መጣጥፍ
ቻይናን ሳስባት
Dec 22, 2022 526
(በረከት ሲሳይ) አፈሩን ያቅልልላቸውና በቅርቡ በሞት የተለዩን አምባሳደር እምሩ ዘለቀ ከዓመታት በፊት በአንድ የሬዲዮ ፕሮግራም ላይ ቀርበው በ1960ዎቹ ወደ ቻይና በማምራት፤ ሆንግ ኮንግን ጨምሮ የተለያዩ የቻይና ከተማዎችን ተዘዋውረው መመልከታቸውን በመግለጽ፤ በዚያን ጊዜ ቻይና የነበረችበትን የድህነት ሁኔታና አሁን ላይ የደረሰችበትን የዕድገት ደረጃ በማነጻጸር የነበራቸው አድናቆትና ግርምት አሁንም ይታወሰኛል። አለፍ ብለውም ቻይና ከ1970ዎቹ ጀምሮ ባልተቋረጠ የዕድገት ምህዋር ውስጥ በመግባት ከፍተኛ ዕድገት ያስመዘገበችበትን ሂደት ከኢትዮጵያ ጋር በትይዩ በማነጻጸር “እኛን ምን ነክቶን ነው?” በማለት አምባሳደሩ በቁጭት ያነሱት ጥያቄ ከዓመታት በኋላ ዛሬ ላይ እኔ በድጋሚ ላነሳው እወዳለሁ። ለአምስት ወራት ገደማ ለሙያ ሥልጠና በከረምኩባት የሩቅ ምስራቋ “ቻይና” በእውነቱ! ዕድገቷን አይቶ “እኛስ መቼ ነው እንዲህ የምንሆነው?” ብሎ አለማሰብ ከቶ አይቻልም። በዚህ ተጠየቅ፤ በቻይና በሄድኩባቸውና በደረስኩባቸው ከተሞች እንዲሁም በጎበኘኋቸው ተቋማት ሁሉ በዓይነ-ህሊናዬ ኢትዮጵያን እያሰብኩኝ ቆይታዬን አገባድጄ በቅርቡ ወደ አገሬ ተመልሻለሁ። ወረርሽኙና ቆይታዬ በቻይና የውጭ ጉዳይ መሥሪያ ቤት ሥር በሚንቀሳቀሰው የቻይና ዓለም አቀፍ የፕሬስ ማዕከል ጋባዥነት ነበር ለአራት ወር ተኩል የሥልጠና ቆይታ ወደ ቻይና ያመራሁት። ሥልጠናው እኔን ጨምሮ ከ60 በማደግ ላይ ያሉ አገራት የተውጣጡ 75 ጋዜጠኞችን ተሳታፊ ያደረገ ነበር። ከኮቪድ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ ለበርካታ ተጓዞች ወደ ቻይና መግባት ከባድ በሆነበት ወቅት ሥልጠናው መካሄዱ አንዳንድ ሁኔታዎችን እንድጋፈጥ አስገድዶኛል። ቻይና ከመግባቴ በፊት በአዲስ አበባ ለአምስት ቀናት እንዲሁም ቻይና ከደረስኩ በኋላ ሥልጠናው በዋነኝነት ወደሚካሄድባት የቻይናዋ ርዕሰ ከተማ ቤጂንግ ከማቅናቴ በፊት ደግሞ በደቡባዊ ቻይና በምትገኘው ጓንዙ ከተማ ለአሥር ቀናት በድምሩ ለ15 ቀናት ተከታታይነት ያለው የኮሮና ምርመራ በማድረግ ወሽባ (ኳራንቲን) ውስጥ ማሳለፌ ከገጠሙኝ አስቸጋሪ ሁኔታዎች አንደኛው ነው። ምንም እንኳን ከኮቪድ ነፃ መሆኔ ተረጋግጦ ወደ ቤጂንግ ባቀናም አገሪቱ ወረርሽኙን ለመከላከል ያወጣችውን ፖለሲ ተከትሎ ሥልጠናውን አጠናቅቄ እስከምመለስበት ጊዜ ድረስ በየሁለት ቀናት የኮሮና ቫይረስ ምርመራ ለማድረግ መገደዴም ሌላው የገጠመኝ ፈተና ነበር። ቻይና ከመግባቴ አስቀድሞ በተለይም ስለ ወረርሽኙ ሁኔታና ቁጥጥር በተመለከተ ከነበረኝ ግንዛቤ በተጨማሪ ከሚመለከታቸው አካላት ገለጻ ቢደረግልኝም፤ በመጀመሪያዎቹ ቀናት መደናገር አልቀረልኝም። ነገሮች አዲስ ሆነውብኛል፤ በየሁለት ቀናቱ የኮሮና ቫይረስ ምርመራ በመደበኛነት ማድረግ፣ የአፍና አፍንጫ መሸፈኛ (ማስክ) ማድረግ፤ ወደየትኛውም የሕዝብ መገልገያ ሥፍራ ማለትም መዝናኛ ቦታዎች፣ ሱፐር ማርኬትና ሌሎች ሥፍራዎች ለመገኘት በእጅ ስልክ ላይ ባለው መተግበሪያ (ቢጂንክ ሄልዝ ኪት) አማካኝነት የምርመራ ውጤት በር ላይ ላሉ አሳላፊዎች ማሳየት በግዴታነት መቀመጡ ከነበረኝ ልምድ ጋር ፍጹም የተለየ ነው። ነፃ የምርመራ ውጤትን ሳያሳዩ የትም መግባትም ሆነ መንቀሳቀስ አይታሰብም። ጎን ለጎንም በርካታ ለወረርሽኙ አጋላጭ ናቸው የተባሉ የሕዝብ መሰብሰቢያ ሥፍራዎች ዝግ ናቸው፤ መዝናኛ ቦታዎችና የሕዝብ መገልገያ ማዕከላት ከመደበኛው ታዳሚዎቻቸው በእጅጉ አነስተኛ ቁጥር ያላቸው ሰዎችን ብቻ እንዲያስተናግዱ ተገደዋል፤ በአገሪቱ የሚካሄዱት እንቅስቃሴዎች ላይም እገዳ ተጥሏል። ኢትዮጵያን ጨምሮ ከሌሎች አገራት ወደ ቻይና የሚጓዙ የንግድ ማኅበረሰብ አባላት ወደ ቻይና የሚያደርጉት ጉዞ በወረርሽኙ ሳቢያ መስተጓጎል ገጥሞታል። በውጭ የሚኖሩ ቻይናውያንም በወረርሽኙ ምክንያት እንደልባቸው ተመላልሰው የአገራቸውንና የወገናቸውን ናፍቆት መወጣት እንዳይችሉ ሆነዋል። በተለያዩ አጋጣሚዎች ቀርበን ያወጋናቸው የአገሪቱ ባለሥልጣናት ቻይና ቁጥጥሩን በእጅጉ ብታላላው በርካታ ዜጓቿን በሞት ልታጣ እንደምትችል ጥናት አጣቅሰው አስረድተውናል። በመሆኑም ወረርሽኙን ለመከላከል የተተገበረው ፖሊሲ አገሪቱ ውድ የሆነውን የዜጎቿን ህይወት እንድታተርፍ ከማስቻሉ ባለፈ ምጣኔ ሀብታዊ ዕድገቷ ተጽዕኖዎችን ተቋቁሞ በአዎንታዊ የዕድገት ምህዋር ውስጥ እንድትገሰግስ እንዳስቻላትም ያትታሉ። ያም ሆኖ አገሪቱ ወረርሽኙን ለመከላከል የመደበችው የሰው ኃይልና የምታፈሰው ገንዘብ እጅግ በርካታ መሆኑን ሳስብ እንዲሁም ሕዝቡም ሳያወላውል ወረርሽኙን ለመግታት የወጡ ደንቦችን በማክበርና በመተግበር የተወጣው አስተዋፅኦ እጅግ ያስገርማል። ወረርሽኙን ለመከላከል የሄዱበት ርቀት ኢትዮጵያን ጨምሮ በበርካታ አገራት ለመከወን የሚቻልም አይደለም። ወደ ቀድሞ ነገር ስንመለስ- በዚህ አውድ ውስጥ የተካሄደው ይህ የጋዜጠኞች ሥልጠና በመደበኛነት የቻይና ታሪክ፣ ባህል፣ ማኅበራዊ አወቃቀር፣ ዘመናዊ ቴክኖሎጂ፣ ፖለቲካዊ ሥርዓትና በአንዳንድ የጋዜጠኝነት ርዕሰ- ጉዳዮች ላይ ትኩረት ያደረገ ነበር። በተለይም የቻይናን አሁናዊ ሁኔታ እንድንረዳ ያለመ ሲሆን ወረርሽኙን ታሳቢ በማድረግም በሰሜኑና ደቡባዊ የአገሪቱ ክፍል በሚገኙ አምስት ግዙፍ ከተሞች ጉብኝት አድርገናል። በጎበኘናቸው እያንዳንዱ ከተሞች እጅግ የሚያስደምሙ የመንገድ፣ የወደብ፣ የኤርፖርት፣ የባቡር መስመርና ጣቢያ፣ መዝናኛ ሥፍራዎችና ሕዝባዊ ተቋማት የመሰሉ አስደማሚ መሰረተ-ልማቶችን ተመልክተናል። የኢንዱስትሪ ልማትና ስፋት፣ የቴክኖሎጂ ተደራሽነትና የተቋማት ግንባታው ቀልብን ይገዛል። የከተሞቻቸው ስፋትና መሰረተ-ልማት እንዲሁም ሌሎች የአገልግሎት አቅርቦቶች ዜጎቻቸው በምቹ ሁኔታ ውስጥ እንዲኖሩ አስችሏቸዋል። በጎበኘናቸው የገጠር አካባቢዎችም ዘመናዊ የግብርና ቴክኖሎጂ በመጠቀም ዜጎች ምርትና ምርታማነትን እንዲጨምሩ የሚሰራውን ሥራ በዚያው ልክም ገቢያቸው እያደገ የተሻለ ህይወት እየመሩ መሆኑን ተመልክተናል። በሌላ በኩል በቴክኖሎጂ ዘርፍ በተለይም በፈጠራ ሥራ አስደማሚ ሥራዎችን በመሥራት አገራቸው ሌላ ገጽታ እንዲኖራት ማስቻላቸውንም እንዲሁ። የቻይና ዕድገት የቻይና ዕድገት ከማንም የተሸሸገ ባይሆንም “ማየት ማመን ነው” እንደሚባለው በአካል ተገኝቶ አሁን ላይ አገሪቷ የደረሰችበትንና ቀድሞ የነበረችበትን ሁኔታ ማነጻጸር መቻል በራሱ ብዙ ያስተምራል። ቻይና ባለፉት 40 ዓመታት 800 ሚሊዮን ሰዎችን ከድህነት በማላቀቅ ቀዳሚ ተደርጋ የምትነሳ አገር ናት። በ1960ዎቹ አገራዊ ጠቅላላ ምርቷ ከጎረቤት አገራችን ከኬንያ በታች የነበረ ሲሆን፤ ከ1970ዎቹ ጀምሮ በአማካኝ 9 በመቶ ኢኮኖሚያዊ ዕድገት በማስመዝገብ እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በ2021፤ 17 ነጥብ 73 ትሪሊየን ዶላር ጠቅላላ አገራዊ ምርት በመያዝ ከአሜሪካ ቀጥላ ሁለተኛዋ ባለ ግዙፍ ኢኮኖሚ ባለቤት ለመሆን በቅታለች። እጅግ የከፋ ድህነት ውስጥ የነበሩት ቻይናውያን አሁን ላይ የነፍስ ወከፍ ገቢያቸው 10 ሺህ ዶላር ደርሷል። ቻይና በቀጣይ 13 ዓመታት የዜጎችን ገቢ 20 ሺህ ዶላር ለማድረስ ያለመታከት እየለፋች ትገኛለች። ቻይና አሁን እየሄደች ያለችበት የዕድገት ፍጥነት በተለይም ጠቅላላ የአገራዊ ምርት ደረጃዋ አሥር ዓመት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ የአንደኝነት ደረጃን ከአሜሪካ እንድትረከብ ያስችላታል የሚሉ በርካታ ተንታኞች አሉ። በተቃራኒው በ1990ዎቹ ጃፓንም አሜሪካን በዕድገት ትቀድማለች ተብሎ ሳይሳካ መቅረቱን አንስተው፤ ይህንን መላምት ውድቅ የሚያደርጉ ተከራካሪዎችም አሉ። የቻይና ምጣኔ ሀብታዊ ግስጋሴ በጣም ፈጣን የሚባልና ለበርካታ ዓመታት የዘለቀ መሆኑ በዘርፉ ብቸኛዋ አገር ያደርጋታል። በተለይም ከሁለት ዓመታት በፊት የተቀሰቀሰው የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ምጣኔ ሀብቷን እስኪፈትነው ድረስ የአገሪቱ የዕድገት ሂደት ወጥ የሚባል ነበር ማለት ይቻላል።  ቻይና እንዴት አደገች? ለሚለው ጥያቄ በርካታ የመስኩ ተንታኞች እንደሚያስቀምጡት፤ የቻይና ዕድገት “የኢንዱስትሪ መር” መሆኑን ያለልዩነት ይስማሙበታል። የቻይና መንግሥት አገሪቱን ለውጭ ገበያ እንዲሁም ለውድድር ክፍት ካደረገበት እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር ከ1978 ጀምሮ ከጥቃቅንና አነስተኛ ኢንዱስትሪዎች ጀምሮ አሁን ላይ እስከተገነቡ ግዙፍ ኩባንያዎች ድረስ ለኢንዱስትሪ ልማት የተሰጠው ትኩረት እጅጉን የሚያስገርም ነው። አገሪቱ በተለይም በገጠሩ የማኅበረሰብ ክፍል የግብርና ምርትን በማስፋፋት ለአርሶ አደሩና አርብቶ አደሩ የምርት ሽያጭ ዋጋን ከፍ በማድረግ ትልቅ ሥራ ሰርታለች። በአነስተኛ ኢንዱስትሪዎች የተጀመረው የኢንዱስትሪ ማስፋፊያ መርሃ-ግብርም ትልቅ እመርታን ማስመዝገብ አስችሏል።  የኢንዱስትሪ ምርቶች የገበያ ተደራሽነታቸውን በማስፋት መንግሥት የሰጠው ከለላም ኢንዱስትሪዎቹ በእጅጉ እንዲያድጉ አድርጓል። ከዚያ በመለስ የቻይና የልማት ዕቅድ ውስጥ “ፈጠራ” ትልቅ ትኩረት የሚሰጠው ሲሆን የኢንዱስትሪና የምርምር ተቋማት በዚሁ ጉዳይ ላይ እንዲሰሩና የተሻሉ ውጤቶችን እንዲያመጡ አስችሏቸዋል። ዛሬ ላይ የቻይና ኢንዱስትሪዎች የውስጥ ፍላጎትን ከማዳረስ አልፈው ለሌሎች የዓለም አገራትም ተርፈዋል። በፈጠራ ሥራ ላይ ያስመዘገቧቸው ለውጦችም በተለይም በታዳጊ አገራት ላይ ቻይና ያላት ተጽዕኖ ከፍተኛ እንዲሆን አስችሏል። በሌላ በኩል ቻይና ጠንካራ መንግሥታዊ አመራርና ተከታታይነት ያለው ፖሊሲ ተግባራዊ በማድረጓ ለዚሁ መብቃቷም ይጠቀሳል። የሕዝቡ ፅናትና ቆራጥነትም ለዚህ ውጤት ጉልህ ሚና አለው። በተለይም ከ1970ዎቹ በፊት በነበሩት ጊዜያት የነበረው ድህነት ከባድ መሆኑን በማንሳት ቻይናውያን አንድም ወደ እዚያ ሕይወት ዳግም ላለመመለስና ያሉበትን ነባራዊ ሁኔታ ለመቀየር የነበራቸው ተነሳሽነት በሌላ በኩል ደግሞ ለቀጣይም ትውልድ የተሻለ አገር ለማስረከብ የነበራቸውን ቁርጠኝነት ለዕድገታቸው በምክንያትነት ያነሳሉ። ምን እንማር መቼም ከድህነት እስካልወጣንና የራሳችንን ዕድገት በራሳችን ጥረት እስካላረጋገጥን ድረስ ከአደጉ አገራት የመማራችን ሂደት ቀጣይነት ይኖረዋል። በእርግጥ አድገንም ቢሆን እስከጠቀመ ድረስ ከሌላ መማሩ አይጎዳም። ኢትዮጵያ የ3 ሺህ ዓመታት ታሪክ እንዲሁም ረዥም የመንግሥት አስተዳደር ታሪክ ያላት መሆኑን የራሳችንም የውጭ መጻህፍት ድርሳናትም ያስረዳሉ። በአንጻሩ ድህነትና ኋላቀርነትም ለበርካታ ዘመናት አሁንም ድረስ እግር በእግር እየተከተለ የዛሬይቷን ኢትዮጵያ መፈተኑ አልቀረም። በተለይም ለዘመናት የዘለቁ የጦርነት ጊዜያትና በፖለቲካው መስክ ያሉ ስንጥቃቶች ዛሬም ድረስ ተጽዕኗቸው እጅግ የጎላ ነው። ምንም እንኳን እንዲህ ያሉ የተዋረሱ ችግሮች አሉታዊ ተጽዕኗቸው በሁሉም ዘርፎች ላይ ቢሆንም በተለይም በምጣኔ ሀብት ረገድ አገሪቱ ፈቅ እንዳትል አድርጓታል። ያለፈው ታሪካችን አሁን ላይ ተጽዕኖው እንዳለ ሆኖ መጪው ጊዜ በሕይወታችን የሚያጓጓና ትልቁን ሥፍራ መያዙ አይቀሬ መሆኑን በመረዳት የተሻለች ኢትዮጵያን በኅብረት ለመገንባት ቆርጦ መነሳት ያሻል። በዚህ ረገድ በተለይም የቻይና ዕድገት ለኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን ለሌሎች አገራትም ትልቅ ትምህርት የሚሰጥ ነው። ምንም እንኳን የተከተሉትን የኢኮኖሚ ሞዴል ጠቅልሎ ገቢራዊ ማድረግ ባይቻልም ቢያንስ ለበርካታ አገራት ሊሰራ የሚችለውንና የኢትዮጵያ መንግሥት አሁን ላይ ተግባራዊ በማድረግ ላይ የሚገኘውን በኢኮኖሚው መዋቅራዊ ለውጥ ለማምጣት የሚያስችሉ ተግባራትን አጠናክሮ መቀጠል ይገባል። በተለይም ግብርናውን ማዘመንና የኢንዱስትሪ ልማትን ሊያስፋፉ የሚችሉ እንደ ጥቃቅንና አነስተኛ የመሰሉ ተቋማት በስፋት ማደራጀትና ወደ ተግባር ማስገባት ያስፈልጋል። በውስጣቸውም የሕዝቡን ህይወት ሊቀይሩ የሚችሉ ተጨባጭ የፈጠራ ሥራዎች እንዲስፋፉ የሚያስችሉ በፖሊሲ የተደገፉ ሥራዎችን መሥራት ግድ ይላል። ጎን ለጎንም ሕዝቡን በማንቃትና በማደራጀት ለአንድ አገራዊ ዓላማ እንዲሰለፍ ማድረግ ሌላው ከቻይና የምንማረው ጉዳይ ነው እላለሁ። አሁን ላይ በተለያዩ የፖለቲካ አጀንዳዎች ተጠምዶ ቀን ከሌት የሚያሰላስለውን ወጣት ወደ ልማት ፊቱን እንዲያዞር የሚያስችሉ ሥራዎች መሥራት ያሻል እላለሁ። በዚህ ላይ መንግሥት ብቻ ሳይሆን የአሁኗና የወደፊቷ ኢትዮጵያ የምትገዳቸው አገር ወዳድ ኢትዮጵያውያን የወል ኃላፊነት መሆኑንም ልብ ይሏል። አብዝተው ስለ ራሳቸውና ስለቤተሰባቸው ከፍ ሲልም ማኅበረሰብንና አገራቸውን በሚጠቅሙና የጋራ ረብ ባላቸው ጉዳዮች ላይ ትኩረት የሚያደርጉ ባለ ራዕይ ወጣቶች ያስፈልጉናል። በበርካታ ጉዳዮች ላይ ብዙ ማለት ቢቻልም ጽሑፌን እዚህ ጋር ገትቼ ኢትዮጵያም እንደ እስያ ቻይና አድጋ ተመንድጋ እንድናያት እወዳለሁ።
የኤሌክትሪክ ኃይል-አንድም ብርሀን አንድም ቀጣናዊ ትስስር መፍጠሪያ መሳሪያ
Dec 5, 2022 431
የኤሌክትሪክ ኃይል አንድም ብርሀን አንድም ቀጣናዊ ትስስር መፍጠሪያ መሳሪያ (በሰለሞን ተሰራ) የአፍሪካ ቀንድ አለመረጋጋት የሚስተዋልበት በመሆኑ በአካባቢው በሚገኙ አገራት መካከል ጠንካራና ዘርፈ ብዙ ኢኮኖሚያዊ ግንኙነት ለመመስረት አዳጋች ሆኖ ቆይቷል። አካባቢው ለዘመናት የዘለቀ አለመረጋጋት የሰፈነበት ከመሆኑ ጋር በተያያዘ ደካማ የሆነ የፖለቲካ አብሮነት ሲንጻባረቅበት የቆየ መሆኑን የፖለቲካ ተንታኞች ይስማሙበታል። ቀጣናው ከኢኮኖሚ ትብብር ይልቅ ወታደራዊ ትብብር የሚጎላበት፣ የአንድን አገር የውስጥ ሰላም ለማደፍረስ የተለያዩ አገራት ረጃጅም እጆቻቸውን የሚዘረጉበት፣ አገራት በጎረቤቶቻቸው ላይ ሴራ የሚጠነስሱበት እንደነበርም በቻታም ሀውስ የአፍሪካ ፕሮግራም ተባባሪ ተመራማሪና የጥናት ተንታኝ የሆኑት ሳሊ ሄሊ የተባሉ የፖለቲካ ምሁር ይጠቅሳሉ። በዚህም በቀጣናው የሚስተዋለው የእርስ በርስ ግጭት፣ አለመረጋጋትና የኢኮኖሚ ዕድገት ከማጓተቱ ባለፈ አገራቱ እርስ በርሳቸው እንዳይተማመኑ አድርጓቸው ቆይቷል። ሳሊ ሄሊ እንደሚሉት በአገራቱ ውስጥ የሚኖሩ ተመሳሳይ ማህበረሰቦች በርካታ በመሆናቸው በአንዱ አገር የሚፈጠረው የደህንነት ስጋት ሌላኛውን በቀጥታ ይጎዳዋል። ማህበረሰቦቹ አንድ አይነት የአኗኗር ባህል የተላበሱ በመሆኑ የመኖር ህልውናቸውም ሆነ ብልጽግናቸው ተነጣጥሎ የሚታይ አይደለም። ኢትዮጵያ በቀጣናው ከሚገኙ ሁሉም አገራት ጋር ድንበር የምትጋራ በመሆኑ የስጋቱ ቀጥተኛ ተጠቂ ናት። ይህን ተከትሎ ስጋቱን ወደ መልካም ዕድል ለመቀየር የተለያዩ የዲፕሎማሲ መስመሮችን በመዘርጋት የቀጣናውን ትስስር ጠንካራና ዘላቂ ለማድረግ እየሰራች ትገኛለች። በአፍሪካ ቀንድ ዘላቂ ሰላም፣ ልማትና የኢኮኖሚ ትስስር ለመፍጠርና የአፍሪካ ሕብረት ለአህጉሪቱ ልማት፣ ሰላምና ውህደት መሳሪያ ሊሆን የሚችልበት ሁኔታ እንዲጠናከር ለማስቻል በርካታ ሥራዎች ተሰርተዋል። ኢትዮጵያ በ”ኢኮኖሚ ዲፕሎማሲ” ላይ የተመሰረተ ግንኙነት እንዲኖርና የጋራ ልማትና ተጠቃሚነት እንዲረጋገጥ በመትጋትም አርአያነቷን እያሳየች ትገኛለች። ከጎረቤቶቿ ጋር በወደብ፣ በባቡርና በየብስ ትራንስፖርት እንዲሁም የጋራ ተጠቃሚነትን በሚያጎለብቱ አያሌ መሠረተ ልማቶች ከመተሳሰር ባለፈ በቀጣናው ብሎም በአፍሪካ ዘላቂ ሰላም እንዲረጋገጥ የምታደርገው ጥረት በአርአያነት እንድትጠቀስ አድርጓታል። ነገር ግን ከአፍሪካ ቀንድና ከጎረቤት አገራት ጋር ቀጣናዊ ትስስር ለመፍጠር የምታደርገው ጥረት ያልተዋጠላቸውና የቀጣናው መረጋጋት ጥቅማችንን ያሳጣናል ብለው የሚያስቡ አንዳንድ ኃያላን አገራት በኢትዮጵያ ላይ የተለያዩ ጫናዎችን በማሳደር አገሪቱ ከያዛቸው ግብ ወደ ኋላ ለመሳብ እየተንቀሳቀሱ መሆኑ በግልጽ ይስተዋላል። ጫናዎቹ እንዳሉ ቢሆንም ኢትዮጵያ ግን ከትብብርና አብሮ መልማት አካሄዷ ዝንፍ አላለችም። ቀጣናውን በኢኮኖሚ ልማትና ዕድገት ለማስተሳሰር የወጠነችውን ግብ ለማሳካት ያግዛት ዘንድ ለጎረቤት አገራት የኤሌክትሪክ ኃይል ለማቅረብ የጀመረችውን ጥረት ገፍታበታለች። ለአብነትም የውሃ፣ ነፋስ፣ እንፋሎትና የጸሃይ ብርሃን በመጠቀም ኃይል አምራች በመሆን ከምስራቅ አፍሪካ ባሻገር የአፍሪካ የኃይል ምንጭ ማዕከል ለመሆን ግብ ጥላ እየተንቀሳቀሰች ትገኛለች። የኃይል አቅርቦት ጅማሮው በምስራቅ አፍሪካ አገራት መካከል ድንበር ዘለል የሃይል ንግድ እንዲሁም ትስስርን ለማጎልበት ያግዛል። ይህም በአውሮፓውያኑ ዘመን አቆጣጣር 2005 የተቋቋመው ኢስተርን አፍሪካ ፓወር ፑል እንቅስቃሴ ተግባራዊነት የሚያረጋግጥ ነው። ኢስተርን አፍሪካ ፓወር ፑል ምስራቅ አፍሪካን በአስተማማኝና ዘመናዊ የኃይል አገልግሎት ተደራሽ በማድረግ በዓለም ላይ ካሉ ተመራጭ የኢንቨስትመንት መዳረሻዎች አንዱ ተብሎ ወደሚታወቅ ቀጣና የመቀየር ራዕይ አለው። በአጠቃላይ የኃይል ልማትን የማስተባበር ስልጣን የተሰጠው የተቋሙ ዋና ፅህፈት ቤት በአዲስ አበባ የሚገኝ ሲሆን አስራ አንድ አባል አገራት አሉት። አገራቱም ግብፅ፣ ኢትዮጵያ፣ ኬንያ፣ ሱዳን፣ ታንዛንያ፣ ኡጋንዳ፣ ሊቢያ፣ ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ፣ ሩዋንዳ፣ ደቡብ ሱዳን እና ሶማሊያ ናቸው። ይህን የምስራቅ አፍሪካ የኃይል ፖል ኢኒሸቲቭን መሰረት አድርጋ የምትንቀሳቀሰው ኢትዮጵያ በቀጣናው ለሚገኙ በርካታ አገራት የኤሌክትሪክ ኃይል ተደራሽ በማድረግ ላይ ትገኛለች። አሁን ላይ ለኬኒያ፣ ሱዳን፣ ጅቡቲ ኃይል የምታቀርብ ሲሆን በቀጣይ ለታንዛኒያ፣ ሩዋንዳ፣ ደቡብ ሱዳን ኃይል በማቅረብ ምስራቅ አፍሪካን በልማት ለማስተሳሰር እየተጋች ነው፡፡ በቀጣይ ዓመታትም የኃይል ምርትና የአቅርቦት ምጣኔዋን በማሳደግ የምስራቅ አፍሪካ ቀዳሚዋ የኃይል አቅራቢ ለመሆን እየሰራች ነው። ኢትዮጵያ ለጂቡቲ፣ ኬንያና ሱዳን የኤሌክትሪክ ኃይል የምትሸጥበት ታሪፍ ተቀራራቢነት ያለው ሲሆን በዋናነት የጋራ የልማት ትስስርን መሰረት ያደረገ ነው። በ2014 ዓ.ም. ባለፉት ዘጠኝ ወራት ለጅቡቲ 527 ጊጋ ዋት ሰዓት ኃይል ለማቅረብ ታቅዶ 611 ጊጋ ዋት ሰዓት ማቅረብ የተቻለ ሲሆን ለሱዳን ደግሞ 1 ሺሕ 93 ጊጋ ዋት ሰዓት ማቅረብ መቻሉን መረጃዎች ያመለክታሉ። መንግስት ለጅቡቲና ሱዳን ካቀረበው የኃይል ሽያጭ ያገኘው 95 ሚሊዮን የአሜሪካን ዶላር ሲሆን፤ ካለፈው በጀት ዓመት ጋር ሲነፃፀርም የ4 ነጥብ 9 ሚሊዮን የአሜሪካን ዶላር ወይም የ5 ነጥብ 4 በመቶ ጭማሪ እንዳለውና የአገራቱ ትስስር እየጎለበተ መምጣቱን ያሳያል። አገራቱ ካለባቸው የኃይል እጥረት አኳያ የኢትዮጵያ በጋራ የመልማት አካሄድ ተጠቃሚ እያደረጋቸው ይገኛል። በተለይ ጅቡቲ ኃይል ለማመንጨት ለድንጋይ ከሰልና ለነዳጅ የምታወጣውን ወጪ በከፍተኛ ደረጃ በመቀነስ ከስምምነቱ በእጅጉ ተጠቃሚ ያደርጋታል። ሱዳን ከዚህ ቀደም ወደ 200 ሜጋ ዋት የሚጠጋ የኤሌክትሪክ ኃይል ከኢትዮጵያ እንደገዛችና ይህም የሱዳንን 10 በመቶ የኤሌክትሪክ ሀይል ፍላጎትን እንደሚሸፍን የአገሪቱ መገናኛ ብዙሃን ጠቁመዋል። በተመሳሳይ ኢትዮጵያና ኬንያ በኃይል ለመተሳሰር የጀመሩት ጉዞ በቅርቡ ለፍሬ በቅቷል። በ2008 ዓ.ም. ግንባታው የተጀመረው የኢትዮ-ኬንያ የኤሌክትሪክ ኃይል ማስተላለፊያ መስመር ዝርጋታ 1 ሺ 068 ኪ.ሜ ርዝመት ያለው ሲሆን፣ አጠቃላይ ፕሮጀክቱ 1 ነጥብ 26 ቢሊዮን ዶላር ወጥቶበታል። የማስተላለፊያ መስመሩ በኢትዮጵያ በኩል 437 ኪ.ሜ በኬኒያ በኩል ደግሞ 631 ኪ.