ENA - ENA Afaan Oromoo
Tamsaasa Kallatti:
Angafoota Oduu
.jpg)
Godinichatti biqiltuuwwan bunaa fooyya’an Ganna dhufu dhaabamaniif qophiin taasifameera
May 8, 2026 108
Ebla 30/2018 (ENA): Godina Harargee Lixaatti Ganna dhufu biqiltuuwwan bunaa fooyya’an miiliyoona 37 ol dhaabuuf qophiin xumuramuu Waajjirri Qonnaa fi Misooma Qabeenya Uumamaa Godinichaa beeksise. Waajjirichatti Qindeessaan Misooma Bunaa fi mi’eessituu kan ta’an Obbo Olumaa Badhaanee ENA’f akka ibsanitti, Ganna dhufu aanaalee Godinichaa 13 keessatti biqiltuuwwan bunaa fooyya’an dhaabuuf qophiin barbaachisaan taasifameera jedhani. Sanyiiwwan bunaa kunniin baay’een isaanii Giddu-gala Qorannoo Qonnaa Machaaraa irraa kan gadilakkifamaniidha. Sanyiiwwan kunniin dhukkubaa fi hongee kan dandamatanii fi hektaara tokko irraa hanga kuntaala 17 oomishuu danda’u jedhaniiru. Godinichatti misooma bunaa babal’isuuf hojjetamaa kan jiru yoo ta’u, qonnaan bultoonni naannichas Ganna kana biqiltuuwwan dhaabamaniif boolla qopheessaa akka jiran ibsaniiru. Hanga ammaatti Godinichatti lafti hektaara kuma 129 ol biqiltuu bunaan kan dhaabame yoo ta’u, biqiltuun bunaa barana dhaabamuuf qophaa’e kan bara darbe yeroo wal-fakkaataa waliin wal bira qabamee yommuu ilaalamu miiliyoona 8’n caalmaa qaba. Misooma bunaa kanaan qonnaan bultoonni kuma 232 ol hirmaattotaa fi fayyadamtoota akka ta’an ibsameera. Gama biraatiin, qindeessaan Misooma Bunaa fi mi’eessituu Waajjira Qonnaa fi Misooma Qabeenya Uumamaa Aanaa Bokkee Obbo Ibraahim Hasan akka himanitti, aanaichatti barana lafa haaraa hektaara kuma 3 bunaan uwwisuuf karoorfatamee hojjetamaa jira jedhani. Sanyiiwwan bunaa kana keessaa sanyiin 'Bultum' jedhamu kan Giddu-gala Qorannoo Qonnaa Machaaraa irraa ba’e waggaa lama keessatti oomisha kennuu akka eegalu eeraniiru. Aanaa Bookee Ganda Bookee Xiqqaatti qonnaan bultuun Aayishaa Mahaammad akka jedhanitti, biqiltuuwwan bunaa eeguu fi kunuunsuudhaan carraa hojii argatanii fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Kana malees, lafa ximaadii lama kan kanaan dura jimaa irratti oomishaa turan irratti biqiltuu bunaa dhaabuuf boolla qopheessaa akka jiran dubbataniiru. Waggaa lamaan darban keessa misooma bunaa irratti hirmaachuun fayyadamoo ta'uu kan dubbatan ammoo qonnaan bultuu gandaichaa Moominaa Ibraahimi dha. Isaanis Ganna dhufu kana biqiltuu bunaa dabalataa 500 ol dhaabuuf boolla qopheessuu isaanii ibsaniiru.
Agarsiifni oomishaalee Qonnaa fi teeknooloojii Yunivarsitichaan qophaa’e gaggeeffamaa jira
May 8, 2026 78
Ebla 30/2018 – Agarsiisaa fi egzibiishiniin oomishaalee fi teeknooloojii qonnaa irratti xiyyeeffate Yunivarsiitii Madda Walaabuutti geeggeffamaa jira. Yunivarsitichi konfaransii qorannoo biyyaalessaa beekumsa xabboo waltajjiitti fiduun beekamtii kennuuf kaayyeffate guyyaa lammaffaaf geggeessaa jira. Sagantaa kanarrattis muuxannoon qonnaan bultoota bal'innaan dhihaachuun irrattis mari'ataameera. Pirezidaantiin Yunivarsiitii Madda Walaabuu Dr. Birhaanamasqal Xannaa saganticharratti ergaa dabarsaniin, Yunivarsitichi beekumsa uumamaa qonnaan bultoota bira jiru qorannoo saayinsaawaan walitti hidhuun fayyadamummaa qonnaan bultootaa guddisuuf xiyyeeffatuu dubbatan. Konfaransii qorannoo fi agarsiifni oomishaalee qonnaatii fi teeknooloojii dhihaates kanuma bu'ura godhachuu akka ta’e yaadachiisaniiru. Ittaanaan Pirezidaantii Yunivarsitichaa Dr. Bazzaabbih Wanddimmuu gama isaaniitiin, waltajjiin qorannoo qonnaan bulaa fi qooda fudhattoota walitti fide kun carraaf hudhaalee qorannoon adda baasuuf carraa kan uumu ta'uu eeran. Ittigaafatamaan Waajjira Qonnaa Godina Baalee Obbo Aliyyii Muhammad gama isaaniitiin beekamtii fi deeggarsi Yunivarsitichi qonnaan bultoota godinichaatiif taasisaa jiru kan jajjabeeffamu ta'uu dubbatan. Qonnaan bultoonni hirmaatan gama isaaniitiin, waltajjiin qorannoo qooda fudhattoota walitti fide kun beekumsa isaanii daran olbaasuun cinaatti hudhaalee hojii keessatti isaan mudachaa turaniif furmaata saayinsaawaa akka argataniif kan tumseef ta'uu dubbatan. Sagantaa kana irratti qonnaan bultoota, qooda fudhattoonni damee qonnaa fi dhimmamtoonni gara garaa argamaniiru.
Tajaajilli tola ooltummaa naannichatti hojiirra oole rakkoo fi ifaajii irraa nu baraarera
May 8, 2026 79
Ebla 30/2018 (ENA): Tajaajilli tola ooltummaa naannoo Harariitti hojiirra oolaa jiru rakkoolee bal’aa furuuf gumaacha olaanaa taasisaa jira jedhan haadholiin fayyadamtoota mana jireenyaa. Biiroon Dubartoota, Daa’immanii fi Dargaggoota naannichaas tajaajilli tola ooltummaa naannichatti raawwatamaa jiru rakkoo hawaasummaa fi diinagdee maanguddootaa fi lammiilee rakkoof saaxilamoo ta’an furuu irratti jijjiirama qabatamaa fidaa jiraachuu ibseera. Manni isaanii tajaajila tola ooltummaatiin kan haaromfame Aadde Yashii Dammaqaa, manni isaanii rooba Gannaa fi qilleensa Gannaaf saaxilamee, miidhaadhaaf saaxilamaa kan turan amma garuu rakkoo kanarraa baraaramuu ENAtti himaniiru. Qaamolee mootummaa fi tajaajila tola ooltummaa kennan rakkoo isaaniif deebii ariifataa kennanis galateeffataniiru. Fayyadamtoota mana tola ooltotaan isaaniif ijaarame keessaa tokko kan ta’an haati ijoollee shanii aadde Ashaa Usmaa'il wayita ammaa tajaajila tola ooltummaatiin waan isaaniif hojjetame galateeffachuun ijoollee isaanii barsiifachaa jiraachuu himani. Aadde Faatiyaa Mahaammad mana duraan mana kutaa tokkoo kan hin mijoofne keessa jiraachaa kan turan yoo ta’u,manni isaanii tajaajila tola ooltummaan haaromsamee mana mijataa argachuu isaaniitti gammaduu himaniiru. Biiroon Dubartoota, Daa’immanii fi Dargaggoota naannichaa akka beeksisetti, tajaajilli tola ooltummaa naannichatti hojiirra oolaa jiru rakkoo hawaasummaa fi diinagdee maanguddootaa fi lammiilee rakkoof saaxilamoo ta’an furuu irratti jijjiirama qabatamaa fidaa jira jedheera. Hojiin tola ooltummaa kun tokkummaa lammiilee gidduu jiru cimsuu qofa osoo hin taane rakkoo ummataa haalaan hir’isuu isaa biirichi ibseera. Akka itti gaafatamtuun biirichaa aadde Raamziyaa Abdulwahaab jedhanitti bara bajataa kana keessatti hojiin tajaajila tola ooltummaa naannichatti hojjetame walumaa galatti birrii miiliyoona 220 ta’a jedhani. Kanneen keessaa manneen maanguddootaa fi qaama miidhamtootaa 154 ijaaramanii haaromfamuun dabarfamee kennaniiru. Ministeerri Innooveeshinii fi Teeknooloojii fi dhaabbileen itti gaafatamummaa qaban dhiheenya kana qaama miidhamtoota naannichaaf manneen 12 xumuranii dabarsanii kennuu isaaniis eeruun, hojiin tajaajila tola ooltummaa Gannaas cimee itti fufa jedhan. Pireezidaantiin bulchiinsa mootummaa naannoo Hararii, obbo Ordin Badriin pirojektii mana jireenyaa Ministeera Innooveeshinii fi Teeknooloojii fi dhaabbilee dhimmi ilaallatu qaama miidhamtootaa fi maanguddootaaf ijaarame wayita dabarsanii kennan ergaa dabarsaniin, mootummaan naannichaa fayyadamummaa waliigalaa lammiilee guddisuuf hojii bal’aa hojjeteera jechuun isaanii kan yaadatamudha. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Itiyoophiyaatti jijjiiramni damee hundaan mul’achaa jiruu Afriikaaf fakkeenya kan ta’udha
May 8, 2026 85
Ebla 30/2018 (ENA)-Hirmaattonni yaa'ii dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Afriikaa isa jalqabaa, jijjiiramni Itiyoophiyaa keessatti damee hundaan mul'achaa jiru Afriikaaf akka fakkeenyaatti kan tajaajilu ta'uu ibsan. Yaa'iin dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Afriikaa inni jalqabaa(ASMIS 2026) mata duree "Dhiibbaa uumtoota Afriikaa fooyya'aaf" jedhuun Magaalaa Finfinnee Giddugala Yaadannoo Injifannoo Adwaatti dammaqinaan gaggeeffamaa jira. Waltajjiin kun 'Pulse of Africa' fi Intarpiraayizii Tekinooloojii A.G.A waliin ta'uun kan qophaa'edha. Hirmaattonni yaa'ichaa Inistiitiiyuutii hubannoo Nam-tolchee Itiyoophiyaa, pirojektoota gurguddoo Finfinnee keessatti ijaaraman, misooma kooriidarii fi hojiiwwan misoomaa adda addaa daawwataniiru. Yeroo kanatti qabiyyee uumaa beekamaan biyya Gaanaa Bertihooldi Koobii Wiinkileer (Wode Maya), jijjiiramni gama hundaa Itiyoophiyaa keessatti mul'achaa jiru guutuu Ardii Afriikaatiif barnoota gudda kan kennu ta’uu dubbateera. Jaalala guddaa Itiyoophiyaaf qabu irraa kan ka'e jijjiirama biyyattii keessatti Mul'ate Addunyaatti agarsiisuuf irra deebi’ee dhufuu isaa eeruun, A L.A bara 2017 Itiyoophiyaa dhufee kan ture yoo ta'u, bara 2025 fi 2026tti jijjiirama Itiyoophiyaan argisiisaa jirtu boqonnaa haaraa irra akka jirtu dhugaa ba'eera. Keessattuu daandiwwan bal'aan ijaaramaa jiran, ijaarsi bu'uuraalee misoomaa gurguddoo fi buufatni xiyyaaraa haara ijaaramaa jiru guddina biyyattiif agarsiiftuu fi hojiiwwan dinqisiisoodha jedheera. Milkaa'inni kun badhaadhina Ardichaatiif abdi kan kennu waan ta'eef, guutuun Afriikaa muuxannoo Itiyoophiyaa irra barachuu qaba jedheera. Qabiyyee Uumaan biyya Naayijeeriyaa irraa dhufe Odiinaakaan gama isaatiin, Itiyoophiyaan misooma hubannoo Nam-tolchee (AI) irratti dursa argachuu ishee arguu isaa dubbateera. Yeroo Tekinooloojiin Addunyaa to'achaa jiru kanatti xiyyeeffannoon biyyattiin damee kanaaf kennite kan dinqisiifatamudha jedheera. Milkaa'inni damee kanaan argame dhuunfaas ta'e biyya misoomsuu keessatti faayidaan isaa guddaa ta'uu ibsuun, imalli tekinooloojii Itiyoophiyaa dinqisiisadha jedheera. Qabiyyee Uumaan biyya Leesootoo irraa dhufe Te'eeloo Lu'aaloon akka jedhetti; Itiyoophiyaan kan hin koloneeffatamnee fi kalandarii mataa ishee kan qabdu ta'uun ishee Afriikaanotaaf boonuu guddaa fi ibsituu eenyummaa ta'uu isaa dubbateera. Seenaan badhaadhaan fi aadaan jabaan biyyattiitti mul'ate, biyyoonni biroos aadaa isaanii eeggatanii akka itti fufan barnoota kan kennudha jedheera.
.jpg)
Sagaleen Afriikaanotaa haaraan dhiibbaa uumu kaayyoon kan gaggeeffamu abdii fi carraalee dhaloota Ardichaa kan agarsiisu ta’uu qaba
May 8, 2026 162
Ebla 30/2018(ENA) - Yaa’iin dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa tokkummaa Ardii ijaaruuf kan fudhatamu tarkaanfii tarsiimawaa ta’uusaa hojii raawwachiisaan tajaajila oduu Itiyoophiyaa obbo Seeifee Darribee ibsan. Yaa’iin dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa Afriikaa (ASMIS-2026) kan jalqabaa ‘Pulse of Africa’ (POA)’n intarpiraayizii teeknooloojii ‘AGA’ waliin ta’uun qopheessan gaggeeffamaa jira. Yaa’ii mata duree “dhiibbaa Uumtonni Afriikaa fooyyofteef” jedhuun yaadannoo injifannoo Adwaatti qophaa’erratti dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa biyyoota Afriikaa 30 irraa walitti dhufan hirmaachaa jiru. Hojii raawwachiisaan olaanaa tajaajila oduu Itiyoophiyaa obbo Seeifee Darribee, yaa’iin kun carraa dijitaalaa ardichaa egeree kan murteessu tarkaanfii tarsiimawaa ta’uu ibsaniiru. POA,n akka uumamu ka’umsisaa mul’ata fagoo ministira muummee Dr. Abiyyi Ahimad ta’uusaa yaadachiisaniiru. Akkaataa ministirri muummee Afriikaan sagalee ofiishee akka ishee barbaachisuu fi seenaashee ilmaan isheetiin seenessuu akka qabdu kallattii kaa’aniin, dhabbatichi seenessa Afriikaa isa dhugaa tamsaasuuf ergama ifa ta’een hundeeffamuusaa dubbataniiru. Dhaabbatichi hatattamaan guddachaa jiraachuusaa eeranii, biyyoota Afriikaa 30 caalan keessatti qaqqabamaa ta’uusaa fi fudhatama argachuusaa eeraniiru. Yaa’iin mata duree “dhiibbaa uumtonni Afriikaa fooyyofteef” jedhuun gaggeeffamu dhiibbaa Ardii guddisuu fi dadammaqsuuf kan akeekame ta’uu ibsaniiru. Dhiibbaa uumtonni dijitaalaa seenessa Afriikaa jijjiiruuf qooda ijoo akka qaban ibsaniiru. Dhiibbaa uumtonni dhiibbaa dijitaalaa bashannansiisuuf qofa osoo hin taane barsiisuuf, tokkummaa cimsuu fi Ardicha ijaaruuf fayyadamuu akka qaban eeraniiru. Gaggeessummaa dubartootaa kan mul’isuu fi haleellaa, saamichaa fi miidhaaa kamiyyuu kan mormu dhiibbaa dijitaalaa uumuun akka barbaachisu eeranii, seenessoota walooma, abdii fi carraalee dhalootaa olkaasanii mul’isan bal’isuun akka irraa eegamus dubbataniiru. Guddummaa fi aadaa Afriikaa beeksisuun dhaloota dargaggootaa kalaqaa fi misoomaaf dadammaqsuu akka qaban eeraniiru. Sosochii haaraa kana bakka argama dhala namaa, magaalaa guddoo Afriikaa fi mallattoo cichoomaa Ardichaa kan taate Itiyoophiyaarraa eegaluun akka barbaachisu kaasaniiru. Afriikaanonni seenaa isaanii akka seenessan deeggarsa taasisanii fi guddina Ardichaaf kutannoo ministira muummee Doktar Abiyyi Ahimadiif kabaja qaban ibsaniiru. Milkaa’ina yaa’ichaaf gumaacha kan taasisan bulchiinsa magaalaa Finfinnee fi Kantiibaa Adaanech Abeebee, ministeera Turizimii, inistiitiyuutii hubannoo namtolchee fi kanneen biros galateeffataniiru.
