ENA - ENA Afaan Oromoo
Tamsaasa Kallatti:
Angafoota Oduu
Injifannoon Adwaa Kabajaa fi Birmadummaa biyyaa eegsisuurra darbee Afrikaanota kolonii jala turan bilisummaaf akka qabsaa’an kaka’umsa uumeera
Feb 27, 2026 57
Guraandhala 20/2018(ENA): Injifannoon Adwaa Kabajaa fi Birmadummaa biyyaa eegsisuurra darbee Afrikaanota kolonii jala turan bilisummaaf akka qabsaa’aniif kaka’umsa uumuusaa Yuunivarsiitii Asoosaatti Barsiisaan Seenaa Doktar Abbabaa Aannoo dubbataniiru. Injifannoon Adwaa Itiyoophiyaarra darbee,uummatoota gurraacha hundaa biratti Ifni bilisummaa akka calaqqisu kan taasisee fi mallattoo injifannoo ta’uun tokkummaa uummatoota gurraachaa kan agarsiisedha. Yuunivarsiitii Asoosaatti Barsiisaan Seenaa Doktar Abbabaa Aannoo akka dubbatanitti, Injifannoon Adwaa Itiyoophiyanonni jaalala biyyaaf qaban qabatamaan kan mirkaneessanii fi injifannoo seenaa boonsaan itti raawwate jedhani dha. Ijnifannichi Itiyoophiyaarra darbee biyyoota Afrikaaf fakkeenya ta’uun yaadamni Paan-Afrikaanizimii akka idilaa’uu fi tokkummaan dhaabbata Afrikaa akka hunda’uuf taasisuun qooda guddaa akka qabu dubbataniiru. Injifannoon Adwaa kabaja fi birmadummaa biyyaa eegsisuurra darbee Afrikaanota hacuuccaa jala turan bilisummaaf akka qabsaa’aniif kaka’umsa uumuu fi fudhatamummaa Itiyoophiyaan sadarkaa Idil-Addunyaatti qabdu kan guddisedha jedhaniiru. Injifannoon Adwaa dirree waraanaa bira darbee dhaloota ammaaf seenaa barsiisaa hedduu kan qabate dha kan jedhan doktar Abbabaan , dhaloonni ammaa barnoota injifannoo Adwaarraa argatanitti fayyadamuun tokkummaa biyyya keenyaaf waloon dhaabbachuu akka qabnu kan agarsiise dha jedhaniiru.
Gaaffiin ulaa galaanaa Itiyoophiyaa birmadummaa diinagdee kabachiisuuf ajandaa waloo hin jijjiiramnedha - Hayyoota diinagdee
Feb 27, 2026 66
Guraandhala 20/2018 (ENA): Gaaffiin ulaa galaanaa Itiyoophiyaa birmadummaa diinagdee kabachiisuuf ajandaa waloo hin jijjiiramne ta’uu hayyoonni diinagdee himani. Itiyoophiyaan ulaa galaanaa kan mataashee ture gaafachuun gaaffii seera qabeessa ta’e; kan seerri idil addunyaa deeggaru dha jedhani hayyoonni kunniin. Ulaa galaanaa kana argachuun biyya birmadummaan ishee eegamee fi nageenyummaan ishee mirkanaa’e taasisuuf shoora olaanaa qaba jedhan hayyoonni kunniin. Gaaffiin ulaa galaanaa kuni fayyadamummaa waloo irratti kan hundaa’e ta’uus hubachiisaniiru. Biyyi keenya dorgomtummaa idil addunyaa akka qabaattuuf shoora olaanaa qaba jedhani. Hayyoonni turtii ENA waliin taasisaniin akka himanitti, Itiyoophiyaan ulaa galaanaa mataashee kan qabdu turte shira irratti dalagameen dhabuunshee dinagdee biyyaarratti dhiibbaa olaanaa fideera jedhani. Hayyuu diinagdee kan ta’an Darajjee Dajanee akka ibsanitti, guddinni diinagdee saffisaa Itiyoophiyaan galmeessaa jirtu dorgomtummaa daldala addunyaa ishee guddisaa jira jedhani. Itiyoophiyaan biyyoota addunyaa saffisaan guddachaa jiran keessaa tokko taatus, buufata galaanaa nageenyummaan isaa amansiisaa ta’e dhabuun dinagdee ol’aanaa isheen maddisiistu jalaa baasii hin malleef ishee saaxilaa jiraachuu hubachiisani. Sababa kanaafis buufata galaanaa nageenyummaan isaa amansiisaa ta'ee fi tajaajila buufata doonii filannoo guddina dinagdee Itiyoophiyaa saffisaa fi sochii daldalaa gurguddaadhaaf mijatu argachuun qananii osoo hin taane dirqama ta’uu ibsaniiru. Hayyuu diinagdee kan biraa doktar Jamaal Mahaammad akka ibsanitti, Itiyoophiyaan biyya guddina dinagdee dinqisiisaa irratti argamtudha jedhani. Haa ta'u malee, buufanni galaanaa nageenya qabu dhabamuu isaatiin dorgommii idil-addunyaa yaa’insa daldalaa guddaa biyyattii fi nageenya lammiilee ishee irratti kallattiin dhiibbaa geessisaa jira jedhani. Akka ogeeyyiin diinagdee kunneen jedhanitti, abbummaan buufata galaanaa Itiyoophiyaa guddina ariifataa biyyattiin qabduu fi sochii daldalaa gurguddaa ilaalcha keessa galchuun dhimma lubbuun jiraachuudha. Abbummaan buufata galaanaa Itiyoophiyaa ajandaa waloo walitti dhufeenya diinagdee naannolee cimsuun guddina waloo mijeessuu kan danda’u ta’uus ibsaniiru. Hayyoonni kunneen akka jedhanitti, Itiyoophiyaan ummata miliyoona 130tti dhiyaatu qabdu buufata galaanaa nageenya qabu qabaachuu qabdi; akkasumas lammiileen faayidaa biyyoolessaa biyya isaanii eeguuf waliin hojjechuu qabu. Abbummaan buufata galaanaa Itiyoophiyaa ajandaa waloo kan hin raafamnee fi dhimma lubbuun jiraachuu birmadummaa diinagdee tiksuuf ta'uu ibsaniiru.
Magaalaa Naqamteetti piroojektoonni misoomaa birrii biiliyoona 1.5’n ijaaramaa jiru
Feb 27, 2026 47
Guraandhala 20/2018(ENA): Naannoo Oromiyaa Magaalaa Naqamteetti piroojektoonni misoomaa gaaffii misoomaa uummata deebisuu danda’an birrii biliyoona 1.5 oliin hojjetamaa jiraachuu Bulchiinsi Magaalichaa beeeksiseera. Itti Aanaan Kantiibaa Magaalaa Naqamtee Tamasgeen Mirreessaa ENA’f akka ibsanitti, bara baajatichaatti ijaarsi piroojektoota misoomaa haarawaa 16 hojjetamaa jira. Pirojektoota kana keessaa Misooma koriidaraa, gamoo Gidduugala Tajaajila Wiirtuu Tokkoo( Masoob),tuubboo dabarsa bo’oo lolaa keessa keessaa qotuu fi hojiin suphaa keessatti argamu jedhaniiru. Akkasumas carraa hojii uumuuf kan gargaaran Sheediwwan horsiisa lukkuu, Gaandaawwan misooma qurxummii fi hojiiwwan misoomaa biroo ta’uusaanii hubachiisaniiru. Keessumaa Ijaarsi gamoo tajaajila wiirtuu tokkoo (Masoob) xumuramuun tajaajila yeroo eegalu komiiwwan rakkoo bulchiinsa gaarii hiikuuf murteessaa ta’uu ibsaniiru. Hojii misooma koriidaraan daandiin Aspaaltii kiloomeetira 8 ol ijaaramuu, ijaarsa muuziyeemii Wallaggaa, daandii lafoo,daandii bishkiliitii (Saayikilii), bakkeewwan ijoolleen itti taphatanii fi ijaarsi manneen daldalaa akka hojjetaman hubachiisaniiru. Ijaarsa Pirojektoota misoomaan dargaggonni magaalichaa hedduun hirmaattotaa fi fayyadamtoota ta’uusaanii dubbataniiru.
Magaalaa Shaggaritti rakkoo kenniinsa tajaajila fayyaa furuuf hojii hojjetameen bu’aan qabatamaa argameera – Wajjira Fayyaa Magaalichaa
Feb 27, 2026 53
Guraandhala 20/2018 (ENA): Magaalaan Shaggar rakkoolee gama kenniinsa tajaajila fayyaan jiran qoratee adda baasuun itti quufinsa hawaasaa mirkaneessuun hojii hojjetameen bu'aan qabatamaan argamuu Waajjirri Fayyaa Magaalichaa beeksiseera. Hogganaa Waajjira Fayyaa Magaalaa Shaggar obbo Abarraa Botoree ENA Afaan Oromootti akka himanitti, Magaalli Shaggar duraan gama kenniinsa tajaajila fayyaan rakkoolee hedduu kan qabdu akka ta’e eeruun wayita ammaatti haalli jiru fooyya’insa gaarii ta’uu dubbataniiru. Rakkooleen gama Tajaajila Fayyaan turan uwwisni tajaajila fayyaa xiqqaachuu, hir’ina qulqullina tajaajila fayyaa, facaatii dhaabbilee fayyaa, sirna faayinaansii tajaajila fayyaa fi teekinooloojiin deeggaramuu dhabuu, kenna tajaajila fayyaa rakkoolee gurguddaa shanan gama kanaan qorannoon adda ba’an ta’uu himaniiru. Wayita Magaalichi hundaa’u baay’inni Buufata Fayyaa 24 qofa kan turan ta’uu ibsanii, yeroo ammaa Buufata Fayyaa 35tti ol guddisuun danda’ameera jedhan. Dhibeewwan daddarboo fi daddarboo hin taane ittisaa fi to’annoo cimsuuf Keellaawwan Fayyaa baay’inaan 46 qofa kan turan, yeroo amma gara 85tti ol guddisuun kan danda’ame ta’uu himaniiru. Naannoo Industiriin baay’atutti waggootaaf warshaalee 10 qofti Kilinika Fayyaa kan qaban ta’uu kan dubbatan hoganaan kun, yeroo ammaa warshaaleen 62 Kilinika mataa isaanii hundeessuun tajaajilaa kennaa kan jiraan ta’uu himaniiru. Kenniinsa tajaajila fayyaa fooyyessuuf xiyyeeffannoon ogeeyyii fayyaaf, dhiyeessii qorichaa fi dijitaalazeeshiniifis kennamuu dubbataniiru. Hojii gaggeessaa olaanaa Buufata Fayyaa Tulluu Diimtuu kan ta’an obbo Baqqalaa Xoxxoowu akka himanitti,meeshalee waldhaansaa guutuudhan, keessattuu haadholiin duraan hospitalaa biraatti deddeebi’aa turaan yeroo ammaa yaalii gahaa dhiyootti argachuudhan qisaasama baasii hin mallee irraa bilisa ta’aniiru jedhani. Magaalaa Shaggar Kutaa Magaalaa Koyyee Faccee Bufaata Fayyaa Tulluu Diimtuutti waldhaansa argachaa kan jiran obbo Fiqaaduu Waaqgaarii akka himanitti, yaala to’annoo dhibee sukkaaraa haala gaariin hordoffii argaachaa jiraachuu himaaniiru. Aadde Itiyoophiyaa Gogolaan gama isaaniin akka himanitti,duuran tajaajilaa gahaa dhabanii rakkoo keessa kan turan ta’uu eeruun,yeroo amma tajaajilaa gahaa aragataniin gammachuu qabaachuu dubbataniiru.
Itiyoophiyaa fi Azarbaajaan dameelee adda addaarratti walii galteewwan waliin hojjechuuf isaan dandeessisu mallatteessan
Feb 27, 2026 52
Guraandhala 20/2018(ENA): Itiyoophiyaa fi Azarbaajaan dameelee adda addaarratti walii galteewwan waliin hojjechuuf isaan dandeessisu mallatteessaniiru. Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad Pirezidaantii Azarbaajaan Iilhaam Aliiyeev waliin mari’ataniiru. Marii Masaraa mootummaa pirezidaantii Azarbaajaan magaalaa Baakuu Zaagulbaatti taassifameen booda, hoggantoonni lameen gama Raayyaa Ittisaa fi dameewwan hedduun waliin hojjechuuf sanada walii galtee walii mallatteessuu isaanii Waajjirri Ministeera Muummee beeksiseera. Sanadoota walii galtee mallataa’an keessaa yaa’ii haala Qilleensaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii 32ffaa (Cop 32) qopheessuu, Qonnaan, Misooma miidiyaa fi muuxannoo wal-jijjiiruu, babal’ina Investimantii fi tumsa qabsoo farra malaammaltummaarratti kan xiyyeeffatan ta’uun ibsameera. Gama biroon Azarbaajaan dhaabbata damee tajaajilaa Ammayyeessuu adda durummaan gaggeessuu “Aasaan” (ASAN) fi tajaajila Masoob- Itiyoophiyaa gidduutti waloon hojjechuuf walii galteerra ga’ameera. Walii galteewwanii fi sanadoonni walii galtee mallatteeffaman kunneen dameewwan ijoo biyyoota lameen gidduu jiran irratti caalaatti ni jabeessu jedhamee akka eegamu waajjirichi hubachiiseera.
Kan mul'ate
Injifannoon Adwaa Kabajaa fi Birmadummaa biyyaa eegsisuurra darbee Afrikaanota kolonii jala turan bilisummaaf akka qabsaa’an kaka’umsa uumeera
Feb 27, 2026 57
Guraandhala 20/2018(ENA): Injifannoon Adwaa Kabajaa fi Birmadummaa biyyaa eegsisuurra darbee Afrikaanota kolonii jala turan bilisummaaf akka qabsaa’aniif kaka’umsa uumuusaa Yuunivarsiitii Asoosaatti Barsiisaan Seenaa Doktar Abbabaa Aannoo dubbataniiru. Injifannoon Adwaa Itiyoophiyaarra darbee,uummatoota gurraacha hundaa biratti Ifni bilisummaa akka calaqqisu kan taasisee fi mallattoo injifannoo ta’uun tokkummaa uummatoota gurraachaa kan agarsiisedha. Yuunivarsiitii Asoosaatti Barsiisaan Seenaa Doktar Abbabaa Aannoo akka dubbatanitti, Injifannoon Adwaa Itiyoophiyanonni jaalala biyyaaf qaban qabatamaan kan mirkaneessanii fi injifannoo seenaa boonsaan itti raawwate jedhani dha. Ijnifannichi Itiyoophiyaarra darbee biyyoota Afrikaaf fakkeenya ta’uun yaadamni Paan-Afrikaanizimii akka idilaa’uu fi tokkummaan dhaabbata Afrikaa akka hunda’uuf taasisuun qooda guddaa akka qabu dubbataniiru. Injifannoon Adwaa kabaja fi birmadummaa biyyaa eegsisuurra darbee Afrikaanota hacuuccaa jala turan bilisummaaf akka qabsaa’aniif kaka’umsa uumuu fi fudhatamummaa Itiyoophiyaan sadarkaa Idil-Addunyaatti qabdu kan guddisedha jedhaniiru. Injifannoon Adwaa dirree waraanaa bira darbee dhaloota ammaaf seenaa barsiisaa hedduu kan qabate dha kan jedhan doktar Abbabaan , dhaloonni ammaa barnoota injifannoo Adwaarraa argatanitti fayyadamuun tokkummaa biyyya keenyaaf waloon dhaabbachuu akka qabnu kan agarsiise dha jedhaniiru.