ሜ. ርዝመት አለው። በኢትዮጵያ በኩል የተዘረጋው መስመር ከወላይታ-ሶዶ ማከፋፈያ ጣቢያ ጀምሮ አርባ ምንጭ፣ ኮንሶ፣ ብርንዳር፣ ያቤሎና ሜጋንን አቋርጦ ኬንያ የሚዘለቅ ሲሆን ግንባታው በመጠናቀቁ ኢትዮጵያ ለኬኒያ ኃይል ማቅረብ ጀምራለች። ኢትዮጵያ በቀጣይ ዓመታት ለሩዋንዳ፣ ለታንዛኒያና ለብሩንዲ የኤሌክትሪክ ኃይል ለመሸጥ ውይይት የጀመረች በመሆኑ የኬንያው መስመር ዝርጋታ ለኤሌክትሪክ ኃይል ሽያጭ ትልቅ ሚና ይኖረዋል። አዲስ የተገነቡትና በመገንባት ላይ የሚገኙት እንደ ግልገል ጊቤ 3፣ ኮይሻና ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ስኬቱን ለማፋጠን አጋዥ ተደርገው ይቆጠራሉ። የታዳሽ ኃይል አቅርቦት ቀጣናውን በኃይል ከማስተሳሰር ባለፈ የአፍሪካ ቀንድ አገራት ስጋት የሆነውን የአየር ፀባይ ለውጥ ለመከላከል የራሱን አስተዋጽኦ ያበረክታል። ወደ ጎረቤት አገር የሚላኩት የኤሌክትሪክ ኃይልና የወጭ ንግድ ምርቶች ኢትዮጵያ በኢጋድ አገሮች ውስጥ ለሚኖረው አካባቢያዊ ትስስር የሰጠችውን ከፍተኛ ትኩረት ያመለክታል። በዚህም ከኃይል አቅርቦቱ ባለፈ በኢትዮጵያ በኩል አልፈው ወደ ኬንያ፣ ሶማሌላንድ፣ ሱዳን፣ ደቡብ ሱዳንና ጂቡቲ የሚዘልቁ ከ13 በላይ የመገናኛ ኮሪደሮች ይገኛሉ። ኢትዮጵያ በኢኮኖሚያዊ ዲፕሎማሲ ረገድ የምታደርገውን እንቅስቃሴ በሚያግዝ አግባብ ሰፊ መዋለ ንዋይ በማፍሰስ መሰረተ ልማቶችን በማስፋፋት ላይ ትገኛለች። በመንገድ፣ በባቡር፣ በነጻ የንግድ ቀጣና፣ በኃይል ትስስር እየሰራቻቸው ያሉ ስራዎች በአብነት የሚጠቀሱ ናቸው። አገሪቷን በአገር ውስጥና በክፍለ አህጉሩ ደረጃ ለማገናኘት የሚያግዝ 4 ሺ 744 ኪሎ ሜትር የሃዲድ መስመር የሚሸፍን ስምንት የባቡር መንገድ ኮሪደሮች በሁለት ምዕራፍ ለመገንባት የተያዘው ዕቅድ ሌላው ማሳያ ተደርጎ ሊነሳ ይችላል። የኢትዮጵያ የገቢ ሸቀጥ 90 በመቶ በጅቡቲ ስለሚገባ የኃይል አቅርቦቱ ይህንኑ የወደብ እንቅስቃሴ ለማሳለጥና የህዝቦችን ኢኮኖሚያዊና የአገራቱን የጋራ ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ ያለው ሚና ወሳኝ ነው። ቀጣናው በአየር ጸባይ ለውጥ የተነሳ ለተደጋጋሚ ረሃብ፣ ድርቅ፣ ጎርፍና የአንበጣ ወረረርሽኝ የተጋለጠ በመሆኑ የታዳሽ ኃይል ግንባታ ጥረቱ በመጠንም ቢሆን እነዚህን ስጋቶች እንደሚያስወግድ ታምኖበታል። ኢትዮጵያ ለአየር ጸባይ ለውጥ ምክንያት ባትሆንም የችግሩ ሰለባ ከሆኑ ግንባር ቀደም የምስራቅ አፍሪካ አገራት አንዷ ናት። የታዳሽ ኃይል አቅርቦቱ በአፍሪካ ቀንድ አገራት የስራ ዕድል በመፍጠር፣ ከባቢያዊ ሁኔታን በመጠበቅና የደን ሃብትን ከውድመት በመታደግ የራሱ የሆነ ኢኮኖሚያዊ አስተዋጽኦ ይኖረዋል። ከዚህ ባለፈ ትስስሩ የአገራቱ የፖለቲካና የለውጥ መሰረት ለሆነው አገር ተረካቢ ወጣት ዘርፈ ብዙ የስራ ዕድል በመፍጠር ትውልዱን ከስጋት ምንጭነት ወደ ልማት ፊት አውራሪነት ለመቀየር ያስችላል። ኢትዮጵያ የአፍሪካ ኢነርጂ ማዕከል ለመሆን በያዘችው እቅድ የውሃ፣ የነፋስ፣ የእንፋሎት እና የጸሃይ ብርሃን ሀይል የማመንጨት አቅሟን ለማሳደግ እየሰራች ትገኛለች። ይህም ንጹህ ኢነርጂን በመጠቀም ረገድ በዓለም ላይ ትልቅ የፖሊሲ ለውጥን የሚያሳይ እንዲሁም ኢትዮጵያን በአፍሪካ ንጹህ ኢነርጂን በመጠቀም ቀዳሚ እንድትሆን እንደሚያስችላት ተገልጿል። ይህም ከቀጣናው ባለፈ አፍሪካን በኃይል አቅርቦት ለማስተሳሰር የጀመረችውን ቁርጠኛ አካሄድ ያረጋግጣል። በፕላንና ልማት ሚኒስቴር የተዘጋጀው የ2013-2022 የአስር ዓመት የልማት ዕቅድ ላይ እንደተመላከተው በአገር ውስጥ ያለውን የኤሌክትሪክ አገልግሎት ተደራሽነት ከማረጋገጥ በተጨማሪ ዓለም አቀፍ የጥራት መስፈርቶችን የሚያሟላ የኤሌክትሪክ አገልግሎት ለጎረቤት አገራት ማቅረብን ታሳቢ ያደረገ ነው። ይህም ኢትዮጵያ ጎረቤትን ያስቀደመ በጋራ የመልማት አካሄዷ ማሳያ ብቻ ሳይሆን ማረጋገጫ መሆኑን ከልማት ዕቅዱ ተጨልፈው በጥቂት ዓመታት ውስጥ የተከናወኑና ለውጤት የበቁ የልማት ስራዎች ምስክሮች ናቸው። እነዚህን ትስስሮች በማጎልበት መተማመንን የሚፈጥሩ ተግባራት ማጠናከርና በጋራ በመልማት መርህ ላይ ተመስርቶ መስራት የሁሉም አገራት ቀዳሚ አማራጭ ሊሆን ይገባል።
ለዓለም ዋንጫ ባታልፍም በውድድሩ ሁሉም ጨዋታዎች ላይ የምትሳተፈው ኢንዶኔዢያ
Nov 28, 2022 479
ኢንዶኔዢያ በ22ኛው የኳታሩ የዓለም ዋንጫ ካልተሳተፉ ሀገራት መካከል ብትሆንም በውድድሩ ሁሉም ጨዋታዎች በሚባል ደረጃ እየተሳተፈች ነው። በዓለም ዋንጫ ውድድሩ ሳይሳተፉ ኢንዶኔዢያን በውድድር በመወከል ታሪክ የሰሩት ዜጎቿም “በጣም ኩራት ተሰምቶናል” ሲሉ ለሀገራቸው ክብር የበኩላቸውን በማድረጋቸው መደሰታቸውን ገልጸዋል። ለኢንዶኔዢያ ኩራት የሆነውን ጉዳይ በተመለከተ ዘገባ የሰራው አልጀዚራ የኢንዶኔዢያ ልጆች ሀገራቸውን ለዓለም ዋንጫ ማሳለፍ ባይችሉም በኳስ ምርታቸው ግን በውድደሩ ተፋላሚ ሆነዋል ብሏል። ሀገሪቷ የውድድሩ ተሳታፊነትን ያገኘችው በምሥራቅ ኢንዶኔዢያ ማዲየም በተባለች ግዛት በሚገኘው ፒቲ ግሎባል ዌይ በተሰኘ ኩባንያ አማካኝነት ነው። ኩባንያው በኳታሩ የዓለም ዋንጫ ጨዋታ ላይ “አል ሪህላ” በሚል ስያሜ የሚቀርበውን ኳስ እንደሚያመርት እ.አ.አ በ2020 መገለጹ ይታወቃል። በዛው ዓመት ኩባንያው ቅርንጫፉን በግዛቲቱ በመክፈትም በዓለም ዋንጫው ያልተሳተፉ ኢንዶኔዢያውያን በኳታሩ የዓለም ዋንጫ አሻራቸውን እንዲያኖሩ እድል ፈጠረላቸው። የማዲየም ግዛት አስተዳዳሪ አህመድ ዳዋሚ በሰጡት አስተያየት” አል ሪህላ የኩራት ምንጭ ሆኖናል በተጨማሪም ወደ ኳሱ ምርት ከገባንበት ጊዜ ጀምሮ ለሀገር ውስጥ የገቢ ምንጫችን ከፍተኛ አስተዋጽኦ አበርክቷል” ብለዋል። የኢንዶኔዢያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴርም የማዲየም ግዛት ነዋሪዎች “በኳታሩ ዓለም ዋንጫ ውድድር ላይ ሀገሪቱን በኳስ ምርት በማሳተፍና ገቢን በማመንጨት የዓለም ኢኮኖሚ አንድ አካል ሆነዋል” ሲል ኢንዶኔዢያ ከተሳትፎ ባሻገር ከዓለም ዋንጫው ያገኘችውን ኢኮኖሚያዊ ጥቅምና ለውድድር ያበረከተችውን አስተዋጽኦ ገልጿል። ጉዞ የሚል ትረጉምን የያዘው የዓለም ዋንጫው ኳስ “አል ሪህላ” ከአዲዳስ ኩባንያ ጋር በጥምረት የሚመረት ሲሆን በፊፋ የደረጃ ምደባም 14ተኛው ይፋዊ የዓለም ዋንጫ ኳስ መሆኑም ተመልክቷል። አል ሪህላ በዓለም ዋንጫ ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ የአካባቢ ብክለትን መከላከል አንዲችል ሆኖ ውሃማ መሠረት ካለው ሙጫና ቀለም የተሰራ መሆኑ በዘገባው ተካቷል። በቅርብ ዓመታት በተካሄዱ የዓለም ዋንጫ ውድድሮች ጥቅም ላይ ከዋሉት ኳሶች መካከል የ2006ቱ ቴሜጊይስት በርሊን፣ በ2010 ደቡብ አፍሪካ ባዘጋጀችው የዓለም ዋንጫ ጥቅም ላይ የዋለችው ኳስ ጃቡላኒ የሚል ስያሜ የተሰጣት ሲሆን በሴቶች ብቻ የተመረተ ስፒድ ሴል፣ የ2014 ቱ ብራዙካ እና የ2018 ቱ ቴልስታር ይጠቀሳሉ።
ከስደት መልስ - አገር አቀፍ የግብርና ዘር አምራች ካምፓኒ የመመስረት የታታሪነት ጉዞ
Nov 12, 2022 529
ዑመር መሀመድ አወል ይባላሉ፤ ውልደትና እድገታቸው ወልቄጤ ከተማ ሲሆን በጉራጌ ዞን አበሽጌ ወረዳ ቦረር ሜዳ ቀበሌ የሚገኘው የ"መሀመድ አወል እርሻ ልማት" ባለቤትና ስራ አስኪያጅ ናቸው። በአገራቸው ላይ ሙአለ ንዋይ አፍስሰው መስራት ከመጀመራቸው በፊት ለ10 ዓመታት በስደት ኖረዋል። ከኢዜአ ጋር ቆይታ ያደረጉት ዑመር መሀመድ በ1987 ዓ.ም ወደ አሜሪካ በማቅናት በተለያዩ የስራ መስኮች ተሰማርተው ሲሰሩ እንደነበር አስታውሰዋል። በአገር ሰርቶ መለወጥ እንደሚቻል በማመንም በ1999 ዓ.ም ወደ ኢትዮጵያ ለመመለስ በቅተዋል። ትኩረታቸውንም አባታቸው መሀመድ አወል በ1985 ዓ.ም ያቋቋሙትን የእርሻ ልማት ድርጅት በማጠናከርና በማስፋፋት አገርና ወገናቸውን መጥቀም በሚችሉበት ጉዳይ ላይ አደረጉ። ጊዜ አልፈጁም ወዲያው ወደ ሰብል ልማትና ምርጥ ዘር ማምረት ተሸጋገሩ። ቀጥለውም በስራ ሂደት ሊያጋጥሙ የሚችሉ እንቅፋቶችን በመቋቋም በአገር ሰርቶ መለወጥ እንደሚቻል ማሳያ የሆነ የባለ ግዙፍ ምርጥ ዘር አምራች የእርሻ ልማት ድርጅት ባለቤትና ስራ አስኪያጅ ለመሆን እንደበቁ ይገልፃሉ። ከ30 ዓመታት በፊት 160 ሄክታር መሬት ከመንግስት በመረከብ የሰብል ልማት ስራውን አንድ ብሎ የጀመረው የእርሻ ልማት ድርጅት ዛሬ ላይ ከ1ሺ 400 ሄክታር በላይ መሬት ላይ በቆሎ፣ ቦሎቄ፣ ጤፍ፣ ሽምብራ እና ስንዴ በማምረት ላይ ይገኛል። በቅርቡም በደቡብ ክልል ርዕሰ-መስተዳድር ርስቱ ይርዳው የተመራ የፌደራልና የክልል የስራ ኃላፊዎች ቡድን በእርሻ ልማቱ እየተከናወነ የሚገኘውን የምርጥ ዘር ሰብል ልማት እንቅስቃሴ ጎብኝቷል። የእርሻ ልማቱ አገር ከምትሻው ሰፊ የምርጥ ዘር አቅርቦት በተጨማሪ 2ሺህ ለሚደርሱ ወገኖች ቋሚና ጊዜያዊ የስራ እድል በመፍጠር ተጠቃሚ ማድረግ መቻሉን አቶ ዑመር ተናግረዋል። ለሰራተኞቹም እስከ 2 ሚሊየን ብር የሚደርስ ወርሃዊ ክፍያ እንደሚፈጸም ጠቅሰው ጠንክሮ መስራት ለዛሬ ውጤት እንዳበቃቸው ይናገራሉ። ከ2ሺህ ዓ.ም ጀምሮ ያካበቱትን የምርጥ ዘር ሰብል ልማት ተሞክሮ በበቆሎ ምርጥ ዘር ማሻሻያ ላይ ትኩረት በማድረግ እየሰሩ እንደሚገኙ ይጠቅሳሉ። በተያዘው ዓመትም የእርሻ ልማት ድርጅቱ መንግስት በምርጥ ዘር ሰብል ልማት እያከናወነ የሚገኘውን ስራ ለማገዝ "ሊሙ" የተሰኘን የበቆሎ ምርጥ ዘር እያለሙ እንደሚገኝ ተናግረዋል። በምርጥ ዘር ማሻሻያ ልማት ስራውም በሄክታር እስከ 50 ኩንታል የሚደርስ የበቆሎ ምርጥ ዘር ምርት ለመሰብሰብ እየጠበቁ እንደሚገኝ ገልጸዋል። የኢትዮጵያን የሰብል ምርጥ ዘር እጥረት ለመሙላት ድርጅቱ እያደረገ ባለው ጥረት የመንግስት እገዛ እንዳልተለያቸውም ያነሳሉ። በዚህም የተሻሻለ የበቆሎ ምርጥ ዘርን በማልማት የአርሶ አደሩን የምርጥ ዘር ፍላጎት ለመሙላት ሰፊ ስራ እያካሄደ እንደሚገኝ ተናግረዋል። በእርሻ ልማት ድርጀቱ እየተካሄደ ከሚገኘው ሰፊ የበቆሎ ሰብል ምርጥ ዘር ብዜት በተጨማሪ ለ14 ሺህ አርሶ አደሮች የሚውል 7ሺህ ኩንታል የቀይ ቦለቄ ምርጥ ዘር ማምረት እንደተቻለ ጠቁመዋል። የአረንጓዴ አሻራ ልማትም ሌላኛው በድርጅቱ እየተከናወነ የሚገኝ የልማት ስራ እንደሆነ አንስተዋል። በቀጣይም አኩሪ አተርን ለማልማት እቅድ እንዳላቸው ጠቁመው፤ በመጪው የበጋ ወራትም ስንዴን በመስኖ ለማልማት ዝግጅት እያደረጉ እንደሚገኙ ተናግረዋል። ሌሎች ባላሀብቶችም በእርሻ ኢንቨስትመንት ስራ በሚደረግ ጥረት ውጤት ማምጣት እንደሚቻል አማራጩን ማየት እንዳለባቸው መክረዋል። የመንገድ እና መሰል በልማት ሂደት የሚያጋጥሙ ችግሮችን በመቋቋም ለአገራቸው ምርጥ ዘር አቅርቦት አሻራቸውን እያኖሩ እንዳሉ ተሞክሯቸውን በማጋራት። በሚቀጥሉት አስር ዓመታት ውስጥ "የመሀመድ አወል እርሻ ልማት" ድርጅት ግንባር ቀደም አገር ዓቀፍ የምርጥ ዘር አቅራቢ ድርጅት ለመሆን እየተጋ እንደሚገኝም አመላክተዋል። ድርጅቱ እያበለጸጋቸው የሚገኙ የሰብል ልማቶችም ትልቅ የተሻሻለ ምርጥ ዘር አቅራቢ ድርጅት እንደሚሆን አረጋግጠዋል።
አሊ ቢራ - የጸደይ ብርሃን አብሳሪ
Nov 7, 2022 664
(በአሸናፊ በድዬ) "ሰምቼ የማልጠግበው ድምጽ 'ዛሬ ዝም አለ' የሚል ዜና ሰማሁ። እንደሌላ ጊዜው ውሸት በሆነ ብዬ ተመኘሁ። ግን መራራ እውነት ነው። ባለወርቃማ ድምጹ አሊ ቢራ ትቶልን የሄደው ብዙ ነው።" ይህ አንድ የአንጋፋው አርቲስት አድናቂ ሀዘኑን የገለጠበት መንገድ ነው። እውነትም ክቡር ዶክተር አርቲስት ዓሊ ቢራ ከሙዚቃ ጋር ከስድስት አስርታት የበለጠ እድሜ የተቆራኘ መጠሪያውን ጭምር በጥበብ ስራው የተካ ድንቅ ሰው ነበር። የኢትዮጵያ የሙዚቃ ኢንዱስትሪ ዛሬ ለደረሰበት ደረጃ ባለውለታ ከሆኑ አንጋፋ ድምጻዊያን መካከል ዓሊ ቢራ በቀዳሚነት ከሚቀመጡት ይመደባል። በተለይም የአፋን ኦሮሞ ሙዚቃዎች ከፍ ብለው እንዲደመጡና በርካታ ሰዎች ጋር ተደራሽ እንዲሆኑ ከማድረግ አንጻር አሊ ቢራ የነበረው ሚና እጅግ ላቅ ያለ ነው፡፡ ሙዚቃ ቋንቋ ነው የሚለውን ብሂልም በተግባር አሳይቷል። ለአፋን ኦሮሞ ቋንቋ የሙዚቃ እድገትም ከፍተኛ አስተዋጽኦ አበርክቷል። በበርካታ ቋንቋዎች ሙዚቃን የሚጫወተው አሊ ቢራ በአፋን ኦሮሞ በተጫወታቸው በርካታ ሙዚቃዎቹ ዘመን ተሻጋሪና ተፅዕኖ ፈጣሪ መሆን በመቻሉ ትልቅ ስፋራ ይሰጠዋል፡፡ ይህ የሙዚቃ ሰው በድሬደዋ ገንደ ቆሬ ተብሎ በሚጠራው አከባቢ ከአባቱ መሐመድ ሙሳ እና ከእናቱ ፋጡማ አሊ በ1940 ዓ.ም ነው የተወለደው። ከህጻንነቱ ጀምሮም የተለያዩ የአገር ውስጥ እና ዓለም አቀፍ ሙዚቃዎችን እያደመጠና እያንጎራጎረ ማደጉ ይነገራል፡፡ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርቱን በድሬዳዋ ከተማ፣ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን ደግሞ በአዲስ አበባ ካቴድራል ትምህርት ቤት ተከታትሏል። አሜሪካ አገር በሚገኘው የሳንታ ሞኒካ ኮሌጅም የሙዚቃ ትምህርት ተምሯል። አርቲስት ዓሊ ቢራ በ1954 ዓ.ም ገና በ13 ዓመቱ የኦሮሞን ሙዚቃ ለማስተዋወቅ ዓላማ አድረጎ የተቋቋመውን ባህላዊ የሙዚቃ ቡድን “አፍረን ቀሎ”ን በመቀላቀል ነው የሙዚቃ ስራውን አንድ ብሎ የጀመረው። አሊ ቢራ በዚህ የባህል ቡድን ተቀላቅሎ ለመጀመሪያ ጊዜ በመድረክ ያቀነቀነው ሙዚቃም የዛሬው የስሙ መጠሪያ የሆነው "ቢራ ዳ በሪኤ" የሚለው ሙዚቃ ነው፡፡ "ቢራ ዳ በሪኤ" የሚለው ሙዚቃ ከባዱ ክረምት አልፎ አዲስ ብርሃን መውጣቱን ገና በለጋ እድሜው በማብሰር የሙዚቃ ተስፋውንም አብሮ ያለመለመበት ነው። በዚህ ሙዚቃ ምክንያትም "አሊ መሐመድ ሙሳ" የነበረው ስሙ "አሊ ቢራ" ተብሎ እንዲጠራ አድርጎታል፡፡ ድምጻዊ ዓሊ ቢራ ከአፍ መፍቻ ቋንቋው ከአፋን ኦሮሞ በተጨማሪ በአማርኛ፣ በአረብኛ፣ በሃረሪ እና በሶማሊኛ ቋንቋዎች የመዝፈን ችሎታ አለው። በክብር ዘበኛ ኦርኬስትራ ተቀጥሮ ለሦስት ዓመታት የሰራ ሲሆን ‘አይቤክስ’ ባንድን በመቀላቀል ለስምንት ዓመታት የሙዚቃ ስራዎቹን በዲ አፍሪካ ሲያቀርብ መቆየቱም ይነገራል፡፡ ከ267 በላይ ሙዚቃዎች ያበረከተው ድምጣዊው በአፋን ኦሮሞ የሙዚቃ ታሪክ ውስጥ የመጀመሪያው የሆነውን አልበሙን በ1971 ዓ.ም ከመስራቱ በተጨማሪ ለገበያ የቀረቡ 13 አልበሞች እንዳሉትም በአንድ ወቅት ባደረገው ቃለ ምልልስ ተናግሯል፡፡ የክብር ዶክተር አሊ ቢራ የሙዚቃ ስራዎች አፋን ኦሮሞ በማይሰሙ ሰዎች ዘንድም ጭምር እጅግ ተቃባይነት ያላቸው መሆኑን ባለቤቱን ጨምሮ በርካቶች ምስክርነት ሰጥተዋል። እጅግ ተወዳጅ ከሆኑ ስራዎቹ መካከልም:- "Birraa dhaa Barihe" የመጀመሪያ ስራው፣ " Waa Malli nu dhibe"፣ "Jaalaluma teeti"፣ "Barnootaa"፣ "Ushuruururuu"፣ "Karaan Mana Abbaa Gadaa"፣ "Nin deema"፣ "Dabaala Keessan" የሰርግ ሙዚቃ፣ "Amalele" ከብዙዎቹ መካከል ተጠቃሽ ናቸው፡፡ ድምጻዊ አሊ ቢራ "Waa Malli nu dhibe" በሚለው የሙዚቃ ስራው እናታችን አንድ ናት ምንድነው የሚያለያየን በማለት ኢትዮጵያዊያን አንድ መሆናቸውን እና መቼም መለያየት የማይችሉ የአንድ እናት ልጆች መሆናቸውን በሙዚቃ ስራው በማቀንቀን ከመለያየት ይልቅ አንድነት ፍቱን መፍትሄ መሆኑን አንጸባርቆበታል፡፡ "Karaan Mana Abbaa Gadaa" በሚለው የሙዚቃ ስራውም ፍትሃዊነት፣ እኩልነት፣ አንድነት፣ መልካምነት፣ ግልፀኝነት፣ ሀቀኝነት የገዳ ስርዓት መገለጫዎች ስለመሆናቸው አቀንቅኗል፡፡ "ትምህርት የሁሉም ነገር መፍቻ ቁልፍ ነው" ብሎ እንደሚያምን የሚናገረው ድምጻዊ አሊ ቢራ ትውልዱ ትኩረቱን ትምህርት ላይ ብቻ ማድረግ እንዳለበትም "Barnootaa ammas Barnootaa" በሚለው ሙዚቃ ስራው አስተምሯል፡፡ "Amalele ……….. an yaada keen takka hin bule" በማለት ስለፍቅር ሃያልነት ባቀነቀነው ሙዚቃ ፍቅር የሁሉም ነገር ማሰሪያ፣ ከደስታዎች ሁሉ በላይ ደስታ መሆኑም ለትውልዱ አስተምሯል፡፡ ድምጻዊ ዓሊ ቢራ ለኢትዮጵያ ህዝቦች አብሮነትና ማህበራዊ ትስስር ከፍ ያለ አስተዋጽኦ አበርክቷል። በሙዚቃዎቹ ዘመን ተሻጋሪ መልዕክቶችን በማስተላለፍ መልካም ትውልድ እንዲቀረጽ ከፍተኛ አስተዋጽኦ አድርጓል። የተለያዩ ፈተናዎችን ተሻግሮ በከፍተኛ ጽናትና ብቃት ለረጅም ዓመታት በኪነ ጥበቡ ውስጥ ያሳለፈ መሆኑ ደግሞ አሁን ላለው ትውልድ ታላቅ ተምሳሌት ያደርገዋል። በርካታ የሙዚቃ መሳሪያዎችን የሚጫወተው አሊ ቢራ ከአርባ በላይ በሆኑ አገራት እጅግ በርካታ የመድረክ የሙዚቃ ስራዎችን ተጫውቷል። ባለፉት 60 ዓመታት በኦሮሞ የሙዚቃ ስራዎች ውስጥ እንቁ ሆኖ የቆየ፣ በርካታ ወጣቶችን ማፍራት የቻለ፣ ትውልዱ በእውቀት እና በስነ-ምግባር እንዲቀረጽ በሙዚቃ ስራው ትልቅ አስተዋጽኦ ያደረገ ታላቅ የሙዚቃ ሰው ነው፡፡ ድምጻዊ ዓሊ ቢራ “Birra Children’s Education Fund” የተባለ ምግባረ ሰናይ ድርጅት ከባለቤቱ ጋር አቋቁመው ለሕፃናት ትምህርት ድጋፍ በመስጠት ላይ ይገኛሉ። በዘርፉ ላበረከተው ታላቅ አስተዋፅኦ ሁለት የክብር ዶክተሬት የተሰጠው አርቲስት ዓሊ ቢራ፣ ከአገር ውስጥና ከውጭ ሀገር ተቋማት የተለያዩ እውቅናዎችን እና ሽልማቶችን አግኝቷል። ለአብነትም ከድሬዳዋ እና ከጅማ ዩኒቨርስቲዎች የክብር ዶክትሬት ተበርክቶለታል፤ በድሬደዋ ከተማ ፓርክ እንዲሁም በአዳማ መንገድ በስሙ ተስይሟል፣ የኦሮሚያ ክልል በሙዚቃው ዘርፍ ላበረከተው አስተዋጽኦ ልዩ የኒሻን ሽልማት አበርክቶለታል፤ የመጀመሪያው የኢሬቻ የሰላም ሽልማት ተሸላሚም ሆኗል፤ የአርቲስት ሀጫሉ ሁንዴሳ የኪነጥበብ ሽልማት የህይወት ዘመን ተሸላሚ ለመሆንም በቅቷል፤ የኦሮሚያ ቱሪዝም ኮሚሽን ከፍተኛ ሽልማት አግኝቷል፤ በካናዳ ቶሮንቶ የአፍሪካ የምንጊዜም አንጋፋ ሙዚቀኛ ሽልማት አግኝቷል፤ የኦዳ አዋርድ የሕይወት ዘመን ተሸላሚ መሆን ችሏል፤ ሌሎችንም ከፍተኛ ማዕረጎችንና ሽልማቶች አግኝቷል፡፡ የአንጋፋውን አርቲስት የክቡር ዶክተር አሊ ቢራን ህልፈት ህይወት አስመልክቶ ብዙዎች ሀዘናቸውን ገልጸዋል። ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድን ጨምሮ ከፍተኛ የመንግስት ሀላፊዎች፣ የክልል ርዕሳነ መስተዳድሮች፣ የሙያ አጋሮቹ አገር ትልቅ ባለውለታዋን ማጣቷን ገልጸዋል። ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድ "የአንጋፋው ድምጻዊ ዓሊ ቢራ ህልፈት ለኢትዮጵያ ጉዳት ነው፤ በዜማዎቹ ኅብረትን፣ ጽናትንና ባህልን አቀንቅኗል፤ ለብዙዎችም አርአያ ሆኗል፤ ላደረግከው ሁሉ ኢትዮጵያ ታመሰግንሃለች" በማለት ሀዘናቸውን ገልጸዋል። ይህ አንጋፋ አርቲስት በህይወት ቢለየንም ህያው ስረዎቹ ግን አብረውን ይዘልቃሉ።
ታላቁ ዓሊ
Nov 7, 2022 444
በብርሃኑ አለማየሁ ዘመን በማይሽረው መረዋ ድምጹ አንድነትን፣ ፍቅርን፣ ኅብረትን፣ ጽናትንና ባህልን ያቀነቀነው ታላቁ ድምጻዊ አሊ መሀመድ ሙሳ ወይም በመድረክ ስሙ ዓሊ ቢራ የዘመናዊ የኦሮሚኛ ሙዚቃ ታሪክ ሲነሳ ትልቅ አስተዋጽኦ ካበረከቱ አቀንቃኞች መካከል ስሙ ከፍ ብሎ ይጠራል። አርቲስት ዓሊ ቢራ ከሀምሳ ዓመታት በላይ በተሻገረው የሙዚቃ ሕይወቱ ያልዳሰሰውና ያልነካው ጉዳይ የለም ይልቁኑም ስራዎቹ የአዛውንት ትዝታ፣ የወጣቶች ተስፋና የማህበረሰብ ማንቂያ ሆነዋል። ከአድማጭ ጆሮ ከወዳጆቹ አንደበት ሳይጠፉ በኢትዮጵያውያን ልብ በፍቅር የሚቀነቀኑት የዓሊ ሙዚቃዎች እርሱ ዛሬ በሕይወት ባይኖርም ትውልድ የሚታነጽባቸው ትምህርት ቤቶች ናቸው። በዚህ ይዘት ስር እስከ ዛሬ የዘለቁት ስራዎቹ አሊን እንዳንረሳው አድረገውታል፤ በሕይወት ቢለይም በኢትዮጵያ ሙዚቃ ታሪክ ሕያው ሆኖ እንዲኖር አድርገውታል። የዓሊን ሕያውነትና የሐዘን መልዕክቱን የገለጸው አርቲስት ሰርጸ ፍሬስብሐት “ዓሊ፥ የጥዑም ድምጽ ባለተሰጥዖነቱ ብቻ አልነበረም የሚያስደንቀው። ፈረንጆቹ "genius" የሚሉት ዓይነት የሙዚቃ ሰው ስለነበረም እንጂ” ብሏል። አክሎም ሙዚቃን፤ በዕውቀት ምሥጢሯን ዐውቆ የተጫወታት ታላቅ ድምጻዊ፣ ዓሊ ሞሐመድ "ብራ" ነበር ሲልም አመልክቶ ዓሊ፥ ሙዚቃዎቹን ራሱ ያቀናብራል፣ ዑድ፣ ጊታር፣ ኪቦርድ፣ ፒያኖ፣ አኮርዲዮን እና ሐርሞኒካ አሳምሮ ይጫወታል” ሲል ሁለገብነቱን መስክሯል። አሊ ከክብር ዘበኛ፣ ከአይቤክስ፣ ከኢትዮ ስታር ሙዚቀኞች ጋር በሠራቸው የሙዚቃ ሥራዎች፣ አድማጮቹ ብቻ ሳይኾኑ፣ አብረውት የሠሩት ሙዚቀኞች ኹሉ እንደተደነቁበት፣ ሙዚቃን እንዳስከበረ ዕድሜ ልኩን የኖረ ታላቅ ሙዚቀኛ ነበር። በሙዚቃ ስራዎቹ ባለ ራዕይነቱንና ህዝባዊነቱን ያስመሰከረው ዓሊ ከመለያየት ፍቅርን ከጸብ አንድነትን በሚያመለክቱ ሰራዎቹ ትምህርት ሰጥቷል። ”Barnootaa ammas Barnootaal” መማር አሁንም መማር” በሚለው ኦሮሚኛ ሙዚቃውም ዕውቀት የአድገት ብርሃን መሆኑን ከዘመናት ቀድሞ አስገንዝቧል። በኦሮሚኛ ቋንቋም ሆነ በሌሎች ቋንቋዎች በተጫወታቸው ሙዚቃዎችም ሳይሰለች የሚደመጠው አሊ በሙዚቃዎቹ በሚያስተላልፋቸው መልዕክቶች የተነሳ ያለ ቋንቋ ገደብ የብዙኃን አንደበት የሚያቀነቅነው ሁለገብ ሙያተኛ ነው። አንጋፋው አርቲስት ዓሊ ቢራ ከ260 በላይ ሙዚቃዎችን ያቀነቀነ ሲሆን ስድስት አልበሞችን በማሳተም በኢትዮጵያ የሙዚቃ ታሪክ ዘላለማዊ አሻራውን አኑሯል። ከድሬዳዋ ገንደቆሬ ተነስቶ በአለም አደባበይ በሙዚቃ ታሪክ የሰራው አሊ የኦሮሞን ባህልና ማህበረሰባዊ እሴት ከማስተዋወቅ ባለፈ የህዝብ ድምጽ ሆኖ ሰላማዊ ትግል አካሂዷል። የተቸገሩ ወገኖችን፣ ታዋቂ ግለሰቦችንና መጠጊያ የሌላቸውን ከመርዳት ፋውንዴሽን እስከ ማቋቋም የደረሰው የአሊ ህዝባዊ ልብ ዛሬም…በመረዋ ድምጹ አጠገብ እንዳለ ወዳጅ እየተናፈቀ ይደመጣል።
ደምና ወዙን የሰጠን የኢትዮጵያ አንበሳ ይነሳ ይወሳ!