Kan mul'ate
.jpg)
Godinichatti biqiltuuwwan bunaa fooyya’an Ganna dhufu dhaabamaniif qophiin taasifameera
May 8, 2026 108
Ebla 30/2018 (ENA): Godina Harargee Lixaatti Ganna dhufu biqiltuuwwan bunaa fooyya’an miiliyoona 37 ol dhaabuuf qophiin xumuramuu Waajjirri Qonnaa fi Misooma Qabeenya Uumamaa Godinichaa beeksise. Waajjirichatti Qindeessaan Misooma Bunaa fi mi’eessituu kan ta’an Obbo Olumaa Badhaanee ENA’f akka ibsanitti, Ganna dhufu aanaalee Godinichaa 13 keessatti biqiltuuwwan bunaa fooyya’an dhaabuuf qophiin barbaachisaan taasifameera jedhani. Sanyiiwwan bunaa kunniin baay’een isaanii Giddu-gala Qorannoo Qonnaa Machaaraa irraa kan gadilakkifamaniidha. Sanyiiwwan kunniin dhukkubaa fi hongee kan dandamatanii fi hektaara tokko irraa hanga kuntaala 17 oomishuu danda’u jedhaniiru. Godinichatti misooma bunaa babal’isuuf hojjetamaa kan jiru yoo ta’u, qonnaan bultoonni naannichas Ganna kana biqiltuuwwan dhaabamaniif boolla qopheessaa akka jiran ibsaniiru. Hanga ammaatti Godinichatti lafti hektaara kuma 129 ol biqiltuu bunaan kan dhaabame yoo ta’u, biqiltuun bunaa barana dhaabamuuf qophaa’e kan bara darbe yeroo wal-fakkaataa waliin wal bira qabamee yommuu ilaalamu miiliyoona 8’n caalmaa qaba. Misooma bunaa kanaan qonnaan bultoonni kuma 232 ol hirmaattotaa fi fayyadamtoota akka ta’an ibsameera. Gama biraatiin, qindeessaan Misooma Bunaa fi mi’eessituu Waajjira Qonnaa fi Misooma Qabeenya Uumamaa Aanaa Bokkee Obbo Ibraahim Hasan akka himanitti, aanaichatti barana lafa haaraa hektaara kuma 3 bunaan uwwisuuf karoorfatamee hojjetamaa jira jedhani. Sanyiiwwan bunaa kana keessaa sanyiin 'Bultum' jedhamu kan Giddu-gala Qorannoo Qonnaa Machaaraa irraa ba’e waggaa lama keessatti oomisha kennuu akka eegalu eeraniiru. Aanaa Bookee Ganda Bookee Xiqqaatti qonnaan bultuun Aayishaa Mahaammad akka jedhanitti, biqiltuuwwan bunaa eeguu fi kunuunsuudhaan carraa hojii argatanii fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Kana malees, lafa ximaadii lama kan kanaan dura jimaa irratti oomishaa turan irratti biqiltuu bunaa dhaabuuf boolla qopheessaa akka jiran dubbataniiru. Waggaa lamaan darban keessa misooma bunaa irratti hirmaachuun fayyadamoo ta'uu kan dubbatan ammoo qonnaan bultuu gandaichaa Moominaa Ibraahimi dha. Isaanis Ganna dhufu kana biqiltuu bunaa dabalataa 500 ol dhaabuuf boolla qopheessuu isaanii ibsaniiru.
Tajaajilli tola ooltummaa naannichatti hojiirra oole rakkoo fi ifaajii irraa nu baraarera
May 8, 2026 79
Ebla 30/2018 (ENA): Tajaajilli tola ooltummaa naannoo Harariitti hojiirra oolaa jiru rakkoolee bal’aa furuuf gumaacha olaanaa taasisaa jira jedhan haadholiin fayyadamtoota mana jireenyaa. Biiroon Dubartoota, Daa’immanii fi Dargaggoota naannichaas tajaajilli tola ooltummaa naannichatti raawwatamaa jiru rakkoo hawaasummaa fi diinagdee maanguddootaa fi lammiilee rakkoof saaxilamoo ta’an furuu irratti jijjiirama qabatamaa fidaa jiraachuu ibseera. Manni isaanii tajaajila tola ooltummaatiin kan haaromfame Aadde Yashii Dammaqaa, manni isaanii rooba Gannaa fi qilleensa Gannaaf saaxilamee, miidhaadhaaf saaxilamaa kan turan amma garuu rakkoo kanarraa baraaramuu ENAtti himaniiru. Qaamolee mootummaa fi tajaajila tola ooltummaa kennan rakkoo isaaniif deebii ariifataa kennanis galateeffataniiru. Fayyadamtoota mana tola ooltotaan isaaniif ijaarame keessaa tokko kan ta’an haati ijoollee shanii aadde Ashaa Usmaa'il wayita ammaa tajaajila tola ooltummaatiin waan isaaniif hojjetame galateeffachuun ijoollee isaanii barsiifachaa jiraachuu himani. Aadde Faatiyaa Mahaammad mana duraan mana kutaa tokkoo kan hin mijoofne keessa jiraachaa kan turan yoo ta’u,manni isaanii tajaajila tola ooltummaan haaromsamee mana mijataa argachuu isaaniitti gammaduu himaniiru. Biiroon Dubartoota, Daa’immanii fi Dargaggoota naannichaa akka beeksisetti, tajaajilli tola ooltummaa naannichatti hojiirra oolaa jiru rakkoo hawaasummaa fi diinagdee maanguddootaa fi lammiilee rakkoof saaxilamoo ta’an furuu irratti jijjiirama qabatamaa fidaa jira jedheera. Hojiin tola ooltummaa kun tokkummaa lammiilee gidduu jiru cimsuu qofa osoo hin taane rakkoo ummataa haalaan hir’isuu isaa biirichi ibseera. Akka itti gaafatamtuun biirichaa aadde Raamziyaa Abdulwahaab jedhanitti bara bajataa kana keessatti hojiin tajaajila tola ooltummaa naannichatti hojjetame walumaa galatti birrii miiliyoona 220 ta’a jedhani. Kanneen keessaa manneen maanguddootaa fi qaama miidhamtootaa 154 ijaaramanii haaromfamuun dabarfamee kennaniiru. Ministeerri Innooveeshinii fi Teeknooloojii fi dhaabbileen itti gaafatamummaa qaban dhiheenya kana qaama miidhamtoota naannichaaf manneen 12 xumuranii dabarsanii kennuu isaaniis eeruun, hojiin tajaajila tola ooltummaa Gannaas cimee itti fufa jedhan. Pireezidaantiin bulchiinsa mootummaa naannoo Hararii, obbo Ordin Badriin pirojektii mana jireenyaa Ministeera Innooveeshinii fi Teeknooloojii fi dhaabbilee dhimmi ilaallatu qaama miidhamtootaa fi maanguddootaaf ijaarame wayita dabarsanii kennan ergaa dabarsaniin, mootummaan naannichaa fayyadamummaa waliigalaa lammiilee guddisuuf hojii bal’aa hojjeteera jechuun isaanii kan yaadatamudha. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Itiyoophiyaatti jijjiiramni damee hundaan mul’achaa jiruu Afriikaaf fakkeenya kan ta’udha
May 8, 2026 85
Ebla 30/2018 (ENA)-Hirmaattonni yaa'ii dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Afriikaa isa jalqabaa, jijjiiramni Itiyoophiyaa keessatti damee hundaan mul'achaa jiru Afriikaaf akka fakkeenyaatti kan tajaajilu ta'uu ibsan. Yaa'iin dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Afriikaa inni jalqabaa(ASMIS 2026) mata duree "Dhiibbaa uumtoota Afriikaa fooyya'aaf" jedhuun Magaalaa Finfinnee Giddugala Yaadannoo Injifannoo Adwaatti dammaqinaan gaggeeffamaa jira. Waltajjiin kun 'Pulse of Africa' fi Intarpiraayizii Tekinooloojii A.G.A waliin ta'uun kan qophaa'edha. Hirmaattonni yaa'ichaa Inistiitiiyuutii hubannoo Nam-tolchee Itiyoophiyaa, pirojektoota gurguddoo Finfinnee keessatti ijaaraman, misooma kooriidarii fi hojiiwwan misoomaa adda addaa daawwataniiru. Yeroo kanatti qabiyyee uumaa beekamaan biyya Gaanaa Bertihooldi Koobii Wiinkileer (Wode Maya), jijjiiramni gama hundaa Itiyoophiyaa keessatti mul'achaa jiru guutuu Ardii Afriikaatiif barnoota gudda kan kennu ta’uu dubbateera. Jaalala guddaa Itiyoophiyaaf qabu irraa kan ka'e jijjiirama biyyattii keessatti Mul'ate Addunyaatti agarsiisuuf irra deebi’ee dhufuu isaa eeruun, A L.A bara 2017 Itiyoophiyaa dhufee kan ture yoo ta'u, bara 2025 fi 2026tti jijjiirama Itiyoophiyaan argisiisaa jirtu boqonnaa haaraa irra akka jirtu dhugaa ba'eera. Keessattuu daandiwwan bal'aan ijaaramaa jiran, ijaarsi bu'uuraalee misoomaa gurguddoo fi buufatni xiyyaaraa haara ijaaramaa jiru guddina biyyattiif agarsiiftuu fi hojiiwwan dinqisiisoodha jedheera. Milkaa'inni kun badhaadhina Ardichaatiif abdi kan kennu waan ta'eef, guutuun Afriikaa muuxannoo Itiyoophiyaa irra barachuu qaba jedheera. Qabiyyee Uumaan biyya Naayijeeriyaa irraa dhufe Odiinaakaan gama isaatiin, Itiyoophiyaan misooma hubannoo Nam-tolchee (AI) irratti dursa argachuu ishee arguu isaa dubbateera. Yeroo Tekinooloojiin Addunyaa to'achaa jiru kanatti xiyyeeffannoon biyyattiin damee kanaaf kennite kan dinqisiifatamudha jedheera. Milkaa'inni damee kanaan argame dhuunfaas ta'e biyya misoomsuu keessatti faayidaan isaa guddaa ta'uu ibsuun, imalli tekinooloojii Itiyoophiyaa dinqisiisadha jedheera. Qabiyyee Uumaan biyya Leesootoo irraa dhufe Te'eeloo Lu'aaloon akka jedhetti; Itiyoophiyaan kan hin koloneeffatamnee fi kalandarii mataa ishee kan qabdu ta'uun ishee Afriikaanotaaf boonuu guddaa fi ibsituu eenyummaa ta'uu isaa dubbateera. Seenaan badhaadhaan fi aadaan jabaan biyyattiitti mul'ate, biyyoonni biroos aadaa isaanii eeggatanii akka itti fufan barnoota kan kennudha jedheera.
.jpg)
Sagaleen Afriikaanotaa haaraan dhiibbaa uumu kaayyoon kan gaggeeffamu abdii fi carraalee dhaloota Ardichaa kan agarsiisu ta’uu qaba
May 8, 2026 162
Ebla 30/2018(ENA) - Yaa’iin dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa tokkummaa Ardii ijaaruuf kan fudhatamu tarkaanfii tarsiimawaa ta’uusaa hojii raawwachiisaan tajaajila oduu Itiyoophiyaa obbo Seeifee Darribee ibsan. Yaa’iin dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa Afriikaa (ASMIS-2026) kan jalqabaa ‘Pulse of Africa’ (POA)’n intarpiraayizii teeknooloojii ‘AGA’ waliin ta’uun qopheessan gaggeeffamaa jira. Yaa’ii mata duree “dhiibbaa Uumtonni Afriikaa fooyyofteef” jedhuun yaadannoo injifannoo Adwaatti qophaa’erratti dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa biyyoota Afriikaa 30 irraa walitti dhufan hirmaachaa jiru. Hojii raawwachiisaan olaanaa tajaajila oduu Itiyoophiyaa obbo Seeifee Darribee, yaa’iin kun carraa dijitaalaa ardichaa egeree kan murteessu tarkaanfii tarsiimawaa ta’uu ibsaniiru. POA,n akka uumamu ka’umsisaa mul’ata fagoo ministira muummee Dr. Abiyyi Ahimad ta’uusaa yaadachiisaniiru. Akkaataa ministirri muummee Afriikaan sagalee ofiishee akka ishee barbaachisuu fi seenaashee ilmaan isheetiin seenessuu akka qabdu kallattii kaa’aniin, dhabbatichi seenessa Afriikaa isa dhugaa tamsaasuuf ergama ifa ta’een hundeeffamuusaa dubbataniiru. Dhaabbatichi hatattamaan guddachaa jiraachuusaa eeranii, biyyoota Afriikaa 30 caalan keessatti qaqqabamaa ta’uusaa fi fudhatama argachuusaa eeraniiru. Yaa’iin mata duree “dhiibbaa uumtonni Afriikaa fooyyofteef” jedhuun gaggeeffamu dhiibbaa Ardii guddisuu fi dadammaqsuuf kan akeekame ta’uu ibsaniiru. Dhiibbaa uumtonni dijitaalaa seenessa Afriikaa jijjiiruuf qooda ijoo akka qaban ibsaniiru. Dhiibbaa uumtonni dhiibbaa dijitaalaa bashannansiisuuf qofa osoo hin taane barsiisuuf, tokkummaa cimsuu fi Ardicha ijaaruuf fayyadamuu akka qaban eeraniiru. Gaggeessummaa dubartootaa kan mul’isuu fi haleellaa, saamichaa fi miidhaaa kamiyyuu kan mormu dhiibbaa dijitaalaa uumuun akka barbaachisu eeranii, seenessoota walooma, abdii fi carraalee dhalootaa olkaasanii mul’isan bal’isuun akka irraa eegamus dubbataniiru. Guddummaa fi aadaa Afriikaa beeksisuun dhaloota dargaggootaa kalaqaa fi misoomaaf dadammaqsuu akka qaban eeraniiru. Sosochii haaraa kana bakka argama dhala namaa, magaalaa guddoo Afriikaa fi mallattoo cichoomaa Ardichaa kan taate Itiyoophiyaarraa eegaluun akka barbaachisu kaasaniiru. Afriikaanonni seenaa isaanii akka seenessan deeggarsa taasisanii fi guddina Ardichaaf kutannoo ministira muummee Doktar Abiyyi Ahimadiif kabaja qaban ibsaniiru. Milkaa’ina yaa’ichaaf gumaacha kan taasisan bulchiinsa magaalaa Finfinnee fi Kantiibaa Adaanech Abeebee, ministeera Turizimii, inistiitiyuutii hubannoo namtolchee fi kanneen biros galateeffataniiru.