Gaaffiin ulaa galaanaa Itiyoophiyaa birmadummaa diinagdee kabachiisuuf ajandaa waloo hin jijjiiramnedha - Hayyoota diinagdee
Feb 27, 2026 66
Guraandhala 20/2018 (ENA): Gaaffiin ulaa galaanaa Itiyoophiyaa birmadummaa diinagdee kabachiisuuf ajandaa waloo hin jijjiiramne ta’uu hayyoonni diinagdee himani. Itiyoophiyaan ulaa galaanaa kan mataashee ture gaafachuun gaaffii seera qabeessa ta’e; kan seerri idil addunyaa deeggaru dha jedhani hayyoonni kunniin. Ulaa galaanaa kana argachuun biyya birmadummaan ishee eegamee fi nageenyummaan ishee mirkanaa’e taasisuuf shoora olaanaa qaba jedhan hayyoonni kunniin. Gaaffiin ulaa galaanaa kuni fayyadamummaa waloo irratti kan hundaa’e ta’uus hubachiisaniiru. Biyyi keenya dorgomtummaa idil addunyaa akka qabaattuuf shoora olaanaa qaba jedhani. Hayyoonni turtii ENA waliin taasisaniin akka himanitti, Itiyoophiyaan ulaa galaanaa mataashee kan qabdu turte shira irratti dalagameen dhabuunshee dinagdee biyyaarratti dhiibbaa olaanaa fideera jedhani. Hayyuu diinagdee kan ta’an Darajjee Dajanee akka ibsanitti, guddinni diinagdee saffisaa Itiyoophiyaan galmeessaa jirtu dorgomtummaa daldala addunyaa ishee guddisaa jira jedhani. Itiyoophiyaan biyyoota addunyaa saffisaan guddachaa jiran keessaa tokko taatus, buufata galaanaa nageenyummaan isaa amansiisaa ta’e dhabuun dinagdee ol’aanaa isheen maddisiistu jalaa baasii hin malleef ishee saaxilaa jiraachuu hubachiisani. Sababa kanaafis buufata galaanaa nageenyummaan isaa amansiisaa ta'ee fi tajaajila buufata doonii filannoo guddina dinagdee Itiyoophiyaa saffisaa fi sochii daldalaa gurguddaadhaaf mijatu argachuun qananii osoo hin taane dirqama ta’uu ibsaniiru. Hayyuu diinagdee kan biraa doktar Jamaal Mahaammad akka ibsanitti, Itiyoophiyaan biyya guddina dinagdee dinqisiisaa irratti argamtudha jedhani. Haa ta'u malee, buufanni galaanaa nageenya qabu dhabamuu isaatiin dorgommii idil-addunyaa yaa’insa daldalaa guddaa biyyattii fi nageenya lammiilee ishee irratti kallattiin dhiibbaa geessisaa jira jedhani. Akka ogeeyyiin diinagdee kunneen jedhanitti, abbummaan buufata galaanaa Itiyoophiyaa guddina ariifataa biyyattiin qabduu fi sochii daldalaa gurguddaa ilaalcha keessa galchuun dhimma lubbuun jiraachuudha. Abbummaan buufata galaanaa Itiyoophiyaa ajandaa waloo walitti dhufeenya diinagdee naannolee cimsuun guddina waloo mijeessuu kan danda’u ta’uus ibsaniiru. Hayyoonni kunneen akka jedhanitti, Itiyoophiyaan ummata miliyoona 130tti dhiyaatu qabdu buufata galaanaa nageenya qabu qabaachuu qabdi; akkasumas lammiileen faayidaa biyyoolessaa biyya isaanii eeguuf waliin hojjechuu qabu. Abbummaan buufata galaanaa Itiyoophiyaa ajandaa waloo kan hin raafamnee fi dhimma lubbuun jiraachuu birmadummaa diinagdee tiksuuf ta'uu ibsaniiru.
Magaalaa Naqamteetti piroojektoonni misoomaa birrii biiliyoona 1.5’n ijaaramaa jiru
Feb 27, 2026 47
Guraandhala 20/2018(ENA): Naannoo Oromiyaa Magaalaa Naqamteetti piroojektoonni misoomaa gaaffii misoomaa uummata deebisuu danda’an birrii biliyoona 1.5 oliin hojjetamaa jiraachuu Bulchiinsi Magaalichaa beeeksiseera. Itti Aanaan Kantiibaa Magaalaa Naqamtee Tamasgeen Mirreessaa ENA’f akka ibsanitti, bara baajatichaatti ijaarsi piroojektoota misoomaa haarawaa 16 hojjetamaa jira. Pirojektoota kana keessaa Misooma koriidaraa, gamoo Gidduugala Tajaajila Wiirtuu Tokkoo( Masoob),tuubboo dabarsa bo’oo lolaa keessa keessaa qotuu fi hojiin suphaa keessatti argamu jedhaniiru. Akkasumas carraa hojii uumuuf kan gargaaran Sheediwwan horsiisa lukkuu, Gaandaawwan misooma qurxummii fi hojiiwwan misoomaa biroo ta’uusaanii hubachiisaniiru. Keessumaa Ijaarsi gamoo tajaajila wiirtuu tokkoo (Masoob) xumuramuun tajaajila yeroo eegalu komiiwwan rakkoo bulchiinsa gaarii hiikuuf murteessaa ta’uu ibsaniiru. Hojii misooma koriidaraan daandiin Aspaaltii kiloomeetira 8 ol ijaaramuu, ijaarsa muuziyeemii Wallaggaa, daandii lafoo,daandii bishkiliitii (Saayikilii), bakkeewwan ijoolleen itti taphatanii fi ijaarsi manneen daldalaa akka hojjetaman hubachiisaniiru. Ijaarsa Pirojektoota misoomaan dargaggonni magaalichaa hedduun hirmaattotaa fi fayyadamtoota ta’uusaanii dubbataniiru.
Magaalaa Shaggaritti rakkoo kenniinsa tajaajila fayyaa furuuf hojii hojjetameen bu’aan qabatamaa argameera – Wajjira Fayyaa Magaalichaa
Feb 27, 2026 53
Guraandhala 20/2018 (ENA): Magaalaan Shaggar rakkoolee gama kenniinsa tajaajila fayyaan jiran qoratee adda baasuun itti quufinsa hawaasaa mirkaneessuun hojii hojjetameen bu'aan qabatamaan argamuu Waajjirri Fayyaa Magaalichaa beeksiseera. Hogganaa Waajjira Fayyaa Magaalaa Shaggar obbo Abarraa Botoree ENA Afaan Oromootti akka himanitti, Magaalli Shaggar duraan gama kenniinsa tajaajila fayyaan rakkoolee hedduu kan qabdu akka ta’e eeruun wayita ammaatti haalli jiru fooyya’insa gaarii ta’uu dubbataniiru. Rakkooleen gama Tajaajila Fayyaan turan uwwisni tajaajila fayyaa xiqqaachuu, hir’ina qulqullina tajaajila fayyaa, facaatii dhaabbilee fayyaa, sirna faayinaansii tajaajila fayyaa fi teekinooloojiin deeggaramuu dhabuu, kenna tajaajila fayyaa rakkoolee gurguddaa shanan gama kanaan qorannoon adda ba’an ta’uu himaniiru. Wayita Magaalichi hundaa’u baay’inni Buufata Fayyaa 24 qofa kan turan ta’uu ibsanii, yeroo ammaa Buufata Fayyaa 35tti ol guddisuun danda’ameera jedhan. Dhibeewwan daddarboo fi daddarboo hin taane ittisaa fi to’annoo cimsuuf Keellaawwan Fayyaa baay’inaan 46 qofa kan turan, yeroo amma gara 85tti ol guddisuun kan danda’ame ta’uu himaniiru. Naannoo Industiriin baay’atutti waggootaaf warshaalee 10 qofti Kilinika Fayyaa kan qaban ta’uu kan dubbatan hoganaan kun, yeroo ammaa warshaaleen 62 Kilinika mataa isaanii hundeessuun tajaajilaa kennaa kan jiraan ta’uu himaniiru. Kenniinsa tajaajila fayyaa fooyyessuuf xiyyeeffannoon ogeeyyii fayyaaf, dhiyeessii qorichaa fi dijitaalazeeshiniifis kennamuu dubbataniiru. Hojii gaggeessaa olaanaa Buufata Fayyaa Tulluu Diimtuu kan ta’an obbo Baqqalaa Xoxxoowu akka himanitti,meeshalee waldhaansaa guutuudhan, keessattuu haadholiin duraan hospitalaa biraatti deddeebi’aa turaan yeroo ammaa yaalii gahaa dhiyootti argachuudhan qisaasama baasii hin mallee irraa bilisa ta’aniiru jedhani. Magaalaa Shaggar Kutaa Magaalaa Koyyee Faccee Bufaata Fayyaa Tulluu Diimtuutti waldhaansa argachaa kan jiran obbo Fiqaaduu Waaqgaarii akka himanitti, yaala to’annoo dhibee sukkaaraa haala gaariin hordoffii argaachaa jiraachuu himaaniiru. Aadde Itiyoophiyaa Gogolaan gama isaaniin akka himanitti,duuran tajaajilaa gahaa dhabanii rakkoo keessa kan turan ta’uu eeruun,yeroo amma tajaajilaa gahaa aragataniin gammachuu qabaachuu dubbataniiru.
Itiyoophiyaa fi Azarbaajaan dameelee adda addaarratti walii galteewwan waliin hojjechuuf isaan dandeessisu mallatteessan
Feb 27, 2026 52
Guraandhala 20/2018(ENA): Itiyoophiyaa fi Azarbaajaan dameelee adda addaarratti walii galteewwan waliin hojjechuuf isaan dandeessisu mallatteessaniiru. Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad Pirezidaantii Azarbaajaan Iilhaam Aliiyeev waliin mari’ataniiru. Marii Masaraa mootummaa pirezidaantii Azarbaajaan magaalaa Baakuu Zaagulbaatti taassifameen booda, hoggantoonni lameen gama Raayyaa Ittisaa fi dameewwan hedduun waliin hojjechuuf sanada walii galtee walii mallatteessuu isaanii Waajjirri Ministeera Muummee beeksiseera. Sanadoota walii galtee mallataa’an keessaa yaa’ii haala Qilleensaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii 32ffaa (Cop 32) qopheessuu, Qonnaan, Misooma miidiyaa fi muuxannoo wal-jijjiiruu, babal’ina Investimantii fi tumsa qabsoo farra malaammaltummaarratti kan xiyyeeffatan ta’uun ibsameera. Gama biroon Azarbaajaan dhaabbata damee tajaajilaa Ammayyeessuu adda durummaan gaggeessuu “Aasaan” (ASAN) fi tajaajila Masoob- Itiyoophiyaa gidduutti waloon hojjechuuf walii galteerra ga’ameera. Walii galteewwanii fi sanadoonni walii galtee mallatteeffaman kunneen dameewwan ijoo biyyoota lameen gidduu jiran irratti caalaatti ni jabeessu jedhamee akka eegamu waajjirichi hubachiiseera.
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasa
Filannoon Waliigalaa 7ffaan Ijaarsa Sirna Dimokiraasiif boqonnaa haaraa kan banudha
Feb 27, 2026 100
Guraandhala 20/2018(ENA):Filannoon Waliigalaa 7ffaan Sirna Dimokiraasii fi ijaarsa mootummaa cimaaf boqonnaa murteessaa kan banu ta’uu Paartiileen Siyaasaa adda addaa ENA waliin turtii taasisan ibsan. Hoggantoonni paartiilee Paartii Lammiileen Itiyoophiyaa Walqixxummaa Siyaasatiif (EZEMA), Paartii Dimokiraasii Hibir Itiyoophiyaa fi Paartiin Sochii Biyyaalessaa Amaaraa(ABN) filannichi nagaa fi dimokiraatawaa akka ta’uuf hirmaanaa qaama hundaa akka gaafatu dubbataniiru. Itti Aanaa Hogganaa Paartii Lammiilee Itiyoophiyaa haqa hawaasummaaf Arkiteektara Yohaannis Mokonnon akka jedhanitti, sirna ijaarsa dimokiraasiif, adeemsi milkaa’ina filannoo murteessaadha. Adeemsa filannoo keessatti gaheen uummata filatuu, paartii biyya bulchuu, paartiilee morkattootaa, dhaabbilee Siivikii , Boordii filannoo fi qaamoleen qooda fudhattootaa biroo qooda dhuunfaa fi gareen irraa eegamu guddaa ta’uu ibsaniiru. Kaayyoon keenyi inni guddaan ijaarsa sirna dimokiaasi ta’uu qaba kan jedhan Arkiteekiti Yohaannis tokkoon tokkoo qaamolee qooda fudhattootaa fi lammiileen seera kabajuun qooda biyyoolessaasaa akka bahu waamicha dhiheessaniiru. Itti Aanaan Paartii Dimokiraasii Hibir Itiyoophiyaa Abarraa Zallaqaa gamasaanin filannoon bara kanaa Siyaasa Itiyoophiyaa tasgabbaa’ee fi imala dimokiraasii bu’uura cimaarra kan keenyudha jedhaniiru. Filannicharratti yaada mo’ataa qabannee dhihaanna kan jedhan obbo Abarraan. Filannichi Itiyoophiyaanonni gara boqonnaa dimokiraasii fooyya’aatti kan ceesisu carraa seenaa murteessaa ta'uu ibsaniiru. Miseensi hojii raawwachiiftuu Sosochii biyyolessaa Amaaraa (ABN) Yusuuf Ibiraahim,ce’umsi siyaasa Itiyoophiyaa filannoo dimokiraatawaa fi olaantummaa yaadaa qofaan tahuu akka qabu paartiinsaanii amantaa cimaa qabaachuu ibsaniiru. Filannoo nagaa qaabeessaa fi dimokiraatawaan qophii bal’aa kan gaafatu ta’uu eeranii, kunis qophii manufeestoo irraa kaasee hanga gandaatti yaadawwan filannoo beeksisuun hojii kan gaafatu ta’uu ibsaniiru. Filannoon qaama ijaarsa aadaa dimokirasii waan ta’eef paartiin saanii, filannoo walii galaa 7ffaarratti dammaqinaan hirmaachuuf qophii taasisuusaa beeksisaniiru.
