ENA - ENA Afaan Oromoo
Tamsaasa Kallatti:
Angafoota Oduu
Atileet Yoomiif Qajeelchaan seenaa addunyaa keessatti raawwatamee kan hin beekneen injifannoo galmeesse
Aug 23, 2026 102
Hagayya 17/2018(ENA): Atileet Yoomiif Qajeelchaa fiigicha walakkaa Maaraatoonii Arjeentinaa Boonoosaayirasitti gaggeeffame daqiiqaa 56:51'n xumuruun seenaa Atileetiksii addunyaa keessatti argamee hin beekne galmeesse. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Ijaarsi hospitaalota ammayyaa damee dhuunfaatiin misooma fayyaa magaalichaa fi babal'ina turizimii yaalaa keessatti gumaacha olaanaa taasisaa jira - Kantiibaan Adaanech Abebe
Aug 23, 2026 132
Hagayya 17/2018 (ENA): Ijaarsi hospitaalota ammayyaa hedduu damee dhuunfaatiin misooma fayyaa magaalichaa fi babal’ina turizimii yaalaa keessatti gumaacha olaanaa taasisaa jira jedhan kantiibaan magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee. Kantiibaan Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanech Abeebee Hospitaala Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii tajaajilaaf banaa taasisuu ibsaniiru. Kantiibaa Adaanech ergaa miidiyaa hawaasaa isaaniin dabarsaniin Hospitaala Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii hojii eegalchiisuu ibsuun baga gammaddan,baga gammadne jedhaniiru. Hojiin Magaalaa Finfinnee giddu gala turizimii fayyaa taasisuu mootummaa qofaan kan galma gahu osoo hin taane damee invastimantiifi dhaabbilee dhuunfaatiinis xiyyeeffannoo kennuun akka barbaachiisu Hospitaalli Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii har’a eebbifamuun tajaajilaaf banaa tahe kun ragaa tokko tahuu hubachiisaniiru. Kantiibaa Adaanech Hospitaalli Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii amma tajaajilaaf banaa tahe Hospitaala Ispeeshaalaayizdii Laaftootti aane sadarkaa 2ffaa PET-CT Scan CAT Lab qabu yoo ta’u, teeknoloojiiwwan ammayyaa biroo guutummaatti kan qabate giddu gala fayyaa guddaadha jedhaniiru. Misoomni Invastimantii damee fayyaa irratti taasifamu bu’aan isaa hundaa ol waan ta’eef, dhaabbilee fayyaa fi hospitaalota akkanaa damee fayyaarratti hojjetaniif deeggarsa keenya cimsinee itti fufna jedhaniiru Aadde Adaanech. Kantiibaan Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanech Abeebee ergaa toora miidiyaa hawaasaa isaaniin dabarsaniin Hundeessaafi Hogganaa Hospitaala Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii Dr. Imaan Abdulrahmaan fi maatii isaanii misooma lubbuu baraaruurratti xiyyeeffachuun hojjetaniif galata dhiyeessaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Dhimmoota biyyaalessaa mariidhaan hiikuuf tattaaffiin taasifamu seenaa Itiyoophiyaa keessatti taatee guddaadha
Aug 23, 2026 99
Hagayya 17/2018 (ENA) : Dhimma biyyaalessaa mariidhaan hiikuuf tattaaffiin taasifamu seenaa Itiyoophiyaa keessatti taatee guddaadha jedhani Abbootiin amantaa fi maanguddoonni Godina Wallaggaa Lixaa ENAtti himan. Lammiileen Itiyoophiyaa duudhaa bara dheeraa waldhabdee hiikuu, araaraa fi mariitiin furuu kan qaban yoo ta’u, beekumsa mandhalee kan qaban ta’uu ibsaniiru. Adeemsi marii seena qabeessa kun wal amantaa paartilee siyaasaa fi ummata gidduu jiru cimsuun, imala jijjiiramaa fi misoomaa biyyattii saffisiisuuf dandeettii haaraa kan uumu ta’uun ni amanama. Yaada isaanii ENAtti kan himan Abbaan amantaa Wallagga Lixaa Hajii Tamaam Boonsaa akka himanitti, sadarkaa hawaasaa hunda hirmaachisuun rakkoolee mudatan mariidhaan hiikuuf tattaaffiin itti fufee jiru biyya dhaloota dhufuuf mijatu dabarsuu keessatti gahee olaanaa qaba jedhan. Mariin Biyyaalessaa kuni wal dhabdee yeroo dheeraaf ture furuuf gargaara jedhaniiru. Abbaan Gadaa Biraanuu Ayyaanaa gama isaaniitiin akka himanitti, Waldhabdeewwan darban mariin hiikuuf tattaaffiin taasifamaa jiru paartilee siyaasaa fi ummata jidduutti wal amantaa uumaa jira jedhan. Duudhaan bara dheeraa rakkoolee jidduu seenummaa fi mariitiin furuu jiraachuun milkaa’ina marii kanaaf bu’uura guddaa ta’uu ibsuun, mariin kun muuxannoo kana eeguuf gahee olaanaa akka taphatu ibsaniiru. Mariin kun garaagarummaa siyaasaa yeroo dheeraaf turee fi dhimmoota hawaasummaa furmaata hin arganne hiikuuf ga’ee guddaa akka qabu kan himan immoo Abbaa Gadaa Waaqgaarii Oljirraa dha. Kunis dhaloota itti aanuuf rakkoolee mariin hiikuu fi waldhabdee uumaman furuuf marii filannoo jalqabaa taasisuu irratti muuxannoo kan kennu ta’uu ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Piriimer Liigii bara kanaan har’a Maanchister Siitii fi Liverpuul ni taphatu
Aug 23, 2026 121
Hagayya 17, 2018 (ENA) : Maanchister Siitii fi Liverpuul leenjistoota haaraa jalatti tapha jalqabaa Piriimer liigii bara kanaa har’a ni taphatu. Maanchister Siitiin leenjisaa duraanii Cheelsii Eenzoo Maareeskaan durfamuun, sa’aatii 10:00 irratti Boornimaawuz waliin ni morkata. Gama biraatiin, leenjisaa Arnee Islot waggoota lamaaf tajaajila irraa adda ba’uun, Aandoonii Iraa’oolaa kan muude Liverpuul gara Seenti Jeemsi Paarkitti imaluun Niwukaasil waliin sa’aatii 12:30 irratti taphata. Akkasumas, Biraayitaniifi Aston Viilaan sa’aatii 10:00 irraa eegalee ni taphatu. Tapha Piriimer Liigii Ingilaand Jimaata darbe eegale kana irratti dorgommii cimaan mul’achaa jira. Shaampiyooniin bara darbee Arseenal, morkataa isaa mo’achuun injifannoon jalqabeera. Maanchister Yuunaayitid ammaa Hal Siitiin galchii 2fi 0 injifatameera. Dabalataanis, Evertan Kiristaal Paalaasiin galchii 2–0, Ipiswiich Taawon Sundarlaandiin 2–1, Bireentifoord Tootenaamiin 3–0, akkasumas Liids Yuunaayitid Nooteengaam Foorestiin galchii 1–0 mo’ataniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Yaa’ii marii Biyya cimaa ijaaruuf bu'uura kaa'e.
Aug 23, 2026 142
Yaa’iin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa Biyya cimaa fi dhaloota mariitti amanu ijaaruuf bu’uura kan kaa’e ta’uu mari’attoonni adda addaa ibsaniiru. Walgahiin xumuraa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa kan Adoolessa 8, 2018 irraa eegalee Giddugala Walgahii Idil Addunyaa Addis konveenshiniitti gaggeeffamaa ture kaleessa sagantaa cufinsaan xumurameera. Mari’attoonni yaada isaanii ENA’f kennanis yaa’ichi yaada adda addaa walitti qabuun dhaloota haaraa fi ijaarsa biyyaaf bu’uura kaa’uuf carraa kan uume ta’uu ibsaniiru. Mari’attoota keessaa Ayinaalem Muunaan yaa’ichi waltajjii yaadota rakkoo durii fi waliigaltee dhabuu hiikuu danda’an kan itt argame ta’uu ibsani. Konfiraansii kanarratti hirmaachuu isaaniitti gammaduu ibsuun, konfiraansichi mootummaa cimaa ijaaruuf murteessaadha jedhan. Mar’ataan kan biraa obbo Ayyuu Katamaa marii biyyaalessaan yaadota dhaloota dhufuuf bu’uura ta’an irratti marii gadi fageenyaa gaggeessuun rakkoo furuuf furmaata ijoo ta’uu ibsaniiru. Mari’ataan biraan obbo Fayisal Jibriil gama isaaniin, mariin biyyaalessaa kun hunda kan hammate ta’uu ibsuun, kunis biyya cimtuu fi dhaloota mariitti amanu ijaaruuf bu’uura kaa’eera jedhan. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Kan mul'ate
Atileet Yoomiif Qajeelchaan seenaa addunyaa keessatti raawwatamee kan hin beekneen injifannoo galmeesse
Aug 23, 2026 102
Hagayya 17/2018(ENA): Atileet Yoomiif Qajeelchaa fiigicha walakkaa Maaraatoonii Arjeentinaa Boonoosaayirasitti gaggeeffame daqiiqaa 56:51'n xumuruun seenaa Atileetiksii addunyaa keessatti argamee hin beekne galmeesse. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Ijaarsi hospitaalota ammayyaa damee dhuunfaatiin misooma fayyaa magaalichaa fi babal'ina turizimii yaalaa keessatti gumaacha olaanaa taasisaa jira - Kantiibaan Adaanech Abebe
Aug 23, 2026 132
Hagayya 17/2018 (ENA): Ijaarsi hospitaalota ammayyaa hedduu damee dhuunfaatiin misooma fayyaa magaalichaa fi babal’ina turizimii yaalaa keessatti gumaacha olaanaa taasisaa jira jedhan kantiibaan magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee. Kantiibaan Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanech Abeebee Hospitaala Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii tajaajilaaf banaa taasisuu ibsaniiru. Kantiibaa Adaanech ergaa miidiyaa hawaasaa isaaniin dabarsaniin Hospitaala Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii hojii eegalchiisuu ibsuun baga gammaddan,baga gammadne jedhaniiru. Hojiin Magaalaa Finfinnee giddu gala turizimii fayyaa taasisuu mootummaa qofaan kan galma gahu osoo hin taane damee invastimantiifi dhaabbilee dhuunfaatiinis xiyyeeffannoo kennuun akka barbaachiisu Hospitaalli Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii har’a eebbifamuun tajaajilaaf banaa tahe kun ragaa tokko tahuu hubachiisaniiru. Kantiibaa Adaanech Hospitaalli Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii amma tajaajilaaf banaa tahe Hospitaala Ispeeshaalaayizdii Laaftootti aane sadarkaa 2ffaa PET-CT Scan CAT Lab qabu yoo ta’u, teeknoloojiiwwan ammayyaa biroo guutummaatti kan qabate giddu gala fayyaa guddaadha jedhaniiru. Misoomni Invastimantii damee fayyaa irratti taasifamu bu’aan isaa hundaa ol waan ta’eef, dhaabbilee fayyaa fi hospitaalota akkanaa damee fayyaarratti hojjetaniif deeggarsa keenya cimsinee itti fufna jedhaniiru Aadde Adaanech. Kantiibaan Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanech Abeebee ergaa toora miidiyaa hawaasaa isaaniin dabarsaniin Hundeessaafi Hogganaa Hospitaala Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii Dr. Imaan Abdulrahmaan fi maatii isaanii misooma lubbuu baraaruurratti xiyyeeffachuun hojjetaniif galata dhiyeessaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Dhimmoota biyyaalessaa mariidhaan hiikuuf tattaaffiin taasifamu seenaa Itiyoophiyaa keessatti taatee guddaadha
Aug 23, 2026 99
Hagayya 17/2018 (ENA) : Dhimma biyyaalessaa mariidhaan hiikuuf tattaaffiin taasifamu seenaa Itiyoophiyaa keessatti taatee guddaadha jedhani Abbootiin amantaa fi maanguddoonni Godina Wallaggaa Lixaa ENAtti himan. Lammiileen Itiyoophiyaa duudhaa bara dheeraa waldhabdee hiikuu, araaraa fi mariitiin furuu kan qaban yoo ta’u, beekumsa mandhalee kan qaban ta’uu ibsaniiru. Adeemsi marii seena qabeessa kun wal amantaa paartilee siyaasaa fi ummata gidduu jiru cimsuun, imala jijjiiramaa fi misoomaa biyyattii saffisiisuuf dandeettii haaraa kan uumu ta’uun ni amanama. Yaada isaanii ENAtti kan himan Abbaan amantaa Wallagga Lixaa Hajii Tamaam Boonsaa akka himanitti, sadarkaa hawaasaa hunda hirmaachisuun rakkoolee mudatan mariidhaan hiikuuf tattaaffiin itti fufee jiru biyya dhaloota dhufuuf mijatu dabarsuu keessatti gahee olaanaa qaba jedhan. Mariin Biyyaalessaa kuni wal dhabdee yeroo dheeraaf ture furuuf gargaara jedhaniiru. Abbaan Gadaa Biraanuu Ayyaanaa gama isaaniitiin akka himanitti, Waldhabdeewwan darban mariin hiikuuf tattaaffiin taasifamaa jiru paartilee siyaasaa fi ummata jidduutti wal amantaa uumaa jira jedhan. Duudhaan bara dheeraa rakkoolee jidduu seenummaa fi mariitiin furuu jiraachuun milkaa’ina marii kanaaf bu’uura guddaa ta’uu ibsuun, mariin kun muuxannoo kana eeguuf gahee olaanaa akka taphatu ibsaniiru. Mariin kun garaagarummaa siyaasaa yeroo dheeraaf turee fi dhimmoota hawaasummaa furmaata hin arganne hiikuuf ga’ee guddaa akka qabu kan himan immoo Abbaa Gadaa Waaqgaarii Oljirraa dha. Kunis dhaloota itti aanuuf rakkoolee mariin hiikuu fi waldhabdee uumaman furuuf marii filannoo jalqabaa taasisuu irratti muuxannoo kan kennu ta’uu ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Piriimer Liigii bara kanaan har’a Maanchister Siitii fi Liverpuul ni taphatu
Aug 23, 2026 121
Hagayya 17, 2018 (ENA) : Maanchister Siitii fi Liverpuul leenjistoota haaraa jalatti tapha jalqabaa Piriimer liigii bara kanaa har’a ni taphatu. Maanchister Siitiin leenjisaa duraanii Cheelsii Eenzoo Maareeskaan durfamuun, sa’aatii 10:00 irratti Boornimaawuz waliin ni morkata. Gama biraatiin, leenjisaa Arnee Islot waggoota lamaaf tajaajila irraa adda ba’uun, Aandoonii Iraa’oolaa kan muude Liverpuul gara Seenti Jeemsi Paarkitti imaluun Niwukaasil waliin sa’aatii 12:30 irratti taphata. Akkasumas, Biraayitaniifi Aston Viilaan sa’aatii 10:00 irraa eegalee ni taphatu. Tapha Piriimer Liigii Ingilaand Jimaata darbe eegale kana irratti dorgommii cimaan mul’achaa jira. Shaampiyooniin bara darbee Arseenal, morkataa isaa mo’achuun injifannoon jalqabeera. Maanchister Yuunaayitid ammaa Hal Siitiin galchii 2fi 0 injifatameera. Dabalataanis, Evertan Kiristaal Paalaasiin galchii 2–0, Ipiswiich Taawon Sundarlaandiin 2–1, Bireentifoord Tootenaamiin 3–0, akkasumas Liids Yuunaayitid Nooteengaam Foorestiin galchii 1–0 mo’ataniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Yaa’ii marii Biyya cimaa ijaaruuf bu'uura kaa'e.