Dhiibbaa uumtonni Miidiyaa Hawaasaa Afrikaa Ambaasaaddara Aadaa fi Sagalee Dhaloota Haaraa Ta'uu Qabu
May 8, 2026 74
Ebla 30/2018 (ENA): Dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa Afrikaa ambaasaaddaroota aadaa fi sagalee dhaloota haaraa ta’uu qabu jedhan hoji gaggeessaan olaanaa dhaabbata “AGA Tech Enterprises” Gammadaa Olaanaan. Walgahiin Dhiibbaa uumtota Miidiyaa Hawaasaa Afrikaa jalqabaa, kan miidiyaa “Pulse of Africa” fi “A.G.A Tech Enterprises” waliin qophaa’e gaggeeffamaa jira. Yaadannoo injifannoo Adwaatti kan qophaa’e mata duree "Dhiibbaa uumtoota Afrikaa fooyya'eef " jedhuun Finfinneetti qophaa'e kana irratti dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa biyyoota Afrikaa 30 irraa hirmaachaa jiru. Konfiransichi dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa itti gaafatamummaa qaban jajjabeessuu, dinagdee dijitaalaa cimsuu, tumsa uumuu fi galmoota Ajandaa Gamtaa Afrikaa 2063 galmaan ga’uuf kan akeekedha. Afrikaan akkamitti seeneffama mataa ishee ijaaruu, bu’aa amanamummaa ardii kanaa guddisu galmaan ga’uu fi eenyummaa Afrikaa uumuu akka dandeessu irratti dhiibbaa uumtummaan miidiyaa hawaasaa ni mari’atama. Konfiraansii kanarratti Dubbi himaan Ministeera Dhimma Alaa Ambaasaaddar Nabiyaat Geetaachoo, Hojii Gaggeessaa Olaanaa ENA Sayifee Darribee fi bakka bu’oonni Gamtaa Afrikaa fi keessummoonni affeeraman argamaniiru. Hojii gaggeessaan olaanaa dhaabbata ‘A.G.A Tech Enterprise’ Gammadaa Olaanaa waltajjii kanarratti akka jedhanitti, Itiyoophiyaan lafa madda dhala namaa, qaroominaa durii, ibsituu bilisummaa ummata gurraacha, hambaa adda addaa fi bakka gahumsa turistii ta’uu ibsani. Yaa’iin Dhiibbaa uumtota Miidiyaa Hawaasummaa Afrikaa walgahii qofa osoo hin taane sochii dijitaalaa Afrikaa uumuuf kan jalqabaa ta’uu ibsaniiru. Itiyoophiyaan seenaan badhaatuu, dinagdee saffisaan guddachaa jirtu ta’uu eeruun, warraaqsa dijitaalaa keessatti jijjiirama dinqisiisaa ta’e irra akka jirtu dubbataniiru. Ijoolleen ardii kanaa dhiibbaa guddaa qaban seenaa guutuu Afrikaa, ambaasaaddaroota aadaa, sagalee dhaloota haaraa ta’uu akka qabanis dubbataniiru. Akkasumas dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa Afrikaa riqicha kalaqa ardii kanaa fi dhugaa addunyaa walitti hidhu ta’uu akka qabu dhaamaniiru. Yaa’iin kun jalqabbii sochii dijitaalaa Afrikaa ta’uu ibsuun, kaayyoon keenya Afrikaa irraa dhiibbaa uumtota addunyaa uumuu ta’uu qaba jedhaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasa
Sagaleen Afriikaanotaa haaraan dhiibbaa uumu kaayyoon kan gaggeeffamu abdii fi carraalee dhaloota Ardichaa kan agarsiisu ta’uu qaba
May 8, 2026 162
Ebla 30/2018(ENA) - Yaa’iin dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa tokkummaa Ardii ijaaruuf kan fudhatamu tarkaanfii tarsiimawaa ta’uusaa hojii raawwachiisaan tajaajila oduu Itiyoophiyaa obbo Seeifee Darribee ibsan. Yaa’iin dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa Afriikaa (ASMIS-2026) kan jalqabaa ‘Pulse of Africa’ (POA)’n intarpiraayizii teeknooloojii ‘AGA’ waliin ta’uun qopheessan gaggeeffamaa jira. Yaa’ii mata duree “dhiibbaa Uumtonni Afriikaa fooyyofteef” jedhuun yaadannoo injifannoo Adwaatti qophaa’erratti dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa biyyoota Afriikaa 30 irraa walitti dhufan hirmaachaa jiru. Hojii raawwachiisaan olaanaa tajaajila oduu Itiyoophiyaa obbo Seeifee Darribee, yaa’iin kun carraa dijitaalaa ardichaa egeree kan murteessu tarkaanfii tarsiimawaa ta’uu ibsaniiru. POA,n akka uumamu ka’umsisaa mul’ata fagoo ministira muummee Dr. Abiyyi Ahimad ta’uusaa yaadachiisaniiru. Akkaataa ministirri muummee Afriikaan sagalee ofiishee akka ishee barbaachisuu fi seenaashee ilmaan isheetiin seenessuu akka qabdu kallattii kaa’aniin, dhabbatichi seenessa Afriikaa isa dhugaa tamsaasuuf ergama ifa ta’een hundeeffamuusaa dubbataniiru. Dhaabbatichi hatattamaan guddachaa jiraachuusaa eeranii, biyyoota Afriikaa 30 caalan keessatti qaqqabamaa ta’uusaa fi fudhatama argachuusaa eeraniiru. Yaa’iin mata duree “dhiibbaa uumtonni Afriikaa fooyyofteef” jedhuun gaggeeffamu dhiibbaa Ardii guddisuu fi dadammaqsuuf kan akeekame ta’uu ibsaniiru. Dhiibbaa uumtonni dijitaalaa seenessa Afriikaa jijjiiruuf qooda ijoo akka qaban ibsaniiru. Dhiibbaa uumtonni dhiibbaa dijitaalaa bashannansiisuuf qofa osoo hin taane barsiisuuf, tokkummaa cimsuu fi Ardicha ijaaruuf fayyadamuu akka qaban eeraniiru. Gaggeessummaa dubartootaa kan mul’isuu fi haleellaa, saamichaa fi miidhaaa kamiyyuu kan mormu dhiibbaa dijitaalaa uumuun akka barbaachisu eeranii, seenessoota walooma, abdii fi carraalee dhalootaa olkaasanii mul’isan bal’isuun akka irraa eegamus dubbataniiru. Guddummaa fi aadaa Afriikaa beeksisuun dhaloota dargaggootaa kalaqaa fi misoomaaf dadammaqsuu akka qaban eeraniiru. Sosochii haaraa kana bakka argama dhala namaa, magaalaa guddoo Afriikaa fi mallattoo cichoomaa Ardichaa kan taate Itiyoophiyaarraa eegaluun akka barbaachisu kaasaniiru. Afriikaanonni seenaa isaanii akka seenessan deeggarsa taasisanii fi guddina Ardichaaf kutannoo ministira muummee Doktar Abiyyi Ahimadiif kabaja qaban ibsaniiru. Milkaa’ina yaa’ichaaf gumaacha kan taasisan bulchiinsa magaalaa Finfinnee fi Kantiibaa Adaanech Abeebee, ministeera Turizimii, inistiitiyuutii hubannoo namtolchee fi kanneen biros galateeffataniiru.
Midiyaaleen Itiyoophiyaa eenyummaa waloo kan ijaaranii fi galmawwan biyyaalessaaf kutannoon hojjechuutu irra jira – Ministira Muummee doktar Abiyyi Ahimad
May 8, 2026 195
Ebla 30/2018 (ENA) - Midiyaaleen Itiyoophiyaa eenyummaa waloo kan ijaaranii fi galmawwan biyyaalessaaf kutannoon kan hojjetan ta’uu akka qaban Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad ibsan. Waltajjiin marii biyyaalessaa mata duree "Tarkaanfii Midiyaa Ijaarsa Seenessaaf" jedhuun Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad fi hoggantoonni mootummaa olaanoon biroon bakka argamanitti gaggeeffameera. Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad wayita sana akka jedhanitti; waggoottan jijjiiramaa keessatti riifoormii damee Miidiyaatiin taasifameen jijjiiramni mul’atu galmeeffameera. Mootummaan jijiiramaa dandeettii damee miidiyaa guddisuu fi dhaabbilee miidiyaa bilisaa ta’an uumuuf, tarkaanfiin jalqabaa gaazexeessitoota sababa ogummaa isaaniitiin hidhamanii turan hiikuu akka ture yaadachiisaniiru. Midiyaaleen fi gaazexeessitoonni sababa ogummaa isaaniitiin cufamanii turanii fi gara biyyaa galanii akka hin hojjenne dhorkaman, gara biyyaa galanii akka hojjetan hayyamameefiira jedhaniiru. Kanarra darbees Riifoormii miidiyaatiin hojmaata miidiyaaleen Alaa gabaasan itti cuufaman hambisuun akka danda’ame eeranii, mootummaa jijjiiramaatiin labsii farra shororkeessummaa dabalatee seerota hidhoo turan biroo irratti fooyya’iinsi taasifameera jedhaniiru. Haa ta’u malee, bilisummaan miidiyaa yeroo banamu, ogeeyyiin ogummichatti seenuu dhabanii fi bilisummaa isaanii bulchuu hin dandeenye uumamuun isaanii damee kanaaf qormaata ta’uu ibsaniiru. Damee miidiyaa keessatti rakkooleen guutummaa guutuutti furamuu baatus hojiiwwan gaariin hojjetamaniiru kan jedhan ministirri Muummeen, miidiyaaleen Itiyoophiyaa dhugaa arganii fi dhaga’an kan gabaasan ta’uu qabu jedhaniiru. Midiyaaleen eenyummaa waliinii kan ijaaran ta’uu qabu kan jedhan Ministirri muummee doktar Abiyyi Ahimad, kanaafis qindoominaa fi tumsa cimsuun mariif haala mijeessuu akka qaban dhaamaniiru. Garaagarummaan gama Amantii, Siyaasaa fi dameewwan birootiin jiru hafee, madaalamummaan moo’achuu akka qabus dhaamaniiru. Kaanaan dura Itiyoophiyaa keessatti jibbinsa, tuffii, walqoqqooddaan faca’eera kan jedhan Ministirri Muummee Doktar Abiyyi Ahimad, amma miidiyaaleen tokkummaa fi seenessa dogongoraa sirreesuu irratti xiyyeeffachuu akka qaban ibsaniiru. Gabaasni miidiyaalee Kayyoo, Ilaalcha, gahumsa ogummaa, dhiheenya bu’uura godhachuun hojjechuu qabu jedhaniiru.
Ministirri muummee Dr. Abiyyi Ahimad Ministira muummee Nezerlaandis Roob Jeeten waliin dhimmoota gam-lameerratti mari’atan
May 6, 2026 627
Ebla 28/2018 (ENA)- Ministirri muummee Dr. Abiyyi Ahimad Ministira muummee Nezerlaandis Roob Jeeten waliin bilbilaan marii bu'dhimmoota gam-lameerratti mari’atan Ministirri muummee ergaa fuula miidiyaa hawaasaa isaaniin dabarsaniin, turtii ministira muummee Roob Jeeten waliin taasisaniin dhimmoota gam-lameerratti mari’achuusaanii ibsaniiru. Marii gaggeessaniin dhimmoota gam-lameerratti kan mari’atan yoo ta’u, tumsa dameelee garagaraa irratti qaban caalaa cimsuun haala danda’amurratti yaada wal jijjiiruusaanii beeksisaniiru.
Itiyoophiyaan himannaa bu'uura hin qabne Sudaan irraa dhiyaate kufaa taasifte
May 5, 2026 615
Ebla 27/2018 (ENA): Itiyoophiyaan himannaa bu’uura hin qabne mootummaan Sudaan irratti bane kuffisuu Ministeerri Dhimma Alaa ibsa baaseen beeksiseera. Himannaan waraanni Sudaanii fi Ministeerri Dhimma Alaa Sudaan waliin Itiyoophiyaa irratti bane bu’uura kan hin qabne ta’uu ministeerichi beeksiseera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
.jpg)
Carraa mijaa’etti fayyadamuun kaardii filannoo fudhanneerra – Barattoota Yunivarsiitii
May 2, 2026 1003
Ebla 24/2018 (ENA) – Carraa boordiin filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaa barattoota Yunivarsiitiif mijeessetti fayyadamuun kaardii filannoo fudhachuusaanii barattoonni Yunivarsiitii Asoosaa dubbatan. Pirezidaantiin gamtaa barattootaa Yunivarsiitichaa barataa Malkaamuu Malaakuu akka ibsetti, barattoonni Yunivarsiitichaa mirga demokiraasii isaaniitti gargaaramuun paartii ijaarsa biyyaaf, nagaa fi misoomaaf gumaacha taasisu akka filatan carraan uumamuunsaa kan jajjabeeffamudha. Barattoonni bakka jiranirraa teeknooloojiin deeggaramanii akka galmaa’an mijachuunsaas fooyyee gaarii filannoo walii galaa 7ffaa irratti mul’ate ta’uu eereera. Barattuu Ababaa Yenyaanoo gamasheetiin, barattoonni filannoorratti akka hirmaannu godhamuunsaa mirga filachuu qabnutti gargaaramnee paartii biyyattii nagaa fi ijaarsa biyyaatiin fuulduratti tarkaanfachiisu filachuuf carraa nuuf kenna jetteetti. Carraa barattootaaf mijatetti fayyadamuun kaardii filannoo fudhachuusaa kan ibse barataa Abiiyan Kuukkuu, bakka jiranitti kaardii fudhachuu danda’uunsaanii yeroo fi humna waan qusatuuf jajjabaachuu qaba. Filannoo walii galaa Caamsaa 24 bara 2018 gaggeeffamurratti paartii siyaasaa barbaaduuf sagalee kennuun itti gaafatama lammummaa bahachuuf qophaa’uusaa dubbateera.
.jpg)
Hojiilee misoomaa waggoottan darban raawwatamaniin fayyadama hawaasaa mirkaneessuun danda’ameera
May 2, 2026 716
Ebla 24/2018 (ENA) - Hojiilee misoomaa waggoottan shanan darban raawwatamaniin fayyadama hawaasaa mirkaneessuun danda’amuusaa paartii badhaadhinaatti hogganaan waajjira dame magaalaa Finfinnee Mogod Baalchaa ibsan. Dadammaqsi filannoo walii galaa 7ffaa paartii badhaadhinaa Istaadiyoomii Fininneetti gaggeeffamaa jira. Kantiibaan magaalaa Finfinnee fi miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa Adaanech Abeebee, af-yaa’iin mana maree magaalaa Finfinnee Buzeenaa Alkadir, kaadhimamtoonni paarticha bakka bu’uun dorgoman, miseensonnii fi deeggartoonni paartichaa saganticharratti argamaniiru. Obbo Mogos Baalchaa wayita kana ergaa dabarsaniin, hojiilee misoomaa gurguddoo waggoottan shaman darban raawwatamaniin fayyadama ummataa mirkaneessuun danda’ameera. Mootummaan ida’amuu Itiyoophiyaa keessatti badhaadhina mirkaneessuu kan dandeessisan bu’ura amansiisaa kaa’uusaa hubachiisaniiru. Hojiileen namarratti xiyyeeffatan jireenya namoota hedduu bu’urarraa jijjiiruun buaa argamsisuusaanii eeranii, paartiin badhaadhinaa paartii waadaa galeef amanamu ergamasaa galmaan ga’uuf kan si’oome ta’uu beeksisaniiru. Hojiileen Finfinnee miidhagsuuf hojjetaman jijjiirama qabatamaa fiduusaanii ibsaniiru. Hojiilee misoomaa kanneen ciminaan itti fufsiisuu fi fayyadama ummataa caalaatti mirkaneessuuf hawaasni paartii badhaadhinaa akka filatu gaafataniiru.
.jpg)
Paartiin badhaadhinaa hojiiwwan hawaasummaa fi dinagdee hawaasaa mirkaneessan caalaatti ni raawwata
May 2, 2026 711
Ebla 24/2018(ENA)- Paartiin badhaadhinaa hojiiwwan hawaasummaa fi dinagdee hawaasaa mirkaneessan caalaatti akka raawwatu miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa kantiibaa Adaanech Abeebee ibsan. Dadammaqsi filannoo walii galaa 7ffaa paartii badhaadhinaa Istaadiyoomii Fininneetti gaggeeffamaa jira. Kantiibaan magaalaa Finfinnee fi miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa Adaanech Abeebee, paartii badhaadhinaatti hogganaan waajjira damee magaalaa Finfinnee Mogos Baalchaa, af-yaa’iin mana maree magaalaa Finfinnee Buzeenaa Alkadir, kaadhimamtoonni paarticha bakka bu’uun dorgoman, miseensonnii fi deeggartoonni paartichaa saganticharratti argamaniiru. Miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa fi kantiibaan bulchiinsa magaalaa Finfinnee wayita kana akka jedhanitti, hundaa olitti abbaan aangoo ummatadha. Hirmaannaa fi tumsa ummataan alattti badhaadhina mirkaneessuun akka hin danda’amne dubbataniiru. Waggoottan darban paartiin badhaadhinaa hojiiwwan fayyadama ummataa mirkaneessan hedduu raawwachuusaa kan dubbatan kantiibaan kun, humni lafa kanaa badhaadhina Itiyoophiyaa hin dhaabne akka hin jirre ibsaniiru. Hojiileen misoomaa magaalattiitti hojjetaman eenyuyyuu kan hidaganne hunda kan ofkeessatti qabate ta’uu eeranii, hojiileen kunneen fayyadama dinagdee fi hawaasummaa hawaasaa kan mirkaneessanidha jedhaniiru. Paartiin badhaadhinaa paartii waadaa gale eegudha kan jedhan kantiibaa Adaanech, akkaataa waadaa galeen maqaa gaarii magaalattii ijaaruusaa dubbataniiru. Paartiin badhaadhinaa fuulduras fayyadama ummataa mirkaneessuuf akka hojjetu waadaa galuun “badhaadhina Filadhaa” jechuun dhaamaniiru.
.jpg)
Sagantaan dadammaqsa filannoo paartii badhaadhinaa Istaadiyoomii Finfinneetti gaggeeffamaa jira
May 2, 2026 695
Ebla 24/2018(ENA)- paartiin badhaadhinaa Sagantaan dadammaqsa na filadhaa filannoo walii galaa 7ffaa mata duree “Itiyoophiyaan biyya gara fakkeenyummaatti” jedhuun Istaadiyoomii Finfinneetti gaggeefssa jira Kantiibaan bulchiinsa magaalaa Finfinnee Adaanech Abeebee fi kaadhimamtoonni paartii badhaadhinaa bakka bu’uun mana maree bakka bu’oota ummataa fi mana maree magaalaa Finfinneef dorgoman saganticharratti argamaniiru.
