Dowladdu waxay sii wadi doontaa inay tallaabo adag ka qaaddo hay'adaha carqaladeynaya dib-u-habaynta dhaqaalaha guud

Addis Ababa; Afagaal 30/2018 (ENA): Dowladdu waxay sii wadi doontaa inay tallaabo adag ka qaaddo hay'adaha carqaladeynaya dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee Itoobiya iyo lunsashada kheyraadka qaranka, sida uu ku sheegay war-saxaafadeed uu soo saaray Wasiirka Adeegyada Isgaarsiinta Dowladda, Inaatalem Melese.

 

Wasiirka Adeegyada Isgaarsiinta Dowladda, Inaatalem Melese, ayaa soo saartay war-saxaafadeed uu ku qeexayo tallaabooyinka laga qaaday musuqmaasuqa, musuqmaasuqa iyo hawlaha sharci-darrada ah.

 

Dowladdu waxay si faahfaahsan uga hadashay kormeerka qoto dheer, natiijooyinka baaritaanka iyo tallaabooyinka isla-xisaabtanka sharciga ah ee laga qaaday qaab-dhismeedyada kala duwan ee bixinta adeegyada iyo qaybaha dhaqaalaha iyadoo lagu saleynayo talooyinka iyo cabashooyinka ay u soo gudbiyeen dadweynaha.

 

Sida ay ku tilmaamtay war-saxaafadeedkiisa; Waxay sheegtay in dowladda wadajirka ay hirgelinaysay dib-u-habaynta sharciga iyo hay'adaha iyadoo calaamadaynaysa khadadka cas tan iyo subaxdii, iyadoo tixgelinaysa isbeddellada raadinta hantida aan loo baahnayn iyo faa'iidooyinka oo khatar ku ah horumarka dalka.

 

Waxay sheegtay in macluumaadkan uu ka dhashay daraasad nidaamsan, kormeer iyo kormeer sharci oo ay si wadajir ah isu kaashadeen Hay'adda Sirdoonka iyo Amniga Qaranka, Booliska Federaalka iyo Wasaaradda Caddaaladda ee Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya.

 

Waxay sheegtay in tallaabooyinkan loogu talagalay in lagu ilaaliyo Itoobiya caqabadaha ku hor gudban dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee qaybaha badan ee ay hirgelinayso iyo geeddi-socodka lagu beddelayo nolosha dadkeeda.

 

Waxay sheegtay in hawlgal ballaaran laga sameeyay kuwa abuuraya khatar ku ah dib-u-habaynta dhaqaalaha guud ee dalka, qarinta iyo qarinta alaabada bakhaarada, keena yaraanta alaabada, ku lug lahaanshaha tahriibinta iyo abuurista kor u kaca qiimaha xad-dhaafka ah, iyo u horseeda dhibaato iyo dhibaato bulshada.

 

Sidaas darteedna, in ka badan 7,000 oo xarumo ganacsi, dukaamo iyo bakhaarro ayaa tallaabo sharci ah laga qaaday.

 

Waxay sheegtay in tallaabo laga qaaday hay'adaha ku lug leh dhaqidda lacagaha sharci-darrada ah, ku lug lahaanshaha suuqa madow iyo xawilaadda lacagaha sharci-darrada ah, iyo ka hortagga ganacsatada inay helaan lacagta qalaad ee ay ahayd inay ka helaan bangiyada.

 

Waxay sheegtay in 169 shaqsi iyo hay'ado ganacsi oo looga shakisan yahay inay si qarsoodi ah u dhaqaajiyeen lacagta qalaad iyo ballaarinta suuqa madow lagu helay mas'uuliyad sharci ah.

 

Waxay sidoo kale sheegtay in hay'adaha ku kacay khiyaamada internetka ee hay'adaha maaliyadeed, mashiinnada ATM-ka iyo akoonnada shaqsiga ah isla markaana isticmaalayay codsiyada cryptocurrency iyagoon haysan ogolaansho sharci ah lagu helay mas'uuliyad sharci ah.

 

Dhanka kale, waxay sheegtay in 36 urur oo sharad sharci darro ah iyo hay'ado online ah oo shaqeynayay iyagoon haysan ogolaansho isla markaana dhibaato dhaqaale iyo bulsho u horseeday bulshada iyo dhalinyarada, kana baxsanaya canshuuraha la xiray oo si sharci ah loola xisaabtamay.