Aug 23, 2026 142
Yaa’iin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa Biyya cimaa fi dhaloota mariitti amanu ijaaruuf bu’uura kan kaa’e ta’uu mari’attoonni adda addaa ibsaniiru. Walgahiin xumuraa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa kan Adoolessa 8, 2018 irraa eegalee Giddugala Walgahii Idil Addunyaa Addis konveenshiniitti gaggeeffamaa ture kaleessa sagantaa cufinsaan xumurameera. Mari’attoonni yaada isaanii ENA’f kennanis yaa’ichi yaada adda addaa walitti qabuun dhaloota haaraa fi ijaarsa biyyaaf bu’uura kaa’uuf carraa kan uume ta’uu ibsaniiru. Mari’attoota keessaa Ayinaalem Muunaan yaa’ichi waltajjii yaadota rakkoo durii fi waliigaltee dhabuu hiikuu danda’an kan itt argame ta’uu ibsani. Konfiraansii kanarratti hirmaachuu isaaniitti gammaduu ibsuun, konfiraansichi mootummaa cimaa ijaaruuf murteessaadha jedhan. Mar’ataan kan biraa obbo Ayyuu Katamaa marii biyyaalessaan yaadota dhaloota dhufuuf bu’uura ta’an irratti marii gadi fageenyaa gaggeessuun rakkoo furuuf furmaata ijoo ta’uu ibsaniiru. Mari’ataan biraan obbo Fayisal Jibriil gama isaaniin, mariin biyyaalessaa kun hunda kan hammate ta’uu ibsuun, kunis biyya cimtuu fi dhaloota mariitti amanu ijaaruuf bu’uura kaa’eera jedhan. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasa
Marichi milkaa’inaan xumurameera – Komishinicha
Aug 22, 2026 454
Hagayya 16/2018(ENA)- Yaa’iin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa Adoolessa 8 bara 2018 eegalame marii torbeewwaniif gaggeeffameen booda guyyaa har’aa milkaa’inaan xumuramuusaa komishiniin marii biyyaalessaa beeksise. Itti aantuun komishinarii olaanaa komishinichaa Hiirut Gabrasillaasee yaa’ichi xumuramuu iilaalchisuun ibsa miidiyaaleef kennaniin Itiyoophiyaanonni kuma 4 waltajjii seena qabeessa kanarratti walitti dhufuudhaan ajandaawwan biyyaalessaa ijoo ta’an saddet irratti mari’achaa turuusaanii yaadachiisaniiru. Dhumarrattis mari’attoonni yaada furmaataa waldhabdeewwan bara dheeraaf turaniif furmaata ta’an qindeessanii komishinichaaf kennuusaanii dabalanii ibsaniiru. Adeemsa Kanaan mari’atoonni dhimmoota tokko tokko irratti salphaatti walii galaa, dhimmoota tokko tokko irratti ammoo yeroo fudhatanii marii cimaa taasisuudhaan dhumarrattis dhimmoota hedduurratti walii galuusaanii dubbataniiru. Komishinichi adeemsicha yemmuu hordofu waltajjiiwwan marichaa hundi wal dhaaggeeffachuun, wal kabajuunii fi wal danda’uun raawwatamaa akka ture mirkaneessuun akka danda’ame itti aantuun komishinarii olaanaa Hiirut dubbataniiru. Kaayyoon marii biyyaalessaa qaamoleen qooda fudhattootaa garaagarummaa qaban mari’atanii walii galtee uumuudhaan fuulduratti waliin tarkaanfachuuf carraa uumuu akka ta’e dubbataniiru. Mariin biyyaalessaa mo’aa fi mo’atamaa adda baasuu miti kan jedhan itti aantuun komishinara olaanaa Hiirut, adeemsi kun dorgommii gamni tokko mo’atamee gamni biraa itti mo’atu miti jedhaniiru. Akka ibsa itti aantuu komishinara olaanaa Hiirutitti marii Kanaan Itiyoophiyaanonni wal baraniiru, hariiroo cimaa uumaniiru, ilaalchota garagaraa dhaggeeffataniiru, akkasumas qormaatilee biyya keenyaa ilaalchisee yaada wal jijjiiraniiru, dhumarrattis walii galteerra gahaniiru. Yaa’iin marii biyyaalessaa kun garaagarummaa Itiyoophiyaan akka biyyaatti qabdu mariin furuu akka dandeessu kan itti agarsiifte boqonnaa seena qabeessadha jechuun dubbataniiru. Milkaa’ina yaa’ii marii biyyaalessaa Itiyoophiyaaf qaamota gumaacha taasisan hunda maqaa komishinichaan galateeffataniiru itti aantuun komishinara olaanaa.
.jpg)
"Izzichi ergama ummataa fi biyyarraa kennamuuf kamiyyuu kan kaleessaatiin olitti raawwachuuf qophaa’eera-Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa
Aug 22, 2026 337
Ajajaan olaanaa izzii duulota addaa Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa kana kan ibsan, Izzichi leenjifamtoota komaandoo koorsii ‘Tsinaat’ marsaa 45ffaa wiirtuu leenjii Bilaatteetti hordofaa turan wayita eebbisiisettidha. Ajajaan olaanaa kun sagantaa eebbaarratti akka dubbatanitti, izziin duulota addaa qophii loltummaa fi dandeettii raawwachiisummaasaa sadarkaa olaanaatti guddisaa jira. Izzichi “bakkaa fi yeroo barbaachisetti, dirqama mootummaa, ummataa fi dhaabbata keenyarraa nuuf kennamu kamiyyuu kan kaleessaa caalaa raawwachuuf kan diinonni tilmaamaniin olitti qophoofneerra” jedhaniiru. Izziin duulota addaa erga hundeeffamee kaasee dirqamoota biyyaalessaa gurguddoo hunda ga’umsa olaanaatiin raawwachaa kan dhufe humna cimaa ta’uusaa kan ibsan Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa, Izzichi yeroo fi haala rakkisaa keessatti adda durummaadhaan biyyaa fi ummatasaa bala itti aggaamamerraa baraaruusaa dubbataniiru. Izzichi har’as seenaasaa eegsisee imaluu fi dirqama biyyaaf caalaa of qopheessuuf, karaa yeroon gaafatuun humoota addaa Itiyoophiyaa madaalan sadarkaa olaanaatti ga’oomsaa fi humnasaa cimsachaa akka jiru dubbataniiru.
Mariin Biyyaalessaa Itoophiyaa Afrikaanotaaf Fakkeenya Kan Ta’udha – Oliseeguun Obosaanjoo
Aug 22, 2026 267
Hagayya 16/2018 (ENA) – Mariin Biyyaalessaa Itoophiyaa Afrikaaf fakkeenya guddaa ta’uu danda’a jechuun Pirezidaantii Naayijeeriyaa duraanii fi Ergamaan Addaa Gamtaa Afrikaa Gaanfa Afrikaaf, Oliseeguun Obosaanjoo, ibsan. Sagantaan Cufiinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveenshinii Idil-Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Pirezidaantiin duraanii Naayijeeriyaa fi Ergamaan Addaa Gamtaa Afrikaa Gaanfa Afrikaa, Oliseeguun Obosaanjoo, Yaa’iin Marii Biyyaalessaa Itoophiyaa milkaa’inaan xumuramuu ibsaniiru. Yaa’iin kun milkaa’inaan akka xumuramuuf gumaacha kan taasisan qaamolee hundaaf baga gammaddan jechuun ergaa dabarsaniiru. Mariin Biyyaalessaa nageenya waaraa fiduuf kan dandeessisu ta’uu eeruun, adeemsi kun seenaa keessatti iddoo guddaa kan qabu ta’uu ibsaniiru. Mariin Biyyaalessaa hammataa fi hirmaachisaa ta’e kun Afrikaaf fakkeenya gaarii ta’uu danda’a jedhaniiru. Itoophiyaanonni nageenya fiduuf walitti dhufanii mari’achuu fi waliigaltee irra ga’uuf filannoon taasisan kun kan dinqisiifamu ta’uu dubbataniiru. Yeroon mariif kennamu kamiyyuu, miidhaa walitti bu’iinsaa fi waraanni fidu waliin yoo madaalamu, gahee olaanaa fi hin-madaalamne qaba jedhaniiru. Mariin Biyyaalessaa kun Itoophiyaa keessatti nageenyi akka mirkanaa’u, akkasumas misoomaa fi badhaadhinni akka mirkanaa’uuf bu’uura gaarii kan kaa’u ta’uu ibsaniiru.
.jpg)
Yaa’iin Marii Biyyaalessaa Hojii seenaaqabeessa Itoophiyaa cimsudha - Pirezidaant Taayyee AtsqaSillaasee
Aug 22, 2026 223
Hagayya 16/2018 (ENA):Yaa’iin Marii Biyyaalessaa Hojii seenaaqabeessa Itoophiyaa cimsu ta’uusaa Pirezidaant Taayyee AtsqaSillaasee ibsaniru. Sagantaan cufinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveeshinii Idil-Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Pirezidaanti Taayyee Atsiqasillaasee Hirmaattota yaa’ii marii biyyaalessaa walii gala uummata miiliyoonotaan bakka bu’uun aantummaa uummataa qabatnii hojjechaa turuusaaniif galateeffataniiru. Sagantaan cufiinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveeshinii Idil-Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Mariin kun sababa irratti kan hunda'e, iftoomina kana qabuu, akkasumas ida’amuu fi kabaja Itoophiyummaan kan gggeeffame ta'uu dubbataniiru. Yaa’iin Marii Biyyaaleessaa hedduumminni Itoophiyaa caalaatti kan itti mul'ate ta’uu isaa ibsaniiru. Mariin Biyyaaleessaa aadaa durii Itoophiyaa ta'us, lafa irratti bu'ee caasaa qabaatee akka gaggeeffamu kan taasisan Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad galateeffataniiru. Yaa’iin Marii Biyyaaleessaa Itoophiyaa cimsuuf adeemsa seenaqabeessa ta'uu pirezidaantichi ibsaniiru. Mariin kun miira tasgabbaa'aan dhimmoota biyyaa irratti mari'achuudhaan furmaata waaraa fiduuf aadaa haaraa kan uume ta'uu dubbataniiru.
“Raayyaan ittisa biyyaa gaachana Itiyoophiyaati!” Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa
Aug 22, 2026 266
Wiirtuun leenjii Izzii duulota addaa “komaandoo bu’uraa Koorsii Tsinaat” yeroo 45ffaaf leenjise har’a ebbisiiseera. Itaamaajoor shuumiin humnoota waraanaa waliigalaa Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa sagantaa eebbaarratti keessumaa ta’uun argamanii ergaa dabarsaniin, raayyaan ittisaa gaachana Itiyoophiyaati jedhaniiru. “Qawween ergamtoota alagaa biyya diiga” kan jedhan Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa nuyi garuu hojjechaa kan jirru finxaaleyyii fi jeeqxota biyya diiguuf wixxifatan qolachuudha jedhaniiru. Humni qilleensarraa bu’uu fi komaandoon ga’umsa qaamaan, cichoominaa fi beekumsa loltuu olaanaa qabuun humna kallattii waraanaa jijjiiru waan ta’eef weerartoota keesaa fi alaa aggaamanii fi walitti bu’iinsa qolachuudhaan qormaatilee namtolchee fi uumamaa keessa darbee imaanaa biyyaalessaa ga’umsaan ba’achuusaa ibsaniiru. Itiyoophiyaanonni roobni summii samiirraa osoo itti roobuu biyya albee fi dimotforiidhaan waraananii nuuf dabarsan har’a meeshaa waraanaa argannoo teeknooloojii hidhannee kasaaraa namaa hir’ifnee humna guddaan bara waraannurratti argaman. Waadaa gootota Sanaa eeguu fi faayidaa biyyaalessaa biyyaa kabachiisuuf har’allee qophoofneerra kan jedhan Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaan warri har’a eebbifamtan ammam ciniinnatanii leenjiisaanii akka xumuran agarsiisa taasifamerraa hubachuusaanii kaasaniiru. Leenjiin komaandoo salphaarraa gara ulfaataatti ulfaataarraa gara walxaxaatti kan cehuu fi adeemsa cehumsa loltuurraa gara loltuu ga’oomaatti akkuma maqaasaanii cichoominaan cehanii ergama biyyii fi ummannisaanii kenneef kutannoon bahachuu akka qaban imaanaa kennaniiruuf. Itaamaajoor shuumiin humnoota waraanaa waliigalaa Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa dabalatee, itti aanaan Itaamaajiio shuumiin waliigalaa Jeneraal Ababaawu Taaddasaa, itti gaafatamaan hoggansa dhukaasaa ittisaa Jeneraal Alamisheet Daggifee, hogganaan qajeelcha olaanaa leenjii ittisaa Jeneraal Yimar Mokonnon, hogganaan qajeelcha olaanaa Maandisa ittisaa Jeneraal Dastaa Aab, Kantiibaan magaalaa Hawaasaa obbo Xiraatuu Bayyanaa, ajajaan izzii duulota addaa Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa, itti aanaan pirezidaantii naannolee qondaaltonni Jeneraalaa keessummoonni waamaman sagantaa eebbaarratti argamaniiru.