Siyaasa
Sagaleen Afriikaanotaa haaraan dhiibbaa uumu kaayyoon kan gaggeeffamu abdii fi carraalee dhaloota Ardichaa kan agarsiisu ta’uu qaba
May 8, 2026 162
Ebla 30/2018(ENA) - Yaa’iin dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa tokkummaa Ardii ijaaruuf kan fudhatamu tarkaanfii tarsiimawaa ta’uusaa hojii raawwachiisaan tajaajila oduu Itiyoophiyaa obbo Seeifee Darribee ibsan. Yaa’iin dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa Afriikaa (ASMIS-2026) kan jalqabaa ‘Pulse of Africa’ (POA)’n intarpiraayizii teeknooloojii ‘AGA’ waliin ta’uun qopheessan gaggeeffamaa jira. Yaa’ii mata duree “dhiibbaa Uumtonni Afriikaa fooyyofteef” jedhuun yaadannoo injifannoo Adwaatti qophaa’erratti dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa biyyoota Afriikaa 30 irraa walitti dhufan hirmaachaa jiru. Hojii raawwachiisaan olaanaa tajaajila oduu Itiyoophiyaa obbo Seeifee Darribee, yaa’iin kun carraa dijitaalaa ardichaa egeree kan murteessu tarkaanfii tarsiimawaa ta’uu ibsaniiru. POA,n akka uumamu ka’umsisaa mul’ata fagoo ministira muummee Dr. Abiyyi Ahimad ta’uusaa yaadachiisaniiru. Akkaataa ministirri muummee Afriikaan sagalee ofiishee akka ishee barbaachisuu fi seenaashee ilmaan isheetiin seenessuu akka qabdu kallattii kaa’aniin, dhabbatichi seenessa Afriikaa isa dhugaa tamsaasuuf ergama ifa ta’een hundeeffamuusaa dubbataniiru. Dhaabbatichi hatattamaan guddachaa jiraachuusaa eeranii, biyyoota Afriikaa 30 caalan keessatti qaqqabamaa ta’uusaa fi fudhatama argachuusaa eeraniiru. Yaa’iin mata duree “dhiibbaa uumtonni Afriikaa fooyyofteef” jedhuun gaggeeffamu dhiibbaa Ardii guddisuu fi dadammaqsuuf kan akeekame ta’uu ibsaniiru. Dhiibbaa uumtonni dijitaalaa seenessa Afriikaa jijjiiruuf qooda ijoo akka qaban ibsaniiru. Dhiibbaa uumtonni dhiibbaa dijitaalaa bashannansiisuuf qofa osoo hin taane barsiisuuf, tokkummaa cimsuu fi Ardicha ijaaruuf fayyadamuu akka qaban eeraniiru. Gaggeessummaa dubartootaa kan mul’isuu fi haleellaa, saamichaa fi miidhaaa kamiyyuu kan mormu dhiibbaa dijitaalaa uumuun akka barbaachisu eeranii, seenessoota walooma, abdii fi carraalee dhalootaa olkaasanii mul’isan bal’isuun akka irraa eegamus dubbataniiru. Guddummaa fi aadaa Afriikaa beeksisuun dhaloota dargaggootaa kalaqaa fi misoomaaf dadammaqsuu akka qaban eeraniiru. Sosochii haaraa kana bakka argama dhala namaa, magaalaa guddoo Afriikaa fi mallattoo cichoomaa Ardichaa kan taate Itiyoophiyaarraa eegaluun akka barbaachisu kaasaniiru. Afriikaanonni seenaa isaanii akka seenessan deeggarsa taasisanii fi guddina Ardichaaf kutannoo ministira muummee Doktar Abiyyi Ahimadiif kabaja qaban ibsaniiru. Milkaa’ina yaa’ichaaf gumaacha kan taasisan bulchiinsa magaalaa Finfinnee fi Kantiibaa Adaanech Abeebee, ministeera Turizimii, inistiitiyuutii hubannoo namtolchee fi kanneen biros galateeffataniiru.
Midiyaaleen Itiyoophiyaa eenyummaa waloo kan ijaaranii fi galmawwan biyyaalessaaf kutannoon hojjechuutu irra jira – Ministira Muummee doktar Abiyyi Ahimad
May 8, 2026 195
Ebla 30/2018 (ENA) - Midiyaaleen Itiyoophiyaa eenyummaa waloo kan ijaaranii fi galmawwan biyyaalessaaf kutannoon kan hojjetan ta’uu akka qaban Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad ibsan. Waltajjiin marii biyyaalessaa mata duree "Tarkaanfii Midiyaa Ijaarsa Seenessaaf" jedhuun Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad fi hoggantoonni mootummaa olaanoon biroon bakka argamanitti gaggeeffameera. Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad wayita sana akka jedhanitti; waggoottan jijjiiramaa keessatti riifoormii damee Miidiyaatiin taasifameen jijjiiramni mul’atu galmeeffameera. Mootummaan jijiiramaa dandeettii damee miidiyaa guddisuu fi dhaabbilee miidiyaa bilisaa ta’an uumuuf, tarkaanfiin jalqabaa gaazexeessitoota sababa ogummaa isaaniitiin hidhamanii turan hiikuu akka ture yaadachiisaniiru. Midiyaaleen fi gaazexeessitoonni sababa ogummaa isaaniitiin cufamanii turanii fi gara biyyaa galanii akka hin hojjenne dhorkaman, gara biyyaa galanii akka hojjetan hayyamameefiira jedhaniiru. Kanarra darbees Riifoormii miidiyaatiin hojmaata miidiyaaleen Alaa gabaasan itti cuufaman hambisuun akka danda’ame eeranii, mootummaa jijjiiramaatiin labsii farra shororkeessummaa dabalatee seerota hidhoo turan biroo irratti fooyya’iinsi taasifameera jedhaniiru. Haa ta’u malee, bilisummaan miidiyaa yeroo banamu, ogeeyyiin ogummichatti seenuu dhabanii fi bilisummaa isaanii bulchuu hin dandeenye uumamuun isaanii damee kanaaf qormaata ta’uu ibsaniiru. Damee miidiyaa keessatti rakkooleen guutummaa guutuutti furamuu baatus hojiiwwan gaariin hojjetamaniiru kan jedhan ministirri Muummeen, miidiyaaleen Itiyoophiyaa dhugaa arganii fi dhaga’an kan gabaasan ta’uu qabu jedhaniiru. Midiyaaleen eenyummaa waliinii kan ijaaran ta’uu qabu kan jedhan Ministirri muummee doktar Abiyyi Ahimad, kanaafis qindoominaa fi tumsa cimsuun mariif haala mijeessuu akka qaban dhaamaniiru. Garaagarummaan gama Amantii, Siyaasaa fi dameewwan birootiin jiru hafee, madaalamummaan moo’achuu akka qabus dhaamaniiru. Kaanaan dura Itiyoophiyaa keessatti jibbinsa, tuffii, walqoqqooddaan faca’eera kan jedhan Ministirri Muummee Doktar Abiyyi Ahimad, amma miidiyaaleen tokkummaa fi seenessa dogongoraa sirreesuu irratti xiyyeeffachuu akka qaban ibsaniiru. Gabaasni miidiyaalee Kayyoo, Ilaalcha, gahumsa ogummaa, dhiheenya bu’uura godhachuun hojjechuu qabu jedhaniiru.
Ministirri muummee Dr. Abiyyi Ahimad Ministira muummee Nezerlaandis Roob Jeeten waliin dhimmoota gam-lameerratti mari’atan
May 6, 2026 627
Ebla 28/2018 (ENA)- Ministirri muummee Dr. Abiyyi Ahimad Ministira muummee Nezerlaandis Roob Jeeten waliin bilbilaan marii bu'dhimmoota gam-lameerratti mari’atan Ministirri muummee ergaa fuula miidiyaa hawaasaa isaaniin dabarsaniin, turtii ministira muummee Roob Jeeten waliin taasisaniin dhimmoota gam-lameerratti mari’achuusaanii ibsaniiru. Marii gaggeessaniin dhimmoota gam-lameerratti kan mari’atan yoo ta’u, tumsa dameelee garagaraa irratti qaban caalaa cimsuun haala danda’amurratti yaada wal jijjiiruusaanii beeksisaniiru.
Itiyoophiyaan himannaa bu'uura hin qabne Sudaan irraa dhiyaate kufaa taasifte
May 5, 2026 615
Ebla 27/2018 (ENA): Itiyoophiyaan himannaa bu’uura hin qabne mootummaan Sudaan irratti bane kuffisuu Ministeerri Dhimma Alaa ibsa baaseen beeksiseera. Himannaan waraanni Sudaanii fi Ministeerri Dhimma Alaa Sudaan waliin Itiyoophiyaa irratti bane bu’uura kan hin qabne ta’uu ministeerichi beeksiseera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Carraa mijaa’etti fayyadamuun kaardii filannoo fudhanneerra – Barattoota Yunivarsiitii
May 2, 2026 1003
Ebla 24/2018 (ENA) – Carraa boordiin filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaa barattoota Yunivarsiitiif mijeessetti fayyadamuun kaardii filannoo fudhachuusaanii barattoonni Yunivarsiitii Asoosaa dubbatan. Pirezidaantiin gamtaa barattootaa Yunivarsiitichaa barataa Malkaamuu Malaakuu akka ibsetti, barattoonni Yunivarsiitichaa mirga demokiraasii isaaniitti gargaaramuun paartii ijaarsa biyyaaf, nagaa fi misoomaaf gumaacha taasisu akka filatan carraan uumamuunsaa kan jajjabeeffamudha. Barattoonni bakka jiranirraa teeknooloojiin deeggaramanii akka galmaa’an mijachuunsaas fooyyee gaarii filannoo walii galaa 7ffaa irratti mul’ate ta’uu eereera. Barattuu Ababaa Yenyaanoo gamasheetiin, barattoonni filannoorratti akka hirmaannu godhamuunsaa mirga filachuu qabnutti gargaaramnee paartii biyyattii nagaa fi ijaarsa biyyaatiin fuulduratti tarkaanfachiisu filachuuf carraa nuuf kenna jetteetti. Carraa barattootaaf mijatetti fayyadamuun kaardii filannoo fudhachuusaa kan ibse barataa Abiiyan Kuukkuu, bakka jiranitti kaardii fudhachuu danda’uunsaanii yeroo fi humna waan qusatuuf jajjabaachuu qaba. Filannoo walii galaa Caamsaa 24 bara 2018 gaggeeffamurratti paartii siyaasaa barbaaduuf sagalee kennuun itti gaafatama lammummaa bahachuuf qophaa’uusaa dubbateera.
Hojiilee misoomaa waggoottan darban raawwatamaniin fayyadama hawaasaa mirkaneessuun danda’ameera
May 2, 2026 716
Ebla 24/2018 (ENA) - Hojiilee misoomaa waggoottan shanan darban raawwatamaniin fayyadama hawaasaa mirkaneessuun danda’amuusaa paartii badhaadhinaatti hogganaan waajjira dame magaalaa Finfinnee Mogod Baalchaa ibsan. Dadammaqsi filannoo walii galaa 7ffaa paartii badhaadhinaa Istaadiyoomii Fininneetti gaggeeffamaa jira. Kantiibaan magaalaa Finfinnee fi miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa Adaanech Abeebee, af-yaa’iin mana maree magaalaa Finfinnee Buzeenaa Alkadir, kaadhimamtoonni paarticha bakka bu’uun dorgoman, miseensonnii fi deeggartoonni paartichaa saganticharratti argamaniiru. Obbo Mogos Baalchaa wayita kana ergaa dabarsaniin, hojiilee misoomaa gurguddoo waggoottan shaman darban raawwatamaniin fayyadama ummataa mirkaneessuun danda’ameera. Mootummaan ida’amuu Itiyoophiyaa keessatti badhaadhina mirkaneessuu kan dandeessisan bu’ura amansiisaa kaa’uusaa hubachiisaniiru. Hojiileen namarratti xiyyeeffatan jireenya namoota hedduu bu’urarraa jijjiiruun buaa argamsisuusaanii eeranii, paartiin badhaadhinaa paartii waadaa galeef amanamu ergamasaa galmaan ga’uuf kan si’oome ta’uu beeksisaniiru. Hojiileen Finfinnee miidhagsuuf hojjetaman jijjiirama qabatamaa fiduusaanii ibsaniiru. Hojiilee misoomaa kanneen ciminaan itti fufsiisuu fi fayyadama ummataa caalaatti mirkaneessuuf hawaasni paartii badhaadhinaa akka filatu gaafataniiru.
Paartiin badhaadhinaa hojiiwwan hawaasummaa fi dinagdee hawaasaa mirkaneessan caalaatti ni raawwata
May 2, 2026 711
Ebla 24/2018(ENA)- Paartiin badhaadhinaa hojiiwwan hawaasummaa fi dinagdee hawaasaa mirkaneessan caalaatti akka raawwatu miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa kantiibaa Adaanech Abeebee ibsan. Dadammaqsi filannoo walii galaa 7ffaa paartii badhaadhinaa Istaadiyoomii Fininneetti gaggeeffamaa jira. Kantiibaan magaalaa Finfinnee fi miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa Adaanech Abeebee, paartii badhaadhinaatti hogganaan waajjira damee magaalaa Finfinnee Mogos Baalchaa, af-yaa’iin mana maree magaalaa Finfinnee Buzeenaa Alkadir, kaadhimamtoonni paarticha bakka bu’uun dorgoman, miseensonnii fi deeggartoonni paartichaa saganticharratti argamaniiru. Miseensi hojii raawwachiiftuu paartii badhaadhinaa fi kantiibaan bulchiinsa magaalaa Finfinnee wayita kana akka jedhanitti, hundaa olitti abbaan aangoo ummatadha. Hirmaannaa fi tumsa ummataan alattti badhaadhina mirkaneessuun akka hin danda’amne dubbataniiru. Waggoottan darban paartiin badhaadhinaa hojiiwwan fayyadama ummataa mirkaneessan hedduu raawwachuusaa kan dubbatan kantiibaan kun, humni lafa kanaa badhaadhina Itiyoophiyaa hin dhaabne akka hin jirre ibsaniiru. Hojiileen misoomaa magaalattiitti hojjetaman eenyuyyuu kan hidaganne hunda kan ofkeessatti qabate ta’uu eeranii, hojiileen kunneen fayyadama dinagdee fi hawaasummaa hawaasaa kan mirkaneessanidha jedhaniiru. Paartiin badhaadhinaa paartii waadaa gale eegudha kan jedhan kantiibaa Adaanech, akkaataa waadaa galeen maqaa gaarii magaalattii ijaaruusaa dubbataniiru. Paartiin badhaadhinaa fuulduras fayyadama ummataa mirkaneessuuf akka hojjetu waadaa galuun “badhaadhina Filadhaa” jechuun dhaamaniiru.
Sagantaan dadammaqsa filannoo paartii badhaadhinaa Istaadiyoomii Finfinneetti gaggeeffamaa jira
May 2, 2026 695
Ebla 24/2018(ENA)- paartiin badhaadhinaa Sagantaan dadammaqsa na filadhaa filannoo walii galaa 7ffaa mata duree “Itiyoophiyaan biyya gara fakkeenyummaatti” jedhuun Istaadiyoomii Finfinneetti gaggeefssa jira Kantiibaan bulchiinsa magaalaa Finfinnee Adaanech Abeebee fi kaadhimamtoonni paartii badhaadhinaa bakka bu’uun mana maree bakka bu’oota ummataa fi mana maree magaalaa Finfinneef dorgoman saganticharratti argamaniiru.
Hawaasummaa
Agarsiifni oomishaalee Qonnaa fi teeknooloojii Yunivarsitichaan qophaa’e gaggeeffamaa jira
May 8, 2026 78
Ebla 30/2018 – Agarsiisaa fi egzibiishiniin oomishaalee fi teeknooloojii qonnaa irratti xiyyeeffate Yunivarsiitii Madda Walaabuutti geeggeffamaa jira. Yunivarsitichi konfaransii qorannoo biyyaalessaa beekumsa xabboo waltajjiitti fiduun beekamtii kennuuf kaayyeffate guyyaa lammaffaaf geggeessaa jira. Sagantaa kanarrattis muuxannoon qonnaan bultoota bal'innaan dhihaachuun irrattis mari'ataameera. Pirezidaantiin Yunivarsiitii Madda Walaabuu Dr. Birhaanamasqal Xannaa saganticharratti ergaa dabarsaniin, Yunivarsitichi beekumsa uumamaa qonnaan bultoota bira jiru qorannoo saayinsaawaan walitti hidhuun fayyadamummaa qonnaan bultootaa guddisuuf xiyyeeffatuu dubbatan. Konfaransii qorannoo fi agarsiifni oomishaalee qonnaatii fi teeknooloojii dhihaates kanuma bu'ura godhachuu akka ta’e yaadachiisaniiru. Ittaanaan Pirezidaantii Yunivarsitichaa Dr. Bazzaabbih Wanddimmuu gama isaaniitiin, waltajjiin qorannoo qonnaan bulaa fi qooda fudhattoota walitti fide kun carraaf hudhaalee qorannoon adda baasuuf carraa kan uumu ta'uu eeran. Ittigaafatamaan Waajjira Qonnaa Godina Baalee Obbo Aliyyii Muhammad gama isaaniitiin beekamtii fi deeggarsi Yunivarsitichi qonnaan bultoota godinichaatiif taasisaa jiru kan jajjabeeffamu ta'uu dubbatan. Qonnaan bultoonni hirmaatan gama isaaniitiin, waltajjiin qorannoo qooda fudhattoota walitti fide kun beekumsa isaanii daran olbaasuun cinaatti hudhaalee hojii keessatti isaan mudachaa turaniif furmaata saayinsaawaa akka argataniif kan tumseef ta'uu dubbatan. Sagantaa kana irratti qonnaan bultoota, qooda fudhattoonni damee qonnaa fi dhimmamtoonni gara garaa argamaniiru.
