Suuqa Raasamaalka: Aasaaska Madaxbannaanida Dhaqaalaha Itoobiya

Waaxda maaliyadda ee Itoobiya waxay ku socotaa isbeddel qaab-dhismeed kaas oo beddeli doona jihada dhaqaalaha dalka isla markaana dhigi doona aasaaska kobaca cusub.

 

Dib-u-soo-noolaynta nidaamka suuqa raasamaalka waa tallaabo istaraatiiji ah oo Itoobiya u rogi doonta beddel dhaqaale oo casri ah oo hufan maanta.

 

Kani waa qorshe mustaqbalka ku wajahan oo loogu talagalay in keydka gudaha loogu beddelo maalgashi wax soo saar leh, lagu kobciyo awoodda ganacsiyada, lana yareeyo deynta iyo culayska deynta ee dalka si joogto ah.

 

Suuqa raasamaalka ee casriga ah waxaa si sharci ah loo aasaasay iyadoo la ansixiyay Bayaanka Suuqa Raasamaalka ee Lambarka 1248/2013 ee Golaha Wakiillada Dadweynaha.

 

Ka dib ku dhawaaqista, Hay'adda Suuqa Raasamaalka ee Itoobiya (ECMA) ayaa la aasaasay si ay u kormeerto suuqa, halka Sarrifka Amniga ee Itoobiya (ESX) loo aasaasay iskaashi dadweyne iyo mid gaar loo leeyahay (PPP).

 

Marxaladdan diyaarinta ah ayaa la dhammeeyay, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu si rasmi ah u furay Suuqa Ganacsiga Amniga Itoobiya (ESX) Matxafka Sayniska Duugato 2, 2017, ganacsiga tooska ahna si rasmi ah ayuu u bilaabmay Dirir 2017.

 

Suuqa raasamaalka wuxuu awooday inuu ka qaybqaato hay'ado badan oo waaweyn laga bilaabo bilowgii, taasoo muujinaysa mustaqbalka dhalaalaya ee berri. Shirkadda Ethio Telecom waxay taariikh samaysay iyadoo noqotay shirkaddii ugu horreysay ee si dadweyne loo diiwaan galiyay iyadoo ka qaybqaadatay iibinta saami dhan 10 boqolkiiba iyada oo loo marayo kanaallada dijitaalka ah iyo Telebr, oo ay ku jiraan in ka badan 47 kun oo muwaadiniin cusub ah.

 

Ka dib tan, hay'ado maaliyadeed oo gaar loo leeyahay iyo shirkado caymis ayaa bilaabay inay si cad u soo bandhigaan saamiyadooda suuqa, taas oo aasaas weyn u dhigtay soo noolaynta suuqa.

 

Intaa waxaa dheer, Hay'adda Suuqa Caasimadda ayaa siisay ruqsado shaqo bangiyada maalgashiga kala duwan, ganacsatada iyo shirkadaha dilaaliinta, wadarta guud ee macaamil ganacsi ee laga diiwaan geliyay suuqa amaahda muddada gaaban ee bangiyada dhexdooda ayaa dhaaftay hal tirilyan oo birr, taasoo muujinaysa awoodda iyo isku halaynta suuqa.

 

Ujeeddada ugu weyn ee barnaamijkan maaliyadeed ee weyn iyo faa'iidooyinkiisa Itoobiya waa in dalka laga xoreeyo ku tiirsanaanta dhaqaale ee amaahda bangiyada iyo in la abuuro ilo kale oo raasamaal muddo dheer ah.

 

Waxay u oggolaan doontaa shirkadaha iyo dawladdu inay lacag ka ururiyaan mashaariicda horumarinta ee waaweyn si toos ah dadweynaha iyagoo iibinaya saamiyada iyo curaarta.

 

Nidaamkani wuxuu si weyn u yareyn doonaa sicir-bararka ay dawladdu abuurto iyadoo daabacanaysa lacag ama amaah ka qaadanaysa bangiga qaranka, wuxuuna u oggolaan doonaa bulshada inay maalgashadaan shirkado waaweyn oo ay wadaagaan faa'iidada, halkii ay lacagtooda ku hayn lahaayeen keydka bangiyada, wuxuuna hubin doonaa qaybinta caddaaladda ah ee hantida Itoobiya.

 

Sida uu sheegay Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (PhD) markii uu suuqa bilaabayay, suuqani waa qalab xaqiijinaya madaxbannaanida dhaqaale ee dalka iyo madaxbannaanida maaliyadeed.

 

Suuqa raasamaalka waa goob loogu talagalay berri halkaas oo muwaadin kasta uu si fudud ugu noqon karo mulkiilaha bangiyada iyo hay'adaha waaweyn. Ujeeddada qayb ahaan loo gaar yeelayo shirkadaha horumarinta dadweynaha waa in la hubiyo in hay'aduhu ay qaataan dhaqamada caalamiga ah, hufnaanta, iyo isla xisaabtanka casriga ah, halka dawladdu ay dammaanad buuxda iyo ilaalin siiso waaxda gaarka loo leeyahay si ay u noqoto matoorka dhaqaale ee Itoobiya berri.

 

Waxtarka suuqa raasamaalka wuxuu inta badan ku salaysan yahay hirgelinta nidaamyada lacag bixinta dijitaalka ah ee casriga ah iyo macluumaadka, dhammaystirka wareegga koowaad ee saamiyada Ethio Telecom ee Telebr waa tusaale weyn oo ka mid ah kaabayaasha dijitaalka ah ee berri.