis yunivarsitichi tarsiimoo Dijitaalaa Itiyoophiyaa 2030 galmaan ga’uuf kutannoon hojjechaa jira jedhan. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
.jpg)
Dorgommii Roobootiksii Idil- Addunyaa guddattoonni Itiyoophiyaanonni Injifatan
May 19, 2026 700
Caamsaa 11/2018(ENA) : Jilli guddattoota Itiyoophiyaa Shaampiyoonaa Roobootiksii fi hubannoo nam-tolchee (Artificial Intelligence) Idil-addunyaa irratti hirmaachuun, damee badhaasa filannoo uummataatiin 1ffaa ba'uun xumureera. Dorgommii Roobootiksii fi hubannoo nam-tolchee Idil-addunyaa dargaggootaa "Robofest 2026" Yuunivarsiitii Teekinoolojii Loowuraansii (Lawrence Technological University) Miichigaan, Ameerikaatti gaggeeffame irratti dorgomtoonni Itiyoophiyaa injifannoo boonsaa galmeessisaniiru. Dorgommii barana gaggeeffame kanaan (Robofest 2026 International Championships), guddattoonni Itiyoophiyaa gareewwan 738 biyyoota teeknoolojiidhaan guddatan 39 irraa walitti babba'an waliin dorgomuudhaan dameewwan garaa garaatiin injifachuu danda'aniiru. Dorgommii kanaan damee badhaasa filannoo uummataatiin guddattoonni Itiyoophiyaa dursuun yoo injifatan, damee roobootiksii yaalii fayyaatiin (Medical Robotics) 5ffaa, akkasumas damee agarsiisa kalaqaa fi yaada haaraatiin (Innovation) ammoo sadarkaa 6ffaa qabachuun xumuraniiru. Ji'a tokko dura dorgommii Roobootiksii 'Mino’an' Idil-addunyaa Giriikitti gaggeeffame irratti guddattoonni Itiyoophiyaa sadarkaa 2ffaa argachuun maqaa biyya isaanii waamsisuun isaanii ni yaadatama.
Ispoortii
Itiyoophiyaan dorgommii tarkaanfii kiiloo meetira 20 koorniyaa lamaaniinuu warqee injifatte
May 16, 2026 1560
Caamsaa 8/2018 (ENA): Shaampiyoonaa Atileetiksii Afrikaa 24ffaan Gaanaa Akiraatti gaggeeffamaa jiru har’a guyyaa 5ffaa isaa qabateera. Atileet Misgaanaa Waaqumaa dhiirotaan dorgommii tarkaanfii kiiloo meetira 20 injifateera. Waancaa Shaampiyoonaa Afrikaa yeroo lammataaf walitti aansuun sadarkaa tokkoffaa bahuun kabaja isaa eeggachuu danda’eera. Atileetiin Itiyoophiyaa kan biraa Abdulsalaam Abdulwahib sadarkaa sadaffaa bahuun biyya isaatiif meedaaliyaa naasii injifateera. Dubartootaan atileet Wubaalem Shigguxee dorgommii tarkaanfii kiiloo meetira 20 tokkoffaa bahuun meedaaliyaa warqee injifatteetti. Dorgommii wal fakkaatuun atileet Hiwot Ambaawu 4ffaa yoo baatu,atileet Maaree Bitawu ammoo 8ffaa bahuun xumurteetti. Bu'aa kana hordofuun lakkoofsi meedaaliyaa warqee Itiyoophiyaan injifatte shan gaheera. Itiyoophiyaan shaampiyoonaa kanaan hanga ammaatti walumaa galatti meedaaliyaa 11 kan injifatte yoo ta’u, warqee shan, meetii tokkoo fi naasii shan, walumaa galatti meedaaliyaa 11 argatteetti. Shaampiyoonichi boru xumurama. #ENA_Afaan_Oromoo #TOI #ENA
.jpg)
Dorgommiiwwan Shaampiyoonaa Atileetiksii Afriikaa Atileetonni Itiyoophiyaa irratti hirmaatan
May 15, 2026 985
Caamsaa 7/2018 (ENA)-Shaampiyoonaan Atileetiksii Afriikaa 24ffaa Gaanaa Akiraatti gaggeeffamaa jiru har’a guyyaa afraffaa qabateera. Galgala sa’aatii 2 fi daqiiqaa 5tti dorgommiin xumuraa dubartootaa meetira 10000 ni gaggeeffama. Asaffuu Abrihaa, Simrat Barhee fi Zeyin Ayyeliny Itiyoophiyaa bakka bu’uun dorgommicharratti ni hirmaatu. Atileet Zeyin Ayyeliny dorgommii dubartootaa meetira 5000’n meedaaliyaa naasaa mo’achuunshee ni yaadatama. Atileet Geetaahuun Taaddasaa dorgommii gulaallii gufachiisaa dhiirotaa meetira 110 irraati ni hirmaata. Itiyoophiyaan shaampiyoonaa Kanaan amma ammaatti meedaaliyaa warqee sadii, meetii tokkoo fi naasa sadii walumaa gala meedaaliyaa torba mo’atteetti. Shaampiyoonaan Atileetiksii kun iftaan xumurama.