Tajaajilli tola ooltummaa naannichatti hojiirra oole rakkoo fi ifaajii irraa nu baraarera
May 8, 2026 79
Ebla 30/2018 (ENA): Tajaajilli tola ooltummaa naannoo Harariitti hojiirra oolaa jiru rakkoolee bal’aa furuuf gumaacha olaanaa taasisaa jira jedhan haadholiin fayyadamtoota mana jireenyaa. Biiroon Dubartoota, Daa’immanii fi Dargaggoota naannichaas tajaajilli tola ooltummaa naannichatti raawwatamaa jiru rakkoo hawaasummaa fi diinagdee maanguddootaa fi lammiilee rakkoof saaxilamoo ta’an furuu irratti jijjiirama qabatamaa fidaa jiraachuu ibseera. Manni isaanii tajaajila tola ooltummaatiin kan haaromfame Aadde Yashii Dammaqaa, manni isaanii rooba Gannaa fi qilleensa Gannaaf saaxilamee, miidhaadhaaf saaxilamaa kan turan amma garuu rakkoo kanarraa baraaramuu ENAtti himaniiru. Qaamolee mootummaa fi tajaajila tola ooltummaa kennan rakkoo isaaniif deebii ariifataa kennanis galateeffataniiru. Fayyadamtoota mana tola ooltotaan isaaniif ijaarame keessaa tokko kan ta’an haati ijoollee shanii aadde Ashaa Usmaa'il wayita ammaa tajaajila tola ooltummaatiin waan isaaniif hojjetame galateeffachuun ijoollee isaanii barsiifachaa jiraachuu himani. Aadde Faatiyaa Mahaammad mana duraan mana kutaa tokkoo kan hin mijoofne keessa jiraachaa kan turan yoo ta’u,manni isaanii tajaajila tola ooltummaan haaromsamee mana mijataa argachuu isaaniitti gammaduu himaniiru. Biiroon Dubartoota, Daa’immanii fi Dargaggoota naannichaa akka beeksisetti, tajaajilli tola ooltummaa naannichatti hojiirra oolaa jiru rakkoo hawaasummaa fi diinagdee maanguddootaa fi lammiilee rakkoof saaxilamoo ta’an furuu irratti jijjiirama qabatamaa fidaa jira jedheera. Hojiin tola ooltummaa kun tokkummaa lammiilee gidduu jiru cimsuu qofa osoo hin taane rakkoo ummataa haalaan hir’isuu isaa biirichi ibseera. Akka itti gaafatamtuun biirichaa aadde Raamziyaa Abdulwahaab jedhanitti bara bajataa kana keessatti hojiin tajaajila tola ooltummaa naannichatti hojjetame walumaa galatti birrii miiliyoona 220 ta’a jedhani. Kanneen keessaa manneen maanguddootaa fi qaama miidhamtootaa 154 ijaaramanii haaromfamuun dabarfamee kennaniiru. Ministeerri Innooveeshinii fi Teeknooloojii fi dhaabbileen itti gaafatamummaa qaban dhiheenya kana qaama miidhamtoota naannichaaf manneen 12 xumuranii dabarsanii kennuu isaaniis eeruun, hojiin tajaajila tola ooltummaa Gannaas cimee itti fufa jedhan. Pireezidaantiin bulchiinsa mootummaa naannoo Hararii, obbo Ordin Badriin pirojektii mana jireenyaa Ministeera Innooveeshinii fi Teeknooloojii fi dhaabbilee dhimmi ilaallatu qaama miidhamtootaa fi maanguddootaaf ijaarame wayita dabarsanii kennan ergaa dabarsaniin, mootummaan naannichaa fayyadamummaa waliigalaa lammiilee guddisuuf hojii bal’aa hojjeteera jechuun isaanii kan yaadatamudha. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Dhiibbaa uumtonni Miidiyaa Hawaasaa Afrikaa Ambaasaaddara Aadaa fi Sagalee Dhaloota Haaraa Ta'uu Qabu
May 8, 2026 74
Ebla 30/2018 (ENA): Dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa Afrikaa ambaasaaddaroota aadaa fi sagalee dhaloota haaraa ta’uu qabu jedhan hoji gaggeessaan olaanaa dhaabbata “AGA Tech Enterprises” Gammadaa Olaanaan. Walgahiin Dhiibbaa uumtota Miidiyaa Hawaasaa Afrikaa jalqabaa, kan miidiyaa “Pulse of Africa” fi “A.G.A Tech Enterprises” waliin qophaa’e gaggeeffamaa jira. Yaadannoo injifannoo Adwaatti kan qophaa’e mata duree "Dhiibbaa uumtoota Afrikaa fooyya'eef " jedhuun Finfinneetti qophaa'e kana irratti dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa biyyoota Afrikaa 30 irraa hirmaachaa jiru. Konfiransichi dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa itti gaafatamummaa qaban jajjabeessuu, dinagdee dijitaalaa cimsuu, tumsa uumuu fi galmoota Ajandaa Gamtaa Afrikaa 2063 galmaan ga’uuf kan akeekedha. Afrikaan akkamitti seeneffama mataa ishee ijaaruu, bu’aa amanamummaa ardii kanaa guddisu galmaan ga’uu fi eenyummaa Afrikaa uumuu akka dandeessu irratti dhiibbaa uumtummaan miidiyaa hawaasaa ni mari’atama. Konfiraansii kanarratti Dubbi himaan Ministeera Dhimma Alaa Ambaasaaddar Nabiyaat Geetaachoo, Hojii Gaggeessaa Olaanaa ENA Sayifee Darribee fi bakka bu’oonni Gamtaa Afrikaa fi keessummoonni affeeraman argamaniiru. Hojii gaggeessaan olaanaa dhaabbata ‘A.G.A Tech Enterprise’ Gammadaa Olaanaa waltajjii kanarratti akka jedhanitti, Itiyoophiyaan lafa madda dhala namaa, qaroominaa durii, ibsituu bilisummaa ummata gurraacha, hambaa adda addaa fi bakka gahumsa turistii ta’uu ibsani. Yaa’iin Dhiibbaa uumtota Miidiyaa Hawaasummaa Afrikaa walgahii qofa osoo hin taane sochii dijitaalaa Afrikaa uumuuf kan jalqabaa ta’uu ibsaniiru. Itiyoophiyaan seenaan badhaatuu, dinagdee saffisaan guddachaa jirtu ta’uu eeruun, warraaqsa dijitaalaa keessatti jijjiirama dinqisiisaa ta’e irra akka jirtu dubbataniiru. Ijoolleen ardii kanaa dhiibbaa guddaa qaban seenaa guutuu Afrikaa, ambaasaaddaroota aadaa, sagalee dhaloota haaraa ta’uu akka qabanis dubbataniiru. Akkasumas dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa Afrikaa riqicha kalaqa ardii kanaa fi dhugaa addunyaa walitti hidhu ta’uu akka qabu dhaamaniiru. Yaa’iin kun jalqabbii sochii dijitaalaa Afrikaa ta’uu ibsuun, kaayyoon keenya Afrikaa irraa dhiibbaa uumtota addunyaa uumuu ta’uu qaba jedhaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Yaa’ii seenessa Addunyaa waa’ee Afrikaa bifa haaraan bocuuf akeeke
May 8, 2026 99
Walgahiin Dhiibbaa uumtota Miidiyaa Hawaasaa (ASMIS2026) yeroo jalqabaatiif magaalaa guddoo Afrikaa Finfinneetti gaggeeffamaa jira. Konfiraansiin kun waltajjii addunyaa irratti Afriikaan bakka qabdu irra deebiin ibsuuf tattaaffii taasifamaa jiru keessatti tarkaanfii guddaadha. Konfiraansiin seena qabeessa ta’e kun kan agarsiisa adda addaa aadaa ta’e waltajjii marii tarsiimoo fi yaada wal jijjiiruu cimaadha. Uumtoota qabiyyee dijitaalaa ardii kanaa fi dhiibbaa uumtota olaanoo, kanneen hidhata abdii fi kalaqaa dandeettii guddaa Afrikaan qabdu addunyaatti agarsiisaa jiran walitti fida. Daawwannaan kaleessa Finfinneetti taasifame hirmaattonni seenaa gadi fagoo fi aadaa Itiyoophiyaa Finfinnee irratti hubannoo dhiyeenyaa akka argatan carraa uumeera. Turtii isaanii kanaanis, Yaadannoo Injifannoo Adwaa, mallattoo walabummaa Itiyoophiyaa, industirii buddeen tolchaa Gulallee, bakka buddeen mallattoo biyyattii itti hojjetamu, akkasumas Inistiitiyuutii hubannoo Namtolchee Itiyoophiyaa daawwataniiru. Daawwannaan kun walitti dhufeenyaa fi obbolummaa hirmaattota gidduu jiru kan cimsu yoo ta’u, marii hiika qabu dabalataaf akka ka’umsaattis ni tajaajila. Daandiiwwan lafoo,misooma koriidaraa magaalaa finfinnee dawataniiru. Har’a konfiraansichi waljijjiirraa aadaa irraa gara marii tarsiimootti kan ce’e yoo ta’u, Yaadannoo Injifannoo Adwaatti mariin adda addaa gaggeeffamaa jira. Mariin kun kalaqa dijitaalaa keessattuu hubannoo namtolchee (AI) fayyadamuun sagalee Afrikaa guddisuu fi ilaalcha badaa mormuuf kan xiyyeeffate ture. Ardii kana irra deebiin bocuu, seeneffama irra deebiin bocuu fi Ajandaa Gamtaa Afrikaa 2063 galmaan gahuuf gahee dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa irratti kan xiyyeeffate dha. Haaluma walfakkaatuun mariin paanaalii kun carraawwanii fi tooftaalee sagalee dijitaalaa Afrikaa cimsuuf gargaaran ni qoratama. Dhiibbaa uumuun, tarsiimoo miidiyaa, fi ambaasaaddaroonni aadaa seenaa dhugaa qooduunii fi gochaalee miidiyaa itti gaafatamummaa qaban fudhachuudhaan ilaalcha addunyaa jijjiiruu dandeenyu irratti ni mari’atu. Walgahiin Dhiibbaa uumtota Miidiyaa Hawaasaa jalqabaa (ASMIS2026) “Pulse of Africa” fi AGA Tech Enterprises waliin ta’uun qophaassani.
Diinagdee
Godinichatti biqiltuuwwan bunaa fooyya’an Ganna dhufu dhaabamaniif qophiin taasifameera
May 8, 2026 108
Ebla 30/2018 (ENA): Godina Harargee Lixaatti Ganna dhufu biqiltuuwwan bunaa fooyya’an miiliyoona 37 ol dhaabuuf qophiin xumuramuu Waajjirri Qonnaa fi Misooma Qabeenya Uumamaa Godinichaa beeksise. Waajjirichatti Qindeessaan Misooma Bunaa fi mi’eessituu kan ta’an Obbo Olumaa Badhaanee ENA’f akka ibsanitti, Ganna dhufu aanaalee Godinichaa 13 keessatti biqiltuuwwan bunaa fooyya’an dhaabuuf qophiin barbaachisaan taasifameera jedhani. Sanyiiwwan bunaa kunniin baay’een isaanii Giddu-gala Qorannoo Qonnaa Machaaraa irraa kan gadilakkifamaniidha. Sanyiiwwan kunniin dhukkubaa fi hongee kan dandamatanii fi hektaara tokko irraa hanga kuntaala 17 oomishuu danda’u jedhaniiru. Godinichatti misooma bunaa babal’isuuf hojjetamaa kan jiru yoo ta’u, qonnaan bultoonni naannichas Ganna kana biqiltuuwwan dhaabamaniif boolla qopheessaa akka jiran ibsaniiru. Hanga ammaatti Godinichatti lafti hektaara kuma 129 ol biqiltuu bunaan kan dhaabame yoo ta’u, biqiltuun bunaa barana dhaabamuuf qophaa’e kan bara darbe yeroo wal-fakkaataa waliin wal bira qabamee yommuu ilaalamu miiliyoona 8’n caalmaa qaba. Misooma bunaa kanaan qonnaan bultoonni kuma 232 ol hirmaattotaa fi fayyadamtoota akka ta’an ibsameera. Gama biraatiin, qindeessaan Misooma Bunaa fi mi’eessituu Waajjira Qonnaa fi Misooma Qabeenya Uumamaa Aanaa Bokkee Obbo Ibraahim Hasan akka himanitti, aanaichatti barana lafa haaraa hektaara kuma 3 bunaan uwwisuuf karoorfatamee hojjetamaa jira jedhani. Sanyiiwwan bunaa kana keessaa sanyiin 'Bultum' jedhamu kan Giddu-gala Qorannoo Qonnaa Machaaraa irraa ba’e waggaa lama keessatti oomisha kennuu akka eegalu eeraniiru. Aanaa Bookee Ganda Bookee Xiqqaatti qonnaan bultuun Aayishaa Mahaammad akka jedhanitti, biqiltuuwwan bunaa eeguu fi kunuunsuudhaan carraa hojii argatanii fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Kana malees, lafa ximaadii lama kan kanaan dura jimaa irratti oomishaa turan irratti biqiltuu bunaa dhaabuuf boolla qopheessaa akka jiran dubbataniiru. Waggaa lamaan darban keessa misooma bunaa irratti hirmaachuun fayyadamoo ta'uu kan dubbatan ammoo qonnaan bultuu gandaichaa Moominaa Ibraahimi dha. Isaanis Ganna dhufu kana biqiltuu bunaa dabalataa 500 ol dhaabuuf boolla qopheessuu isaanii ibsaniiru.
Itiyoophiyaatti jijjiiramni damee hundaan mul’achaa jiruu Afriikaaf fakkeenya kan ta’udha
May 8, 2026 85
Ebla 30/2018 (ENA)-Hirmaattonni yaa'ii dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Afriikaa isa jalqabaa, jijjiiramni Itiyoophiyaa keessatti damee hundaan mul'achaa jiru Afriikaaf akka fakkeenyaatti kan tajaajilu ta'uu ibsan. Yaa'iin dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasaa Afriikaa inni jalqabaa(ASMIS 2026) mata duree "Dhiibbaa uumtoota Afriikaa fooyya'aaf" jedhuun Magaalaa Finfinnee Giddugala Yaadannoo Injifannoo Adwaatti dammaqinaan gaggeeffamaa jira. Waltajjiin kun 'Pulse of Africa' fi Intarpiraayizii Tekinooloojii A.G.A waliin ta'uun kan qophaa'edha. Hirmaattonni yaa'ichaa Inistiitiiyuutii hubannoo Nam-tolchee Itiyoophiyaa, pirojektoota gurguddoo Finfinnee keessatti ijaaraman, misooma kooriidarii fi hojiiwwan misoomaa adda addaa daawwataniiru. Yeroo kanatti qabiyyee uumaa beekamaan biyya Gaanaa Bertihooldi Koobii Wiinkileer (Wode Maya), jijjiiramni gama hundaa Itiyoophiyaa keessatti mul'achaa jiru guutuu Ardii Afriikaatiif barnoota gudda kan kennu ta’uu dubbateera. Jaalala guddaa Itiyoophiyaaf qabu irraa kan ka'e jijjiirama biyyattii keessatti Mul'ate Addunyaatti agarsiisuuf irra deebi’ee dhufuu isaa eeruun, A L.A bara 2017 Itiyoophiyaa dhufee kan ture yoo ta'u, bara 2025 fi 2026tti jijjiirama Itiyoophiyaan argisiisaa jirtu boqonnaa haaraa irra akka jirtu dhugaa ba'eera. Keessattuu daandiwwan bal'aan ijaaramaa jiran, ijaarsi bu'uuraalee misoomaa gurguddoo fi buufatni xiyyaaraa haara ijaaramaa jiru guddina biyyattiif agarsiiftuu fi hojiiwwan dinqisiisoodha jedheera. Milkaa'inni kun badhaadhina Ardichaatiif abdi kan kennu waan ta'eef, guutuun Afriikaa muuxannoo Itiyoophiyaa irra barachuu qaba jedheera. Qabiyyee Uumaan biyya Naayijeeriyaa irraa dhufe Odiinaakaan gama isaatiin, Itiyoophiyaan misooma hubannoo Nam-tolchee (AI) irratti dursa argachuu ishee arguu isaa dubbateera. Yeroo Tekinooloojiin Addunyaa to'achaa jiru kanatti xiyyeeffannoon biyyattiin damee kanaaf kennite kan dinqisiifatamudha jedheera. Milkaa'inni damee kanaan argame dhuunfaas ta'e biyya misoomsuu keessatti faayidaan isaa guddaa ta'uu ibsuun, imalli tekinooloojii Itiyoophiyaa dinqisiisadha jedheera. Qabiyyee Uumaan biyya Leesootoo irraa dhufe Te'eeloo Lu'aaloon akka jedhetti; Itiyoophiyaan kan hin koloneeffatamnee fi kalandarii mataa ishee kan qabdu ta'uun ishee Afriikaanotaaf boonuu guddaa fi ibsituu eenyummaa ta'uu isaa dubbateera. Seenaan badhaadhaan fi aadaan jabaan biyyattiitti mul'ate, biyyoonni biroos aadaa isaanii eeggatanii akka itti fufan barnoota kan kennudha jedheera.