.jpg)
Adeemsa Marii Biyyoolessaa milkaa’inaan itti fufsiisuuf hirmaannaan qaamolee hundaa cimuu qaba
Feb 26, 2026 176
Guraandhala19/2018(ENA):Adeemsa Marii Biyyoolessaa milkaa’inaan itti fufsiisuuf hirmaannaanii fi qoodni qaamolee hundaa cimuu akka qabu barsiisonni Yuunivarsiitii Odaa Bultum hubachiisan. Komishinii Marii Biyyoolessaa waggoottan darban naannoolee adda addaatti ajandaa walitti qabuun marii taasisaa turuunsaa ni beekama. Barsiisonni Yuunivarsiitii Odaa Bultum ENA waliin turtii taasisan akka ibsanitti, hojii komishinichi hojjechaa jiru walii galtee biyyoolessaa uumuu fi aadaa Siyaasaa qaroome akka dagaaguuf abdiin kan irra kaa’ame waan ta’eef milka’inasaaf hunduu qoodasaa bahuu qaba jedhaniiru. Yuunivarsiitii Odaa Bultumitti Qindeessaa Kolleejjii Saayinsii Hawaasaa fi Barsiisaa kan ta’an Fiqaaduu Warquu,waldhabdeewwan biyyattii duubatti harkisan dhabamsiisuuf mariin furmaata waaraa ta’a jedhaniiru. Itiyoophiyaa keessatti gara garummaa yaadaa fi waldhabdeewwan mariin qofa furuuf aadaa marii dagaagsuun dhalootaa dhalootatti dabarsuuf mariin biyyoolessaa furmaata waaraa fida jedhaniiru. Gama kanaan hayyoonni yaada qorannoo fi qo’annoon deeggaramee sababa qabeessa ta’e qooduun, ilaalchota ka’umsa waldhabdee ta’an gara gidduugaleessaatti fiduun ajandaa marii taasisuu keessatti gahee guddaa akka qaban eeraniiru. Namni hundi gahee isarraa eegamu bahuu akka qabus dabalanii ibsaniiru. Mariin biyyoolessaa garaagarummaa jiru mariin hiikuun biyya fakkeenyummaan waamamtu uumuuf akka gargaaru Yuunivarsiitichatti barsiisaa Falaasamaa Barsiisaa Darrib Garramuu ibsaniiru. Komishiniin Marii Biyyoolessa hojiiwwan hojjechaa jiru hawaasni hundi akka deeggarus dubbataniiru. Kaayyoon Komishiniin Marii Biyyoolessaa qabatee ka’e tooftaa waldhabdee fi garaagarummaa jiru karaa nagaan itti hiikan waan ta’eef, dorgommii mo’amuu fi mo’achuurraa bilisa taatee biyya waliinii ijaaruuf kan gargaaru ta’uu eeraniiru.
Kolombiyaan Itiyoophiyaa waliin tumsa qabdu babal’isuuf barbaaddi - Ambaasaaddar Yooson Arkaadiyoo Meenes Koopeetee
Feb 26, 2026 152
Guraandhala 19/2018 (ENA): Kolombiyaan walitti dhufeenya seenaa fi aadaa Itiyoophiyaa waliin qabdu gama biraatiin babal’isuuf fedhii akka qabdu Itiyoophiyaatti Ambaasaaddarri Kolombiyaa Yooson Arkaadiyoo Meenes Koopeetee himan. Ambaasaaddar Yooson turtii ENA waliin taasisaniin biyyoonni lamaan hariiroo yeroo dheeraa akka qaban ibsaniiru. Injifannoon Adwaa ummata Afroo-Kaaribiyaa Kolombiyaa keessa jiraataniif madda boonsaa fi kaka’umsaa akka ta’e akeekaniiru. Itiyoophiyaan injifannoo Adwaatiin haadha bilisummaa, mallattoo qabsoo fi mallattoo hin jilbeeffatamuu taateetti jedhan. Akkasumas, Itiyoophiyaan sochii Paan Afriikaa fi sochii farra koloneeffataa addunyaa guutuu keessatti ga’ee olaanaa akka qabdu ibsaniiru. Ambaasaaddarichi walitti dhufeenyi lammiilee Kolombiyaa hidda dhaloota Afrikaa fi Itiyoophiyaa gidduu jiru hariiroo aadaa biyyoota lamaanii cimsuu isaa ibsaniiru. Ambaasaaddar Yooson hariiroon dippilomaasii Kolombiyaa fi Itiyoophiyaa guddachaa jiru kan ibsan yoo ta’u, biyyoonni lamaan yeroo hunda waljijjiirraa teeknikaa fi marii waloo keessumaa damee bunaa irratti gaggeessaa akka jiran hubachiisaniiru. Itti dabaluunis biyyoonni lamaan dhiibbaa jijjiiramni qilleensaa oomisha bunaa irratti geessisu ittisuuf waliin hojjechaa akka jiran ibsaniiru. Bunni damee biyyoota lamaaniif barbaachisummaa tarsiimoo qabu ta’uu ibsuun, jireenyaa fi guddina galii lammiilee fooyyessuu keessatti gahee olaanaa kan qabu ta’uu hubachiisaniiru. Gama biraatiin ambaasaaddarichi jijjiirama ariifataa magaalaa Finfinnee kan ajaa’ibsiifatan yoo ta’u, tumsa magaalaa guddoo Kolombiyaa Boogotaa waliin taasisan ibsaniiru. Boogotaan waggoota kurnan lamaan darban keessatti haaromsa magaalaa akka raawwatte kan ibsan yoo ta’u, magaalonni lamaan misooma magaalaa hunda hammatee fi itti fufiinsa qabu guddisuuf muuxannoo waljijjiiraa akka jiran hubachiisaniiru. Kolombiyaan hariiroo biyyoota lamaanii Itiyoophiyaa waliin qabdu cimsuuf kutannoo akka qabdus beeksisaniiru. Itiyoophiyaa fi Kolombiyaan akka lakkoofsa faranjootaatti bara 1947 hariiroo dippilomaasii kan hundeessan ta’uu ragaaleen ni ibsu. Kolombiyaan Hagayya 2017 Itiyoophiyaatti Imbaasii ishee lammataa banuun ishee kan yaadatamu yoo ta’u, kunis biyyoonni lamaan tumsa isaanii cimsuuf kutannoo qaban kan agarsiisudha. Fuula Miidiyaalee Dijitaalaa ENA https://linktr.ee/ENADigital
Pireezdaanti Taayyee Asqasillaaseen pireezdaantii Israa’el Ayzaak Herzoog waliin mari’atan
Feb 25, 2026 254
Guraandhala 18/2018 (ENA): Pireezdaanti Taayyee Asqasillaaseen har’a pireezdaantii Israa’el Ayzaak Herzoog waliin mari’ataniiru. Ergaa fuula exsii isaanii irratti dabarsaniin, Pirezidaantichi hariiroo biyyoota lamaanii Pirezidaantii Israa’el waliin, keessumaa hariiroo seenaa fi aadaa biyyoota lamaan gidduu jiru irratti mari’achuu isaanii ibsaniiru. Hawaasni Beete- Israa’el riqicha biyyoota lamaan walqunnamsiisu ta’ee itti fufuu isaas hubachiisaniiru.
Qaama miidhamtootni umuriinsaanii filachuu fi filatamuuf ga’e filannoo walii galaarratti hirmaannaa ni taasisu
Feb 25, 2026 220
Guraandhala 18/2018(ENA)- Qaama miidhamtootni umuriinsaanii filachuu fi filatamuuf ga’e filannoo walii galaa 7ffaarratti hirmaannaa akka taasisaniif hojjetamaa jiraachuu jiraachuu Federeeshiniin Waldaa Qaama Miidhamtootaa Naannoo Kibba Itiyoophiyaa ibse. Pirezidaantiin Federeshinichaa Dannaqaa Daacoo ENA’f akka ibsanitti, Federeeshinichi filannoo walii galaaf qaama miidhamtoonni umuriinsaanii filachuu fi filatamuuf ga’e hirmaannaa ho’aa akka taasisan hojjetamaa jira. Qaama miidhamtoonni kaardii filannoo fudhatanii sagaleesaanii akka kennanii fi taajjabaa ta’uun akka hirmaatan, akkasumas filatamuuf kaadhimamtoota akka ta’an hubannaa uumuurraa eegalee Boordii filannoo fi qaamolee qooda fudhattootaa biroo waliin hojjetamaa jira jedhaniiru. Boordiin filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaa filannicha ilaachisuun qaama miidhamtootaaf hubannoo uumuuf qophiin taasifamuu eeraniiru. Godinichatti hirmaannaa siyaasaa qaama miidhamtootaa guddisuuf hojjetamaa jiraachuu Pirezidaantiin Federeeshinii waldaa qaama Miidhamtootaa Godina Oomoo Kibbaa Hibisti Mankir ibsaniiru. Kanaafis Boordii Filannoo waliin dhiheenyatti hojjechaa jiraachuu ibsuun bu’uura labsiiwwanii fi danbiiwwan filannoon hojiin taajjabdoota filachuu hojjetamuu ibsaniiru. Filannichi hirmaachisaa Nagaa qabeessa, Dimokiraatawaa, fi Haqa qabeessa ta’ee akka gaggeeffamu qoodasaanii akka bahan eeraniiru. Piredidaantiin Federeeshinii Waldaa Qaama Miidahamtootaa Godina Geede’oo Barsiisaa Tasammaa Woreeraa gamasaaniin, filannoon waliigalaa bara kanaa taajjabdoota 7 adda baasuun beeksisuusaanii dubbataniiru.
Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad pireezdaantii Israa'el Ayizaak Heerzoog waliin mari'atan
Feb 25, 2026 303
Guraandhala 18/2018 (ENA): Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad pireezdaantii Israa'el Ayzaak Heerzoog waliin mari'ataniiru. Ministirri Muummee Dr. Abiyiy Ahimad ergaa fuula miidiyaa hawaasaa isaanirratti dabarsaniin, Pirezedaantii Israa’eel Ayizaak Herzoog daawwannaa hojiif Itiyoophiyaa kan dhufan har’a simachuun marii bu’aa qabeessa ta’e mari’anneerra jedhani. Hariiroo Itiyoophiyaa fi Israa’el gidduu jiru irratti xiyyeeffachuun fedhii waloo keenya irratti hundaa’uun tumsa keenya karaa itti guddifnu ilaaleerra jedhaniiru.
Nageenya naannichaa haala itti fufinsa qabuun furuuf humnoonni nageenyaa hawaasa waliin qindoominaan hojjechaa jiru
Feb 24, 2026 309
Guraandhala 17/2018 (ENA): Nageenya naannoo Hararii haala itti fufinsa qabuun furuuf humnoonni nageenyaa hawaasa waliin qindoominaan hojjechaa jiraachuu himame. Manni Maree Nageenyaa naannichaa dhimmoota nageenya naannichaa yeroo ammaa irratti mari'ateera. Hojii naannichatti yakka ittisuuf hojjetamaa tureen namoota dhuunfaa gocha yakkaa adda addaa keessatti hirmaatan to'annoo jala oolchuun mana murtiitti murtiin akka itti murtaa'u taasisuu ibsameera. Manni marichaa sochii tiraafikaa waliin walqabatee tarkaanfiiwwan fudhatamaniin gama seera kabachiisuutiin jijjiiramni jajjabeessaan galmaa’uu isaa madaaleera. Daldala namaa seeraan alaa ittisuu, qoricha balaafamaa to’achuu, daddabarsaa fi daldala seeraan alaa ittisuu(kontiroobaandii), daldala meeshaa waraanaa seeraan alaa to’achuu irratti hojiiwwan bu’a qabeessa ta’an hojjetamuu isaaniis ibsameera. Kana malees daldaltoota seeraan alaa naannichatti jeequmsa diinagdee uumaa jiranii fi kanneen rakkoo bulchiinsa gaarii naannichaa ta’anii fi hawaasa mufachiisan irratti tarkaanfiin seeraa cimee itti fufaa jiraachuu himameera. Ol’aantummaa seeraa mirkaneessuu, nageenya amansiisaa mirkaneessuu fi nageenya hawaasaa mirkaneessuun hojii dursaa waan ta’eef, Manni Maree Nageenyaa, nageenyi naannichaa itti fufiinsa akka qabaatu cimsee hojjechaa jiraachuu eerameera. Filannoon waliigalaa 7ffaa nagaa fi dimokiraatawaa akka ta’uuf seerri fi sirni filannoo akka kabajamuuf kutannoon akka hojjetanis ibsameera. Nageenyaa fi tasgabbii naannichaa mirkaneessuun hojii olaantummaa seeraa kabachiisuuf hojjetamaa jiru cimsuun akka itti fufus beeksifameera. Ummanni naannichaa akkuma kaleessaa humnoota nageenyaa waliin qindoomuun naannoo ofii dammaqinaan eeggachuun har’as nageenyaaf waardiyyaa akka dhaabbatu Manni Marichaa waamicha dhiyeesseera.
.jpg)
Injifannoon Adwaa waggaa 130ffaan mata duree “Seenaa boonsaarraa gara Ifa boruutti” jedhuun kabajuuf qophiin xumurameera
Feb 24, 2026 222
Guraandhala 17/2018(ENA):- Ayyaanni Injifannoo Adwaa kabajamuun, bu’uurri cichoomaa fi jabinaa Itiyoophiyaa irra deebi’uun kan itti haaromfamu, tokkummaa fi Birmadummaa biyya keenyaaf waadaa galle kan itti cimsinudha jechuun Ministirri Raayyaa Ittisa Biyyaa Injiinar Ayishaa Mahaammad ibsan. Ministirri Raayyaa Ittisa Biyyaa Injiinar Ayishaa Mahaammad kabaja Ayyaana Injifannoon Adwaa waggaa130ffaa ilaalchisuun ibsa miidiyaaf kennaniiru. Ibsasaaniin, Ayyaanni Injifannoo kun mata duree “Seenaa boonsaarraa gara Ifa boruutti” jedhuun sadarkaa biyyaalessaatti kabajuuf qophiin barbaachisaan xumurameera jedhaniiru. Injifannoon Adwaa mallatoo eenyummaa Itiyoophiyaanotaa kan hin mo’amne faana birmadummaa ummata gurraachaa fi injifannoo Addunyaa hundatti walqixxumaan ilmaan namootaa itti mirkanaa’e jedhaniiru. Ayyaana Injifannoo Adwaa 130ffaa yeroo kabajnu, ciminaa fi Cichooma Itiyoophiyaa irra deebinee yerootti yaadannu, tokkummaa fi birmadummaa biyya keenyaaf waadaa galle kan itti cimsinu mudannoo seenaa ta’uu ibsaniiru. Itiyoophiyaanonni bara 1888 gaara Adwaarratti Qomoon, bifaan, Amantaan, osoo hin qoodamiin birmadummaa biyya tokkoof gamtaan kan dhaabbatanii fi qabsoo kan gaggeessan injifannoo waloo ta’uu dubbataniiru. Mata dureen bara kanaa biyya kaleessa dhiigaa fi lafee goototaan eegamte har’a gara misoomaa fi nageenya fulla’aatti, gara birmadummaa hunda galeessaa fi olka’insaatti ceesisuuf ejjennoo cimaa qabnu akka ibsu dubbataniiru. Gootichi raayyaa ittisa biyyaa dhaala gootummaa injifannoo Adwaa gonfachuun nagaa fi tasgabbii biyyaa mirkaneessuu fi imala gara ifa egereetti taasisnu eeguuf qophii ta’uu mirkaneessaniiru. Ayyaanicha sababeeffachuun taateewwan biyyaalessaa fi Ardii adda addaa qophaa’uusaanii eeruun, taateewwan kanneen akka Sagaleewwan Adwaa, Waltajjiiwwan Dargaggootaa, dorgommiiwan Ispoortii, Argarsiisa loltuu fi seenaawwanii, hojiiwwan Aartii adda addaa fi Dokimantarii waa’ee injifannoo Adwaa ibsan akka dhihaatan dubbataniiru. Ayyaanichi lammiileen Itiyoophiyaa hundi ifa boruu waliin kan itti abjatan( hawwatan) akka ta’u dubbataniiru.
