Isbeddel Siyaasadeed oo Loo Dhan Yahay ayaa ah Aasaaska Dal Xooggan. - ENA Af-Soomaali
Isbeddel Siyaasadeed oo Loo Dhan Yahay ayaa ah Aasaaska Dal Xooggan.
Cuur 21/2018, Adeegga Isgaarsiinta Dowladda Federaalka
Dowladda Federaalka waxay hirgelisay yoolalka istaraatiijiyadeed ee ay dejisay sannadihii la soo dhaafay ee isbeddelka si ay dalkeenna uga saarto dhibaatada siyaasadeed ee qotoda dheer ee uu ku jiray una gudubto nidaam dimuqraadi ah oo dhammaystiran iyadoo leh adkeysi iyo guul weyn.
Guusha ugu weyn ee kala-guurkan taariikhiga ah waa in la jebiyo sheekada siyaasadeed ee gooni-u-soocidda ah ee u kala saaraysay kuwa badhtamaha ah iyo kuwa cidhifyada ah, taas oo Itoobiya ku haysay qarniyo badan iyo in la dhiso midnimo qaran oo muwaadin kasta iyo deegaan kasta uu ku raaxeysan karo awood iyo hanti siman. Isbeddelkani waa guul aasaasi ah oo si dhab ah u caddeysay in Itoobiya aysan ahayn hoy u ah dad yar laakiin ay tahay hoy u ah dhammaanteen.
Guulaha laga diiwaan geliyay dhismaha taariikh la wadaago oo u adeegi doonta buundo u dhaxaysa jiilalka si loo helo nabad waarta iyo badbaado qaran waa guulo siyaasadeed oo waaweyn oo ay gaartay dowladda ku meel gaarka ah, waxayna horseedeen burburka sheekooyinka gooni-u-soocidda ah ee ku xididaysan jiray dalkeenna qarniyo badan, iyo horumarinta wax ku oolka ah ee sheekooyinka guud ee xusa taariikhda iyo raadadka dhammaanteen.
Sidan, Matxafka Xuska Guusha Adhwa, Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-curashada, iyo goobaha dalxiiska ee waaweyn ee loo dhisay dalka iyo barnaamijka xeedho wadaagidda, kuwaas oo ah muujinta taariikhda iyo aqoonsiga, ayaa kordhiyay sharafteena qaran ee wadajirka ah.
Socodaalka loogu jiro ka kabsashada jababkii hore, oo sii socda iyada oo loo marayo madal wadatashi qaran iyadoo la aqbalayo kala duwanaanshaha sida quruxda, ayaa si tartiib tartiib ah u horseedaya taariikhfa qaran ee shalay ay kala qaybiyeen shaki iyo kala qaybsanaan una horseeday 'walaalnimo iyo barwaaqo guud' oo lagu caddeeyay ficil ahaan.
Shaqada dhismaha iyo abaabulka hay'adaha tiirarka u ah dhismaha dawladda ayaa si gaar ah loo fuliyay. Gaar ahaan, dib-u-habaynta ka dhigtay hay'adaha amniga, caddaaladda, iyo dimuqraadiyadda inay hoos yimaadaan oo keliya dadka iyo sharciga ayaa keentay isbeddel xooggan.
Sidaas darteed, aasaaska hay'adaha dimuqraadiyadda sida Guddiga Doorashada iyo Guddiga Xuquuqda Aadanaha oo leh hoggaan madax-bannaan, nadiifinta hay'adaha difaaca iyo amniga ee faragelin kasta oo siyaasadeed oo ka baxsan hawshooda qaran, iyo dejinta nidaam loogu talagalay shaqada madaxbannaan ee nidaamka caddaaladda ayaa ah tusaalooyin nool oo dib-u-habaynta hay'adeena.
Isbeddelkan siyaasadeed oo ku salaysan xasillooni gudaha iyo is-afgarad qaran, ayaa u suurta geliyay Itoobiya inay ka gudubto khataraha jira ee ay la kulantay.
Horumarinta awooddeenna aan ku ilaalin karno madaxbannaanideenna iyada oo loo marayo bisayl siyaasadeed iyo awood hoggaamineed, ma muujin oo keliya awoodda dawladdu u leedahay inay hirgeliso siyaasadaha, laakiin sidoo kale waxay dalka u rartay marxalad horumar oo wanaagsan.
Guulahan siyaasadeed waa natiijada tooska ah ee nabadda qaraabada ah ee gudaha laga gaaray, ballaarinta masraxa siyaasadeed, iyo xoojinta hay'adaha, waxayna dhigayaan aasaaska safarka waddankeenna ee barwaaqo.
Guud ahaan, guulahan siyaasadeed iyo miraha la gaaray ayaa Itoobiya u wada waayo-aragnimo dimuqraadi ah oo cusub oo ka wanaagsan. Kobaca ka qaybgalka xisbiyada tartamaya, aqbalaadda sii kordheysa ee dawladda ee dadweynaha, iyo guusha dadaallada dib-u-habaynta ayaa noqday dammaanad la isku halleyn karo oo loogu talagalay safarkayaga barwaaqo.
Dowladdu waxay sii wadi doontaa inay xoojiso waddadan dimuqraadiyadda iyo barwaaqada, waxayna sii wadi doontaa inay gudato mas'uuliyaddeeda taariikhiga ah ee ah dhisidda Itoobiya barwaaqo ah oo madaxbannaan oo ku habboon jiilalka soo socda.