Mariin biyyaalessaa gaggeefamaa ture yaada hirmaattota hundaa kan keessummeessedha - Hiruut GabraSillaasee
Aug 22, 2026 263
Hagayya 16/2018 (ENA): Mariin biyyaalessaa gaggeefamaa ture yaada hirmaattota hundaa bilisaan kan keessummeesse ta’uu Itti Aantuun Komishinaara Olaanaa Komishinii Marii Biyyaalessaa Itoophiyaa- Hiruut GabraSillaasee ibsaniiru. Hirmaattonni Yaa’ii Marii Biyyaalessaa walii gala irratti argaman kuma afur qabxiilee ijoo saddeet dhiyaatan irratti marii bal’aa gaggeessuu isaanii ibsaniru. Marii biyyaalessaa gaggeefamaa turerratti falmiin yaadaa gaggeeffamaamuun walii galteerra ga’amuusaa ibsaniiru. Marichaan yaada adda addaa dhihaatanii gara yaada waliinii tokkootti dhufuun akka danda'ame eeraniiru. Sirna Cufiinsa Yaa'ii Marii Biyyaalessaa Itoophiyaa Giddugala Konveenshinii Idil Addisitti gaggeeffamaa jirurratti keessummoonni afeerraan taassifameef argamaniiru. Yaa’iin Marii Biyyaalessaa walii galaa Adoolessa 8 bara 2018 irraa eegalee Giddugala Konvenshinii Addisitti gaggeeffamaa turunsaa ni yaadatama
Itoophiyaanootni Yoo mariyanne furmaata hin dhabnu kan jedhu qabatamaan agarsiisineerra- Komishinara olaanaa Piroofesar Masfin Ari’aayaa
Aug 22, 2026 240
Itoophiyaanootni Yoo mariyannee furmaata hin dhabnu kan jedhu qabatamaan agarsiisinerra jedhan Komishinara olaanaa Piroofesar Masfin Ari’ayaa. Sagantaan cuufiinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa, Giddugala Konveenshinii Idil addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Komishinarri olaanaa Komishinii Marii Biyyaalessaa Piroofesar Masfin Ar’ayaan Yoo mari’anne furmaata hin dhabnu kan jedhu qabatamaan agarsiisneerra jedhan. Piroofesar Masfin akka jedhanitti, hirmaatoota biyyattii guutuu irraa walitti babbahan kuma 4 ol bakka tokkotti walitti fiduun mari’achuun seenaa keessatti taatee guddaadha. Garaagarummaa fi rakkoo keenya karaa marii furuuf tattaaffii taasisne kan nama gammachiisudha jedhan. Marii biyyaalessaa kana irraa waan baranne keessaa inni guddaan, Itoophiyaanonni yeroo waliin taa’anii mari’atan rakkoolee isaanii irratti furmaata waliin argachuu akka danda’an hubachuu ta’uu Piroofesar Masfin ibsan. Waraanni Rakkoo hin furu kan jedhan piroofesar Masfiin mariin malee kan qawween mo’e hin jiru jedhan. Akka isaan jedhanitti, mariin kun, rakkoolee biyyattii karaa marii fi waliigaltee furuuf bu’uura cimaa ka’eera jedhan.
Sagantaan Cuufinsa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa gaggeeffamaa jira
Aug 22, 2026 244
Hagayya 16/2018 (ENA)- Sagantaan Cuufinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveenshini Idil Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Sagantaan Cuufinsa Kanarratti Pirezidaantiin FDRI Taayyee Atsqasillaasee, Af-yaa'ii Mana Maree Bakka Bu'oota ummataa obbo Taaggasaa Caafoo, Af- yaa'ii Mana Maree Federeeshinii Aganyaawu Tashaagar, Ittaanaa Ministira Muummee Obbo Tamasgeen Xurunaa, Pirezidaantii Keeniyaa Duraanii Uhuruu Keeniyaataa, Gamtaa Afrikaatti Ergamaa Addaa Gaanfa Afrikaa Oliseeguun Obosaanjoo, Barreessaan Olaanaa Dhaabbata Misooma Mootummoota Bahaa Afrikaa (IGAD) Doktar Warqinaa Gabayyoo, Komishinarri Olaanaa Komishinii Marii Biyyaaleessaa Piroofesar Masfin Ar’ayaa, qondaaltoonni olaanoo Mootummaa biroo fi keessummoonni kabajaa argamaniiru.
Siyaasa
Marichi milkaa’inaan xumurameera – Komishinicha
Aug 22, 2026 454
Hagayya 16/2018(ENA)- Yaa’iin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa Adoolessa 8 bara 2018 eegalame marii torbeewwaniif gaggeeffameen booda guyyaa har’aa milkaa’inaan xumuramuusaa komishiniin marii biyyaalessaa beeksise. Itti aantuun komishinarii olaanaa komishinichaa Hiirut Gabrasillaasee yaa’ichi xumuramuu iilaalchisuun ibsa miidiyaaleef kennaniin Itiyoophiyaanonni kuma 4 waltajjii seena qabeessa kanarratti walitti dhufuudhaan ajandaawwan biyyaalessaa ijoo ta’an saddet irratti mari’achaa turuusaanii yaadachiisaniiru. Dhumarrattis mari’attoonni yaada furmaataa waldhabdeewwan bara dheeraaf turaniif furmaata ta’an qindeessanii komishinichaaf kennuusaanii dabalanii ibsaniiru. Adeemsa Kanaan mari’atoonni dhimmoota tokko tokko irratti salphaatti walii galaa, dhimmoota tokko tokko irratti ammoo yeroo fudhatanii marii cimaa taasisuudhaan dhumarrattis dhimmoota hedduurratti walii galuusaanii dubbataniiru. Komishinichi adeemsicha yemmuu hordofu waltajjiiwwan marichaa hundi wal dhaaggeeffachuun, wal kabajuunii fi wal danda’uun raawwatamaa akka ture mirkaneessuun akka danda’ame itti aantuun komishinarii olaanaa Hiirut dubbataniiru. Kaayyoon marii biyyaalessaa qaamoleen qooda fudhattootaa garaagarummaa qaban mari’atanii walii galtee uumuudhaan fuulduratti waliin tarkaanfachuuf carraa uumuu akka ta’e dubbataniiru. Mariin biyyaalessaa mo’aa fi mo’atamaa adda baasuu miti kan jedhan itti aantuun komishinara olaanaa Hiirut, adeemsi kun dorgommii gamni tokko mo’atamee gamni biraa itti mo’atu miti jedhaniiru. Akka ibsa itti aantuu komishinara olaanaa Hiirutitti marii Kanaan Itiyoophiyaanonni wal baraniiru, hariiroo cimaa uumaniiru, ilaalchota garagaraa dhaggeeffataniiru, akkasumas qormaatilee biyya keenyaa ilaalchisee yaada wal jijjiiraniiru, dhumarrattis walii galteerra gahaniiru. Yaa’iin marii biyyaalessaa kun garaagarummaa Itiyoophiyaan akka biyyaatti qabdu mariin furuu akka dandeessu kan itti agarsiifte boqonnaa seena qabeessadha jechuun dubbataniiru. Milkaa’ina yaa’ii marii biyyaalessaa Itiyoophiyaaf qaamota gumaacha taasisan hunda maqaa komishinichaan galateeffataniiru itti aantuun komishinara olaanaa.
"Izzichi ergama ummataa fi biyyarraa kennamuuf kamiyyuu kan kaleessaatiin olitti raawwachuuf qophaa’eera-Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa
Aug 22, 2026 337
Ajajaan olaanaa izzii duulota addaa Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa kana kan ibsan, Izzichi leenjifamtoota komaandoo koorsii ‘Tsinaat’ marsaa 45ffaa wiirtuu leenjii Bilaatteetti hordofaa turan wayita eebbisiisettidha. Ajajaan olaanaa kun sagantaa eebbaarratti akka dubbatanitti, izziin duulota addaa qophii loltummaa fi dandeettii raawwachiisummaasaa sadarkaa olaanaatti guddisaa jira. Izzichi “bakkaa fi yeroo barbaachisetti, dirqama mootummaa, ummataa fi dhaabbata keenyarraa nuuf kennamu kamiyyuu kan kaleessaa caalaa raawwachuuf kan diinonni tilmaamaniin olitti qophoofneerra” jedhaniiru. Izziin duulota addaa erga hundeeffamee kaasee dirqamoota biyyaalessaa gurguddoo hunda ga’umsa olaanaatiin raawwachaa kan dhufe humna cimaa ta’uusaa kan ibsan Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa, Izzichi yeroo fi haala rakkisaa keessatti adda durummaadhaan biyyaa fi ummatasaa bala itti aggaamamerraa baraaruusaa dubbataniiru. Izzichi har’as seenaasaa eegsisee imaluu fi dirqama biyyaaf caalaa of qopheessuuf, karaa yeroon gaafatuun humoota addaa Itiyoophiyaa madaalan sadarkaa olaanaatti ga’oomsaa fi humnasaa cimsachaa akka jiru dubbataniiru.
Mariin Biyyaalessaa Itoophiyaa Afrikaanotaaf Fakkeenya Kan Ta’udha – Oliseeguun Obosaanjoo
Aug 22, 2026 267
Hagayya 16/2018 (ENA) – Mariin Biyyaalessaa Itoophiyaa Afrikaaf fakkeenya guddaa ta’uu danda’a jechuun Pirezidaantii Naayijeeriyaa duraanii fi Ergamaan Addaa Gamtaa Afrikaa Gaanfa Afrikaaf, Oliseeguun Obosaanjoo, ibsan. Sagantaan Cufiinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveenshinii Idil-Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Pirezidaantiin duraanii Naayijeeriyaa fi Ergamaan Addaa Gamtaa Afrikaa Gaanfa Afrikaa, Oliseeguun Obosaanjoo, Yaa’iin Marii Biyyaalessaa Itoophiyaa milkaa’inaan xumuramuu ibsaniiru. Yaa’iin kun milkaa’inaan akka xumuramuuf gumaacha kan taasisan qaamolee hundaaf baga gammaddan jechuun ergaa dabarsaniiru. Mariin Biyyaalessaa nageenya waaraa fiduuf kan dandeessisu ta’uu eeruun, adeemsi kun seenaa keessatti iddoo guddaa kan qabu ta’uu ibsaniiru. Mariin Biyyaalessaa hammataa fi hirmaachisaa ta’e kun Afrikaaf fakkeenya gaarii ta’uu danda’a jedhaniiru. Itoophiyaanonni nageenya fiduuf walitti dhufanii mari’achuu fi waliigaltee irra ga’uuf filannoon taasisan kun kan dinqisiifamu ta’uu dubbataniiru. Yeroon mariif kennamu kamiyyuu, miidhaa walitti bu’iinsaa fi waraanni fidu waliin yoo madaalamu, gahee olaanaa fi hin-madaalamne qaba jedhaniiru. Mariin Biyyaalessaa kun Itoophiyaa keessatti nageenyi akka mirkanaa’u, akkasumas misoomaa fi badhaadhinni akka mirkanaa’uuf bu’uura gaarii kan kaa’u ta’uu ibsaniiru.
Yaa’iin Marii Biyyaalessaa Hojii seenaaqabeessa Itoophiyaa cimsudha - Pirezidaant Taayyee AtsqaSillaasee
Aug 22, 2026 223
Hagayya 16/2018 (ENA):Yaa’iin Marii Biyyaalessaa Hojii seenaaqabeessa Itoophiyaa cimsu ta’uusaa Pirezidaant Taayyee AtsqaSillaasee ibsaniru. Sagantaan cufinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveeshinii Idil-Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Pirezidaanti Taayyee Atsiqasillaasee Hirmaattota yaa’ii marii biyyaalessaa walii gala uummata miiliyoonotaan bakka bu’uun aantummaa uummataa qabatnii hojjechaa turuusaaniif galateeffataniiru. Sagantaan cufiinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveeshinii Idil-Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Mariin kun sababa irratti kan hunda'e, iftoomina kana qabuu, akkasumas ida’amuu fi kabaja Itoophiyummaan kan gggeeffame ta'uu dubbataniiru. Yaa’iin Marii Biyyaaleessaa hedduumminni Itoophiyaa caalaatti kan itti mul'ate ta’uu isaa ibsaniiru. Mariin Biyyaaleessaa aadaa durii Itoophiyaa ta'us, lafa irratti bu'ee caasaa qabaatee akka gaggeeffamu kan taasisan Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad galateeffataniiru. Yaa’iin Marii Biyyaaleessaa Itoophiyaa cimsuuf adeemsa seenaqabeessa ta'uu pirezidaantichi ibsaniiru. Mariin kun miira tasgabbaa'aan dhimmoota biyyaa irratti mari'achuudhaan furmaata waaraa fiduuf aadaa haaraa kan uume ta'uu dubbataniiru.
“Raayyaan ittisa biyyaa gaachana Itiyoophiyaati!” Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa
Aug 22, 2026 266
Wiirtuun leenjii Izzii duulota addaa “komaandoo bu’uraa Koorsii Tsinaat” yeroo 45ffaaf leenjise har’a ebbisiiseera. Itaamaajoor shuumiin humnoota waraanaa waliigalaa Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa sagantaa eebbaarratti keessumaa ta’uun argamanii ergaa dabarsaniin, raayyaan ittisaa gaachana Itiyoophiyaati jedhaniiru. “Qawween ergamtoota alagaa biyya diiga” kan jedhan Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa nuyi garuu hojjechaa kan jirru finxaaleyyii fi jeeqxota biyya diiguuf wixxifatan qolachuudha jedhaniiru. Humni qilleensarraa bu’uu fi komaandoon ga’umsa qaamaan, cichoominaa fi beekumsa loltuu olaanaa qabuun humna kallattii waraanaa jijjiiru waan ta’eef weerartoota keesaa fi alaa aggaamanii fi walitti bu’iinsa qolachuudhaan qormaatilee namtolchee fi uumamaa keessa darbee imaanaa biyyaalessaa ga’umsaan ba’achuusaa ibsaniiru. Itiyoophiyaanonni roobni summii samiirraa osoo itti roobuu biyya albee fi dimotforiidhaan waraananii nuuf dabarsan har’a meeshaa waraanaa argannoo teeknooloojii hidhannee kasaaraa namaa hir’ifnee humna guddaan bara waraannurratti argaman. Waadaa gootota Sanaa eeguu fi faayidaa biyyaalessaa biyyaa kabachiisuuf har’allee qophoofneerra kan jedhan Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaan warri har’a eebbifamtan ammam ciniinnatanii leenjiisaanii akka xumuran agarsiisa taasifamerraa hubachuusaanii kaasaniiru. Leenjiin komaandoo salphaarraa gara ulfaataatti ulfaataarraa gara walxaxaatti kan cehuu fi adeemsa cehumsa loltuurraa gara loltuu ga’oomaatti akkuma maqaasaanii cichoominaan cehanii ergama biyyii fi ummannisaanii kenneef kutannoon bahachuu akka qaban imaanaa kennaniiruuf. Itaamaajoor shuumiin humnoota waraanaa waliigalaa Fiildi Maarshaal Birhaanuu Juulaa dabalatee, itti aanaan Itaamaajiio shuumiin waliigalaa Jeneraal Ababaawu Taaddasaa, itti gaafatamaan hoggansa dhukaasaa ittisaa Jeneraal Alamisheet Daggifee, hogganaan qajeelcha olaanaa leenjii ittisaa Jeneraal Yimar Mokonnon, hogganaan qajeelcha olaanaa Maandisa ittisaa Jeneraal Dastaa Aab, Kantiibaan magaalaa Hawaasaa obbo Xiraatuu Bayyanaa, ajajaan izzii duulota addaa Letenaal Jeneraal Shuumaa Abdataa, itti aanaan pirezidaantii naannolee qondaaltonni Jeneraalaa keessummoonni waamaman sagantaa eebbaarratti argamaniiru.