Jilli Itiyoophiyaa Shaampiyoonaa Atileetiksii Afrikaa 24ffaaf gara Akiraatti qajeele
May 10, 2026 1754
Caamsaa 2/2018 (ENA): Jilli Itiyoophiyaa Shaampiyoonaa Atileetiksii Afrikaa Gaanaa Akiraatti gaggeeffamu irratti hirmaatu har’a ganama gara iddoo sanaatti deemeera. Jilli kun dubartoota 31 fi dhiirota 32, walumaa galatti atileetota 63, akkasumas leenjistoota 12 of keessaa qaba. Kana malees jilli kun ogeeyyii fayyaa 3, ogeeyyii miidiyaa sadii, dursaa garee teeknikaa fi ofiishaalonni jaha imala kana irratti argamaniiru. Shaampiyoonaan Atileetiksii Afrikaa 23ffaa Kaameeruun magaalaa Dowaalaatti gaggeeffameen Itiyoophiyaan warqee 5,meetii 4 fi naasa 1 walumaa galatti meedaaliyaa 10 argachuun Afrikaarraa sadarkaa 4ffaa qabattee kan xumurte yoo ta’u,bara kanas bu’aa fooyya’aa galmeessisuuf qophoofteetti. Federeeshiniin Atileetiksii Itiyoophiyaa shaampiyoonaa kun Caamsaa 4 hanga Caamsaa 9, 2018tti akka gaggeeffamu beeksiseera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Liigicha dursaa kan jiru Arsenaal Weestihaam Yunaayitid waliin wal morkatu
May 10, 2026 1397
Caamsaa 2/2018 (ENA): Tapha Piriimiyerliigii Ingiliiz torbee 36ffaa irratti Arsenaal Weestihaam Yunaayitid waliin taphatan har’a ni eegama. Taphichi galgala sa'aatii 12:30 irratti Istaadiyeemii Landanitti kan gaggeeffamu ta'a. Weestihaam Yunaayitid qabxii 36’n sadarkaa 18ffaa irratti kan argamu yoo ta'u, naannoo gadi aanaa keessa jira. Arsenaal qabxii 76’n liigicha dursaa jira. Weestihaam torbee 35ffaa irratti Bireenfoordiin 3 fi 0’n mo'amee gara naannoo gadi bu'iinsaatti kan seene Weestihaam, taphni har'aa liigicha keessa turuuf falmii taasisaa jiru keessatti baay'ee murteessaadha. Carraa ofumaa waancaa kaasuu kan qabu Arsenaal yoo injifate gara ulfina isaatti ni dhihaata. Garaagarummaan qabxii Maanchistar Siitii waliin qaban gara shaniitti akka guddisu isaan dandeessisa. Tapha biraatiin ammoo Barniley sa'aatii 10:00 irratti istaadiyeemii Tarfi Muur irratti Aston Viilaa waliin taphata. Liigichaan kan gadi bu'e Barnileey qabxii 20’n sadarkaa 19ffaa irratti argama. Morkataan isaa Aston Viilaan qabxii 58’n sadarkaa 5ffaa irra jira. Aston Viilaan yoo injifate gara Shaampiyoonsi Liigii Awurooppaatti akka dhihaatu taasisa. Sadarkaa 4ffaa Liivarpuul irraa fudhata. Notingiham Foresti sa'aatii 10:00 irratti istaadiyeemii Siitii Giraawundi irratti Niwukaastil Yunaayitid waliin taphata. Foresti qabxii 42’n liigichaan sadarkaa 16ffaa irratti argama. Niwukaastil Yunaayitid qabxii 45’n liigii kanaan sadarkaa 13ffaa irra jira. Foresti meedaa isaarratti yoo injifate carraa liigicha keessa turuu isaa daran guddisa. Torbee 35ffaa irratti Biraayitan 3 fi 1’n injifate Niwukaastil injifannoo walitti aansuun itti fufuuf taphata. Kiristaal Paalaas sa'aatii 10:00 irratti istaadiyeemii Selhuristi Parki irratti Everton waliin ni taphata. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Eegumsa naannoofi haala qilleensaa
Haala teessuma istaatistiksii fi bifa Itiyoophiyaa mataa ofiitiin ibsuun birmadummaa odeeffannootiif ragaadha.
