Waxabajjii 3/2018 (ENA): Dhiyeessii humnaa amanamaa fi itti fufiinsa qabu mirkaneessuuf humna aduu babal’isuu irratti xiyyeeffatamee hojjetamuu akka qabu Ministeerri Bishaanii fi Inarjii beeksise. Ministeerichi waltajjii marii madda anniisaa filannoo babal’isuu fi hirmaannaa qooda fudhattoota damichaa cimsuuf kaayyeffate magaalaa Adaamaatti gaggeessaa jira. Akka De’eetaan Ministeera Bishaanii fi Inarjii Dr. Injiinar Sulxaan Walii himanitti, Itiyoophiyaan dhiibbaa jijjiirama qilleensaa qolachuuf anniisaa haaromfamuu danda’u misoomsuuf ciminaan hojjechaa jirti jedhani. Misooma anniisaa bishaanii, aduu, qilleensaa fi ji’ooteermaaliif xiyyeeffannoon addaa kennamuu eeruun, yeroo ammaa dhiyeessiin humna ibsaa dhibbeentaa 96 humna elektirikii bishaanii irraa akka ta’e himaniiru. Dhiyeessii humnaa amanamaa fi itti fufiinsa qabu mirkaneessuuf misooma anniisaa aduu babal’isuun filannoo xiyyeeffannoo guddaadhaan hojjetamaa jiru ta’uu dubbataniiru. Misoomni anniisaa aduu filannoowwan misooma anniisaa haaromfamuu danda’an filannoo ta’an keessaa tokko ta’uu eeruun, misooma isaa keessatti damee dhuunfaa fi qooda fudhattoonni hirmaachisuuf bu’uuraalee fi hojmaatni seeraa diriiruu isaanii ibsaniiru. Qonnaan bulaa fi horsiisee bultoonni jallisii fi damee hojii adda addaa irratti haala itti fufiinsa qabuun akka hirmaatan gochuu keessatti misoomni anniisaa aduu furtuu fi gargaaraa ta’uu ibsaniiru. Aanaalee fi gandoota baadiyyaa sarara humna ibsaa guddicha irraa fagaatan humna ibsaa dhiyueessuu bira darbee bishaan dhugaatii qulqulluu dhiyeessuu fi misooma jallisii irratti hirmaachuudhaan bu’aa galmeessisaa jira jedhan.   Ministeera Bishaanii fi Inarjiitti Hogganaan Sagantaa Minigiriid Afrikaa ‘UNDP’ obbo Yimasilaal Tafarraa gama isaaniitiin dameen dhuunfaa misooma anniisaa aduu irratti hirmaachuu fi damicha walta’iinsaan guddisuuf haala mijataa uumuun barbaachisaa ta’uu ibsaniiru. Keessattuu bu’uuraalee seeraa irraa eegaluun haaromsi hojmaataa hedduun qophaa’uu isaas hubachiisuudhaan, dameen anniisaa damee invastimantii keessaa tokko ta’uu ibsaniiru. Akkasumas waldaaleen hojii gamtaa fi yuuniyeenonni tokko tokko keessumaa damee qonnaatiin misooma anniisaa aduu irratti hirmaachuu fi misooma jallisii qonnaa bal’aa gabaa irratti xiyyeeffatee fi dandeettii galii isaanii guddisu akka gaggeessan carraa kan uumu ta’uu ibsaniiru. Sagantaan kun waldaalee hojii gamtaa fi yuuniyeenota misooma anniisaa aduu irratti leenjii ijaarsa dandeettii kennuu qofa osoo hin taane, qabatamaan Hawaasaa, Somaalee fi Qellam Wallaggaatti hojiin socho’aa akka jiru ibsaniiru.   Biiroo Bishaanii fi Inarjii Naannoo Oromiyaatti Daarektarri Dhiyeessii Inarjii obbo Tasfaayee Sooressaa akka himanitti, Misooma anniisaa haaromfamuu danda’u babal’isuu irratti Ministeera Bishaanii fi Inarjii waliin walitti dhiyeenyaan hojjechaa jirra jedhani.   Keessattuu Godina Qeellam Wallaggaa Laaloo Qileetti misooma anniisaa aduu mini-giriid gaggeessuuf tumsaan hojjetamaa jira jedhan. Waldaalee hojii gamtaa fi yuuniyeenonni naannichaa misooma anniisaa aduu irratti akka hirmaatan leenjiin ijaarsa dandeettii kennamaa jiraachuus ibsaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #TOI