Mariin biyyaalessaa gaggeefamaa ture yaada hirmaattota hundaa kan keessummeessedha - Hiruut GabraSillaasee
Aug 22, 2026 263
Hagayya 16/2018 (ENA): Mariin biyyaalessaa gaggeefamaa ture yaada hirmaattota hundaa bilisaan kan keessummeesse ta’uu Itti Aantuun Komishinaara Olaanaa Komishinii Marii Biyyaalessaa Itoophiyaa- Hiruut GabraSillaasee ibsaniiru. Hirmaattonni Yaa’ii Marii Biyyaalessaa walii gala irratti argaman kuma afur qabxiilee ijoo saddeet dhiyaatan irratti marii bal’aa gaggeessuu isaanii ibsaniru. Marii biyyaalessaa gaggeefamaa turerratti falmiin yaadaa gaggeeffamaamuun walii galteerra ga’amuusaa ibsaniiru. Marichaan yaada adda addaa dhihaatanii gara yaada waliinii tokkootti dhufuun akka danda'ame eeraniiru. Sirna Cufiinsa Yaa'ii Marii Biyyaalessaa Itoophiyaa Giddugala Konveenshinii Idil Addisitti gaggeeffamaa jirurratti keessummoonni afeerraan taassifameef argamaniiru. Yaa’iin Marii Biyyaalessaa walii galaa Adoolessa 8 bara 2018 irraa eegalee Giddugala Konvenshinii Addisitti gaggeeffamaa turunsaa ni yaadatama
Itoophiyaanootni Yoo mariyanne furmaata hin dhabnu kan jedhu qabatamaan agarsiisineerra- Komishinara olaanaa Piroofesar Masfin Ari’aayaa
Aug 22, 2026 240
Itoophiyaanootni Yoo mariyannee furmaata hin dhabnu kan jedhu qabatamaan agarsiisinerra jedhan Komishinara olaanaa Piroofesar Masfin Ari’ayaa. Sagantaan cuufiinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa, Giddugala Konveenshinii Idil addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Komishinarri olaanaa Komishinii Marii Biyyaalessaa Piroofesar Masfin Ar’ayaan Yoo mari’anne furmaata hin dhabnu kan jedhu qabatamaan agarsiisneerra jedhan. Piroofesar Masfin akka jedhanitti, hirmaatoota biyyattii guutuu irraa walitti babbahan kuma 4 ol bakka tokkotti walitti fiduun mari’achuun seenaa keessatti taatee guddaadha. Garaagarummaa fi rakkoo keenya karaa marii furuuf tattaaffii taasisne kan nama gammachiisudha jedhan. Marii biyyaalessaa kana irraa waan baranne keessaa inni guddaan, Itoophiyaanonni yeroo waliin taa’anii mari’atan rakkoolee isaanii irratti furmaata waliin argachuu akka danda’an hubachuu ta’uu Piroofesar Masfin ibsan. Waraanni Rakkoo hin furu kan jedhan piroofesar Masfiin mariin malee kan qawween mo’e hin jiru jedhan. Akka isaan jedhanitti, mariin kun, rakkoolee biyyattii karaa marii fi waliigaltee furuuf bu’uura cimaa ka’eera jedhan.
Sagantaan Cuufinsa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa gaggeeffamaa jira
Aug 22, 2026 244
Hagayya 16/2018 (ENA)- Sagantaan Cuufinsaa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Giddugala Konveenshini Idil Addunyaa Addisitti gaggeeffamaa jira. Sagantaan Cuufinsa Kanarratti Pirezidaantiin FDRI Taayyee Atsqasillaasee, Af-yaa'ii Mana Maree Bakka Bu'oota ummataa obbo Taaggasaa Caafoo, Af- yaa'ii Mana Maree Federeeshinii Aganyaawu Tashaagar, Ittaanaa Ministira Muummee Obbo Tamasgeen Xurunaa, Pirezidaantii Keeniyaa Duraanii Uhuruu Keeniyaataa, Gamtaa Afrikaatti Ergamaa Addaa Gaanfa Afrikaa Oliseeguun Obosaanjoo, Barreessaan Olaanaa Dhaabbata Misooma Mootummoota Bahaa Afrikaa (IGAD) Doktar Warqinaa Gabayyoo, Komishinarri Olaanaa Komishinii Marii Biyyaaleessaa Piroofesar Masfin Ar’ayaa, qondaaltoonni olaanoo Mootummaa biroo fi keessummoonni kabajaa argamaniiru.
Hawaasummaa
Ijaarsi hospitaalota ammayyaa damee dhuunfaatiin misooma fayyaa magaalichaa fi babal'ina turizimii yaalaa keessatti gumaacha olaanaa taasisaa jira - Kantiibaan Adaanech Abebe
Aug 23, 2026 132
Hagayya 17/2018 (ENA): Ijaarsi hospitaalota ammayyaa hedduu damee dhuunfaatiin misooma fayyaa magaalichaa fi babal’ina turizimii yaalaa keessatti gumaacha olaanaa taasisaa jira jedhan kantiibaan magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee. Kantiibaan Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanech Abeebee Hospitaala Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii tajaajilaaf banaa taasisuu ibsaniiru. Kantiibaa Adaanech ergaa miidiyaa hawaasaa isaaniin dabarsaniin Hospitaala Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii hojii eegalchiisuu ibsuun baga gammaddan,baga gammadne jedhaniiru. Hojiin Magaalaa Finfinnee giddu gala turizimii fayyaa taasisuu mootummaa qofaan kan galma gahu osoo hin taane damee invastimantiifi dhaabbilee dhuunfaatiinis xiyyeeffannoo kennuun akka barbaachiisu Hospitaalli Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii har’a eebbifamuun tajaajilaaf banaa tahe kun ragaa tokko tahuu hubachiisaniiru. Kantiibaa Adaanech Hospitaalli Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii amma tajaajilaaf banaa tahe Hospitaala Ispeeshaalaayizdii Laaftootti aane sadarkaa 2ffaa PET-CT Scan CAT Lab qabu yoo ta’u, teeknoloojiiwwan ammayyaa biroo guutummaatti kan qabate giddu gala fayyaa guddaadha jedhaniiru. Misoomni Invastimantii damee fayyaa irratti taasifamu bu’aan isaa hundaa ol waan ta’eef, dhaabbilee fayyaa fi hospitaalota akkanaa damee fayyaarratti hojjetaniif deeggarsa keenya cimsinee itti fufna jedhaniiru Aadde Adaanech. Kantiibaan Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanech Abeebee ergaa toora miidiyaa hawaasaa isaaniin dabarsaniin Hundeessaafi Hogganaa Hospitaala Meedikaalaa Niwuu Laayiv Kompileeksii Dr. Imaan Abdulrahmaan fi maatii isaanii misooma lubbuu baraaruurratti xiyyeeffachuun hojjetaniif galata dhiyeessaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Dhimmoota biyyaalessaa mariidhaan hiikuuf tattaaffiin taasifamu seenaa Itiyoophiyaa keessatti taatee guddaadha
Aug 23, 2026 99
Hagayya 17/2018 (ENA) : Dhimma biyyaalessaa mariidhaan hiikuuf tattaaffiin taasifamu seenaa Itiyoophiyaa keessatti taatee guddaadha jedhani Abbootiin amantaa fi maanguddoonni Godina Wallaggaa Lixaa ENAtti himan. Lammiileen Itiyoophiyaa duudhaa bara dheeraa waldhabdee hiikuu, araaraa fi mariitiin furuu kan qaban yoo ta’u, beekumsa mandhalee kan qaban ta’uu ibsaniiru. Adeemsi marii seena qabeessa kun wal amantaa paartilee siyaasaa fi ummata gidduu jiru cimsuun, imala jijjiiramaa fi misoomaa biyyattii saffisiisuuf dandeettii haaraa kan uumu ta’uun ni amanama. Yaada isaanii ENAtti kan himan Abbaan amantaa Wallagga Lixaa Hajii Tamaam Boonsaa akka himanitti, sadarkaa hawaasaa hunda hirmaachisuun rakkoolee mudatan mariidhaan hiikuuf tattaaffiin itti fufee jiru biyya dhaloota dhufuuf mijatu dabarsuu keessatti gahee olaanaa qaba jedhan. Mariin Biyyaalessaa kuni wal dhabdee yeroo dheeraaf ture furuuf gargaara jedhaniiru. Abbaan Gadaa Biraanuu Ayyaanaa gama isaaniitiin akka himanitti, Waldhabdeewwan darban mariin hiikuuf tattaaffiin taasifamaa jiru paartilee siyaasaa fi ummata jidduutti wal amantaa uumaa jira jedhan. Duudhaan bara dheeraa rakkoolee jidduu seenummaa fi mariitiin furuu jiraachuun milkaa’ina marii kanaaf bu’uura guddaa ta’uu ibsuun, mariin kun muuxannoo kana eeguuf gahee olaanaa akka taphatu ibsaniiru. Mariin kun garaagarummaa siyaasaa yeroo dheeraaf turee fi dhimmoota hawaasummaa furmaata hin arganne hiikuuf ga’ee guddaa akka qabu kan himan immoo Abbaa Gadaa Waaqgaarii Oljirraa dha. Kunis dhaloota itti aanuuf rakkoolee mariin hiikuu fi waldhabdee uumaman furuuf marii filannoo jalqabaa taasisuu irratti muuxannoo kan kennu ta’uu ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Yaa’ii marii Biyya cimaa ijaaruuf bu'uura kaa'e.
Aug 23, 2026 142
Yaa’iin marii biyyaalessaa Itiyoophiyaa Biyya cimaa fi dhaloota mariitti amanu ijaaruuf bu’uura kan kaa’e ta’uu mari’attoonni adda addaa ibsaniiru. Walgahiin xumuraa Yaa’ii Marii Biyyaalessaa Itiyoophiyaa kan Adoolessa 8, 2018 irraa eegalee Giddugala Walgahii Idil Addunyaa Addis konveenshiniitti gaggeeffamaa ture kaleessa sagantaa cufinsaan xumurameera. Mari’attoonni yaada isaanii ENA’f kennanis yaa’ichi yaada adda addaa walitti qabuun dhaloota haaraa fi ijaarsa biyyaaf bu’uura kaa’uuf carraa kan uume ta’uu ibsaniiru. Mari’attoota keessaa Ayinaalem Muunaan yaa’ichi waltajjii yaadota rakkoo durii fi waliigaltee dhabuu hiikuu danda’an kan itt argame ta’uu ibsani. Konfiraansii kanarratti hirmaachuu isaaniitti gammaduu ibsuun, konfiraansichi mootummaa cimaa ijaaruuf murteessaadha jedhan. Mar’ataan kan biraa obbo Ayyuu Katamaa marii biyyaalessaan yaadota dhaloota dhufuuf bu’uura ta’an irratti marii gadi fageenyaa gaggeessuun rakkoo furuuf furmaata ijoo ta’uu ibsaniiru. Mari’ataan biraan obbo Fayisal Jibriil gama isaaniin, mariin biyyaalessaa kun hunda kan hammate ta’uu ibsuun, kunis biyya cimtuu fi dhaloota mariitti amanu ijaaruuf bu’uura kaa’eera jedhan. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Baay’inni barattoota qabxii qormaata kutaa 12ffaa ittiin darban galmeessisan fooyyee agarsiiseera-Ministeera barnootaa
Aug 22, 2026 965
Hagayya 16/2018 (ENA)- Baay’inni barattoota qabxii qormaata kutaa 12ffaa bara 2018 ittiin darban galmeessisan fooyyee agarsiisuusaa Ministeerri barnootaa piroofeesar Birhaanuu Naggaa ibsan. Ministeerri barnootaa qabxii barattootaa qormaata kutaa 12ffaa bara barnootaa 2018 qoraman ilaalchisuun ibsa kennaniiru. Ministirri barnootaa piroofeesar Birhaanuu Naggaa akka ibsanitti, bara barnootaa baranaa barattoota qormaataaf galmaa’an kuma 563 fi 960 keessaa kuma 550 fi 210 qormaata fudhataniiru. Kanneen keessaa kuma 70 fi 544 ykn dhibbantaan 12.8 kan caalan dhibbantaa 50 ol fiduun qabxii ittiin darbamuu galmeessisaniiru. Bara 2017 barattoonni qormaata darban dhibbantaa 8 tuqaa 9 ture. Akka ibsa ministirichaatti, dhibbantaan kun dameelee barnootaan yoo ilaalamu saayinsii uumamaatiin dhibbantaa 16.6, saayinsii hawaasaatiin dhibbantaa 8.33 qabxii ittiin darbamuu galmeessisaniiru. Qabxii olaanaa ilaalchisee saayinsii uumamaatiin dhiiraan naannoo Oromiyaatti barataan mana barumsaa boordiingii Adaamaa Odaa Ispeeshaalii qabxii 591.6 argachuun qabxii olaanaa yoo galmeessisu, dubartootaan ammo naannoo Amaaraatti barattuun mana barumsaa Injibaaraa Agawu Midir qabxii 583 argachuun qabxii olaanaa galmeessifteetti. Damee saayinsii hawaasaatiin dhiiraan qabxiin olaanaan 576 akkasumas dubartootaan 569 ta’uun galmaa’eera. Manneen barnootaa 88 barattoota isaanii guutummaatti yoo dabarsan, maneen barnootaa 565 ammoo barataa tokkollee hin dabarsine. Waggoottan darban waliin wal bira yoo qabamu barana barataan lakkoofsa fooyya’aa qabu qabxii ittiin darbamu galmeessisuusaatiin baay’inni barattoota gara sagantaa remediyaaliitti galanii ni hir’ata. Qabxiin gara Yunivarsiitii fi remediyaaliitti ittiin galamuu fuulduratti akka ifoomu ministirichi eeraniiru.
Diinagdee
Qonna Kilaasteraa – Mul’ata falaasama Ida’amuu qabatamaan.