Nov 3, 2022 451
ጀግንነትና ድል አድራጊነት ሲነሳ የኢትዮጵያ አርበኞች ልጅና ያለመሸነፍ ምልክት የሆነው ሠራዊታችን ወይም ወታደር በቅድሚያ ወደ ልባችን ይመጣል ። ከሠራዊቱ የጀግንነት መገለጫዎች መካከል ክተት ሰራዊት የተባለባቸውን የጦር አውድማ በድል አድራጊነት ተወጥቷል ይህም ከኢትዮጵያ ዳር ድንበሮች አልፎ በተለያዩ ሀገራት ሰላም ማስከበር በተሰማራባቸው ። ለሠራዊቱ ህልሙም፣ ሀሳቡም፣ ተልዕኮሙም የሀገሩን ሰንደቅ ከፍ ማድረግ፣ ለህዝቡ ደህንነት መረጋገጥ ሁሌም ዋጋ እየከፈለ መሆኑን ታሪክ ይመሰክራል ደሙ የፈሰሰባቸው አጥንቱ የተከሰከሰባቸው ስፍራዎችም ለትውልድ ነጻነትን በመዘከር ህያው ምስክር ሆነዋል። ሠራዊቱ የኢትዮጵያን ሉዓላዊነት ለማስከበር በአስቸጋሪ በረሃዎችና አጥንት በሚሰብሩ ቀዝቃዛ ስፍራዎችን ተቋቁሞ ሕይወቱን ሳይሰስት በቀበሮ ጉድጓድ ውስጥ ተዋድቋል እየተዋደቀም ነው። ለዚህም ነው ጀግናውን ወታደር የኢትዮጵያ አንበሳ ይወሳ ይነሳ የምንለው። ሞትን በሚያስናፍቁ ስፍራዎች ለሰንደቁ ከፍ ማለት ለሀገሩ ጽናት የከፈለውን ዋጋ በመዘከርና በማመስገን ጭምር። ይልቁንም ዛሬ ጥቅምት 24ን ስናስብ በተፈጸመበት ክህደት ከጀርባው የተወጋበትን ያስተናገደውን መከራ የምንዘክርበት ዕለት በመሆኑ፤ ጀግናው ወታደር ይወሳ ይነሳ የኢትዮጵያ አንበሳ እያልን የከፈለውን ዋጋ በማወደስ ከጎኑ ቆመን አለኝታነታችንን እንመሰክራለን። የተካደው ሰሜን እዝ በተሰኘው መጸሃፍ እንደተገለጸው ጥቅምት 24 2013 ዓ.ም በሠራዊቱ ላይ የተፈጸመው የክሀደትና ጭፍጨፋ ተግባር የውጭ ጠላቶችስ ከዚህ የከፋ ምን ይፈጽማሉ እንድንል የሚያደርግና ባንዳነት የት ድረስ እንደሚጓዝ የሚያሳይ ክስተት ነው። ከጥቃቱ ቀደም ብሎ የትግራይ ክልልን ጨምሮ በኢትዮጵያ የተለያዩ ስፍራዎች የአንበጣ መንጋ ተከስቶ ስለነበር ሰራዊቱ ባለበት ስፍራ ዳር ድንበርን ከማስከበር ጎን ለጎን አንበጣውን ለመከላከል ሲረባረብ ነበር። ሠራዊቱ ከደሞዙ ቀንሶ የህክምና ተቋማትን፣ ትምህርት ቤቶችን፣ እንዲሁም ሌሎች አገልግሎት ሰጪ ተቋማትን በመገንባት ህዝባዊነቱን አሳይቷል። ደሙንና ወዙን በሰጠ ጀግና ላይ ነው ታዲያ “መብረቃዊ” በተባለው ጥቃት ዘግናኝ በደል ጥቅምት 24 ቀን 2013 የደረሰበት። ወታደሩ ወገን አለኝ መከታ አለኝ ሲል በቀበሮ ጉድጓድ ከ20 ዓመታት በላይ ዋጋ በከፈለበት ስፍራም ነው ከጀርባው የተወጋው፤ ጥቃቱ አንኳን በሀገር ሰራዊት ላይ ሊፈጸም ቀርቶ በጠላት ላይ እንኳን ይደረጋል የማይባል ነበር። ጀግናው ሠራዊት የተቃጣበትን ጥቃት በመመከት የጓዶቹን ደም በአሸናፊነት ተበቅሏል የአባቶቹን ደማቅ ታሪክም በደሙ ጽፏል። በቀኝ ግዛት ዘመን የነበረውን የባንዳነት ተግባር ያሸነፉ አርበኞች ልጅ የሆነው የኢትዮጵያ ወታደር በዚህ ዘመንም የጀግና ልጅ ጀግና መሆኑን አስመስክሯል። ያለ ልዩነት ለሀገሩ ክብር ዋጋ የሚከፍለውን የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት “ጀግናው ወታደር ይወሳ ይነሳ የኢትዮጵያ አንበሳ” እያለን ከጎኑ ቆመን መደገፍ ኢትዮጵያዊ ግዴታችን ነው።
የውጭ ባንኮች መግባት ...
Oct 14, 2022 629
በኢትዮጵያ በ1901 ዓ.ም የባንክ አገልግሎት መጀመሩን መረጃዎች ያመለክታሉ። ከኢትዮጵያ ባንኮች በተጨማሪ የውጭ ባንኮች እ.አ.አ እስከ 1970ዎቹ ድረስ በአገር ውስጥ ይንቀሳቀሱ እንደነበር መረጃዎች ያስረዳሉ። በኢትዮጵያ ስር ነቀል ለውጥ ተካሂዶ ደርግ ሥልጣን ከያዘ በኋላ የውጭ አገር ዜጎች ባንኮች ዘግተው ወደ አገራቸው ተመልሰዋል። አገሪቷ ከምትከተለው የሶሻሊዝም ርዕዮተ ዓለም የተነሳ የውጭ ባንኮች ሙሉ በሙሉ ጠፍተዋል። ይህ ሂደት በኢህአዴግ መንግስትም ቀጥሏል። የኢኮኖሚ ባለሙያና አማካሪ አቶ ዘመዴነህ ንጋቱ እንደሚገልጹት ከ1991 ዓ.ም ጀምሮ በኢትዮጵያ ባንክ ለመመስረት ኢትዮጵያዊ ዜግነት ሊኖረው እንደሚገባ በህግ ተደነገገ። ባለሙያው ከኢትዮ-ቢዝነስ ጋር በነበራቸው ቆይታ እንደገለጹት፤ መንግሥት የውጭ አገሮች ባንኮች በኢትዮጵያ የባንክ ዘርፍ ውስጥ ገብተው መሥራት እንዲችሉ የሚፈቅድ ፖሊሲ ተግባራዊ እንዲሆን ተፈቀዷል። በዚህ ስርዓት “ባንኮች መግባታቸው የጎላ ፋይዳ ይኖረዋል” ብለዋል። የውጭ አገሮች ባንኮች ወደ ኢትዮጵያ መግባት አገሪቷ በምሥራቅ አፍሪካ ትልቅ ኢኮኖሚያዊ አቅም እንዲኖራትና ተፅዕኖ ፈጣሪነቷን ለማሳደግ እንደሚያስችላል ተስፋ ያደርጋሉ። የዘርፉ ባለሙያዎች እንደሚናገሩት ከሆነ የውጭ አገር ባንኮች ወደ አገር ውስጥ ከገቡ የውጭ ምንዛሪ አቅርቦት ችግር ለመፍታት፣ በአነስተኛ ወለድ ብድር ለማግኘትና ከግማሽ ምዕተ ዓመት በላይ በተለምዶ ሲሠራበት የነበረው የባንክና የመድን አገልግሎቶች ዓለም አቀፍ ደረጃቸውን ጠብቀው እንዲሠሩ ጭምር ትልቅ ዕገዛ ሊያደርግ ይችላል።  በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክን ጨምሮ ከ20 በላይ ባንኮች ይገኛሉ። እነዚህ ባንኮች በቁጥር ደረጃ ከፍተኛ ይሁኑ እንጂ በካፒታል አቅማቸውና በአደረጃጀታቸው በዓለም ዓቀፍ መለኪያ ዝቅተኛ ስለመሆናቸው ነው የኢኮኖሚ ባለሙያው አቶ ዘመዴነህ የሚያመለክቱት። እንደርሳቸው ገለጻ፤ ከሰሃራ በታች ከደቡብ አፍሪካና ናይጄሪያ ቀጥሎ ሦስተኛው ትልቁ ኢኮኖሚ የሚባለው የኢትዮጵያ ነው። የኢትዮጵያ ባንኮች ግን በኢኮኖሚው ደረጃ ልክ ያደጉ አይደሉም። ይህም የኢኮኖሚ እድገት ግቡን በእነዚህ የግል ባንኮች ብቻ ማሳካት አይችልም። ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ውጭ በተጨማሪ እነዚህ በአገር ውስጥ የሚገኙ የግል ባንኮች ጠቅላላ ሀብታቸው ቀላል እንዳልሆነ የገለጹት ባለሙያው፤ ኢትዮጵያ እንድታድግ ከተፈለገና የውጭ ቀጥታ  ኢንቨስትመንት ለመሳብ የውጭ ባንኮች መግባት አስፈላጊ ነው። የውጭ ባንኮች ወደ አገር ውስጥ ሲገቡ ግን ቀድሞ በተሰራ ህግና ስርዓት መበጀት ይኖርበታል። በአፍሪካም እንደ ደቡብ አፍሪካ እና ናይጄሪያ ያሉ አገሮች የውጭ ባንኮችን ወደ አገራቸው በማስገባት አገራዊ ኢኮኖሚያቸውን ማነቃቃት ችለዋል። “በዘርፉ ከተሰማሩ ባንኮች ውጭ የውጭ ባንኮች ሲገቡ ከአገር ውስጥ ባንኮች ጋር በሽርክና   መንገድ ቢገቡ ተመራጭ ይሆናል” ሲሉም ነው ያስረዱት። በዚህም የገንዘብ አቅም ማሳደግና የእውቀት ሽግግር ማድረግ ለሚችሉ ባንኮች ቅድሚያ  ቢሰጣቸው ተመራጭ እንደሚሆን ነው ያመለከቱት። የኢኮኖሚ ባለሙያው አቶ ዘመዴነህ አጽነኦት ሰጥተው እንደገለጹት፤ የውጭ ባንኮች በአገር ውስጥ መግባት በፋይናንሱ ዘርፍ የሚታየውን የስራ ባህልና አስተሳሰብ በማምጣት በንግዱ ዓለም ላይ የጎላ ሚና ይኖረዋል። እስካሁን ከአፍሪካ ውጭ ያሉ ባንኮች ምንም ፍላጎት ባያሳዩም እንደ ደቡብ አፍሪካና የናይጄሪያ እና የኬንያ ባንኮች ፍላጎት አሳይተዋል። በዚህም እንደ አገር የሚመጡትን ታሳቢ በማድረግ የመተዳደሪያ ህጎችን አዘጋጅቶ መጠበቅ ይገባል። በሌላ በኩል የአገር ውስጥ ባንኮችን በማጠናከር ጠንካራ ባንክ እንዲሆኑ ለማስቻል በቁጥር ብዙ የሆኑትን ወደ ትንሽ ቁጥር ሰብሰብ ብለው የተሻለ አስተዳደራዊና ካፒታላዊ አቅም መፍጠር ይገባል። ኢኮኖሚስቱ የአፍሪካ ቻምበር ኦፍ ኮሜርስ ፕሬዝዳንት አቶ ክቡር ገና በበኩላቸው እንደሚሉት፤ የባለሙያዎችና ከዘርፉ እንዲሁም ከማህበረሰቡ የተውጣጡ ግለሰቦች ዘንድ ውይይት መደረግ ይገባዋል።  ውይይቱ እነማን ባንኮች ይመጣሉ? ምን የተሻለ ነገርስ ይዘው ይገኛሉና ምን መደረግ አለበት? የሚለውን መመለስ ይችላል። “እነዚህ ባንኮች ሲገቡ የውጭ ምንዛሬ ችግርን ከሚቀርፉት በላይ ትልልቅ አገራዊ የልማት ድርጅቶች ብድሮችን በማበደር ሀብት ማሰባሰብና ንግድ ባንክን ጨምሮ ሌሎች የአገር ውስጥ ባንኮችን ያቀጭጫል” ሲሉም ይሞግታሉ። ለዚህም የውጪ ባንኮች ይግቡ ሲባል ከብሄራዊ ባንክ በተጨማሪ ሌሎች ገለልተኛ የፋይናንስ ዘርፍ ተቆጣጣሪ ኤጀንሲዎች መቋቋም ግድ ሊሆን እንደሚችል የተናገሩት ደግሞ የኢኮኖሚ ባለሙያው አቶ አሰግድ ገብረመድን ናቸው። በዓለም ዓቀፍ የፋይናንስ ደረጃ የሰለጠነ በዘርፉ ያላቸውን ልምድ ሊያሳድጉ እንደሚገባም ነው የጠቆሙት። “ፋይናንስ ዘርፉን የሚደግፍ  እና በርካታ ማሠልጠኛ ተቋማት  አለመኖራቸው የፈጠረው ክፍተት ቀላል ባለመሆኑ በዚህ ላይ ብዙ መስራት ይጠይቃል” ብለዋል፡፡ በኢትዮጵያ በቻርተር ባንክ ደረጃ የበቃ የፋይናንስ ዘርፍ ባለሙያ ውስን በመሆኑ ችግር ሊሆን እንደሚችል አስረድተዋል፡፡ አሁን ባለው ደረጃ የኢትዮጵያ ባንኮች ከዓለም የግብይት ቋንቋ ሥርዓት ጋር ራሳቸውን፣ ሠራተኞቻቸውን እያበቁ አይደለም። ስለሆነም “የውጭ ባንኮች ሲገቡ ሊፈተኑበት ይችለሉ” ብለው እንደሚያምኑ ነው አቶ አሰግድ የሚገልጹት፡፡ ይህ ብቻ ሳይሆን “የሥራ መሪዎችንም ሊመለከት ይችላል” የሚል ሥጋትም አላቸው፡፡ ይህም ቢሆን ግን አሁን ባለው አቅም በውህደትና በጥምረት የአገሪቷን ባንኮች ብቁ ሊያደርጉ የሚችሉ ዕድሎች ስላሉ በዚህ መጠቀሙ ተመራጭ እንደሚሆን መክረዋል። ባለሙያዎቹ እንደሚያመለክቱት፤ የአገር ውስጥ ባንኮች በብዛት ያገለግሉ የነበረው ከፍተኛ የንግድ ተቋማትንና ግለሰቦችን ነው። መካከለኛ እና ዝቅተኛ ገቢ ያላቸውን የማህበረሰብ ክፍሎች ታሳቢ ያደረገ አገልግሎት ለመስጠት የውጭ ባንክችን የማስገባት ውሳኔ ተጨማሪ ተወዳዳሪ ስለሚሆኑባቸው ይህንን መካከለኛ እና ዝቅተኛ ኢኮኖሚ ያለውን ማህበረሰብ ዋነኛ ደንበኞቻቸው አድርገው ሊመጡ ቢችሉ መልካም ስለመሆኑ ያስረዳሉ። በኢትዮጵያ “የባንክና ፋይናንስ ተቋማት አለም አቀፍ ተወዳዳሪ ሆነው ለመቀጠል አዲስ አሰራር መከተል ይገባቸዋል” ያሉት ደግም በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ንግድ ስራ ኮሌጅ የአካውንቲንግና ፋይናንስ ትምህርት ክፍል ሃላፊ ዶክተር ዳኪቶ አለሙ ናቸው። ዶክተር ዳኪቶ አለሙ ከኢዜአ ጋር በነበራቸው ቆይታ እንደገለጹት፤ ግሎባላይዜሽን በተስፋፋበት ሁኔታ የፋይናንስ ስርዓቱን በር ዘግቶ በመቀመጥ ዓለም አቀፍ ተወዳዳሪ መሆን አይቻልም። ኢትዮጵያ የባንክ ዘርፉን ለውጭ ባንኮች ክፍት ለማድረግ ማቀዷ ተገቢነት አለው። በአገር ውስጥ ባንኮች ብቻ ግዙፍ ምጣኔ ሃብት መገንባት እንደማይቻል ደቡብ አፍሪካን ጨምሮ ሌሎች አገሮች ለውጭ ባንኮች በራቸውን ክፍት ያደረጉ የአፍሪካ አገሮች በኢንቨስትመንት ፍሰትና ሌሎች ዘርፎች ተጠቃሚ ስልመሆናቸውም ያስርዳሉ። የውጭ ባንኮች ወደ ኢትዮጵያ ሲመጡ ከካፒታል ገበያ፣ የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንት እና የውጭ ምንዛሪ ከማስገኘቱም በላይ ባንኮች ይዘውት የሚመጡትን ዘመናዊ ቴክኖሎጂ የአገር ውስጥ ባንኮችም ማግኘት ከቻሉ ተወዳዳሪ ከመሆን ባለፈ የተሻለ እድገት የማስመዝገብ እድላቸው ሰፊ ስለመሆኑ አያጠራጥርም። ኢትዮጵያ በቀጣይ ለምትገነባው ግዙፍ ኢኮኖሚ የባንክ ዘርፉን ማጠናከር ወሳኝ ነው። ይህ ለውጭ አገሮች ክፍት ለማድረግ የተፈቀደው ፖሊሲ በቂ የዝግጅት ጊዜ መስጠት፣ ከሚመለከታቸው አካላት ጋር መምከር፣ የውጪዎቹ የሚገቡበት መንገድ በህግ ማዕቀፍ ውስጥ የሚካተትበት መመሪያ ማውጣት ትኩረት የሚሻው ጉዳይ ነው።
መስቀል ደመራ - የመስከረም ደማቅ መልክ ማሳያ
Sep 26, 2022 510
(አየለ ያረጋል) መስከረም ሁለንተናዊ ውበቱ ድንቅ ነው፤ ትዕምርቱም ጉልህ ነው፤ የወራት ቁንጮው መስከረም ደማቅ መልኮች መካከል አንዱ ደመራ፤ በዓለ መስቀል ነው። ከደመራው ዓመድ ልጆች ግንባራቸው ላይ የመስቀል ምልክት በማድረግ የዛሬ ዓመት አድርሰኝ ስለት ይሳላሉ። መስቀል የወል ክብረ በዓል ነው፤ የጋርዮሽ አከባብር። በዚህ ዕለት የግድ በዓሉን በጋራ ማክበር ስለሚያስፈልግ የተጣላ ጎረቤት ሁሉ ይታረቃል። በኢትዮጵያ ዘመን ቆጠራ ቀለበት ውስጥ ወርኅ መስከረም ተናፋቂ ነው። ሊቃውንት መስከረምን ሲፈትቱት መስ- 'ዐለፈ፤ ከረመ' ይሉትና 'ክረምቱን ማስከረሚያ፤ የጥቢ መባቻ" ወርኅ ሲሉ ያመሰጥሩታል። ደራሲ ካህሳይ ገብረ እግዚአብሔር “ቀዳማይ፣ ርዕሰ ክራሞት፣ መቅድመ አውርኅ፣ ርዕሰ ዐውደ ዓመት፣ የክረምት ጫፍ መካተቻ፣ የመፀው መባቻ” ይሉታል ወርኃ መስከረምን። እናም ዘመነ ማዕዶቷን፤ ወርኅ ተውሳኳን ‘ጳጉሜን’ ተሻግሮ መስከረምን መሳም ይጓ'ጓ'ል። የመስከረም ጥባት በአያሌው ይሻታል። መስከረም የወራት ሁሉ ቁንጮ ይመስላል። መስከረም ዘመን ያስረጃል፤ አዲስ ሕይወትና ተስፋ ደግሞ ይደግሳል። የባህር ሐሳብ ሊቃውንት መስከረም 1 ቀን ዓለም የተፈጠረበት፤ ኖኅ ከጥፋት ውኃ በኋላ ውሃው መጉደሉን ለማረጋገጥ ወደ ምድር የላካት እርግብ ቅጠል ይዛ የተመለሰችበት፣ እስራኤላዊያን ከግብጽ ባርነት ሲወጡ ቀይ ባሕርን የተሻገሩበት የብስራት ዕለት እንደሆነ ያነሳሉ። በእነዚህና ሌሎች ኃይማኖታዊ ትውፊቶች ከጥንት ጀምሮ ነው መስከረም ለዘመን መለወጫነት የተመረጠው' ይላሉ። ዕለቱም ‘ርዕሰ ዓውደ ዓመት’ ይሉታል። መስከረም ለመልክዓ ምድሩ፣ ለሰውና ለእንስሳት ሁሉ ‘ፍስኃ ወተድላ’ በማለት የደስታና የተድላ ወር ነው። በመስከረም ምድር ትረጋለች፣ በአበቦች ታጌጣለች፣ በእንቁጣጣሽ ትፈካለች። ውኆች ይጠራሉ። በሰማዩ ላይ ሰማያዊ ብርሃን ይወጣል፤ የጥቁር ደመና ጋቢ ይገፈፋል፤ ክዋክብት በሰማይ ብረት ምጣድ ላይ መፈንጨት ይጀምራሉ። ዕጽዋትና አዝዕርት እንቡጦች ይፈነዳሉ። የመብረቅ ነጎድጓድ ተወግዶ የሰላምና የሲሳይ ዝናብ ይዘንባል። እንስሳት የጠራ ውሃ እየጠጡ፣ ለምለም ሳር እየነቸረፉ ይቦርቃሉ። እርሻ የከረሙ በሬዎች፣ ጭነት የከረሙ አህዮች መስከረም አንጻራዊ የእፎይታ ወርኃቸው ነው። ነጎድጓድ በአዕዋፋት ዝማሬ ይተካል። ንቦች አበባ ይቀስማሉ፤ ቀፏቸውን ያደራሉ። ቢራቢሮ ሳትቀር ‘በመስከረም ብራ ከኔ በላይ ላሳር’ ብላ ትከንፋለች። ለሰው ልጆች የመስከረም ደጅ ሲከፈት ግብዣው የትየለሌ ነው። ምድር ብቻ አይደለችም በ’እንቁጣጣሽ’ የምትዋበው። መስከረም ለሰው ልጆችም በተለይም ለወጣቶች የፍቅር፣ የእሸትና የአበባ ወር ነው። የሰላም፣ የንጹህ አየር፣ የጤና ድባብ ያረብብበታል። የጋመ በቆሎ እሸት ጥብስ፤ ቅቤ ልውስ፤ ቅቤ በረካ፤ መስቀል፣ ደመራ ይናፈቃል። የተጥፋፋ ይገናኛል። ‘ሰኔ መጣና ነጣጠለን’ ብለው ወርኃ ሰኔን የረገሙ ተማሪዎች ተናፋቂያቸውን ያገኛሉና ‘መስከረም ለምለም’ ብለው ያሞካሹታል። የገበሬው የሰብል ቡቃያ ያብባል፣ እሸት ያሽታል። ጉዝጓዝ ሣር፤ ትኩስ ቡና ይሸታል። 'መስከረም ሲጠባ ወደ አገሬ ልግባ …’ እንዲሉ የተሰደዱት በአዲስ ዓመት መባቻ የአገራቸውን አፈር ያማትራሉ። ’ኢዮሃ አበባዬ፤ መስከረም ጠባዬ’ የሚሉ ሕጻናት ተስፋና ምኞታቸውን በወረቀት ያቀልማሉ፤ የአበባ ስዕላት ይዘው በየደጃፉ ይሯሯጣሉ፣ የ’ዕደጉ’ ምርቃት ያገኛሉ፤ በደስታ ይንቦጫረቃሉ። በዚህ ድባብ ነው እንግዲ መስከረምን የግዑዛንም የሕይወታውያንም የነፃነት፣ የተስፋና የፍቅር ወርኅ ተደርጎ የሚናፈቀው። በጥቅሉ የባለ13 ወር ፀጋዋ ኢትዮጵያ መስከረም ሁለንተናዊ ውበቱ ድንቅ ነው። ትዕምርቱም ጉልህ ነው። ለብዙ ሺህ ዘመናት ባለታሪኳ ኢትዮጵያ በስልጣኔ ወደኋላ እየተሳበች ወደ ድህነት ከርመት ከገባች ክፍለ ዘመናት ተቆጥሯል። ተፈጥራዊ አዱኛ ሳይርቃት በእርስ በርስ ጦርነት፣ በጠላት ፍላጻዎች ብዛት፣ በድንቁርና... የተነሳ ሰንኮፎቿ አልተነቀሉላትም። ዛሬም በብዙ ምስቅልቅሎሽ ውስጥ በመሆኗ ይህን ወርኅ መስከረም በሙሉ ሰላም ማክበር አልቻለችም። ደመራ እና መስቀል የወራት ቁንጮው መስከረም ደማቅ መልኮች መካከል አንዱ ደመራ፤ በዓለ መስቀል ነው። የዕንቁጣጣሽ ተከታይ ብሔራዊ በዓል ነው -መስቀል። መስቀልና ኢትዮጵያ ታሪካዊ ትስስራቸው ጥብቅ ነው። መስቀል ከመንፈሳዊ አንድምታው ባሻገር ባህላዊ ትውፊቱ በቀላሉ አይገለጽም። እንደ ኃይማኖተ አበው ሀተታ መስቀል ኢየሱስ ክርስቶስ ዓለምን ለማዳን፣ ለፍጡር የሰው ልጆች ያለውን ጥልቅ ፍቅር የገለጸበት ዓርማ ነው። በዚህም መስቀልን አማኝ ምዕመናንና ካህናት የድህነትና የእምነት ምልክታቸው፤ የርኩስ መንፈስ ማባረሪያ መሳሪያቸው አድርገው ብቻ አይደለም የሚመለከቱት። ነገረ መስቀሉ እምነቱ፣ ባህሉ፣ ትውፊቱ ብዙ ነው። በርካታ ኢትዮጵያዊያን መስቀል ወራሪዎችን ድል የነሱበት፣ የጠላት ሴራ ያከሸፉበት፣ ጨለማን በብርሃን የለወጡበት የታሪካቸውና ባሕላቸው የተጋድሎ ምልክት አድርገው ይወስዱታል። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን መስከረም 10 ቀን ‘ተቀጸል ጽጌ’ በሚል የክርስቶት መስቀል ግማድ (ቀኝ እጁ ያረፈበት ክፋይ) ከኢየሩሳሌም ተነስቶ ኢትዮጵያ የገባበትን ቀን ታከብረዋለች፤ መስከረም 17 ቀን ደግሞ መስቀሉ የተገኘበትን። መስከረም 17 ቀን የሚከበረው በዓለ መስቀል ከኃይማኖታዊ አስተምህሮው ባለፈ ባህላዊ ትውፊትነቱ የጎላ በመሆኑ በአብዛኛው ኢትዮጵያዊያን ዘንድ ይናፈቃል። የመስቀል ክብረ በዓል መለያው ደመራው ነው። የደመራ አደማመርና ማብራት ስነ ስርዓት በሁሉም የኢትዮጰያ አካባቢዎች ተመሳሳይ እንዳልሆነ ደራሲ ካህሳይ ገብረ እግዚአብሄር ይተርካሉ። በትግራይ፣ በጎንደር፣ በወሎ፣ በዋግኸምራ፣ በአዊና በከፊል ጎጃም ደመራ ማታ ላይ ተደምሮ ንጋት ላይ ይለኮሳል። በከፊል ጎጃም፣ በሸዋ፣ በአዲስ አበባ፣ በጉራጌ፣ በጋሞ፣ በወላይታና ሌሎች የደቡብ ኢትዮጵያ አካባቢዎች ደግሞ እንደየ አካባቢው ተለምዶ መስከረም 16 ከዕኩለ ቀን ጀምሮ እስከ አመሻሽ ድረስ ደመራው ይለኮሳል። መስቀል እንደየአካባቢውና ባህሉ የሚናፈቅበት ዕልፍ ገጽታዎች አሉት። ለምሳሌ በእኔ ገጠራማ ትውልድ ቀዬ በወፍ በረር ስገልጸው፤ በቅድመ ደመራ ሰሞን ተራራ ለተራራ፣ ወንዝ ለወንዝ፣ ቋጥኝ ለቋጥኝ በልጅነት ወኔና ስስት እንኳትናለን፤ የደመራ ግንድ፣ አደይ አበባ፣ የደቦት ደረቅ እንጨት ለመልቀም። መስከረም 16 አመሻሽ ከብቶች በጊዜ ከተሰበሰቡ፣ ወደ ግርግም ከገቡ፣ የመስከረም 16 መዓልት ለፅልመት ሲረታ የመንደሩ ወጣቶች ወደ ተለመደችዋ ‘አፋፍ’ እንሰባሰባለን-አፋፏ ለደመራ ትመረጣለችና። ከአጎራባች መንደሮች የተሻለ ደመራ ለመደመር እንጥራለን። እስከ ምሽቱ 2 ሰዓት በጨለማ ደመራችንን ደምረን፣ የደመርነውን ደመራ እንቧለሌ ዞረን፣ ባርከንና መርቀን፣ ጨፍረን ወደየ ቤታችን እንበታተናለን፤ ከሰዓታት በኋላ ለመገናኘት ደግሞ እንነፋፈቃለን። የመስከረም 16 አዳር እንቅልፍ ይነሳል። በሌሊት ተነስቶ፣ ችቦ አብርቶ፣ ‘እዮሃ ደመራ’ እያሉ ወደ ደመራው ስፍራ ለመሄድ፣ ደርሶም ደመራውን ከሌሎች አጎራባች የመንደር ደመራዎች ቀድሞ ለመለኮስ ጉጉቱ የትየሌሌ ነው። አጠባብ ላይ ከቤት ያለ ጉብል ሁሉ (ልጃገረዶችና ወንዶች) ወደ ደመራ ያመራሉ። ከምድጃ አልያም ከክብሪት እሳት ጭሮ ደቦቱን (ችቦውን) ይለኩሳል። ደቦቱ በእሳት ከተያያዘ በኋላ ወላጆቹን፣ ከብቶቹን፣ የጓሮ አትክልቱን፣ በደጃፍ ያሉ ሕይወታዊያንን በሙሉ “እንጎረጎባህ፤ እንጎረጎባችሁ” ይላል። ተጠያቂውም “ዓመት ዓመቱን ያድርስህ” ማለት ይጠበቅበታል። ለብሽሽቅ ከሆነ ደግሞ “ወስፋት ይላጥህ'” ማለቱ አይቀርም ይሄኔ በተቀጣጠለ ችቦ አጸፋውን የመስጠት ልምድ አለ። ከቤት ተነስተን ደመራው ከተደመረበት አፋፍ እስከምንደርስ በአንድ እጃችን መጠባበቂያ ደቦት፣ በሌላው ያቀጣጠልነውን ችቦ ይዘን የደመራ ግጥሞችን እየደረደርን እንቀጥላለን። የመስከረም እኩሌታ ውብ ማሳ ከየቤቱ ከሚወጡ የችቦ እሳት ነበልባል ብርሃን ይታጀባል። ከሚዘወተሩ ስንኞች መካከልም፡- እዮሃ አበባዬ መስከረም ጠባዬ… እዮሃ አረሬ አረሬ መስቀል ጠባ ዛሬ በሸዋ በትግሬ… ይጠቀሳሉ። ከደመራው ስፍራ ስንደርስ የ’እንጎረጎባህ! እንጎረጎባሽ! እንጎረጎባችሁ’ ድምጾች ይበረታሉ። ሁሉም ልጆች እስኪሰባሰቡ መልካምም ሆነ እኩይ የአጸፋ መልሶች እየተመለሱ ጥቂት ይቆያል። ደመራውን