Waxabajjii 3/2018 (ENA): Naannoo Oromiyaatti xaa’oon biyyee kuntaalli miliyoona 4 ol qonna Gannaatiif kan oolu qonnaan bultootaaf raabsameera jedhe Biiroon Qonna Naannichaa. Daarektarri Komunikeeshinii Biirichaa obbo Indaashaaw Jamaanee ENAtti akka himanitti, naannichatti qonna Gannaatiin lafa heektaara miiliyoona 11.1 misoomsuun, oomisha callaa kuntaala miiliyoona 380 ol galmaan ga’uuf karoorfameera jedhani. Lafa waliigalaa qonna Gannaatiina heektaarri miiliyoona 8.9 mala qonnaa kilaastara fayyadamuun kan misoomu ta’uu eeraniiru. Naannichatti hanga ammaatti lafti heektaara miiliyoona 8 ol kan qotame yoo ta’u, kana keessaa heektaarri miiliyoona 2 fi kuma 823 ol midhaan gosa adda addaatiin kan uwwifame ta’uu eeraniiru. Yeroo oomishaatti galma karoorfame galmaan ga’uuf dhiyeessiin galteewwanii gaggeeffamaa akka jiru eeraniiru. Qonna Gannaan xaa’oo kuntaala miiliyoona 14 ol dhiyeessuuf karoorfame hojiitti galfamuu isaa eeruun, hanga ammaatti xaa’oon kuntaala miiliyoona 8 fi kuma 454 ol karaa waldaalee hojii gamtaa fi yuuniyeenotaan raabsamuu isaa eeraniiru. Xaa’oo waldaalee fi yuuniyeenii irraa argame kuntaalli miiliyoona 4 ol qonnaan bultootaaf raabsamuus ibsaniiru. Sanyii filatamaa kuntaala miiliyoona 2 ol karoorfame keessaa kuntaalli kuma 378 fi 426 naannolee naannichaa adda addaatti kan dhiyaate yoo ta’u, kana keessaa kuntaalli kuma 355 fi kuntaalli 73 qonnaan bultootaaf yeroon akka raabsame himaniiru. Haalli rooba amma naannicha keessa jiru gaarii waan ta’eef qonnaan bultoonni haala mijataa kana fayyadamuun qonna irratti dammaqinaan hirmaachaa jiraachuus hubachiisaniiru. Itti dabaluunis hoggantoonnii fi ogeeyyiin qonnaa naannoo irraa kaasee hanga sadarkaa gadiitti hordoffii cimaa fi deeggarsa ogummaa qonnaan bultootaaf taasisuun milkaa’ina Qonna Gannaatiif akka tumsan ibsaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #TOI

Waxabajjii 3/2018(ENA) : Naannoo Oromiyaatti inisheetiivii misooma qamadii jallisii Bonee irratti waggoota darban keessatti xiyyeeffannoo olaanaan hojjetamaa tureen, aadaan qonna biyya keenyaa waqtii Gannaa roobaa qofaan daangeffamee ture jijjiiramuun waqtiin hundi waqtii misoomaa; goleen Oromiyaa marti dirree misoomaa ta'aa dhufeera jedhan Pirezidaantii Itti Aanaa Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Awwaluu Abdii. Godinaalee Oromiyaa garaa garaa keessatti hojiin misoomaa qophii lafaatii hanga kunuunsaafi sassaabaatti xiyyeeffannoon itti kennamee hojjetamaa jiruun oomishaaf oomishtummaan dabaluun fayyadamummaa lammiilee mirkaneessuufi humni diinagdee biyyaa jabeessaa jira.   Bu'uuruma kanaan, guyyaa har'aa Pirezidaantii Itti Aanaa Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Awwaluu Abdii Godina Shawaa Kaabaa Aanaa Qimbibiitti sassaabbiin oomisha qamadii jallisii Bonee eegalchiisaniiru. Mootummaan naannoo Oromiyaa bu'uura yaadama ida'amuu hojirra oolchuuf inisheetiivii misiima qamadii jallisii Boneetiin, birmadummaa biyyaa guutuu taasisuuf, wabii miidhaan nyaataa mirkaneessuun oomishaafi oomishtummaatti humna horuun murteessaa ta'uu ibsaniiru. Makaanaayzeeshiniitti fayyadamuun tiraaktaraan qotuu fi kompaaynaraan sassaabuun fayyadamummaa lammiilee mirkaneessuu bira darbee diinagdee biyyaatti cimsaa jira jedhani. Hojiin misooma qamadii Bonee jallisiin misoomaa jiru, oomisha alaa galu bakka buusuu,alaa galchii xiqqeessuu fi carraa hojii bal'aa uumaa jiraachuu ibsaniiru.   