Siyaasa
Filannoon Waliigalaa 7ffaan Ijaarsa Sirna Dimokiraasiif boqonnaa haaraa kan banudha
Feb 27, 2026 100
Guraandhala 20/2018(ENA):Filannoon Waliigalaa 7ffaan Sirna Dimokiraasii fi ijaarsa mootummaa cimaaf boqonnaa murteessaa kan banu ta’uu Paartiileen Siyaasaa adda addaa ENA waliin turtii taasisan ibsan. Hoggantoonni paartiilee Paartii Lammiileen Itiyoophiyaa Walqixxummaa Siyaasatiif (EZEMA), Paartii Dimokiraasii Hibir Itiyoophiyaa fi Paartiin Sochii Biyyaalessaa Amaaraa(ABN) filannichi nagaa fi dimokiraatawaa akka ta’uuf hirmaanaa qaama hundaa akka gaafatu dubbataniiru. Itti Aanaa Hogganaa Paartii Lammiilee Itiyoophiyaa haqa hawaasummaaf Arkiteektara Yohaannis Mokonnon akka jedhanitti, sirna ijaarsa dimokiraasiif, adeemsi milkaa’ina filannoo murteessaadha. Adeemsa filannoo keessatti gaheen uummata filatuu, paartii biyya bulchuu, paartiilee morkattootaa, dhaabbilee Siivikii , Boordii filannoo fi qaamoleen qooda fudhattootaa biroo qooda dhuunfaa fi gareen irraa eegamu guddaa ta’uu ibsaniiru. Kaayyoon keenyi inni guddaan ijaarsa sirna dimokiaasi ta’uu qaba kan jedhan Arkiteekiti Yohaannis tokkoon tokkoo qaamolee qooda fudhattootaa fi lammiileen seera kabajuun qooda biyyoolessaasaa akka bahu waamicha dhiheessaniiru. Itti Aanaan Paartii Dimokiraasii Hibir Itiyoophiyaa Abarraa Zallaqaa gamasaanin filannoon bara kanaa Siyaasa Itiyoophiyaa tasgabbaa’ee fi imala dimokiraasii bu’uura cimaarra kan keenyudha jedhaniiru. Filannicharratti yaada mo’ataa qabannee dhihaanna kan jedhan obbo Abarraan. Filannichi Itiyoophiyaanonni gara boqonnaa dimokiraasii fooyya’aatti kan ceesisu carraa seenaa murteessaa ta'uu ibsaniiru. Miseensi hojii raawwachiiftuu Sosochii biyyolessaa Amaaraa (ABN) Yusuuf Ibiraahim,ce’umsi siyaasa Itiyoophiyaa filannoo dimokiraatawaa fi olaantummaa yaadaa qofaan tahuu akka qabu paartiinsaanii amantaa cimaa qabaachuu ibsaniiru. Filannoo nagaa qaabeessaa fi dimokiraatawaan qophii bal’aa kan gaafatu ta’uu eeranii, kunis qophii manufeestoo irraa kaasee hanga gandaatti yaadawwan filannoo beeksisuun hojii kan gaafatu ta’uu ibsaniiru. Filannoon qaama ijaarsa aadaa dimokirasii waan ta’eef paartiin saanii, filannoo walii galaa 7ffaarratti dammaqinaan hirmaachuuf qophii taasisuusaa beeksisaniiru.
Adeemsa Marii Biyyoolessaa milkaa’inaan itti fufsiisuuf hirmaannaan qaamolee hundaa cimuu qaba
Feb 26, 2026 176
Guraandhala19/2018(ENA):Adeemsa Marii Biyyoolessaa milkaa’inaan itti fufsiisuuf hirmaannaanii fi qoodni qaamolee hundaa cimuu akka qabu barsiisonni Yuunivarsiitii Odaa Bultum hubachiisan. Komishinii Marii Biyyoolessaa waggoottan darban naannoolee adda addaatti ajandaa walitti qabuun marii taasisaa turuunsaa ni beekama. Barsiisonni Yuunivarsiitii Odaa Bultum ENA waliin turtii taasisan akka ibsanitti, hojii komishinichi hojjechaa jiru walii galtee biyyoolessaa uumuu fi aadaa Siyaasaa qaroome akka dagaaguuf abdiin kan irra kaa’ame waan ta’eef milka’inasaaf hunduu qoodasaa bahuu qaba jedhaniiru. Yuunivarsiitii Odaa Bultumitti Qindeessaa Kolleejjii Saayinsii Hawaasaa fi Barsiisaa kan ta’an Fiqaaduu Warquu,waldhabdeewwan biyyattii duubatti harkisan dhabamsiisuuf mariin furmaata waaraa ta’a jedhaniiru. Itiyoophiyaa keessatti gara garummaa yaadaa fi waldhabdeewwan mariin qofa furuuf aadaa marii dagaagsuun dhalootaa dhalootatti dabarsuuf mariin biyyoolessaa furmaata waaraa fida jedhaniiru. Gama kanaan hayyoonni yaada qorannoo fi qo’annoon deeggaramee sababa qabeessa ta’e qooduun, ilaalchota ka’umsa waldhabdee ta’an gara gidduugaleessaatti fiduun ajandaa marii taasisuu keessatti gahee guddaa akka qaban eeraniiru. Namni hundi gahee isarraa eegamu bahuu akka qabus dabalanii ibsaniiru. Mariin biyyoolessaa garaagarummaa jiru mariin hiikuun biyya fakkeenyummaan waamamtu uumuuf akka gargaaru Yuunivarsiitichatti barsiisaa Falaasamaa Barsiisaa Darrib Garramuu ibsaniiru. Komishiniin Marii Biyyoolessa hojiiwwan hojjechaa jiru hawaasni hundi akka deeggarus dubbataniiru. Kaayyoon Komishiniin Marii Biyyoolessaa qabatee ka’e tooftaa waldhabdee fi garaagarummaa jiru karaa nagaan itti hiikan waan ta’eef, dorgommii mo’amuu fi mo’achuurraa bilisa taatee biyya waliinii ijaaruuf kan gargaaru ta’uu eeraniiru.
Kolombiyaan Itiyoophiyaa waliin tumsa qabdu babal’isuuf barbaaddi - Ambaasaaddar Yooson Arkaadiyoo Meenes Koopeetee
Feb 26, 2026 152
Guraandhala 19/2018 (ENA): Kolombiyaan walitti dhufeenya seenaa fi aadaa Itiyoophiyaa waliin qabdu gama biraatiin babal’isuuf fedhii akka qabdu Itiyoophiyaatti Ambaasaaddarri Kolombiyaa Yooson Arkaadiyoo Meenes Koopeetee himan. Ambaasaaddar Yooson turtii ENA waliin taasisaniin biyyoonni lamaan hariiroo yeroo dheeraa akka qaban ibsaniiru. Injifannoon Adwaa ummata Afroo-Kaaribiyaa Kolombiyaa keessa jiraataniif madda boonsaa fi kaka’umsaa akka ta’e akeekaniiru. Itiyoophiyaan injifannoo Adwaatiin haadha bilisummaa, mallattoo qabsoo fi mallattoo hin jilbeeffatamuu taateetti jedhan. Akkasumas, Itiyoophiyaan sochii Paan Afriikaa fi sochii farra koloneeffataa addunyaa guutuu keessatti ga’ee olaanaa akka qabdu ibsaniiru. Ambaasaaddarichi walitti dhufeenyi lammiilee Kolombiyaa hidda dhaloota Afrikaa fi Itiyoophiyaa gidduu jiru hariiroo aadaa biyyoota lamaanii cimsuu isaa ibsaniiru. Ambaasaaddar Yooson hariiroon dippilomaasii Kolombiyaa fi Itiyoophiyaa guddachaa jiru kan ibsan yoo ta’u, biyyoonni lamaan yeroo hunda waljijjiirraa teeknikaa fi marii waloo keessumaa damee bunaa irratti gaggeessaa akka jiran hubachiisaniiru. Itti dabaluunis biyyoonni lamaan dhiibbaa jijjiiramni qilleensaa oomisha bunaa irratti geessisu ittisuuf waliin hojjechaa akka jiran ibsaniiru. Bunni damee biyyoota lamaaniif barbaachisummaa tarsiimoo qabu ta’uu ibsuun, jireenyaa fi guddina galii lammiilee fooyyessuu keessatti gahee olaanaa kan qabu ta’uu hubachiisaniiru. Gama biraatiin ambaasaaddarichi jijjiirama ariifataa magaalaa Finfinnee kan ajaa’ibsiifatan yoo ta’u, tumsa magaalaa guddoo Kolombiyaa Boogotaa waliin taasisan ibsaniiru. Boogotaan waggoota kurnan lamaan darban keessatti haaromsa magaalaa akka raawwatte kan ibsan yoo ta’u, magaalonni lamaan misooma magaalaa hunda hammatee fi itti fufiinsa qabu guddisuuf muuxannoo waljijjiiraa akka jiran hubachiisaniiru. Kolombiyaan hariiroo biyyoota lamaanii Itiyoophiyaa waliin qabdu cimsuuf kutannoo akka qabdus beeksisaniiru. Itiyoophiyaa fi Kolombiyaan akka lakkoofsa faranjootaatti bara 1947 hariiroo dippilomaasii kan hundeessan ta’uu ragaaleen ni ibsu. Kolombiyaan Hagayya 2017 Itiyoophiyaatti Imbaasii ishee lammataa banuun ishee kan yaadatamu yoo ta’u, kunis biyyoonni lamaan tumsa isaanii cimsuuf kutannoo qaban kan agarsiisudha. Fuula Miidiyaalee Dijitaalaa ENA https://linktr.ee/ENADigital
Pireezdaanti Taayyee Asqasillaaseen pireezdaantii Israa’el Ayzaak Herzoog waliin mari’atan
Feb 25, 2026 254
Guraandhala 18/2018 (ENA): Pireezdaanti Taayyee Asqasillaaseen har’a pireezdaantii Israa’el Ayzaak Herzoog waliin mari’ataniiru. Ergaa fuula exsii isaanii irratti dabarsaniin, Pirezidaantichi hariiroo biyyoota lamaanii Pirezidaantii Israa’el waliin, keessumaa hariiroo seenaa fi aadaa biyyoota lamaan gidduu jiru irratti mari’achuu isaanii ibsaniiru. Hawaasni Beete- Israa’el riqicha biyyoota lamaan walqunnamsiisu ta’ee itti fufuu isaas hubachiisaniiru.
Qaama miidhamtootni umuriinsaanii filachuu fi filatamuuf ga’e filannoo walii galaarratti hirmaannaa ni taasisu
Feb 25, 2026 220
Guraandhala 18/2018(ENA)- Qaama miidhamtootni umuriinsaanii filachuu fi filatamuuf ga’e filannoo walii galaa 7ffaarratti hirmaannaa akka taasisaniif hojjetamaa jiraachuu jiraachuu Federeeshiniin Waldaa Qaama Miidhamtootaa Naannoo Kibba Itiyoophiyaa ibse. Pirezidaantiin Federeshinichaa Dannaqaa Daacoo ENA’f akka ibsanitti, Federeeshinichi filannoo walii galaaf qaama miidhamtoonni umuriinsaanii filachuu fi filatamuuf ga’e hirmaannaa ho’aa akka taasisan hojjetamaa jira. Qaama miidhamtoonni kaardii filannoo fudhatanii sagaleesaanii akka kennanii fi taajjabaa ta’uun akka hirmaatan, akkasumas filatamuuf kaadhimamtoota akka ta’an hubannaa uumuurraa eegalee Boordii filannoo fi qaamolee qooda fudhattootaa biroo waliin hojjetamaa jira jedhaniiru. Boordiin filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaa filannicha ilaachisuun qaama miidhamtootaaf hubannoo uumuuf qophiin taasifamuu eeraniiru. Godinichatti hirmaannaa siyaasaa qaama miidhamtootaa guddisuuf hojjetamaa jiraachuu Pirezidaantiin Federeeshinii waldaa qaama Miidhamtootaa Godina Oomoo Kibbaa Hibisti Mankir ibsaniiru. Kanaafis Boordii Filannoo waliin dhiheenyatti hojjechaa jiraachuu ibsuun bu’uura labsiiwwanii fi danbiiwwan filannoon hojiin taajjabdoota filachuu hojjetamuu ibsaniiru. Filannichi hirmaachisaa Nagaa qabeessa, Dimokiraatawaa, fi Haqa qabeessa ta’ee akka gaggeeffamu qoodasaanii akka bahan eeraniiru. Piredidaantiin Federeeshinii Waldaa Qaama Miidahamtootaa Godina Geede’oo Barsiisaa Tasammaa Woreeraa gamasaaniin, filannoon waliigalaa bara kanaa taajjabdoota 7 adda baasuun beeksisuusaanii dubbataniiru.
Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad pireezdaantii Israa'el Ayizaak Heerzoog waliin mari'atan
Feb 25, 2026 303
Guraandhala 18/2018 (ENA): Ministirri Muummee Dr. Abiyyi Ahimad pireezdaantii Israa'el Ayzaak Heerzoog waliin mari'ataniiru. Ministirri Muummee Dr. Abiyiy Ahimad ergaa fuula miidiyaa hawaasaa isaanirratti dabarsaniin, Pirezedaantii Israa’eel Ayizaak Herzoog daawwannaa hojiif Itiyoophiyaa kan dhufan har’a simachuun marii bu’aa qabeessa ta’e mari’anneerra jedhani. Hariiroo Itiyoophiyaa fi Israa’el gidduu jiru irratti xiyyeeffachuun fedhii waloo keenya irratti hundaa’uun tumsa keenya karaa itti guddifnu ilaaleerra jedhaniiru.
Nageenya naannichaa haala itti fufinsa qabuun furuuf humnoonni nageenyaa hawaasa waliin qindoominaan hojjechaa jiru
Feb 24, 2026 309
Guraandhala 17/2018 (ENA): Nageenya naannoo Hararii haala itti fufinsa qabuun furuuf humnoonni nageenyaa hawaasa waliin qindoominaan hojjechaa jiraachuu himame. Manni Maree Nageenyaa naannichaa dhimmoota nageenya naannichaa yeroo ammaa irratti mari'ateera. Hojii naannichatti yakka ittisuuf hojjetamaa tureen namoota dhuunfaa gocha yakkaa adda addaa keessatti hirmaatan to'annoo jala oolchuun mana murtiitti murtiin akka itti murtaa'u taasisuu ibsameera. Manni marichaa sochii tiraafikaa waliin walqabatee tarkaanfiiwwan fudhatamaniin gama seera kabachiisuutiin jijjiiramni jajjabeessaan galmaa’uu isaa madaaleera. Daldala namaa seeraan alaa ittisuu, qoricha balaafamaa to’achuu, daddabarsaa fi daldala seeraan alaa ittisuu(kontiroobaandii), daldala meeshaa waraanaa seeraan alaa to’achuu irratti hojiiwwan bu’a qabeessa ta’an hojjetamuu isaaniis ibsameera. Kana malees daldaltoota seeraan alaa naannichatti jeequmsa diinagdee uumaa jiranii fi kanneen rakkoo bulchiinsa gaarii naannichaa ta’anii fi hawaasa mufachiisan irratti tarkaanfiin seeraa cimee itti fufaa jiraachuu himameera. Ol’aantummaa seeraa mirkaneessuu, nageenya amansiisaa mirkaneessuu fi nageenya hawaasaa mirkaneessuun hojii dursaa waan ta’eef, Manni Maree Nageenyaa, nageenyi naannichaa itti fufiinsa akka qabaatu cimsee hojjechaa jiraachuu eerameera. Filannoon waliigalaa 7ffaa nagaa fi dimokiraatawaa akka ta’uuf seerri fi sirni filannoo akka kabajamuuf kutannoon akka hojjetanis ibsameera. Nageenyaa fi tasgabbii naannichaa mirkaneessuun hojii olaantummaa seeraa kabachiisuuf hojjetamaa jiru cimsuun akka itti fufus beeksifameera. Ummanni naannichaa akkuma kaleessaa humnoota nageenyaa waliin qindoomuun naannoo ofii dammaqinaan eeggachuun har’as nageenyaaf waardiyyaa akka dhaabbatu Manni Marichaa waamicha dhiyeesseera.