ሶስት ጊዜ ‘እዮሃ አበባዬ፣ መሰከረም ጠባዬ” እና ሌሎች የራስን ደመራ የሚያሞካሹ፣ የሌሎቹን የሚነቅፉ፣ ዘመኑ የጥጋብ ዘመን እንዲሆንና እንዲባረክ የሚመኙ ስንኞች እየተገጠሙ እንቧለሌ እንዞረዋለን። በስፍራው በዕደሜ ታላቅ የሆነ ሰው ለችቦ ማስገቢያ ክፍት በተተወው የደመራው ገጽ በኩል የተለኮሰ ደቦቱን ያስገባል። ሌላው ሁሉ እሱን ተከትሉ ወደ ደመራው ደቦቱን ይጨምራል። ደመራው መቀጣጠል ይጀምራል፣ ጭሱም ይጨሳል፣ የእሳቱ ነበልባል ከመስከረም የንጋት ውርጭና ብርድ ይገላግላል። ደመራውን ዙሪያውን ተኮልኩለን ወሬ፣ ሀሜት፣ መበሻሸቅ፣ ባለፉት ክረምት ወራት ስለነበሩ የተሳታፊዎች ገጠመኞች በአያሌው እንሰልቃለን። የተጣላም ሳይቀር ታርቆ ያወራል፣ በዛ መበሻሸቅም አልፎ አልፎ የሚጣላ ቡጢ የሚሰናዘርም አይጠፋም። በዚህ መልክ የደመራው አምድ (ምሰሶ) እስክትወድቅ፣ ሌሊቱ የአህያ ሆድ እስኪመስል እናነጋለን። ምሰሶው ወደዬት እንደሚወደቅ ለማየት እንጓጓለን። ወደ ምሥራቅ ከወደቀ የጥጋብ ዓመት፤ ወደ ምዕራብ ከሆነ ግን የችጋር ዓመት ተደርጎ ይገመታል። ምሰሶው ከወደቀ በኋላ ሌላ ትዕይንት ይከተላል። እንጨት ካለቀ በአካባቢው ከሚገኝ የግለሰብም ሆነ የወል ንብረት እንጨት በመስረቅ ከደመራው ላይ ይጨመራል። በቀያችን የመስቀል አንዱ ባህሉ የቦቆሎ እሸት ናፍቆት ነው። ቦቆሎ ቢያሽትም ባያሽትም፣ ከማሳው ተዘንጥፎ በይፋ በሰፈሩ የሚቀመሰው የመስቀል ዕለት ነው። እናም በሌሊት ተቧድነን በሚያመች ቦታና ማሳ በመግባት ቦቆሎ የመስረቅ ልማድ አለ። ባለቦቆሎውም ከነገ በኋላ ቢሰማም ዓመታዊ ደንብ ስለሆነ ቦቆሎ ማሳዬ ተጎዳብኝ ብሎ አይቆጣም። በደመራው ፍም ጠብሰን እሸቱን እንበላለን። ከደመራው ዓመድ በግንባራችን ላይ የመስቀል ምልክት እናደርጋለን። የዛሬ ዓመት አድርሰኝ ስለት እንሳላለን። አሁን ሰማዩ የአህያ ሆድ መስሏል። ቀጣዩ ተግባራችን በደቦ ወደ መንደር መዞር ነው። ቀሪ ችቧችንን አቀጣጥለን እንደ ዕድር በአንድ ደመራ አባል በሆኑ ቤቶች ሁሉ እየዞርን ‘እንጎረጎባችሁ’ እንላለን። እንደ ከተማ ልጅ ሳንቲም አይደለም የሚሰጠው። ለዚያ ብለን ባዘጋጀናት ሳህን፣ ጣሳ ወይም ሌላ መያዣ ዱቄት እንለምናለን። የበሬና የላም ስም እየጠራን፤ እንገጥማለን። ሁሉን ቤተሰብ ካዳረስን በኋላ የሰበሰብነውን ዱቄት ‘ዓመት ዓመቱን ያድርሳችሁ’ ከሚል ምርቃት ጋር ተሸክመን ወደ ደመራው ስፍራ እንመለሳለን። ከዛው የደመራው ጉባኤ ወስኖ ለተመረጠች ሴት ዱቄቱ ይሰጣል። አነባበሮ እንድትጋግር በወጣቶች ዘንድ ቀጭን እመቤት (ባለሙያነቷ የተመሰከረላት) ይሰጣል። የማገዶ እንጨትም ተለቅሞ ይሰጣታል። ተመራጯ ሴት ባለትዳር ብትሆንም ባትሆንም ዳቦ ጋግራ ለአመሻሽ ለማድረስ አደራዋን ትረከባለች። የመስቀል ዕለት በጎች ታርደው፣ ጠላ ቀርቦ፣ ሰፈርተኛው ተሰባስቦ ሲጫውት ይውላል። መስቀል የወል ክብረ በዓል ነው፤ የጋርዮሽ አከባብር። በተለይም ከሰዓት ለአንዳንድ ስራ ራቅ ካለ ቦታ የሄደ ሁሉ ይሰባሰባል። አመሻሽ ላይም እንደደመራው ምሽት ዕለት ሰው ይሰባሰባል። በዚህ ዕለት የግድ በጋራ በዓሉን ማክበር ስለሚያስፈልግ የተጣላ ጎረቤት ሁሉ ይታረቃል፤ ያለፈው የክረምት ጨለማ ጊዜያት ክፉ ደግ ጉዳዮች ይወራሉ። ልጆች ይቦርቃሉ። የጠዋት አደራ ተቀባይ ሴት የጋገረችውን አነባብሮ (መክፈልትም ይባላል) ታቀርባለች። እነዚህ ከመስቀል ጥቂት የአንድ ቀዬ ገጽታዎች መካከል ናቸው። እናም መስቀል ከእንቁጣጣሽ በበለጠ መልኩ በኛ መንደር ይናፈቃል። ሁሉም እንደየ አካባው ትውፊትና ወጉ ይህን ዓመታዊ ሁነት ይናፍቃል…. መስቀል በአንዳንድ የኢትዮጵያ አካባቢዎች ርዕሰ ዓውደ ዓመት ይመስላል። በደቡብ ኢትዮጵያ መስቀል ከኅይማኖታዊ ይዘቱ ባህላዊ ጎኑ ይጎላል። ጉራጌዎች፣ ጋሞዎችና ሌሎችም መስቀልን ከሁሉም በዓላት የበለጠ ይናፍቁታል። የተራራቁ ቤተሰቦች የሚገናኙበት የፍቅር፣ የደስታና የእርቅ በዓል ነው-መስቀል። በጋሞ ብሔረሰብ ባሕል በዋዜማው ሰው ቢሞት አንኳን በሌሊት ተወስዶ ይቀበራል እንጂ ለቅሶ እንደማይለቀስ ይነገራል፤ ለሰው ብቻ ሳይሆን ለእንስሳቱም ልዩ መኖ እንደሚቀርብላቸው ይነገራል። ለጥምቀት ያልሆነ ቀሚስ ይበጣጠስ እንደሚባለው በጋሞዎች ደግሞ ‘ለመስቀል ያልሆነ ዱንጉዛ ይበጣጠስ’ በሚመሰል መልኩ የባህል ልብስ አለባበስ እንደሚዘወተር መምህር ካህሳይ (በህብረ ብዕር ድርሰታቸው) ጽፈዋል። መስቀል በጉራጌዎች ዘንድ አውራው በዓል ነው። ለቀጣዩ መስቀል ዝግጅት የሚጀመረው የአሁኑ ባለፈ ማግስት ነው። ሁሉም የየራሱን ዝግጅት ያደርጋል አባወራ ሰንጋ ለመግዛት፣ እማወራ ማጣፈጫውን ለማዘጋጀት፣ ወጣቶች ደመራና ደቦት ለማዘጋጀት፣ ልጆች ምርቃት ለመቀበል የየራሳቸውን ዝግጅት ያደርጋሉ። መስቀል ቤተሰብ ወዳጅ ዘመድ የሚጠያየቅበት፣ ለትዳር የደረሱ ሚስት የሚያጩበትና የሚመርጡበት ጥላቻና ቂም በፍቅርና በይቅርታ የሚታደስበት ነው። ይህም በመሆኑ በጉራጌዎች ዘንድ መስቀል ትልቅ ቦታ የሚቸረው ዓውራ ብሔራዊ በዓል ነው። ደመራ ዛሬ አመሻሽ ጀምሮ ይከበራል። ደመራ ‘ደመረ፣ ተሰባሰበ’ ከሚለው ስርዎ ቃል መጣ እንዲሉ ሊቃውንት በኃይማኖት አባቶች ይገልጻሉ። ደመራ በከተሞች ደማቅ ነው። በዓለ መስቀል ግን በአብዛኛው የጋርዮሽ ሳይሆን የተናጠል አከባብር ይስተዋልበታል። በዓለም የማይዳሰስ ወካይ ቅርስነት የተመዘገበው መስቀል በአዲስ አበባ የደመራ በዓል በብሔራዊ ደረጃ በ’መስቀል አደባባይ’ ይከበራል። የመንግስትና ኃይማኖት ተቋማት መሪዎች፤ የውጭ አገር ጎብኝዎች ይደመሙበታል። ጎረቤታሞች፣ የሩቅ የቅርብ ዘመዳሞች ተደምረው የጋራ ችቦ የሚለኩሱበት ዕለት ነው። ደመራና መስቀል የአንድነት፣ የፍቅር፣ የይቅርታ፣ አብሮነት፣ የምስጋና፣ የተስፋ… እሴቶች የሚገለጹበት ባህላዊና ኃይማኖታዊ ከብረ በዓል ነው። አገሬው ያላባሩ ፖለቲካዊ ቁርሾዎች እና ያላባሩ ግጭቶች እንዲረግቡ፣ ቂምና ጥላቻ እንዲወገድ፣ ጆሮ ቸር ወሬ እንዲሰማ፣ የአንድነት ዘመን እንዲሆን ያለውን ብሩሕ ተስፋ በየዓመቱ ይመኛል፤ ዘንድሮም። በኅይማኖታዊ አንድምታው አዳም ዕፀ በለስ በልቶ ሞትን አስከተለ። እየሱስ ክርስቶስ ደግሞ ስለሰው ልጆች መስቀል ተሸክሞ ሞትን ገደለ። መስቀሉ የብሉይ ኪዳን ሙታን እና የአዲስ ኪዳን ሕያዋንን በፍስሃ ተነስተውበታል። ከቀራኒዮ ተራራ ጫፍ ላይ ክርስቶስን የሰቀሉበትን ሰባት ክንድ ቁመት ያለው መስቀል፤ ከስቅለት በኋላ አልባሌ ቦታ ላይ አርቀው ቆፍረው ቀብረውታል። ዳሩ ሰው ዕውነትን ምን ያህል በጥልቀት ምሶ ቢቀብረው፤ አንድ ቀን መውጣቱ አይቀርምና በደመራው ተገለጠ። ኢትዮጵያም የገዛ ልጆቿ መውጋት ከጀመሯት ውለው አድርዋል። እናታቸውን መግረፍ ከጀመሩ ባጅተዋል። 'ያጠባ ጡቷን፣ ያጎረ እጇን' መንከስ ከጀመሩ ከራርመዋል። ሐቁን ሸሽገው ከል ካለበሷት ዓመታት ተቆጥረዋል። ግን የኢትዮጵያ ዕውነቶች እንደተዳፈኑ አይቀሩም፤ ይገለጣሉ። እንደ ንግስት ኢሌኒ በፍቅር የተቃጠሉ ልጆቿ ደመራዋን ለኩሰው ሐቋን ተምሶ ከተቀበረበት ቁልቁለት ማውጣታቸው አይቀሬ ነው።
የአዲስ ተስፋ፣የፍቅርና የአብሮነት መገለጫ በዓል- "ጊፋታ"
Sep 23, 2022 398
በፍሬዘር ጌታቸው (ከወላይታ ሶዶ) የበርካታ የማይዳሰሱ ቅርሶች ባለቤት ነው የወላይታ ብሔር። የብሔሩ የዘመን መለወጫ በዓል ''ጊፋታ'' በየዓመቱ በድምቀት ከሚከበሩ በዓላት መካከል አንዱ ነው፡፡ ጊፋታ የአዲስ ተስፋ ፍንጣቂ ተምሳሌት፣ የፍቅርና የአብሮነት መገለጫ እንዲሁም ወደ አዲስ ዓመት በአዲስ መንፈስ መሸጋገርን የሚያበስር ታላቅ በዓል ነው። የታሪክ ድርሳናት እንደሚያስረዱት ጊፋታ የወላይታ ሕዝብ በኦሞ ወንዝ ተፋሰስ ቋሚ ኑሮ ከጀመረበት ጊዜ ጀምሮ ሲከበር የቆዬ ከማንኛውም እምነትም ሆነ የአምልኮ ሥርዓት ጋር ግኑኝነት የሌለው የዘመን መለወጫ ክብረ በዓል ነው፡፡ ለበዓሉ ታሪካዊ አመጣጥ ሁለት ዋና ዋና መላምቶች ይነገራሉ። የመጀመሪያው በወላይታ መንግሥት ተመስርቶ ግዛቱን ተቆጣጥሮ መኖር ከጀመረበት ጊዜ ጀምሮ  በንጉስ “ካዎ ቢቶ” ዘመነ መንግስት ሲከበር እንደነበር የሚያስረዳ ሲሆን ሁለተኛው መላምት ደግሞ “በሞቼና ቦራጎ” ዋሻ እየተደረገ ካለው የአርኪዮሎጂ ጥናት ውጤት ጋር የሚያያዝ መሆኑ ይነገራል። ጊፋታ በወላይታ ብሔር ትልቅ ቦታ የሚሰጠው ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲተላለፍ የመጣ የብሔሩ የማንነት መገለጫ ነው። የአሮጌው ዓመት ማብቅያና የአዲሱ ዓመት መጀመሪያ የመሸጋገሪያ በዓል ነው ጊፋታ። ጊፋታ ታላቅ፣ መጀመሪያ፣ መሻገር እንደ ማለት ነው። በወላይታ ብሔር የዘመን አቆጣጠር ጊፋታ የዓመቱ የመጀመሪያ ወር ስያሜ ነው፡፡ የወላይታ ብሔር የጊፋታን በዓል ማክበር ከጀመረበት ጊዜ አንስቶ ዓመቱን ሙሉ በስራ ካሳለፈ በኋላ በተለይም በዓመቱ መገባደጃ ያለውን ከባዱን የክረምት ጎርፍ፣ጉምና ጭጋግ በማለፍ ከክረምት፣ ከጨለማ ወደ ብርሃን ወደ አዲሱ ዓመት በሰላም ላሸጋገረው አምላኩ ምስጋና የሚያቀርብበት ነው። እያንዳንዱ የማህበረሰብ አባል  በጊፋታ በዓል ዝግጅት የየራሱ  የሥራ ድርሻ አለው። ሁሉም የቤተሰብ አባላት ሥራዎችን በዕድሜና በጾታ ተከፋፍሎ ይከውናል። የበዓሉ የቅድመ ዝግጅት ሥራም በማህበር ወይም በደቦ ሆኖ አንዱ ሌላውን በማገዝም ይሰራል። በዓሉ ከሌሎች በዓላት በተለየ መልኩ የረጅም ጊዜ ቅድመ ዝግጅት ይደረግለታል፡፡ የወላይታ ሶዶ ዩኒቨርሲቲ የታሪክና ቅርስ ትምህርት ክፍል መምህርና ተመራማሪ ዶክተር አበሻ ሽርኮ  የወላይታ ብሔር የዘመን መለወጫ በዓል የሆነው ጊፋታ  ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ፋይዳው የጎላ ነው ይላሉ። በጊፋታ ዕለት ወንዶች በሬ ከታረደ በኋላ በታረደው በሬ ቆዳ ላይ ተቀማጭ ገንዘብ ማሰባሰብ ይጀምራሉ፡፡ ዓመቱ ሲጠናቀቅ በተሰበሰበው ገንዘብ በሬ ከገዙ በኋላ የሚተርፈውን ገንዘብ ለቤት ውስጥ ወጪ ይጠቀማሉ፤ ለምግብነት የሚውሉ የምግብ ዓይነቶችን በዘር ወቅት መዝራት መሰብሰብና ለጊፋታ ወቅት ለይቶ ማስቀመጥ፤ ለማገዶ የሚሆኑ እንጨቶችን መሰብሰብ፣ በጊፋታ ወቅት ለከብቶች የሚሆን የሳር መኖ ማዘጋጀት፣ በዓሉ ሲቃረብ ለልጆች አዳዲስ ልብሶችን መግዛት፤ ለቅመማ ቅመም መግዣ የሚሆን ገንዘብ ለእናቶች መስጠት የአባዎራዎች ተግባር ነው። የአካባቢ እድሳት ሥራም በአባወራዎችና በወንድ ልጆቻቸው የሚከናወን ተግባር ነው። አዲስ ዓመት የመታደስ ምልክት ነውና የመኖሪያ ቤቶች የሳር በአዲስ ይቀየራሉ፣ አዳዲስ የቤት ውስጥ መገልገያ እቃዎች ይገዛሉ በመኖሪያ ቤት ዙሪያና በአካባቢው የጽዳት ሥራዎች ይከናወናሉ። የደለቡ በሬዎችን እና ሌሎች ለበዓሉ ድምቀት የሚያስፈልጉ ግብዓቶች የሚሸጡበት፣የዕደ-ጥበብ ባለሙያዎች ስራቸውን ለገበያ የሚያቀርቡበት በዓል ነው ጊፋታ። በበዓሉ የእርድ እለት ለበዓሉ ቀደም ተብሎ በአባወራዎች የሚጀመር የቁጠባ ባህል የዜጎችን የኢኮኖሚ አቅም የሚያጠናክር መሆኑን የገለጹት ዶክተር አበሻ፤ የቁጠባ ሥርዓቱ የ ጊፋታ በዓል ከተጠናቀቀ በኋላ በየሳምንቱ እስከ ምቀጥለው ዓመት የጊፋታ ገበያ ድረስ የሚቀጥል መሆኑን ያሰረዳሉ። እናቶችም ከምግብ ቅቤ ጀምሮ በርካታ ግብዓቶችን ከጎረቤቶቻቸው ጋር በእቁብ በመቆጠብ በዓሉ ሲደርስ ለገበያ ያቀርባሉ።በሽያጭ የሚያገኙት ገቢም ኢኮኖሚያዊ አቅማቸውን ከፍ እያደረገ መሆኑን ያስረዳሉ። እንደ ወንዶቹ ሁሉ   እናቶች ከበዓሉ በኋላ ለቀጣይ ዓመት በየሳምንቱ ቁጠባው በመቀጠል  ከሰኔ ወር ጀምሮ ለቆጮ፣ ለሙቹዋ፣ ለባጪራና መሠል ባህላዊ ምግቦች የሚውል እንሰትን በህብረት በመፋቅ እንደሚያዘጋጁ አመልክተው ይሄም  የህብረት ስራን ከማጎልበት አንጻር ያለው ፋይዳ የላቀ መሆኑን አስረድተዋል። ያለፈውን ዓመት የመንግስትና ስራ አፈፃፀም በህዝብ ዘንድ መገምገም ሌላው በጊፋታ በዓል የሚከናወን ተግባር ነው። ይሄም በሥራ እንቅስቃሴዎች ህዝቡ ያስተዋላቸውን ክፍተቶች የሚተችበትና የማስተካከያ ሀሳቦችን የሚሰጥበት፣ የተሻለ አፈጻጸም ያለው የሚበረታታበት ለአዲሱ ዓመት በአዲስ የስራ መንፈስ መነሳሳት የሚፈጠርበት ነው ብለዋል። ጊፋታ አዲሱን ዓመት በአዲስ ተስፋ በአዲስ መንፈስ መቀበልን የሚያበስር መሆኑን አመልክተው፤ በበዓሉ ላይ በህብረት የሚከናወኑ ተግባራት አብሮነትን በይበልጥ የሚያጠናክሩ መሆናቸውን ጠቁመዋል። አዲሱ ዓመት ሁል ጊዜ አዲስ ተስፋ ይዞ እንደሚመጣ ስለሚታመን በንጹህ መንፈስና በንጹህ አካል ለመቀበል በ ጊፋታ ዋዜማ እኩለ ሌሊት ላይ ሁሉም የማህበረሰቡ አባላት ከአሮጌው ዓመት እድፍና ቆሻሻ ጋር አዲሱን ዓመት አንቀበልም በሚል እምነት ውኃ አሙቀው ገላቸውን እንደሚታጠቡ ያስረዱት ደግሞ የወላይታ ዞን የባህልና ቱሪዝም መምሪያ የባህል ታሪክና ቅርስ ስራ ሂደት ቡድን መሪ ከቶ አዳነ አይዛ ተናግረዋል። ይሄን የሚያደርጉትም አዲሱ ዓመት በሽታ፣ረሃብ፣ድርቅ የሌለበት መልካም ዝናብ የሚዘንብበት፣መልካም ነፋስ የሚነፍስበት፣የጥጋብ ዓመት እንዲሆን ካለፈው ዓመት ኃጥያት መንጻት አለብን ተብሎ ስለሚታመን መሆኑን አስረድተዋል።  ሐሬ ሀይቆ፣ ቦቦዶ፣  ጎሻ  እና 'ቃኤ ጊያ የ ጊፋታ  በዓል መቃረቡን የሚያበስሩ  በእንቅስቃሴያቸው ከወትሮ የተለዩ የገበያ ቀናት መሆናቸውን  አብራርተዋል።ወቅቱ በህብረተሰቡ የጊፋታ በዓል ዝግጅት ሸመታና ሽያጭ የሚጀመርበት መሆኑን አምልክተው፤ የገበያ ቀናቱ አልባሳት፣ ቅቤ፣ ሠንጋ በሬ፣ ጌጣ ጌጦች፣ የስፌት፣ የሸክላ፣ የብረታ ብረት ምርቶችና የተለያዩ ለምግብነት የሚውሉ ግብአቶች የሚገዛባቸውና የሚሸጥባቸው እጅጉን የደሩ የገበያ ቀናት መሆናቸውን አስረድተዋል። ማህበረሰቡ የተለያዩ የባህላዊ ምግቦችን፣ ዳታ በርበሬ፣ ቦርዴ፣ጠላ፣ ጠጅ፣ቃሬቦ እና ወተት መጠጦችን በትልቅ እንስራ በማዘጋጀት የፍቅር ማዕድ በጋራ ይመገባሉ። ወጣት ወንዶች "ጉሊያ" ለሚሰኘው የደመራ ዝግጅት እንጨት ከመቁረጥና ከማቆም ጀምሮ የከብቶችን ሣር በማጨድና በመከመር፣ እንጨት በመፍለጥ ለበዓሉ ጊዜ ከማስቀመጥ አልፎ ከዘር እና ከአጨዳ ወቅት ጀምሮ ሁሉንም የጊፋታ ዝግጅት ስራዎችን በጊዜ በመከፋፈል ያከናውናሉ። የወላይታ ዞን የሀገር ሽማግሌ አቶ አብርሃም ባቾሬ በበኩላቸው ጊፋታ የእርቅ፣ የሰላምና የአንድነት መገለጫ በዓል መሆኑን ይናገራሉ። ጊፋታ የተጣሉ ባለትዳሮች፣ ቤተሰቦች፣ ጎረቤቶች እንዲሁም የአካባቢው ሰው የሚታረቅበት ወቅት ሲሆን አዲስ ጎጆ ለመቀለስ የተጫጩም ለቤተሰብ የሚያሳውቁበትና ሶስት ጉልቻ የሚመሰርቱበትም ጭምር ነው። በጊፋታ ጥላቻና ቂም ስፍራ የላቸውም ያሉት የሀገር ሽማግሌው ረጅም ጊዜ ሳይከፈል የቀረ ዕዳም ቢኖር በጊፋታ ለባለቤቱ ይመለሳል ብለዋል። በበዓሉ በተለያየ ምክንያት ከአካባቢው ርቀው የቆዩ ሰዎች ወደ ቀያቸው የሚመለሱበትና አዲሱን ዓመት በፍቅር በደስታ በአንድነት የሚቀበሉበት በዓል መሆኑን አስረድተዋል። የጊፋታ በዓል ከመስከረም 14 እስከ 20 ድረስ ባሉ ቀናት በሚውለው እሑድ ቀን የሚከበር መሆኑን አመልክተው ከበዓሉ በፊት ያሉት የሐሙስ የአርብና ቅዳሜ ቀናት የራሳቸው ባህላዊ እሴት ያላቸው የስራ ቀናት መሆናቸውን አስረድተዋል። እነዚህም “ኮሴታ ሃሙሳ” ፣ "ሱልኣ አርባ"ና "ባጪራ ቄራ" የሚል ስያሜ ያላቸው ናቸው ብለዋል።በነዚህ ቀናት ለቦርዴ የሚሆን እህል፣ ለሆድ ማሟሻ ጎዳሬ (Boynaa Cadhdhiyaa)ና ከቦዬ የሚዘጋጅ (Boyyiaa Pichaata)፣ ባጪራ፣ ሙቹዋ፣ ጉርዱዋ የሚዘጋጅባቸው መሆናቸውን አብራርተዋል። የጊፋታ በዓል ጎረቤትና ዘመድ አዝማድ የሚሰባሰብበት፣ ፍቅራቸውን ከአንድ ማዕድ በመቁረስ የሚያድሱበት ለበዓሉ ከተዘጋጀው መጠጥ የፍቅር መግለጫ በሆነው የ”ዳጌታ” ሥርዓት የሚጠጣበት ሰላምና ፍቅር የሚሰፍንበትና አዲስ ተስፋ የሚፈነጥቅበት የአዲስ ዓመት ማብሰሪያ ነው። እንደ አቶ አብርሃም ገለፃ ከጊፋታ ቀጥሎ የሚመጣው ሁለተኛው ቀን ማክሰኞ “ጪሻ ማስቃይኖ” የሚሰኝ ሲሆን ሰዎች የመልካም ምኞት አበባ ስጦታዎችን የሚለዋወጡበት ቀን ነው፡፡ በጊፋታ ወቅት የሚፈኩ አበቦችን ሲቀበሉ ካመት ዓመት ድረስ "ጊፋታ"ን እናንተ ቆጥራችሁ አክብሩት እንጂ ጊፋታ አይቁጠራችሁ “Gifaatay Inttena Qoodoppo Initte Gifaataa Qoodite” በማለት ይመራረቃሉ። እንዲህ እንዲህ እያለ የጊፋታ በዓል መገባደጃው ይደርስና ከበዓሉ ጋር ተያይዞ በነበረው የመዝናኛ ወቅት ሰዎች ከስራ እንዳይዘናጉ ሁሉም ችቦ እያቀጣጠለ ለሚመጣው በዓል አምላክ በሰላም እንዲያደርሰው በመመኘት ጊፋታን ይሸኛል፡፡ የጊፋታ በዓል ለአብሮነትና ለሰላም እንዲሁም የስራ ባህልን ጠንካራ ለማድረግና ግብረ ገብነት ለማጎናጸፍ ያለው ፋይዳው የጎላ መሆኑን የተናገሩት አቶ አብርሃም በተለይም ዜጎች ነገን በተስፋ በማየት ለስኬት እንዲበቁ ከማድረግ አንጻር ያለው ተፈጥሮአዊ አቅም ወሳኝ ነው ብለዋል።በመሆኑም እነዚህ ቱባ ባህሎቻችንን በአግባቡ በመጠቀምና ለትውልድ በማሻገር የሀገርን ከፍታ ማረጋገጥ እንደሚገባ አመላክተዋል።
ከውልደት እስከ ሞት በሽብር እና በውሸት
Sep 18, 2022 275