May 20, 2026 580
Caamsaa 12 /2018 (ENA): Haala teessuma istaatistiksii fi bifa Itiyoophiyaa mataa ofiitiin ibsuun birmadummaa odeeffannootiif ragaadha jedhani Daarektarri Olaanaa Tajaajila Istaatistiksii Itiyoophiyaa Dr. Bakar Shaalee. Yaa’iin Biyyaalessaa mata duree “Birmadummaa Odeeffannoo Bilisummaa Imaammataaf” jedhuun qophaa’e bakka MM Dr. Abiyyi Ahimad fi hoggantoonni olaanoo mootummaa argamanitti gaggeeffameera. Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad yeroo konfiraansii kana ifatti banan ergaa dabarsan keessatti odeeffannoon qabeenya tarsiimoo bara kanaa fi mootummaa cimaa ijaaruuf utubaa birmadummaa ijoo ta’uu dubbataniiru. Odeeffannoon qaamolee biyya biraa irratti hirkate hawwii biyyaalessaa keenya galmaan gahuu waan hin dandeenyeef; Daataa ofii walitti qabuu fi xiinxaluun birmadummaa imaammataa mirkaneessuuf qabeenya murteessaa ta’uu ibsaniiru. Daarektarri Olaanaa Tajaajila Istaatistiksii Itiyoophiyaa Dr. Bakar Shaalee ENAtti akka himanitti, dhaabbati isaanii ragaa istaatistiksii haala hawaasummaa fi dinagdee biyyattii sirritti calaqqisiisu maddisiisaa jira jedhani. Dhaabbatichi irra caalaa ragaa istaatistiksii ofiisaa maddisiisuudhaan akka bu’uura murteessitootni, karooraa fi tooftaalee misoomaatti fayyadamuu danda’an ta’uus eeraniiru. Haaromsi diinagdee erga jijjiiramni dhufee galmaa’ee fi saffisi dijiitaalaayizeeshinii biyyattii baay’ee kan nama dinqisiisu ta’uu hubachiisuun, guddinni waliigalaa Itiyoophiyaan agarsiisaa jirtu dandeettii misooma humna namaa fi dandeettii ogeessota ishee haalaan dabalaa akka jiru ibsaniiru. Yeroo ammaa guddinni hubannoo namtolchee biyyattii keessatti mul’achaa jiru sadarkaa biyyoonni Afriikaa biroo baratanii fakkeessuun danda’amu irra ga’uu ibsaniiru. Beekumsaa fi dandeettii teeknooloojii kana fayyadamuun fuula dhugaa biyyattii istaatiksii fi bifa ishee ibsuun birmadummaa odeeffannootiif ragaa ta’uus hubachiisaniiru. Yeroo ammaa gahumsi odeeffannoo funaanuufi xiinxaluu Tajaajila Istaatistiksii Itiyoophiyaa olaanaa ta’uu himaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
Ashaaraa Magariisaa bara kanaaf hanga ammaatti biqiltuun biiliyoona 8.6 ol qophaa’eera – Ministeera Qonnaa
May 19, 2026 720
Caamsaa 11/2018 (ENA): Sagantaa Ashaaraa Magariisaa bara kanaatiif hanga ammaatti biqiltuun biiliyoona 8.6 ol qophaa’uu Ministeerri Qonnaa beeksise. Sagantaan Ashaaraa Magariisaa dhiibbaa jijjiirama qilleensaa hir’isuu fi wabii nyaataa mirkaneessuu keessatti faayidaa kallattii hedduu argamsiisaa jira. Sagantaan Ashaaraa Magariisaa bara 2011 kaka’umsa Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad tiin eegalame, gama biqiltoota biyya keessaa fi qabeenya uumamaa eeguu, dhiibbaa hamaa jijjiirama qilleensaa ittisuu fi wabii nyaataa lammiilee mirkaneessuun jijjiirama adda duree fideera. Waggoota torban darban keessatti hojiiwwan hojjetaman keessatti bu’aan jajjabeessaan galmaa’eera; sagantichaan biqiltuu biiliyoona 48 dhaabuun uwwisa magariisa biyyattii haalaan guddisuu danda’eera. Misoomni Ashaaraa Magariisaa Itiyoophiyaa kunuunsa qabeenya uumamaa bira darbee bu’aa hedduu kan fide yoo ta’u, jijjiirama qilleensaa hir’isuun gama diinagdee, hawaasummaa fi