Injifannoon Adwaa waggaa 130ffaan mata duree “Seenaa boonsaarraa gara Ifa boruutti” jedhuun kabajuuf qophiin xumurameera
Feb 24, 2026 222
Guraandhala 17/2018(ENA):- Ayyaanni Injifannoo Adwaa kabajamuun, bu’uurri cichoomaa fi jabinaa Itiyoophiyaa irra deebi’uun kan itti haaromfamu, tokkummaa fi Birmadummaa biyya keenyaaf waadaa galle kan itti cimsinudha jechuun Ministirri Raayyaa Ittisa Biyyaa Injiinar Ayishaa Mahaammad ibsan. Ministirri Raayyaa Ittisa Biyyaa Injiinar Ayishaa Mahaammad kabaja Ayyaana Injifannoon Adwaa waggaa130ffaa ilaalchisuun ibsa miidiyaaf kennaniiru. Ibsasaaniin, Ayyaanni Injifannoo kun mata duree “Seenaa boonsaarraa gara Ifa boruutti” jedhuun sadarkaa biyyaalessaatti kabajuuf qophiin barbaachisaan xumurameera jedhaniiru. Injifannoon Adwaa mallatoo eenyummaa Itiyoophiyaanotaa kan hin mo’amne faana birmadummaa ummata gurraachaa fi injifannoo Addunyaa hundatti walqixxumaan ilmaan namootaa itti mirkanaa’e jedhaniiru. Ayyaana Injifannoo Adwaa 130ffaa yeroo kabajnu, ciminaa fi Cichooma Itiyoophiyaa irra deebinee yerootti yaadannu, tokkummaa fi birmadummaa biyya keenyaaf waadaa galle kan itti cimsinu mudannoo seenaa ta’uu ibsaniiru. Itiyoophiyaanonni bara 1888 gaara Adwaarratti Qomoon, bifaan, Amantaan, osoo hin qoodamiin birmadummaa biyya tokkoof gamtaan kan dhaabbatanii fi qabsoo kan gaggeessan injifannoo waloo ta’uu dubbataniiru. Mata dureen bara kanaa biyya kaleessa dhiigaa fi lafee goototaan eegamte har’a gara misoomaa fi nageenya fulla’aatti, gara birmadummaa hunda galeessaa fi olka’insaatti ceesisuuf ejjennoo cimaa qabnu akka ibsu dubbataniiru. Gootichi raayyaa ittisa biyyaa dhaala gootummaa injifannoo Adwaa gonfachuun nagaa fi tasgabbii biyyaa mirkaneessuu fi imala gara ifa egereetti taasisnu eeguuf qophii ta’uu mirkaneessaniiru. Ayyaanicha sababeeffachuun taateewwan biyyaalessaa fi Ardii adda addaa qophaa’uusaanii eeruun, taateewwan kanneen akka Sagaleewwan Adwaa, Waltajjiiwwan Dargaggootaa, dorgommiiwan Ispoortii, Argarsiisa loltuu fi seenaawwanii, hojiiwwan Aartii adda addaa fi Dokimantarii waa’ee injifannoo Adwaa ibsan akka dhihaatan dubbataniiru. Ayyaanichi lammiileen Itiyoophiyaa hundi ifa boruu waliin kan itti abjatan( hawwatan) akka ta’u dubbataniiru.
Hawaasummaa
Injifannoon Adwaa Kabajaa fi Birmadummaa biyyaa eegsisuurra darbee Afrikaanota kolonii jala turan bilisummaaf akka qabsaa’an kaka’umsa uumeera
Feb 27, 2026 57
Guraandhala 20/2018(ENA): Injifannoon Adwaa Kabajaa fi Birmadummaa biyyaa eegsisuurra darbee Afrikaanota kolonii jala turan bilisummaaf akka qabsaa’aniif kaka’umsa uumuusaa Yuunivarsiitii Asoosaatti Barsiisaan Seenaa Doktar Abbabaa Aannoo dubbataniiru. Injifannoon Adwaa Itiyoophiyaarra darbee,uummatoota gurraacha hundaa biratti Ifni bilisummaa akka calaqqisu kan taasisee fi mallattoo injifannoo ta’uun tokkummaa uummatoota gurraachaa kan agarsiisedha. Yuunivarsiitii Asoosaatti Barsiisaan Seenaa Doktar Abbabaa Aannoo akka dubbatanitti, Injifannoon Adwaa Itiyoophiyanonni jaalala biyyaaf qaban qabatamaan kan mirkaneessanii fi injifannoo seenaa boonsaan itti raawwate jedhani dha. Ijnifannichi Itiyoophiyaarra darbee biyyoota Afrikaaf fakkeenya ta’uun yaadamni Paan-Afrikaanizimii akka idilaa’uu fi tokkummaan dhaabbata Afrikaa akka hunda’uuf taasisuun qooda guddaa akka qabu dubbataniiru. Injifannoon Adwaa kabaja fi birmadummaa biyyaa eegsisuurra darbee Afrikaanota hacuuccaa jala turan bilisummaaf akka qabsaa’aniif kaka’umsa uumuu fi fudhatamummaa Itiyoophiyaan sadarkaa Idil-Addunyaatti qabdu kan guddisedha jedhaniiru. Injifannoon Adwaa dirree waraanaa bira darbee dhaloota ammaaf seenaa barsiisaa hedduu kan qabate dha kan jedhan doktar Abbabaan , dhaloonni ammaa barnoota injifannoo Adwaarraa argatanitti fayyadamuun tokkummaa biyyya keenyaaf waloon dhaabbachuu akka qabnu kan agarsiise dha jedhaniiru.
Magaalaa Shaggaritti rakkoo kenniinsa tajaajila fayyaa furuuf hojii hojjetameen bu’aan qabatamaa argameera – Wajjira Fayyaa Magaalichaa
Feb 27, 2026 53
Guraandhala 20/2018 (ENA): Magaalaan Shaggar rakkoolee gama kenniinsa tajaajila fayyaan jiran qoratee adda baasuun itti quufinsa hawaasaa mirkaneessuun hojii hojjetameen bu'aan qabatamaan argamuu Waajjirri Fayyaa Magaalichaa beeksiseera. Hogganaa Waajjira Fayyaa Magaalaa Shaggar obbo Abarraa Botoree ENA Afaan Oromootti akka himanitti, Magaalli Shaggar duraan gama kenniinsa tajaajila fayyaan rakkoolee hedduu kan qabdu akka ta’e eeruun wayita ammaatti haalli jiru fooyya’insa gaarii ta’uu dubbataniiru. Rakkooleen gama Tajaajila Fayyaan turan uwwisni tajaajila fayyaa xiqqaachuu, hir’ina qulqullina tajaajila fayyaa, facaatii dhaabbilee fayyaa, sirna faayinaansii tajaajila fayyaa fi teekinooloojiin deeggaramuu dhabuu, kenna tajaajila fayyaa rakkoolee gurguddaa shanan gama kanaan qorannoon adda ba’an ta’uu himaniiru. Wayita Magaalichi hundaa’u baay’inni Buufata Fayyaa 24 qofa kan turan ta’uu ibsanii, yeroo ammaa Buufata Fayyaa 35tti ol guddisuun danda’ameera jedhan. Dhibeewwan daddarboo fi daddarboo hin taane ittisaa fi to’annoo cimsuuf Keellaawwan Fayyaa baay’inaan 46 qofa kan turan, yeroo amma gara 85tti ol guddisuun kan danda’ame ta’uu himaniiru. Naannoo Industiriin baay’atutti waggootaaf warshaalee 10 qofti Kilinika Fayyaa kan qaban ta’uu kan dubbatan hoganaan kun, yeroo ammaa warshaaleen 62 Kilinika mataa isaanii hundeessuun tajaajilaa kennaa kan jiraan ta’uu himaniiru. Kenniinsa tajaajila fayyaa fooyyessuuf xiyyeeffannoon ogeeyyii fayyaaf, dhiyeessii qorichaa fi dijitaalazeeshiniifis kennamuu dubbataniiru. Hojii gaggeessaa olaanaa Buufata Fayyaa Tulluu Diimtuu kan ta’an obbo Baqqalaa Xoxxoowu akka himanitti,meeshalee waldhaansaa guutuudhan, keessattuu haadholiin duraan hospitalaa biraatti deddeebi’aa turaan yeroo ammaa yaalii gahaa dhiyootti argachuudhan qisaasama baasii hin mallee irraa bilisa ta’aniiru jedhani. Magaalaa Shaggar Kutaa Magaalaa Koyyee Faccee Bufaata Fayyaa Tulluu Diimtuutti waldhaansa argachaa kan jiran obbo Fiqaaduu Waaqgaarii akka himanitti, yaala to’annoo dhibee sukkaaraa haala gaariin hordoffii argaachaa jiraachuu himaaniiru. Aadde Itiyoophiyaa Gogolaan gama isaaniin akka himanitti,duuran tajaajilaa gahaa dhabanii rakkoo keessa kan turan ta’uu eeruun,yeroo amma tajaajilaa gahaa aragataniin gammachuu qabaachuu dubbataniiru.
Ministirri Muummee Doktar Abiyyi Ahimadii fi Jillisaanii bakka kabajaa Addabaabaayii Baakuuttii fi Siidaa Injifannoorraa Sirna Abaaboo kaa’uu raawwataniiru
Feb 27, 2026 96
Guraandhala 20/2018(ENA):- Ministirri Muummee Doktar Abiyyi Ahimadii fi Jillisaanii bakka kabajaa addabaabaayii Baakuuttii fi Siidaa Injifannoorraa Sirna Abaaboo kaa’uu raawwataniiru. Waajjira Ministira muummee akka beeksisetti marichaan dura Ministirri Muummee Doktar Abiyyi Ahimadii fi Jillisaanii bakka kabajaa Baakuu fi Siidaa injifannootti sirna Ababoo kaa’uu raawwataniiru. Siidaawwan kunneen tokkummaa uummataa cimaa kan bakka bu’u yoo ta’u, aarsaa tokkummaa Azarbaajaaniitiif warra kaffalan hundaaf kabaja guddaa qabnu ibsuu barbaanna jechuun waajjirichi ibseera.
.jpg)
Dirree Dawaatti Tajaajillii fi Dhaqqabamummaan Mana Murtii Aadaa cimanii itti fufu- Kantiibaa Kadir Juhaar
Feb 26, 2026 131
Guraandhala19/2018(ENA):Dirree Dawaatti Manni Murtii Aadaa Murtii si’ataa fi dhaqqabamaa tajaajilamtootaaf kennuun qooda murteessaa gumaachaa jiran cimanii ittifufu jechuun Kantiibaan Bulchiinsa Magaalichaa Kadir Juhaar ibsan. Bulchiinsa Magaalaa Dirree Dawaatti sirni beekamtii kennuu fi Mana Maree Mana Murtii Aadaa hundeesuu gaggeeffameera. Saganticharratti kan argaman Kantiibaan Bulchinsichaa Kadir Juhaar akka ibsanitti , Manni Murtii Aadaa lammiileef tajaajila dhaqqabamaa kennuun, dhiibbaa baay’ina galmee Mana Murtii idileerraa hir’isaa jiru jedhani. Tajaajilli Haqaa akka fooyya’uuf hojii abdachiisaan hojjetamaa jiru caalaatti idileessuuf hammattoo seeraa ittiin gaggeefaman Mana Maree Bulchiinsichaan mirkanaa’ee gara hojiitti galamuu beeksisaniiru. Kanaaf, Manneen Murtii Aadaa hojii bu’aa qabeessa ta’e akka hojjetan xiyyeeffannaan hojjetamaa jiraachuu eeraniii,hundeeffamuun mana marichaa tarkaanfii murteessa ta’uu ibsaniiru. Hoogganaan Biiroo Dhimma Haqaa, tasgabbii fi Seeraa Bulchiinsa Dirree Dawaa obbo AbduuSalaam Ahimad gamasaniin, adeemsa hoj-maataa Manni Murtii Aadaa hordofan Hawaasatti dhiheenya qabaachusaa fi tajaajila haqaa akka argatan gochuun, walitti dhufeenyi hawaasummaa akka cimu taasisaa jiraachuu ibsaniiru. Danbii fi hoj-maata Mana Murtii Idileerraa adda isaan tasisu adda baasuun hojii bu’aa qabeessa barbaadamu akka raawwataniif deeggarsa barbaachisaan akka taasifamuufii beeksisaniiru. Manneen Murtii Aadaa Seeraa fi duudhaa Aadaa eeguunii fi hariiroo hawaasaa Cimsuun baay’ina hojii( galmee) Mana Murtii Idilee salphisaa jiraachuu Pirezidaantiin Mana Murtii Oldabarfataa Dirree Dawaa obbo Najiib Idiriis ibsaniiru. Dabalaataanis qisaasama qabeenyaa fi yeroo hanbisuun omishtummaan caalaatti akka dagaaguuf kan gumaachu ta’uu eeruun, beekmtiin har’a kennme hojii caalu hojjechuuf akka isaan dandeessisu obbo Najiib Idiriis himaniiru. Abbootii Amantaa fi Jaarsolii biyyaa beekamoo , Abootii Gadaa fi uztaazonnii fi hawaasni sadarkaasadarkaan jiran miseensa Mana Maree Mana Murtii Aadaa ta’uusaanii sirnicharratti ibsaniiru.