Aug 21, 2026 358
Mul’ata Ida’amuu Mootummaa keessaa tokko qonna kilaasteraan misoomsuudha. Misooma qonnaa ammayyeessuu, oomishtummaa fi galii qonnaan bulaa guddisuuf humna namaa, lafa, galtee qonnaa, beekumsa, teeknooloojii fi gabaa karaa qindaa’een fayyadamuun murteessaadha. Kana ilaalchisee, qonni kilaasteraa sirna hojii mul’ata Ida’amuu hojiirra oolchuuf gargaarudha. Qonnaan bultoonni waliin gurmaa’uun, maashinoota qonnaa fi galteewwan biroo waliin fayyadamuudhaan oomisha saffisaa fi qulqullina qabu akka oomishan isaan gargaara. Maashinoota qonnaa bal’inaan fayyadamuun yeroo fi humna namaa qusata. Kanaanis namoonni muraasni deeggarsa maashinaa fayyadamuudhaan yeroo gabaabaa keessatti hojii bal’aa hojjechuu danda’u. Kunis oomishtummaa fi galii qonnaan bulaa guddisuuf gumaacha olaanaa qaba. Qonni kilaasteraa maashinarootaan deeggaramee yoo hojiirra oole, hojii qonnaa sirna aadaa irraa gara sirna ammayyaa, qindaa’aa fi teeknooloojiin deeggarameetti jijjiiruuf carraa uuma. Kanaaf, mul’ati Ida’amuu lafa qonnaan bulaa irratti hojiidhaan yoo mul’ate, oomishtummaa olaanaa, galii fooyya’aa fi qonna ammayyaa ijaaruuf bu’uura cimaa ta’a. Kanaanis, Godina Shawaa Lixaa Aanaa Noonnootti lafti boqqolloo kilaasteraan misoome, mul’atni falaasama ida’amuu hojii irra oolaa jiraachuu isaa ifatti kan agarsiisu ta’uu Ministeerri Qonnaa ibseera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena
.jpg)
Oomisha Qamadii Guddummaa Itoophiyaa Addunyaat Mul’ise
Aug 21, 2026 269
Qamadiin midhaan ijoo sirna nyaataa fi dinagdee Itoophiyaa keessatti gahee olaanaa qabu keessaa isa tokkodha. Galteewwan Idustirii keesattii fi oomishaalee nyaataa garaagaraa keessatti bal’inaan hojiirra oola. Itoophiyaan yeroo dheeraaf qamadii alaa galchuu fi yeroo tokko tokko gargaarsa midhaanii irratti hirkachaa turteetti. Hirkattummaan kun rakkoo dinagdee qofa miti. Gatiin qamadii gabaa addunyaa yoo olka’e, sharafni alaa yoo hir’ate ykn rakkoon ji’oopolitikaa fi dhiyeessii uumame, dhiibbaa kallattii sirna nyaataa irratti qaba. Kanaaf, qamadii biyya keessatti oomishuun dhimma qonnaa qofa osoo hin taane, dhimma wabii nyaataa, tasgabbii dinagdee fi dantaa biyyaalessaa ti. Waggoota dhiyoo asitti Itoophiyaan misooma qamadii keessatti jijjiirama guddaa galmeessaa jirti. Keessumaa qamadii bonaa jallisiidhaan oomishuun, lafa duraan hojii qonnaa keessatti bal’inaan hin fayyadamne gara oomishaatti fiduun, maashinoota qonnaa fayyadamuun, sanyii filatamaa fi xaa’oo ammayyaa babal’isuun oomisha dabaluuf hojii bal’aan hojjetameera. Ragaan Ministeera Qonnaa akka agarsiisutti, misoomni qamadii jallisiin bara 2011tti hektara kuma 3 fi 500 irraatti jalqabame bara 2018tti gara hektara miiliyoona 4 olitti guddateera. Oomishni galmaa’es kuntaala kuma 600 irraa gara kuntaala miiliyoona 175 olitti guddateera. Jijjiiramni kun jallisii, mala qonnaa, makaanaayizeeshinii, sanyii fooyya’aa, xaa’oo, qonna kilaastaraa, qorannoo,qo’annoo qonnarratti gaggeefameen, gabaa fi xiyyeeffannoo imaammataa waliin walqabata. Qamadii biyya keessatti oomishuun faayidaa hedduu qaba. Qamadii alaa bituuf sharafa alaa bahu hir’isa; jijjiirama gatii gabaa addunyaa irraa dhufu xiqqeessa; qonnaan bultootaaf gabaa bal’aa uuma; akkasumas warshaalee daabboo, paastaa, buskuutii, maakaroonii fi oomishaalee qamadii biroo babal’isuuf bu’uura ta’a. Ragaan Ministeera Qonnaa akka ibsutti, Itoophiyaan waggoota dheeraaf qamadii alaa galchuuf waggaatti hanga doolaara biliyoona tokkootti baasaa turte. Oomisha biyya keessaa guddisuun baasii sharafa alaa kana hir’isuuf gumaacha guddaa qaba. Kanaaf, warraaqsi qamadii dhimma oomisha qamadii qofa osoo hin taane, dhimma midhaan nyaataan of danda’uu ti. Qonna Roobaa irraa gara Qonna Jallisiitti Qonni Itoophiyaa yeroo dheeraaf rooba irratti hirkataa ture. Roobni yeroo isaa eeggatee roobuu dhabuu, hongee fi jijjiiramni haala qilleensaa oomisha irratti dhiibbaa geessisuu danda’u. Qamadii bonaa jallisiidhaan oomishuun ilaalcha kana jijjiireera. Lafa yeroo bonaa hojii malee turu gara oomishaatti fiduun, bishaan lageenii, kuufamaa fi maddoota bishaanii biroo fayyadamuun oomisha waggaa keessatti dabaluuf carraa uumeera. Lafa fi Qabeenya uumamaa gara Oomishaatti Itoophiyaan lafa olka’aa, sulula, dirree fi naannoolee bishaan jallisii argachuu danda’an dabalatee qabeenya lafaa bal’aa qabdi. Lafa qonnaa haaraa adda baasuun, keessumaa qamadii bonaaf mijataa ta’e gara oomishaatti fiduun, qabeenya lafaa fi bishaanii bu’a qabeessa ta’een fayyadamuuf carraa uuma. Qonna Kilaastaraa fi Makaanaayizeeshinii Oomisha qamadii guddisuuf lafa sirnaan qopheessuu, yeroo sirrii facaasuu, sanyii fi xaa’oo sirrii fayyadamuu, aramaa fi dhukkuba to’achuu fi yeroo sirrii haamuun barbaachisaadha. Makaanaayizeeshiniin hojii qonnaa saffisisaa fi bu’a qabeessa taasisa. Tiraaktarri qophii lafaa saffisisa; kombaayinariin immoo yeroo haamaa hojii hedduu yeroo gabaabaa keessatti raawwata. Kun baasii hojii harkaa fi qisaasama yeroo haamaa hir’isuuf gargaara. Qonni kilaastaraa immoo qonnaan bultoota lafa walitti dhihoo irratti karoora tokkoon akka oomishan, galteewwan qonnaa haala qindaa’een akka dhiyaatan, tajaajilli maashinii akka salphaatti argamu fi gabaan akka qindaa’uuf gargaara. Sanyiin oomisha qamadii keessatti gahee murteessaa qaba. Sanyiin naannoo sanaaf mijatu, oomishtummaa gaarii qabu, dhukkuba dandamatu fi haala qilleensaa jijjiiramaa keessatti bu’aa kennu barbaachisaa dha. Xaa’oonis oomisha guddisuuf murteessaa dha. Kanaaf, dhiyeessii sanyii fi xaa’oo cimsuun, qorannoo biyyee waliin deemuu qaba. Biyyee tikfachuun oomisha har’aa qofaaf osoo hin taane, oomisha dhaloota dhufuufis murteessaa dha. Qamadii fi Birmadummaa Dinagdee Birmadummaa Dinagdee jechuun biyya tokko waan hundumaa ofii isheetiin oomishuu qabdi jechu miti. Waan murteessaa ta’e irratti murtee ofii qabaachuu, rakkoo alaa dandamachuu fi qabeenya biyya keessaa sirnaan fayyadamuudha. Itoophiyaan fedhii qamadii ishee Oomisha biyya keessaan yoo guutuu dandeesse, jijjiiramni gatii gabaa addunyaa ykn rakkoon dhiyeessii alaa sirna nyaataa irratti dhiibbaa geessisu hir’achuu danda’a. Kanaaf, oomisha qamadii guddisuun dandeettii biyyaalessaa dhiibbaa dinagdee fi ji’oopolitikaa dandamachuuf gumaacha qaba. Beekamtii Idil-Addunyaa Milkaa’ina hojii wabii nyaataa fi jijjiirama sirna qonnaa Itoophiyaatiin walqabatee, Ministirri Muummee Itoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimad badhaasa “FAO Agricola Medal” argataniiru. Odeeffannoo FAO irraa argameen, badhaasichi Roomaa, Xaaliyaanitti Amajjii 28 bara 2024 kenname. FAOn Agricola Medal nama wabii nyaataa, hir’ina hiyyummaa, soorataa fi misooma baadiyyaa keessatti gumaacha olaanaa godheef kennamu keessaa tokko ta’uu ibsa. Beekamtiin kun qamadii qofa irratti kan xiyyeeffate osoo hin taane, hoggansa, wabii nyaataa fi nyaata madaalammaa oomishu, misooma baadiyyaa fi jijjiirama sirna qonnaa fi nyaataa bal’aa keessatti gahee Dr. Abiyyi Ahimad hojjetan irratti hundaa’un kenname. Wabii nyaataa fi nyaata Madaalammaa Qamadii baay’inaan oomishuun wabii nyaataa keessatti tarkaanfii guddaa dha. Haa ta’u malee, wabii nyaataa jechuun qamadii qofa miti. Uummanni nyaata madaalammaa argachuuf Baaqelaa, Misira, Kuduraa, Fuduraa, Aannan, Dhadhaa, Foon, Killee fi midhaan garaagaraa barbaada.kunis cime itti fufu qaba. Walii gala, Warraaqsi qamadii Itoophiyaa jijjiirama qonnaa keessatti boqonnaa haaraa baneera. Qonna rooba irratti hirkate irraa gara qonna jallisiitti ce’uun, lafa gara oomishaatti fiduun, qonna kilaastaraa fi makaanaayizeeshinii babal’isuun, sanyii filatamaa fi xaa’oo fayyadamuun oomisha qamadii guddisuuf bu’uura cimaa uumameera. Bilisummaa dinagdee fi wabii nyaataa waaraa mirkaneessuuf qamadiin qonna dursaa jira; qonna guutuu ammayyeessuu, midhaan garaagaraa oomishuu, bishaanii fi biyyee tikfachuu, qorannoo fi teknoolojii cimsuu, galteewwan qonnaa biyya keessatti oomishuu, kuusaa fi gabaa babal’isuu, gatii-dabalataa uumuu fi qonnaan bulaa giddu-galeessa godhachuun hojiin jalqabamee cimee itti fufu qaba.
Wixinee Labsii Sirna Bittaa fi Bulchiinsa Qabeenya Mootummaa Naannoo Oromiyaa Murteessuuf Qophaa’e irratti mariin gaggeeffamaa jira
Aug 20, 2026 319
Hagayya 14/2018 (ENA)-Wixinee Labsii Sirna Bittaa fi Bulchiinsa Qabeenya Mootummaa Naannoo Oromiyaa Murteessuuf Qophaa’e irratti mariin qooda fudhattoota adda addaa waliin Magaalaa Adaamaatti gaggeeffamaa jira. Wixineen qophaa’e kun qaala’iinsa gabaa, guddina diinagdee, saayinsii bittaa ammayyaa fi teeknoloojii sadarkaa guddinni biyyaa fi naannoo keenyaa irra gahee waliin karaa walsimuun Labsii Lak. 157/2002 bahee waggoota 14f hojiirra oolaa ture fooyyessuuf kan qophaa’e ta’uu Afyaa’iin Itti Aanaa Caffee Oromiyaa Kab. Obbo Eliyaas Ummataa ibsan. Wixineen qophaa’e kunis, gulantaalee dubbisaa adda addaa keessa darbee kan dhufe ta’uu ibsuun, wixinichi qaama hunda waan ilaallatuuf marii qooda fudhattoota dhimmi ilaaluu waliin taasisuun karaa bu’a qabeessa ta’een hojimaata bittaa mootummaa fooyyessuu fi rakkoo bulchiinsa gaarii ture furuuf yaadamee wixinee qophaa’e kana irratti mari’achuun galtee fudhachuuf yaadamee marii qophaa’e ta’uu ibsaniiru. Wixinichi qooda fudhattoota adda addaa maricha irratti argamaniif dhiyaatee jira. Caffee Oromiyaarraa
Itiyoophiyaanonni hidha hedduu ijaaruuf dandeettiis qophii guutuus qabu-Dr. Aragaawii Barihee
Aug 19, 2026 367
Hagayya 13/2018 (ENA)- Itiyoophiyaanonni hidha hedduu ijaaruuf dandeettiis ta’e qophii guutuu akka qaban hojii raawwachiisaan olaanaa waajjira qindeessaa pirojektii ijaarsa hidha haaromsaa guddichaa Itiyoophiyaa Dr. Aragaawii Barihee dubbata. Waajjirri qindeessaa pirojektii ijaarsa hidha haaromsaa guddichaa Itiyoophiyaa hirmaannaa ummataa ijaarsa hidha haaromsaa qindeessuudhaan milkaa’inaan akka xumuramu taasiseera. Hidhi haaromsaa hubannoo wal dhahaa bara hedduuf itti fayyadama haqa qabeessa bishaan Abbayyaa kan jijjiire ta’uu hojii raawwachiisaan olaanaa waajjira qindeessaa pirojektii ijaarsa hidha haaromsaa guddichaa Itiyoophiyaa Dr. Aragaawii Barihee ENA’tti himaniiru. Hidhi kun ijaaramuunsaa biyya kamiyyuu kan hin miinee fi inumaayyuu riijinicha inarjiidhaan kan walitti hidhe ta’uusaa qabatamaan mirkaneessuusaa eeraniiru. Gibxi garuu dhugaa kana ganuudhaan akkuma Kanaan duraa wacaan waliin dhahuuf yaalaa turte yeroo ammaas itti fufuushee dubbataniiru. Abbayyaan kan biyyoonni inni keessa darbu tumsaan itti fayyadamani malee qabeenya dhuunfaa Gibxii miti kan jedhan Dr. Aragawiin, gama Kanaan duulli Gixbi waliin dhahuuf wixxifachaa jirtu dhaabachuu qaba jedhaniiru. Kaayyoon olaanaan Itiyoophiyaan qabdu tumsaan guddachuu ta’uu ibsaniiru. Itiyoophiyaanonni tumsaan maal fiixa baasuu akka danda’an ijaarsa hidha haaromsaa guddichaan agarsiisuusaanii kaasanii, fuulduras hidha hedduuijaaruuf dandeettiis ta’e qophii guutuu qabu jedhaniiru. Ijaarsa hidha haaromsaa guddichaa irratti ummata qindeessuudhaan muuxannoon guddaan argamuusaa dubbataniiru. Muuxannoon kun hojiilee misoomaa akkasii fuulduratti hojjetamaniif galtee guddaa ta’uusaa ibsaniiru.