የህወሃት የሽብር ቡድን ‘የማጠቃለያ ምዕራፍ አካሄድና ስትራቴጂ’ በሚል ርዕስ ያዘጋጀው ሰነድ ነሃሴ 8 ቀን 2014 ዓም ሾልኮ መውጣቱ ይታወሳል፡፡ ቡድኑ ባዘጋጀው በዚህ ሰነድ ላይ ከውልደት እስከ ሞት በሽብር እና በውሸት እንደሚዘልቅ በይፋ ያስመሰከረበት ሆኖ ተገኝቷል፡፡ ቡድኑ ቅጥፈት በተሞላበት ሰነዱ ላይ የእምዬን ወደ አብዬ አይነት የሚመስሉ ሀሳቦችን አስፍሯል፡፡ በዚህም ትክክለኛ የፋሺስት ተግባር እየፈጸመ ያለው ራሱ ሆኖ ሳለ የፌዴራል መንግስቱን ፋሺስት ሲል ይጠራል፡፡ ለዚህም ወረራ በፈጸመባቸው የአማራ እና አፋር ክልሎች በሰው፣ በእንስሳት እና በንብረት ላይ በቀጥታ የፈጸመውን እንዲሁም በደቡብ፣ በኦሮሚያ እና በሌሎች አካባቢዎች በቀጥታ እና በተልዕኮ የፈጸማቸውን እና ያስፈጸማቸውን ዘግናኝ ጥቃቶች፣ ዘረፋዎች እና ውድመቶች ማንሳት ለፋሽታዊ ተግባሩ ከበቂ በላይ ማሳያ ነው፡፡ ቡድኑ ለህዝብ ጥቅም እንዳልቆመ ግልጽ ሆኖ የታየው ህዝብ ሲያነሳ የነበረውን የለውጥ ጥያቄ ወደ ጎን በመተው ህዝብን በማፈን በለመደው ለዘረፋ የሚመቸው የስልጣን ማማ ላይ ለመቆየት ያልፈጸመው እና ያላስፈጸመው ወንጀል ምን አለ? ያልሰነዘረው የቱን የሽብር ጥቃትስ መጥቀስ ይቻላል? ቡድኑ በሁሉም ብሄር ብሄረሰቦች ትብብር በ2010 ዓ.ም በሀገሪቱ የመጣውን ለውጥ በመቃወም ወደ ጎሬው ከመግባቱ በፊትና ከገባ በኋላ ፌዴራሊስት ነኝ በማለት እንደለመደው በብሄር ብሄረሰቦች ስም ለመነገድ ያልቆፈረው ጉድጓድ ያላደራጀው ምስ ለኔም አልነበረም፡፡ ሆድ ሲያውቅ ዶሮ ማታ ሆነና ነገሩ በጊዜ ሂደት የሽብር ቡድኑን ውስጣዊ ሴረኝነት ሲረዱ ሁሉም አንተባበርህም በማለታቸው አንድም ልክ እንደሱ በሽብር ተግባራት ላይ ከተሰማሩ የሀገር ውስጥ እና የውጭ አሸባሪ ቡድኖች ጋር ወዳጅነት መስርቶ በሀገሪቱ የተለያዩ አካባቢዎች ህዝብን ማጥቃት ስራዬ ብሎ ተያያዘው፡፡ ይህ ቡድን ህብረ-ብሄራዊ/ፌዴራሊስት ነኝ ይበል እንጂ በተግባር የነበረው እና አሁንም ድረስ እየተከተለ ያለው የፖለቲካ መስመር ከአንድ እኔ በስተቀር ሌላ አያስፈልግም የሚል የስግብግብ እና የጥቅመኝነት አባዜውን ነው፡፡ ለዚህም አንድም አማራጭ ሃሳብ ያለው ተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲ በክልሉ እንዳይንቀሳቀስ ማፈኑን፣ ማሰሩን እና ማገዱን መጥቀስ ይበቃል፡፡ ይሁንና በርካታ ብሄር ብሄረሰቦችን አቅፎ የተመሰረተውን የፌዴራል መንግስት አሃዳዊ በሚል መጥራቱም እንዲሁ ቡድኑን ለትዝት ዳርጎታል፡፡ በአንድ ራስ ሁለት ምላስ የግሉ መገለጫ የሆነው ይህ የሽብር ቡድን ቀደም ሲል ከአማራ ህዝብ ጋር ቆጥረን ሂሳብ እናወራርዳለን ሲል በቆየበት አንደበቱ እንዲሁም በቅርቡ ሾልኮ በወጣው ሰንዱ የአማራ ተስፋፊ ሃይል በቆየ የትምክህት ታሪኩ፣ ተስፋፊነቱና ህገ መንግስታዊ ስርዓቱን በሃይል ለመጫን የሚያደርገው እንቅስቃሴ እንደተጠበቀ ሆኖ ከወረራው በላይ፣ የተደራጀ ዘረፋ፣ ግድያና ሴቶችን የመድፈር የመሳሰሉ ወንጀሎችን ፈጽሟል ይላል። እነዚህን ህገ-ወጥ ተግባራት በተናጠልም ሆነ በጅምላ ሲፈጽም የቆየው ራሱ ሆኖ ሳለ ለሌላ መስጠቱ በርካቶችን አስገርሟል፡፡ አሁን የተፈጠረው አጋጣሚ በሌሎች ክልሎች ቢሆን ኖሮ ለትግላችን ምቹ ሁኔታ የሚፈጥር ነበር። ነገር ግን ይሄ ሁኔታ የተፈጠረው በአማራ ክልል መሆኑ ከዚህ ሀይል ጋር ወዳጅነት ሊኖረን አይችልም፤ ይልቁንም በጠላትነት እንፈርጀዋለን ባለበት አፉ አሁን ላይ ደርሶ ከአማራ ህዝብ፣ ኤሊት፣ ፋኖ፣ ልዩ ሀይል ሆነ ሚሊሻ ምንም ጠብ የለንም ሲል የተለመደ መደለያ ለማቅረብ ሲሞክር ይደመጣል። የወጋ ቢረሳ የተወጋ አይረሳ የሚለውን ብሂል የዘነጋ በሚመስል መልኩ ይህን ማለቱ ትዝብት ላይ ጥሎታል፡፡ ቡድኑ ዕኩይ ዓላማውን ለማስፈጸም በዋናነት የሀሰት መረጃ ማሰራጨትን ጨምሮ ማድረግ የሚችለውን ሁሉ እንደሚያደርግ፤ መፈጸም የሚችለውን ሁሉ እንደሚፈጽም፤ መፍጠር የሚገባውን ጥምረት ሁሉ ከማንም ጋር ቢሆን እንደሚፈጥር በቃል ብቻ ሳይሆን በተግባር አሳይቷል። ለዚህም ነው በሰነዱ ላይ በተለይም የልዩነት ነጥቦችን በማህበራዊ ሚዲያ በማጉላት ህዝብ እና መንግስትን ለመነጠል ትኩረት ሰጥቶ እንደሚሰራ አስረግጦ መጠቆሙ። ይህ የሽብር ቡድን ስልጣን ላይ በቆየበትም ሆነ አሁን በለየለት የሽብር ተግባር ላይ በተሰማራበት ወቅት በየደረሰበት መግደል፣ ሴቶችን መድፈር፣ ንብረት መዝረፍና ማውደም ግብሩ መሆኑን በቅርቡ ባወጣው ሰነድ ላይ በፈጸመው፣ ለሚፈጽመው የሽብር ተግባራት፣ ለንብረት ዘረፋ፣ ውድመት እንዲሁም ሀገር ለማፍረስ ሰርጎ ገቦችን በተፈናቃይና በተጓዥ ስም አስቀድሞ እንደሚልክ ነገር ግን ይህ ሰርጎ የሚገባው ሀይል ልክ እንደከዚህ በፊቱ የምዝበራና ዘረፋ ተግባር እንዳይሳተፍ ሲል የማስመሰል አቅጣጫ አስቀምጧል። ቀደም ሲል በአፍሪካ ህብረት የሚካሄደው የሰላም አማራጭ ህብረቱም ሆነ ልዩ ልዑኩ ከሀገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ጋር ልዩ ግንኙነት ያላቸው በመሆኑ ለእኔ አይጠቅመኝም። በአፍሪካ ህብረት ላይ እምነት የለኝም። የግድ የአሜሪካ፣ የአውሮፓ ህብረት እና የተባበሩት መንግስታት ተወካዮች ካላደራደሩ ሲል ቆይቶ በአፍሪካ ህብረት አመቻችነት በሚደረገው የሰላም አማራጭ ላይ ለመሳተፍ ተስማምቻለሁ ማለቱ እንደለመደው ዓለም አቀፉን ማህበረሰብ ለማደናገር ያስችለኛል ከሚል የተለመደ የክህደት ተፈጥሮአዊ ባህሪው የመነጨ መሆኑን ቡድኑ ያለፈባቸውን ጊዜያት በቅርበት ሲከታተሉ የነበሩ በርካቶች እየተናገሩት ይገኛሉ፡፡ ቡድኑ ክህደት እና ውሸት ጥርሱን ሲነቅል ያደገበት ሁነኛ መገለጫ ባህሪው መሆኑን ራሱ ባዘጋጀው ሰነድ ላይ በግልጽ ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ችግሮችን በሰላም ለመፍታት ቁርጠኝነት እንዳለህ አስመስለህ እራስህን ማቅረብ መሆኑ ሊረሳ አይገባም በማለት በግልጽ አስቀምጦታል። ከዚህ መነሻነትም ቡድኑ መሰል ተግባራትን በስልጣን ላይ እያለም ጭምር ባዘጋጃቸው ተከፋይ ዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን ሀሰተኛ የፈጠራ መረጃዎችን በማሰራጭት የዓለም አቀፉን ማህበረሰብ ሲያታልል መቆየቱን የሚናገሩም በርካቶች ናቸው፡፡ ቡድኑ ከጦርነት አባዜ ውጪ በሰላም ላይ የተመሰረተ ምንም አይነት ሰላማዊ ተሞክሮም፣ ልምድም ሆነ ፍላጎት እንዳልነበረው፣ እንደሌለውና ወደፊትም እንደማይኖረው የሚያመላክቱ በርካታ ማሳያዎችን መጥቀስ ይቻላል፡፡ ለዚህም በቅርቡ የፌዴራል መንግስት ህዘቡ ሰላም እንዲያገኝ በሚል የወሰዳቸውን ፖለቲካዊ የሰላም አማራጮች በሙሉ በመግፋት ህዝቡ ከጦርነት አዙሪት እንዳይወጣ ያደረገበትን መጥቀስ ይቻላል፡፡ ቡድኑ ለሰላም ያለውን አላርጂክነት ህዝቡም በጦርነት አዙሪት ውስጥ ተዘፍቆ እንዲቆይ ለማድረግ የቀረበውን የሰላም አማራጭ እንደማንቀበል ደጋግመን ለሕዝባችን ገልፀናል። የሕዝባችን ዘላቂ የሰላም ዋስትና የሚረጋገጠው በክንዳችን ብቻ መሆኑን በፅኑ እናምናለን በማለት የገለጸው፡፡ የሽብር ቡድኑ የያዘውን የግል እና የቡድን ፍላጎት ለማሳካት ምንም አይነት መጠን ያለው ህዝብ ቢያልቅ ደንታው እንዳልሆነ በሰነዱ ላይ የተጠየቀውን ያክል የሕይወት መስዋእትነት ህዝቡ እንዲከፍል እንደሚያደርግ አስፍሯል፡፡ ይህ የሽብር ቡድን ሀገር ለማፍረስ በሚከተለው አፍራሽ አካሄድና በንጹሃን ላይ በሚያደርሰው የሽብር ጥቃት ብቻውን እንዳልሆነና ሌሎች በህዝብ ደም ርካሽ ፖለቲካዊ ፍላጎታቸውን ለማሳካት ከተጠመዱ የውስጥና የውጭ ግብረ-አበሮቹ ጋር በቅንጅት እንደሚሰራም ለዚህ ደግሞ የራሳችንና የአጋሮቻችን ዝግጁነት ከመቼውም ጊዜ በላይ በተሻለ ሁኔታ ላይ ይገኛል። የውስጥ ትግላችን በማገዝ የሚንቀሳቀሱ እንደ ኦነግ የመሳሰሉ አጋሮቻችን እንዲሁም ዓለም አቀፍ አጋዦቻችን በዚህ ጊዜ የተሳካ ጥምረት በማድረግ በምናደርገው እንቅስቃሴ ከጎናችን መሆናቸውን የሚያረጋግጥ መሆኑን የክልላችን ዋና ስራ አስፈፃሚ በዝግ ባደረገው ውይይት አረጋግጧል ይላል። ይህ ቡድን ዕኩይ ዓላማውን ለማሳካት ወጣቶችን በተሳሳተ መረጃ ወደ ጦርነት መማገድን እንደስልት እንደሚጠቀም የትግራይ ወጣቶችን አሁን የሚደረገው ትግል ወደ አዲስ አበባ የሚደረግ የመጨረሻ ምዕራፍ ትግል እንደሆነ፤ ድል አይቀሬ መሆኑን መላው የትግራይ ክልል ወጣትና ሕዝቡን ማሳመን እንደሚገባ ገልጿል። በዚህም ቡድኑ ወላጆችን ያለ ጧሪ ቀባሪ ማስቀረቱን በተግባር አሳይቷል። አብዛኞቹ የሰብዓዊ ድጋፍ አቅራቢ ድርጅቶችም የሽብር ቡድኑ ተባባሪ መሆናቸውን ቡድኑ ባዘጋጀው ሰነድ ላይ በትግራይ የሚገኙ የዓለም አቀፍ የእርዳታ ድርጅቶች ለምናደርገው ትግል ደጋፊ እንዲሆኑና ከጎናችን እንዲቆሙ፤ ሰብአዊ ድጋፍ ማከማቻ መጋዘኖች በምናደርገው ትግል ወታደራዊ ስንቅ አቅርቦት እንዳይጓደል በቁጥጥራችን ስር ልናደርጋቸው ይገባል ሲል ጠቁሟል። በቅርቡ በሽብር ቡድኑ ነዳጅ ተዘረፈብኝ ያለው የዓለም ምግብ ድርጅት ተዘረፍኩ ከማለት ባለፈ በቡድኑ ላይ የወሰደው አንዳችም ርመጃ አለመኖሩን ላስተዋለ ትብብሩ መኖሩን ያረጋግጣል። ከዚህ በተጨማሪ ቡድኑ ከደረሰበት ወታደራዊ ኪሳራ እንዲያንሰራራ በሰብዓዊ ድጋፍ ስም የሚንቀሳቀሱ ድርጅቶች እና ሌሎች አካላት እንደሚደግፉት ሲገልጽም፤ በውጭ ያሉ አጋዦቻችን በአስቸጋሪ እና አጣብቂኝ ጊዜ ውስጥም ቢሆን ችግሩን አልፈው ዘመናዊ ትጥቆች እንድንታጠቅ አድርገውናል ይላል። ይህ በስውርም ሆነ በግልጽ የተመሰረተ ግንኙነት ቀጣይነት እንደሚኖረው እና የጋራ ግባቸው በውጤታማነት እስኪጠናቀቅ ድረስም እንደሚቀጥል፤ የዚህ ዘመቻ ምዕራፍ መራርና በርካታ መስዋእትነት የሚጠይቅ በመሆኑ አሁንም ቀጣይነት ባለው ሁኔታ ዘመናዊ ትጥቅ ለመከላከያ ሃይላችን እንዲያቀርቡልን የሚያስችሉ ሁኔታዎችን ለመፍጠር ከውስጥና ከውጪ ተባባሪዎቻችን ጋር ያለንን ስራ አጠናክረን መቀጠል ይኖርብናል ይላል። በመደበኛ ወታደራዊ አቅም ከፌዴራል መንግስቱ ጋር እንደማይመጣጠን ቀድሞ የተረዳው የህወሃት የሽብር ቡድን ሽብር፣ ፍርሃትና የስነ ልቦና ጫና መፍጠርን እንደስልት እንደሚጠቀም ለዚህም ተከፋይ የሆኑ የሀገር ውስጥ እና የውጪ መገናኛ ብዙሃንን እንደሚጠቀም ባለቤቶቻቸው አዲስ አበባ የሚገኙ ሚዲያዎችና ዩቲዩብ ቻናሎች ከፍተኛ ድጋፍ ስለሚኖራቸው የመረጃና ፋይናንስ ድጋፋችን ተጠናክሮ ሊቀጥል ይገባል ሲል በግልጽ አስቀምጧል። ለስልጣኑ መረጋገጥ ከሆነ ልማትን ማውደምም ሆነ ማደናቀፍ እንዲሁም ህዝብ መጎሳቆል ለቡድኑ ምኑም እንዳልሆነ መንግሥት በችግር ጊዜ አሳክቼዋለሁ የሚላቸውን የእርሻ ዘርፍም ሆነ የኢኮኖሚ ልእልና በማደናቀፍ ወደ ኋላ መመለስ፤ ሕዝብ በማንቀሳቀስ የጀመረው የእርሻ ልማት፣ ስንዴና ሌሎች የኢኮኖሚ ስራዎች ማደናቀፍ ላይ ትኩረት እናደርጋለን ይላል። ለዚህም የእርሻ ዘርፉ እንዲደናቀፍ በየአካባቢው ግጭት በመቀስቀስ እና ግጭት ለመቀስቀስ የሚያስችሉንን ሃይሎች በማገዝ እረፍት መንሳትን እንደስልት እንጠቀማለን ብሏል። ቡድኑ አሳካዋለሁ ላለው ዕኩይ ፖለቲካዊ ሴራዎች በማስፈጸሚያነት ከሚጠቀምባቸው ስልቶች መካከል ዋናው፤ በመንግሥት ላይ ሕዝብ እንዲያምፅና ፈጣን የስርአት ለውጥ እውን እንዲሆን ኢኮኖሚውን ማቃወስ ለነገ የማይባል ስራ ነው፤ የሚል ግልጽ የውንብድና ተግባርን ጠቅሷል። ለዚህም የተመረጡ አምራች ድርጅቶችንና መጋዝናቸውን ማጥቃትና ማፍረስ፣ ከእርሻ እስከ ገበያ ባለው ሂደት የዕለት አስቤዛ ከፍተኛ የዋጋ ጭማሪ እንዲኖረው ማድረግ፣ ከውጪ የሚገቡ ሸቀጦች እና ነዳጅ እንዲስተጓጎል ማድረግ፣ ዋና ዋና የማስገቢያ ኮሪደሮች በመቆጣጠርና ሌሎች እርምጃዎችን በመውሰድ በሀገሪቱ የኢኮኖሚ ችግር እንዲፈጠር እና እንዲባባስ ማድረግ ዋናው ትኩረታችን እናደርገዋልን ይላል። መሰል የውንብድና ተግባር ከአንድ ከራሱ በላይ ለህዝብ ማሰብ ከማይችል አሸባሪ ቡድን የሚጠበቅ መሆኑን ሁሉም ከተረዳው ውሎ አድሯል። በመሆኑም መላ ህዝቡ መንግስት የሚሰራውን የመከላከል ስራ የማገዝ ተግባሩን አጠናክሮ መቀጠል ይኖርበታል። ከዚሁ ጎን ለጎንም የቡድኑን ዕኩይ ተግባር ማውገዝ፣ ማጋለጥና መመከት ይጠበቅበታል።
ሰላም የጋራ አሸናፊነት መሳሪያ
Sep 8, 2022 2477
በኤልያስ ጅብሪል (ኢዜአ) ሰላም የሁሉ ነገር ዋስትና ነው፡፡ ሰርቶ የመለወጥ፣ ወልዶ የማሳደግ፣ ወጥቶ የመግባት፣ ዘርቶ የማፍራት በአጠቃላይ በሰው ልጆች የእለት ተእለት ተግባር ውስጥ ከምንተነፍሰው አየር ያልተናነሰ ዋጋ አለው፡፡ ሰላም ከሌለ ነገ የለም፡፡ ስለ ነገ ማሰብም ማቀድም የሚቻለው በሰላም ውስጥ ነው፡፡ የሰላምን ምንነት ለመረዳት ሰላም የግጭትና ጦርነት አለመኖር፣ በሰዎች መካከል የመቀራረብ፣ የመግባባትና ግጭቶችን በንግግር የመፍታትና የመምራት ሁኔታን ይመለከታል፡፡ ሰዎች ከራሳቸውና ከአካባቢያቸው ጋር ሰላም ኖሯቸው ለጋራ እድገትና አብሮ መኖር አስተዋጽኦ ካደረጉ ሰላም አለ ማለት ነው፡፡ በእያንዳንዱ ሕብረተሰብ ዘንድ ውስጣዊና ውጫዊ ስምምነት (Harmony) ካለ ሰላም አለ ለማለት ይቻላል፡፡ ስለዚህ ሰላም ከፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ኑሮ ባሻገር ሰዎች ከሰዎች፣ ከተፈጥሮና ከአካባቢ ጋር ያላቸውን ግንኙነት ስለሚመለከት ሰላም ሁሉን አቀፍ(Holistic) ይዘት አለው፡፡ በሀገር ደረጃ ባለፉት ዓመታት ሰላምን ለማስፈን የሰላም ሚኒስቴር ከማቋቋም ጀምሮ በርካታ ሥራዎች ተሰርተዋል። ማኅበረሰቡን ያሳተፈ የዳበረ ዴሞክራሲን የማጽናት፣ የላቀ ብሔራዊ መግባባትን የመፍጠር፣ የሰላም ግንዛቤና ሁለንተናዊ ተሳትፎን የማሳደግ የውይይት መድረኮች ተካሂደዋል። በተጨማሪም ማህበራዊ ሀብቶቻችንንና ባህላዊ እሴቶቻችንን በመገንባት ሂደት በተለይም የሰላም እናቶች፣ የሀገር ሽማግሌዎችና የኃይማኖት ተቋማት በባለቤትነት እንዲሳተፉና እንዲያግዙ በማድረግ ለዘላቂ ሰላም ምቹ ምህዳር ተፈጥሯል። ከሲቪክ ማኅበረሰቡ ጋር በመሆን ሰላምን በማስፋፋት፣ ግጭትን በመከላከልና ዴሞክራሲን በማስፈን ላይ በቅንጅት ለመሥራትም ተሞክሯል። “ሰላም ማለት የግጭት አለመኖር ማለት አይደለም“ የሚሉት የሰላምና ደኅንነት ባለሙያዎች ኢትዮጵያ ውስጥ ጦርነት ባልነበረባቸው ዘመናት ሁሉ፣ ለግጭት የሚዳርጉ ቅራኔዎች መብላላታቸውን አያቋርጡም፡፡ በመሆኑም ጊዜ ጠብቀው ለግጭት መንስኤ መሆናቸው የማይቀር ሃቅ ነው፡፡ ሆኖም ግን ቅራኔን በመነጋገርና በመወያየት ከመፍታት ይልቅ በኃይል መፍትሔ መፈለጉ ተለምዷል፡፡ የግጭት አዙሪት ያለበት ማኅበረሰብ ደግሞ ስነ-ልቦናው ግጭት ላይ የተመሰረተ እንደሚሆን ይታመናል፡፡ በኢትዮጵያ ታሪክ ግጭቶች ሌላ ግጭት እየወለዱ የግጭት አዙሪት ውስጥ ተነክረን ሰላም አልባ ዘመናትን አሳልፈናል፡፡ ለዚህም ነው ብሪታንያዊው የዴቨሎፕመንታል ኢኮኖሚክስ ፕሮፌሰር ሰር ፖውል ኮሊር ድሃ አገራት በድህነታቸው እንዲቀጥሉ ካደረጋቸው የልማት ወጥመድ መካከል አንዱ የግጭት ወጥመድ እንደሆነ ይገልጻሉ። ፕሮፌሰሩ የእርስ በርስ ግጭት አንድን አገር ከፍተኛ የኢኮኖሚ ውድመት ውስጥ እንደሚከትና በተለይ የእርስ በርስ ግጭቱ እየተራዘመ በመጣ ቁጥር ከግጭቱ የሚያተርፉ አካላት እየበረከቱ ስለሚመጡ ለቀጣዩ ግጭት መፈጠር በር የሚከፍት ይሆናል ይላሉ፡፡ ለዘመናት ሲዘሩ የቆዩ የጥላቻና የመከፋፈል ዘሮች ፍሬ አፍርተው ሕብረተሰባችንን ያስተሳሰሩት ክሮች እየላሉና እየተበጣጠሱ የመጡበትና ተስፋ መቁረጥ የተንሰራፉበት ስለሆነ ከበድ ያሉ መንገራገጮችን (shocks) ልንቋቋም የማንችልበት ደረጃ ላይ አድርሰውናል፡፡ ይህም “ምክንያታዊ” ሆነን ሰላምንና የሰላምን መንገድ መውሰድ አማራጭ የሌለው መሆኑን ያሳየናል፡፡ በዚህ ረገድ መንግሥት ፍትሃዊነትን በማስፈን፣ ዲሞክራሲን በማስረፅ፣ የፍትሕ ተቋማትንም ገለልተኛ እንዲሆኑ በማድረግ ለዜጎች ለሰላም ትኩረት መስጠቱ እንደተጠበቀ ሆኖ በሰላም ዙሪያ የሚሰሩ አካላት የሃይማኖት ተቋማት፣ የአገር ሽማግሌዎች በእርግጥ አሁን ባለንበት ሁኔታ ሰላምን ለማስፈን ከእኛ ምን ይጠበቃል ብለው ራሳቸውን መጠየቅና ተግተው መስራት ይኖርማቸዋል፡፡ በተለያዩ የዓለማችን ክፍሎች ስለ ሰላም የተሰሩ ሥራዎችን የተመለከትን እንደሆነ ለሰላም የተከፈለውን ዋጋ በእጅጉ እንድናይ ያደርገናል። የሕንድ የነፃነት አባት የሆነውን ማህተመ ጋንዲን ስናነሳ ፀረ-ቅኝ አገዛዝ ትግሉን በድል የተወጣው በሰላማዊ መንገድ ነው፡፡ ሰላማዊ ትግል ዋጋ እንደሚያስከፍል የታወቀ ቢሆንም ምናልባት ጦርነት ከሚያስከፍለው ሊያንስ ይችላል፡፡ ዋናው ነገር ግን በሰላማዊ መንገድ የተገኘ ድል ዘላቂነት ይኖረዋል፡፡ ይህ ብቻም ሳይሆን ሰላማዊ ትግል የማካሄድ እንቅስቃሴ የሚመሠረትበት መርህ ከሰው ልጅ የኑሮ ግብና ዓላማ፣ ከሕይወት ምንነት፣ ከሰላምና ግጭት/ጦርነት ተቃራኒነት አንጻር ሲታይ የሰላም መንገድ ሚዛን ስለሚደፋ ነው፡፡ በእርግጥ ጋንዲ “ጉልበት የእንስሳት እንደሆነ ሁሉ ሰላም የሰው ልጆች መንገድ ነው፡፡ ጉልበትን ብቻ የሚረዳ እንስሳ ብቻ ነው፡፡ ምክንያቱም በእነሱ ዘንድ መንፈስ ንቁ አይደለም፡፡ የሰው ክብር ከፍ ላለ ሕግ (የመንፈስ ጥንካሬ) መገዛትን ይጠይቃል፡፡ በጉልበት የተገኘ ድል ከሽንፈት እኩል ነው፡፡ ምክንያቱም ጊዜያዊ ስለሆነ፡፡ ደካማ ይቅር ማለት አይችልም፤ ይቅርታ የትልቅነት/የጥንካሬ ምልክት ነው” በማለት ይገልጸዋል፡፡ ጋንዲን በሚያስታውሰን መልኩ አሜሪካዊው የሰብአዊ መብት ተሟጋች ማርቲን ሉተር ኪንግ በበኩሉ “ጨለማ ጨለማን አያስወግድም፤ ጨለማን የሚያስወግድ ብርሃን ብቻ ነው፡፡ ጥላቻ ጥላቻን አያጠፋም፤ ፍቅር ጥላቻን ያጠፋል፤” በማለት የሰላምን ምንነትና ወሳኝነት ገልጿል፡፡ የቀድሞው የደቡብ አፍሪካ ፕሬዝዳንት የነበሩት ኔልሰን ማንዴላ የፍቅር፣ የሰላም፣ የይቅርባይነት፣ የአንድነትና የመልካም አመራር ሰጪነትና የለውጥ አመራር ምሳሌ እንደሆኑ ይነገራል። ታዲያ! እሳቸው በግዞት በሮቢን ደሴት ለ27 ዓመታት በእሥር ቆይተው ሲፈቱ ለመላው ዓለም በቀጥታ የሬዲዮና የቴሌቪዥን ሥርጭት የተላለፈ ንግግር አድርገው ነበር። በንግግራቸውም እንዲህ አሉ ከሁሉም በላይ ለሰላምና ለእርቅ ሁሉም እኩል ሆኖ ለሚኖርባት አገር መፈጠር ቅድሚያ እንዲሰጥ ሲሉም አሳሰቡ። የሰላምንና የእርቅን ዋጋ ቀድመው በመረዳታቸው። ወደ አገራችን ነባራዊ ሁኔታ ስንመለስም ኢትዮጵያና ህዝቦቿ ምን ያህል ሰላም ወዳድ እንደሆኑ እንረዳለን፡፡ለአብነትም ለአሸባሪው ህወሃት የተሰጡ የሰላም አማራጮችን መመልከት ይቻላል፡፡ቡድኑ አራት አምስት ጊዜ የሰላም አማራጮች ቀርበውለት ፊቱን ሊያዞርም ፤ ኢትዮጵያውያን ግን ያልሻረ ቁስል ይዘው እንኳ እጃቸውን ለሰላም ከመዘርጋት ተቆጥበው አያቁም፤ የሰላምን ዋጋ ያውቁታልና። ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ሰኔ 07 ቀን 2014 ዓ.ም ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት ባስተላለፉት መልዕክት “ከማንኛውም ሰላም ፈላጊ አካል ጋር የምንፈልገው ሰላም ነው፤ የሚቻል ከሆነ ለሰላም መቆም ችግር የለውም” ነበር ያሉት፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ከጦርነት ምንም ትርፍ እንደሌለው በተለይ አምራች የሆነው ወጣቱ ክፍል እየረገፈና አገራችን ኢትዮጵያም ለጦርነቱ ተብሎ የምታወጣው ከፍተኛ ገንዘብ የኢኮኖሚ አቅሟን ምን ያህል ሊፈታተናት እንደሚችል አጽንኦት ሰጥተው ነበር የተናገሩት፡፡ በአሥር ዓመቱ የልማት ዕቅድ የሰላም ዘርፍ ልማት የሀገራችንና የሕዝቦቿን ዘላቂ ሰላም መረጋገጥ፤ አብሮነትና የሕግ የበላይነትን ማስፈን የዕቅዱ ዋና ዋና ዓላማዎች ሆነው የተቀመጡ ናቸው። የዜጎችን የውስጠ ሰላም የጥልቀት ዕድገት በ2022 ዓ.ም ወደ 85 በመቶ የማድረስ ግብ በልማት ዕቅዱ ተቀምጧል። የሕግ የበላይነትን ለማረጋገጥ፣ በማኅበረሰቡ፣ በፖሊስና በጸጥታ ተቋማት መካከል መተማመንን ደግሞ 95 በመቶ የማሳደግ ዕቅድ ተይዞ እየተሰራ ነው። በቀጣናው ባሉ ሀገራት መካከል ግንኙነትና ትብብርን በማጠናከር ድንበር ዘለል የተደራጁ ወንጀሎችና ሽብርተኝነትን በ2022 ወደ 2 ነጥብ 5 በመቶ የመቀነስ ሥራም እየተከናወነ ነው። ይህም ለሰላም መረጋገጥ የሚኖረውን ፋይዳ ከፍ እንዲል ያደርገዋል። በተለይ ከጎረቤት አገሮች ጋር ያለውን ግንኙነት በማጠናከሩ ረገድ በሶማሌያና በኬንያ እንዲሁም በደቡብ ሱዳን ድርድሮች ኢትዮጵያ የተሳተፈችው በቀጣናው ሰላም ለማስፈን ከማሰብ ነው፡፡ በየአቅጣጫው ለሰላም የሚከፈለው መስዋዕትነት ከምንም በላይ ነው፡፡ የኢትዮጵያ የሰላም ፖሊሲና የማስፈጸሚያ ፍኖተ-ካርታን ማዕከል ያደረገ፣ ሰላምን በግለሰብ፣ በቤተሰብ፣ በማኅበረሰብና በተቋም ደረጃ በማስረጽ፣ የዜጎችን፣ ወጣቶችን በጎፈቃደኝነትንና የመስጠት ዜግነታዊ ኃላፊነትን የህይወት ዘመን ባህል እንዲሆን በማድረግ፣ ማህበራዊ ሃብቶች፣ እሴቶችና ብሔራዊ ጥቅሞች በተልዕኮ ስምሪት ውስጥ ተካተው በመተግበር ሁለንተናዊ ዘላቂ ሰላምን የመገንባት ሥራ ተግባራዊ ማድረግን ይጠይቃል። ሰላምን ለማምጣት ከታሪካዊ ቅራኔዎቻችን ይልቅ ለታሪካዊ መግባባታችን ቅድሚያ መስጠት ያስፈልጋል፡፡ በእርግጥ ኢትዮጵያ ሰላም፣ ፍቅርና ብልፅግና ትመኛለች፡፡ ለዚህ ምኞት ተግባራዊነትም ኢትዮጵያዊ በሙሉ እንደ እህትና እንደ ወንድም በአንድነት ለመነጋገር፣ ለመሥራት እንዲሁም በጋራ ለመጠቀም በንጹህ ልቦና መዘጋጀትን ይጠይቃል፡፡ ለዚህም ነው ማርቲን ሉተር ኪንግ “እንደ እህትና ወንድም በጋራ መኖርን መለማመድ አለብን ይህን ማድረግ ከተሳነን በጋራ እንጠፋለን” ያለው፡፡ በመሆኑም የጋራ አሸናፊነት መሳሪያ የሆነውን ሰላም ማንገብ ጠቀሜታው የጎላ በመሆኑ የግጭት ነጋዴዎች ቆም ብለው ሊያስቡ ይገባል።
በአዲስ ዕይታ የተነቃቃው የግብርና ዘርፍ
Aug 17, 2022 419