Diinagdee
Gaaffiin ulaa galaanaa Itiyoophiyaa birmadummaa diinagdee kabachiisuuf ajandaa waloo hin jijjiiramnedha - Hayyoota diinagdee
Feb 27, 2026 66
Guraandhala 20/2018 (ENA): Gaaffiin ulaa galaanaa Itiyoophiyaa birmadummaa diinagdee kabachiisuuf ajandaa waloo hin jijjiiramne ta’uu hayyoonni diinagdee himani. Itiyoophiyaan ulaa galaanaa kan mataashee ture gaafachuun gaaffii seera qabeessa ta’e; kan seerri idil addunyaa deeggaru dha jedhani hayyoonni kunniin. Ulaa galaanaa kana argachuun biyya birmadummaan ishee eegamee fi nageenyummaan ishee mirkanaa’e taasisuuf shoora olaanaa qaba jedhan hayyoonni kunniin. Gaaffiin ulaa galaanaa kuni fayyadamummaa waloo irratti kan hundaa’e ta’uus hubachiisaniiru. Biyyi keenya dorgomtummaa idil addunyaa akka qabaattuuf shoora olaanaa qaba jedhani. Hayyoonni turtii ENA waliin taasisaniin akka himanitti, Itiyoophiyaan ulaa galaanaa mataashee kan qabdu turte shira irratti dalagameen dhabuunshee dinagdee biyyaarratti dhiibbaa olaanaa fideera jedhani. Hayyuu diinagdee kan ta’an Darajjee Dajanee akka ibsanitti, guddinni diinagdee saffisaa Itiyoophiyaan galmeessaa jirtu dorgomtummaa daldala addunyaa ishee guddisaa jira jedhani. Itiyoophiyaan biyyoota addunyaa saffisaan guddachaa jiran keessaa tokko taatus, buufata galaanaa nageenyummaan isaa amansiisaa ta’e dhabuun dinagdee ol’aanaa isheen maddisiistu jalaa baasii hin malleef ishee saaxilaa jiraachuu hubachiisani. Sababa kanaafis buufata galaanaa nageenyummaan isaa amansiisaa ta'ee fi tajaajila buufata doonii filannoo guddina dinagdee Itiyoophiyaa saffisaa fi sochii daldalaa gurguddaadhaaf mijatu argachuun qananii osoo hin taane dirqama ta’uu ibsaniiru. Hayyuu diinagdee kan biraa doktar Jamaal Mahaammad akka ibsanitti, Itiyoophiyaan biyya guddina dinagdee dinqisiisaa irratti argamtudha jedhani. Haa ta'u malee, buufanni galaanaa nageenya qabu dhabamuu isaatiin dorgommii idil-addunyaa yaa’insa daldalaa guddaa biyyattii fi nageenya lammiilee ishee irratti kallattiin dhiibbaa geessisaa jira jedhani. Akka ogeeyyiin diinagdee kunneen jedhanitti, abbummaan buufata galaanaa Itiyoophiyaa guddina ariifataa biyyattiin qabduu fi sochii daldalaa gurguddaa ilaalcha keessa galchuun dhimma lubbuun jiraachuudha. Abbummaan buufata galaanaa Itiyoophiyaa ajandaa waloo walitti dhufeenya diinagdee naannolee cimsuun guddina waloo mijeessuu kan danda’u ta’uus ibsaniiru. Hayyoonni kunneen akka jedhanitti, Itiyoophiyaan ummata miliyoona 130tti dhiyaatu qabdu buufata galaanaa nageenya qabu qabaachuu qabdi; akkasumas lammiileen faayidaa biyyoolessaa biyya isaanii eeguuf waliin hojjechuu qabu. Abbummaan buufata galaanaa Itiyoophiyaa ajandaa waloo kan hin raafamnee fi dhimma lubbuun jiraachuu birmadummaa diinagdee tiksuuf ta'uu ibsaniiru.
Magaalaa Naqamteetti piroojektoonni misoomaa birrii biiliyoona 1.5’n ijaaramaa jiru
Feb 27, 2026 47
Guraandhala 20/2018(ENA): Naannoo Oromiyaa Magaalaa Naqamteetti piroojektoonni misoomaa gaaffii misoomaa uummata deebisuu danda’an birrii biliyoona 1.5 oliin hojjetamaa jiraachuu Bulchiinsi Magaalichaa beeeksiseera. Itti Aanaan Kantiibaa Magaalaa Naqamtee Tamasgeen Mirreessaa ENA’f akka ibsanitti, bara baajatichaatti ijaarsi piroojektoota misoomaa haarawaa 16 hojjetamaa jira. Pirojektoota kana keessaa Misooma koriidaraa, gamoo Gidduugala Tajaajila Wiirtuu Tokkoo( Masoob),tuubboo dabarsa bo’oo lolaa keessa keessaa qotuu fi hojiin suphaa keessatti argamu jedhaniiru. Akkasumas carraa hojii uumuuf kan gargaaran Sheediwwan horsiisa lukkuu, Gaandaawwan misooma qurxummii fi hojiiwwan misoomaa biroo ta’uusaanii hubachiisaniiru. Keessumaa Ijaarsi gamoo tajaajila wiirtuu tokkoo (Masoob) xumuramuun tajaajila yeroo eegalu komiiwwan rakkoo bulchiinsa gaarii hiikuuf murteessaa ta’uu ibsaniiru. Hojii misooma koriidaraan daandiin Aspaaltii kiloomeetira 8 ol ijaaramuu, ijaarsa muuziyeemii Wallaggaa, daandii lafoo,daandii bishkiliitii (Saayikilii), bakkeewwan ijoolleen itti taphatanii fi ijaarsi manneen daldalaa akka hojjetaman hubachiisaniiru. Ijaarsa Pirojektoota misoomaan dargaggonni magaalichaa hedduun hirmaattotaa fi fayyadamtoota ta’uusaanii dubbataniiru.
Itiyoophiyaa fi Azarbaajaan dameelee adda addaarratti walii galteewwan waliin hojjechuuf isaan dandeessisu mallatteessan
Feb 27, 2026 52
Guraandhala 20/2018(ENA): Itiyoophiyaa fi Azarbaajaan dameelee adda addaarratti walii galteewwan waliin hojjechuuf isaan dandeessisu mallatteessaniiru. Ministirri Muummee doktar Abiyyi Ahimad Pirezidaantii Azarbaajaan Iilhaam Aliiyeev waliin mari’ataniiru. Marii Masaraa mootummaa pirezidaantii Azarbaajaan magaalaa Baakuu Zaagulbaatti taassifameen booda, hoggantoonni lameen gama Raayyaa Ittisaa fi dameewwan hedduun waliin hojjechuuf sanada walii galtee walii mallatteessuu isaanii Waajjirri Ministeera Muummee beeksiseera. Sanadoota walii galtee mallataa’an keessaa yaa’ii haala Qilleensaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii 32ffaa (Cop 32) qopheessuu, Qonnaan, Misooma miidiyaa fi muuxannoo wal-jijjiiruu, babal’ina Investimantii fi tumsa qabsoo farra malaammaltummaarratti kan xiyyeeffatan ta’uun ibsameera. Gama biroon Azarbaajaan dhaabbata damee tajaajilaa Ammayyeessuu adda durummaan gaggeessuu “Aasaan” (ASAN) fi tajaajila Masoob- Itiyoophiyaa gidduutti waloon hojjechuuf walii galteerra ga’ameera. Walii galteewwanii fi sanadoonni walii galtee mallatteeffaman kunneen dameewwan ijoo biyyoota lameen gidduu jiran irratti caalaatti ni jabeessu jedhamee akka eegamu waajjirichi hubachiiseera.
Baatiiwwan torban darban omishawwan hortii kaalcharii gara alaatti ergamanirraa galiin doolaara miiliyoona 288 ol argameera
Feb 27, 2026 50
Guraandhala 20/2018(ENA): Baatiiwwan torban darban omishawwan hortii kaalcharii gara alaatti ergamanirraa galiin doolaara miiliyoona 288 ol argamuu Ministirri Ministeera Qonnaa obbo Addisuu Araggaa ibsan. Ministeerri Qonnaa Invastimentii Hortiikalchariin raawwii karoora al-ergii baatii torbaarratti qaamolee qooda fudhattoota waliin marii gaggeessaa jira. Wayita sana Ministirri Ministeera Qonnaa obbo Addisuu Araggaa akka ibsanitti bara baajataa 2018 baatiiwwan torban darban daldala al-ergii omishawwan hortii kaalcheriirraa galiin doolaara miiliyoona 288 ol argameera jedhani. Galiin kun Abaaboowwan,Muduraa fi kuduraawwan biyyoota alaa adda addaatti ergamerraa kan argame ta’uu dubbataniiru. Mootummaan Omishaa fi omishtummaa Qonnaa guddisuunii fi qulqullina eegsisuun sharafa alaa damicharraa argamu guddisuuf hojjechaa jiraachuu himaniiru. Misooma Qonnaa Teekinooloojiin deeggaruun, hojiiwwan misooma Qonnaa ammayyaa babal’isuun caalaatti bu’aa qabeessa taasisuuf hojiiwwan dandeesisan hojjetamaa jiraachuu eeraniiru. Damee Invastimentii Qonnaan rakkoowwan abbootii qabeenyaa mudatan furuun milkaa’ina caalu galmeessuuf hojjetamaa jiraachuu eeraniiru.
Viidiyoo
Saayinsii fi teeknooloojii
Waraqaan eenyummaa Faayidaa tajaajiloota adda addaa waliin wal-qabsiisuun erga eegalamee asitti namootni galmaa’an dabalaa jira
Feb 26, 2026 67
Guraandhala 19/2018(ENA) - Waraqaan eenyummaa dijitaalaa Faayidaa tajaajiloota adda addaa waliin wal-qabsiisuun erga eegalamee asitti, lakkoofsi namoota galmaa’anii dabalaa dhufuu Waajjira Ministira Muummeetti, Qindeessaan Sagantaa Galmee Waraqaa Eenyummaa Dajanee Gabree beeksisan. Sagantaan waraqaa eenyummaa biyyaalessaa bara 2014 waajjira Ministira Muummeetti kan eegale yoo ta’u, yeroo dhihoo asitti tajaajiloota adda addaa waliin wal-qabsiisuun bu’uuraalee misoomaa Dijitaalaa saffisiisuuf hojjetamaa jira. Qindeessaan Sagantaa galmee waraqaa eenyummaa biyyaalessaa Dajanee Gabree ENA’f akka ibsanitti, galmeen Waraqaa eenyummaa Dijitaalaa Faayidaa hirmaachisaa akka ta’uuf dhaabbilee tajaajila kennan adda addaa waliin qindoominaan akka hojjetu ta’eera. Kanaan walqabatee baay’inni namoota waraqaa eenyummaa Dijiitaalaa Faayidaa fudhatanii dabalaa jiraachuu ibsanii, sagantaan galmee erga jalqabee as lammiileen miiliyoona 36 galmaa’uun Abbaa waraqaa eenyumma ta’uusaanii ibsaniiru. Waraqaan Eenyummaa dijiitaalaa faayidaa kenninsa tajaajilaa kan saffisiisuu fi ijaarsa dinagdee biyyaaf gahee guddaa gumaachaa jiraachuu eeranii keesumaa tarsiimoo Dijiitala Itiyoophiyaa 2030 galmaan gahuu keessatti, faayidaa guddaa akka qabu ibsaniiru. Fakkeenyaaf, ‘Faayidaa’ qabiyyee abbummaa lafa qonnaan bulaa waliin wal-qabsiisuun lammiileen hedduun akka galmaa’an gochuurra darbee, qonnaan bulaan qabiyyeesaa wabii godhachuun tajaajila faayinaansii akka argatuuf Ooyruusaa sirnaan bulchuuf akka gargaaru dubbataniiru. Naannoo Benishaangul Gumuzitti hanga ammaatti lammiileen kuma 250 ol kan galmaa’an yoo ta’u, haala raawwiisaa fooyyessuuf hubannaa hawaasaa guddisuun akka barbaachisu qindeessaan kun beeksisaniiru. Naannichati harka dhibba galmaan ga’uuf, dhaabbilee tajaajila kennan adda addaa waliin wal qabsiisuun karooricha milkeessuu akka qaban hubachiisaniiru. Biiroon Lafaa fi Gurmii Waldaa Hojii Gamtaa naannoo Benishaangul gumuz Ministeera qonnaa waliin ta’uun mata duree “ waraqaa eenyummaa biyyaalessaa abbaa qabiyyee lafa baadiyaaf’’ jedhuun waltajjiin marii gaggeeffamuun ni yaadatama.
Barnoota Hubannoo Namtolchee Manneen barnootaa Sadarkaa 1ffaa irraa eegalee kennuuf qophiin taasifamaa jira
Feb 26, 2026 54
Guraandhala 19/2018 (ENA): Barnoota Hubannoo Namtolchee(AI) Manneen barnootaa Sadarkaa 1ffaa irraa eegalee kennuuf qophiin taasifamaa jira Ministeerri Barnootaa beeksiseera. Ministeera Barnootaatti Qindeessaa ii larniingi( E-Learning) fi Inishiyeetiivii Koodaroota Itiyoophiyaa Miiliyoona 5 kan ta’an Mulunaa Axinaafuu ENAtti akka himanitti, tattaaffii haaromsaa biyyattii keessatti hojiirra oolaa jiruu fi bu’a qabeessummaa hojiirra oolmaa Tarsiimoo Dijitaalaa Itiyoophiyaa 2030 haala mijeessuuf misoomni humna namaa murteessaa ta’uu ibsaniiru. Kanaafis dandeettii fi beekumsi dijitaalaa guddachuu akka qabu ibsuun, ministeerichi ajandaa haaromsa biyyaalessaa fi ergama isaa irratti hundaa’uun imala eegaluu isaa ibsaniiru. Sagantaa guddina beekumsaa fi dandeettii dijitaalaa barsiisotaa fi barattoota akkasumas hawaasaaf hojiirra oolchuuf tattaaffiin taasifamaa akka jirus ibsaniiru. Tarsiimoo Dijitaalaa Itiyoophiyaa bara 2030 keessatti dhimmoota xiyyeeffannoon kennaman keessaa tokko bulchiinsa humna namaa ta’uu ibsuun, barbaachisummaan damichaa dinagdee biyyattiif qabu mirkaneessuuf hojjetamaa jiraachuu ibsaniiru. Hubannoo namtolchee fi barnoota hubannoo dijitaalaa guddisu kan danda’u kutaa tokkoo hanga kudha lamaatti kaarikulamii barnootaa keessatti hammachiisuun barnoota kennuuf hojjetamaa akka jiru eeraniiru. Dhaabbilee barnoota olaanoo keessatti dandeettii fi beekumsa dijitaalaa barsiisotaa fi barattootaa guddisuuf kan dandeessisan hojiin hojjetamaa jiraachuus ibsaniiru. Itti dabaluunis lammiileen Itiyoophiyaa miiliyoona 5 ta’an kanaaf leenjii koodarsii akka fudhatan deeggarsi taasifamaa jira jedhan. Ministeerri Barnootaa dargaggoota addunyaa dijitaalaa keessatti gahumsaa fi dorgomaa ta’an oomishuuf bu’uura beekumsaa fi dandeettii dijitaalaa irratti xiyyeeffachuu isaa ibsaniiru.
Golambaan Saayinsii guddina qorannoo saayinsii fi teeknooloojii Itiyoophiyaa keessatti gahee olaanaa taphachaa jira
Feb 23, 2026 113
Guraandhala 16/2018 (ENA): Golambaa Saayinsii guddina qorannoo saayinsii fi teeknooloojii Itiyoophiyaa keessatti gahee olaanaa taphachaa jira jedhan hojigaggeessaan olaanaa waliigalaa waldaa Saayinsii Hawaa Itiyoophiyaa Kiruubel Manbaruu. Miseensonni Waldaa Saayinsii Hawaa Itiyoophiyaa fi kutaaleen hawaasaa adda addaa Golambaa Saayinsii fi golambaa saayinsii keessatti kan argamu giddugala qorannoo hawaa (Pilaaneetariyeemii)daawwataniiru. Giddugala Qorannoo Hawaa keessatti urjiilee daawwachuu, dhiheessi saayinsii hawaa fi fiilmii dokumantarii hawaa dawataniiru. Golamboonni saayinsii guddina waliigalaa hawaasa tokkoo irratti guddina murteessaa fidu jedhan obbo Kiruubel Manbaruun. Golambaan saayinsii kun hawaasni hubannoo fi beekumsa saayinsii irratti qabu akka dabaluu fi walitti dhufeenya damee kanaaf qabu akka cimsu kan gargaaru ta’uu ibsaniiru. Golambaan Saayinsii Finfinneetti ijaarame agarsiisa saayinsii salphaatti hubatamu taasisuun guddina dirree kanaaf gumaacha guddaa taasisaa jira. Keessattuu golambichi daa’immanii fi dargaggoota saayinsiitti dhiheessuu qofa osoo hin taane, beekumsa barnootaan horatan qabatamaan akka arganii fi hubachuuf carraa guddaa kan uumu ta’uu ibsaniiru. Akkasumas waldichi hojiiwwan adda addaa ijaarsa dandeettii, misooma bu’uuraalee misoomaa, akkasumas daa’immanii fi dargaggoonni beekumsa damee kanarratti qaban akka guddifatan gargaaruuf hojjechaa akka jirus ibsaniiru. Waldichi nama hundaaf banaa ta’uu ibsuun, daa’immanii fi dargaggoonni fedhii qaban miseensa ta’uun akka itti makaman waamicha dhiyeessaniiru. Waldaa Saayinsii Hawaa Itiyoophiyaatti Qindeessaan Dhimma Alaa Kibrat Atsibihaa akka ibsanitti, kaayyoon daawwannaa kanaa hojiiwwan saayinsii hawaa keessatti hojjetamaa jiran irratti hubannoo uumuuf akka ta’e dha jedhani. Golambaan Saayinsii daa’immanii fi dargaggoonni dirree kana keessatti akka makaman karaa saaquu qofa osoo hin taane, qorattoonni hojii isaanii ummataaf dhaqqabamaa taasisuuf faayidaa guddaa qaba jedhaniiru. Barattoonni Fitii Girmaa fi Tsiyoon Biraanuu daawwannaan kun waa’ee hawaa beekumsaa fi hubannoo akka kenneefii dubbataniiru. Golambaan Saayinsii kan duraa irraa adda ta’uu fi xiyyeeffannoo addaa amma dirree kanaaf kenname kan agarsiisu ta’uus ibsaniiru.