Viidiyoo
Saayinsii fi teeknooloojii
Manneen Murtii Oromiyaa teekinooloojii Dijiitaalaa Hojiirra oolchuun kenna tajaajilaa haqaa saffisiisaa jira – Teediroos Mihirat
Aug 16, 2026 592
Hagayya Hagayya 10/2018 (ENA): Manneen Murtii Oromiyaa teekinoloojii Dijiitaalaa hojiirra oolchuun kenna tajaajilaa saffisiisaa jiraachuu Pirezadaantiin Mana Murtii Waliigalaa Federaaalaa Obbo Teediroos Mihirat ibsan. Yaa’iin Abbootii Seeraa bilisummaa abbaa seerummaafi haqaa Heera mootummaan kennameef akka dhugoomu kan gargaaru ta’uu, Pirezadaantiin Mana Murtii Waliigalaa Federaaalaa Obbo Tewodiroos Mihirat dubbataniiru. Manneen Murtii Oromiyaa teeknoloojiitti gargaaramuun tajajaila dijiitaalaa hojiirra oolchuun manneen murtii naannolee biyyattiif fakkeenya kan ta’uufi kan galateeffamu ta’uusaa dubbataniiru. Qulqullina, saffisaafi bu’a qabeessummaa haqaa mirkaneessuun ammoo hojii tumsa hundaa barbaadudha jechuun, Yaa'ii Abbootii Seeraa Naannoo Oromiyaa 8ffaa Magaalaa Bishooftuutti taa'amaa jirurratti argamuun dubbataniiru.
.jpg)
Tajaajilli Wiirtuu tokkoo Masoob kenna tajaajila Mootummaa Ammayyeessun Itti Quufinsa maamilaa dabalaa jira
Aug 13, 2026 637
Hagayya 07/2018 (ENA): Tajaajilli Wiirtuu tokkoo Masoob kenna tajaajila Mootummaa Ammayyeessun Itti Quufinsa maamilaa dabalaa jira Itti Aanaa Pirezidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Awwaluu Abdii fi hoggantoonni olaanoon sadarkaa gara garaa Wiirtuu Tajaajila tokkoo Masoob Aanaa Maannaa daawwataniiru. Tajaajilli Wiirtuu tokkoo Masoob magaalotaa fi aanaalee keessatti babal’achaa jiru tajaajila mootummaa duraan bifa bittinnaa'een kennamaa tureefi qisaasama yeroo fi baasii hin malleef hawaasa Saaxilaa ture bu'uurarraa furuun itti quufiinsa maamilaa dabalaa akka jiru Obbo Awwaluun ibsaniiru. Yeroo ammaa kanattis magaalotaafi aanaalee Oromiyaa 96 keessatti baballachuun kaayyoo qabameef milkeessaa akka jirus himaniiru. Wiirtuun tajaajila tokkoo Masoob Bulchiinsa Aanaa Maannaa tajaajiloota 88 seekaroota aanichaa 10 irraa fooddaawwan 9 fi ogeeyyii 43 ta'aniin tajaajila kennaa jira. Daawwannaa kanarratti Ittigaafatamaa Damee Siyaasaa Paartii Badhaadhinaa Damee Oromiyaa Obbo Namarraa Buliifi Bulchaa Godina Jimmaa Obbo Tijjaanii Naasir dabalatee Bulchoota Godinaaleefi Kantiibota Magaalota ollaa dabalatee qaamoleen gara garaa argamuusaanii odeeffannoon BKO argame mul’isa.
Hannaa fi Malaammaltummaa Dhabamsiisuu Keessatti Gahee Wiirtuu Tajaajila Iddoo Tokkoo (Masoob)
Aug 11, 2026 668
Hannaa fi Malaammaltummaa Dhabamsiisuu Keessatti Gahee Wiirtuu Tajaajila Iddoo Tokkoo (Masoob) Malaammaltummaan, hannii fi saamichi daranyoo guddina biyyaa fi diina bulchiinsa gaariiti. Tajaajilli mootummaa yeroo dheeraaf lafarra harkifachuu, iftoomina dhabuu fi hojmaata boodatti hafaa ta’een kan deeggaramu yoo ta’e, gufuu guddaa qulqullina tajaajilaa uumuun uummata komii keessa galchaa tureera. Haata’u malee, Mootummaan rakkoo fi hudhaa waggoota hedduuf uummata danqaa ture kana furuuf tarkaanfii seenaa-qabeessa fudhataa jira. Isaan keessaa inni ijoon Wiirtuu Tajaajila Iddoo Tokkoo (Masoob) teknoolojiidhaan deeggaruun hojiirra oolchuudha. Masoob tajaajila mootummaa si’ataa, ammayyaa'aa fi dhaqqabamaa gochuu qofa osoo hin taane, qaawwa malaammaltummaa fi saamicha diriiree ture cufuu keessatti gahee murteessaa qaba. Mootummaan bulchiinsa gaarii fi amanamummaa kenna tajaajilaa haqa-qabeessa, ammayyaa'aa fi malaammaltummaa irraa bilisa ta'e kennuuf hojjechaa jira. Wiirtuun Tajaajila Iddoo Tokkoo (Masoob) hudhaawwan waggoota hedduuf uummata rakkisaa turan furuudhaan itti-quufinsa uummataa mirkaneessaa jira. Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad 'aappilikeeshinii' tajaajiloota bakka adda addaatti kennaman bakka tokkotti walitti fiduu fi tajaajila dijitaalaa qindaa'aa Afrikaatti kan jalqabaa yeroo eebbisaniitti akka jedhanitti, appilikeeshiniin kun tajaajiloota dhaabbilee garagaraa keessatti kennaman waltajjii tokkorratti kan walitti fidu akka ta’e dubbataniiru. Milkaa’inni guddaan kun biyya keenya guddaa kan boonsu ta’uun olitti teeknooloojiin kan gaggeeffamuu fi invastimantiin kaayyoon gaggeeffamu maal akka buusuu danda’u kan mirkaneessudha jedhanii turan. Bu’uura misoomaa dinagdee isa ijoo kan ta’e tajaajilli wiirtuu tokkoo Masoob, yeroo ni qusata, ulaa malaammaltummaa akka duuchu ibsanii, gama mootummaatiin amanamummaa fi cimina akka gabbisu dubbataniiru. Milkaa’ina kana akka cimsinu, muuxannoo keenya obbolootaa keenya Afriikaanotaaf akka qoodnu, akkasumas bu’aa kana caalu galmeessuuf kutannoon tarkaanfachuu barbaachisa jedhaniiru. Wiirtuu Tajaajila Iddoo Tokkoo (Masoob) Qaawwa Malaammaltummaa fi Saamichaa Akkamitti Cufa? Masoob sirna kenna tajaajilaa duraan ture sirreessuudhaan malaammaltummaa fi hanna qabataamaan hir’isa: Deddeebii fi Dhamaatii Hambisuu: Abbootiin dhimmaa waajjiraa waajjiratti deddeebi’uu fi deddeebisuun karaa itti mattaayaan gaafatamuu fi saaxilaman ture. Masoob tajaajila iddoo tokkotti waan walitti fiduuf, walitti dhufeenya kallattii abbaa dhimmaa fi tajaajila kennaa sana gidduu jiru hir’isuun carraa malaammaltummaa dhabamsiisa. Dijitaalessuu: Tajaajila tekinoolojiin deeggaramee fi dijitaala ta’e fayyadamuun hojmaata waraqaa ta’e ni dhabamsiisa. Hojmaanni dijitaalaa galmeen isaa ifa waan ta’eef, hannaa fi maallaqa seeraan ala gaafatamu hanqisa. Iftoomina fi Itti Gaafatamummaa: Sirni Masoob hojiiwwan hunda iftoominaan akka raawwataman taasisa. Namni tajaajila kennu beekumsa qabuu fi malaammaltummaa irraa bilisa ta’een akka deeggaramu gochuun, itti gaafatamummaa diriirsa. Yeroo fi Baasii Qusachuu: Tajaajila ariifataa sa'aatii muraasa keessatti kennuun, namoonni tajaajila saffisaa argachuuf jecha matta’aa akka hin kennine gochaa jira. Tarkaanfii Tarsiimawaa fi Bu'aawwan Galmaa'an Deddeebii fi dhamaatii tajaajilamaa xiqqeessuu. Tajaajila mijataa, saffisaa fi qulqullina qabu tekinoolojiin deeggaruudhaan baasii xiqqeessuu. Sirna iftoominaa fi itti gaafatamummaa diriirsuudhaan amantaa lammiilee guddisuu. Tajaajilli wiirtuu tokkoo akka naannoo Oromiyaattis magaaloota baay'ee irratti tajaajila kenna. Kanaanis itti-quufinsa uummataa haalaan kennuun rakkoolee kana dura hojmaata badaa waliin qabatee jiru hiikaa jira. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Hojiin humna namaa gahumsa qabu misoomsuu, kan naannoo nageenya saayibarii nageenya qabu ijaaruuf murteessaa ta’e cimee itti fufa
Aug 11, 2026 566
Hagayya 5/2018 (ENA): Itoophiyaatti haala nageenya saayibarii nageenya qabu ijaaruuf murteessaa kan ta’e hojiin humna namaa gahumsa qabu misoomsuu cimee itti fufa jedhan Daayrektarri Olaantuun Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Biyyaalessaa Tigist Hamiid. Leenjiin Kalaqa Saayibarii Waqtii Gannaa marsaa 5ffaan guyyaa har’aa eegalameera. Aadde Tigist Hamiid wayita kana leenjichi nageenyaafi birmadummaa saayibarii biyyattiif bu’uura kan kaa’u ta’uus ibsaniiru. Humna namaa gahoomsuu irratti hojjetamaa akka jiru eeranii, ittisa saayibarii milkaa’ina qabuuf misooma guddattoota irratti xiyyeeffatuuf xiyyeeffannoon kennamuus kaasaniiru. Pireezidaantiin Yuuniivarsiitii Saayinsiifi Teeknooloojii Finfinnee Dooktar Asraat Atsadawayin gamasaaniin, misoomni teeknooloojiirratti hundaa’e badhaadhina waaraa biyya tokkoof murteessaa ta’uu dubbataniiru. Sagantichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Biyyaalessaan nageenyaafi birmadummaa Saayibarii biyyattii mirkaneessuuf yaadamee kan qophaa’e ta’uun eerameera. Leenjichaaf barattoonni kumni 14 ol kan galmaa’an yoo ta’u kanneen keessaa kumni 1 fi 249 leenjicha fudhachaa jiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Ispoortii
Atileet Yoomiif Qajeelchaan seenaa addunyaa keessatti raawwatamee kan hin beekneen injifannoo galmeesse
Aug 23, 2026 102
Hagayya 17/2018(ENA): Atileet Yoomiif Qajeelchaa fiigicha walakkaa Maaraatoonii Arjeentinaa Boonoosaayirasitti gaggeeffame daqiiqaa 56:51'n xumuruun seenaa Atileetiksii addunyaa keessatti argamee hin beekne galmeesse. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Piriimer Liigii bara kanaan har’a Maanchister Siitii fi Liverpuul ni taphatu
Aug 23, 2026 121
Hagayya 17, 2018 (ENA) : Maanchister Siitii fi Liverpuul leenjistoota haaraa jalatti tapha jalqabaa Piriimer liigii bara kanaa har’a ni taphatu. Maanchister Siitiin leenjisaa duraanii Cheelsii Eenzoo Maareeskaan durfamuun, sa’aatii 10:00 irratti Boornimaawuz waliin ni morkata. Gama biraatiin, leenjisaa Arnee Islot waggoota lamaaf tajaajila irraa adda ba’uun, Aandoonii Iraa’oolaa kan muude Liverpuul gara Seenti Jeemsi Paarkitti imaluun Niwukaasil waliin sa’aatii 12:30 irratti taphata. Akkasumas, Biraayitaniifi Aston Viilaan sa’aatii 10:00 irraa eegalee ni taphatu. Tapha Piriimer Liigii Ingilaand Jimaata darbe eegale kana irratti dorgommii cimaan mul’achaa jira. Shaampiyooniin bara darbee Arseenal, morkataa isaa mo’achuun injifannoon jalqabeera. Maanchister Yuunaayitid ammaa Hal Siitiin galchii 2fi 0 injifatameera. Dabalataanis, Evertan Kiristaal Paalaasiin galchii 2–0, Ipiswiich Taawon Sundarlaandiin 2–1, Bireentifoord Tootenaamiin 3–0, akkasumas Liids Yuunaayitid Nooteengaam Foorestiin galchii 1–0 mo’ataniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Hirmaattotni walga’ii Dhaabbata Fayyaa Addunyaa Koree Naannawaa Afrikaa 76ffaa sosochii qaamaa hojjetan
Aug 23, 2026 92
Hagayya 17/2018(ENA) :Finfinneen walga’ii Dhaabbata Fayyaa Addunyaa Koree Naannawaa Afrikaa 76ffaa keessummeessaa jirti. Hirmaattotni walga’ichaa marii gaggeessuun cinaatti ganamaan sosochii qaamaafi deemsa miilaa gaggeessaniiru. Sochiin qaamaa taasisan kun mata duree “Marii gara gocha qabatamaatti” jedhuun kan gaggeeffame yoo ta’u, kaayyoon isaa dhukkuboota daddarboo hin taane ittisuufi jireenya fayyaalessa ta’e babal’isuudha jedhameera. Saganticharrrratti Ministira Fayyaa, Doktar Maqdas Dhaabaa dabalatee Ministiroonni Fayyaa Biyyoota Afrikaa, hoggantootni hojii mootummaa olaanoon, hoggantoonni Dhaabbata Fayyaa Addunyaa, akkasumas Pirezidaantiin Federeeshinii Atileetiksii Itoophiyaa Komaandar Silashii Sihiiniifi atileetonni biroon hirmaataniiru. Hoggantootni damee fayyaa sosochii kana irratti hirmaatan, sochiin qaamaa dhukkuboota daddarboo hin taane, kanneen akka dhukkuba sukkaaraa, dhiibbaa dhiigaa fi dhukkuba onnee ittisuu keessatti faayidaa guddaa akka qabu hojii irra oolmaa isaatiin agarsiisuuf kan kaayyeffate akka ta’e himameera. Hirmaattonni walga’ii Dhaabbata Fayyaa Addunyaa Koree Naannawaa Afrikaa 76ffaan kunniin tarsiimoowwan fayyaa Afrikaa fi kallattiiwwan hojii gara fuulduraa irratti marii akka gaggeessanis ibsameera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Evertan, Liidsi Yunaayitid fi Episiwiich Taawun injiftan
Aug 22, 2026 226
