የኢትዮጵያ የምግብ ሉዓላዊነት፤ ራስን ለመቻል የተደረገ ሽግግር

ግብርና የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ የጀርባ አጥንት፣ የብዙኃኑ ዜጋ ቀጥተኛና ቀጥተኛ ያልሆነ የሥራ ዕድል መፍጠሪያ፣ እንዲሁም ለአጠቃላይ ሀገራዊ ዕድገት (ጂዲፒ) ከ33 በመቶ በላይ አስተዋጽኦ የሚያበረክት መሠረታዊ ዘርፍ ነው።

ይሁን እንጂ ላለፉት አሥርት ዓመታት የሀገሪቱ ግብርና በዝናብ ጥገኝነት፣ በባህላዊና ኋላ ቀር የሞፈርና ቀንበር የአመራረት ዘይቤ፣ በአፈር መሸርሸር እንዲሁም በዝቅተኛ ምርታማነት ምክንያት የወቅቱን የሕዝብ ቁጥር ዕድገት መመጠንና የዜጎችን የምግብ ዋስትና ማረጋገጥ ተስኗት ቆይቷል። ሀገሪቱ በየዓመቱ ለረድኤት እና ለውጭ እርዳታ እጇን እንድትዘረጋ፣ እንዲሁም ለዕለት ጉርስ የሚሆን እህል ከውጭ በከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ እንድታስገባ ተገዳ ነበር።

ይሁን እንጂ፣ ባለፉት ጥቂት ዓመታት በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ሐሳብ አመንጪነት የተጀመሩ ፕሮጀክቶች፣ በእርሳቸው የቅርብ አመራር ሰጪነት የተጀመሩት አዳዲስ ፖሊሲዎችና መዋቅራዊ ማሻሻያዎች ዘርፉን ሙሉ በሙሉ እየቀየሩት ይገኛሉ። ይህ ስትራቴጂካዊ ዕቅድ የሀገሪቱን ግብርና ከባህላዊና ለዕለት ፍጆታ ብቻ ከሚመረተው የህልውና ግብርና ወደ ዘመናዊ፣ በቴክኖሎጂ ወደታገዘና ከፍተኛ ትርፍ ወደ የሚያስገኝ የንግድ ግብርና እያሸጋገረው ይገኛል።

በኢትዮጵያ የግብርና ዘርፍ የተመዘገቡ ታሪካዊ ስኬቶችን፣ የምግብ ዋስትናን በአስተማማኝ ሁኔታ ለመገንባት የተወሰዱ ቁልፍ እርምጃዎችን እና የዘርፉን የወደፊት ብሩህ ተስፋዎች እንመልከት፦

የበጋ መስኖ ስንዴ ልማት ስኬት

ኢትዮጵያ ከሀገራዊ ለውጡ በፊት በየዓመቱ ለስንዴ ፍጆታ ማሟያ የሚሆን እስከ አንድ ቢሊዮን ዶላር የሚገመት የውጭ ምንዛሬ ታወጣ ነበር። ይህን ከፍተኛ ወጪ ሙሉ በሙሉ ለማስቀረት እና የምግብ ሉዓላዊነቷን ለማረጋገጥ የቆረጠችበት ትልቁና ህያው ማሳያ የበጋ መስኖ ስንዴ ልማት ፕሮጀክት ነው።

ይህ ተግባር በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ልዩ ክትትል፣ የመስክ ምልከታና አነሳሽነት የተጀመረ ሲሆን፣ በአጭር ዓመታት ውስጥ በሀገሪቱ የግብርና ታሪክ ታይቶ የማይታወቅ ተጨባጭ ተአምር ያሳየ ታላቅ ሀገራዊ ንቅናቄ ሆኗል።

ሀ. የአመራረት ስር ነቀል ለውጥ

ቀደም ሲል ስንዴ በኢትዮጵያ ይመረታል ተብሎ የሚታሰበው በክረምት ዝናብ ብቻ እና በደጋማ አካባቢዎች ነበር። ይህንን የተለመደ አሠራር በመለወጥ፣ በበጋ ወቅት ምንም ዝናብ በሌለበት ያሉትን ወንዞች፣ የውሃ አማራጮችን እና የከርሰ-ምድር ውሃን በመጠቀም በመስኖ የማልማት ሥራ በስፋት ተተገበረ። ይህም አርሶ አደሩ በአንድ መሬት ላይ በዓመት ሁለት እና ሦስት ጊዜ ሰብል እንዲያመርት በማስቻል የምርት ወቅትን በእጥፍ አሳድጎታል። ባህላዊውን ዝናብ ጠባቂነት ወደ ቴክኖሎጂና ውሃ መሪ ግብርና የለወጠ ታሪካዊ ሽግግር ነው።