.jpg)
Guddattoonni hubannoo namtolchee kalaqaa fi dandeettiif akka itti fayyadamaniif haala mijataa uumuu qabna
Feb 21, 2026 149
Guraandhala 14/ 2018(ENA)- Guddattonni Teekinooloojii dijiitaalaa fi hubannoo nam-tolchee(AI)kalaqaa fi ijaarsa dandeettiif akka fayyadamaniif haala mijataa uumuun akka barbaachisu ibsameera. Waltajjiin marii Guddattootaaf haala itti fayyadama intarneetii fi hubannoo nam-tolchee dhaqqabamaa taasisuurratti Kaayyeffate Magaalaa Adaamaatti gaggeeffameera. Guddattoonni Itiyoophiyaa yeroo waliin akka deemanii fi bu’aawwan kalaqaa haarawaa akka gumaachaniif deeggarsa barbaachisaa akka taasisan Waltajjicharratti ibsameera. Haasaa baninsa waltajjicharratti kan taasisan Hoggantuun Biiroo Dhimma Dubartootaa fi Daa’immanii Aadde Mabiraat Baacaa, dhaloota booda biyya fudhatan kalaqaa fi dandeettii sirnaan qabsiisuun barbaachisa jedhaniiru. Kanaaf guddattoonni bilbilaa fi kompiitara yeroo fayyadaman taphaaf qofa osoo hin ta’iin, Hubannaa nam tolcheef (AI) fi kalaqawwan dijiitaalaaf akka oolchaniif gochuuf itti gaafatamummaa qabna jedhaniiru. Kanaafis haala mijataa uumuun hundarraa akka eegamu xiyyeeffannoo kennaniiru. Kanaafis Maatiin, Manneen Barnootaa fi giddu galawwan dargaggootaa itti gaafatamummaa guddaa kan qaban ta’uu eeruun, egeree ifa Itiyoophiyaaf daa’immanii fi guddattootarratti har’a hojjenna jechuun dubbataniiru. Guddattoonnii fi daa’imman itti fayyadama teekinooloojii dabalatee Sagantaa guddina daa’immummaa irratti xiyyeeffannoon hojjetamaa jirachuu kaasuun, kunis cimee akka itti fufu beeksisaniiru. Jijjiirama biyyaalessaa hordofuun hojiirra oolmaa Dijiitaalaa, barnoota hubannaa nam- tolchee fi giddu gala kalaqaa babal’isuun damichaan dhaloota baratee fi beekumsa gahaa qabu horachuuf xiyyeeffannoon hojjetamaa jiraachuun ibsameera.
Ispoortii
.jpg)
Piriimar Liigii Ingiliz torban 28ffaan har’a eegala
Feb 27, 2026 49
Guraandhala 20/2018(ENA):-Piriimar liigii Ingiliz torban 28ffaan sagantaa tapha jalqabaan har’a Wolvisii fi Astonviilaa gidduutti ni gaggeeffama. Taphichi galgala sa’aatii 5:00tti Istaadiyeemii Moolniwuutti gaggeeffama. Wolvisii qabxii 10n sadarkaa dhumaa 20ffaa qabatera. Astonviilaan qabxii 51n sadarkaa 3ffaarra taa’eera
.jpg)
Shaampiyoonsi Liigii Awurooppaatti calallii taphoota mo’atanii darbuu
Feb 24, 2026 146
Guraandhala 17/2018(ENA): Shaampiyoonsi Liigii Awurooppaatti calalliin tapha mo’atanii darbuu har’a taphoonni deebii Afur gaggeeffamu. Maanchistar Yuunaayitid Evartaniin mo’achuun sadarkaasaa gara 4tti ol guddiseera. Galgala sa’aatii 5:00tti Intarmiilaan Boodoo Giliimit waliin Istaadiyeemii Saansirootti taphatu. Kilaboonni lamaan tapha marsaa jalqabaa gaggeessaniin Boodoo Giliimitiin 3 fi 1n injifachuunsaa ni yaadatama. Intarmiilaan gara mo’atanii darbuutti ce’uuf garaagarummaa galchii lamaa oliin injifachuun irraa eegama. Morkataansaa Boodoo Giliimiti injifachuu, qixaan adda bahuu fi garaagarummaa galchii 1’n mo’amuun gara 16tti makamuuf isa dandeessisa. Sagantaa biroon Niwuukaastil Yuunaayitid Kaarabag waliin galgala sa’aatii 5:00tti Istaadiyeemii Seenti Jeemsi Paarkitti ni taphatu. Tapha jalqabaan Niwukastil Yuunaatitid 6 fi 1’n kan mo’ate carraan darbuusaa bal’aadha. Faallaasaan morkataansaa Kaarabag tilmaama jiruun carraan gara mo’atanii darbuutti ce’uu dhiphaadha. Baayer Leeverkusen, Oloompiyaas waliin galgala sa’aatii 5:00tti Istaadiyeemii Bayii Areenaatti taphatu. Baayer Leeverkusen Jarman tapha marsaa jalqabaatiin dirreessaan alatti 2 fi 0’n mo’achuunsaa ni yaadatama. Bu’aa kana hordofuun carraan tapha itti aanuuf qabu bal’ateera. Oloompiyaakos Giriik gara mo’atanii darbuutti ce’uuf garaagarummaa galchii 2 oliin mo’uu qaba. Galgala sa’aatii 2:45’n Atileetikoo Maadiriid Kilab Biruuzyi waliin Istaadiyeemii Wandaa Meetiropoliitanootti taphatu. Kilaboonni lamaan tapha jalqabaa torban darbe gaggeessaniin sadii qixaan adda bahaniiru. Gareen tapha har’aa mo’atu mo’atanii darbuutti ce’a.
Maanchistar Yuunaayitid Everten waliin taphatasaa gaggeessa
Feb 23, 2026 164
Guraandhala 16/ 2018(ENA):- piriimer Liigii ingiliz sagantaa torban 27ffaa dhumaan Evertenii fi Maanchistar Yuunaayitid gidduutti har’a ni gaggeeffama. Taphichi galgala sa’aatii 5:00tti Istaadiyeemii Hiil Diikiinsenitti gaggeeffama. Everten qabxii 37n sadarkaa 9ffaa qabateera. Maanchistar yuunaayitid immoo qabxii 45n sadarkaa 5ffaa qabateera. Kilaboonni lameen piriimar liigichatti kan walitti dhufan kan ammaa yeroo 31ffaa dha. Taphoota 30 ammaan dura gaggeessaniin Maanchistar Yuunaayitid yeroo19 injifachuun olaantummaa qabatera. Everten yeroo 6 yoo injifatu taphoota hafan 6n qixaan adda baheera.
.jpg)
Maanchistar Siitiin Niwuukaastil Yuunaayitid waliin ni taphata
Feb 21, 2026 220
Guraandhala 14/ 2018(ENA):- Piriimar Liigii Ingiliz torban 27ffaan har’a eegala. Sagantichaan taphoonni shan ni gaggeeffamu. Taphni Galgala sa’aatii shan irratti Maanchistar Siitiin Niwuukastil waliin Istaadiyeemii Itihaaditti taphatan hawwiin eegama. Maanchistar Siitiin qabxii 53n Sadarkaa 2ffaa qabateera. Niwuukaastil Yuunaayitid qabxii 36n sadarakaa 10ffaarra jira. Maanchistar Siitiin injifannoo ittifufa 3ffaa galmeessuuf ni taphatu. Torban 26ffaa Tootenihaam Hotispersiin 2 fi 1n dirreesaan alatti erga mo’atee booda Niwuukastil Yuunaayitid injifannoo walitti fufaa galmeessuuf wal morkatu. Maanchistar Siitiin yoo injifate dursaa liigichaa Arsenaal waliin garaagarummaa qabxii qabu yeroof gara 2tti gad buusa. Astonviilaan qabxii 50n sadarkaa 3ffaa qabateera. Liids yuunaayitid qabxii 30n sadarkaa 15ffaarra taa’eera. Taphichaan Astonviilaan morkii waancaaf turuuf , Liidis Yuunaayitid sadarkaa gad bu’aa keessaa siquuf qabxii sadii argachuuf kan wal- morkatanidha. Chelsiin Bernileyii waliin fi Bireentifoordi Biraayiten waliin galagala sa’aatii 12:00tti ni taphatu. Westihaam Yuunaayitid Bornimaawuz waliin galgala sa’aatii 2:30tti Istaadiyeemii Landanitti taphatu.
Eegumsa naannoofi haala qilleensaa
.jpg)
Sagantaan Ashaaraa Magariisaa omishaa fi Omishtummaa bunaa guddiseera
Feb 23, 2026 109
Guraandhala16/2018(ENA): Sagantaan Ashaaraa Magariisaa omishaa fi Omishtummaa bunaa guddisuurratti gahee olaanaa bahachaa jiraachuu qooda fudhattoonni damichaa ibsan. Itiyoophiyaan bara baajataa 2017 buna toonii kuma 469 Gabaa Addunyaaf erguun galii doolaara biiliyoona 2.65 argachuun ishee kan yaadatamu yoo ta’u, bara baajataa 2018 buna toonii kuma 600 gara alaatti erguun galii doolara biiliyoona 3 ol argachuuf karoorsitee hojjechaa jirti. Qaamoleen damicharratti bobba’an ENA’f akka ibsanitti,damee qonnaan omishtummaa bunaarratti bu’aa gaarii galmeessisuuf hojiin eegumsa qabeenya uumamaa murteessaa ta’uu mirkaneessaniiru. Naannoo Oromiyaatti Al-ergii fi Oomisha Bunaa irratti kan hirmaatan obbo Faxxanaa Yewaalaasheet hojiin qabeenya uumamaa keessumaa Ashaaraan Magariisaa qooda guddaa gumaachuu dubbataniiru. Waggoottan darban Sagantaan Ashaaraa Magariisaa itti fufinsaan hojjetamuunsaa buna omishuuf sirna ekkooloojii fi haala qilleensaa mijataa ta’e uumuu dandeessisuu dubbataniiru. Naannoo Kibba Dhiha Itiyoophiyaatti hojii damee bunaarratti kan bobba’an Andu’aalam Fantaa gamasaaniin Sagantaan Ashaaraa Magariisaa omishtummaa bunaa guddisuurratti jijjiirama guddaa fidaa jira jedhaniiru. Kun ta’uusaan Magantaa Ashaaraa Magariisaarratti miseensonni waldichaa bal’inaan hirmaachuun misoomicha deeggaraa jirra jechuun ibsaniiru. Bakkeewwan biyyattii adda addaatti omishtummaa bunaa guddisuuf qabeenya uumamaa eeguun murteessaa ta’uu kan ibsan naannoo Sidaamaatti hojii buna dhiheessuurratti kan bobba’an Abaataa Kiishooti. Yaada kennitoonni Sagantaa Ashaaraa Magariisaa bara kanaaf biqiltuuwwan bunaa Sanyii fooyya’oo dhaabbiif qopheessaa jiraachuu dubbataniiru. Itti Aanaan pirezidaantii Waldaa Buna Itiyoophiyaa Zarihuun Qaamiisoo gamasaaniin Sagantaan Ashaaraa Magariisaa guddina diinagdee biyya keenyaa ariifachiisuu keessatti qooda guddaa qabaachuu beeksisaniiru. Sagantaan Ashaaraa Magariisaa akka biyyaatti erga hojiirra ooluu jalqabee biqiltuuwwan bunaa biiliyoona 8 ol dhaabbachuusaanii himaniiru.
Naannoowwan qonna Arfaasaa dafanii jalqaban guyyoota saddeet itti aanan keessatti haala qilleensaa jiidha qabutti fayyadamuu qabu
Feb 23, 2026 96
Guraandhala 16/2018 (ENA): Inistiitiyuutiin Meetirooloojii Itiyoophiyaa naannoleen hojii qonna Arfaasaa dafanii jalqaban guyyoota saddeet dhufan keessatti haala qilleensaa jiidha qabutti akka fayyadaman beeksiseera. Raaga haala qilleensaa Guraandhala 14 hanga 21, 2018 ilaalchisee ibsa ENAf ergeen, guyyoota itti aanan keessatti naannoo qonna Arfaasaa keessatti qilleensi jiidha qabu akka jiraatu ibseera. Haalli jiidhinsa qilleensaa kun keessumaa bakkeewwan laga gadi aanaa ta’ani irratti kanneen akka naannoolee Kibba Lixaa, Kibbaa fi Giddu galeessaa keessatti qonnaaf mjataa waan ta’eef qophii sanyii, akkasumas midhaan facaasuuf haala mijataa ni uuma jedheera. Haalli qilleensa jiidhinni kun guddina marga dheedichaa fi biqilootaaf, akkasumas dhiyeessii bishaan dhugaatii namaa fi beeyladootaa fooyyessuuf barbaachisummaa guddaa qabaachuu ibseera. Akkasumas naannooleen akka Awaash Gubbaa fi Awaash Giddugaleessaa, Baaroo Akobabii gubbaa fi giddu galeessaa, Oomoo Gibee, Suluwwan, kuusaa Gannaalee Dawaa irratti rooba giddugaleessaa fi xiqqaa ta’e ni argatu. Kanarraa kan ka’e, bishaan kuufamaa caqafame keessatti yaa’insi bishaan dirra lafaa giddu galeessaan ni jiraata. Gama biraatiin naannoon Kibbaa fi Kibba Bahaa rooba Arfaasaa irraa fayyadamoo ta’an haala qilleensaa goggogaan akka isaan mudatu ibsichi hubachiiseera.