ኢትዮጵያ ለግብርና ክፍለ-ኢኮኖሚ ምቹ ስለመሆኗ ለዘመናት ሲነገር የቆየ እውነት ነው። ነገር ግን ዘርፉ የሚጠበቀውን ያህል አድጎ አገራዊ ፍጆታን ሸፍኖና ለወጪ ንግድ በሚገባ ቀርቦ የውጭ ምንዛሪ ለመሸፈን አልቻለም። ለዚህ እንደምክንያት ከሚጠቀሱት ጉዳዮች መካከል ትክክለኛ የፖሊሲ አቅጣጫና በአገራዊ ራዕይ የተቃኘ ቁርጠኛ አመራር ያለመኖር ተጠቃሽ ነው።          ኢትዮጵያን በአዲስ የልማት እና የዕድገት ሀዲድ ላይ ለማሳፈር በቅድሚያ በአዲስ ፖለቲካዊ ዕይታ የተቃኘ፤ ቁርጠኝነትንና አገራዊ ርዕይን የሰነቀ ፖለቲካዊ አመራር የመፍጠር ጉዳይ አጠያያቂ አይደለም። ከአራት ዓመታት በፊት ወደ ስልጣን የመጣው የለውጥ አመራር ከላይ የተጠቀሱትን ክፍተቶች ለመሙላት የሚያስችል አመራር ለመፍጠር ጥረት እያደረገ መሆኑ ይታወቃል። የፖለቲካዊ አመራሩን በአዲስ ዕይታ አስተሳሰቡ ብቻ ሳይሆን አሰራሩንም በዚህ መልኩ እንዲቃኝ ለማድረግ በተከናወኑ ተግባራት “አጓጊ ውጤቶች” ተመዝግበዋል። ቀደም ሲል በግብርናው ዘርፍ  ትኩረት ተነፍጓቸው ለቆዩ አካባቢዎች የተለየ ትኩረት ሰጥቶ በመስራት፣ በአገር በቀል ኢኮኖሚ ልማት፣ በኢንዱስትሪው፣ በአረንጓዴ አሻራ መርሃ-ግብር፣ በመንገድና በግንኙነት መሰረተ-ልማት ዝርጋታ፣ በተቋማት ሪፎርም፣ በወጪ ንግድ እንቅስቃሴ ቀጣናዊ የንግድ ትስስር ለመፍጠር እና ለማጠናከር እንዲሁም የቱሪዝም ዘርፉን ከድባቴው ለማላቀቅ አዳዲስ የቱሪዝም መዳረሻዎችን ለማልማት የተሰሩ እና እየተሰሩ ባሉ ስራዎች አዎንታዊ ለውጦች እየተመዘገቡ መሆናቸውን በቅርቡ በተከናወነ መንግስታዊ የግምገማ መድረክ ላይ ተመልክቷል።  የኢኮኖሚው ራስ-ግብርና የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ዋና አንቀሳቃሽ የግብርናው ዘርፍ መሆኑን የተረጋገጠ እውነት ነው፡፡ ግብርናው የአገር ኢኮኖሚ ራስ ሆኖ እዲዘልቅ ምርታማነትን በሚያሳድጉ ቴክኖሎጂዎች ብቻ ሳይሆን በአዲስ አስተሳሰብ በተቃኘ አመራር እና ባለሙያ መደገፍ እንደሚገባ በዘርፉ ላይ ምርምር ያደረጉ አካላት ምክረ-ሃሳቦችን ያቀርባሉ፡፡ በዚህ በኩል አዲሱ አመራር በሁሉም ዘርፍ ውጤት ለማምጣት አዲስ አስተሳሰብ፣ አዲስ ዕይታ (ኒው ፓራዳይም) እንደሚያስፈልግ በተደጋጋሚ ያሳወቃል። የፖለቲካ አመራሩ በአዲስ አስተሳሰብ እና በአዲስ አተያይ ከተቃኘ እንዲሁም አገራዊ ርዕይን በዋና የልማት ስንቅነት ከያዘ ማሳካት የማይቻል ህልም እንደሌለ የአፋር እና የሶማሌ ክልሎች አመራር አባላት በግብርና ዘርፉ ላይ ያከናወኑት ጥሩ ማሳያ ነው፡፡ የግብርናውን ዘርፍ በማዘመን የአገርን ኢኮኖሚ እድገት ለማረጋገጠ እንደሚቻል አመላካች ሁኔታዎቸ አሉ። ይህን እውነታ ወደ ውጤት ለመቀየር ደግሞ ከፖለቲካ አመራሩ ቁርጠኝነት፣ አዲስ አስተሳሰብ እና ዕይታ ያስፈልጋል። በኢትዮጵያ ቆላማ አካባቢዎች ያለውን የእንስሳ እምቅ ሀብት ወደ ውጤት ለመቀየር በእርባታ፣ በመኖ ልማት፣ በጤና እንክብካቤ እና መሰል ድጋፍ ለማድረግ በሳይንሳዊ መንገድ የታገዘ ስራ እየተሰራ እንዳለው ሁሉ የግብርና ምርትና ምርታማነትን ሊያሳድጉ የሚችሉ ምርምሮችን ማጠናከር ተገቢ ነው። እንዲሁም እምቅ አቅም ያላቸውን ሌሎች አካባቢዎችን በማሰስ አስፈላጊው ሙያዊ ድጋፍ ማድረግ ይጠይቃል፡፡     ያልታረሰው ለም መሬት ለግብርና ምቹ እና ድንግል የእርሻ መሬት ያላቸው የኢትዮጵያ ቆላማ አካባቢዎች ከእንስሳት እርባታ ተግባር በተጨማሪ በእርሻ ስራ እንዲሰማሩ የማድረግ እንቅስቃሴ ውጤት እያመጣ ነው። የቆላማ አካባቢዎች ወቅታዊ የግብርና እንቅስቃሴን ላስተዋለ ወትሮም የፖለቲካ አተያይ ሲቃና አገር እንደምትስተካከል ጥሩ ማረጋገጫዎች ናቸው፡፡ የለውጥ አመራሩ ለግብርና ዘርፉ ልዩ ትኩረት በመስጠቱ ከቴክኖሊጂ በስተቀር መሬቱም፣ አየሩም፣ ውሃውም፣ አምራች ሀይሉም እንዳላቸው ቀደም ሲል ቢታወቅም ትኩረት በመነፈጋቸው ብቻ እነዚህ ሁለት ክልሎች በሄክታር ከ40 እስከ 45 ኩንታል ስንዴ ምርት የመስጠት አቅም አላቸው። በቆላማ አካባቢዎች የሚገኙ የእርሻ መሬቶች ለምነታቸው እንዳለ ነው። በአካባቢው የነበረው አርብቶ ብቻ የማደር ሁኔታ ወደከፊል አርሶ አደርነት እየተቀየረ መምጣቱ ብዙ ካልታረሰው ማሳ ብዙ ምርት ለመሰብሰብ ያስችላል። ወደ ዘርፉ የሚገቡትንም ነዋሪዎች በሚጨበጥ ተስፋ በስራቸው ላይ ትኩረት እንዲያደርጉ የሚገፋፋ ጉልበት ይሆናል። ኢትዮጵያ “አሉኝ” ከምትላቸው የኢኮኖሚ ምንጮች መካከል ከፍተኛ ምርት ለማምረት፣ የተሻሻለ እና ጥራቱን የጠበቀ ምርት በማምረት ለውጭ ገበያ ለማቅረብና የውጭ ምንዛሬ አቅምን ለማሳደግ ከፍተኛ አቅም ያለው፣ ከፍተኛ የስራ ዕድል የሚፈጥር፣ ከኢትዮጵያውያን የዕለት ተለት የህይወት እንቅስቃሴ ጋር በእጅጉ የተቆራኘ የኢኮኖሚው ራስ ግብርና ነው፡፡ ኢትዮጵያ ለዘመናት ከምትታወቅባቸው የኢኮኖሚ ዘርፎች መካከል አንዱና ዋናው ግብርና ነው፡፡ ባለፉት ዘመናት ከግብርናው ማግኘት የሚገባትን ጥቅም ለማግኘት ካልቻለችባቸው ምክንያቶች መካከል የአመራሩ ፖለቲካዊ ቁርጠኝነት ማነስ፣ ለግብርና ልማት ምቹ የሆኑ አካባቢዎችን ለይቶ አለማወቅ፣ የግብርና ቴክኖሎጂ ልምምድ አለመኖር፣ የግብርና ባለሙያዎች ተደራሽነት አናሳ መሆን በዋናነት የሚጠቀሱ እንደሆኑ ይጠቀሳል፡፡ የለውጥ አመራሩ ይዞት ብቅ ባለው አዲስ አስተሳሰብ እና አተያይ ልዩ ትኩረት ተሰጥቷቸው ከፍተኛ የዕይታም ሆነ የአሰራር እንዲሁም የምርት ለውጥ እና ዕድገት እያሳዩ ካሉ የኢኮኖሚ ዘርፎች መካከል አንዱ አሁንም የግብርናው ዘርፍ ነው፡፡ በዚህ ረገድ የአርሶ አደሮችንና የአርብቶ አደሮችን ውጤታነት ማየት ጥሩ ማሳያ ይሆናል፡፡ ለግብርናው ዘርፍ የሰጠው ትኩረት እና ለምርት ማደግ፣ ለአርሶ እና አርብቶ አደሮች ተጠቃሚነት ማደግ እያደረገ ያለው ድጋፍ ከግብርናው ባሻገር በሌሎች ዘርፎችም እንድንሰማራ አቅም ፈጥሮልናል ሲሉም በዘርፉ የተሰማሩ አርሶ እና አርብቶ አደሮች ይናገራሉ፡፡ እንደመውጫ በከፍተኛ አመራሩ ላይ የተፈጠረው ጅምር አዲስ አተያይ እና ዕይታ ምክንያት በግብርና ዘርፉ ላይ የተመዘገበውን ውጤት ወደ ሌሎች አካባቢዎችም ማስፋት እና የአርሶ እና አርብቶ አደሮችን ተጠቃሚነትን ማረጋገጥ አስፈላጊ ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ አዲስ አስተሳሰብን እና ዕይታን (ኒው ፓራዳይም) የሚለውን እሳቤ ወይም ግንዛቤ እስከታችኛው የመንግስት መዋቅር ድረስ ባሉ አመራር አባላት ዘንድ ማስረጽን ይጠይቃል፡፡    “ብረት የሚቀጠቀጠው እንደጋለ ነው” የሚለውን ብሂል መነሻ በማድረግ በግብርናው ዘርፍ በተለይ በአፋር እና በሶማሌ ክልሎችየተጀመረው አዲስ አተያይ እና ከግብርናው ዘርፍ የተገኘው ውጤት ተጠናክሮ እንዲቀጥል የአርሶ እና አርብቶ አደር ህዝቦችን ተጠቃሚነት ለማሳደግ የሚሰራውን ስራ በግልጽ ማሳየት ያስፈልጋል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ የተገኘውን መልካም ልምድ ወደ ሌሎች አካባቢዎች ማስፋትንም ይጠይቃል፡፡ ለዚህ ደግሞ የግብርና ሚኒስቴር እና የክልል ግብርና ቢሮዎችም ሆኑ በግብርናው ዘርፍ የምርምር ስራ የሚሰሩ ተቋማት በአገሪቷ ውስጥ ከሚገኙ የግብርና ተመራማሪዎች፣ ከከፍተኛ የትምህርት ተቋማት እና ከመገናኛ ብዙሃን ጋር በጋራ መስራት የተጀመረው የአዲስ አስተሳሰብ እና አዲስ ዕይታ እንቅስቃሴ ቀጣይነት እንዲኖረው ያደርጋል፡፡
የህዝብ ሰቆቃ የማይገደው “በህዝብ ስም የሚነግድ ቡድን”
Aug 13, 2022 273
በመንግስቱ ዘውዴ (ኢዜአ) ሰላም እና ሰላማዊነት ለሰው ልጆች ብቻ ሳይሆን ለፍጡራን ሁሉ አስፈላጊ መሆኑን የስነ መለኮት እና የስነ ልቦና ባለሞያዎች ይናገራሉ፡፡ ከሰላም እና ከሰላማዊነት የማያተርፍ ቢኖር እሱ ከሽብር ተግባራት የተጣባ ብቻ እንደሆነም ያስቀምጣሉ፡፡ የሽብር ተግብራትን የህልውና ጉዳያቸው የሚያደርጉ አካላት ሁሌም ከሰላም እና ሰላማዊነት በተቃራኒ መቆማቸው የተለመደ ነው፡፡ ይህ የባህሪ መገለጫቸውም ጭምር እንደሆነ ይገለጻል፡፡ እንደነዚህ አይነት ቡድኖች የራሳቸውን የሽብር ተግባራት ለመፈጸም እና ዓላማቸውን ለማሳካት ምሽግ የሚያደርጉት ስለሚተገብሩት ድብቅ የሽብር ተግባራትም ሆነ ፖለቲካዊ ዓላማ ምንም ግንዛቤ የሌለውን ንጹሁን ህዝብ እንደሆነም ይጠቅሳሉ፡፡  የህዝብ የሰቆቃ ድምጾች አሁን በኢትዮጵያ ሰሜኑ ክፍል የሚገኘው የህወሃት የሽብር ቡድን እያደረገ ያለውም ይህንኑ ነው፡፡ በሽብር ቡድኑ የመንቀሳቀሻ እና የመተንፈሻ አውድ ተነፍጓቸው ያሉ ህዝቦች ከነገ ዛሬ በፌዴራል መንግስቱ የቀረቡ የሰላም አማራጮች ተግባራዊ ተደርገው አሁን ካለንበት አስከፊ ህይወት እንወጣለን በሚል የሰላም አማራጩ ተግባራዊነትን በጉጉት እና በተስፋ እየተጠባበቁ ይገኛሉ፡፡ እነዚህ ዜጎች ባገኙት አጋጣሚ ሁሉ “እዚህ ኑሮ ከብዶናል፤ እኛ ያለንበት ሁኔታ በጣም አስቸጋሪ ነው፤ ህይወት እኛ ጋር ከባድ ነው፤ ትንሽ ጊዜው በመርዘሙም ችግሩን አከበደው፤ ህዝቡን በችጋር ሊጨርሱት ነው፤ ህወሃት የትግራይን ህዝብ መወከል የማይችልበት ደረጃ ላይ ደርሷል፤ የህዝቡን ችግር ወደ ኋላ በማለት የሌብነት እና የዘረፋ ርብርብ ላይ ተጠምደዋል፤ ህዝቡን በማስያዣነት በመጠቀም ፖለቲካዊ ጥቅም ለማግኘት እየሰሩ ነው፤ በህዝብ ስም የሚመጣ ዕርዳታ ለወታደሮቻቸው ቀለብ ከማድረግ ባለፈ ራሳቸው በህገ-ወጥ መንገድ እየሸጡ ሀብት እያግበሰበሱበት ነው” የሚሉና መሰል የጭንቅ ድምጾች ከወደ ትግራይ ክልል መሰማት ከጀመሩ ሰንበትብት ብለዋል፡፡ የሽብር ቡድኑን የፖለቲካ ቁማርተኝነት እና መንታ ምላስነት ባህሪ የተጠየፉ እና በጊዜ የነቁ ዜጎች ወደ አጎራባች ክልሎች በመሄድ ነፍሳቸውን ለማዳን ጥረት አድርገዋል እያደረጉም ይገኛሉ፡፡ በሽብር ቡድኑ የመግደል፣ የማፈን፣ የማሰር፣ የማስፈራራት እና በባንዳነት እና በጠላትነት የመፈረጅ እኩይ ተግባር ምክንያት ወደ ጎረቤት ክልሎች ለመሸሽ ዕድሉን ያላገኙ ደግሞ ከቡድኑ የሚደርስባቸውን ስቃይ በመቻል በተለያዩ አስቸጋሪ ሁኔታዎች ውስጥ እያለፉ እንደሚገኙ የሚወጡ መረጃዎች ያመላክታሉ፡፡ ለሰላም አማራጭ … የማያልቅ ትዕግስት በአንድ ሀገር ውስጥም ሆነ በሌሎች ሀገራት ተፈልፍለው በሽብር ተግባራት ውስጥ የሚሳተፉ የሽብር ቡድኖች ፖለቲካዊ ዓላማቸው በውል የማይታወቅና ህልውናቸው የሚመሰረተውም በሽብር ተግባራት ላይ ብቻ ስለሚሆን መንግስታት ችግሩን በመፍታት የህዝባቸውን ሰላማዊ ኑሮ ለመመለስ ከጦር መሳሪያ በመለስ ያሉ የሰላም አማራጮችን ሁሉ መጠቀማቸው ከትክክለኛነትም በላይ የሆነ ውሳኔ መሆኑን በርካታ ማሳያዎችን በመጥቀስ የሚሞግቱ ምሁራን አሉ፡፡ የኢትዮጵያ መንግስት በህወሃት የሽብር ቡድን እኩይ ተግባር ምክንያት ህዝቡ ከእስካሁኑ ጉዳት የባሰ ለከፋ ችግር እንዳይጋለጥ በማሰብ ከአንድም ሶስት እና አራት ጊዜ በላይ የተፈጠሩ ችግሮች የሀገርን ሉዓላዊነት እንዲሁም የህዝብን ጥቅም በሚያስከብር መልኩ በሰላማዊ ውይይት ብቻ እንዲፈቱ የሰላም አማራጮችን ማቅረቡ ይታወሳል፡፡ ወትሮውንም የህዝብን ችግር በመሳሪያነት መጠቀምን ዋና ተግባሩ ያደረገው የሽብር ቡድኑ ባይቀበለውም መንግስት በወሰደው የሰላም አማራጭ መንገድ ያልተገደበ የሰብዓዊ ድጋፍ ወደ ክልሉ መግባቱንና ህዝቡን ከከፋ ረሃብ አደጋ መታደግ መቻሉን የዓለም ምግብ ፕሮግራም ሰሞኑን ባወጣው መግለጫ መግለጹን ልብ ይሏል፡፡ ይሁንና የሽብር ቡድኑ አንድም ከጥፋት ያለመማር ሁለትም የሰላም አማራጭ ዕድሎችን በመልካም አጋጣሚነት በመጠቀም የህዝብን ጥቅም ከማስጠበቅ ይልቅ ለፖለቲካዊ ነጥብ ማስቆጠሪያ እና የመደራደሪያ መሳሪያነት እየተጠቀመበት ይገኛል፡፡ በርካታ ሀገራት በድህረ-ግጭት ወቅት የድርድር እና ሰላማዊ አማራጮችን ተግባራዊ በማድረጋቸው ካለተጨማሪ ውድመት እና ጉዳት ማምጣት የሚፈልጉትን ሰላም ማምጣት እንደቻሉ የፖለቲካ ሳይንስ መምህሩ ዶክተር ደጉ አስረስ እና በወላይታ ሶዶ ዩኒቨርሲቲ የአፍሪካ ጥናት መምህሩ ንጋቱ አበበ ከፋና ቴሌቭዥን ጋር በነበራቸው ቆይታ ገልጸዋል፡፡ ለዚህም የበርካታ ሀገራት መንግስታት ከፍተኛ ጉዳት ካስከተሉ ጦርነቶች በኋላ ከሽብርተኛ ቡድኖች ጋር ያደረጓቸውን ሰላማዊ ውይይቶች እና ያስገኟቸውን ውጤቶች በማሳያነት ይጠቅሳሉ፡፡ በመሆኑም አሁን በመንግስት የተጀመረው ለሰላም አማራጭ ቅድሚያ የመስጠት ውሳኔ አዲስ ምዕራፍ ከፋች መሆኑን፤ መንግስት ችግሮችን በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት እያሳየ ያለው ሆደ ሰፊነት በአዎንታዊነት የሚነሳ እንደሆነ በመግለጽ ሌሎች ወገኖችም ልዩነታቸውን ወደ ጠረጴዛ ዙሪያ ማምጣት አለባቸው ይላሉ፡፡ ህዝብን እንደግል ንብረት የመቁጠር ነባር አባዜ ወትሮም ጭር ሲል አልወድም አይነት ባህሪ ያለው የሽብር ቡድኑ ከፌዴራል መንግስት የተዘረጉትን የሰላም አማራጮች በሙሉ ሲያመክን ቆይቷል፡፡ የሰላም አማራጭ የቡድኑ ህልውና ማብቂያ መሆኑን የሚረዳው ቡድኑ የህዝብ ሰቆቃ እንደማይጨንቀው በርካታ ማሳያዎችን ማቅረብ ይቻላል፡፡ የሽብር ቡድኑ የትግራይ ክልል እና ህዝብ የነፍስ አባት እኔ ብቻ ነኝ፤ ህዝቡ እኔ ከምከተለው የፖለቲካ መስመር ውጪ ሌሎች መስመሮችን መከተል አይችልም፤ ከኔ መስመር ውጪ የሚንቀሳቀሱ ሁሉ ጠላቶች ወይም የጠላት ተባባሪዎች አልያም ባንዳዎች ናቸው በሚል መፈረጅ ከጀመረ ቆይቷል፡፡ ለዚህም በቅርቡ በክልሉ የሚንቀሳቀሱ ለክልሉ ህዝብ አማራጭ የፖለቲካ ሃሳብ እና መስመር አለን የሚሉ የፖለቲካ አደረጃጀቶችን የፈረጀበትና ያሸማቀቀበትን መግለጫ ማየቱ በቂ ነው፡፡ ቡድኑ በእርሱ የሽብር ተግባር ምክንያት ህዝቡ በችግር ውስጥ ባለበት በዚህ ወቅት ጭምር ይህን ያረጀ ያፈጀ አስተሳሰቡ ላይ የሙጥኝ ማለቱን ላስተዋለ ቡድኑ ህዝብን ለፖለቲካ ትርፍ ማግኛ መሳሪያነት ከመጠቀም ባለፈ ለህዝብ ጥቅም መከበር እንዳልቆመ እና ወደፊትም እንደማይቆም መረዳት ይቻላል፡፡ ከዘህ ባለፈም በትግራይ ክልል የሚገኙም ሆነ በሌሎች የሀገሪቱ አካባቢዎች የሚገኙ የትግራይ ተወላጆች ቡድኑ የክልሉን ህዝብ እንደማይወክል፤ በውስጡም በጥቅም የተሳሰሩ መሆናቸውን፤ ለህዝቡ ተደራሽ እንዲሆኑ ወደ ክልሉ እየገቡ ያሉ የሰብዓዊ ድጋፎችን ጭምር መቀራመት ላይ ማተኮራቸውን፤ ከቡድኑ የተለየ አስተሳሰብ የሚያራምዱትን ማፈን፣ ማሰር፣ መግደል እንዲሁም ማስፈራራት ላይ መጠመዱን የሚያመላክቱ መረጃዎች በስፋት እየወጡ ይገኛሉ፡፡ እነዚህ ዜጎች ይህ ቡድን ሀብትን በዘረፋ የማግበስበስ እና የስልጣን ጥሙን ለማሳካት ህዝብን ሲሳይ ማድረግ የቆየ ልምዱን አሁንም እየተጠቀመበት መሆኑን እየገለጹ ሰሆን ለዚህም፤ አሁን ላይ የትግራይ ህዝብ ሰቆቃ ይብቃ የሚሉ ድምጾችን ማፈን፣ አማራጭ ሃሳብ አለን እኛም የትግራይ ህዝብ ጉዳይ ይመለከተናል እና መሰል ድምጾችን በማፈን በምትኩ የትግራይ ህዝብ ትግል አጨናጋፊዎች የሚል የዳቦ ስም በመስጠት ህዝቡን ወደ ከፋ የኑሮ ሰቆቃ ውስጥ እየከተተው መሆኑን በማሳያነት ያቀርባሉ፡፡ የሽብር ቡድኑ የተለመደውን የሽብር ተግባሩን እንደሚቀጥል እየገለጸ ባለበት፣ ህዝብንም ለፖለቲካዊ ትርፍ ማግኛ መሳሪያ አድርጎ የመጠቀም አባዜውን ባልቀየረበት እንዲሁም የፌዴራል መንግስቱን በዓለም አቀፍ ማህበረሰቡ ዘንድ መድረክ የማሳጣት የየዕለት ተግባራት ላይ በተጠመደበት በዚህ ወቅት እንኳን የፌዴራል መንግስት ለህዝቡ ያለውን ወገንተኝነት ያልተገደበ የሰብዓዊ ድጋፍ እንዲገባ በማድረግ እያሳየ ይገኛል፡፡ የፌዴራል መንግስት የያዘውን የሰላም አማራጭ የሀገርን ሉዓላዊነት እና የግዛት አንድነት እንዲሁም የህዝብን ጥቅም በማይሸራርፍ መልኩ ያለምንም ቅድመ ሁኔታ፣ በማንኛውም ጊዜ እና በየትኛውም ቦታ ተግባራዊ ለማድረግ ዝግጁ መሆኑን በተደጋጋሚ እየገለጸ ይገኛል፡፡ ከሰላማዊ አማራጩ በተቃራኒ የቆመ የዲፕሎማቶች ልዑክ እንቅስቃሴ የኢትዮጵያ መንግስት ለትግራይ ህዝብም ሆነ ለሀገሪቱ የሚበጀው የሰላም ንግግር እንደሆነ በማወጅ የሚነጋገሩ አካላትንም ጭምር በመሰየም ለሰላማዊ አማራጩ ያለውን ቁርጠኝነት እያሳየ ይገኛል፡፡ ለዚህም ቡድኑ በፌዴራል መንግስት የተሰጠውን የሰላም አማራጭ ተጠቅሞ ወደ ውይይት እንዲመጣ ለማድረግ የአፍሪካ ህብረት ልዩ መልዕክተኛን ጨምሮ የተለያዩ አካላት ጥረት ሲያደርጉ ቆይተዋል፡፡ ከእነዚህ አካላት መካከል ለሰላም አማራጩ ምቹ ሁኔታ ይፈጥራሉ ተብሎ የታመነባቸው የአሜሪካ፣ የአውሮፓና የአፍሪካ ልዩ መልዕክተኞችን እና የተወሰኑ ሀገራት አምባሳደሮችን ያካተተ ልዑክ ወደ ትግራይ ክልል ተጉዞ ከሽብር ቡድኑ ጋር ተወያይቶ መመለሱ ይታወሳል፡፡ የሽብር ቡድኑ በትክክልም የትግራይ ህዝብ ችግር እና መጎዳት የሚገደው ከሆነ የሰላም አማራጩን እንዲቀበል ምቹ ሁኔታ ይፈጥራሉ ተብለው የተጠበቁት የአሜሪካ እና የአውሮፓ የአፍሪካ ቀንድ ልዩ መልዕክተኞች እንዲሁም በኢትዮጵያ የካናዳ እና የጣሊያን አምባሳደሮች ልዑክ የገደል ማሚቱ ይመስል በህዝብ ሞት እና እንግልት ፖለቲካዊ ጥማቴን አሳካበታልሁ በሚል ያስቀመጣቸውን ቅድመ-ሁኔታዎች መልሰው የማስተጋባት አዝማሚያ አሳይተዋል። ለዚህም ነው የጠቅላይ ሚኒስትሩ የብሔራዊ ደህንነት አማካሪ የሆኑት አምባሳደር ሬድዋን ሁሴን እና የመንግስት ኮሙዩኒኬሽን አገልግሎት ሚኒስትር ዲኤታ ሰለማዊት ካሳ ልዩ መልዕክተኞቹ እና አምባሳደሮቹ ለሰላም ንግግር ጥረት ማድረግ ሲገባቸው በሌላ ወገን የተቀመጠ ቅድመ-ሁኔታ ላይ ተጠምደዋል እንዲሁም መንግስት ወደ ትግራይ የሚገቡ የሰብዓዊ ድጋፍ አቅርቦቶች ባላቋረጠበት እና ክልከላዎች ባላደረገበት በዚህ ወቅት ቡድኑ የህወሃትን የውሸት ትርክት ማስተጋባቱ ስህተት ነው ሲሉ ወቀሳ የሰነዘሩት እና ያጣጣሉት፡፡ ልዩ መልዕክተኞቹ እና አምባሳደሮቹ መንግስት ለህዝቡ ጥቅም እና ለሰላማዊ አማራጭ ሲባል የወሰነውን የተናጠል ግጭት የማቆም ፖለቲካዊ ውሳኔን ተከትሎ ያልተገደበ የሰብዓዊ ድጋፎች፤ የነዳጅ፣ የህክምና ቁሳቁሶች፣ የግብርና ግብዓቶች እና መሰል አቅርቦቶች ወደ ክልሉ እየገቡ መሆኑን እያወቁ ጭምር አይኔን ግምባር ያድርገው በሚመስል መልኩ፤ የጅል ለቅሶ ምልሶ መላልሶ እንዲሉ የሽብር ቡድኑ ፖለቲካዊ ጥሙን ለማሳካት እንደሽፋን የሚጠቀምባቸው ቅድመ ሁኔታዎች ላይ ትኩረት ያደረገ መግለጫ ማውጣትን መርጠዋል፡፡ እነዚህ አካላት መንግስት ቀደም ብሎ ምላሽ የሰጠባቸውን ጉዳዮች ዳግም በማንሳት ወደ አንድ ወገን ያዘነበለ መግለጫ ሲያወጡ ሳት ብሏቸው እንኳን የሽብር ቡድኑ በክልሉ የሚገኙ ህዝቦች ሃሳባቸውን በነጻነት እንዲገልጹ አድርግ፣ አማራጭ ሃሳብ ያላቸውን ሀይላት ከማሳደድ፣ ከመግደል፣ ከማሰር እና ከማፈን ታቀብ፣ የሰብዓዊ ድጋፍ ጭነው ወደ ክልሉ የገቡ በርካታ የጭነት ተሸከርካሪዎች ይመለሱ፣ የሽብር ቡድኑ እስካሁን በሀይል በወረራ በያዛቸው አካባቢዎች የሚገኙ ህዝቦች ለከፋ ችግር ተዳርገዋል እና ከያዝካቸው አካባቢዎች ለቀህ ውጣ፣ ከፖለቲካዊ ጥቅም ይልቅ የህዝብን ጥቅም አስቀድም የሚል ነጥብ ለማካተት አለመድፈራቸው ትዝብት ውስጥ ከቷቸዋል፡፡ እንደመውጫ የፖለቲካ ሳይንስ መምህሩ ዶክተር ደጉ አስረስ እና በወላይታ ሶዶ ዩኒቨርሲቲ የአፍሪካ ጥናት መምህሩ ንጋቱ አበበ በጉዳዩ ላይ ከፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት ጋር በነበራቸው ቆይታ ከግጭት የሚገኘው ውድመትና ጉዳት በመሆኑ ለሰላም አማራጮች ማመንታት አያስፈልግም፤ ለውጤታማነቱ የሁሉም ወገኖች በጎ ዕይታና ይሁንታ ያስፈልጋል ሲሉ ይመክራሉ፡፡ በመንግስት የተቀመጡት የሰላም አማራጮች ለሀገሪቱ ወርቃማ ዕድል፤ ለሽብር ቡድኖች ደግሞ ከሁሉ ጊዜ የታሪክ ተወቃሽነት እና ዘለዓለማዊ ጸጸት መውጪያ ብቸኛ መንገድ ነው የሚሉት ምሁራኑ ለሰላም የሚያስፈልገው ወጪ ሰላማዊ መንገድን ብቻ መከተል በመሆኑ ይህም ለጦርነት ከሚወጣው ከፍተኛ ወጪ አንጻር ሲታይ እጅግ ያነሰ በመሆኑ ሁሉም ለሰላም የሚከፈልን ዋጋ ለመክፈል ዝግጁ ሊሆን ይገባል ሲሉ ምክራቸውን ለግሰዋል፡፡ የህወሃት የሽብር ቡድን በመንግስት የተቀመጠው ሰላማዊ አማራጭ እና ንግግር የህዝቡን ዘለቄታዊ ጥቅም እንደሚያረጋግጥ፤ በአንጻሩ ደግሞ ቡድኑ በህዝብ ስም እየነገደ ዕድሜን ለማራዘም የሚሄድበትን አውድ እንደሚሳጣው በውል በመገንዘቡ ሰላማዊ አማራጩ ተግባራዊ እንዳይሆን ለማድረግ የህዝቡን ጥቅም የማያስከብሩ ቅድመ-ሁኔተዎችን በመደርደር እንቅፋት እየፈጠረ መሆኑ የአደባባይ ሚስጥር ሆኗል፡፡ በችግር ውስጥ የሚገኘው ህዝብም ይህንን በስሙ እየነገደ ዕድሜውን ለማራዘም የሚሞክረውን ቡድን በቃህ፣ ከጫንቃዬ ላይ ውረድ ሊለው ይገባል፡፡ ሰላም ለፍጡራን ሁሉ!!!!!