dippilomaasii biyyaalessaa fi idil-addunyaatiin bu’aa adda addaa Itiyoophiyaaf argamsiisaa jira. Sagantaa Ashaaraa Magariisaa torbaffaa bara kana gaggeeffamuuf akka biyyaatti qophiin bal’aan taasifamaa jira. Hojii Gaggeessaa Olaanaa Ministeera Qonnaa Kutaa Misooma, Kunuunsaa fi Itti Fayyadama Qabeenya Uumamaa obbo Faanosee Mokonnon turtii ENA waliin taasisaniin akka himanitti, waggoota torban darban keessatti hojiin Ashaaraa Magariisaa irratti hojjetamaa turee fi bu’aa jajjabeessaan galmaa’e kanaaf ragaa guddaadha jedhani. Sagantaan Ashaaraa Magariisaa bara kanaa xumura marsaa lammaffaa ta’uu kan ibsan Hojii Gaggeessaa Olaanaan kun, muuxannoo hojiirra oolmaa Ashaaraa Magariisaa kanaan duraa irraa argame irratti hundaa’uun, karoorri bara kanaa lakkoofsaan ol’aanaa ta’uu ibsaniiru. Haaluma kanaan biqiltuuwwan biliyoona 8.5 dhaabuuf hojiin bal’aan hojjetamuusaa, yeroo ammaa kanas hojiin qophii dhaabbii kanaaf barbaachisu xumuramaa akka jiru eeruun, haala ikoloojii irratti hundaa’uun filannoon biqiltuu raawwatamuus eeraniiru. Hojiin boolla biqiltuu dhaabuuf qopheessuu yeroo ammaa bal’inaan hojjetamaa akka jirus hubachiisaniiru. Sagantaan Ashaaraa Magariisaa amma lammiilee hedduu biratti aadaa ta’aa akka jiruu fi lakkoofsi hirmaattotaa yeroodhaa gara yerootti haalaan dabalaa akka jiru ibsaniiru. Sagantaan Ashaaraa Magariisaa taatee guddaa biyyaalessaa tokkummaan qabatamaan itti mirkanaa’aa jiru waan ta’eef ummanni guutuun miira itti gaafatamummaa fi aantummaadhaan irratti hirmaachaa jira jedhan. Hojiiwwan dhaabbii bara kanaaf hojjetaman keessaa dhibbeentaan 40 mukkeen bosona biyya keessaa irratti kan xiyyeeffate yoo ta’u, dhibbeentaan 60 ammoo biqiltuuwwan firii fi dinagdeen gatii guddaa qaban kanneen wabii nyaataa fi faayidaa roga hedduu biroof oolu ta’uu hubachiisaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #ENA
.jpg)
Sagantaan ashaaraa magariisaa miidhaa uumamaa waldhaanaa akka jiru Haroon Hara Mayaa agarsiiftuudha-Itti aanaa ministira muummee Tamasgeen Xurunaa
May 18, 2026 798
Caamsaa 10/2018 (ENA)- Haroon Hara Mayaa deebi’ee bayyanachuunsaa sagantaan ashaaraa magariisaa miidhaa uumamaa wal’aanaa jiraachuusaaf agarsiiftuu akka ta’e itti aanaan ministira muummee Tamasgeen Xurunaa ibsan. Itti aanaan ministira muummee ergaa dabarsaniin, Haroon Hara Mayaa deebi’ee bayyanachuunsaa bu’aawwan ashaaraan magariisaa buuse keessaa tokko ta’uu ibsaniiru. Haroon Hara Mayaa bara 1996 guutummaatti gogee kan ture yoo ta’u tattaaffii ashaaraa magariisaa fi eegumsa qabeenya uumamaatiin har’a bakka turetti deebi’uusaa ibsaniiru. Milkaa’inni kun Ashaaraa magariisaa qaamolee bishaanii Itiyoophiyaa fi misooma sululaaf inisheetiivii ijoo qabatamaan kan mirkaneesse ta’uu itti aanaan ministira muummee dubbataniiru. Sagantaan ashaaraa magariisaa miidhaa uumamaa wal’aanaa akka jiru Haroon Hara Mayaa agarsiiftuudha jedhaniiru. Itti fufuunis bu’aan argame kun yaadama ida’amuutiin misooma mirkaneessuu qofa osoo hin taane, dhiibbaa uumamaa damdamachuu fi madaqsuun akka danda’amu kan mirkaneessu ta’uu ibsaniiru. Itti aanaan ministira muummee ergaa xumuraa dabarsaniin bakkicha wayita gahan simannaa taasifameefiif galateeffataniiru.