ለ. የመሬት ስፋትና የምርት ዕድገት

ፕሮጀክቱ በ2012 ዓ.ም. አካባቢ በጥቂት ሺህ ሄክታር መሬት ላይ በሙከራ ደረጃ የተጀመረ ቢሆንም፤ በአሁኑ ወቅት በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሄክታር መሬቶችን ማሸፈን ችሏል።

የመሬት ስፋት አድማስ፦ መጀመሪያ ላይ በደጋማ ቦታዎች ብቻ የነበረው ስንዴ፣ አሁን ላይ ሰፊና ምቹ ሜዳዎች ወደሚገኙባቸው ዝቅተኛና ሞቃታማ የቆላ አካባቢዎች (Lowlands) እንዲስፋፋ ተደርጓል።

የምርታማነት መጨመር፦ በኩታ ገጠም (Cluster) እርሻ አሠራር፣ በምርጥ ዘር አቅርቦት እና በሜካናይዜሽን (በትራክተርና ኮምባይነር) አጠቃቀም ምክንያት በሄክታር የሚገኘው የምርት መጠን በአማካይ ከ35 እስከ 45 ኩንታል እና ከዚያ በላይ አድጓል። ይህም በአጠቃላይ ሀገራዊ የስንዴ ምርትን በየዓመቱ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ኩንታሎች እንዲጨምር አድርጓል።

ሐ. ከገቢ ምርት ወደ ውጭ ንግድ፡- ይህ ስልታዊ ስኬት ኢትዮጵያን ለዓመታት ተጭኗት ከነበረው የስንዴ ተረጂነትና ከውጭ የማስገባት ጥገኝነት ሙሉ በሙሉ በኩራት ያላቀቃት ታላቅ ድል ነው።

ራስን መቻል፦ ሀገሪቱ በውስጥ ምርቷ ፍላጎቷን ማሟላት መቻሏ፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚፈጠሩ የጂኦፖለቲካ ቀውሶች (ለምሳሌ የሩሲያና ዩክሬን ጦርነት ያስከተለው የስንዴ እጥረት) በኢትዮጵያ ላይ የከፋ የምግብ እጥረት እንዳያመጡ ትልቅ ጋሻ ሆኗል።

ወደ ውጭ መላክ፦ ከሀገር ውስጥ ፍጆታ የተረፈውን ምርት ለጎረቤት ምሥራቅ አፍሪካ ሀገራት እንዲሁም ለዓለም አቀፍ ገበያ በይፋ መላክ የተጀመረበት ታሪካዊ ምዕራፍ ተመዝግቧል። ይህ ስኬት ሀገሪቱ የምግብ ዋስትናዋን በራሷ አቅም ከመገንባቷም በላይ፣ ግብርናን አዲስ የውጭ ምንዛሬ ማስገኛ የኢኮኖሚ ምንጭ እንዲሆን አድርጎታል።

የሌማት ትሩፋት" ንቅናቄና የተመጣጠነ ምግብ አቅርቦት

የምግብ ሉዓላዊነትን ማረጋገጥ ማለት የዜጎችን ሆድ በካሎሪ (በእህል ምርት) መሙላት ብቻ ሳይሆን፣ የአዕምሮና የአካል እድገትን የሚወስነውን የተመጣጠነ ምግብ ተደራሽ ማድረግ ማለት ነው። ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ጥቅምት 23 ቀን 2015 ዓ.ም በይፋ ያስጀመሩት የሌማት ትሩፋት ሀገራዊ ንቅናቄ ዋና ስትራቴጂካዊ ግብም ይሄው ነው፦ በሀገሪቱ የተመጣጠነ ምግብ በየቤተሰቡ ደረጃ ማሳደግ የታለመለት ግብ ነው።ይህ ንቅናቄ በአራት ዋና ዋና ምሰሶዎች ላይ ተገንብቶ ከፍተኛ ስኬት አስመዝግቧል።