Naannoon Oromiyaa badhaadhina maatii fi biyyaa mirkaneessuuf xiiqiin hojjechaa jiraachuu eeruun,misooma baadiyaa bu'uurarraa cimsuuf walitti hidhamiinsa kilaastaraa babal'isuu,galtee qonnaa cimsuu,itti fayyadama teeknoolojii dabaluun oomishni qulqullina qabu argamaa jraachuu himaniiru. Godinni Shawaa Kaabaa fakkeenya badhaadhinaa ta'aa dhufuu kan eeran obbo Awwaluun Godinichatti aadaan tiraaktaraan qotuu fi kompaaynaraan midhaan sassaabuu aadeffatamaa dhufuu ibsaniiru.   Godinichaatti qamadiin jallisii Boneetiin lafa hektaara kuma 250 ol irratti jallisiin misoomaa jiraachuu ibsaniiru. Kanarraatiis callaan kuntaalli miiliyoona 9.2 ol kan eegamu ta'uu eeraniiru jechuun Biiroon Komunikeeshinii Oromiyaa gabaaseera. #ENA_Afaan_Oromoo #TOI

Waxabajjii 3/2018 (ENA): Gaaffiin abbummaa hula galaanaa Itiyoophiyaa, nageenya naannoo mirkaneessuun tumsa irratti kan hundaa’e guddina waloo akka uumu ibsani Miseensi Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa fi hayyuun. Itiyoophiyaan waggoota kurnan sadii dura buufata galaanaa fi qarqara galaanaa addunyaa waliin wal ishee qunnamsiisu akka qabdu turte seenaa keessatti mirkanaa’eera. Itti aanaan dura taa’aa koree dhaabbii hariiroo alaa fi dhimmoota nageenyaa mana maree bakka bu’oota ummataa Dr. Faatihii Maahdii ENA’tti akka himanitti,shirri abbummaa buufata galaanaa Itiyoophiyaa irratti raawwatame kan nama gaabbisiisu dha jedhani. Jijjiirama biyyaalessaa Itiyoophiyaan booda gaaffiin abbummaa buufata galaanaa ka’uun isaa tumsa guddina dinagdee ariifataa, guddina baay’ina ummataa fi yaaddoo nageenyaa furuu danda’u horachuu irraa kan madde ta’uu ibsaniiru. Jijjiiramni biyyaalessaa kun abbummaa seenaa, haqa qabeessa, seeraa fi teessuma lafaa buufata galaanaa waggoota dheeraaf onnee ummataa keessa dhokatee ture irratti iftoomina uumeera jedhan. Itiyoophiyaan abbummaan buufata galaanaa kanaa qajeeltoowwan karaa nagaa, seeraa fi faayidaa waloo hordofuun dhiyaachuu isheetiinis fudhatama sadarkaa idil-addunyaa fi sababa qabeessummaa ishee guddiseera jechuun ibsaniiru. Dabalataanis nageenyi naannoo, waliigalteewwan idil-addunyaa, akkasumas dandeettiin marii dippilomaasii qorannoo irratti hundaa’e cimsuun gaaffii kanaaf deebii kennuu akka qabu gorsaniiru. Lammiileen Itiyoophiyaan abbummaa buufata galaanaa kana irratti qaban filannoo adda addaa hawaasa addunyaa biratti akka hubatamu gochuun faayidaa biyyaalessaa eeguun barbaachisaa ta’uu kaasaniiru. Abbummaan buufata galaanaa Itiyoophiyaa tumsa nagaa fi tasgabbii naannoo mirkaneessu, guddinaa fi fayyadamummaa waliinii mirkaneessu kan uumu ta’uu eeraniiru. Kolleejjii Raayyaa Ittisaa Itiyoophiyaatti qorataa fi barsiisaa kan ta’an Piroofeesar Ayyalaa Bakarii gama isaaniitiin akka himanitti, qaroominnii fi birmadummaan Itiyoophiyaa durii abbummaa buufata galaanaa waliin walitti hidhata guddaa qaba jedhani. Itiyoophiyaan seenaa, seeraa, teessuma lafaa fi uumamaan abbummaan buufata galaanaa galaana Diimaa, Galoo Galaana Edan fi Galaana Hindii waliinis walitti hidhamee akka ture yaadachiisaniiru. Waggoota kurnan sadii dura gaaffiin abbummaa buufata galaanaa Itiyoophiyaa ukkaamfamee ture, wayita ammaa qaroominaa fi birmadummaa ishee waliin walitti araarsuuf ajandaa biyyaalessaa ta’ee ka’uun isaa barbaachisaadha jedhaniiru. #ENA_Afaan_Oromoo #TOI