Naannoo Oromiyaatti lafa hektaara miiliyoona 2tuqaa7 irratti hojiin misooma sululaa raawwatameera
May 18, 2026 695
Caamsaa10/2018(ENA)- Naannoo Oromiyaatti waktii Bonaa bara kanaan Lafa hektaara Miiliyoona 2tuqaa 7 irratti hojiin misooma suluulaa hojjetamuusaa Biiroon Qonna Naannichaa beeksiseera. Biirichatti Daarektarri Misooma Bosonaa fi Kunuunsa Qabeenya Uumamaa, Obbo Katamaa Abdiisaa, ENA’f akka ibsanitti, naannichatti hojiiwwan misooma sululaa waggoottan darban raawwatamaniin lafti duwwaatti hafee ture deebi'ee dandamateera. Kanaanis omishaa fi omishtummaa qonnaa guddisuurrattis bu'aan jajjabeessaan akka galmaa'es dubbataniiru. Muuxannoo kanaan dura argame kana caalaatti cimsuun, bona bara kanaa lafa heektara miiliyoona 2tuqaa7 irratti hojiin misoomaa kun gaggeeffamuu isaa dubbataniiru. Hojii misooma suluulaa kanaan, lafa waliinii fi ooyruu dhuunfaa irratti hojiin daagaa fi ittisaa dabalatee, hojiiwwan eegumsa biyyoo fi bishaanii adda addaa hojjatamuu isaanii eeraniiru. Naannoowwan hojiin misooma suluulaa kun irratti hojjatame kanattis, ganna dhufutti hojii dhaabbii biqiltuu gaggeessuuf boolla qotuu fi qophiiwwan biroon hojjetamaa jiraachuu ibsaniiru. Naannichatti hojii misooma sululaa kanaan dura hojjatameen, dhiqama biyyee fi saaxilamummaa lolaa hir'isuun gabbina biyyee waan dabaleef,omishnii fi omishtummaan qonnaa akka guddatu gochuu danda’uusaa eeraniiru. Naannoowwan manca'anii turan deebi'anii misoomuusaaniin,rooba misooma midhaaniitiif mijataa ta’e akka jiraatu dandeessisuusaa ibsaniiru. Haalli qilleensaa fi jiidhinsi mijataan akka uumamu gochuu isaa eeranii, qabeenyi bishaan lafa irraa fi lafa jalaa waan dabaleef, misoomni jallisiis bal'inaan akka gaggeeffamu haalli mijataan uumamuusaa himaniiru. sululoota deebanii misooman kanarratti, nyaata loonii fi misooma fuduraalee fi muduraalee,akkasumas hojii misooma dammaa gaggeessuun,carraa hojii uumuuf shoora olaanaa taphachuu isaa eeraniiru. Laggeenii fi haroowwan gogani deebi'anii bishaan dhugaatii namaa fi loonii, akkasumas horsiisa qurxummii fi tajaajila biroof akka oolan gochuu keessatti gumaacha guddaa taasisuusaa beeksisaniiru.
Baay’inaan Kan Dubbifaman
Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise.