"የጊዜው ጉም ያልጋረደው ጽናት"
Jul 25, 2022 191
በይሁኔ ይስማው የተለያዩ አገራት ተወዳዳሪ ስፖርተኞቻቸውን መልካም ተመኝተው፣ ባንዲራ አልብሰውና የጀግና አሸኛኘት አድርገው ወደ ሥፍራው ከሸኙ ውለው አድረዋል። በውድድር ተሳታፊ ለመሆን ስፖርተኞችን የላኩ አገራት በሚችሉት አጋጣሚ ሁሉ የወከሏቸውን አትሌቶች ውጤት ለማየት እየተጠባበቁ ሲሆን ተሳታፊ አትሌቶች ትጥቃቸውን አጥብቀውና መማቸውን ጠብቀው ለውድድሩ እያሟሟቁ ይገኛሉ። በመሮጫ መሙ ላይ በአረንጓዴው ማሊያቸው ተውበው በፍጹም ልበ ሙሉነት የኢትዮጵያ ወኪሎች አትሌት ቦሰና ሙላት፣ እጅጋየሁ ታዬ እና ለተሰንበት ግደይ ተሰልፈዋል። የውድድሩን መጀመር የሚያበስረው ሽጉጥ ሲተኮስ የረዥሙ ጉዞ ትንቅንቅ ተጀመረ። አይበገሬዎቹ የኢትዮጵያ አትሌቶች እርስ በርስ እየተናበቡ በአሸናፊነት አጠናቀው ሰንደቃቸውን ከፍ ለማድረግና የአገራቸውን ክብር ለማስጠበቅ ከዓለም አትሌቶች ጋር ፍልሚያውን ተያያዙት። በሚገርም ቅንጅትና የቡድን ሥራ በብዙ ዓመት አንዴ በሚከሰት አይነት ትንቅንቅ ሁሌም ከአዕምሮ የትውስታ መዝገብ የማይፋቅ ታሪካዊ የሆነ ድል አድራጊነት በሽርፍራፊ ሴኮንድ ልዩነት ለተሰንበት ግደይ በውድድሩ የመጀመሪያውን የወርቅ ሜዳሊያ ለኢትዮጵያ አስመዘገበች። ለተሰበት ግደይ ከኬንያዊቷ ሄለን ኦብሪና ማርጋሬት ችሊሞ ጋር የመጨረሻው ሴኮንድ ትንቅነቅ ተመልካቾችን ብድግ ቁጭ ያደረገ ነበር። የውድድሩ ትዕይንት ሻለቃ ኃይሌ ገብረሥላሴ ከ22 ዓመት በፊት ከኬንያዊው አትሌት ፖልቴርጋት ጋር ያደረገውን ትንቅንቅ ያስታወሰ ክስተት ነበር። በዚህ ድል የውድድሩ አሸናፊ ለተሰንበት ግደይ ለፈጣሪዋ ምስጋናዋን እየቸረች ሰንደቁን ለብሳ ደስታዋን ስትገልጽ በቴሌቪዥንም ይሁን በአካል ተገኝተው ውድድሩን ይከታተሉ የነበሩ ኢትዮጵያዊያን አብረው ጮቤ ረገጡ። ለዚህ ድል መገኘት አትሌት እጅጋየሁ ታዬ የነበራት የላቀ ሚና በብዙ የስፖርት ቤተሰቦችና የውድድሩ ተንታኞች ተወድሷል። የውድድሩ አሸናፊ አይበገሬዋ አትሌት ለተሰንበት የኢትዮጵያን የድል ብሥራት በማስጀመር በኦሪገን ለውድድር የተሰለፉትን ኢትዮጵያዊያን ለሌላ ድል በማዘጋጀት የአሸናፊነት የሞራል ስንቅ አቀብላለች ማለት ይቻላል። በወንዶች ማራቶን ደግሞ አትሌት ታምራት ቶላ፤ የአገሩን ልጅ በማስከተል የኢትዮጵያን ድል እና ደስታ እጥፍ ድርብ አደረገው። የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽን ፕሬዝዳንትና የቡድኑ መሪ ኮማንደር አትሌት ደራርቱ ቱሉ በሻምፒዮናው ከማበረታታት ባለፈ የኢትዮጵያ አትሌቶች ባሸነፉባቸው አጋጣሚዎች ሁሉ በደስታ ሲቃ በእንባ ታጅባ ከአትሌቶቹ ጋር ደስታዋን ለመላ ኢትዮጵያዊያን አጋብታለች። በተወዳዳሪነት ዘመኗ በአሸናፊነት የኢትዮጵያዊያን የሃሴት ምንጭ የነበረችው ደራርቱ በመሪነት ዘመኗ ደግሞ የኢትዮጵያዊነት መገለጫ የብርታትና ፅናት ተምሳሌት በመሆን ለኢትዮጵያዊያን የውድድሩ ድምቀት ሆናለች። በ10 ሺህ ሜትር የሴቶች ውድድር፣ በማራቶንና በቀጣዩቹ ቀናት በተደረጉ ሌሎች 3 ሺህ ሜትር መሰናክል፣ 5 ሺህ ሜትር የሴቶችና ሌሎች ርቀቶች አንዱ ለአንዱ ብርታትና ሞራል በመሆን ተወዳዳሪዎቹ ኢትዮጵያን ከፍ አድርገዋል። በዚህም ከሐምሌ 8 ቀን 2014 ዓ.ም ጀምሮ ለ10 ተከታታይ ቀናት በአሜሪካ ኦሪገን የዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና በአራት ወርቅ፣ አራት ብርና ሁለት የነሐስ ሜዳሊያዎች በመሰብሰብ ከአሜሪካ በመቀጠል ሁለተኛ ደረጃን ይዛ አጠናቃለች። በኦሪገን የተመዘገበው ውጤት ኢትዮጵያ በኦሎምፒክ መሳተፍ ከጀመረችበት እ.ኤ.እ. ከ1983 የመጀመሪያው የዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና ጀምሮ ከተመዘገቡት ውጤቶች በሙሉ ከፍተኛው ሆኖ ተመዝግቧል። ኢትዮጵያ ከፍተኛ ውጤት ያስመዘገበችው እ.ኤ.እ. በ2005 ፊንላንድ ሄልስንኪ የዓለም ሻምፒዮና ሦስት ወርቅ፣ አራት ብርና ሁለት ነሐስ ባገኘችበት አጋጣሚ ሲሆን ዘንድሮ የተገኘው ድል ከዚህም ከፍ ያለ ሆኗል። በዚህም አሸናፊ የሆኑና ድል ያደረጉ ጀግና አትሌቶች ስምና ክብራቸው ሁሌም በታሪክ ተሰንዶ የሚዘልቅ እንዲሁም በትውልድ ቅብብሎሽ በጀግንነት የሚወሳ ይሆናል። በአሜሪካ ኦሪገን በተካሄደው 18ኛው የዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና የተመዘገበ ድል ለኢትዮጵያዊያንና ለተቀረው ዓለም ጭምር ከስፖርትም በላይ መልእክቱ ትልቅ መሆኑ እርግጥ ነው ። የድሉ ትርጉም ከአሸናፊነትም በላይ እምነትና ጽናትን እንዲሁም በመተባበር አሸናፊ መሆን እንደሚቻል በተግባር የታየበት ሁነኛ ማሳያ ሆኗል። የኢትዮጵያን ታላቅነትና በድል ተሻጋሪነቷ እንዳትቀጥል ለማደብዘዝ የሚጥሩ አካላት ከንቱ ድካም የማይሳካ መሆኑንም የኦሪገን ድል ትምህርት ሰጥቷል። ኢትዮጵያ በውጭ ጫና እና በውስጥ ተላላኪዎች እየተፈተነች ቢሆንም በቁርጥ ቀን ልጆቿ ከአሸናፊነቷ የሚገታት ምንም ኃይል እንደሌለና ኢትዮጵያዊነት ሳይደበዝዝ የሚዘልቅ ዘላለማዊ ክብር ስለመሆኑ አመላክቷል። ሀገር የተለያየ ችግሮች ውስጥ ብትሆንም እንኳ አትሌቶቻችን ሁሉንም ተቋቁመው በአንድ ልብ ኢትዮጵያን አስቀድመው ድል ያደረጉበት ምስጢር ችግሮች ጊዜያዊ ጉም እንጂ ዘላቂ አለመሆናቸውን አይተንበታል። ኢትዮጵያን በልባቸው ስለው በዓለም አደባባይ አግዘፈው ያሳዩንን ጀግኖች አትሌቶቻችን በህብረትና አንድነት ያመጡት ውጤት አንዱ በአንዱ ላይ ጣት ከመቀሳሰር ወጥተን በሁሉም መስክ ተባብረን ከሰራን የማንወጣው ዳገት እንደሌለ ሁነኛ ማሳያ ነው።
የቱሪዝም ዘርፍ ማርሽ ቀያሪ---ታላቁ የህዳሴ ግድብ
Jul 6, 2022 216
በማደግ ላይ እንደሚገኙ ሌሎች ሀገራት ሁሉ ኢትዮጵያዊያንም የዕድገት  ተስፋቸው የተመሰረተው በሚያደርጉት የጋራ ጥረት ላይ ብቻ ስለመሆኑ በርካታ ማሳያዎችን ማቅረብ በሚቻልበት በ21ኛው ክፍለ ዘመን ላይ ሆኖ በ20ኛው ክፍለ ዘመን ወቅት ያውም ለወንዙ መገኘት ዋና ምንጭ የሆነውች ኢትዮጵያ ባልተሳተፈችበት እና ባልፈረመችው ስምምነት ላይ ተቸክሎ ስለተናጠል መብት እና ተጠቃሚነት ብቻ ማውራት ከዘመኑ ስልጣኔ ጋር አብሮ መራመድ አለመቻልን ያሳያል፡፡  ኢትዮጵያ የታላቁ ህዳሴ ግድብን እየገነባች ያለችው ከውሃ የሚገኝን የታዳሽ ሀይል አቅሟን ማሳደግ ዜጎችን ከድህነት ለማውጣት የሚካሔደውን ትግል በማፋጠን ረገድ ከፍተኛ አስተዋጽኦ እንዳለው ለማንም የተሰወረ አይደለም።የግድቡ መገንባት በሀይል አቅርቦት ዘርፍ ኢትዮጵያን በቀጣናው ላይ ተጽዕኖ ፈጣሪ ከማድረጉ በተጨማሪ ከኮይሻ፣ ከወንጪ እና ከጎርጎራ ፕሮጀክቶች ጋር በመተባበር በቱሪዝም ዘርፉም በዓለም ካሉ ቀዳሚ መዳረሻዎች መካከል አንዷ ያደርጋታል ተብሎም ይጠበቃል፡፡ ይህንን አስተዋጽኦ መነሻ በማድረግም በቱሪዝም ዘርፍ የተሰማሩ የሀገር ውስጥና ዓለም አቀፍ ድርጅቶች አይኖቻቸውን ወደ ህዳሴ ግድብ ማማተር ከጀመሩ ዋል አደር ብለዋል፡፡ ከውሃ ሙሌት ጋር ተያይዞ በየጊዜው ከሚሰማ ንትርክ ጎን ለጎንም ይህ ግድብ የግንባታ ሂደቱን በማገባደድ ሀይል ወደ ማመንጨት ደረጃ ከተሸጋገረም ሰንብቷል፡፡ በቅርቡም ሶስተኛውን ውሃ ሙሌት በስኬት በማከናወን ተጨማሪ የሀይል ምንጭ የሚሆንበት ደረጃ ላይ መድረሱንም የሚወጡ መረጃዎች አመላክተዋል፡፡ ኢትዮጵያ ከቀድሞ ጀምራም ሆነ ወደፊት የምስራቅ አፍሪካ ሀገራትን በጋራ ተጠቃሚ በሚያደርጉ ፕሮጀክቶች ላይ በትብብር መስራት ሁሉንም አሸናፊ እንደሚያደርግ በማመን አቋም ይዛ እየሰራች ትገኛለች፡፡ በዚህ ረገድ የቀጣናውን ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ ከማሳደግ አኳያም የታላቁ ህዳሴ ግድብ ከሀይል ማመንጫነት ባለፈም አንዱ የዓለም የቱሪዝም ማእከል ሆኖ ብቅ የሚልበት እምቅ አቅም እንዳለው ግልጽ ነው። ኢትዮጵያ ይህን ግድብ በማጠናቀቅ ፍሬውን እንዳታይ ማድረግ የታሪካዊ ጠላቶች የዘወትር ጥረት መሆኑ ሳይታለም የተፈታ ነው፡፡ ኢትዮጵያ የአባይን ውሃ ተጠቅማ መልማት ከቻለች የእኛ ህልውና ያበቃለታል ብለው የሚያምኑ ግብጽን ጨምሮ አንዳንድ የውጭ ሃይሎች ኢትዮጵያ ፊቷን ወደ ዕድገቷ እንዳትመልስ ሲያደርጉ ከርመዋል፡፡ ለዚህም በዋናነት በሀገር ውስጥ ከተፈለፈሉ ‹ነጻ አውጪ› ነን ባይ ድርጅቶች ጋር ያለማቋረጥ በመስራት ላይ እንደምትገኝ ይታወቃል፡፡ለማሳያነትም ሕወሃት ደርግን ባሸነፈ ጊዜ መጀመሪያ ከጥቅም ውጭ እንዲሆኑ የተደረገው የዓባይ ተፋሰስን ተከትለው የተሰሩ የፓዌ የጣና በለስ ፕሮጀክቶች ተጠቃሽ መሆናቸውን የታሪክ ድርሳናት ያስረዳሉ፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ግብጽ ኢትያጵያን የማዳከሚያ በማድረግ ስትከተለው የነበረው አንዱ ስልት በየዘመኑ ኢትዮጵያ ውስጥ በተደረጉ የእርስ በርስ ጦርነቶች ውስጥ አንደኛውን ወገን በመደገፍ ሰላም እንዲደፈርስ ማድረግ ነበር፡፡ የህዳሴ ግድብም ሆነ ሌሎች ልማት ተኮር ፕሮጀክቶችን እንዳትገነባ ለማድረግም በዓለም አቀፍ ድርጅቶች ውስጥ ያሏትን ዜጎችና ደጋፊዎች በመጠቀም የተሻለ ድጋፍ እንዳታገኝ ስትሰራ መቆየቷ ብቻ ሳይሆን አሁንም ተመሳሳይ ድርጊት እየፈጸመች መሆኑ የአደባባይ ሚኒስጥር ነው፡፡ የነሱ ስጋት ግድቡ ከተጠናቀቀ በኋላ የውሃ እጥረት ይገጥመናል በሚል ብቻ አለመሆኑንና ይልቁኑም የግድቡን ግንባታ መጠናቀቅ ተከትሎ በሚፈጠረው ኢኮኖሚያዊ መነቃቃት ምክንያት ግብጽን ጨምሮ በበርካታ ሀገራት ላይ መዋዕለ ነዋያቸውን ያፈሰሱ ባለሀብቶች ወደ ኢትዮጵያ ይፈልሳሉ፣ ቀጣናዊ ተጽዕኖውም ይለወጣል ከሚል መነሻ እንደሆነም ጉዳዩን በቅርበት የሚከታተሉ የምጣኔ ሀብት ምሁራን እና ባለሙያዎች እየገለጹ ይገኛሉ፡፡ በግድቡ ምክንያት ከሚፈጠረው ሰው ሰራሽ ሀይቅ የሚገኘው የዓሳ ምርት ከሀገር ውስጥ ፍጆታ ባለፈ ለውጭ ገበያ በማቅረብ የውጭ ምንዛሬ ምንጭ እንደሚሆንም አያጠራጥርም። ከዚህ በተጨማሪም የሚፈጠረውን የቱሪስት መስህብነት ታሳቢ በማድረግ ከወዲሁ በዓለም ላይ አሉ የተባሉ እና በቱሪዙም ዘርፉ ላይ ከፍተኛ የገንዘብ አቅም እና ልምዱ ያላቸውን ባለሀብቶች ትኩረት እና ቀልብ መሳቡ አይቀርም። ከመነሻው ጀምሮ የኢትዮጵያን በተፈጥሮ ሃብቷ የመልማት መብትና ፍላጎት በጥርጣሬ የሚመለከቱ አካላት ግድቡ እዚህ ደረጃ እንዳይደርስ የቻሉትን ሁሉ ሲያደርጉ መቆየታቸው የታወቀ ጉዳይ ነው። በ21ኛው ክፍለ ዘመን ተጋግዞና ተባብሮ በጋራ መልማትን የምታስቀድመው ሃገራችን ቀጣናዊ ኢኮኖሚያዊ ትስስርን ይበልጥ በሚያጠናክር መሰል ፕሮጀክት ላይ ያላትን አቅም ሁሉ አሟጣ መስራቷ መሰረታዊ መነሻው ይሄ ቢሆንም እኔ ብቻ ልጥቀም ዘላለማዊ ድህነትን ተከናንባችሁ ዝለቁ የሚሉ አካላት በውስጥም በውጭም ጫና ለመፍጠር መሞከራቸውን ቀጥለዋል።የአሜሪካው የቀድሞ ዲፕሎማት ቲቦርናዢ በግል ማህበራዊ ትስስር ገጻቸው ላይ እንዳሰፈሩት ለአባይ ተፋሰስ አንድ ጠብታ ውሃ የማታበረክተው ግብጽ በአባይ ውሃ አጠቃቀም ጉዳይ ላይ መቶ በመቶ የመወሰን መብት ሊኖራት አይችልም፡፡ I follow the passionate discussion on the #GERD with interest. But the fundamental truth is - a country which does not contribute one drop of water to the Nile (#Egypt) - cannot demand 100% of the right to decide how the waters should be used by all. The world has changed ማለታቸውን ማንሳት ይቻላል፡፡ ይህ እውነታ ባለበት ጭምር ነው ኢትዮጵያ ግድቡን ከመገንባት፣ ውሃም ከመያዝና ሀይል ከማመንጨት የሚያግደኝ አንዳች ምድራዊ ሀይል የለም፤ የሚያዋጣው በጋራ ሰርተን በጋራ መልማትና ማደግ ብቻ ነው በሚል እሳቤ እየተንቀሳቀሰች ያለችው፡፡ ለዚህም ግድቡ እየተገነባ ካለበት አካባቢ ሀይል ወደ አካባቢው ሀገራት በቀላሉ ማስተላለፍ የሚያስችሉ የሀይል ማስተላለፊያ መስመሮችን እና ሌሎች መሰረተ-ልማቶች እየዘረጋች መሆኑን በማሳያነት ማንሳት ይቻላል፡፡ የአየር ንብረት ለውጥን ከመቋቋም ባለፈ የታላቁ ህዳሴ ግድብ ለቀጣናው ሀገራት የሚያበረክተውን የአገልግሎት ዘመን ለማራዘምም ወደ ግድቡ የሚገባውን ደለል መከላከልን ጨምሮ የአረንጓዴ አሻራ መርሃ-ግብርን በማዘጋጀት በሁሉም የሃገራችን ክፍል መላ ህዝቡን ያሳተፈ የችግኝ ተከላ ህዝባዊ ንቅናቄ ማካሄድ ከጀመረ እነሆ አራት አመት ሆኖታል፡፡ በዚህም ከፍተኛ ውጤት እየተመዘገበ መሆኑ ይታወቃል። በዚህ ተግባር ላይ የጎረቤት ሀገራትም ተሳተፎ እንዲኖራቸው ችግኞችን ለየሀገራቱ በድጋፍ መልክ እየቀረበ መሆኑ አንዱ የጋራ ልማትና ጥቅም ማረጋገጫ መንገድ ነው። ከኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ጋር ቆይታ ያደረጉት የአረቡን መገናኛ ብዙሃን በቅርበት የሚከታተሉት የታሪክ ምሁሩ ረዳት ፕሮፌሰር አደም ካሚል እና ዑስታዝ ጀማል በሽር ኢትዮጵያ የጀመረችውን የልማት ትልም ከዳር ማድረስ እንድትችል ታሪካዊ ጠላቶች የውስጥ እና የውጭ ተላላኪዎችን በመጠቀም የሚከተሉትን አፍራሽ ሴራዎች በጋራ በመቆም መመከት እንደሚገባ መግለጻቸው ይታወሳል። በሃገራችን ልማት ዙሪያ የሚከናወንን የተጠና አፍራሽ አካሄድ ህብረተሰቡ በውል በመረዳትና አንድነቱን በማጠናከር በጋራ መከላከል ለነገ የማይባል ጉዳይ ነው። የህዳሴ ግድብ 3ኛ ዙር የውሃ ሙሌት ስራን በሚገባ በማሳካት ከሃይል አቅርቦቱና በቱሪዝም ዘርፉ ከሚገኘው መጻኢ ብሩህ ተስፋ ባሻገር የግድቡን መጠናቀቅ ተከትሎ የሚፈጠረውን ዘርፈ ብዙ ጠቀሜታ ለማረጋገጥ ሁሉም ዜጋ እንደተረባረበበት ሁሉ ፍጻሜውን ለማሳካት ተሳትፎውን ይበልጥ አጠናክሮ መቀጠል የወቅቱ ሃገራዊ ግዴታ ነው።
ዘመነ ክረምት
Jul 2, 2022 1289
በኢትዮጵያ የወቅቶች አከፋፈል መሠረት የክረምት ወቅት ከዘመነ መከር፣ በጋና በልግ ቀጥሎ የሚመጣ አራተኛ ወቅት ነው። ክረምት ከረመ፣ ከርመ ከሚለው የግእዝ ቃል የተገኘ ሲሆን የውሃ፣ የነጎድጓድ፣ የመብረቅና የዝናብ ወቅት የሚል ፍቺ እንዳለው የአማርኛ መዝገበ ቃላትና ድርሳናት ያስረዳሉ። የክረምት ወቅት ተብሎ በዋናነት የሚነገረው ጊዜ ከሰኔ 25 እሰከ መስከረም 26 ያለው ወቅት ሲሆን አንዳንድ ጊዜ ከሚገባበት ቀን ቀድሞ ሊገባና ከሚወጣበት ቀንም ዘግይቶ ሊያበቃ ይችላል። የክረምት ወቅት የዘርና የአረም እንዲሁም የውሃ ወቅት በመሆኑ ገበሬው እርሻውን የሚያካሂድበት ወሳኝ ጊዜ ነው። ምድርም አረንጓዴ ለብሳ በአትክልት፣ አዝዕርትና አበቦች ተሸፍና መታየት ትጀምራለች፣ ይህም የውበትና የመልካም ተስፋ ተምሳሌት አለው። ክረምት ምንም እንኳን የቅዝቃዜና የጭጋግ ሁኔታን ቢይዝም የሰው ልጅ መኖርያ የሆነችው ምድርን በማረስረስ ምግብ እንድታበቅልና ንጹህ አየር እንድትሰጥ የሚደርጋት እጅግ አስፈላጊ የተፈጥሮ ዑደት ነው። ክረምት በየትኛውም ክፍለ አኅጉር ወቅቶችን እየቀያየረ ምድርን ሲያድስ የሰው ልጆችንም ሕልውና አብሮ በማደስ ሰውና ክረምት ያለውን ቁርኝት ዘላለማዊ አድርጎታል። በክረምት የሚመጣው ትሩፋት በመከርና በበጋ የሚታይ ውጤት እንደመሆኑ እኛም ዛሬን እንደ ክረምት በመቁጠር ለበጋ የሚበቃ ጠንካራ ስራ መስራት አለብን። ኢትዮጵያ ከምንም ጊዜ በላይ ሰፊ የክረምት ስራ እንዳለባት አውቀን ሰላሟን ለመጠበቅ፣ ድህነትን ለማሸነፍና ሉዓላዊነቷን ለማስከበር እጅ ለእጀ ተያይዘን መስራት ይኖርብናል። የክረምት ዝናብ እንደ ጉልበት፣ የክረምት ፀሐይ እንደ ተስፋ፣ የምድርን አረንጓዴ መልበስ በጠንካራ ተግባር እንደሚመጣ ልምላሜ ቆጥረን ለመከርና በልግ የምንጠብቀውን መልካም ውጤት ዛሬ እንስራ።
የተፈጥሮ እስትንፋስ - አረንጓዴ አሻራ
Jun 21, 2022 1828
የኢትዮጵያ የደን ሃብት ከግብርና፣ ከማገዶ፣ ከከሰል ማክሰል፣ ከልቅ ግጦሽ፣ ከግንባታና ከእንጨት ስራ ጋር በተያያዘ  በማይታመን ፍጥነት መጠኑ ሲቀነስ እያስተዋልን ዛሬ ላይ ደርሰናል፡፡ ኢትዮጵያ በደን ሃብቷ ከአፍሪካ ሀገራት ግንባር ቀደም የነበረችባቸው ዘመናት የማይረሱ ቢሆንም ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ የመጣው የህዝብ ብዛት፣ የእርሻና የግጦሽ መሬት እጥረት እንዲፈጠር በማድረጉ ሰዎች የደን ሃብቱን ያለመሰሰት በመጨፍጨፍ መሰረታዊ ፍላጎታቸውን እንዲያሟሉ አስገድዷቸዋል፡፡ ሀገሪቷን በተለያዩ ዘመናት ያስተዳደሯት መንግስታት የደን ሃብቱን ለመንከባከብ የተለያዩ ጥረቶችን ቢያደርጉም ሙከራቸው ያዝ ለቀቅ ስለነበር የታሰበውን ውጤት ማሳካት አልቻለም፡፡ የደን ሃብት ከሰብዓዊ ህይወት ጋር ያለውን ቁርኝት ሁሉም ባይዘነጉትም የሰጡት ትኩረት አነስተኛ በመሆኑ ሀገሪቱ አሁን ላይ እየገጠማት ላለው የተፈጥሮ አደጋና ድርቅ በአንድም ሆነ በሌላ መንገድ ተጠያቂ ናቸው፡፡ ነገር ግን የጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ አመራር ወደ ስልጣን ከመጣበት እለት አንስቶ ችግሩን ለመቅረፍ በቁርጠኝነት እየተገበረው ያለው የአረንጓዴ አሻራ መርሃ-ግብር ከፍተኛ ለውጥ እያስገኘ ነው፡፡ መርሃ ግብሩ ቀደም ብለው ከተጀመሩት ጥረቶች በተለየ በጥብቅ ቁጥጥርና ክትትል በመተግበሩ አሁን ላይ አለም አቀፍ ምስጋና የተቸረው ውጤት ማሳየት ችሏል፡፡ መርሃ ግብሩ አገሪቱን በድጋሚ አረንጓዴ ገጽታ በማላበስ፣ የገጠሩን ማህበረሰብ ህይወት በማሻሻል የአየር ንብረት ለውጥን የሚቋቋም መልክዐ ምድር በመገንባት በኩል የተሳካ የሚባል ውጤት አስገኝቷል፡፡ የአረንጓዴ አሻራ መርሃ ግብር ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ በሐምሌ 2011 ዓ.ም ያስጀመሩት የአረንጓዴ አሻራ መርሃ ግብር በአራት አመት ውስጥ 20 ቢሊዮን ችግኝ መትከልን አላማ አድርጎ የተጀመረ ሲሆን በዚህም በመጀመሪያው አመት ብቻ 4 ነጥብ 7 ቢሊዮን ችግኝ በመትከል እቅዱን ሙለ በሙሉ ማሳካቱ አይዘነጋም፡፡ በመቀጠል በ2011 ዓም 5 ቢሊዮን ችግኝ፣ በ2012 ዓም 6 ቢሊዮን እንዲሁም በ2013 ዓም 7 ቢሊዮን ችግኝ ለመትከል የተደረገው ጥረት የኮቪድ-19 ወረርሽኝ ጥላ ቢያጠላበትም ከሞላ ጎደል ስኬታማ ነበር ማለት ይቻላል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በተባበሩት መንግስታት ድርጅት (ተመድ) 75 ኛ ጠቅላላ ጉባኤ ላይ ባደረጉት ንግግር “የእኛ ዋነኛ ግብ የተራቆተውን መሬት በደን መሸፈንና የተሻለ ነገን መፍጠር ብቻ ሳይሆን ስራችንን አረንጓዴና ከአየር ፀባይ ለውጥ ጋር በተስማማ መልኩ ማከናወን ነው፣ አፋጣኝ እርምጃ መውሰድ እንዳለብን የሚያሳስበን ተጨማሪ ነጋሪ አያስፈልገንም፣ ምክንያቱም የአየር ፀባይ ለውጥ የሚያስከትለውን አውዳሚ ተጽእኖ በመላው አለም በተለያዩ ቦታዎች ላይ በተጨባጭ አይተነዋል “ በማለት ለመርሃ ግብሩ ስኬታማነት ያላቸውን ቁርጠኝነታቸውን አስታውቀዋል፡፡ የኢትዮጵያ መንግስት በ2011 ዓ.ም ሐምሌ ወር በተደረገው የመጀመሪያ የችግኝ ተከላ ፕሮግራም በአንድ ቀን ብቻ 200 ሚሊዮን ችግኝ ለመትከል ግብ ቢያስቀምጥም አብላጫ በሆነ መጠን 354 ሚሊዮን ችግኝ በመትከል በአለም አቀፍ ደረጃ የመነጋገሪያ ርዕስ ለመሆን ችሏል፡፡ በዚሁ ወቅት 23 ሚሊዮን ሰዎች በችግኝ ተከላው ላይ በመሳተፍ 4 ነጥብ 75 ቢሊዮን ችግኝ በመትከል ከእቅድ በላይ አፈጻጸም አሳይተዋል፡ የአረንጓዴ አሻራው ማህበራዊ ኢኮኖሚያዊ ፣አካባቢያዊና ፖለቲካዊ አበርክቶዎች የኢትዮጵያ የደን ሽፋን ከጊዜ ወደ ጊዜ እየቀነስ በመምጣት አሁን ላይ ከአገሪቱ የቆዳ ስፋት 15 በመቶ ወይም 17 ሚሊዮን ሄክታር ብቻ መሸፈኑን በቅርቡ የወጣው “Mass tree planting Prospects for a green legacy in Ethiopia“ የተሰኘ ሪፖርት ያሳያል፡፡ ከዚህ ውስጥ 15 ነጥብ 8 ሚሊዮን ሄክታሩ የተፈጥሮ ደን ሲሆን የተቀረው በችግኝ ተከላ የተሸፈ መሆኑን ሪፖርቱ ያሳየ ሲሆን በተጨማሪ ሀገሪቱ በደን ምንጠራ ባዶ የሆነና ደንን መልሶ ለማልማት ምቹ የሆነ 18 ሚሊዮን ሄክታር ባዶ መሬት እንዳላት ሪፖርቱ ያሳያል፡፡ በሀገሪቱ ዋነኛ የደን ጭፍጨፋ መንስዔ የሚባሉት የግብርና ልማት ማስፋፊያ፣ ከሰል ለማክሰልና ለግንባታ በሚል የሚቆረጠው እንጨት መጨመር፣ ልቅ ግጦሽና የሰፋፊ እርሻዎች መስፋፋት ሲሆኑ በተለይ በጋምቤላና ቤንሻንጉል ጉምዝ ክልል የሰፋፊ እርሻ ልማት መብዛት በአካባቢው ለሚታየው የደን መመናመን ምክንያት መሆናቸውን ጥናቱ ያሳያል፡፡ ለዚህ ደግሞ የህግ ማዕቀፍ አለመኖር፣ ደንብ አለማዘጋጀት፣ የማስፈጸም አቅምና ፖሊሲ ደካማነት በምክንያትነት ሲጠቀሱ አስተማማኝ ያልሆነ አካባቢያዊ የመሬት ኪራይ እንዲሁም የደን አጠቃቀም መብት አለመቀመጡ ችግሩን ማባባሳቸው ተመላክቷል፡፡ በመላው አለም የተከሰተው የኮቪድ-19 ወረርሽኝ ያለፉትን ሁለት አመታት የችግኝ ተከላ መርሃ ግብር በታሰበው ልክ እንዳይከናወን እንቅፋት ቢፈጥርም መንግስት የተከተለው የጥንቃቄ እርምጃ ስኬቱን ለማስቀጠል አስችሏል፡፡ ያም ቢሆን ባለፈው አመት ለተከናወነው የአረንጓዴ አሻራ መርኃ ግብር 22 ሚሊዮን ዶላር በመመደብ 6 ነጥብ 2 ሚሊዮን ችግኝ መትከል ተችሏል፡፡ የአረንጓዴ አሻራ መርሃ ግብሩ ሀገር በቀል እሳቤ ከመሆን ባለፈ ባለቤቱና ተጠቃሚው ህዝቡና ህዝቡ ብቻ በመሆኑ በዚህም በመርሃ ግብሩ በመታገዝ በርካታ የስራ ዕድል መፍጠር የተቻለ ሲሆን በተለይ ወጣቶችና ሴቶች ችግኝ በማፍላትና በመንከባከብ በስፋት ተጠቃሚ መሆን ችለዋል፡፡ ከዚህ ባለፈ መርሃ ግብሩ የተሻሻለ የግብርና አሰራር በማስፈን፣ የምግብ ዋስትናን በማረጋገጥ፣ የውሃ ሃብትንና የብዝሃ ህይወት ጥበቃን በማረጋገጥ ዘላቂ ተጠቃሚነትን እንደሚያስገኝና፣ በተጨማሪም አለም አቀፍ ተጠቃሚነትን ለማረጋገጥ የራሱን አስተዋጽኦ በማበርከት የግሪን ሀውስ ጋዝን ለመቀነስ እንደሚረዳ ተረጋግጧል፡፡ ሀገር አቀፉ የችግኝ ተከላ መርሃ ግብር ከተሞችን ከማስዋብ ባለፈ በዙሪያቸው የሚገኙና የተበከሉ ወንዞችን ደህንነት በማስጠበቅ የአረንጓዴ ውበት ማስጠበቂያ ቦታዎችን በዋና ዋና ከተሞች ተደራሽ ለማድረግ ያስችላል፡፡ ከሁሉም በላይ የተጀመረው መርሃ ግብር የጎረቤት ሀገራትን ትኩረት በመሳብ ለጋራ ተጠቃሚነት በጋራ እንዲሰሩ ከማነሳሳት ባለፈ በቀጠናው በግጦሽ መሬት፣ በውሃና በደን ሃብት እጥረት የሚፈጠረውን ግጭት በማስወገድ ስደትንና ከመኖሪያ ቀዬ መፈናቀልን ለማስቀረት ያስችላል፡፡ ኢትዮጵያ አንድ ቢሊዮን ችግኞችን ለጎረቤት ሀገራት መላኳን መረጃዎች የሚያሳዩ ሲሆን በዚህም እ.አ.አ በ 2021 ጂቡቲና ደቡብ ሱዳን በመርሃ ግብሩ ለመታቀፍ ያላቸውን ዝግጁነት አስታውቀዋል፡፡ ከዚህ ባለፈ ሀገሪቱ ባደረገችው ስድስተኛው ሀገር አቀፍ ምርጫ ላይ መራጮች ድምጽ ከሰጡ በኋላ ችግኝ እንዲተክሉ በመቀስቀስ ሁለንተናዊ ለውጡን እውን ለማድረግ የተጀመረውን ጥረት ማሳየት ተችሏል፡፡ ለወጣቶች ያስገኘው አበርክቶ በየአካባቢው የሚኖሩ ስራ ፈጣሪ ወጣቶች ከሀገራዊው የአረንጓዴ አሻራ መርሃ ግብር ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ማግኘት የቻሉ ሲሆን በዕድሉ በመጠቀም ችግኝ በማፍላትና በማቅረብ፣ ጉድጓድ በማዘጋጀትና ችግኞችን በመንከባከብ የራሳቸውን ገቢ አግኝተዋል፡፡ በግላቸው ችግኝ የሚያፈሉ ወጣቶች በተጀመረው መርሃ ግብር በመነቃቃት አመቱን ሙሉ የዛፍ ፣የአትክልትና ፍራፍሬ ችግኞችን ለግለሰቦችና ድርጅቶች በመሸጥ ገቢያቸውን ከፍ አድርገዋል፡፡ ከዚህ ባለፈ ተጠቃሚዎች ችግኞቹን በአደባባዮች፣ በፓርኮችና፣ በመኖሪያ ቤታቸውና በስራ ቦታቸው ላይ በመትከል ጠቅላይ ሚኒስትሩ የጀመሩት ዘመቻ በስኬት እንዲጠናቀቅ የበኩላቸውን ኃላፊነት እየተወጡ ነው፡፡ ይህ ተግባር በቀጣይ ግለሰቦች መዋዕለ ንዋያቸውን በማፍሰስ ከፍተኛ ጥራት ያላቸው ችግኞችን በማፍላት ተጠቃሚ መሆን እንደሚችሉ በማሳየት ተነሳሽነታቸውን ከማሳደጉ ባለፈ ለወጣቶች ተጨማሪ የስራ ዕድል ይፈጥራል፡፡ የችግኝ ተከላው ሲጀመር የነበረው ግንዛቤ አነስተኛ እንደነበር ያስታወሰው ሪፖርት በቀጣይ አመታት ጉድለቶችን በመሙላትና ለተጠቃሚዎቹ ሰፊ ግንዛቤ በመፍጠር አመርቂ አፈጻጸም መታየቱን አስረድቷል፡፡ በተለይ ለአርሶ አደሮች የተሰጠው የግንዛቤ ማስጨበጫ ተጠቃሚዎቹ በችግኝ ተከላው በመሳተፍ ለሚተክሏቸው ችግኞች ክትትል እንዲያደርጉ ከማስቻሉ ባለፈ በፍጥነት የሚደርሱ የፍራፍሬ ችግኞችን በመትከል ገቢያቸውን እንዲያሳድጉ አግዟል፡፡ ነገር ግን አሁንም ችግኞቹ ከተተከሉ በኋላ በመንከባከብና ውሃ በማጠጣት የጽድቀት መጠናቸውን ለመጨመር ሰፊ ስራ የሚፈልግ በመሆኑ ለስኬቱ የሁሉም ባለድርሻ አካላት ርብርብ ወሳኝ ነው፡፡ የአረንጓዴ አሻራ መርሃ ግብር ቴክኒካል ኮሚቴ ሪፖርት እንሚያሳየው በ2011 ዓ.ም ከተተከሉት 4 ነጥብ 7 ቢሊዮን ችግኞች መካከል 83 ነጥብ 4 በመቶ በ2012 ከተተከሉት 5 ነጥብ 9 ቢሊዮን ችግኞች መካከል 79 በመቶ መጽደቃቸውን ሪፖርቶች ያሳያሉ፡፡ በ2013 ዓ.ም 6 ነጥብ 7 ቢሊዮን ችግኞች የተተከሉ ሲሆን በአጠቃላይ ባለፉት አመታት በተደረገ የችግኝ እንክብካቤ አማካኝ ውጤት 80 ነጥብ 5 በመቶ የሚሆኑት መጽደቃቸውን የግብርና ሚኒስቴር ያወጣው ሪፖርት ያሳያል፡፡ ማጠቃለያ የአረንጓዴ አሻራ መርሃ ግብሩ ስኬት አስተማማኝ እንዲሆን የተተከሉትን ችግኞች በባለቤትነት ማስተዳደርና መንከባከብ ያለበት የየአካባቢው ነዋሪ መሆን እንዳለበት ጥናት አቅራቢዎቹ አሳስበዋል፡፡ ለዚህ ደግሞ ለነዋሪዎቹ ማበረታቻ ማመቻቸት ወይም መስጠት፣ ዘላቂ የሆነ የገቢ ምንጭ እንዲፈጥሩበት እገዛ ማድረግና ተግባሩ በጋራ ባለቤትነት መቆጣጠር ተገቢ ነው፡፡ ይህንን አካባቢያዊ ባለቤትነት ማረጋገጥ ካልተቻለ የተተከሉትን ችግኞች የሚንከባከብና በባለቤትነት የሚያስተዳድር አካል ስለማይኖር ሁሉም በዘፈቀደ በመቁረጥና እድሜያቸውን በማሳጠር የአካባቢ ጥበቃ ጥረቱን ገደል ይከተዋል፡፡ አሁን ላይ ይህንኑ ተግባር ወደ መሬት ለማውረድ ጥረቶች የተጀመሩ ቢሆንም ልፋቱን ውጤታማ ለማድረግ በከፍተኛ ፍጥነት የባለቤትነት ስሜቱን በሁሉም ባለድርሻዎች ላይ ማጋባት ያስፈልጋል፡፡ የአረንጓዴ አሻራ መርሃ ግብሩ የሚመራው በጠቅላይ ሚኒስትሩ ጽህፈት ቤት በመሆኑ ወጪውን የሚሸፍነው መንግስት ብቻ እንዲሆን አድርጎታል፣ ነገር ግን የአካባቢ ጥበቃ የሁሉንም አካላት የጋራ ጥረት የሚጠይቅ በመሆኑ ሀገር በቀልና አለም አቀፍ ለጋሽ ድርጅቶች ለስኬቱ የራሳቸውን አሻራ ማሳረፍ ይጠበቅባቸዋል፡፡ መውጫ በዘንድሮው የአረንጓዴ አሻራ መርሐ ግብር በአገር አቀፍ ደረጃ 6 ቢሊየን ችግኝ ለመትከል ዝግጅት መደረጉን የግብርና ሚኒስቴር ያስታወቀ ሲሆን በዚህም ከሚተከለው ችግኝ 60 በመቶው ለኢኮኖሚው አስተዋፅኦ የሚያደርጉ እና ከምግብ ዋስትና ጋር የተያያዙ ችግኞች ናቸው፡፡ ለችግኝ ተከላው በአገር አቀፍ ደረጃ ዝርዝር መርሐ ግብር እየተዘጋጀለት ሲሆን ባለፉት 3 ዓመታት በአገር አቀፍ ደረጃ ሲተገበር የቆየው የአረንጓዴ አሻራ ጥሩ ውጤቶችን እያስመዘገበ መሆኑ መረጃዎች ያሳያሉ፡፡