 

Baaritaan abaabulan oo lagu joojinayo tahriibinta iyo dilaaliinta qaybta macdanta, mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha dalka, gaar ahaan wax soo saarka dahabka, 138 shaqsi, oo ay ku jiraan soosaarayaasha, ganacsatada iyo dilaaliinta, kuwaas oo isku dayay inay si qarsoodi ah u dhoofiyaan badeecada halkii ay ku shubi lahaayeen Bangiga Qaranka, ayaa la soo rogay xakameyn sharci ah, ayay tidhi.

 

Dowladdu waxay aqoonsatay kuwa abuuray dhibaato iyaga oo abuuraya caqabado dhanka saadka iyo qaybinta shidaalka ah, oo dowladdu u qoondeyso miisaaniyad weyn si ay dadka uga ilaaliso cadaadiska, shidaalka u tahriibiso wadamada deriska ah, ku qariso bakhaarada iyo isticmaalka kootada si loo helo faa'iido shaqsiyeed.

 

 

Hay'adaha dowladda, ganacsatada iyo khubarada saadka ee ku lug leh shabakaddan danta ah ee abaabulan ayaa la hoos geeyay xakamaynta sharciga, waxaana la soo saaray tilmaamo adag si nidaamka looga dhigo mid ka xor ah musuqmaasuqa.

 

 

Waxay sheegtay in dhinacyada ka hor istaagay beeralayda inay helaan wax soo saarkooda waqtigii loogu talagalay, kuwa sameeyay iibsashada qandaraaslayaasha iyo dilaaliinta qiimaha kor u kacay iyo kuwa dib u dhigay wax soo iibsiga si fiican loo baaray.

 

 

Madaxda sare, dilaaliinta iyo shakhsiyaadka ka qayb qaatay falkan ayaa lagu eedeeyay inay si sharci ah mas'uul uga yihiin.

 

 

Mas'uuliyiinta dowladda, isku-duwayaasha mashruuca, qandaraaslayaasha wadajirka ah iyo ganacsatada isku dayay inay cadaadis dhaqaale saaraan dalka iyagoo dalbanaya qiimo kor u kacay oo loogu talagalay shaqooyinka mashruuca hay'adda iyo dib u dhigista dhismaha kaabayaasha korontada ayaa la baaray oo lala xisaabtamay.

 

 

Waxay sheegtay in 8 hoggaamiye sare oo ka tirsan dowladda, hay'ado iyo dilaaliin ku lug lahaa diblomaasiyadda ku saleysan muwaadiniinta iyo amniga muwaadiniinta oo lagu sameeyay qaab-dhismeedka Wasaaradda Shaqada iyo Xirfadaha, kuwaas oo loo diray waddamo aan lahayn qandaraasyo sharci ah oo diyaaradeed iyo hay'ado sharci darro ah iyagoo ku dhuumanaya qandaraasyo, ay yihiin kuwo sharci ahaan mas'uul ka ah.

 

Waxag sidoo kale sheegtay in baaritaanka lagu bilaabay dilaaliinta si sharci darro ah u tahriibinaysay muwaadiniinta xuduudaha Liibiya, Jabuuti iyo Moyale uu sii socday.

 

Waxay sheegtay in tallaabo sharci ah laga qaaday khubaro iyo hoggaamiyeyaal abuuray shabakad musuqmaasuq ah iyagoo la kaashanaya ganacsatada si ay u abuuraan qiimeyn canshuur oo qalloocan oo ka dhacda kastamka iyo qaybaha dakhliga, iyagoo albaabka u furaya lunsashada canshuuraha, yareynta qiimaha badeecadaha la soo dejiyo iyo inay dalka ku waayaan balaayiin dakhli dowladeed.

 

Waxa kale ay xustay in dowladdu ay sii wadi doonto xoojinta dagaalka isku-dubaridka ah ee ka dhanka ah musuqmaasuqa ee ay bilowday iyadoo taageeraysa adeegyada si dijitaal ah, casriyeynta hababka iyo hirgelinta isla xisaabtanka.

 

Waxay sidoo kale ugu baaqday dadweynaha inay sii wadaan xoojinta iskaashigooda iyagoo bixinaya talooyin iyo garab istaagga hay'adaha amniga iyo caddaaladda.

 

 

#ENA