Jan 5, 2021 266444
Finfinnee, Muddee 26, 2013 (TOI) - Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise. Qormaatni Sadaasa 30 hanga Muddee 2, 2013tti guutummaa Oromiyaatti kennamee ture bu'aan isaa beekkameera. Waraqaan deebii kallattii Oromiyaa hunda irraa Manneen Barnootaa kuma 8 ol-irraa aanaatti, aanaa irraa godinatti, godina irraa BBOtti sassaabamee torban 3 keessatti halkanii fi guyyaa shiftii 3n biiroo keessa bulaa hojjetamee har'a bu'aan isaa beekameera. Barattoota qormaata fudhatan kuma dhibba 4 ffi kuma 46 fi 907 keessa barattoonni kumni dhibbi 4 fi kumni 17 fi 411 yookaa % 93.4 darbaniiru.Barattootni kumni 29,fi 96 yookaa 6.6% kufuu isaanii maanaajimantiin Biiroo Barnoota Oromiyaa har'a murteesseera. Bu'aan qormaataa kun waajjiraalee barnootaa godinaalee 21 fi waajjiraalee barnootaa bulchiinsa magaalotaa 19n Oromiyaaf kara hooggantootaa 'telegram' dhaan ergamuu biirichi beekisieera. Waajjiraaleen kun bu'aa qormaataa kana gara aanaa isaaniitti dabarsuun , aanaaleen ammoo hardcopy isaa Manneen Barnootaa isaaniin borii kaasanii ni beeksisu jedhame.Torban dhufuu kaasee barnootni kutaa 9ffaa kan eegalu ta'uu ragaan Biiroo Barnootaa Oromiyaarraa argame ni muul'isa. Kaardii barataa dhuufaan maxxansee Biiroon Barnootaa Oromiyaa yeroo gabaabaa keessatti kan raabsu ta'uu beeksisera.
Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa hawaasaan simatamaa jira
Feb 20, 2019 125190
Guraandhala 13/2011 Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa guyyaa kaleessaatii kaasee hawaasaan simatamaa jira. Haaluma koreen teeknikaa fi araaraa akkasumas gumiin abbootii Gadaa waamicha dhiyeessaniin loltoonni Adda Bilisummaa Oromoo zoonii lixaa guyyaa kaleessaa irraa eegalee deebi'aa jira. Waraanni bilisummaa Oromoo guyyaa kaleessaa aanaa Manasibuu ganda Harawweetti qaama mootummaa fi abbootii Gadaatiin simatamaniiru. Guyyaa har'aas bifuma walfakkaatuun aanaa Beegii, Giddaa Ayyaanaa fi Baabboo Gambeelitti simannaan itti fufueera. Guyyoota Sadan kanatti simannaan erga taasifameefii booda gara kaampii qophaa'efiitti kan galan ta'uus walitti qabaan gumii abbootii Gadaa Bayyanaa Sanbatoo ‘BBC’ Afaan Oromootti himaniiru. Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo akka himanitti, Zoonii Lixaarraa qofa loltoonni WBO Kuma 10 ol kan simataman ta'uu ibsaniiru. Simannaan WBO kun aanaalee garaa garaatti kan itti fufu yoo ta'u, miseensonni WBO iddoowwan biroo jiranis waamichi taasifameef simatamanii akka galantu eegama. Madda: OBN
Biiroon Barnootaa Oromiyaa firii qormaata kutaa 8ffaa bara 2014 ifoomse
Aug 31, 2022 21319
Hagayya 25/2014(TOI) - Bara barnootaa 2014tti barattoota kuma 451fi 25 qormaata naannoo kutaa 8ffaa fudhachuuf galmaa'an keessaa barattoonni kumni 443fi 526 qormaaticha fudhataniiru. Barattoota qoramaata fudhatan walii galaa keessaa barattoonni kumni 421fi 779 (%95.09) qabxii darbiinsaa argatanii gara kutaa 9ffaatti darbuu Hogganaa Ittaanaan BBO Obbo Girmaa Baay'isaa ibsa miidiyaaleef kennaniin ibsaniiru. Naannawaa horsiisee bulaan ala qabxii darbiinsaa dhiiraaf 50fi dubartootaaf 47 ta'uus himaniiru. Naannawaa horsiisiisee bulaatti ammoo qabxiin darbinsaa dhiiraaf 47 yoo ta'u, barattoota dubaraaf 44 ta'uufi qabxiin darbiinsa barattoota fedhii adda kan dhiiraa 44fi dubaraaf 41 ta'uu Obbo Girman himaniiru. Naannoo Oromiyaatti bara barnootaa 2015 barattoota miiliyoona 11 ol barsiisuuf galmeessi kan eegalameen yoo ta'u, Fulbaana 9/2015 guutummaa Oromiyaatti barnoonni ni eegalana. Barana barattoota miliyoona 7.5 ol sagantaa nyaataa manneen barnootaan fayyadamoo taasisuuf haaldureen xumuramuus ibsaniiru. Barattoonni baasii gara garaaf osoo hinsaaxilamin qabxii darbiinsaasaanii karaa toora interneetii http://oromia.ministry.et/#/home jedhuun ilaallachuu akka danda'an biirochi ibseera. DhPI irraa
Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu kennaniifi ragaa kennaan itti fayyadamuu danda'an ifa godhe.