ጊዜውን የዋጀ የሁሉንም ተሳትፎ የሚሻ ሃገራዊ ጉዳይ
Apr 3, 2022 571
ጥቂት ሳምንታት በፊት ቁጥር 1265/2014 የሚል ስያሜ የተሰጠው አዋጅ [1]ኢትዮጵያ የተሸከመቻቸውን አገራዊ ችግሮች በምክክር ለመፍታት ሁኔታዎችን ለማመቻቸትና የተራራቁ ሃሳቦች አዳራሽ ውስጥ በሚደረጉ ንግግሮች እንዲቀራረቡ ለማስቻል ለተቋቋመው ኮሚሽን የተሰጠው ህጋዊ እውቅና ሲሆን ኮሚሽኑ ከምስረታው በፊትም ሆነ በኋላ የተለያዩ አስተያየቶችን  በማስተናገድ ላይ ይገኛል። አስተያየቶቹ ገንቢ የመሆናቸውን ያክል በተለያየ አረዳድ የያዘውን ዓላማ ያላገናዘበና ብዙም አስተማሪነት የሌላቸው የተሰሳቱ ቅድመ ትንበያዎችም የመታይባቸው ናቸው። ለዚህ ደግሞ አሁንም የኮሚሽኑን ሃላፊዎችን ጨምሮ የህግና የፖለቲካ ምሁራንን ተደጋጋሚ ግልጽና በተጨባጭ ማሳያዎች የታገዙ ማብራሪያዎች የሚፈልጉ ጥያቄዎች በብዛትና በአይነት መሰንዘራቸው ከሂደቱና ከኮሚሽኑ አዲስነት አኳያ የሚጠበቅም መሆኑ ሊታወቅ ይገባል። ኮሚሽኑ በተመሰረተ ሰሞን የኮሚሽኑ አባላት ለህዝብ ይፋ መደረጋቸውን ተከትሎ ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት ለተነሱላቸው ኮሚሽኑን የተመለከቱ ጥያቄዎችና አስተያየቶች ሰፋ ያሉ ማብራሪያ ሲሰጡ ሃገረመንግስታት ሲገነቡ ሁሉንም አይነት አማራጮች፣ ድርድርም ሆነ ሃይል ጥቅም ላይ መዋላቸውን ታሪክን አጣቅሰው በማንሳት ይሄ ኮሚሽን እንዲቋቋም ያስፈለገው ኢትዮጵያን ለማጽናት ነው ማለታቸው ይታወሳል። አገራዊ ውይይቶች የአንዲት ሃገር ህልውና በአንድ ወይም በሌላ መንገድ አደጋ ላይ ሲወድቅ አሊያም ዜጎችና ይመለከተናል የሚሉ አካላት የሃገሪቱ ቀጣይነትና የዜጎች የወደፊት ኑሮ ሲያሳስባቸው የሆነ አይነት የመውጫ ብልሃት ለመሻት የአኗኗር ዘይቤያቸውን፣ የፖለቲካና ኤኮኖሚ አወቃቀራቸውን ያሉበትን ክፍለአለም ታሳቢ ያደረገ አካታች የንግግር የውይይት ወይም የድርድር መንገዶች ስለመፈለጋቸው የታሪክ መዛግብት ያስረዳሉ። እነዚህ ሰላማዊ የግጭት መፍቻ (ሊከሰት የሚችልን የግጭት ስጋት ማስወገጃ)መንገዶች በመሆናቸው አገራዊ ውይይቶችንም ሆነ ምክክሮችን ገደብ ሳያስቀምጡ አካታች አሳታፊና ቀናነትን በተላበሰ መንገድ ማድረግ የሚቻል ከሆነ በርካታ ትሩፋቶች እንደሚኖሩት የሚናገሩት የዘርፉ ምሁራን ሰላማዊ ንግግር በባህሪው ራስን በሌሎች አካላት ቦታ በማስቀመጥ “በተከፈተ ልብ ሌሎች ምን ይላሉ?” የሚለውን በቀላሉ ለመገንዘብ እንደሚያስችል ይናገራሉ። የሰላማዊ ውይይት ባህል መዳበር ሰላምና መረጋጋትን ለማስፈን፣ ከህዝቡ የአኗኗር ዘይቤ ጋር የተቀራረበ የዲሞክራሲ ባህል ለመገንባት ግዴታውን እየተወጣ በመብቱ የማይደራደር ትውልድ ለመፍጠር አይነተኛ ድርሻ እንዳለው የሚያተቱት እነዚህ የግጭት አፈታት ምሁራን ኢትዮጵያውያን ለዘመናት ሃገራቸውን አጽንተው ያቆዩባቸው የግጭት አፈታትና ሰላም የማስፈን ስርአቶች ያሏቸው በመሆኑ እነዚህን ተግባራዊ ማድረግ ከቻሉ የሚታሰበው እንደሚመጣ እምነታቸውን በመግለጽ ላይ ይገኛሉ። የፖለቲካና የህገመንግስት ምሁራን ሃገራዊ ውይይቶችና ምክክሮች በሁሉም የሃገሪቱ አከባቢዎች ሁሉንም ዜጎች የሚመለከትና ያለምንም አድልዎ የሚያሳትፍ የሃሳብ ልዩነትን የሚያከብር ነው ቢባልም ከእያንዳንዱ ሰፈርና መንደር ይልቅ ግልጽና ሚዛናዊ በሆነ የስብሰባ አመራር ስነስርአት የሃገር ህልውናና ቀጠይነት ላይ ትኩረት በመስጠት ዋና ዋና ሃገራዊ ጉዳዮችን በጥልቀትና በስፋት ለማየትና ሃሳብ ለማዋጣት እንደሚግዝ ያብራራሉ። “አንድ ሚሊዮን ሀሳቦች ቢኖሩ አንድ ሚሊዮኑን ጠረጴዛ ላይ ለማምጣት እንኳን በተሰጠን ሦስት ዓመት ጊዜ ቀርቶ በ30 ዓመትም ላንጨርሰው እንችላለን” ያሉት የሃገራዊ ምክክር ኮሚሽን ኮሚሽነሩ ፕሮፌሰር መስፍን አርአያ [2]“አገራችን ለሁላችንም እኩል እንድትሆንና ወደፊት በሚገባ በአስተማማኝ ሁኔታ ከትውልድ ወደ ትውልድ እንድትሻገርና እንድትቀጥል ከተፈለገ ሁሉም ተባባሪ ሊሆን ይገባል” በማለት አጽንኦት መስጠታቸው ይታወሳል፡፡ ለኢትዮጵያ ሁለንተናዊ ሰላም ሲባል የተመሰረተው አገራዊ የምክክር መድረኩ ቀደምሲል የነበሩና አሁንም ፈተና ሆነው የተገኙ የአገራችንን ችግሮችን ተነጋግሮ ከመፍታት አካያ የሚኖረው ሚና ጉልህ ስለመሆኑ ከወዲሁ እየተነገረለት ሲሆን ማንኛውም ችግር የተፈጠረው ሰዎች በሃሳብ ባለመግባባታቸው በመሆኑ ቡድኖችም ሆኑ ግለሰቦች ችግራቸው እንዲወገድ በቅድሚያ መነጋገር እንዳለባቸው የሚያመለክቱ አስተያየቶችም እየተሰጡ ነው። በዋናነትም ፖለቲካና አስተዳደሩን የተመለከቱና በዘመናዊት ኢትዮጵያ ውስጥ ተፈጥረዋል የተባሉ ችግሮች መነሻቸው “ሃሳብ አለን አሊያም ዘመናዊ ትምህርት ቀስመናል” ያሉ ሰዎች የፈጠሯቸው አሊያም ያባባሷቸው እንደሆኑ የሚገለጽ ሲሆን “ችግሩን ማወቅ የመፍትሄው ግማሽ ነው” እንደሚባለው ሃሳብ አለን የሚሉቱ እንዲናገሩ ብቻም ሳይሆን እንዲመካከሩ የተጀመረው ጥረት ለሃገር ህልውና ሲባል መደረጉ የግድ ነው። ሁሉንም ዜጋ ያሳተፋል ተብሎ የሚጠበቀው አገራዊ ምክክር መድረኩ ከጾታ ከኑሮ ዘይቤ፣ ከትምህርት ደረጃ ከሃብት መጠን፣ ከሃይማኖትና እምነት፣ ከቋንቋና ከመሳሰሉት የልዩነት ግንቦች ወጥቶ አካታች ሊሆን ይገባል የሚሉ አሰታየቶች ከቅርብም ሆነ ከሩቅ ከመሰንዘራቸው ጎን ለጎን ሃገራዊ ምክክሩ “ራሱን የፖለቲካ ምሁርና ልሂቅ አድርጎ በሚያቀርበው ብልጣብልጥ እንዳይጠለፍ ጥንቃቄ ይገረግ” በማለት ሃሳብ የሚሰነዝሩም አልታጡም። የአገራዊ ምክክር ኮሚሽን አባሏ አምባሳደር አይሮሪት መሓመድ [3](ዶክተር) ከአዲስ ዘመን ጋዜጣ ጋር በነበራቸው ቆይታ “አገርን ያሻግራል የሚል ተስፋ የተጣለበት አገራዊ ምክክር ኮሚሽን ውስጥ ሴቶች በምክትል ኮሚሽነርነትና በአባልነትም ተካተዋል። ይህም ሴቶች በወሳኝ ኃላፊነቶች ላይ ቢመደቡ ውጤታማ መሆን ይችላሉ የሚል ዕምነት መጣሉን ያሳያል”ሲሉ ገልጸው ሴቶች የሕብረተሰቡ ግማሽ አካል በመሆናቸው[4] ኢትዮጵያን በተመለከቱ ጉዳዮች ሁሉ የማይሳተፉ ከሆነ እንደ አገር የሚታሰበው ልማትና ዴሞክራሲም ሊመጣ እንደማይችል አስረድተዋል። የፖለቲካ ፓርቲዎች የሚልኳቸው ተወካዮች፣በህብረተሰቡ ዘንድ ቅቡልነት ያላቸው ግለሰቦች፣ የአገር ሽማግሌዎች፣ታዋቂ ምሑራን፣ የተለያዩ የሃይማኖት መሪዎች ለሚያውቁት እና ለሚያውቃቸው ኅብረተሰብ ሰላም አንድነትና ብሩህ ተስፋ ሲባል የምክክሩ ተሳታፊዎች እንዲሆኑ የሚጠይቁ ያሉትን ያህል የተጠቀሱት ሰዎች አስማሚ ተክለስብእና የላቸውም አሊያም በሆነ ምክንያት “እምነት የማይጣልባቸው በመሆኑ ሊወክሉን አይችሉም” የሚሉ ድምጾች ሊሰሙ እንደሚችሉም እሙን ነው። የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲው የኢትዮጵያ ጥናት ኢንስቲትዩትና የሰላምና ደህንነት ጥናት ኢንስቲትዩት ሰሞኑን በጋራ ባዘጋጁት የውይይት መድረክ ላይ የተገኙት የሰላምና ጸጥታ ተመራማሪው ዶክተር ሰሚር የሱፍ እንደተናገሩት “የአገራዊ ምክክር መድረኮች በተለያዩ አገሮች ተካሂደዋል፤ ውጤት እንዲያገኙ ያደረጋቸው አገራዊ ምክክሩን የሚያካሂደው አካል ቅቡልነት ነው” ብለዋል።[5]አገራዊ ምክክር አድርገው ያልተሳኩላቸው አገሮች ብሔራዊ ምክክሩን የሚያስኬደው አካል ከኅብረተሰቡና ከምሁራን ቅቡልነት በማጣቱ እንደሆነም አስረድተዋል። በዚህ ሂደት እንሳተፋለን የሚሉ አካላትም ኢትዮጵያም የተሳካላቸውን እና የከሸፈባቸውን ሃገራት አገራዊ የምክክር ተሞክሮዎች በስፋትና በጥልቀት በማጥናት [6]ከራሷ አውድና ነባራዊ ሁኔታ ጋር ማስማማት እንደሚኖርባት ያሰመሩበት ተመራማሪው ሂደቱ ተስፋና ስጋት የተቀላቀለበት በመሆኑ ኮሚሽኑ የተሰጠውን ሃገራዊ አጀንዳ ስኬት ላይ እንዲያደርስ ካስፈለገ መንግሥትና ይመለከተናል የሚሉ አካላት ኮሚሽኑ በሚገባው ልክ ድጋፍ እንዲያገኝ አበርክቷቸው ላቅ ያለ መሆኑን አስታውሰዋል። የሃገሪቱን ዋናዋና ችግሮ ነቅሶ በማወጣት የመፍትሄ አማራጮች እንዲፈለጉ ሁኔታዎችን ያመቻቻል ተብሎ የሶስት አመታት ቆይታ እንዲኖረው የተቋቋማው ይሄ ኮሚሽን ዋነኛ ተግባሩ የምክክር መድረኮችን ማመቻቸትና ሰላማዊ ምክክርን ለምልአተ ህዝቡ ማለማመድ ከዚያም የዜጎችን ሁለንተናዊ ደህንነት ለማስጠበቅ አስቻይ ሁኔታዎችን መፍጠር መሆኑን በመገንዘብ እና ጎጂ ከሆኑ ፍረጃዎችና አፍራሽ አስተያየቶች በመቆጠብ [7]ይመለከተኛል የሚል ኢትዮጵያዊ ሁሉ ድጋፍና ትብብር በማድረግ ለስኬቱ መረባረብ ይኖርበታል። የሚዘጋጀው አገራዊ የምክክር መድረክ ለታይታና ለይስሙላ የሚከናወን ሳይሆን የሃገሪቱን ችግሮች ካለችበት ውስጣዊና ውጫዊ ነባራዊ ሁኔታዎች ጋር በማገናዘብ እንደዜጋ የጋራ ሃገራችንን ከተጋረጠባት አስፈሪ ሁኔታ ለማውጣትና ትክክለኛና ሰላማዊ ጎዳና ላይ ለማራመድ ድርሻችንን የምናበረክትበት በመሆኑ ሁሉም ዜጋ በሃላፊነትና በያገባኛል መንፈስ ሊሳተፍና ታሪካዊ ሃላፊነቱን ሊወጣ ይገባል። [1] https://www.bbc.com/amharic/news-59822579 [2] https://www.press.et/?p=67319 [3] https://www.press.et/?p=68161 [4] https://africanarguments.org/2022/03/ethiopias-national-dialogue-commission-where-are-the-women/ [5] https://press.et/herald/?p=51783 [6] https://www.ethiopia-insight.com/2022/03/12/ethiopias-stillborn-national-dialogue/ [7] https://addisstandard.com/news-national-dialogue-commission-failed-before-formation-balderas-party/
የአፍሪካ ቀንድ አብሮነት
Apr 3, 2022 848
በሰለሞን ተሰራ ኢትዮጵያ በዓለም ላይ ካሉ ጥንታዊ ሀገሮች አንዷ ከመሆኗም በላይ ከአውሮፓውያኑ ቅኝ ግዛት ራሷን በመከላከል ነፃነቷን ጠብቃ ቆይታለች። የአገሪቷ መሪዎች የተከተሉት የውጭ ጉዳይ ፖሊሲና ዲፕሎማሲ የኢትዮጵያን ነፃነት ለመጠበቅ ከፍ ያለ አስተዋጽኦ አበርክቷል። የምስራቅ አፍሪካ ህዝቦች በአንድም ይሁን በሌላ መንገድ በባህል፣ በታሪክ፣ በአብሮ መኖር፣ በመዋለድና አንዱ የሌላኛውን ሀገር እንደ ሁለተኛ መኖሪያው በመቁጠር የቅርብ ግንኙነት አዳብረዋል። ኢትዮጵያ የሀገራቱ የጋራ እድገት ሁሉንም ተጠቃሚ እንደሚያደርግ በመገንዘብ ጎረቤት ሀገሮችንም ሆነ ሌሎችን በጠላትነት የመፈረጅ አካሄድን ባለመከተል፣ ለውስጥ ችግሮቿ ቀዳሚ ትኩረት በመስጠት ልማቷን ለማፋጠን እየተጋች ትገኛለች። በዚህም ድህነት በተሰኘው አሳፋሪ ጠላቷ ላይ የህዝቦቿን ጠንካራ ክንድ በማስተባበር የቀጣናው ብሎም የአህጉሪቱ የልማት እመርታ ተምሳሌት በመሆን እየተጓዘች ነው። ኢትዮጵያ በዓለም አቀፉ መድረክም በአዲስ ገፅታ መታየት በመጀመሯ በምስራቅ አፍሪካም ይሁን በዓለም አቀፉ የዲፕሎማሲ መድረኮች ተሰሚነቷ እየጎለበተ መጥቷል። ኢትዮጵያ የኢጋድ አባል አገራት ለቀይ ባህር ቀረቤታ ያላቸውና ምናልባትም ባካባቢው ሊከሰት የሚችል ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ተጽእኖ በቀጥታና በተዘዋዋሪ ሊጎዳቸው ወይም ሊነካቸው የሚችል መሆኑን በሚገባ ተገንዝባለች፡፡ ኤርትራ፡ ሱዳን፡ ጂቡቲና ሶማሊያ ወይም ሶማሊላንድ የቀይ ባህር አጎራባች አገራት ሲሆኑ ሌሎቹ አባል ሀገሮችም የኢኮኖሚ እንቅስቃሴያቸው ከቀይ ባህር ጋር የተቆራኘ ነው፡፡ ለምሳሌ የኢትዮጵያ 90% የወጪና የገቢ ንግድ እንቅስቃሴ የሚተላለፈው በቀይ ባህር በኩል ሲሆን ደቡብ ሱዳን፡ ኬንያና ኡጋንዳም ቢሆኑ የንግድ እንቅስቃሴያቸው በዚሁ ባህር ላይ የሚተላለፍ ነው፡፡ ስለሆነም በቀይ ባህር የሚደረግ ማንኛውንም ፖለቲካዊ፡ ወታደራዊና ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ የኢጋድ አባል አገራትን ጥቅም የሚነካ መሆኑ ግልጽ ነው፡፡ ይህን ወሳኝ እውነታ የተረዳችው ኢትዮጵያ የዲፕሎማሲ አቅጣጫዎቿ የአካባቢውንና ጎረቤት ሀገሮችን ለጋራ ጥቅምና ሠላም እንዲሰሩ የሚጋብዝና በጋራ ጥቅም ላይ የተመሰረተ እንዲሆን አድርጋለች ። የህዳሴ ግድብ የህዳሴው ግድብ ለታችኞቹ የተፋሰስ አገራት ከኢትዮጵያ ያልተናነሰ ጥቅም የሚያስገኝላቸው ሲሆን ወንዙ ዓመቱን ሙሉ ተመጣጣኝ የውኃ ፍሰት እንዲኖራቸው ያደርጋል እንዲሁም ግድቦቻቸውን ከደለል ይከላከላል። የህዳሴው ግድብ ግንባታ ለሀገራቱ ከሚሰጠው ቀጥተኛ የኢኮኖሚ ጥቅም ባሻገር በሱዳኑ ጀበል አወሊያ ግድብና በግብጹ አስዋን ግድብ ላይ በትነት የሚባክነውን የውኃ መጠን ይቀንሳል። እነዚህ ግድብች ያሉበት ቦታ የህዳሴው ግድብ ካለበት ሥፍራ አንጻር እጅግ ሞቃታማ በመሆኑ እንዲሁም ጀበል አወሊያም ይሁን አስዋን ሜዳ ላይ የተገነቡ በመሆናቸው ለከፍተኛ ትነት የተጋለጡ ናቸው። በአንጻሩ የህዳሴው ግድብ በአነስተኛ ቦታ ላይ ከፍተኛ የውኃ ክምችት የሚይዝ በመሆኑ ለትነት የተጋለጠ አይደለም። የህዳሴ ግድቡ ለሀገራቱ ከሚሰጠው ጠቀሜታ አኳያ አንዳንድ የውኃ ባለሙያዎች እንደሚሉት በላይኞቹ የናይል ተፋሰስ አገራት የአካባቢ ጥበቃ ሥራ በስፋት ካልተሰራ የወንዙ ውኃ አደጋ ላይ ሊወድቅ ስለሚችል መተባበሩ ጊዜ የማይሰጠው ጉዳይ ነው ። በመሆኑም የወንዙን ዘላቂ ጥቅም የሚፈልግ ሁሉ ለወንዙ ቀጣይ ሁኔታ ማሰብ ግድ ስለሚለው ኢትዮጵያ ይህን አሳሳቢ ጉዳይ ቀደም በመረዳቷ የአረንጓዴ አሻራ መርኃ ግብር በመጀመር በስፋት ተግባራዊ እያደረገች ትገኛለች፡፡ ለአካባቢ ጥበቃ ስኬቱ ኢትዮጵያ መርኃ ገብሩን ወደ ጎረቤት ሀገራት ለማስፋፋት የተለያዩ ጥረቶችን እያደረገች ነው፡፡ የኃይል አቅርቦት ትስስር ታላቁ የኢትዮጵያ የህዳሴ ግድብ ግብፅና ሱዳን በተመጣጣኝ ዋጋ የኃይል አቅርቦት እንዲያገኙ የሚያስችላቸው ሲሆን ፣ግድቡ የወንዙን ሥነ ምህዳራዊ ሁኔታ መጠበቅ ስለሚችል በየወቅቱ የሚዋዥቀውን የወንዙን የውኃ መጠን በማስተካከል ዓመቱን ሙሉ የተመጣጠነ ፍሰት እንዲኖረው ያደርጋል። በተጨማሪም ኢትዮጵያ ለጎረቤት አገራት በተመጣጣኝ ዋጋ ከምታቀርበው የኃይል አቅርቦት የውጭ ምንዛሪ ማግኘት ያስችላታል። ኢትዮጵያ የህዳሴው ግድብን ለኃይል ልማት እንጂ ለመስኖ ልማት እንደማታውለው በተደጋጋሚ በማሳወቅ ለጋራ ተጠቃሚነት በጋራ እንስራ እያለች ጥሪ ማቅረቧን አሁንም አላቋረጠችም። በመሠረቱ ኢትዮጵያ እንደሱዳን ሰፊ የመስኖ መሬት የሌላት ከመሆኑም በላይ የግድቡ ሥፍራ ወደ ሱዳን ጠረፍ የተጠጋ በመሆኑ ለመስኖ ሥራ ብዙም የሚያገለግል አይደለም። ኢትዮጵያ ካላይ የኃይል አቅርቦት ላይ ለጅቡቲ የኤሌክትሪክ ኃይል በማቅረብ ተጠቃሚ እንድትሆን ከማድረጓም በላይ፤ ኬንያን፣ሱዳንንና ደቡብ ሱዳንን የኤሌክትሪክ ኃይል እንድትጠቀም ለማድረግ እየጣረች ነው። የኢኮኖሚና መሰረተ ልማት ግንባታ ኢትዮጵያ ኢኮኖሚዋ በፈጣን ሁኔታ ማደግ ከጀመረ አንስቶ ከጎረቤት አገራት ጋር በፖለቲካ፣ በንግድ፣ በባህል፣ በሠላም ማስከበር ያላትን ትስስር እያጠናከረች ትገኛለች። ኢትዮጵያና ጅቡቲ እጅግ የጠነከረ ግንኙነት በመፍጠር ዛሬ ላይ አንዷ አገር ለሌላኛዋ የህልውና ምንጭ እስከመሆን መድረሳቸውን መመልከት ይቻላል። ጅቡቲ የባህር በሯን ለኢትዮጵያ በማከራየት ከፍተኛ የውጭ ምንዛሪ ስታገኝ በተመሳሳይ ኢትዮጵያ የተለያዩ የግብርና ውጤቶችን ለጅቡቲ በማቅረብ ተመሳሳይ ጥቅም ማግኘት ችላለች። ኢትዮጵያ በኢኮኖሚው መስክ ያላት አህጉራዊ ትብብር ኮሜሳ በሚሰኘው በምሥራቅና ማዕከላዊ አፍሪካ የጋራ ገበያ አማካኝነት የተጠናከረ ውህደት ለመፍጠር ከፍተኛ ጥረት እያደረገች ነው። በዚህም በመሠረተ ልማት ግንባታና በንግድ በርካታ አስተዋፅኦዎችን ያደረገች ሲሆን የውጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት በመሳብም ከቀጠናው ቀዳሚም መሆን ችላለች። በቀጣናው ሀገራት ውስጥ የጋራ የኢኮኖሚ ዕድገት ለማምጣትም እየሰራች ሲሆን ከጅቡቲ፣ ከሱዳንና ከደቡብ ሱዳን ጋር የመንገድ ግንኙነት በመፍጠር ለጋራ ተጠቃሚነት በመትጋት ላይ ትገኛለች። በዚህም ከጅቡቲ ጋር የሚያገናኝ የባቡር መስመር ዘርግታለች። ከኬንያ ጋር የሚያገናኘው የመንገድ ግንባታ መስመርንም እያሳለጠች ነው። ከዚህ ባሻገር ኢትዮጵያ ዘመናዊ የመንገድ ግንባታ፣ የባቡር መስመር ዝርጋታ፣ የአየር በረራ መስመሮች ማስፋፋት፣ የኃይል አቅርቦት በማካሄድ የህዝቦች ግንኙነት ከፍተኛ ደረጃ ላይ እንዲደርስ ጥረቷን ቀጥላለች። ሰላም ማስከበር ኢትዮጵያ በምሥራቅ አፍሪካ ሀገሮች ሰላም፣ ፀጥታና መረጋጋት ከፍተኛ ሚና እየተጫወተች ባለችው ሚና በሶማሊያ የነበረውን መንግሥት አልባነትና አክራሪነት በመታገልም ውጤታማ መሆን ችላለች። እርግጥ ሰላማቸው የተረጋገጠ፣ በኢኮኖሚያቸው የበለፀገና ዴሞክራሲ ያበበባቸው ጎረቤቶች የጋራ ጥቅም መሠረት መሆናቸው የማይታበይ ቢሆንም፤ ሀገራችን ከዚህ ባለፈ ለጎረቤቶቿ ህዝቦች ሰላም ያለማሰለስ በመስራት ላይ ትገኛለች። ሰላም መርሁ የሆነው የኢትዮጵያ መንግስት አፍሪካዊ አስተዋፅኦውንና ኃላፊነቱን ከምንጊዜውም በላቀ ሁኔታ ተወጥቷል፤ ዛሬም ድረስ እየተወጣ ነው። በዚህ መሰረትም በሩዋንዳ እ.ኤ.አ በ1990ዎቹ በተከሰተውና የዓለምን ሕዝብ ባስደነገጠው የዘር ማጥፋት እንቅስቃሴ ሠላም እንዲያስከብሩ ከተደረጉት ሀገሮች አንዷ ኢትዮጵያ እንድትሆን አስችሏል። ላይቤሪያም ባለፉት የአውሮፓውያን አስርት መጨረሻ ዓመታት ላይ በከፍተኛ የእርስ በርስ ጦርነት ውስጥ በነበረችበት ወቅት ሀገሪቱን ወደ ሠላምና መረጋጋት ጎዳና ለመመለስ በተደረገው ሂደት የኢትዮጵያ ሰላም አስከባሪ ኃይል ተሳትፎ ወደር አልነበረውም። ሰላም አስከባሪ ኃይሉ በሀገሪቱ ሰላምና ዴሞክራሲ እንዲሰፍን በማድረግም የላቀ ሚናውን በመወጣቱ የክብር ሜዳሊያ ተሸላሚ ሆኗል። ኢትዮጵያ በሱዳን-ዳርፉር ግዛት ከሌሎች ሀገሮች ጋር በመሆን ባሰማራችው ሰላም አስከባሪ ሃይልም የእርስ በርስ ግጭት እንዳይከሰት በማድረግ ላይ አሻራዋን ማሳረፏ ይታወቃል። ሱዳንና ደቡብ ሱዳን በይገባኛል በሚከራከሩበት የአብዬ ግዛት ከዓለም ብቻውን የተሰማራ ሰላም አስከባሪ ኃይል በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ጥላ ስር በማሰማራት በዓለም አቀፍ ደረጃ ተቀባይነቷን ያሳደገ ተግባር አከናውናለች። ይህ ተግባሯም ኢትዮጵያ በሁለቱም ሀገሮች መንግሥታትና ህዝቦች አክብሮት እንዲቸራት አድርጓል። በጎረቤት ሶማሊያም አቆጥቁጦ የነበረውን የፅንፈኝነትና የአክራሪነት ተግባሮችን በመዋጋት ዛሬ በዚያች ሀገር ፌዴራላዊ መንግስት እንዲመሰረት የበኩሏን እገዛ አድርጋለች። ከአሚሶም ውጭም ባለው ሰራዊቷ አማካኝነት በሶማሊያ ህዝብ ይሁንታ የተመረጠውን አዲሱን የሀገሪቱን መንግስት እየደገፈች ትገኛለች። መውጫ ኢትዮጵያ ከጎረቤቶቿ ጋር በመሰረተ-ልማት፣ በንግድ፣ በባህል፣ በቋንቋ፣ በተፈጥሮ ሃብት፣ በመልክዐ ምድርና በሃይማኖት የተሳሰረች መሆኗን በመገንዘብ ይህንኑ የትስስር ገመድ በመጠቀም ከቀጠናው አገራት ጋር ያላትን ግንኙነት በማዳበር ላይ ትገኛለች። በዚህም መሰረት ኢትዮጵያንና ጅቡቲን የሚያገኛኝ የባቡር ሃዲድ ገንብታለች፣ ኢትዮጵያንና ሱዳንን እንዲሁም ኢትዮጵያንና ኬንያን የሚያገናኝ የየብስ ትራንፖርት ግንባታን እያፋጠነች ትገኛለች። በርበራ-አዲስ አበባ ኮሪደርን እውን በማድረግ ሶማሊያ-ላንድን ከኢትዮጵያ ጋር ለማገናኘትም እየተሰራ ነው። ከደቡብ ሱዳን ጋር የሚያገናኝ መንገድ ለመገንባት ሁለቱ አገራት ተስማምተዋል በተጨማሪም ጁባን ከአዲስ አበባ ጋር ለማገናኘት የሚያስችል ፕሮጀክት በኢጋድ አስተባባሪነት እየተዘጋጀ ነው። ኢትዮጵያ ለጅቡቲ፣ ኬንያና ሱዳን ኤሌክትሪክ ትሸጣለች፣ ለጅቡቲ የመጠጥ ውኃ የምታቀርብ ሲሆን ከጅቡቲና በቅርቡ ከሱዳን የወደብ አገልግሎት እና ከሱዳን ደግሞ የነዳጅ አቅርቦትን ትገዛለች። ይህ ምጣኔ ሃብታዊ ትስስር በየነ-ጥገኝነትን በማስፈን አንዱ ካላንዱ መኖር እንደማይቻል እና የጋራ ተጠቃሚነት ዋነኛው የዲፕሎማሲያችን መርህ መሆኑን በተግባር ማሳየት ችሏል። ኢትዮጵያ በቀጠናው እያስመዘገበች ያለው የልማት እመርታ ተጠናክሮ እንዲቀጥልና በዙሪያዋ ያሉት ጎረቤቶቿም ተጠቃሚ እንዲሆኑ ጠንካራ አካባቢያዊ ትብብርና የዲፕሎማሲ ቁርኝት ፈጥራለች። በዚህ ረገድ ኢትዮጵያ ላለፉት 30 ዓመታት ገደማ ያካበተቻቸውን ተጨባጭ ተሞክሮዎች በመቀመር የመሪነት ሚናዋን በተገቢው ሁኔታ እየተወጣች ትገኛለች። ይህን ተከትሎ በራሷም ሆነ በአካባቢው ሀገራት የተረጋጋ የፖለቲካ ሂደት እንዲኖር ግጭቶችና ውዝግቦች በሰላማዊ ጥረት እንዲፈቱ ብቻ ሳይሆን፤ የሰላምና የትብብር አድማስ በዲፕሎማሲ ታጅቦ እንዲሰፋ ግንባር ቀደም ሚና እየተጫወተች ትገኛለች።
የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት
2015
ዓ.ም