Godina Shawaa Bahaatti Muduraa fi kuduraan Jallisii Bonaan misoomuun gabaa tasgabbeessuuf gargaareera
May 8, 2026 119
Ebla 30/2018 (ENA): Naannoo Oromiyaa Godina Shawaa Bahaatti oomishni muduraa fi kuduraa jallisii bonaan misoome gabaa tasgabbeessuuf gargaaruu isaa Waajjirri Qonnaa godinichaa beeksiseera. Itti Aanaan Itti Gaafatamaan Waajjirichaa Obbo Abinnat Zagayyee ENA’f akka ibsanitti; Godinichatti bona kanaan jallisii aadaa fi ammayyaa fayyadamuun lafti hektaara Kuma 63 ol ta’u midhaan kuduraa fi muduraan misoomeera. Laga Awaash jallisuu fi bishaan lafa jalaa fayyadamuun kuduraalee bal’inaan misooman keessaa Timaatimi,Shunkurta Diimaa,raafuu maramaa Dinnichaa fi oomishaalee hiddaa biroo akka ta’an eeraniiru. Oomishaalee muduraa keessaa immoo Paappayaa, Avokaadoo, Muuzii, Burtukaana, Loomii fi Haabaabiin akka keessatti argaman addeessaniiru. Haaluma kanaan, oomisha marsaa jalqabaa misoomerraa oomishni kuntaala miiliyoona 9 ol walitti qabamuu isaa dubbataniiru. Oomishni walitti qabame kun gabaa tasgabbeessuu keessatti gumaacha guddaa taasisaa jiraachuu eeranii, qonnaan bultootaaf madda galii ta’uu bira darbee sirna nyaataa fooyyessuuf akka gargaare ibsaniiru. Kana malees, dameen kun carraa hojii uumuu keessatti gahee olaanaa taphachuu isaa Obbo Abinnat dabalanii dubbataniiru. Misooma jallisii bonaa kanaan dargaggoonni fi qonnaan bultoonni kuma35 ol hirmaachuu isaaniis beeksisaniiru. Godinichatti bishaan lafa irraa fi lafa jalaa fayyadamuun misoomni jallisii kuduraa fi muduraa marsaa 2ffaa ammaas hojjetamaa jiraachuun beekameera.
Milkaa’inawwan misoomaa hunda-galeessi Finfinnee keessatti mul’atan Magaalota Afrikaa biroof fakkeenya guddaa kan ta’anidha
May 7, 2026 280
Ebila29/2018(ENA):-Milkaa’inawwan misoomaa hunda-galeessi Finfinnee keessatti mul’atan magaalota Afrikaa biroof fakkeenya guddaa ta’uu isaanii hirmaattonni yaa’ii dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasummaa Afrikaa ibsan. Yaa’iin Dhiibbaa Uumtoota Miidiyaa Hawaasummaa Afrikaa (ASMIS 2026) kan jalqabaa Finfinnee Yaadannoo Injifannoo Adwaatti har’aa fi boru ni geggeeffama. Yaa’ii kanarratti hirmaachuuf dhiibbaa uumtonni 61 biyyoota Afrikaa 30 irraa walitti babba’an fi hordoftoota Miidiyaa Hawaasummaa Miiliyoona 321 ol qaban Finfinnee seenaniiru. Dabalataanis, qabiyyee uumtonni Itiyoophiyaa 120 hordoftoota miiliyoona 150 qaban waliin ta’uun, wiirtuu Dippilomaasii Addunyaa kan taate finfinneetti seenaa dijitaalaa haaraa barreessuuf qophaa’aniiru. Yaa’ii 'Pulse of Africa' fi Intarpiraayizii Teknooloojii A.G.A waliin ta’uun qopheessan kun mata-duree "Dhiibbaa uumtoota Afrikaa fooyya’aaf" jedhuun geggeeffamaa jira. Hirmaattonni yaa’ichaa Inistitiyuutii hubannoo Nam-tolchee (AI) Itiyoophiyaa, pirojektoota gurguddoo Finfinnee keessatti ijaaraman, misooma kooriidaraa fi hojiiwwan misoomaa adda addaa daawwataniiru. Hirmaataan daawwannichaa lammii Keeniyaa Beetee Jooguu yaada kenneen pirojektoonni gurguddoon fi misoomni kooriidaraa finfinnee keessatti argan Magaalattii jiraattotaaf mijattuu gochuurra darbee bifa ishee baay'ee jijjiiruu isaa ibseera. Guddinni magaalaa Finfinnee, bal’inni fi miidhaginni daandiwwanii dinqisiisaa ta’uu isaa qaamaan mirkaneeffachuu isaas dubbateera. Milkaa’inawwan misoomaa hunda-galeessi magaalattii keessatti mul’atan magaalota Afrikaa biroof fakkeenya guddaa akka ta’anis ibseera. Dhiibbaa uummi miidiyaa hawaasummaa Burkinaa Faasoo irraa dhufe Jaaguwaar Iikkoo akka jedhetti; Finfinnee qaamaan daawwachuu isaatti gammaduu ibsee, magaalattiin wiirtuu misoomaa namni Afrikaa hundi irraa barachuu qabdu ta’uu ishee arguusaa dubbateera. Keessummaa simachuu Itiyoophiyaanotaatti gammaduu kan ibse dhiibbaa uumaan miidiyaa hawaasummaa kun, yeroo gara biyya isaatti deebi’us ambaasaaddara Itoophiyaa ta’ee akka hojjetu mirkaneesseera. Guddinni saffisaa Finfinnee guutummaa Ardichaatiif muuxannoo guddaa ta’uu isaas dabalee himeera.
Viidiyoo
Saayinsii fi teeknooloojii
.jpg)
Yuunivarsiitichi beekumsa Mandhaalee qorannoo saayinsawaa waliin walitti hidhuun fayyadamummaa qonnaan bultootaa guddisuuf hojjechaa jira
May 7, 2026 217
Ebla 29/2018(ENA): Yuunivarsiitiin Madda Walaabuu beekumsa mandhaalee qorannoo saayinsawaa waliin walitti hidhuun fayyadamummaa qonnaan bultootaa guddisuuf xiyyeeffannoo kennuu isaa beeksise. Yuunivarsiitichi beekumsa mandhaalee qonnaan bultootaa qorannoo saayinsawaa waliin walitti hidhuuf kan kaayyefatee fi gosa isaatiin adda kan ta'e konfiraansii qorannoo qonnaan bultootaa geggeesseera. Yuunivarsiitichi beekumsa mandhaalee qonnaan bultootaa qorannoo saayinsawaa waliin walitti hidhuu kan kaayyeffatee fi gosa isaatiin adda kan ta'e konfiraansii qorannoo qonnaan bultootaa geggeesseera. Sagantichiratti Pireezidaantiin Yuunivarsiitichaa Dr. Birhaanamasqal Xannaa akka jedhanitti, dhaabbatichi hojii baruu fi barasiisuu cinaatti tajaajila hawaasummaa irratti xiyyeeffannoo guddaadhaan hojjechaa jira. Yuunivarsiitichi qaamolee dhimmi ilaallatu biroo waliin ta’uun oomishtummaa qonnaan bultootaa fooyyessuuf galteewwan qonnaa fi hoj maata fooyya’an dhiyeessuun gahee isaa bahaa jiraachuu eeraniiru. Konfiraansiin kun keessattuu qonnaan bultoonni beekumsa uumamaa fi muuxannoodhan argatan gara waltajjiitti fiduun beekamtii kennuufi galtee hojii qorannoo gara fuulduraatiif akka ta'uuf yaadamee kan qophaa'e ta’uu ibsaniiru. Dabalataanis, waltajjiin kun qonnaan bultoota, qorattootaa fi qaamolee dhimmi ilaallatu gidduutti riqicha qunnamtii cimaa uumuun muuxannoo wal-jijjiiruuf carraa kenna jedhaniiru. Ogummaawwan mandhaalee saayinsii qonnaa ammayyaa waliin qindeessuun qulqullinaa fi baay’ina oomishaa guddisuuf gahee qabaachuu isaas ibsaniiru. Itti Aanaan Walitti qabaa boordii Yuunivarsiitichaa Piroofeesar Balaay Sima’aanii ergaa gama intarneetiitiin dhaamsa dabarsaniin, hojii baruu fi barsiisuu cinaatti keessattuu qonnaan bultoota hojmaata qonnaa ammayyaa madaqsuun hojiin hojjetamaa jiru jajjabeessaa fi itti fufuu kan qabudha jedhaniiru. Keessattuu, qonnaan bultoonni beekumsa mandhaalee qaban gara waltajjiitti fiduun muuxannoo akka wal-jijjiiraniif konfiraansiin qorannoo qophaa'e kun adda ta'uu isaa eeraniiru. Waltajjiin kun keessattuu galma biyyaalessaa birmadummaa nyaataa mirkaneessuuf qabame akka milkaa’uuf,beekumsa mandhaalee qorannoo ammayyaa waliin walitti hidhuuf hojii jalqabame ni cimsa jedhaniiru. Waltajjiin kun qonnaan bultoonni adda dureen gama qonnaa, Horsiisa Loonii fi dameelee birootiin muuxannoo isaanii dhiyeessuun qonnaan bultoota birootiif akka qoodan carraa kan uumudha. Dabalataanis, qorattoonni beekumsa mandhaalee qonnaan bultootaa irratti qorannoo gaggeessuuf galtee akka argatan ni taasisa jedhaniiru. Konfiraansii kana irratti qonnaan bultoonni, qorattoonni, bakka bu’oonni Biiroo Qonnaa Oromiyaa kan hirmaatan yoo ta’u, agarsiisni oomisha qonnaan bultootaas gaggeeffameera
Hirmaattonni Yaa’ii Dhiibbaa Uumtota Miidiyaa Hawaasaa Afriikaa jalqabaa Inistitiyuutii Hubannoo namtolechee Itiyoophiyaa daawwachaa jiru
May 7, 2026 142
Ebila29/2018(ENA):Hirmaattonni Yaa’ii dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasummaa Afrikaa jalqabaa Inistiitiyuutii hubannoo namtolchee Itiyoophiyaa daawwachaa jiru. Yaa’iin dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasummaa Afrikaa kan jalqabaa (ASMIS 2026), dhugaa Afrikaa Addunyaatti beeksisuufi dhimma diijitaalaa abbummaan geggeessuuf kaayyeffate, Finfinnee Yaadannoo Injifannoo Adwaatti har'aafi boru ni geggeeffama. Yaa’icharratti hirmaachuuf dhiibbaa uumtonni 61 biyyoota Afrikaa 30 irra walitti babba'anii fi hordoftoota miidiyaa hawaasummaa miliyoona 321 ol qaban Finfinnee seenaniiru. Dabalataanis, qabiyyee uumtonni Itiyoophiyaa 120 hordoftoota miliyoona 150 qaban waliin qindoomuun,Finfinnee wiirtuu Dippiloomaasii Addunyaa taate keessatti seenaa dijitaalaa haaraa barreessuuf qophaa'aniiru. Kanaanis, qaama yaa’ichaa kan ta’e daawwannaan kun kan jalqabaa yoo ta’u, Finfinneenis hojiiwwan ishee teessoo Afrikaa ta'uushee waliin wal gitu ni daawwachiifti. Yaa’icha mataduree "Dhiibbaa uumtoota Afrikaa fooyya'eef" yaada jedhuun Palsi of Afrikaa (Pulse of Africa) fi Intarpiraayizii Teeknoolojii A.G.A waliin qindoomuun kan qophaa'edha. Yaa’iin Dhiibbaa Uumtoota Miidiyaa Hawaasummaa Afrikaa dhiibbaa uumtoota miidiyaa hawaasummaa itti gaafatamummaa qaban jajjabeessuuf, Dinagdee Dijitaalaa cimsuuf, walta'iinsa uumuufi Finfinnee wiirtuu aadaafi dijitaalaa gochuuf kan kaayyeffatedha.
Tajaajilli dijitaalaa hoj maata ammayyummaa dhugoomsaa jira
May 7, 2026 128
Ebla 29/2018 (ENA): Biiroon Misooma Innooveeshinii fi Teeknooloojii Magaalaa Finfinnee sirna tajaajila dijitaalaa ammayyeessuun, malaammaltummaa ittisuu fi oomishtummaa guddisuu keessatti gahee olaanaa taphachaa jiraachuu beeksise. Itiyoophiyaan sagantaa haaromsa diinagdee biyya keessaatiin teeknooloojii akka madda ijoo misooma itti fufiinsa qabuutti fayyadamuuf xiyyeeffannoo addaatiin hojjechaa jirti. Kanarraa kan ka’e pirojektoonni damee dijitaalaa dinagdee sochoosan milkaa’inaan hojiirra oolaa jiru. Keessattuu waltajjiiwwan akka tajaajila wiirtuu tokkoo ( Masoob), waraqaa eenyummaa dijitaalaa (Faayidaa) fi Itiyoo koodarsii hundeessuun akkasumas fayyadamni interneetii dabaluun jijjiirama biyyaalessaaf bu’aa guddaa qaba. Bu’aawwan teeknooloojii kunneen sirna kaffaltii moobaayilaa fi daldala elektirooniksii sirreessuu keessatti bu’aa olaanaa galmeessisuun fayyadamtoonni yeroo fi maallaqa qusachaa akka jiran ibsameera. Itti aanaan itti gaafatamaa Biiroo Innooveeshinii fi Misooma Teeknooloojii Magaalaa Finfinnee Dr. Tulluu Xilahuun akka jedhanitti; Teeknooloojiin adeemsa ammayyeessuun, malaammaltummaa ittisuu fi oomishtummaa guddisuu keessatti gahee olaanaa qaba. Karoora tarsiimoo waggaa saddeet Finfinnee magaalaa ismaartii taasisuuf qophaa’een misooma koridaraa fi bashannana irratti hojiin bu’a qabeessa ta’e hojjetamuus eeraniiru. Galmi guddaan ijaarsa magaalaa ismaartii magaalattii jiraattotaa fi daawwattootaaf mijataa fi hawwataa taasisuu ta’uu ibsuun, kunis kan mirkanaa’u yeroo tajaajilli fi bu’uuraaleen misoomaa teeknooloojiin deeggaraman ta’uu ibsaniiru. Hojiiwwan teeknooloojii milkaa’oo magaalattii keessatti hojjetaman kantiibaan magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebee dorgommii hoggansa magaalaa Ismaartii Addunyaa bara 2024 Kooriyaa Kibbaa Se’ul keessatti gaggeeffame irratti akka injifatan taasiseera jechuun ibsaniiru. Fooramii Magaalaa Ismaartii Afrikaa Keeniyaa Naayiroobii keessatti gaggeeffame irratti magaalattiin beekamtii malu akka argattutti hojiiwwan kunneen gahee olaanaa taphachuu isaanii ibsaniiru. Biiroon kun dhaabbilee federaalaa waliin ta’uun sirna teeknooloojii fooyyessuu, qindeessuu fi nageenyummaan isaa eegame taasisuudhaan dhaabbileen bulchiinsa magaalaa tajaajila isaanii dijiitaalaan akka kennan taasisaa jiraachuu ibsaniiru. Bu’uuraalee misoomaa ‘Waradaa Neet gara siitii Neetitti’ guddisuun aanaa fi magaalota xiqqaa magaalicha keessa jiran teeknooloojiin walqunnamsiisuun danda’ameera jedhan. Tajaajilli giddugala tokkoo lammiileen tajaajila mootummaa saffisaa, amanamaa, haqa qabeessaa fi dhaqqabamaa ta’ee fi teeknooloojiin deeggaramee akka argatan taasiseera jedhan. Tajaajilli kun ifaajii fayyadamtootaa hir’isuu fi iftoomina uumuu, akkasumas amala filannoo dijitaalaa fayyadamuu hawaasa keessatti horachuu keessatti gahee olaanaa taphachaa jira. Tajaajila sirna dijitaalaa keessatti hin hammatamne haaromsuu fi tajaajila giddugala tokkoo waliin wal simsiisuuf xiyyeeffannoon akka kennamus beeksisaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA See less
.jpg)
Magaalaa Hararitti Hojiin Dhaabbii buufata saatalaayitii odeeffannoo fudhatuu jalqabame
May 6, 2026 218
Ebla 28/2018(ENA)- Magaalaa Hararitti hojiin dhaabbii buufata Saatalaayitii odeeffannoo fudhatuu jalqabameera. Buufata Saatalaayitii odeeffannoo fudhatu kana Pirezidaantiin Naannoo Hararii Ordiin Badrii fi Ministirri Innoveshinii fi Teeknooloojii Doktar Balaxaa Mollaa eegalchiisaniiru. Pirezidaantiin Naannoo Hararii Ordiin Badrii wayita sana akka jedhanitti, buufanni odeeffannoo Saatalaayitii kun hojiiwwan misoomaa naannicha keessatti raawwatamaniif deeggarsa guddaa kenna jedhaniiru. Keessattuu, galtee odeeffannoo sirrii ta’e kennuu irratti faayidaansaa olaanaa akka ta’e eeraniiru. Hojiin dhaabbii kun yeroo gabaabaa keessatti akka xumuramuuf mootummaan naannichaa deeggarsa barbaachisu hunda akka taasisu dubbataniiru. Itti-Aanaan Daayirektara Olaanaa Inistiitiyuutii saayinsii hawaa fi Jii’oo-Ispaashiyaalii Balaachoo Tsahaay akka jedhanitti, teeknooloojiin kun odeeffannoo saffisa olaanaa fi qulqullina qabuun dhaqqabsiisuu irratti faayidaa guddaa qaba. Akkasumas, Raadiyaasii Kiiloomeetira 35 waliin gahuun lakkoofsa sirrii kan gabaasu fi sa’aatii 24 kan hojjetu ta’uu ibsaniiru. Odeeffannoon buufata Saatalaayitii Diizaayinii daandii irratti, Hojiiwwan konistrākshinii waliigalaaf, Itti fayyadama lafaa sirnaan to’achuuf, Mirkaneessa qabiyyee lafaa fi tajaajiloota biroof odeeffannoo kennuu dandeessisa jedhaniiru. Hojiin dhaabbii buufata odeeffannoo saatalaayitii kun ji’oota lama keessatti akka xumuramu beeksifameera.