የእንስሳት ሀብትና የወተት ልማት፦ ኢትዮጵያ በአፍሪካ ቀዳሚውን የእንስሳት ሀብት የያዘች ቢሆንም፣ ቀደም ሲል የሚገኘው የወተት ምርት እጅግ ዝቅተኛ ነበር። አራት ነጥብ ዘጠኝ ሚሊዮን የወተት ላሞችን ለማዳቀል የተያዘው እቅድ እየተሳካ ይገኛል። በንቅናቄው ከፍተኛ የወተት ምርት የሚሰጡ የተሻሻሉ ዝርያዎችን ለአርሶ አደሩና ለአርብቶ አደሩ በማቅረብ፣ ዘመናዊ የእንስሳት መኖ አጠቃቀምን በማስፋፋት እና በኩታ ገጠም አሠራር የወተት ማቀነባበሪያዎችን በመገንባት የወተት ምርት በዓመት ከሰባት ነጥብ አንድ ቢሊዮን ወደ 16 ቢሊዮን ሊትር ማሳደግ አስችሏል።

 

የዶሮና የእንቁላል ምርት ማዕበል፦ በዝቅተኛ ቦታና ወጪ ፈጣን የፕሮቲን ምንጭ ለማግኘት የዶሮ እርባታን ማዘመን ቁልፍ እርምጃ ነበር። በሚሊዮን የሚቆጠሩ የ45 ቀናት የውጭ ድቅል ጫጩቶች ለገጠርና ለከተማ ነዋሪዎች ተሰራጭተዋል። ይህ አሠራር ቀደም ሲል በዓመት ጥቂት እንቁላል ብቻ ከምትጥለው የሀገር ውስጥ ዶሮ ተሻሽሎ፣ በቀጣይነት ለገበያና ለቤት ውስጥ ፍጆታ የሚውል የእንቁላልና የሥጋ ምርትን አሳድጓል። ባለፉት ዓመታት 160 ሚሊዮን ጫጩቶችን ለማሰራጨትና 11 ነጥብ 7 ቢሊዮን እንቁላል ለማምረት የተያዘው ግብም በውጤታማነት እየተጓዘ ይገኛል።

 

የንብ ማነብ (የማር ልማት)፦ ኢትዮጵያ ያላትን የበለጸገ የተፈጥሮ ዕፅዋት እምቅ አቅም በመጠቀም ባህላዊ ቀፎዎችን በዘመናዊ ቀፎዎች የመተካት ሥራ በስፋት ተከናውኗል። ይህም በአንድ ቀፎ የሚገኘውን የማር ምርት ከ7 ኪሎ ግራም ወደ 20-30 ኪሎ ግራም በማሳደግ አርሶ አደሩን ተጨማሪ የገቢ ባለቤት አድርጎታል። ለዚህም የኢትዮጵያ አረንጓዴ ዐሻራ መርሃ ግብር ጉልህ ሚና በማበርከት ላይ ይገኛል።

 

የአሳ ሀብት ልማት፦ በተፈጥሮ ሐይቆች ላይ ብቻ የነበረውን ጥገኝነት በመስበር፣ በየገጠሩ ሰው ሠራሽ የውሃ ማቆሪያዎችና ኩሬዎችን በመጠቀም የዓሣ እርባታ ተጀምሯል። ይህ ሥራ በተለይ የወንዝ ተፋሰስ ባላቸው አካባቢዎች ማኅበረሰቡ የዓሣ ምርትን በምግብ ሰንሰለቱ ውስጥ እንዲያካትት አግዟል።

የብዙኃኑ ተስፋዎች

በኢትዮጵያ ግብርና ላይ የመጣው ለውጥ ወቅታዊ ስኬት ብቻ ሳይሆን የወደፊቷን ጠንካራ ሀገር የመገንባት መዋቅራዊ መሠረት ነው። ሀገሪቱ ለዘመናት ከነበረችበት የድርቅና የእርዳታ እህል ጠባቂነት ታሪክ ወጥታ፣ ስንዴን ወደ ውጭ የምትልክ፣ በሌማት ትሩፋት የተመጣጠነ ምግብን የምታረጋግጥ እና አረንጓዴ ዐሻራን በመጠቀም የአየር ንብረቷን የምትጠብቅ ታላቅ ሀገር መሆን እንደምትችል በተግባር አሳይታለች።

እነዚህ የተጀመሩ ሥራዎች ተጠናክረው ሲቀጥሉ፣ የኢትዮጵያ ግብርና የሀገር ውስጥ ፍላጎትን በራስ አቅም ከማሟላት አልፎ የምሥራቅ አፍሪካና የመላው አህጉሪቱ የምግብ ዋስትና ማዕከል (Breadbasket of Africa) የመሆን ዕቅዷን ሙሉ በሙሉ እውን እንደሚያደርገው ምንም ጥርጥር የለውም።