HOORUMARKA ITOOBIYA EE LAGU XAQIIJINAAYO MADAXBANNAANIDA CUNNADA EE TAAGEERADA DADKA BAAHAN WAXAY WAX KA BADDASHAY KU-TIIRSANAANTA SHISHEEYE, IYADOO LOO GUDBAY NIDAAM CUSUB OO WAX-SOOSAAR. – DANJIRE SHIFERAW TEKLEMARIAM (DR.)

Addis Ababa, Naaf 7/2018 (ENA): Gudoomiyaha gudigga Maareynta Khatarta Masiibooyinka ee Itoobiya, Danjire Dkt. Shiferaw Teklemariam, ayaa sheegay in horumarka ay Itoobiya ka samaysay hubinta madaxbannaanida cunada gargaarka uu jebinayo fikradda ku-tiirsanaanta shisheye iyada oo logudbay nidaam cusub oo wax-soosaar taariikhi ah.

 

Wuxuu sidoo kale tilmaamay in Degaanada Itoobiya ay bilaabeen inay ku daboolaan awoodooda waxyaabaha u suurtagelinaya hubinta madaxbannaanida taageerada insaaniyadeed.

 

Itoobiya waxay kutalaabsatay maamul iyo wax-ka-beddel xagga sharciga ah oo u suurtagelinaya in ka-hortag la sameeyo ka hor inta aysan dhicin masiibooyinka rRabaani ama bini'aadamku keeno, iyo in jawaab dhakhso leh la bixiyo marka ay masiibadu dhacdo, iyadoo taageerada insaaniyadeed lagu daboolayo awoodda dalka.

Tani waxay muwaaddiniinta ka rebaysaa ku-tiirsanaanta shisheye , waxayna keenaysay natiijooyin heer sare ah iyadoo hoos u sii dhacday tirada dadka u nugul masiibooyinka iyo kuwo ka faa'iideysta taageerada insaaniyadeed.

 

Gudoomiya gudiga Danjire Shiferaw Teklemariam (Dr), ayaa u sheegay ENA in tillaabada Ra'iisul Wasaare. Abiy Ahmed (Dr.)ee ku aaddan in taageerada insaaniyadeed lagu daboolo awoodda dalka ay jebisay fekerka ku-tiirsanaanta.

Wuxuu sheegay in ay abuurantay isbeddel taariikhi ah oo lagu hubinayo madaxbannaanida taageerada insaaniyadeed iyadoo la xallinayo ku-tiirsanaanta la-hawlgalayaasha caalamiga ah ee aan dammaanadda lahayn.

Wuxuu aas aas u noqday in sannadadii isbeddelka ee la soo dhaafay si gaar ah looga shaqeeyay curinta siyaasadda maareynta khatarta masiibooyinka, dib-u-eegista xeerarka iyo tilmaamaha si muwaaddiniinta looga xoreeyo ku-tiirsanaanta.

Wuxuu sidoo kale sheegay in taageerada insaaniyadeed ee lagu daboolo awoodda dalka ay xaqiijinayso sharafka Itoobiya iyo dadkeeda, iyadoo sidoo kale dhagax-dhig u ah iyada oo la hanto xorriyad iyo madaxbannaanida buuxda.

Sidoo kale waxaa la xusay in la dhisay Sanduuqa Jawaab-celinta Khatarta Masiibooyinka, muwaaddiniintuna ay qaadanayaan doorkooda.

Isbeddelka fekerka iyo shaqooyinka ka qabsaday dhanka dhaqaalaha ayaa hoos u dhigay dadka u nugul masiibooyinka iyo tirada kuwo u baahan taageerada insaaniyadeed.

Dedaallada loo galay in taageerada insaaniyadeed lagu daboolo awoodda dalka dhiigga ku jirta ayaa lagu guuleystay in tirada dadka u baahan taageerada oo sannadkii ahayd 27 milyan ay sannadkan 2018 beegsato oo ay hoos u soo dhacdo 2.4 milyan.

Guddoomiyuhu wuxuu yiri, si loo hubiyo madaxbannaanida taageerada insaaniyadeed waxaa la xoojiyay bakhaarada kaydka iyo dhiirrigelinta nidaamka saadka waddada soo socotana waxaa la xaqiijin doonaa mas'uuliyadda fakarka mas'uuliyada qoyska iyo iskaashiga bulshada.

Wuxuu intaa ku daray in nidaamka kaydka lagu fidiyay heerar dalka oo dhan ilaa heer Degaan waxana isbeddellada dhaqaalaha ay damaanad et ka abuurayaan muwaaddiniinta.

Gobollada dalka ayaa muujinaya inay horumarinayaan awoodda ay ku dabooli karaan taageerada insaaniyadeed iyaga oo adeegsanaya, guushaasina waa bishaaro muujinaysa xilliga dib-u-soo-kabashada.

Itoobiya marka ay la kulanto dab, masiibooyin kedis ah iyo kuwa kale, waxaa ku guuleysanaynaa inaan hoos u dhigno taageerada laga maagayay dowlado kale, taasi oo wax ka beddelaysa fekerka ku-tiirsanaanta.

Nidaamka Itoobiya ee jawaab-celinta taageerada insaaniyadeed ee masiibooyinka ay ka mid yihiin kuwa bini'aadamku keeno ama kuwo teed ah ayaa noqonaya khibrad ka baxsan dalka oo xattool u ah dalka kale ee Qaaradda Afrika.