Hagayya 16/2018 (ENA)-Taphoonni piriimar Liigii Ingilizii guyyaa lammaffaa torbee tokkoffaa gaggeeffamaa jiru. Tapha galgala kana Istaadiyeemii Bahiil Diikinsanitti gaggeeffameen Evertan Kiriistaal Paalaasiin 2 fi 0’n mo’ateera. Kiirnaan Dewusbarii-Hool fi Tiiyernoo Baarii goolii ittiin moannaa kana galchaniiru. Bara dorgommii darbee sadarkaa 13ffaan kan xumure Evertan tapha liigichaa isa jalqabaatiin milkaa’eera. Morkataansaa Kiriistaal Paalaas dorgommicha injifatamuun eegaleera. Tapha Istaadiyeemii Siitii graawunditti gaggeeffameenLiidsi Yunaayitid Notiingihaam Forastiin 1 fi 0’n mo’ateera. Antoon Istaach galchii mo’annaa kana galcheera. Tapha Portimaan Rooditti gaggeeffameen haaraa kan guddate Epsiwiich Taawun Sandarlaandiin 2 fi 1’n mo’ateera. Emersanii fi Jaak Kilaarki Epsiwiichiif galchaniiru. Niilsan Anguloo Sandarlaandiif galcheera. Galgala kana sa’aatii 1 fi daqiiqaa 30tti Bireentifoordi Totanihaam Hotisparsi Istaadiyeemii Jiiteek komuniitiitti ni taphatu. Sagantaa har’aa guyyaa keessa gaggeeffameen haaraa kan guddate Huul siitiin Manchistar Yuunaayitidiin 2 fi 0’n mo’ateera. See less
Eegumsa naannoofi haala qilleensaa
Naannoo Oromiyaatti hojiileen Ashaaraa Magariisaa fi Eegumsa qabeenya Uumamaaf taasifamaa jiru Jijjiirama Qilleensaa Ittisuuf Tattaaffii Addunyaalessaa Deeggaraa jira
Aug 23, 2026 97
Hagayya 17/ 2018 (ENA) : Dhaabbanni Bosonaa fi Bineensota Bosonaa Naannoo Oromiyaa hojiiwwan Ashaaraa Magariisaa fi kunuunsa uumamaa naannoo Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiran tattaaffii addunyaan jijjiirama qilleensaa ittisuuf taasisaa jirtu kan deegaru ta’uu beeksise. Naannichi daldala kaarboonii babal’isuun jijjiirama qilleensaa qolachuuf tattaaffii addunyaa taasifamaa jiru keessatti gumaacha olaanaa taasisaa akka jirus ibseera. Akka obbo Araarsaa Raggaasaa, hojii gaggeessaa Waliigalaa Dhaabbata Bosonaa fi Bineensota Bosonaa Naannoo Oromiyaa jedhanitti, naannichi jijjiirama qilleensaa ittisuuf tattaaffii addunyaa irratti taasifamaa jiru keessatti gahee olaanaa taphachaa jira. Keessattuu, gadi lakkifamuu kaarboon daayi’oksaayidii hir’isuu fi uwwisa bosona guddisuuf hojiiwwan hedduun hojjetamaa akka jiran akeekaniiru. Biqiltoonni Sagantaa Ashaaraa Magariisaa jalatti dhaabaman irra caalaan isaanii milkaa’inaan gara bosonaatti jijjiiramuun haala qilleensa naannoo eeguu fi gadi lakkifamuu kaarboonii hir’isuuf gumaacha olaanaa taasisuu isaanii ibsaniiru. Hojii kunuunsa qabeenya uumamaa irraa sirna fayyadamummaa itti fufiinsa qabu qopheessuun hawaasni bu’aa jijjiirama qilleensaa dandamachuuf dandeettii qabu cimsee itti fufa jedhaniiru. Akka qorannoo saayinsiitiin lafti bosonaa heektaarri tokko kaarboon daayi’oksaayidii toonii 10 hanga 20 kuusuu fi xuuxuuf dandeettii olaanaa akka qabu ibsaniiru. Misoomni bosonaa naannichi gaggeeffamaa jiru tattaaffii gadi lakkifamuu kaarboonii addunyaa irratti taasifamu keessatti gumaacha olaanaa akka qabu kun ragaa ta’uu ibsaniiru. Obbo Araarsaan adeemsa seenaa Itoophiyaan gabaa kaarboonii irraa galii argachuu eegalte ibsuun, Gurgurtaan kaarboonii bosonaa jalqabaa bara 2012 Bosona Baaleetti akka eegale yaadachiisaniiru. Obbo Araarsaan itti dabaluudhaan, Bara 2012 hanga 2019 gidduutti kaarboonii meetiriik toonii miiliyoona 9 gurguramee gara birrii biiliyoona walakkaatti dhiyaatu galii argamsiiseera jedhani. Galiin gurgurtaa kanarraa argamu bosona eegsisuufi hojiiwwan misooma bosonaa dabalataaf, fayyadamummaa hawaasni itti fufiinsa qabu mirkaneessuuf kan oolu ta’uu ibsaniiru. Dhaabbatichi michoota ardiilee fi idil-addunyaa waliin qindoominaan kaarboonii bara 2022 hanga 2024 gidduutti galmaa’e meetiriik toonii miiliyoona 13 gurguruufis qophii ta’uu ibsameera. Gara fuulduraattis bosona uumamaa fi namtolchee karaa saayinsaawaa ta’een kunuunsuu fi daldala kaarboonii hojiirra oolchuun hojiin eegumsa naannoo fi fayyadamummaa diinagdee biyyaalessaa dabaluu itti fufa jedhan. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Naannoo Oromiyaatti sagantaan Ashaaraa magaarisaa uwwisa Bosonaa dabaleera
Aug 21, 2026 281
Hagayya 15/2018 (ENA): Naannoo Oromiyaatti Sagantaan Ashaaraa Magariisaa mancaatii bosonaa hir'isuun qabiyyee bosonaa dabaluusaa Dhaabbanni Bosonaa fi Bineesota Bosonaa Naannichaa beeksise. Itiyoophiyaatti waggoota kurnan darban keessatti sababa adda addaan mukkeen qabiyyeen bosonaa gadi bu'ee ture. Sagantaan Ashaaraa Magariisaa Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimadiin bara 2011 eegalame kun Naannoo Oromiyaa keessatti xiyyeeffannoo guddaadhaan irratti hojjetameera. Biqiltuu dhaabuu qofa osoo hin taane, bosona jiru eeguu, mancaatii ittisuu fi mukkeen faayidaa dinagdee fi soorataaf oolan dhaabuu irratti xiyyeeffannoon kennameera. Hojii kanaan qabiyyeen Bosona Naannichaa saffisaan dabalaa jiraachuurra darbee, Naannoon Oromiyaa Bosona haaromsuu fi eeguu keessatti qooda olaanaa taphachaa jira. Hojii gaggeessaan Dhaabbata Bosonaa fi Bineensota Bosonaa Oromiyaa Obbo Araarsaa Raggaasaa ENA waliin turtii taasisaniin, waggoottan darban keessatti uwwisa bosona naannichaa guddisuuf hojiileen garagaraa hojjetamaniiru. Hojiiwwan uwwisa bosona naannichaa guddisuuf hojjetaman keessaa bakkeewwan sababa adda addaan manca’an irratti karaa saayinsaawaan biqiltuu garagaraa dhaabuurra darbee tuttuqqaa namaa fi bineensarraa bilisa taasisuun fi babal'ina lafa qonnaa seeraan alaa ittisuuf hojii hojjetameen bu'aan olaanaan galmaa'uu isaa dubbataniiru. Keessumaa biqiloota dhaabuu qofa irratti osoo hin daangeeffamin, kunuunsa isaaniitiif xiyyeeffannaan olaanaan kennamuunsaa bu'aa argameef sababa guddaa ta'uu himaniru. Haaluma kanaan uwwisni bosona naannichaa duraan gadi bu'aa ture gara dhibbeentaa 27tti guddisuun danda'amuu isaa Obbo Araarsaan dubbataniiru. Keessattuu sagantaan Ashaaraa magarisaa hawaasa biratti ilaalcha gaarii uumuudhaan, dhaabuu qofa irratti osoo hin ta'iin, kunuunsaa fi eegumsa isaa irratti hirmaannaan hawaasaa cimuun bu'aan qabatamaan argamaa jiraachuu ibsaniiru. Tattaaffii taasifameen biyyoon akka hin dhiqamne ittisuu cinaatti, gabbinni biyyoo dabaluu keessatti gahee guddaa kan qabu ta’uu himaniru. Dabalataanis, bishaan lafa jalaa akka gabbatu taasisuun burqaawwan bishaanii, laggeenii fi haroowwan goganii turan akka deebi'an taasiseras jedhan. Kanneen keessaa akka fakkeenyatti kan kaasan Godina Harargee Bahatti Haroon Haramayaa gogee kan ture deebi'ee mirgisuun, yeroo ammaa hawaasa naannichaatiif tajaajila kennaa jiraachuu isaa akka fakkeenyaatti eerameera. Obbo Araarsaan akka himanitti, yeroo ammaa naannichatti walii galaan lafti hektaara miliyoona 4 bosonaan misoomee jira. Walii galaatti Naannichatti lafa heektaara miliyyoona tokkotti dhiyyaatu kunuunsaa fi eegumsa bineensotaaf, paarkiwwaniif fi iddoowwan bashannanaatiif kan oolu yoo ta'u, hektaarri kuma 700 immoo dhaabbii biqiltootaa fi misooma bosona nam-tolcheef kan adda bahe ta’u himaniru. Lafa walii galaa kana keessaa hektaari miliyoona 2 tuqaa 3 ta'u immoo bosona uumamaatiin gutummaatti kan uwwifame ta'uu ibsaniiru.
Godina Gujiitti Biqiltuun Bunaa filatamaan Ganna baranaa kanatti Hektaara Kuma 16 irratti dhaabameera
Aug 15, 2026 527
Hagayya 9/2018 (ENA): Naannoo Oromiyaa Godina Gujiitti Ganna kana lafa heektaara kuma 16 irratti biqiltuun bunaa filatamaan dhaabamuu Waajjirri Qonna Godinichaa beeksise. Godinni Gujii urgaa fi mi’aa gaarii ta’een gosoota bunaa kan qabu addunyaa irratti gatii guddaa qaban keessaa tokko kan qabudha. Waggoota dhiyoo asitti qonnaan bultoonni Godinichaa mala saayinsaawaa fayyadamuun qulqullinaa fi baay’ina oomisha isaanii akka fooyyessan jajjabeeffamaa turaniiru. Oomishaa fi oomishtummaa guddisuuf, qonnaan bultoonni gosoota bunaa haaraa fooyya’aa, oomisha olaanaa fi dhukkuba dandamatan irraa akka fayyadaman gargaaruuf, Ganna kana Godinicha keessatti hojiin dhaabbii sanyii filatamaa bunaa fi misoomaa bal’aan hojjetamaa jira. Waajjira Qonna Godinichaatti ogeessa misooma bunaa fi shaayii kan ta’an obbo Biraanuu Fayisaa akka jedhanitti, oomishaa fi omishtummaa guddisuuf Ganna kana Godinicha keessatti misooma bunaa babal’isuuf karoorri qabamee hojjetamaa jira. Biqiltuun bunaa gosa sanyii filatamaa fooyya’aa ta’ee fi yeroo gabaabaa keessatti oomisha olaanaa argamsiisu kuma 72 fi 500 ol lafa heektaara kuma 16 fi 233 irratti hanga ammaatti dhaabamuu himaniiru. Akkasumas gosti haaraan kun gogiinsa fi dhukkuba kan dandamatu yoo ta’u, heektaara tokkorraa hanga kuntaala 18 oomishuuf dandeettii kan qabu ta’uu ibsaniiru. Godinaalee aanichaa 12 keessatti lakkoofsi biqiltuu bunaa dhaabame kan bara darbee waliin wal bira qabamee yoo ilaalamu gara miiliyoona 13 dabaluu isaa ibsaniiru. Akkasumas qonnaan bultoonni aanaalee Godinichaa hunda keessaa kuma 54 ol misooma kanarratti hirmaachuu isaanii beeksisaniiru. Itti gaafatamaan Waajjira Daldala Godinichaa obbo Areeruu Waaree akka ibsanitti, babal’achuun misooma bunaa Gidinicha keessatti gosoota fooyya’aa ta’een oomisha baay’inaafi qulqullinaan dabalaa jira. Bara kanas bunni kuntaala kuma 231 ol Godinicha irraa gabaaf dhiyaachuu isaa akka fakkeenyaatti kaasaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Ashaaraa Magariisaa - Eegumsa Uumamaa Irraa Hanga Nyaata Biyyaalessaa fi Abbaa Biyyummaa Diinagdee!
Aug 14, 2026 496
Sagantaan Ashandaa Magariisaa biqiltuu dhaabuu ykn naannoo miidhagsuu caalaa akka ta’e agarsiisaa jira; misooma itti fufiinsa qabuuf bu’uura eegsisuuf, misoomsuu fi cimsuuf tarsiimoo jalqabbii biyyaalessaati. Sochiin biyyaalessaa guddaan kun dhiibbaa jijjiirama qilleensaa dandamachuuf dandeettii qabnu cimsuu qofa osoo hin taane, sirna ikoo uumamaa keenya sirreessuu fi misoomsuun Itiyoophiyaa lafa magariisaa taasisaa jira. Itiyoophiyaan dandeettii mataa ishee fi tattaaffii waloo lammiilee isheetiin qabeenya uumamaa ishee eeguu fi misoomsuu akka dandeessu kan mirkaneesse yoo ta’u, jijjiirama qilleensaaf deebii kennuu keessatti biyyoota biroof fakkeenya ta’ee tajaajiluu kan danda’u milkaa’ina ummataa ta’uu hojiiwwan waggoota darban keessatti raawwataman mirkaneessee jira. Qabeenya uumamaa eeguun eegumsa naannoo qofaaf osoo hin taane, oomishtummaa qonnaa, wabii nyaataa mirkaneeffachuu fi guddina dinagdeefis bu’aa olaanaa qaba. Kanaafidha Ashaaraan Magariisaa xiyyeeffannoo misooma biyyaalessaa itti fufiinsa qabu isa ijoo taasifnee wabii nyaataa fi dinagdee keenya cimsuuf kan hojjenne. Dhaloonni kun qabeenya uumamaa isaa tiksuu fi misoomsuun fedhii bara kanaa guutuu bira darbee Itoophiyaa badhaatee fi mo’amuu hin dandeenye dhaloota itti aanutti dabarsee kennuuf itti gaafatamummaa qaba. Itoophiyaa boruuf bu'uura cimaa fi amanamaa kaa'uuf piroojektoonni misooma magariisaa qindoominaan jalqabne cimee itti fufa. Itti aanaa ministeera muummee obbo Tamasgeen Xurunaa #Ena Afaan Oromoo #TOI #Ena #
Baay’inaan Kan Dubbifaman
Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise.