Badhaadhina fi tasgabbii Afrikaaf damee bishaanii irratti invastimantii gochuun barbaachisaa dha
Feb 15, 2026 202
Guraandhala 8/2018 (ENA)- Badhaadhinaa fi tasgabbii Afrikaatiif invastimantiin cimaa damee bishaanii irratti taasifamuun barbaachisaa ta’uu Gamtaa Afrikaatti Komishinarri Qonnaa, Misooma Baadiyyaa, Diinagdee Biluu fi Naannoo Itti Fufiinsa qabu Moosees Viilaakaatii ibsani. Yaa’iin hoggantootaa Gamtaa Afrikaa 39ffaan magaalaa guddoo Afrikaa Finfinneetti mata duree “Dhiyeessii Bishaanii fi Qulqullina Itti Fufiinsa Qabu Mirkaneessuu;Galmoota Ajandaa 2063 Galmaan Gahuu” jedhuun gaggeeffamaa jira. Komishinar Moosees Vilaakaatii saganticha irratti akka ibsanitti, Bishaanii fi qulqullina naannoo guddinaa fi jijjiirama diinagdee Afrikaaf bu’uuraa dha jedhani. Afriikaan damee kanarratti waggaa waggaan hanqinni maallaqaa doolaara biliyoonaan lakkaa’amu kan ishee mudatuu ibsuun, kunis Galmoota Misooma Itti Fufiinsa Qabu galmaan ga’uufi jijjiirama qilleensaa ittisuuf gufuu ta’uu eeraniiru. Mata dureen Yaa’ii hoggantootaa Gamtaa Afrikaa 39ffaa “Dhiyeessii Bishaanii fi Qulqullina Itti Fufiinsa Qabu Mirkaneessuu;Galmoota Ajandaa 2063 Galmaan Gahuu” jedhu kanaafidha jedhan. Walgahii kana irratti pirojektoota invastimantiif qophaa’an kan dhiyaatan ta’uu eeruun, kana keessaas waggaatti invastimantii doolaara biliyoonaan lakkaa’amuu kan danda’u wadaan argamuu himaniiru. Qajeelfamni biyyoonni sagantaa bishaanii haala qilleensaa dandamatu akka qopheessanii fi adeemsa invastimantii hordofuuf kan gargaaru galmeen irratti barreessa ifa taasifamuu himaniiru. Badhaadhinaa fi tasgabbii Afrikaaf damee bishaanii irratti kutannoodhaan invastimantii gochuun barbaachisaa akka ta’e dubbataniiru.
Hojiin misooma bishaan kuufamaa naannichaa horsiisee bultoonni horsiisa beeyladaa cinatti qonna irratti akka bobba’an ni gargaara
Feb 15, 2026 175
Guraandhala 8/2018 (ENA) - Hojiin misooma bishaanii naannoo Affaaritti hojjetamaa jiru horsiisa beeyladaa cinatti horsiisee bultoonni qonnaa irratti akka bobba’an kan gargaaru ta’uu bulchaan mootummaa naannichaa obbo Awwal Arbaa ibsaniiru. Naannichatti Sagantaan Jalqabsiisa Misooma Bishaanii bara 2018 zoonii Awusii Reesuu Aanaa Ade’aariitti mata duree “Misooma Bishaanii Hawaasa qindaa’e hammate Milkaa’ina wabii nyaataaf” jedhuun eegalameera. obbo Awwal Arbaan saganticha yeroo eegalchiisan hojiiwwan misooma bishaan kuufamaa cimsuun horsiisee bultoonni jireenya isaanii barame cinatti qonna irratti akka bobba’an taasisuu keessatti gahee olaanaa qaba jedhaniiru. Misoomni bishaan kuufamaa qabeenya uumamaa sababoota adda addaatiin dhumaa adeemaa jiru deebisuuf, hawaasni wabii nyaataa mirkaneessuu fi hiyyummaa akka mo’atu kan taasisu ta’uu ibsaniiru. Naannoowwan manca’an caalaatti oomishaa taasisuudhaan horsiisee bultoonni horsiisa beeyladaa cinatti hojii qonnaa isaanii dabaluu, beeylada isaaniif nyaata dhiyeessuu fi nyaata ofii isaanii akka danda’an himaniiru. Sadarkaa naannootti piroojektiin misooma bishaan qindaa’ee kan bara kanaa Zoonii Awusii Reesuu, Aanaa Ade'aar, Waraansoo fi ganda Hormaatiitti eegalame lafa heektaara kuma 52 ol irratti kan raawwatamu ta'uun ibsameera. Sagantaa jalqabsiisa misooma bishaanii irratti bulchaa mootummaa naannchaa dabalatee, hoggantoonni naannoo, zoonii fi godinaalee, akkasumas jiraattonni aanaa Ade'aar argamaniiru.
Baay’inaan Kan Dubbifaman
Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise.
Jan 5, 2021 262646
Finfinnee, Muddee 26, 2013 (TOI) - Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise. Qormaatni Sadaasa 30 hanga Muddee 2, 2013tti guutummaa Oromiyaatti kennamee ture bu'aan isaa beekkameera. Waraqaan deebii kallattii Oromiyaa hunda irraa Manneen Barnootaa kuma 8 ol-irraa aanaatti, aanaa irraa godinatti, godina irraa BBOtti sassaabamee torban 3 keessatti halkanii fi guyyaa shiftii 3n biiroo keessa bulaa hojjetamee har'a bu'aan isaa beekameera. Barattoota qormaata fudhatan kuma dhibba 4 ffi kuma 46 fi 907 keessa barattoonni kumni dhibbi 4 fi kumni 17 fi 411 yookaa % 93.4 darbaniiru.Barattootni kumni 29,fi 96 yookaa 6.6% kufuu isaanii maanaajimantiin Biiroo Barnoota Oromiyaa har'a murteesseera. Bu'aan qormaataa kun waajjiraalee barnootaa godinaalee 21 fi waajjiraalee barnootaa bulchiinsa magaalotaa 19n Oromiyaaf kara hooggantootaa 'telegram' dhaan ergamuu biirichi beekisieera. Waajjiraaleen kun bu'aa qormaataa kana gara aanaa isaaniitti dabarsuun , aanaaleen ammoo hardcopy isaa Manneen Barnootaa isaaniin borii kaasanii ni beeksisu jedhame.Torban dhufuu kaasee barnootni kutaa 9ffaa kan eegalu ta'uu ragaan Biiroo Barnootaa Oromiyaarraa argame ni muul'isa. Kaardii barataa dhuufaan maxxansee Biiroon Barnootaa Oromiyaa yeroo gabaabaa keessatti kan raabsu ta'uu beeksisera.
Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa hawaasaan simatamaa jira
Feb 20, 2019 108250
Guraandhala 13/2011 Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n zoonii Lixaa guyyaa kaleessaatii kaasee hawaasaan simatamaa jira. Haaluma koreen teeknikaa fi araaraa akkasumas gumiin abbootii Gadaa waamicha dhiyeessaniin loltoonni Adda Bilisummaa Oromoo zoonii lixaa guyyaa kaleessaa irraa eegalee deebi'aa jira. Waraanni bilisummaa Oromoo guyyaa kaleessaa aanaa Manasibuu ganda Harawweetti qaama mootummaa fi abbootii Gadaatiin simatamaniiru. Guyyaa har'aas bifuma walfakkaatuun aanaa Beegii, Giddaa Ayyaanaa fi Baabboo Gambeelitti simannaan itti fufueera. Guyyoota Sadan kanatti simannaan erga taasifameefii booda gara kaampii qophaa'efiitti kan galan ta'uus walitti qabaan gumii abbootii Gadaa Bayyanaa Sanbatoo ‘BBC’ Afaan Oromootti himaniiru. Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo akka himanitti, Zoonii Lixaarraa qofa loltoonni WBO Kuma 10 ol kan simataman ta'uu ibsaniiru. Simannaan WBO kun aanaalee garaa garaatti kan itti fufu yoo ta'u, miseensonni WBO iddoowwan biroo jiranis waamichi taasifameef simatamanii akka galantu eegama. Madda: OBN
Biiroon Barnootaa Oromiyaa firii qormaata kutaa 8ffaa bara 2014 ifoomse
Aug 31, 2022 18877
Hagayya 25/2014(TOI) - Bara barnootaa 2014tti barattoota kuma 451fi 25 qormaata naannoo kutaa 8ffaa fudhachuuf galmaa'an keessaa barattoonni kumni 443fi 526 qormaaticha fudhataniiru. Barattoota qoramaata fudhatan walii galaa keessaa barattoonni kumni 421fi 779 (%95.09) qabxii darbiinsaa argatanii gara kutaa 9ffaatti darbuu Hogganaa Ittaanaan BBO Obbo Girmaa Baay'isaa ibsa miidiyaaleef kennaniin ibsaniiru. Naannawaa horsiisee bulaan ala qabxii darbiinsaa dhiiraaf 50fi dubartootaaf 47 ta'uus himaniiru. Naannawaa horsiisiisee bulaatti ammoo qabxiin darbinsaa dhiiraaf 47 yoo ta'u, barattoota dubaraaf 44 ta'uufi qabxiin darbiinsa barattoota fedhii adda kan dhiiraa 44fi dubaraaf 41 ta'uu Obbo Girman himaniiru. Naannoo Oromiyaatti bara barnootaa 2015 barattoota miiliyoona 11 ol barsiisuuf galmeessi kan eegalameen yoo ta'u, Fulbaana 9/2015 guutummaa Oromiyaatti barnoonni ni eegalana. Barana barattoota miliyoona 7.5 ol sagantaa nyaataa manneen barnootaan fayyadamoo taasisuuf haaldureen xumuramuus ibsaniiru. Barattoonni baasii gara garaaf osoo hinsaaxilamin qabxii darbiinsaasaanii karaa toora interneetii http://oromia.ministry.et/#/home jedhuun ilaallachuu akka danda'an biirochi ibseera. DhPI irraa
Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu kennaniifi ragaa kennaan itti fayyadamuu danda'an ifa godhe.
Mar 3, 2023 16890
Guraandhala 24/2015(TOI) - Komishiniin Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa guyyaa har'aa 'Appilikeeshinii' namoonni eeruu ittiin kennaniifi ragaa ittiin eeraan fayyadamuu danda'an 'Public Feedback System' jedhamu ifa godhe. Komishinichi Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo waliin ta’uun Appilikeeshinii kana akka hojjete eerameera. Appichi afaanota biyya keessaa shaniin tajaajila kan kennu ta'uun himaeera. Komishinarri Komishinii Naamusaa fi Farra Malaammaltummaa Federaalaa Dooktar Saamu’eel Urqatoo akka jedhanitti, komishinichi hojiiwwan jijjiramaa hojjechaa jiru milkeesuuf teeknooloojiiwwan fayyadamaa jiraachuu ibsaniiru. Appilikeeshinichi hojii kan ariifachiisuufi haleellaa fi sodaachisaa ragaa eertootaa fi odeeffannoo kennitootarra gahu kan ittisu ta'uu himaniiru. Kana hordofuun hawaasni karaa appilikeshinii 'Public Feedback System'' yaada kennuudhaan itti gaafatamummaa biyyaalessaa isaa ba'uu qabu gaafataniiru. Daarektarri Olaanaa Bulchiinsa Nageenya Odeeffannoo Obbo Solomoon Sookaa akka jedhanitti, appilikeeshinii kana haleellaa saayibarii eegumsii cimaan kan taasifamuuf ta'uu himaniiru. Waajjira Ministira Muummeetti deetaan dhimmoota Kaabinee obbo Tasfaayee Dhaabaa akka jedhanitti, malaammaltummaa ittisuuf dhaabbanni tokko qofaan hojjetee milkaa'uu hin danda'u. Kanaaf lammileen hunduu miira itti gaafatamummaa qabuun malaan maltummaa ittisuuf hirmaachuu qabu jedhaniiru.
Gabaasa addaa
.jpg)
Poolisiin Magaalaa Finfinnee Tajaajilasaa guddina Magaala waliin wal-simsiisee guddisuuf teekinooloojii ammayyaa fi humna namaa gahoome gurmeessuun hojiisaa cimsee itti fufeera
Nov 22, 2025 2192
Sadaasa 13/2018(TOI )-Poolisii Magaalaa Finfinnee Tajaajilasaa guddina magaala waliin wal-simsiisee guddisuuf Teekinooloojii Ammayyaa fi humna namaa gahoomeen hojii gurmeessuusaa cimsee itti fufuu Kantiibaan Bulchiinsa Magaala Finfinnee Adaanechi Abeebee ibsan. Qajeelchi Kolleejjii Poolisii Magaala Finfinnee yeroo jalqabaatiif humnasaan kaadimamtoota qodaaltota leenjise eebbisiiseera. Sirna eebbaa kanarratti Kantibaan Magaala Finfinnee Adaanechi Abeebee, Itti Aanaan Komishinar jeneraaliin Poolisii federaalaa Malaakuu Fantaa, Ajaajaa qajeelcha poolisii waliigalaa magaalaa Finfinnee Komishinar Geetuu Argaaw fi keessummoonni waamichi tassifameefii argamaniiru. Kantibaa Adaanech Abeebee wayita kana akka dubbatanitti, xiyyeeffannoo guddan Bulchinsichaa Dinagdee jiraattota magaalichaa ijaaruu fi jireenya hawaasummaa fooyyessuun misooma fulla’aa fi bulchiinsa gaarii, badhaadhina hunda galeessa mirkaneessuudha. Magaalittii jireenyaa fi hojiif kan mijatte akka taatuu fi dorgomaa idil-addunyaa fi filatamtuu, magaala konfiraansii taassisuuf bu’aa qabeessummaan hojiiwwan misoomaa eeggalamanii cimanii itti fufuu beeksisaniiru. Hojiiwwan misooma kunneen fulla’aa gochuuf nagaa fi tasgabbin mirkanaa’uun murteessaa fi dhimma ijoo ta’uu hubachiisaniiru. Gama Kanaan Qajeelchi Poolisii Magaala Finfinnee Nageenyaa fi tasgabbii magaalittii mirkaneessuuf hojiiwwan jijiiramaa hojjechaa jiru kan jajjabeeffamu ta’uu dubbataniiru. Qajeelchichi guddina magaalichatti argamaa jiru u’uureffachuun tajaajilasaa guddisuuf teekinooloojii ammayyaa fi humna namaa gahoomeen of gurmeessuun hojiisaa hojjechuu dubbataniiru. Kunis ergama poolisiif kenname sirnaan raawwachuuf kan isa dandeessisu ta’uu ibsaniiru. Gama Kanaan Qajeelchichi humna namaa gahoome horachuu dabalatee teekinoolojin of gurmeessuuf hojjechaa turuu mirkaneessaniiru. Qondaaltonni eebbifamtoonni nagaa fi tasgabbii magaalittii eegsisuuratti itti gaafatamummaa guddaa qabaachuusaanii kaasuun seeraa fi sirna magaala kabachiisuun kutannoon akka hojjetan hubachiisaniiru.
Humna elektirikii guutuu biyyattiitti addaan cite deebisuuf tattaaffiin taasifama
Dec 7, 2024 10407
Sadaasa 27/2017(TOI) - Humna elektirikii guutuu biyyattiitti addaan cite deebisuuf tattaaffiin taasifamaa jiraachuu Humni Elektiriikii Itoophiyaa beeksise. Har'a galgala kana tasgabbii dhabuu sistamaatiin rakkoo mudateen guutuu biyyattiitti humni elektirikii addaan citeera. Rakkoo kana hiikuufi humnicha deebisuuf buufatalee maddoota humnaafi raabsaatti tattaaffiin olaanaa taasifamaa jira. Rakkoo umame Humni Elektiriikii Itoophiyaa hiikee hanga bakkasaatti deebisutti obsaan akka nu eegdan kabajaan gaafachaa, odeeffannoowwan jiran hatattaamaan kan isiniin biraan geenyu ta'a jechuun Tajaajilli Elektiriikii Itoophiy karaa miidiyaa hawaasummaa isaa beeksiseera.