Mar 3, 2023 18892
Guraandhala 24/2015(TOI) - Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa guyyaa har'aa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu ittiin kennaniifi ragaa ittiin eeraan fayyadamuu danda'an 'Public Feedback System' jedhamu ifa godhe. Komishinichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo waliin ta’uun Appilikeeshinii kana akka hojjete eerameera. Appichi afaanota biyya keessaa shaniin tajaajila kan kennu ta'uun himaeera. Komishinarri Komishinii Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa Dooktar Saamu’eel Urqatoo akka jedhanitti, komishinichi hojiiwwan jijjiramaa hojjechaa jiru milkeesuuf teeknooloojiiwwan fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Appilikeeshinichi hojii kan ariifachiisuufi haleellaa fi sodaachisaa ragaa eertootaa fi odeeffannoo kennitootarra gahu kan ittisu ta'uu himaniiru. Kana hordofuun hawaasni karaa appilikeshinii 'Public Feedback System'' yaada kennuudhaan itti gaafatamummaa biyyaalessaa isaa ba'uu qabu gaafataniiru. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Obbo Solomoon Sookaa akka jedhanitti, appilikeeshinii kana haleellaa saayibarii eegumsii cimaan kan taasifamuuf ta'uu himaniiru. Waajjira Ministira Muummeetti deetaan dhimmoota Kaabinee obbo Tasfaayee Dhaabaa akka jedhanitti, malaammaltummaa ittisuuf dhaabbanni tokko qofaan hojjetee milkaa'uu hin danda'u. Kanaaf lammileen hunduu miira itti gaafatamummaa qabuun malaan maltummaa ittisuuf hirmaachuu qabu jedhaniiru.
Gabaasa addaa
Yaa’ichi dhimmoota Afrikaarratti sagalee tokko dhageessisuun akka danda’amu carraa uumuudha
May 6, 2026 2515
Ebla 28/2018 (ENA)- Kaayyoon guddaan yaa’ii dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa Afriikaa (ASMIS) dhiibbaa uumtota jidduutti tumsa cimaa uumuudhaan dhimmoota Afrikaarratti sagalee tokko dhageessisuun akka danda’amu carraa uumuu akka ta’e qindeessaan Palsi oof Afriikaa(POA) obbo Barakat Sisaayi ibsan. Ajandaawwan Afriikaa qabsiisuu fi sagalee waloo dhageessisuuf carraa kan uumu ta’uu dabalanii ibsaniiru. Palsi oof Afriikaan (Pulse of Africa-POA) intarpiraayizii teknolojii E.ji.e waliin ta’uun mata duree “dhiibbaa uumtonni Afriikaa fooyyee qabduuf” jedhuun yaa’iin qophaa’u kun, Ebla 29 fi 30 2018 Finfinnee yaadannoo injifannoo Adwaatti ni gaggeeffama. Yaa’iin kun dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa jajjabeessuuf, dinagdee dijitaalaa cimsuuf, tumsa uumuu fi wiirtuu dijitaalaa gochuuf kan kaayyeffateha. Qopheessitoonni yaa’ii kanaa, dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa Itiyoophiyaa yeroo yaa’ii kanaa maqaa gaarii biyyasaanii guddisuu fi tumsasaanii cimsuun haala danda’amurratti ibsa kennaniiru. Qindeessaan Palsi oof Afriikaa obbo Barakat Sisaayi wayita kana akka jedhanitti, Palsi Oof Afriikaan seenessa Afriikaa jallate jijjiiruuf kan hundeeffame miidiyaa Paan Afriikaati. Yaa’iin kun intarpiraayizii teeknooloojii E.ji.e waliin ta’uun qophaa’uusaa eeranii, qajeelfama “seenessa Afriikaa namoota keenyaan dubbachuu qabna” kan jedhu akka bu’uureffate ibsaniiru. Kaayyoon ijoo yaa’ii kanaas dhiibbaa uumtota jidduutti tumsa cumaa uumuun dhimmoota Afriikaarratti sagalee waloo dhageessisuuf carraa uumuu akka ta’e dubbataniiru. Ajandaan gamtaa Afriikaa 2063 karoora wagga 50 Afriikaan ittiin gaggeeffamtu ta’uu eeranii, ummattoota jidduutti walii galtee uumuuf dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa waloomaan akka hojjetan carraa uumuuf waltajjichi faayidaa akka qabu ibsaniiru. Kanaaf yaa’iin kun Afriikonni galmoota ajandaasaanii milkeessuuf waltajjii waloon hojjetan ta’a jedhaniiru. Miidiyaan dijitaalaa waltajjii guddaa kan dinagdee sochoosudha kan jedhan obbo Barakat, dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa karaa faayidaa qabuun akka itti fayyadaman hubannoo waloo uumuu akka barbaachisu hubachiisaniiru. Hojii raawwachiisaan intarpiraayizii E.ji.e obbo Gammadaa olaanaa gamasaaniin, yaa’iin kun maqaa gaarii Itiyoophiyaa akkasumas Afriikaa guddisuuf waltajjii murteessaa ta’uu dubbataniiru. Dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa waa’ee qabiyyee uumuu, wa’ee ijaarsa seenessa Afriikaa fi waa’ee galmoota ajandaa 2063 ejjennoo ifaa akka qabatan godha jedhaniiru. Dhiibbaa uumtonni yaa’ii kanaaf biyyoota Afriikaa garagaraarraa filataman, qaqqabama miidiyaa hawaasaatiin qabanii fi maqaa gaarii Afriikaa guddisuuf gumaacha qabaniin madaalamanii kan filataman ta’uu mirkaneessaniiru.