Jan 5, 2021 292019
Finfinnee, Muddee 26, 2013 (TOI) - Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise. Qormaatni Sadaasa 30 hanga Muddee 2, 2013tti guutummaa Oromiyaatti kennamee ture bu'aan isaa beekkameera. Waraqaan deebii kallattii Oromiyaa hunda irraa Manneen Barnootaa kuma 8 ol-irraa aanaatti, aanaa irraa godinatti, godina irraa BBOtti sassaabamee torban 3 keessatti halkanii fi guyyaa shiftii 3n biiroo keessa bulaa hojjetamee har'a bu'aan isaa beekameera. Barattoota qormaata fudhatan kuma dhibba 4 ffi kuma 46 fi 907 keessa barattoonni kumni dhibbi 4 fi kumni 17 fi 411 yookaa % 93.4 darbaniiru.Barattootni kumni 29,fi 96 yookaa 6.6% kufuu isaanii maanaajimantiin Biiroo Barnoota Oromiyaa har'a murteesseera. Bu'aan qormaataa kun waajjiraalee barnootaa godinaalee 21 fi waajjiraalee barnootaa bulchiinsa magaalotaa 19n Oromiyaaf kara hooggantootaa 'telegram' dhaan ergamuu biirichi beekisieera. Waajjiraaleen kun bu'aa qormaataa kana gara aanaa isaaniitti dabarsuun , aanaaleen ammoo hardcopy isaa Manneen Barnootaa isaaniin borii kaasanii ni beeksisu jedhame.Torban dhufuu kaasee barnootni kutaa 9ffaa kan eegalu ta'uu ragaan Biiroo Barnootaa Oromiyaarraa argame ni muul'isa. Kaardii barataa dhuufaan maxxansee Biiroon Barnootaa Oromiyaa yeroo gabaabaa keessatti kan raabsu ta'uu beeksisera.
Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa hawaasaan simatamaa jira
Feb 20, 2019 148832
Guraandhala 13/2011 Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa guyyaa kaleessaatii kaasee hawaasaan simatamaa jira. Haaluma koreen teeknikaa fi araaraa akkasumas gumiin abbootii Gadaa waamicha dhiyeessaniin loltoonni Adda Bilisummaa Oromoo zoonii lixaa guyyaa kaleessaa irraa eegalee deebi'aa jira. Waraanni bilisummaa Oromoo guyyaa kaleessaa aanaa Manasibuu ganda Harawweetti qaama mootummaa fi abbootii Gadaatiin simatamaniiru. Guyyaa har'aas bifuma walfakkaatuun aanaa Beegii, Giddaa Ayyaanaa fi Baabboo Gambeelitti simannaan itti fufueera. Guyyoota Sadan kanatti simannaan erga taasifameefii booda gara kaampii qophaa'efiitti kan galan ta'uus walitti qabaan gumii abbootii Gadaa Bayyanaa Sanbatoo ‘BBC’ Afaan Oromootti himaniiru. Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo akka himanitti, Zoonii Lixaarraa qofa loltoonni WBO Kuma 10 ol kan simataman ta'uu ibsaniiru. Simannaan WBO kun aanaalee garaa garaatti kan itti fufu yoo ta'u, miseensonni WBO iddoowwan biroo jiranis waamichi taasifameef simatamanii akka galantu eegama. Madda: OBN
Biiroon Barnootaa Oromiyaa firii qormaata kutaa 8ffaa bara 2014 ifoomse
Aug 31, 2022 33007
Hagayya 25/2014(TOI) - Bara barnootaa 2014tti barattoota kuma 451fi 25 qormaata naannoo kutaa 8ffaa fudhachuuf galmaa'an keessaa barattoonni kumni 443fi 526 qormaaticha fudhataniiru. Barattoota qoramaata fudhatan walii galaa keessaa barattoonni kumni 421fi 779 (%95.09) qabxii darbiinsaa argatanii gara kutaa 9ffaatti darbuu Hogganaa Ittaanaan BBO Obbo Girmaa Baay'isaa ibsa miidiyaaleef kennaniin ibsaniiru. Naannawaa horsiisee bulaan ala qabxii darbiinsaa dhiiraaf 50fi dubartootaaf 47 ta'uus himaniiru. Naannawaa horsiisiisee bulaatti ammoo qabxiin darbinsaa dhiiraaf 47 yoo ta'u, barattoota dubaraaf 44 ta'uufi qabxiin darbiinsa barattoota fedhii adda kan dhiiraa 44fi dubaraaf 41 ta'uu Obbo Girman himaniiru. Naannoo Oromiyaatti bara barnootaa 2015 barattoota miiliyoona 11 ol barsiisuuf galmeessi kan eegalameen yoo ta'u, Fulbaana 9/2015 guutummaa Oromiyaatti barnoonni ni eegalana. Barana barattoota miliyoona 7.5 ol sagantaa nyaataa manneen barnootaan fayyadamoo taasisuuf haaldureen xumuramuus ibsaniiru. Barattoonni baasii gara garaaf osoo hinsaaxilamin qabxii darbiinsaasaanii karaa toora interneetii http://oromia.ministry.et/#/home jedhuun ilaallachuu akka danda'an biirochi ibseera. DhPI irraa
Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu kennaniifi ragaa kennaan itti fayyadamuu danda'an ifa godhe.
Mar 3, 2023 30002
Guraandhala 24/2015(TOI) - Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa guyyaa har'aa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu ittiin kennaniifi ragaa ittiin eeraan fayyadamuu danda'an 'Public Feedback System' jedhamu ifa godhe. Komishinichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo waliin ta’uun Appilikeeshinii kana akka hojjete eerameera. Appichi afaanota biyya keessaa shaniin tajaajila kan kennu ta'uun himaeera. Komishinarri Komishinii Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa Dooktar Saamu’eel Urqatoo akka jedhanitti, komishinichi hojiiwwan jijjiramaa hojjechaa jiru milkeesuuf teeknooloojiiwwan fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Appilikeeshinichi hojii kan ariifachiisuufi haleellaa fi sodaachisaa ragaa eertootaa fi odeeffannoo kennitootarra gahu kan ittisu ta'uu himaniiru. Kana hordofuun hawaasni karaa appilikeshinii 'Public Feedback System'' yaada kennuudhaan itti gaafatamummaa biyyaalessaa isaa ba'uu qabu gaafataniiru. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Obbo Solomoon Sookaa akka jedhanitti, appilikeeshinii kana haleellaa saayibarii eegumsii cimaan kan taasifamuuf ta'uu himaniiru. Waajjira Ministira Muummeetti deetaan dhimmoota Kaabinee obbo Tasfaayee Dhaabaa akka jedhanitti, malaammaltummaa ittisuuf dhaabbanni tokko qofaan hojjetee milkaa'uu hin danda'u. Kanaaf lammileen hunduu miira itti gaafatamummaa qabuun malaan maltummaa ittisuuf hirmaachuu qabu jedhaniiru.
Gabaasa addaa
Itiyoophiyaan liqaa ishee hurgufachaa,abdii ishee horachaa gara fuula duraatti tarkaanfachaa jirti - Itti aanaa Ministira Muummee obbo Tamasgeen Xurunaa
Jun 9, 2026 16894
Waxabajji 2 /2018 (ENA): Itiyoophiyaan liqaa ishee hurgufachaa,abdii ishee horachaa gara fuula duraatti tarkaanfachaa jirti jedhani itti aanaan Ministira Muummee obbo Tamasgeen Xurunaa. Itti aanaan muummee ministiraa Pirojektoota misoomaa adda addaa magaalaa Woldiyaatti ijaaraman eebbisuun tajaajilaaf bananiiru. Yeroo eebba kanaatti pirojektoonni misoomaa eebbifaman imala biyyattiin gara fuulduraatti taasiftu kan agarsiisan yoo ta’u, guddinni Itiyoophiyaa eenyullee dhaabuu akka hin dandeenye kuni ragaadha jedhan. Itti aanaan ministira muummee kun ummanni magaalaa Woldiyaa finxaaleyyii fi qoqqoodinsa mormuudhaan kan beekamu ta’uu ibsuun, filannoon isaanii irra deddeebiin nagaa fi mootummaa cimaa ta’uu isaa kan argisiisu ta’uu ibsaniiru. Mootummaan baandota irratti qabsaa’aa jira jedhani. Waggoota 50 fi 60 darbaniif warri yaada dulloomaatiin qabaman guddina ariifataa biyyattii hubachuu akka hin dandeenyes ibsaniiru. Warri bosona keessa jiran jijjiirama guddaa biyyatti dhufe kan akka misooma koridarii, maaddii guutuu, pirojektoota misoomaa fi oomisha qamadii arguu akka hin dandeenye dubbataniiru. Misoomni koridarii magaalota keessatti gaggeeffamaa jiru dhimma bareedinaa qofa osoo hin taane magaalota ammayyeessuun sadarkaa jireenyaa ummataa ol kaasuuf kaayyoo ta’uu ibsaniiru. Magaalonni Itiyoophiyaa magaalota Baha Afriikaa fi addunyaa waliin dorgomuu akka qaban ibsaniiru; akkasumas tajaajila ammayyeessuuf tajaajilli giddugala tokkoo guutuu biyyattiitti babal’achaa akka jiru hubachiisaniiru. Manneen kitaabaa ummataa, manneen kitaabaa dijitaalaa fi kaffeewwan saayinsii magaalaa Woldiyaatti ijaaraman odeeffannoo guyyaa guyyaa irraa gara beekumsaa fi qorannoo gadi fagootti kan ceesisu ta’uu ibsaniiru. Mootummaan, abbootii qabeenyaa fi ummanni pirojektoota misoomaa eegalaman gara baadiyyaatti babal’isuun badhaadhina biyyattii dhugoomsuuf waliin hojjechuu akka qaban waamicha dhiyeessaniiru.
Yaa’ichi dhimmoota Afrikaarratti sagalee tokko dhageessisuun akka danda’amu carraa uumuudha
May 6, 2026 16355
Ebla 28/2018 (ENA)- Kaayyoon guddaan yaa’ii dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa Afriikaa (ASMIS) dhiibbaa uumtota jidduutti tumsa cimaa uumuudhaan dhimmoota Afrikaarratti sagalee tokko dhageessisuun akka danda’amu carraa uumuu akka ta’e qindeessaan Palsi oof Afriikaa(POA) obbo Barakat Sisaayi ibsan. Ajandaawwan Afriikaa qabsiisuu fi sagalee waloo dhageessisuuf carraa kan uumu ta’uu dabalanii ibsaniiru. Palsi oof Afriikaan (Pulse of Africa-POA) intarpiraayizii teknolojii E.ji.e waliin ta’uun mata duree “dhiibbaa uumtonni Afriikaa fooyyee qabduuf” jedhuun yaa’iin qophaa’u kun, Ebla 29 fi 30 2018 Finfinnee yaadannoo injifannoo Adwaatti ni gaggeeffama. Yaa’iin kun dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa jajjabeessuuf, dinagdee dijitaalaa cimsuuf, tumsa uumuu fi wiirtuu dijitaalaa gochuuf kan kaayyeffateha. Qopheessitoonni yaa’ii kanaa, dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa Itiyoophiyaa yeroo yaa’ii kanaa maqaa gaarii biyyasaanii guddisuu fi tumsasaanii cimsuun haala danda’amurratti ibsa kennaniiru. Qindeessaan Palsi oof Afriikaa obbo Barakat Sisaayi wayita kana akka jedhanitti, Palsi Oof Afriikaan seenessa Afriikaa jallate jijjiiruuf kan hundeeffame miidiyaa Paan Afriikaati. Yaa’iin kun intarpiraayizii teeknooloojii E.ji.e waliin ta’uun qophaa’uusaa eeranii, qajeelfama “seenessa Afriikaa namoota keenyaan dubbachuu qabna” kan jedhu akka bu’uureffate ibsaniiru. Kaayyoon ijoo yaa’ii kanaas dhiibbaa uumtota jidduutti tumsa cumaa uumuun dhimmoota Afriikaarratti sagalee waloo dhageessisuuf carraa uumuu akka ta’e dubbataniiru. Ajandaan gamtaa Afriikaa 2063 karoora wagga 50 Afriikaan ittiin gaggeeffamtu ta’uu eeranii, ummattoota jidduutti walii galtee uumuuf dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa waloomaan akka hojjetan carraa uumuuf waltajjichi faayidaa akka qabu ibsaniiru. Kanaaf yaa’iin kun Afriikonni galmoota ajandaasaanii milkeessuuf waltajjii waloon hojjetan ta’a jedhaniiru. Miidiyaan dijitaalaa waltajjii guddaa kan dinagdee sochoosudha kan jedhan obbo Barakat, dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa karaa faayidaa qabuun akka itti fayyadaman hubannoo waloo uumuu akka barbaachisu hubachiisaniiru. Hojii raawwachiisaan intarpiraayizii E.ji.e obbo Gammadaa olaanaa gamasaaniin, yaa’iin kun maqaa gaarii Itiyoophiyaa akkasumas Afriikaa guddisuuf waltajjii murteessaa ta’uu dubbataniiru. Dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa waa’ee qabiyyee uumuu, wa’ee ijaarsa seenessa Afriikaa fi waa’ee galmoota ajandaa 2063 ejjennoo ifaa akka qabatan godha jedhaniiru. Dhiibbaa uumtonni yaa’ii kanaaf biyyoota Afriikaa garagaraarraa filataman, qaqqabama miidiyaa hawaasaatiin qabanii fi maqaa gaarii Afriikaa guddisuuf gumaacha qabaniin madaalamanii kan filataman ta’uu mirkaneessaniiru.
