ስምንት አስርት ዓመታትን በዓለም መድረክ - የኢትዮጵያና የተመድ የታሪክና የስትራቴጂካዊ ጉዞ

(በሙሴ መለሰ)

የኢትዮጵያ እና የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተመድ) ግንኙነት ታሪካዊ፣ ስትራቴጂካዊ እና ዘርፈ ብዙ ነው።

ኢትዮጵያ የድርጅቱ መስራች ብቻ ሳትሆን፣ በአህጉራዊ እና ዓለም አቀፋዊ መድረኮች የድርጅቱን መርሆች በማስፈጸም ረገድ ግንባር ቀደም ሚና ያላት ሀገር ናት።

ኢትዮጵያ እ.ኤ.አ. በ1945 የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ሲመሰረት በፊርማዋ ካጸደቁ 51 የቀድሞ አባል ሀገራት መካከልም አንዷ ነች።

እ.ኤ.አ. በ1945 በሳን ፍራንሲስኮ በተካሄደው ጉባኤ ላይ ኢትዮጵያ ቻርተሩን የፈረመች ብቸኛዋ ነፃ አፍሪካዊት ሀገር (ከላይቤሪያ እና ግብፅ ጋር) ነበረች።

ይህ ቁርጠኝነት የመነጨው ቀደም ሲል ከነበረው "የመንግሥታት ማኅበር" (League of Nations) መፍረስ በኋላ፣ የጋራ ደህንነትን (Collective Security) ለማረጋገጥ ካላት ጽኑ ፍላጎት ነበር።

ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ በጄኔቫ የመንግሥታት ማኅበር (ሊግ ኦፍ ኔሽንስ) እ.አ.አ 1936 ያደረጉት ንግግር ከተመድ ውልደት ጋር የሚተሳሰር ነው።

የጄኔቫው ንግግር ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ጣልያን ኢትዮጵያን በወረረችበት ወቅት ለዓለም ማኅበረሰብ የፍትሕ ጥሪ ያቀረቡበት ታሪካዊ ክስተት ነው።

የንግግሩ ዋንኛ መልዕክት ዛሬ በእኛ ላይ የደረሰው፣ ነገ በእናንተ ላይ መድረሱ አይቀርም የሚል ነበር።

ሀገራት በኃያላን ሀገራት ሲወረሩ ዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ ዝምታን ከመረጠ፣ የዓለም ሰላም አደጋ ላይ እንደሚወድቅ አስቀድመው የተነበዩበትም ነበር።

ሊግ ኦፍ ኔሽንስ ለኢትዮጵያ ተገቢውን ጥበቃ አለማድረጉ እንዳለ ሆኖ ከጥቂት ዓመታት በኋላ ፈርሶ ለተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (UN) መመሥረት ምክንያት ሆኗል።

ኢትዮጵያ በተባበሩት መንግስታት ድርጅት ውስጥ የተለያዩ ሚናዎችን ተወጥታለች። ከነዚህም አንዱ በተመድ ተልዕኮዎች የተሳተፈችባቸው የሰላም ማስከበር ስራዎች ተጠቃሽ ናቸው።

እ.አ.አ. በ1950ዎቹ እና 60ዎቹ በኮሪያ እና በኮንጎ የሰላም ማስከበር ስራዎችን አከናውናለች።

በአሁኑ ወቅት በደቡብ ሱዳን (UNMISS) እና  በአብዬ (UNISFA) ተልዕኮዎችን ጨምሮ  በሺዎች የሚቆጠሩ ሰላም አስከባሪዎችን በማሰማራት የአህጉሪቱን ሰላም በማረጋገጥ ረገድ ትልቅ አሻራ አላት።

በሩዋንዳ፣ በቡሩንዲ፣ በላይቤሪያ እና በዳርፉር (ሱዳን) በተመድ ጥላ ስር የተጫወተችው ሚና ለቀጣናው መረጋጋት ወሳኝ የሚባል ነው።

የአፍሪካ ዲፕሎማሲ ማዕከል በሆነችው ኢትዮጵያ የተባበሩት መንግስታት የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን (ኢሲኤ) ተቀማጭነቱን በአዲስ አበባ አድርጓል።

በርካታ የተመድ ተቋማት እና ልዩ ልዩ ኤጀንሲዎች በኢትዮጵያ ቅርንጫፍ ጽህፈት ቤት አላቸው።

ይህ ሁኔታ አዲስ አበባ ከኒውዮርክ እና ጄኔቫ በመቀጠል የዓለም አቀፍ ዲፕሎማሲ ማዕከል እንድትሆን አስችሏታል። በተመድ እና በአፍሪካ ሕብረት መካከል ላለው ትብብርም እንደ ድልድይ ታገለግላለች።

ኢትዮጵያ እና ተመድ በተለያዩ መስኮች ትብብር አላቸው።

ኢትዮጵያ በአካባቢያዊ ሰላም ያላት ሚና አሁንም ወቅታዊ እና አስፈላጊ ነው።
በሱዳን፣ በደቡብ ሱዳን፣ በሶማሊያ  እና በቀጣናው ዘላቂ ሰላም እና መረጋጋት እንዲኖር ተመድ ከኢትዮጵያ ጋር በቅርበት እየሰራ ይገኛል።