.jpg)
Poolisiin Magaalaa Finfinnee Tajaajilasaa guddina Magaala waliin wal-simsiisee guddisuuf teekinooloojii ammayyaa fi humna namaa gahoome gurmeessuun hojiisaa cimsee itti fufeera
Nov 22, 2025 4550
Sadaasa 13/2018(TOI )-Poolisii Magaalaa Finfinnee Tajaajilasaa guddina magaala waliin wal-simsiisee guddisuuf Teekinooloojii Ammayyaa fi humna namaa gahoomeen hojii gurmeessuusaa cimsee itti fufuu Kantiibaan Bulchiinsa Magaala Finfinnee Adaanechi Abeebee ibsan. Qajeelchi Kolleejjii Poolisii Magaala Finfinnee yeroo jalqabaatiif humnasaan kaadimamtoota qodaaltota leenjise eebbisiiseera. Sirna eebbaa kanarratti Kantibaan Magaala Finfinnee Adaanechi Abeebee, Itti Aanaan Komishinar jeneraaliin Poolisii federaalaa Malaakuu Fantaa, Ajaajaa qajeelcha poolisii waliigalaa magaalaa Finfinnee Komishinar Geetuu Argaaw fi keessummoonni waamichi tassifameefii argamaniiru. Kantibaa Adaanech Abeebee wayita kana akka dubbatanitti, xiyyeeffannoo guddan Bulchinsichaa Dinagdee jiraattota magaalichaa ijaaruu fi jireenya hawaasummaa fooyyessuun misooma fulla’aa fi bulchiinsa gaarii, badhaadhina hunda galeessa mirkaneessuudha. Magaalittii jireenyaa fi hojiif kan mijatte akka taatuu fi dorgomaa idil-addunyaa fi filatamtuu, magaala konfiraansii taassisuuf bu’aa qabeessummaan hojiiwwan misoomaa eeggalamanii cimanii itti fufuu beeksisaniiru. Hojiiwwan misooma kunneen fulla’aa gochuuf nagaa fi tasgabbin mirkanaa’uun murteessaa fi dhimma ijoo ta’uu hubachiisaniiru. Gama Kanaan Qajeelchi Poolisii Magaala Finfinnee Nageenyaa fi tasgabbii magaalittii mirkaneessuuf hojiiwwan jijiiramaa hojjechaa jiru kan jajjabeeffamu ta’uu dubbataniiru. Qajeelchichi guddina magaalichatti argamaa jiru u’uureffachuun tajaajilasaa guddisuuf teekinooloojii ammayyaa fi humna namaa gahoomeen of gurmeessuun hojiisaa hojjechuu dubbataniiru. Kunis ergama poolisiif kenname sirnaan raawwachuuf kan isa dandeessisu ta’uu ibsaniiru. Gama Kanaan Qajeelchichi humna namaa gahoome horachuu dabalatee teekinoolojin of gurmeessuuf hojjechaa turuu mirkaneessaniiru. Qondaaltonni eebbifamtoonni nagaa fi tasgabbii magaalittii eegsisuuratti itti gaafatamummaa guddaa qabaachuusaanii kaasuun seeraa fi sirna magaala kabachiisuun kutannoon akka hojjetan hubachiisaniiru.