Ispoortii
.jpg)
‘PSG’n waggaa walitti aanuuf xumura Shaampiyonsi Liigii Awurooppaatti darbe
May 7, 2026 200
Ebila 29/2018(ENA) - Tapha deebii walakkaa xumuraa (Semi-final) Shaampiyoonsi Liigii Awurooppaa irratti Baayer Muuniik fi PSG’n goolii tokkoo fi tokkoon qixaan addaan ba’aniiru. Tapha kaleessa galgala Istaadiyeemii Aliiyaanzi Areenaatti taphatameen, Usmaan Dembeeleen daqiiqaa 3ffaa irratti galchii lakkoofsiseen PSG dursaa taasiseera. Haarii Keen immoo daqiiqaa 94ffaa irratti Baayer Muuniikiif galchii lakkoofsisuun walqixxeesseera. Innis dorgommii kanaan goolii isaa 14ffaa galcheera. Shaampiyoonsi liigichatti Injifataan Baalaandoorii yeroo ammaa Dembeeleen, lakkoofsa gooliiwwan Shaampiyonsi Liigii keessatti galche gara torbaatti ol guddiseera. Taphichi bashannansiisaa fi goolii galchuurratti kan xiyyeeffate yoo ta’u hanga tokko wal-qocholloon keessatti mul’ateera. PSG’n kubbaa harkatti galfachuu fi carraawwan goolii uumuu irratti fooyya’aa ture. Bu’aa kanaan hordofee, PSG walitti qabaan 6 fi 5 injifachuun waggaa walitti aanuuf xumuraaf darbeera. Abbaan waancaa yeroo ammaa PSG, xumuraaf darbuunsaa kun yeroo sadaffaadhaafi. Kilabiin Paaris Kilabii Awurooppaa eegsisuuf Arsenaal waliin Hangaarii, Budaappestitti walmorkatu. Injifataan Shaampiyonsi Liigii yeroo 6ffaa Baayer Muuniiki, waggaa ja’a booda xumuraaf darbuuf abjuun qabu hin milkoofneef. Taphni xumuraa Arsenaal fi PSG gidduutti caamsaa 22 bara 2018 akka lakkoofsa Itiyoophiyaatti ni taasifama.
Finfinneen dorgommii biskileetii idil addunyaa keessummeessuufi
Apr 28, 2026 1402
Ebla 20/2018 (ENA): Dorgommiin biskileetii idil-addunyaa siitii maawunteen baayik iliminaator UCI (City Mountain Bike Eliminator) jedhamu,kan biskileetii biyyoota addunyaa mara irraa dhufan hirmaachisu , Ebla 24 fi 25, 2018 Finfinneetti gaggeeffama. Gamtaa Biskileetii Idil Addunyaa (UCI)’n beekamtii kan argatee fi addunyaa irratti jaalala guddaa kan horate "City Mountain Bike Eliminator Pro League" seenaa isaa keessatti yeroo jalqabaaf Afrikaa, Itiyoophiyaa keessatti gaggeeffama. Dorgommiin kun naannoo Yaadannoo Injifannoo Adwaatti kan gaggeeffamu yoo ta'u, dorgommii kana irratti namoonni biskileetii addunyaa mara irraa dhufan hedduun akka hirmaatan Waajjirri Kantiibaa beeksiseera. Dorgommiin kun kallattiin chaanaalii televijiinii adda addaa addunyaa irratti kan tamsa’u yoo ta'u, daawwattoonni miiliyoona 20 ol ni daawwatu jedhamee eegama. Finfinneetti bu’uuraaleen ispoortii babal’achuun magaalattiin dorgommii ispoortii idil-addunyaa keessummeessuuf magaalaa filatamaa akka taatu ishee taasiseera jedhe waajjirichi. Bulchiinsi Magaalaa Finfinnee waggoota darban keessa bu’uuraalee ispoortii hedduu ijaaruun dameen ispoortii dhalootaa fi dinagdee ijaaruu keessatti gahee isaa akka ba’u taasisuu isaa odeeffannoon waajjirichaa ni mul’isa. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Maanchistar Yunaayitid Bireentifoordi waliin taphata
Apr 27, 2026 689
Ebla 19/2018 (ENA): Tapha xumuraa torbee 34ffaa Piriimiyerliigii Ingiliiz har'a Maanchistar Yunaayitid fi Bireentifoordi gidduutti taphatama. Taphi gareewwan lamaan gidduutti taasifamu har'a galgala sa'aatii 4:00 irratti Istaadiyeemii Ooldiraafoorditti taphatama. Maanchistar Yunaayitid qabxii 58’n sadarkaa 3ffaa irra jira. Morkataan isaa Bireentifordi qabxii 48’n sadarkaa 9ffaa irratti argama. Gareen lamaan liigii kanaan yeroo 10ffaaf kan wal arganiidha. Taphoota sagal darbaniin Maanchistar Yunaayitid yeroo shan yoo injifatu, Bireentifoordi ammoo yeroo sadii injifateera. Tapha hafeen qixa bahaniiru. Liigii shanan darban waliin taphatan irratti, lamaan isaanii yeroo lama injifachuun al tokko qixa ba'aniiru. Bireentifordi taphoota liigii lamaan darban Yunaayitid waliin taphateen injifateera. Tapha 33ffaa irratti Cheelsii 1 fi 0’n injifate Maanchistar Yunaayitid taphoota liigii shanan darban yoo injifate carraa Chaampiyoonsi Liigii darbuu ni qabaata. Taphoota liigii shanan darban qixa bahee kan ture Bireentifoordi gara injifannootti deebi'ee Awurooppaa keessatti bakka isaa mirkaneessuuf kan taphatu ta'a. Abbaan murtii ganna 40 Kiriis Kaavaanaag tapha kana abbaa murtii onaanaa ta’uun ni gaggeessu. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Atileet Yoomiif Qajeelchaan Maraatoonii Landan irratti 2ffaa bahuun xumureera
Apr 26, 2026 1262
Ebla 18/2018 (ENA): Atileet Yoomiif Qajeelchaan Maraatoonii Landan baay’ee eegamaa tureen sadarkaa lammaffaa ba’eera. Dorgommii Maaraatoonii Landan 46ffaa irratti yeroo jalqabaaf kan hirmaate atileet Yoomiif Qajeelchaan sa’aatii 1:59.41’n sadarkaa lammaffaa ba’eera. Atileetiin lammii Keeniyaa Sabestiyaan Saw sadarkaa tokkoffaan yoo xumuru, lammiin Yugaandaa Jaaqoob Kiplimoo immoo 3ffaa bahuun xumureera. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Eegumsa naannoofi haala qilleensaa
Itiyoophiyaan jijjiirama qilleensaa dandamachuufi damee meetirooloojii ammayyeessuuf hojiin hojjette fakkeenyummaa kan ta’anidha
May 6, 2026 275
Ebla 28/2018 (ENA): Itiyoophiyaan jijjiirama qilleensaa dandamachuufi damee meetirooloojii ammayyeessuuf hojiin hojjette fakkeenyummaa kan ta’an, dandeettii Afrikaa guddisaa kan jiru dha jedhan ogeeyyiin damichaa biyyoota Afrikaa adda addaa. Inistiitiyuutiin Meetirooloojii Itiyoophiyaa Waldaa (soosaayitii) Meetirooloojii Afrikaa waliin ta’uun konfiraansii saayinsii isaa jalqabaa Finfinneetti qopheessee jira. Ogeeyyiin konfiraansii kanarratti hirmaatan biyyoonni Afrikaa jijjiirama qilleensaa damdamachuu ilaalcha meetirooloojii fi haayidirooloojii irratti waliin hojjechuun murteessaa ta’uu ibsaniiru. Kunis sirna akeekkachiisa balaa uumamaa osoo hin uumamin dura dursanii akeekkachiisuuf kan dandeessisu qopheessuuf akka gargaaru ibsaniiru. Invastimantii teeknooloojii fi bu’uuraalee misoomaa Itiyoophiyaan damee kanarratti taasifte dinqisiifannaa qaban ibsuun, Invastimantiiwwan kunneen Itiyoophiyaan alatti walitti hidhamiinsa diinagdee fi dandamannaa ijaaruu keessatti gahee olaanaa qabu jedhan. Keessattuu Itiyoophiyaan hojii ashaaraa magariisa hojjechuun, anniisaa haaromfamuu danda’u babal’isuu fi jalqabbii haala qilleensaa dandamachuu danda’u biroo irratti galmeessiste mootummaan tarkaanfii fudhachuuf kutannoo qabaachuu isaa kan agarsiisudha jedhani. Firiidoo Mukaangaa Zimbaabuwee irraa kan dhufan haasaa isaanii kanaan akka jedhanitti, Itiyoophiyaatti damee meetirooloojii ammayyeessuun jijjiirama qilleensaa furuuf hojiin hojjetamaa jiru dinqisiisaa fi biyyoota Afrikaa biroof kaka’umsa ta’uu ibsaniiru. Bakka bu’aan Taanzaaniyaa Doktar Fireediiberit Odungaa akka jedhanitti biyyoonni waliin hojjechuu, qabeenya waliif qooduu fi tarsiimoo qindoomina qabu qopheessuun Afrikaan jijjiirama qilleensaa dandamachuu ishee guddisuu akka qaban ibsaniiru. Itiyoophiyaan bulchiinsa bishaanii fi ijaarsa hidhaalee elektirikaa bishaanii irratti tattaaffii taasifte jijjiirama qilleensaa ittisuuf Ardiin kun tattaaffii taasiftu keessatti gumaacha olaanaa ta’uu ibsaniiru. Itiyoophiyaan damee bu’uuraalee misoomaa irratti tattaaffiin bal’aan goote Ardii guutuun dandamachuu ijaaruuf carraa guddaa akka uumte eeraniiru. Biyyoonni Afrikaa rakkoolee roga hedduu jijjiirama qilleensaatiin uumaman saffisaa fi bu’a qabeessa ta’een furuuf waliin hojjechuu akka qaban lammii Keeniyaa Maariyaa Lookii Chaarem dubbataniiru. Muuxannoon Itiyoophiyaa biyyoota birootiif faayidaa guddaa akka qabu hubachiisuun, Muuxannoo Itiyoophiyaa irraa ka’uun biyyoonni Afrikaa milkaa’ina Ardii kanaaf hojjechuu akka qabanis ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Godina Jimmaatti Sagantaa Ashaaraa Magariisaa baranaaf biqiltoonni faayidaa hedduu qaban qophaa’aniiru
May 6, 2026 168
Ebla 28/2018(ENA): Godina Jimmaatti sagantaa ashaaraa magariisaa baranaaf biqiltoonni tajaajila adda addaa kennan qophaa’uu isaanii Waajjirri Qonnaa Godinichaa beeksise. Itti gaafatamaan Waajjira Qonnaa Godina Jimmaa obbo Tijaanii Tamaam, biqiltoonni misooma bosonaa, muduraaleef, miidhaginaa fi nyaata beeyladootaa dabalatee kanneen biroo of keessatti qabatan qophaa'uu isaanii ibsaniiru. Kanas milkeessuuf lafti hektaara kuma 91 biqiltuu dhaabuuf qophaa’uu isaa fi hojiin kun akka milkaa’uuf ammaa eegalee carraaqqiin qindoominaan taasifamaa jiraachuu dubbataniiru. Misooma kanaaf biqiltuu qopheessuu cinatti, biqiltoota kanaan dura dhaabaman kunuunsuu irratti xiyyeeffannoon hojjetamaa jiraachuu ibsuun, baranas hojiin kun caalaatti cimee akka itti fufu dubbataniiru. Qonnaan bultoonni Aanaa Qarsaa obbo Mulaatuu Dabalee fi obbo Tijaanii Abbaagoojjam, biqiltoonni dhaabaman wabii nyaataa mirkaneessuuf bu’uura ta’uun isaanii hojiin mirkanaa’uu fi itti fayyadamaa akka jiran dubbataniiru. Biqiltoonni dhaabaman eegumsa naannoo, soorata beeyladootaa fi naannoo jireenyaaf mijataa uumuu keessatti hiika guddaa akka qabanis kaasaniiru. Kanaafuu, biqiltoota dhaabaman kunuunsuu fi naannoo manca’an mukeeniin uffisuun gahee isaanii akka ba’an dubbataniiru. Qonnaan bultoonni kunneen sagantaa ashaaraa magariisaa baranaa irratti dammaqinaan hirmaachuuf qophii ta’uu isaaniis ibsaniiru. Sagantaan Ashaaraa Magariisaa Itiyoophiyaa eegumsa naannoo cinaatti, wabii nyaataa mirkaneessuu fi dandeettii diinagdee ijaaruu keessatti inisheetivii humna guddaa qa
Raawwiin Misooma Dinagdee Magariisa Itiyoophiyaa Fakkeenyummaan kan eeramudha
May 3, 2026 425
Ebla25/2018(ENA):- Raawwiin Misooma Dinagdee Magariisa Itiyoophiyaa fakkeenyummaan kan eeramuu fi qabatamaa akka ta'e, Itiyoophiyaatti Daayirektarri Inistiitiyuutii Guddina Magariisa Addunyaa (GGGI) fi Itiyoophiyaatti Qindeessaan haala Qilleensaa Jijjiirama,Sirna Nyaataa fi Niiwutiriishinii ibsan. Itiyoophiyaatti Daayirektarri Inistiitiyuuticha Okeechukuu Dani’eel Ogibonayaa akka jedhanitti; Itiyoophiyaan misooma dinagdee magariisaan dhibbaa jijjiirama qilleensaa dandamachuun guddinni isheen galmeessisaa jirtu, Riijinicha misoomaan walitti hidhuuf humna dabalataa uumaa jira. Misoomni Dinagdee Magariisaa kun, gadi lakkifama kaarboonii hir'isuun, Carraa hojii babal'isuu fi Invastimantii hawwachuuf humna dabalataa uumuun isaa, muuxannoon kan irraa fudhatamu ta’uu eeraniiru. Biyyattiin misooma anniisaa haaromfamuu kanneen akka Bishaanii, Bubbee fi aduun invastimantiiwwan gurguddoorratti gochaa jirtu, dinagdee jijjiirama qilleensaatiin hin sarbamne ijaaruuf akka ishee dandeessisu dubbataniiru. Itiyoophiyaatti Qindeessaan Qilleensaa Jijjiirama, Sirna Nyaataa fi Niiwtirishinii Dooktor Kaffaalanyi Geetaahuun gama isaaniitiin, Misoomni Dinagdee Magariisaa Itiyoophiyaa wabii nyaataa mirkaneessuu bira darbee, guddina jijjiirama qilleensaa giddugaleeffate ijaaruuf akka ishee dandeessisu eeraniiru. Kanaafis sagantaa Ashaaraa Magariisaatiin biqiltuuwwan faayidaa hedduu qaban dhaabuu fi hojiwwan eegumsa biyyee fi bishaanii oomishtummaan akka dabalu gargaaruu isaa kaasaniiru. Itiyoophiyaan Gaanfa Afrikaa keessatti rakkoo sababa jijjiirama qilleensaatiin dhufe dandamachuuf humna ishee ijaaraa akka jirtu qindeessaan kun ibsaniiru. Itiyoophiyaan naannichaa misooma waliiniitiin walitti hidhuuf hojii isheen eegaltee jirtus kan jajjabeeffamu ta'uu isaa dabalanii ibsaniiru.