ኢትዮጵያ ከአፍሪካ ሀገራት ጋር በመሆን፣ የተባበሩት መንግሥታት የጸጥታው ምክር ቤት ወቅታዊውን የዓለም ነባራዊ ሁኔታ እንዲያንጸባርቅ እና አፍሪካ ቋሚ ውክልና እንዲኖራት በጽኑ ከሚሞግቱ ሀገራት አንዷ ናት።

ኢትዮጵያ በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚፈጠሩ ችግሮች በጋራ መፈታት አለባቸው በሚለው መርህ ላይ ያላት ጽኑ አቋም ከተመድ የባለብዙ ወገን ትብብር መርሆዎች ጋር የተቆራኘ ነው።

ተመድ በተለያዩ ተቋሞቹ አማካኝነት በኢትዮጵያ የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ፣ የትምህርት እና ጤና ጥራትን ለማሻሻል እንዲሁም ድርቅ እና የተፈጥሮ አደጋዎችን ለመከላከል ሰፊ ድጋፍ ያደርጋል።

ኢትዮጵያ የተመድ የዘላቂ ልማት ግቦችን ከሀገራዊ የልማት ዕቅዶቿ ጋር በማቀናጀት ድህነትን ለመቀነስ እና የአረንጓዴ ኢኮኖሚን ለመገንባት (እንደ አረንጓዴ አሻራ መርሃ ግብር) ካሉ ዓለም አቀፍ ግቦች ጋር በትብብር ትሰራለች።

ኢትዮጵያ በአየር ንብረት ለውጥ ተጽዕኖ ከሚጠቁ ሀገራት አንዷ በመሆኗ፣ በዚህ ዘርፍ ያለው ትብብር እጅግ ወሳኝ ሆኗል።

ተመድ የኢትዮጵያን የአረንጓዴ አሻራ መርሐ ግብር እንደ አርአያ በመጥቀስ፣ ለችግኝ ተከላ እና ለአካባቢ ጥበቃ ስራዎች ዓለም አቀፍ የፋይናንስ ድጋፍ እንዲገኝ እያሳሰበ ይገኛል።

በኢትዮጵያ የዲጂታል ትራንስፎርሜሽን ጉዞ ውስጥ የተመድ የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን (ኢሲኤ) የፖሊሲ እና የቴክኖሎጂ ድጋፍ በመስጠት ላይ ነው።

ከተመድ የስደተኞች ከፍተኛ ኮሚሽን (UNHCR) ጋር በመሆን፣ ስደተኞች ከኢትዮጵያውያን ጋር አብረው እንዲማሩ፣ እንዲሰሩ እና የጤና አገልግሎት እንዲያገኙ እየተከናወነው ያለው ስራ በአርአያነት የሚጠቀስ ነው።

የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ጸሐፊ አንቶኒዮ ጉቴሬዝ  ትናንት ማምሻውን አዲስ አበባ ገብተዋል።

ጉቴሬዝ አዲስ አበባ ቦሌ ዓለምአቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ሲደርሱ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ተመስገን ጥሩነህ አቀባበል አድርገውላቸዋል።

ዋና ጸሐፊው አዲስ አበባ መምጣታቸው፣ ከተማዋ አሁንም የአፍሪካ የዲፕሎማሲ መዲና እና የዓለም አቀፍ ተቋማት ዋነኛ መቀመጫ መሆኗን ዳግም ያረጋገጠ ነው። ይህም ኢትዮጵያ በዓለም መድረክ ያላትን ተሰሚነት ከፍ ያደርገዋል።

የኢትዮጵያ እና የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ግንኙነት በታሪክ አጋጣሚ የተፈጠረ ሳይሆን፣ በጋራ መርሆዎች እና በጋራ እጣ-ፋንታ ላይ የተመሰረተ የጸና ትብብር ነው።

ኢትዮጵያ ባለፉት ስምንት አስርት ዓመታት የዓለም አቀፉን ድርጅት ሰላምና ደህንነት የማስከበር ተልዕኮ በግንባር ቀደምትነት ስትደግፍ የቆየች ሲሆን፣ ድርጅቱ በበኩሉ በኢትዮጵያ የልማትና የሰብአዊ ድጋፍ ስራዎች ላይ ቁልፍ ድጋፎችን አድርጓል።

ይህ አጋርነት ከመደበኛው የድጋፍ ማዕቀፍ ወጥቶ የኢትዮጵያን ብሄራዊ ጥቅም በሚያረጋግጥ፣ የቀጣናውን ሰላም በሚያጸና እና የአፍሪካን ድምፅ በዓለም መድረክ በሚያጎሉ ስትራቴጂካዊ ጉዳዮች ላይ ትኩረቱን እንደሚያደርግ ይጠበቃል።

ኢትዮጵያ የጀመረችውን ሁለንተናዊ ሪፎርም ተከትሎ ከተመድ ጋር የምታደርገው አሁናዊ ትብብር፣ ሀገሪቱ ወደ ብልጽግና የምታደርገውን ጉዞ የሚያፋጥንና የሁለቱን ወገኖች ታሪካዊ ትስስር ወደ አዲስና የላቀ ምዕራፍ እንደሚያሸጋግር ይታመናል።