Godina Wallaggaa Bahaatti Ganna dhufuuf biqiloota diinagdeef barbaachisoo ta’an dhaabuuf qophiin taasifamaa jiru itti fufeera
Apr 23, 2026 833
Ebla 15/2018 (ENA): Godina Wallaggaa Bahaatti Ganna dhufuuf biqiloota diinagdeef barbaachisoo ta’an dhaabuuf qophiin taasifamaa jiru itti fufeera jedha waajjirri qonnaa Godinichaa. Akka dursaan garee qabeenya uumamaa waajjirichaa, obbo Dassaalenyi Ballaxaa himanitti, Sagantaa Ashaaraa Magariisaa bara kanaan biqiltuuwwan dinagdeen barbaachisoo ta’an bal’inaan qophaa’aa jiru jedhani. Sagantaa bara kanaa keessatti gosoota biqiltuu hundaaf xiyyeeffannaan kan kennamu ta’us, gosoota dinagdeen barbaachisoo ta’aniif xiyyeeffannoon guddaan kennameera jedhan. Biqiltoota dhaabbiif qopheeffamaa jiran keessaa kuduraalee fi muduraalee, biqiloota bosonaa fi leemmanaa fi nyaata beeyladaaf kan oolan ta’uu himaniiru. Gosti biqiltuu kun haala qilleensa naannoo sanaaf kan mijatu ta’uu fi yeroo gabaabaa keessatti bu’aa kan kennu ta’uu ibsaniiru. Muuxannoo waggoota darbanii irratti hundaa’uun bu’aa fooyya’aa galmeessisuuf qophiin boolla biqiltuu qopheessuu eegalamee, qorannoo haala qilleensaa, kunuunsa biyyee fi bishaanii, akkasumas hirmaannaa hawaasaa guddisuuf hojiin qophaa’inaa hojjetamaa jiraachuu ibsaniiru. Lafti heektaara kuma 107 dhaabbii bara kanaatiif qophaa’uusaa, hojiin kunuunsa biqiltuu kunuunsuu ciminaan itti fufuusaa godina kana keessatti buufanni biqiltuu mootummaa fi dhuunfaa kuma 2, 194 irratti ciminaan itti fufuusaa ibsaniiru. #Ena Afaan Oromoo #TOI #ENA
Baay’inaan Kan Dubbifaman
Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise.
Jan 5, 2021 264141
Finfinnee, Muddee 26, 2013 (TOI) - Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise. Qormaatni Sadaasa 30 hanga Muddee 2, 2013tti guutummaa Oromiyaatti kennamee ture bu'aan isaa beekkameera. Waraqaan deebii kallattii Oromiyaa hunda irraa Manneen Barnootaa kuma 8 ol-irraa aanaatti, aanaa irraa godinatti, godina irraa BBOtti sassaabamee torban 3 keessatti halkanii fi guyyaa shiftii 3n biiroo keessa bulaa hojjetamee har'a bu'aan isaa beekameera. Barattoota qormaata fudhatan kuma dhibba 4 ffi kuma 46 fi 907 keessa barattoonni kumni dhibbi 4 fi kumni 17 fi 411 yookaa % 93.4 darbaniiru.Barattootni kumni 29,fi 96 yookaa 6.6% kufuu isaanii maanaajimantiin Biiroo Barnoota Oromiyaa har'a murteesseera. Bu'aan qormaataa kun waajjiraalee barnootaa godinaalee 21 fi waajjiraalee barnootaa bulchiinsa magaalotaa 19n Oromiyaaf kara hooggantootaa 'telegram' dhaan ergamuu biirichi beekisieera. Waajjiraaleen kun bu'aa qormaataa kana gara aanaa isaaniitti dabarsuun , aanaaleen ammoo hardcopy isaa Manneen Barnootaa isaaniin borii kaasanii ni beeksisu jedhame.Torban dhufuu kaasee barnootni kutaa 9ffaa kan eegalu ta'uu ragaan Biiroo Barnootaa Oromiyaarraa argame ni muul'isa. Kaardii barataa dhuufaan maxxansee Biiroon Barnootaa Oromiyaa yeroo gabaabaa keessatti kan raabsu ta'uu beeksisera.
Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa hawaasaan simatamaa jira
Feb 20, 2019 122000
Guraandhala 13/2011 Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa guyyaa kaleessaatii kaasee hawaasaan simatamaa jira. Haaluma koreen teeknikaa fi araaraa akkasumas gumiin abbootii Gadaa waamicha dhiyeessaniin loltoonni Adda Bilisummaa Oromoo zoonii lixaa guyyaa kaleessaa irraa eegalee deebi'aa jira. Waraanni bilisummaa Oromoo guyyaa kaleessaa aanaa Manasibuu ganda Harawweetti qaama mootummaa fi abbootii Gadaatiin simatamaniiru. Guyyaa har'aas bifuma walfakkaatuun aanaa Beegii, Giddaa Ayyaanaa fi Baabboo Gambeelitti simannaan itti fufueera. Guyyoota Sadan kanatti simannaan erga taasifameefii booda gara kaampii qophaa'efiitti kan galan ta'uus walitti qabaan gumii abbootii Gadaa Bayyanaa Sanbatoo ‘BBC’ Afaan Oromootti himaniiru. Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo akka himanitti, Zoonii Lixaarraa qofa loltoonni WBO Kuma 10 ol kan simataman ta'uu ibsaniiru. Simannaan WBO kun aanaalee garaa garaatti kan itti fufu yoo ta'u, miseensonni WBO iddoowwan biroo jiranis waamichi taasifameef simatamanii akka galantu eegama. Madda: OBN
Biiroon Barnootaa Oromiyaa firii qormaata kutaa 8ffaa bara 2014 ifoomse
Aug 31, 2022 20100
Hagayya 25/2014(TOI) - Bara barnootaa 2014tti barattoota kuma 451fi 25 qormaata naannoo kutaa 8ffaa fudhachuuf galmaa'an keessaa barattoonni kumni 443fi 526 qormaaticha fudhataniiru. Barattoota qoramaata fudhatan walii galaa keessaa barattoonni kumni 421fi 779 (%95.09) qabxii darbiinsaa argatanii gara kutaa 9ffaatti darbuu Hogganaa Ittaanaan BBO Obbo Girmaa Baay'isaa ibsa miidiyaaleef kennaniin ibsaniiru. Naannawaa horsiisee bulaan ala qabxii darbiinsaa dhiiraaf 50fi dubartootaaf 47 ta'uus himaniiru. Naannawaa horsiisiisee bulaatti ammoo qabxiin darbinsaa dhiiraaf 47 yoo ta'u, barattoota dubaraaf 44 ta'uufi qabxiin darbiinsa barattoota fedhii adda kan dhiiraa 44fi dubaraaf 41 ta'uu Obbo Girman himaniiru. Naannoo Oromiyaatti bara barnootaa 2015 barattoota miiliyoona 11 ol barsiisuuf galmeessi kan eegalameen yoo ta'u, Fulbaana 9/2015 guutummaa Oromiyaatti barnoonni ni eegalana. Barana barattoota miliyoona 7.5 ol sagantaa nyaataa manneen barnootaan fayyadamoo taasisuuf haaldureen xumuramuus ibsaniiru. Barattoonni baasii gara garaaf osoo hinsaaxilamin qabxii darbiinsaasaanii karaa toora interneetii http://oromia.ministry.et/#/home jedhuun ilaallachuu akka danda'an biirochi ibseera. DhPI irraa
Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu kennaniifi ragaa kennaan itti fayyadamuu danda'an ifa godhe.
Mar 3, 2023 17726
Guraandhala 24/2015(TOI) - Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa guyyaa har'aa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu ittiin kennaniifi ragaa ittiin eeraan fayyadamuu danda'an 'Public Feedback System' jedhamu ifa godhe. Komishinichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo waliin ta’uun Appilikeeshinii kana akka hojjete eerameera. Appichi afaanota biyya keessaa shaniin tajaajila kan kennu ta'uun himaeera. Komishinarri Komishinii Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa Dooktar Saamu’eel Urqatoo akka jedhanitti, komishinichi hojiiwwan jijjiramaa hojjechaa jiru milkeesuuf teeknooloojiiwwan fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Appilikeeshinichi hojii kan ariifachiisuufi haleellaa fi sodaachisaa ragaa eertootaa fi odeeffannoo kennitootarra gahu kan ittisu ta'uu himaniiru. Kana hordofuun hawaasni karaa appilikeshinii 'Public Feedback System'' yaada kennuudhaan itti gaafatamummaa biyyaalessaa isaa ba'uu qabu gaafataniiru. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Obbo Solomoon Sookaa akka jedhanitti, appilikeeshinii kana haleellaa saayibarii eegumsii cimaan kan taasifamuuf ta'uu himaniiru. Waajjira Ministira Muummeetti deetaan dhimmoota Kaabinee obbo Tasfaayee Dhaabaa akka jedhanitti, malaammaltummaa ittisuuf dhaabbanni tokko qofaan hojjetee milkaa'uu hin danda'u. Kanaaf lammileen hunduu miira itti gaafatamummaa qabuun malaan maltummaa ittisuuf hirmaachuu qabu jedhaniiru.
Gabaasa addaa
Yaa’ichi dhimmoota Afrikaarratti sagalee tokko dhageessisuun akka danda’amu carraa uumuudha
May 6, 2026 252
Ebla 28/2018 (ENA)- Kaayyoon guddaan yaa’ii dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa Afriikaa (ASMIS) dhiibbaa uumtota jidduutti tumsa cimaa uumuudhaan dhimmoota Afrikaarratti sagalee tokko dhageessisuun akka danda’amu carraa uumuu akka ta’e qindeessaan Palsi oof Afriikaa(POA) obbo Barakat Sisaayi ibsan. Ajandaawwan Afriikaa qabsiisuu fi sagalee waloo dhageessisuuf carraa kan uumu ta’uu dabalanii ibsaniiru. Palsi oof Afriikaan (Pulse of Africa-POA) intarpiraayizii teknolojii E.ji.e waliin ta’uun mata duree “dhiibbaa uumtonni Afriikaa fooyyee qabduuf” jedhuun yaa’iin qophaa’u kun, Ebla 29 fi 30 2018 Finfinnee yaadannoo injifannoo Adwaatti ni gaggeeffama. Yaa’iin kun dhiibbaa uumtota miidiyaa hawaasaa jajjabeessuuf, dinagdee dijitaalaa cimsuuf, tumsa uumuu fi wiirtuu dijitaalaa gochuuf kan kaayyeffateha. Qopheessitoonni yaa’ii kanaa, dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa Itiyoophiyaa yeroo yaa’ii kanaa maqaa gaarii biyyasaanii guddisuu fi tumsasaanii cimsuun haala danda’amurratti ibsa kennaniiru. Qindeessaan Palsi oof Afriikaa obbo Barakat Sisaayi wayita kana akka jedhanitti, Palsi Oof Afriikaan seenessa Afriikaa jallate jijjiiruuf kan hundeeffame miidiyaa Paan Afriikaati. Yaa’iin kun intarpiraayizii teeknooloojii E.ji.e waliin ta’uun qophaa’uusaa eeranii, qajeelfama “seenessa Afriikaa namoota keenyaan dubbachuu qabna” kan jedhu akka bu’uureffate ibsaniiru. Kaayyoon ijoo yaa’ii kanaas dhiibbaa uumtota jidduutti tumsa cumaa uumuun dhimmoota Afriikaarratti sagalee waloo dhageessisuuf carraa uumuu akka ta’e dubbataniiru. Ajandaan gamtaa Afriikaa 2063 karoora wagga 50 Afriikaan ittiin gaggeeffamtu ta’uu eeranii, ummattoota jidduutti walii galtee uumuuf dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa waloomaan akka hojjetan carraa uumuuf waltajjichi faayidaa akka qabu ibsaniiru. Kanaaf yaa’iin kun Afriikonni galmoota ajandaasaanii milkeessuuf waltajjii waloon hojjetan ta’a jedhaniiru. Miidiyaan dijitaalaa waltajjii guddaa kan dinagdee sochoosudha kan jedhan obbo Barakat, dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa karaa faayidaa qabuun akka itti fayyadaman hubannoo waloo uumuu akka barbaachisu hubachiisaniiru. Hojii raawwachiisaan intarpiraayizii E.ji.e obbo Gammadaa olaanaa gamasaaniin, yaa’iin kun maqaa gaarii Itiyoophiyaa akkasumas Afriikaa guddisuuf waltajjii murteessaa ta’uu dubbataniiru. Dhiibbaa uumtonni miidiyaa hawaasaa waa’ee qabiyyee uumuu, wa’ee ijaarsa seenessa Afriikaa fi waa’ee galmoota ajandaa 2063 ejjennoo ifaa akka qabatan godha jedhaniiru. Dhiibbaa uumtonni yaa’ii kanaaf biyyoota Afriikaa garagaraarraa filataman, qaqqabama miidiyaa hawaasaatiin qabanii fi maqaa gaarii Afriikaa guddisuuf gumaacha qabaniin madaalamanii kan filataman ta’uu mirkaneessaniiru.
.jpg)
Poolisiin Magaalaa Finfinnee Tajaajilasaa guddina Magaala waliin wal-simsiisee guddisuuf teekinooloojii ammayyaa fi humna namaa gahoome gurmeessuun hojiisaa cimsee itti fufeera
Nov 22, 2025 3362
Sadaasa 13/2018(TOI )-Poolisii Magaalaa Finfinnee Tajaajilasaa guddina magaala waliin wal-simsiisee guddisuuf Teekinooloojii Ammayyaa fi humna namaa gahoomeen hojii gurmeessuusaa cimsee itti fufuu Kantiibaan Bulchiinsa Magaala Finfinnee Adaanechi Abeebee ibsan. Qajeelchi Kolleejjii Poolisii Magaala Finfinnee yeroo jalqabaatiif humnasaan kaadimamtoota qodaaltota leenjise eebbisiiseera. Sirna eebbaa kanarratti Kantibaan Magaala Finfinnee Adaanechi Abeebee, Itti Aanaan Komishinar jeneraaliin Poolisii federaalaa Malaakuu Fantaa, Ajaajaa qajeelcha poolisii waliigalaa magaalaa Finfinnee Komishinar Geetuu Argaaw fi keessummoonni waamichi tassifameefii argamaniiru. Kantibaa Adaanech Abeebee wayita kana akka dubbatanitti, xiyyeeffannoo guddan Bulchinsichaa Dinagdee jiraattota magaalichaa ijaaruu fi jireenya hawaasummaa fooyyessuun misooma fulla’aa fi bulchiinsa gaarii, badhaadhina hunda galeessa mirkaneessuudha. Magaalittii jireenyaa fi hojiif kan mijatte akka taatuu fi dorgomaa idil-addunyaa fi filatamtuu, magaala konfiraansii taassisuuf bu’aa qabeessummaan hojiiwwan misoomaa eeggalamanii cimanii itti fufuu beeksisaniiru. Hojiiwwan misooma kunneen fulla’aa gochuuf nagaa fi tasgabbin mirkanaa’uun murteessaa fi dhimma ijoo ta’uu hubachiisaniiru. Gama Kanaan Qajeelchi Poolisii Magaala Finfinnee Nageenyaa fi tasgabbii magaalittii mirkaneessuuf hojiiwwan jijiiramaa hojjechaa jiru kan jajjabeeffamu ta’uu dubbataniiru. Qajeelchichi guddina magaalichatti argamaa jiru u’uureffachuun tajaajilasaa guddisuuf teekinooloojii ammayyaa fi humna namaa gahoomeen of gurmeessuun hojiisaa hojjechuu dubbataniiru. Kunis ergama poolisiif kenname sirnaan raawwachuuf kan isa dandeessisu ta’uu ibsaniiru. Gama Kanaan Qajeelchichi humna namaa gahoome horachuu dabalatee teekinoolojin of gurmeessuuf hojjechaa turuu mirkaneessaniiru. Qondaaltonni eebbifamtoonni nagaa fi tasgabbii magaalittii eegsisuuratti itti gaafatamummaa guddaa qabaachuusaanii kaasuun seeraa fi sirna magaala kabachiisuun kutannoon akka hojjetan hubachiisaniiru.